cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IC 1733
Откривање
Објектот е откриен на 10 мај 1904 година од страна на Ројал Харвуд Фрост.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1733 е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,5 m/лм2. IC 1733 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 26 м 44,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +10° 55' 7". Положбениот агол на објектот е во износ од 155°.
Други поделби
Проучување на IC 1733 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 40732.
Aether (музички албум)
Aether - музички албум на македонската рок-група „Funk Shui“, објавен во 2012 година како издание на „ИнтерМедиа“.
Содржина
Албумот содржи девет песни:
Опис на албумот
На албумот настапуваат членовите на групата: Лука Ѓоргиевски (гитара, пијано и вокал), Стефан Стојанов (бас-гитара) и Давид Николовски (тапани), кои се автори на сите песни. Албумот е снимен во „22 Records Studio“ во периодот од август 2011 до февруари 2012 година, а продукцијата, миксот и мастерингот ги направил Михаил Намичев, кој е автор и на дизајнот на обвивката на албумот, додека цртежите се дело на Матеја Николиќ.
Папа Бонифациј I
Бонифациј I (лат. Bonifatius PP. I; ? - 4 септември 422) — римски папа од 29 декември 418 до 4 септември 422. Во врска со конфликтот за наследување на папскиот престол бил избркан од Рим од страна на императорот Константин III, но подоцна вратен. Бонифациј се борел против пелагијанствотои се залагал за опстојување на црковните дела во спорот помеѓу римската и константинополската епархија. Бил папа со поголеми права.
Морски мраз
Морскиот мраз се појавува кога морската вода се замрзнува. Бидејќи мразот е помалку густ од водата, тој лебди на површината на океанот (како и слатководниот мраз, кој има уште помала густина). Морскиот мраз покрива околу 7% од површината на Земјата и околу 12% од светските океани. Голем дел од светскиот морски мраз е затворен во поларните региони на Земјата: Арктичката ледена обвивка на Северноледениот Океан и Антарктичката ледена обвивка на Јужниот Океан. Поларните делови се подложени на значителен годишен циклус во површинскиот обем, природен процес од кој зависи екологијата на Арктикот, вклучувајќи ги и екосистемите на океанот. Поради дејството на ветровите, струите и температурните флуктуации, морскиот мраз е многу динамичен, што доведува до широк спектар на видови и одлики мраз. Морскиот мраз може да се спореди со ледените брегови, кои се делови од ледените гребени или ледници кои се влеваат во океанот. Во зависност од местоположбата, морските ледени пространства може да вклучуваат и санти.
Општи одлики и динамика
Морскиот мраз не расте и се топи. За време на својот животен век, тој е многу динамичен. Поради комбинираното дејство на ветровите, струите, температурата на водата и флуктуациите на температурата на воздухот, морските ледени пространства обично претрпуваат значителна количина на деформација. Морскиот мраз е класифициран според тоа дали може да лебди или не и според неговата старост.
Класификација врз основа на возраста
Друга класификација што ја користат научниците за да го опишат морскиот мраз се заснова на возраста, односно на фазите на неговиот развој. Овие фази се: нов мраз, нила, млад мраз, едногодишен и стар мраз.
Нов мраз, нилас и млад мраз
Нов мраз е општ термин што се користи за неодамна замрзнатата морска вода која сè уште не сочинува цврст мраз. Може да се состои од фразилен мраз (плочи или мраз суспендирани во вода), кашест снег (снег заситен со вода) или шуга (сунѓерести бели ледени грутки по неколку сантиметри). Други термини, како што се мрсен мраз и палачинков мраз, се користат за акумулации на ледени кристали под дејство на ветер и бранови. Кога морскиот мраз ќе почне да се формира на плажа со слаