cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Историја на Европа
Француска револуција
Француската револуција е движење што ја потресила Франција меѓу 1789–1799 и претставува период на голема политичка и општествена промена во француската политичката историја, но и на Европа во целина. Во неа, француската структура на власта, претходно апсолутна монархија со феудални привилегии за аристократијата и католичкото свештенство, претрпела радикална промена во форми инспирирани од просветителските идеали на република, граѓанство и неотуѓиви права. Овие промени биле проследени со насилни немири, вклучувајќи и масовни погубувања и репресија за време на таканареченото Владеење на Теророт, како и со француските револуционерни војни, кои ќе зафатат голем дел од континентална Европа, со создавање на краткотрајни француски клиентски држави (сестрински држави) и менување на европските граници.
Кримска војна
Кримската војна започнала во 1853 година а завршила во 1856 година. Оваа војна се водела помеѓу Русија од една страна и Велика Британија, Франција, Кралство Пијемонт и Османлиското Царство од друга страна. Војната била започната од страна на Русија, позната како една од руско-турските војни за господарство на Блискиот Исток. Со парискиот договор, влијанието на Дунав било пренесено на сите големи сили како целина, било забрането влегување во Црно Море на воени бродови. Исто така големите сили се обврзиле дека ќе ја почитуваат независноста и територијалниот интегритет на Османлиското Царство. Самиот париски мировен договор бил срушен кога Франција била поразена од страна на Прусија. Русија тоа го искористила најмногу, Русија повторно ја формирала својата флота на Црно Море.
Империјализам
Империјализам претставува стремеж за господарење над други народи, освојување и подјармување на други земји. Тоа е политичко однесување на една држава, кое претставува начин на вршење контрола или влијание врз странски ентитет со намера да се придобие или одржува како империја. Ова може да се врши преку директно територијално освојување или населување, или пак, преку индиректни методи на влијание врз политиката и економијата на одредени области.
Османлиско Царство
Османлиското Царство е мулти-етничка држава што постоела во периодот од 1299 до 1923 година. Таа е една од најголемите империи што било кога владееле со границите на Средоземното Море. Во својот зенит, таа се простирала на Анадолија, Блискиот Исток, делови од Северна Африка и југоисточна Европа. Била основана од племето на Турците Огуз во западна Анадолија, а на нејзино чело стоела Османската (или Отоманската) династија. Османската династија започнува од Осман I (неброејќи го неговиот татко Ертугрул), иако како династија не била прогласена сѐ до 1383 година кога Мурат I се самопрогласил за султан. До тогаш, владетелите се нарекувале бегови или поглавари. Според династијата, и народот се нарекувал Турци-Османлии. Османлиското Царство своето име го добила по својот основач, првиот султан Осман I. На турски јазик, Осман се вика Отоман (Uthmān) од каде иде и називот Отоманско Царство. Оваа империја постоела во периодот помеѓу 1299 година до 1923 година,кога била прогласена за република како Република Турција, [3] или вкупно 624 години. Во дипломатијата, многу често била нарекувана и Висока Порта или само Порта, кое води потекло од францускиот превод за зборот Баб'и'али (турски: Bâb-i-âlî) кое значи “висока капија“, според интегрирањето на империјата од Европа во Азија.
Руска Империја
Руската Империја произлегла од моќната средновековна држава Московија (Московска рус), владеена од наследниците на Иван IV како цареви. Иако империјата била официјално прогласена во 1721 г. од страна на цар Петар I, таа навистина се родила кога Петар станал цар во 1682. Петар бил згаден од назадноста на неговата земја, и затоа, пред да го заземе престолот, тој патувал по Европа, работејќи разни работи и занимања за да стекне искуство, како би можел да ја осовремени Московија. По војната на Балтикот во раните 1700-ти, Петар се зацврстил на крајбрежјето, и го основал градот кој ќе биде престолнина на државата во следните 200 години, Санкт Петербург. До крајот на XIX век империјата зафаќала површина од 22,400,000 км2 (речиси 1/6 од копнената површина на светот); во тоа време нејзиниот единствен соперник била Британската Империја. Меѓутоа во тоа време, најголемиот дел од населението живеело во европска Русија. Во Руската Империја живееле повеќе од 100 различни етнички групи, со тоа што русите биле мнозинство, со околу 45% од населението.
По падот на монархијата по Февруарската револуција во 1917 год, Русија била прогласена за република од страна на Привремената влада.
Британска Империја
Британската Империја била најраспространетото царство во историјата на светот. Настанала во век и траела сѐ до втората половина на  век. Во 1921 година, помеѓу 470 и 570 милиони луѓе живееле во царството, односно една четвртина од тогашното население во светот.
Прва светска војна
Првата светска војна е светски конфликт што се одвива од 1914 до 1918 година и започнува во Европа. Првата светска војна претставува одлучувачко раскрстување со Стариот Светски поредок, обележувајќи ја пропаста на апсолутистичката монархија во Европа. Војната ќе се покаже како катализатор за Руската револуција која понатаму ќе инспирира револуции во земји како Кина и Куба и ќе ја постави основата за Студената војна меѓу Советскиот Сојуз и Соединетите Американски Држави. Поразот на Германија во војната и неуспехот да се решат некои од причините за Големата војна поставуваат основа за раст на националниот социјализам и неговиот конечен резултат - избувнувањето на Втората светска војна во 1939 година. Војната исто така на големо ја зголемува употребата на масовна индустријализација како база за нова форма на војување што се потпира целосно на технологија и вовлекува цивили како никогаш порано. Прва светска војна станува позната како рововска војна, каде што голем број на војници се врзани за рововите и не можат да се движат многу заради напнатоста на одбраната. Ова е посебно вистинито за Западниот Фронт. Преку 9 милиони луѓе умираат на бојното поле и уште приближно толку на домашниот фронт како последица на недостаток на храна, геноцид и битка на земја.
Октомвриска револуција
Октомвриската револуција (позната и како Болшевичка револуција) е втората фаза на Руската револуција од 1917. Првата фаза на Руската револуција започна со Февруарската револуција во истата година. Револуцијата ја кренаа руските болшевици на чело со Владимир Ленин и Лав Троцки. На почетокот, овој настан се нарекуваше Октомвриско востание или Востанието од 25-ти, на пример, во првите изданија на севкупните дела на Ленин. Неговиот официјален назив, Голема октомвриска социјалистичка револуција потекнува од прославата на 10-годишнината од револуцијата во 1927. Резултатот од револуцијата беше воведување на еднопартиска власт на комунистите и реорганизација на претходното Руско царство во Сојуз на Советските Социјалистички Републики.
Големата криза од 1929 г.
Големата криза била драматичен светски економски пад којшто ги зафатил речиси сите западноевропски и северноамерикански држави. Почетокот на Големата криза се поврзува со падот на берзата во Њујорк на 29 октомври 1929 година, познат како Црн вторник. Кризата имала уништувачки ефекти и во индустриските земји како и во оние кои извезувале суровини за нив. Меѓународната трговија стрмоглаво опаднала, како и личните примања, даночните приходи, цените и профитот. Големите градови низ целиот свет биле особено погодени, особено оние со развиена тешка индустрија. Градежништвото речиси запрело во многу земји. Земјоделството настрадало поради падот на цените на производите од 40%-60%. Соочувајќи се со опаѓачка побарувачка и без многу алтернативни извори на работа, областите на примарната индустрија (земјоделство, рударство, шумарство и сл.) настрадале исто така.
Големата криза завршила во различни земји во различно време: дното на кризата било во раните 1930-ти, а опоравувањето почнало да се чувствува после 1935, а некаде и подоцна. Во многу земји биле развиени државни програми за помош, а речиси во сите земји настанале политички пресврти како резултат на општото незадоволство. Очајните граѓани често се свртувале кон радикалните политички опции - леви или десни, и национални демагози како што биле Адолф Хитлер во Германија и Бенито Мусолини во Италија, што било и вовед во Втората светска војна во 1939.
Втора светска војна
Втората светска војна е глобален вооружен конфликт што почнал на 7 јули 1937 година во Азија, и на 1 септември 1939 во Европа и траел до 8 мај 1945 во Европа со капитулацијата на Германија, а до 15 август 1945 во Азија со капитулацијата на Јапонија. Втората светска војна ги зафатила мнозинството на земји во светот на секој населен континент. Речиси сите земји што биле вклучени во Првата светска војна биле инволвирани и во Втората светска војна. Таа е најголемиот и најскапиот вооружен конфликт во светската историја.
Се претпоставува дека до 1945 година околу 57 милион луѓе загинале во војната, вклучувајќи геноцид како што е Холокаустот. Втората светска војна е пример за тотална војна, каде што се вклучени и фронтот и бомбардирањето на цивили. Атомската бомба, млазниот авион и радарот се само некои од изумите за време на војната.
Поствоена Европа била поделена на Западна и Советска сфера на влијание. Првата доживеала економска реконструкција преку Маршаловиот план, додека пак источните земји станале сателити на СССР. Во воена смисла, Западна Европа, во најголем дел била инкорпорирана во НАТО, а Источна Европа во Варшавскиот пакт, сојузи меѓу кои се водела подоцна Студената војна. Во Азија, американската воена окупација на Јапонија довела до нејзина вестернизација, додека пак Кина била поделена на комунистичка Народна Република Кина и националистичка Република Кина (Тајван) по кинеската социјалистичка револуција во 1949.
Студена војна
Студената војна завршила во доцните 1980-ти, кога претседателите Михаил Горбачов од СССР и Роналд Реган од САД одржале низа состаноци на кои постигнале договор за меѓусебна толеранција, намалување на воените потенцијали и прекинување на непријателствата.
НАТО
Северноатлантската Алијанса е мегународна безбедносна организација која била создадена со потпишувањето на североатланскиот договор на 4 април 1949 година. Седиштето на НАТО се наоѓа во Брисел, Белгија и организацијата претставува систем за колективна одбрана со кој нејзините држави членки се обврзуваат за заедничка одбрана во одговор за напад од надворешни лица.
Во првите неколку години, НАТО претставувал еден вид обична политичка асоцијација. Првиот генерален секретар на НАТО е Хастингс Исмеј, кој изјавил дека “целта на организацијата е одбрана од СССР, под раководство на САД и во мегувреме да не се дозволи повторното воздигање на Германија. Како резултат на ова, Франција во 1966 година се повлекла од пактот. Со паѓањето на Берлинскиот ѕид во 1989 година, главната цел на алијансата станала придобивање на земјите кои претходно се наоѓале под влијание на т.н. Источен блог, односно поранешните членки на Варшавскиот договор.
Список на државни водачи во 1073 година
Ова е список на државни водачи во 073 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Чукисака (департман)
Чукисака е департман на Боливија кој се наоѓа на југот од земјата. Овој департман се граничи со Кочабамба, Тариха, Потоси и Санта Крус. Главен град на департманот е Сукре кој е и уставен главен град на Боливија.
Покраини
Департманот е поделена на 10 покраини.
Јазици
Во овој департман воглавно се зборуваат шпански и кечуански јазик. Во следната табела се претставени останатите јазици кои се зборуваат:
IC 985
IC 985 — галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 985 се споменува и како ESO 541-22, MCG -3-4-1.
Откривање
Објектот е откриен на 19 ноември 1897 година од страна на Луис Свифт.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 985 е од видот S?. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,4 m/лм2. IC 985 има привидни димензии од 0,7' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 7 м 36,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -17° 32' 19"". Положбениот агол на објектот е во износ од 165°.
Користена литература
Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679)
Чивава
Чивава (шпански: Chihuahua) е сојузна држава на северот од Мексико. Со површина од, таа е најголемата сојузна држава во Мексико. Во неа живеат околу 3 милиони жители. На запад се граничи со Сонора, на север со САД (Ново Мексико и Тексас), на исток со Коахуила, на југозапад со Синалоа, на југ со Дуранго.
Најголемиот град не е главен град на Чивава, туку Хуарез на реката Рио Браво, спроти градот Ел Пасо во Тексасу.
Државата Чивава се наоѓа на пустинска висорамнина која стрмно се спушта кон запад. Во овие планини се наоѓа најголемата туристичка атракција на државата, питоресниот Бакарен кањон (Barranca del Cobre).
Популација по градови
Население во најголемите 7 градови во државата Чивава.
Атински договор
Договорот од Атина помеѓу Отоманското Царство и Кралството Грција, потпишан на 14 ноември 1913 година, формално ги прекинало непријателствата меѓу нив по двете Балкански војни и ја отстапила Македонија — вклучувајќи го и најголемиот град Солун — поголемиот дел од Епир и многу егејски острови во корист на Грција.
Позадина
За време на Првата балканска војна, борејќи се против Османлиите, Грција го окупирал поголемиот дел од Епир, јужна Македонија со големиот пристаништен град Солун и повеќето острови на Егејското Море (освен италијанскиот окупиран Додеканези ). Во втората војна ја проширила својата територија во Македонија на штета на Бугарија. Бидејќи Западна Тракија останала под бугарска контрола (ќе и се отстапи на Грција со Нејскиот договор од 1919 година ), Грција немала копнена граница со Отоманската империја. Грчко-турските тензии сепак останале високи, бидејќи османлиската влада одбила да ја прифати грчката контрола врз островите на североисточен Егеј.
Услови
Најважното прашање што останало нерешено е судбината на северноегејските острови ( Лезбос, Хиос, Лемнос, Имброс и Тенедос ), кои биле припоени кон Грција за време на војната. Прашањето било оставено на арбитражата на Големите сили, кои во февруари 1914 година ги доделиле на Грција, освен Имброс и Тенедос. Бидејќи Отоманската империја одбила да се откаже од своите тврдења, избувнала криза што довела до поморска трка во периодот од 1913 – 1914 година и биле направени подготовки за обновување на конфликтот на двете страни. Ситуацијата продолжила со избувнувањето на Првата светска војна.
Последици
Откако Отоманското Царство било поразено во Првата светска војна, Грција за некое време ја добила Источна Тракија до линијата Чаталка, како и Имброс и Тенедос и зона во Анадолија околу Измир ( Договор од Севр), но била принудена да ги отстапи на Република Турција по војната меѓу Турција и Грција со Договорот од Лозана.
Валтер фон дер Фогелвајде
Валтер фон дер Фогелвајде (* околу 1170, непознато место на раѓање, † 1230, веројатно во Вирцбург) се смета за најзначајниот поет од средниот век на германски јазик. Тој пишувал на средновисокогермански јазик.
Извори за животот на Валтер
Покрај тоа, сите информации за животот на Валтер доаѓаат од неговите сопствени песни и од спомнувања на поетите што биле негови современици. Валтер се споменува позитивно од:
Орбитална резонанца
Во небесната механика, орбитална резонанца се јавува кога телата кои орбитираат вршат меѓусебно редовно, периодично гравитационо влијание, обично затоа што нивните орбитални периоди се поврзани со однос на мали цели броеви. Најчесто, оваа врска се наоѓа помеѓу неколку тела. Физичкиот принцип зад орбиталната резонанца е сличен на концептот на туркање дете на нишалка, при што орбитата и нишалката имаат природна честота, а телото што „турка“ делува со периодично повторување за да има кумулативен ефект врз движењето. Орбиталните резонанци во голема мера го подобруваат взаемното гравитационо влијание на телата (т.е. нивната способност меѓусебно да ги менуваат или ограничуваат орбитите). Во повеќето случаи, ова предизвикува нестабилно взаемно дејство, во кое телата разменуваат импулс и ги менуваат орбитите сè додека резонанцата ја снема. Во одредени усови, резонантниот систем може да биде самокорегирачки и на тој начин да стане стабилен. Вакви примери се 1:2:4 резонанцата меѓу месечините на Јупитер Ганимед, Европа и Ија, и 2:3 резонанцата помеѓу Плутон и Нептун. Нестабилните резонанци на Сатурновите внатрешни месечини ги предизвикуваат јазовите кај Сатурновите прстени. Посебниот случај на резонанца 1:1 помеѓу тела со слични орбитални пречници предизвикува големите тела од Сончевиот Систем најчесто да ги исфрлаат другите тела со кои ја споделуваат орбитата; ова е дел од многу пообемниот процес на расчистување на соседството, ефект што се користи во сегашната дефиниција за планета.
Валтер фон дер Фогелвајде
Извори за животот на Валтер
Валтер се оценува негативно од:
Орбитална резонанца
Соодносот на бинарна резонанца во оваа статија треба да се толкува како однос на бројот на револуции завршени во ист временски интервал, а не како однос меѓу орбиталните периоди, што би бил реципрочен однос. Така, погоре опишаниот однос од 2:3 значи дека Плутон двапати кружи околу Сонцето за времето што му е потребно на Нептун да направи три круга. При резонанца меѓу три или повеќе тела, може да се користат двата типа на однос, а типот на односот ќе биде наведен.
Валтер фон дер Фогелвајде
Извори за животот на Валтер
Веќе во 13 век неговото творештво служело за пример, а подоцна станал дел од дванаесетте стари мајстори на средновековната поезија. Првото модерно издание на неговите дела е од Карл Лахман (1827).
Орбитална резонанца
Историја
По откривањето на Њутновиот закон за универзална гравитација во 17 век, многу математичари се преокупирале за стабилноста на Сончевиот Систем, меѓу кои и Пјер Симон Лаплас. Стабилните орбити кои се јавуваат при приближување со две тела го занемаруваат влијанието на другите тела. Ефектот од овие дополнителни взаемни дејства врз стабилноста на Сончевиот Систем е многу мал, но на почетокот не било познато дали при можна кумулација на ефектот на подолг рок тој може значително да ги промени параметрите на орбитата и да доведе до сосема поинаква конфигурација или дали некои други стабилизирачки фактори може да ја сочуваат конфигурацијата на орбитите на планетите.
Валтер фон дер Фогелвајде
Извори за животот на Валтер
Најмногу се знае за Валтер од неговите дела. Прашањата во врска со неговата биографија се особено важни ако помагаат да се разбере поезијата. Ова не ги вклучува дискусиите околу тоа каде е роден Валтер или каде е погребан. Сепак, локалните патриоти се заинтересирани доколку можат да го сместат Валтер во својата татковина.
Орбитална резонанца
Историја
Лаплас ги понудил првите одговори и ја објаснил поврзаната орбита на галилеевите месечини (види подолу). Пред Њутн, исто така имало разгледување на соодносите и пропорциите во орбиталните движења, во она што се нарекувало „музика на сферите“ или музика на универзумот.
Валтер фон дер Фогелвајде
Извори за животот на Валтер
„Јас“ во поетското творештво многу често не е идентично со поетот. Во поезијата, ова „јас“ обично се нарекува „лирски субјект“, ако се работи, на пример, за љубовна поезија. Кога преовладува наративен став, се зборува за пејач. Во секој случај, тоа е фиктивна книжевна фигура, а не автобиографска изјава на поетот.
Орбитална резонанца
Историја
Статијата за резонантните дејства ја опишува резонанцата во општото опкружување. Главна цел на проучувањето на динамичките системи е да се открие и да се опише многу поедноставен модел на системот на врзување. Аналогно на тоа, кај орбиталната резонанца поголемо тело врши периодичен гравитациски удар врз помало тело, додека тоа минува покрај него. Местата во орбитата каде се врши ударот се наречени Арнолдови јазици.
Валтер фон дер Фогелвајде
Централни теми на љубовната поезија на Валтер
За разлика од политичката поезија, невозможно е љубовната поезија на Валтер да се подреди хронолошки, бидејќи овие песни не алудираат на историски настани. За некои песни сепак се верува дека потекнуваат од младоста на Валтер, бидејќи тие сè уште не покажуваат целосна мајсторија и се засноваат на други поети, на пример во стилот на Рајнмар фон Хагенау.
Орбитална резонанца
Видови на резонанца
Орбиталната резонанца може да:
Валтер фон дер Фогелвајде
Централни теми на љубовната поезија на Валтер
Една важна група песни го покажува новиот концепт на Валтер, спротивен на тој на Рајнмар. Валтер веќе не ја смета за идеал љубовта помеѓу припадници на ист ранг, возвратената и исполнетата љубов. Најпопуларните негови песни се занимаваат со исполнетата љубов на една девојка, чиј општествен статус не е изречно кажан, но кој не треба да се смета за благороднички.
Орбитална резонанца
Видови на резонанца
Орбитална резонанца на средно движење се јавува кога две тела имаат периоди на обиколка кои се во меѓусебен однос од цел број. Во зависност од околностите, ова може или да ја стабилизира или да ја дестабилизира орбитата. Стабилизација се јавува кога двете тела се движат на синхронизиран начин при што никогаш не се доближуваат мегу себе. На пример:
Орбиталните резонанции исто така може да дестабилизираат една од орбитите. Овој процес може да се искористи за да се најдат енергетски ефикасни начини за деорбитирање на вселенските летала. За малите тела, дестабилизацијата е всушност многу поверојатна. На пример:
Валтер фон дер Фогелвајде
Сместување во книжевни жанрови
Се чини дека средновековните поети се придржувале кон жанровските конвенции, односно создавањето на нов жанр било свесно направено и перцепирано од страна на современиците како такво. Но, тоа не подразбира и создавање на соодветно прецизна терминологија. Во споредба со подоцна, немало интерес за терминолошка диференцијација на поттипови песни. Затоа, категоризацијата во денешната истражувачка литература варира во зависност од перспективата на уметникот.
Од Емил Штајгер па наваму, книжевноста го разгледува ставот на песната во поглед на тоа дали пренесува чувства (лирски) или раскажува (епски) или се концентрира на дејство (драмски); според ова, само неколку од песните на Валтер можат да бидат категоризирани како „лирски“. Доколку терминот „лирски“ се однесува на изведбата на песната, на пример во придружба на жичен инструмент, тогаш целата поезија на Валтер може да се нарече „лирска“.
Орбитална резонанца
Видови на резонанца
Лапласовата резонанца е резонанца на три тела со однос 1:2:4 на орбиталниот период (еквивалентно на односот на орбитите 4:2:1). Терминот името го добил по Пјер Симон Лаплас кој ја открил ваквата резонанца кај месечините на Јупитер: Ија, Европа и Ганимед. Сега се применува и за други резонанци со 3 тела со еднакви соодноси, како и за онаа помеѓу вонсончевите планети Глизе 876 ц, б и e. Резонанците со три тела кои имаат друг однос на целите броеви се означени како „Лапласоидна“ или „Лапласов тип“.
Линдбладoвата резонанца поттикнува спирални бранови во галаксиите (каде што ѕвездите се принудени од спиралните краци) и во Сатурновите прстените (каде честичките во прстените честички се принудени од Сатурновите месечините).
Секуларна резонанца се јавува кога прецесијата на две орбити е синхронизирана (обично прецесија на перихелот или нагорниот јазол). Мало тело во секуларна резонанца со многу поголемо (на пр. планета) ќе врши прецесија на исто ниво како и големото тело. По многу долго време (милион години) секуларната резонанца ќе ја промени ексцентричноста и наклонетоста на малото тело.
Секуларната резонанца на перихелот помеѓу астероидите и Сатурн (ν6 = g − g6 ) го одредува обликот на астероидниот појас (бројот „6“ во равенката значи дека Сатурн шестата планета од Сонцето). На астероидите кои му се приближуваат полека им се зголемува орбиталното занесување сè додека не станат марсопресекувачи, и тогаш тие обично се исфрлаат од астероидниот појас по нивно доближување до Марс. Оваа резонанца ги одредува внатрешните и „страничните“ граници на астероидниот појас на околу 2 ае, и неговиот наклон од околу 20°.
Симулациите навеле дека евентуалното формирање на секуларна резонанца на перихелот помеѓу Меркур и Јупитер (g1 = g5) може во голема мера да го зголеми занесувањето на Меркур и можеби да го дестабилизира внатрешниот Сончев Систем (по неколку милијарди години).
Титановото прстенче во Сатурновиот Ц прстен е последица на друг тип на резонанца во која стапката на апсидна прецесија на една орбита се совпаѓа со брзината на кружење на друга. Надворешниот крај на овој занесен прстен секогаш покажува кон главната месечина на Сатурн, Титан.
Козаиева резонанца се јавува кога наклонетоста и занесувањето на нарушена орбита осцилираат синхроно (се зголемува занесувањето додека истовремено се намалува наклонот и обратно). Оваа резонанца се однесува само на тела со орбити со висок наклон; како последица на тоа, таквите орбити имаат тенденција да бидат нестабилни, бидејќи зголемувањето на занесот би значело намалување на перицентарот, што обично доведува до судир или (за големи месечини) уништување од плимните сили.
Резонанца на средно движење во Сончевиот Систем
Постојат само неколку познати резонанции на средно движење (РСС) во Сончевиот Систем меѓу планети, џуџести планети или поголеми сателити (а многу повеќе кај астероиди, планетарни прстени, внатрешни месечини и помали тела од Кајперовиот Појас, вклучувајќи ги и многуте можни џуџести планети).
Исто така, се верува дека Хаумеја е во 7:12 резонанца со Нептун, и 225088 Гунггунг е во 3:10 резонанца со Нептун.
Целите броеви меѓу периодите кријат посложени односи:
Но откако ќе ги замениме со фактичките вредности ќе се добие −0,7395° на ден−1, вредност која значително се разликува од нула.
Всушност, резонанцата е совршена, но има и перијова (точката најблиску до Јупитер) прецесија (\dot\omega). Точната равенка (дел од Лапласовите равенки) е:
Со други зборови, точно е дека средното движење на Ија е двојно од она на Европа, ако се земе предвид перијовата прецесија. Горенаведените парови го задоволуваат истиот тип на равенка со исклучок на резонанцата меѓу Мимант и Тетида. Во овој случај, резонанцијата ја задоволува равенката
Точката на конјункција либрира околу точката која се наоѓа на еднакво растојамие меѓу јазлите на двете месечини.
Лапласова резонанца
Лапласовата резонанца за Ија-Европа-Ганимед ја има следнава поврзаност што ја блокира орбиталната фаза на месечините:
каде \lambda се средните должини на месечините (вториот знак за еднакво го игнорира либрирањето).
При ваков однос е невозможно да има тројна конјункција. (За разлика од тоа, Лапласовата резонанца во системот на Глизе 876 е поврзана со една тројна конјункција за една обиколка на најоддалечената планета, игнорирајќи ја либрацијата.) Графикотонот ги илустрира позициите на месечините по 1, 2 и 3 Io периоди. \Phi_L либлира околу 180° со амплитуда од 0,03°.
Пример за друга „Лапласоидна“ резонанца е таа на Плотоновите месечини: Стикс, Никс и Хидра
Таа ги изразува орбиталните периоди за Стикс, Никта и Хидра, соодветно, кои се во приближен сооднос од 18:22:33; соодветниот однос на орбитите е 11:9:6. Врз основа на односот на синодските периоди, постојат 5 врзувања меѓу Стикс и Хидра и 3 врзувања меѓу Никта и Хидра на секои 2 врзувања меѓу Стикс и Никта. Како и кај резонанцата на Галилевите месечини, тројните врзувања се оневозможени. \Phi либлира за околу 180° со амплитуда од најмалку 10°.
Плутино резонанци
Џуџестата планета Плутон се движи по орбита во која има многу од резонанци со Нептун. Такви се:
Како последица на овие резонанци се јавува одвојување од најмалку 30 AЕ кога Плутон ќе ја пресече орбитата на Нептун. Минималното одвојување помеѓу двете тела севкупно е 17 АЕ, додека минималното одвојување помеѓу Плутон и Уран е само 11 АЕ.
Следното најголемо тело во слична 2:3 резонанца со Нептун, наречено плутино, е џуџестата планета Орк. Орк има орбита со сличен наклон и занесување како Плутон. Но, и двете тела се ограничени поради споствената меѓусебна резонанца со Нептун секогаш да бидат во спротивни фази од нивните орбити; Затоа, Орк понекогаш се опишува како „анти-Плутон“.
Најада:Таласа 73:69 резонанца
Највнатрешната месечина на Нептун, Најада, е во 73:69 резонанца од четврти ред со следната надворешна месечина, Таласа. Додека кружи околу Нептун, понаклонетата Најада последователно ја минува Таласа двапати одозгора, а потоа двапати одоздола, во циклус кој се повторува на секои ~21,5 Земјини денови. Двете месечини се околу 3540 км оддалечени кога се разминуваат. Иако нивните орбитални полупречници се разликуваат само за 1850 км, Најада се лула ~2800 км над или под орбиталната рамнина на Таласа при разминувањето. Оваа резонанца ги стабилизира орбитите преку максимизирање на одвојувањето при конјункција, но невообичаена е за улогата што ја игра орбиталната наклонетост во олеснувањето на ова избегнување кога занесувањата се минимални.
Резонанца на средно движење меѓу вонсончеви планети
Иако не се откриени многу вонсончеви планетарни системи кои имаат планети во резонанца на средно движење, откриен е ланец од пет резонантни планети и седум скоро резонантни планети. Симулациите покажале дека за време на создавањето на планетарниот систем, појавата на резонантни ланци на планетарни ембриони е предпочитана поради присуството на првобитниот гасен диск. Штом тој гасот ќе го снема, 90-95% од тие ланци ќе станат нестабилни како одговор на ниската честота на забележаните резонантни синџири.
Случајни „приближни“ соодноси на средно движење
Некогаш се посочуваат односи од цели броеви помеѓу орбиталните честоти на планетите или големите месечини. Сепак, тие немаат динамичка значајност затоа што нема соодветна прецесија на перихелот или друга либрација за да има совршена резонанца. Ваквите блиски резонанци се динамички незначителни дури и ако неусогласеноста е прилично мала бидејќи (за разлика од вистинската резонанца) по секој циклус релативната положба на телата се менува. Кога се упросечени во астрономски кратки временски размери, нивната релативна положба е случајна, исто како и телата што не се ни блиску до резонанца. На пример, орбитите на Земјата и Венера, имаат речиси иста конфигурација по 8 орбити на Земјата и 13 орбити на Венера. Односот е 0,61518624, што е разлика од само 0,032% од совршена 8:13 резонанца. Неусогласеноста по 8 години е само 1,5° од орбиталното движење на Венера. Сепак, ова е доволно за Венера и Земјата да се наоѓаат во релативно спротивна конфигурација (од почетната) на секои 120 такви циклуси, што е 960 години. Затоа, во временски размери од илјадници години (мал размер според астрономските стандарди), нивната релативна позиција е случајна.
Постоењето на блиска резонанца може да укажува дека порано постоела совршена резонанца или дека системот се развива кон таква резонанца во иднина.
Примери за случајно совпаѓање на орбиталните честоти се: Најмалку веројатен орбитален однос во списокот е онаа помеѓу Ија и Метида, а потоа следат оние помеѓу Розалинда и Корделија, Палада и Церера, Јупитер и Палада, Калисто и Ганимед, и Хидра и Харон, соодветно.
Можни поранешни резонанци на средно движење
Поранешната резонанца помеѓу Јупитер и Сатурн можеби одиграла клучна улога во раната историја на Сончевиот Систем. Моделот Ница од 2004 година од Алесандро Морбидели од Опсерваторијата на Азурниот брег во Ница наведува дека постоењето на 1:2 резонанца помеѓу Јупитер и Сатурн (поради интеракциите со планезималите што ги натерало да се преселат навнатре и нанадвор, соодветно) создало гравитациско притискање кое ги придвижило Уран и Нептун во подалечни орбити и во некои сценарија ги натерало да си ги сменат местата, со што би се удвоило растојанието на Нептун од Сонцето. Исфрлањето на тела од прото-Кајперовиот Појас поради придвижувањето на Нептун нанадвор може да го објасни Доцното тешко бомбардирање 600 милиони години по формирањето на Сончевиот Систем и потеклото на тројанските астероиди на Јупитер. Надворешната преселба на Нептун, исто така, може да ги објасни некои од сегашните негови резонанци (особено резонанцијата 2:5) со тела од Кајперовиот Појас.
Иако Сатурновите месечини со средна големина Диона и Тетида сега не се ни блиску до совршената 2:3 резонанца, тие можеби биле во таква резонанца во раниот Сончев Систем. Ова би довело до орбитално занесување и плимно загревање кое што можеби ја загреало внатрешноста на Тетида доволно за да се формира подземен океан. Мрзнењето на океанот што следело откако месечините истапиле од резонанцата можно е да ги создало големите напрегања по што се создал огромниот систем од тектонски ровови на Итака Хазма на Тетида.
Сателитскиот систем на Уран е многу поразличен од оние на Јупитер и Сатурн затоа што нема прецизни резонанци меѓу поголемите месечини, додека поголемиот дел од поголемите месечини на Јупитер (3 од 4-те најголеми) и на Сатурн (6 од 8-те најголеми) се во резонанца на средно движење. Во сите три сателитски системи, месечините веројатно биле заробени во резонанци на средно движење во минатото бидејќи нивните орбити се менувале поради намалувањето на плимната сила (процес со кој сателитите добиваат орбитална енергија за сметка на вртежната енергија на примарното тело, што влијае непропорционално врз внатрешните месечини). Меѓутоа, во системот на Уран, поради помалата заобленост на планетата и поголемата релативна големина на нејзините сателити, полесно им е да истапат од резонанца на средно движење. Помалата заобленост на примарното тело го менува неговото гравитационо поле на начин што различните можни резонанции се поблиску распоредени една до друга. Поголемата релативна големина на сателитот ја зголемува силата при нивните интеракции. Двата фактора доведуваат до похаотично орбитално однесување при резонанци на средно движење. Истапувањето од резонанца може да биде поврзано со вклучување во секундарна резонанца и/или зголемување на орбиталната занесеност или наклонетост предизвикано од плимниот развој.
Резонанците на средно движење кои веројатно порано постоеле во системот на Уран се: (3:5) Ариел-Миранда, (1:3) Умбриел-Миранда, (3:5) Умбриел-Ариел и (1:4) Титанија-Ариел. Доказите за таквите поранешни резонанции се во релативно високата занесеност на орбитите на внатрешните сателити на Уран и високата орбитална наклонетост на Миранда. Поранешното орбитално занесување поврзано со резонанците (1:3) Умбриел-Миранда и (1:4) Титанија-Ариел можеби довеле до плимно загревање на внатрешноста на Миранда и Ариел, соодветно. Миранда веројатно истапила од нејзината резонанца со Амбриел преку секундарна резонанца, и се верува дека начинот на ова истапување објаснува зошто нејзината орбитална наклонетост е за 10 пати поголема од онаа на другите правилни Уранови месечини (види природни сателити на Уран).
Слично како кај Миранда, се смета дека сегашните наклони на Јупитеровите месечини Амалтеја и Теба наведуваат на поранешно истапување од 3:1 и 4:2 резонанца со Ија, соодветно.
Се смета дека правилните месечини на Нептун, Протеј и Лариса, поминале низ 1:2 резонанца пред неколку стотици милиони години; оттогаш месечините се оддалечиле една од друга бидејќи Протеј е вон синхроната орбита, а Лариса е во неа. Се смета дека оваа резонанца ја поттикнало занесеноста на двете месечини до тој степен што оттогаш не се вратиле целосно во првобитна состојба.
Во случајот со сателитите на Плутон, предложено е дека сегашните приближни резонанци се остатоци од претходна совршена резонанца која била нарушена од плимното придушување на занесувањето на орбитата на Харон.
Намака, помалата внатрешна месечина на џуџестата планета Хаумеја, има една десетина од масата на поголемата надворешна месечина, Хијака. Намака врти околу Хаумеја за 18 дена во занесена, оскулирачка орбита, а од 2008 година е наклонета 13° од Хијака. Со текот на времето, системот требало да биде плимно исфрлен во покружна орбита. Месечините можеби биле вклучени и потоа неколку пати истапиле од орбитална резонанца. Тие веројатно релативно неодамна поминале низ 3:1 резонанца, сега се во или приближна 8:3 резонанца. Орбитата на Намака е силно растројувана, со тековна прецесија од околу -6,5° годишно.
Александар Кујунџиски
Александар Кујунџиски (1 октомври 1946, Пехчево) — македонски самостоен уметник, писател и издавач, хуморист и сатиричар.
Животопис
Александар Кујунџиски е роден е во Пехчево, на 1 октомври 1946 година, како второ дете на Марија и Никола. Името го добил по својот дедо, Александар (Сандо), познат занаетчија и шегаџија во Малешевијата. Во периодот октомври 1948 - декември 1951 година, заедно со постриот брат Асен, живеел во Штип и во Берово, а потоа се вратил во родното место. На 1 септември 1953 година, Александар тргнал во прво одделение во ОУ „Ванчо Китанов“ - Пехчево. Основното училиште го завршил во 1961 година, а потоа се запишал во гимназијата „Ацо Русковски“, во Берово, каде завршил две години. Во 1963 година, неговото семејство се преселило во Куманово и тој го продолжил школувањето во гимназијата „Гоце Делчев“.
Во 1965 година се запишал на Филозофскиот факултет во Скопје, на групата - Историја на литературата и македонски јазик. За време на студиите, започнал да пишува поезија и сатирично-хумористични текстови, а истовремено, започнал да црта карикатури. Во овој период започнала неговата соработка со хумористичните списанија: „Остен“, „Весели свет“, „Јеж“ и „Осмех“, а објавувал и во хумористичните рубрики на неколку весници и списанија, како: „Млад борец“, „Студентски збор“, „Вечер“ и „Журнал“. Дипломирал на 2 октомври 1969 година. На 16 октомври 1969 година се вработил во Радио Скопје, каде најпрвин работел во информативно-политичката редакција, а од февруари 1970 до март 1981 година работел во забавно-хумористичната редакција. Од март 1981 година до јуни 1984 година, Кујунџиски работел во Редакцијата за емисии за деца при Радио Скопје. Потоа, преминал на работа во Сојузот на ловечките организации на Македонија.
Книжевно творештво
Уште за време на своите студии, Кујунџиски започнал да пишува рефлексивна поезија. Поинтензивно започнал да пишува и објавува во 1972 година, кога создал поголем број поетски, прозни и драмски дела за деца и за возрасни. Од 1981 година, понагласено се определил да пишува литература за деца и младинци. Од 1 јули 1990 година, Александар Кујунџиски - Самум започнал да работи како самостоен уметник - професионален писател. Посебно плодна година во неговото творештво била 1994 година, кога Кујунџиски објавил дури 18 книги! Во јули 1999 година, согласно новодонесениот Закон за култура на Република Македонија, Александар Кујунџиски се регистрирал како самостоен уметник - писател, под фирмата „Антолог“.
Кујунџискии е исклучително плоден писател, кој има објавено повеќе од 100 наслови за деца и возрасни, и тоа од сите книжевни родови: раскази, песни, пиеси, радио-драми, басни, сказни, гатанки, брзозборки, афоризми, новели, хуморески, епиграми, скечеви итн.
Поважни дела
Исто така, тој ги уредил и антологиите:
Три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „Џинџуџе во земјата на афионите“ (Темплум, 2022).
Награди
Кујунџиски е добитник на повеќе од 40 награди и признанија за својата книжевна дејност, како:
NGC 2431
NGC 2431 — спирална галаксија во соѕвездието Рис, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2431 се споменува и како NGC 2436, UGC 3999, MCG 9-13-42, CGCG 262-24, NPM1G +53.0043.
Откривање
Објектот е откриен на 17 март 1790 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2431 е од видот SBa. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 13 m/лм2. NGC 2431 има привидни димензии од 0,9' х 0,9'.
Блиска страна на месечината
Блиската страна на Месечината — месечева полутопка која секогаш е свртена кон Земјата, спротивна од далечната страна. Само едната страна на Месечината е видлива од Земјата бидејќи Месечината ротира околу својата оска со иста брзина како што и Месечината кружи околу Земјата - ситуација позната како синхрона ротација или плимно заклучување.
NGC 2431
Други поделби
Проучување на NGC 2431 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 21711. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 43; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3782. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 985.
Блиска страна на месечината
Месечината е директно осветлена од Сонцето, а циклично различните услови на гледање предизвикуваат месечиви мени. Понекогаш темниот дел од Месечината е слабо видлив поради Земјината светлина, што е индиректна сончева светлина што се рефлектира од површината на Земјата и на Месечината.
Со оглед на тоа што орбитата на Месечината е и донекаде елипсовидна и наклонета кон нејзината екваторска рамнина, либерацијата овозможува до 59% од површината на Месечината да се гледа од Земјата (иако само половина во секој момент од која било точка).
Ориентација
Сликата на Месечината овде е нацртана како што е вообичаено прикажано на картите, односно со север на врвот и запад на лево. Астрономите традиционално ја вртат картата така што на врвот е прикажан југот за да одговара на погледот на северната полутопка во астрономските телескопи, кои обично ја прикажуваат сликата наопаку.
Запад и исток на Месечината се таму каде што би ги очекувале, кога стоите на Месечината. Но, кога ние, на Земјата, ја гледаме Месечината на небото, тогаш насоката исток-запад е само обратна. Затоа, кога се одредуваат координатите на Месечината, секогаш треба да се спомене дали се користат географски (или подобро селенографски) координати или астрономски координати.
Вистинската ориентација што се гледа кон Месечината од небото или на хоризонтот зависи од географската ширина на Земјата. Во следниот опис ќе се разгледаат неколку типични случаи.
Разлики
Двете полутопки имаат изразито различен изглед, а блиската страна е покриена со повеќекратна, големо море (латински „мориња“). Овие низини се верувало дека се мориња со месечева вода од астрономите кои први ги мапирале, во 17 век (особено Џовани Батиста Ричоли и Франческо Марија Грималди). Иако не постојат течни тела на Месечината, поимот „море“ сè уште се користи. Далечната страна има разбиен, густо кратерски изглед со малку марија. Само 1% од површината на далечната страна е покриена со марија, во споредба со 31,2% на блиската страна. Според истражувањето анализирано од мисијата на НАСА за обновување на гравитацијата и внатрешна лабораторија (ГРАИЛ), причината за разликата е затоа што кората на Месечината е потенка на блиската страна во споредба со далечната страна. Темните дамки кои ја сочинуваат големата месечева марија се сливови со ударни кратери исполнети со лава, создадени од удари на астероиди пред околу четири милијарди години. Иако двете страни на Месечината биле бомбардирани од слични големи удари, кората на блиската странична полутопка и горната обвивка биле потопли од оние на далечната страна, што резултирало со поголеми ударни кратери.
Педалинка
Педалинка — вид на водно превозно средство за рекреативна намена, кое се придвижува со помош на педали.
Педалинката ја управува и придвижува човек кој педалира и така го врти тркалото со лопатки, слично на принципот на поморскиот погон кој се употребувал во раните пароброди. Двоседните педалинки имаат по три педали на секоја страна за да може да се педалира доколку некој се вози сам. Педалинките често се изнајмуваат на плажи и крај одморалишта и крајбрежни паркови, а нив ги претпочитаат и рибарите заради нивната тивкост со споредба со моторните чамци. Најчест вид на педалинки се оние каде двајца седат рамо до рамо, педалирајќи заедно. Постојат и типови со повеќе седишта, покривки, лизгалки и др.
Скијачки скокови на Зимските олимписки игри 2010 - поединечно на голема скокалница
Натпрeварите во скијачки скокови на големата скокалница на Зимските олимписки игри 2010 се одржала на 19 и 20 февруари.
Натпреварите во двата дена се одржале во Вислер. На 19 февруари, со почеток во 10:00 по месно време (UTC-8) се одржале квалификациите, а на 12 февруари, со почеток во 9:45 се одржале финалните натпревари.
Златниот медал го освоил Швајцарецот Симон Аман, кој со овој успех и својот четврти златен медал на Олимписките игри се изедначил со Финецот Мати Никенен, кој исто така имал 4 златни медали од Зимските олимписки игри во овој спорт.
Ибериски центар
Иберискиот центар, сместен во Лондон, во 70-тите години на минатиот век бил шпански центар за поддршка на анархистите, кој откако се преселил во сквотираните згради на некогашните училишта во Нотинг Хил, станал и самоуправуван социјален центар, место за живеење и студио.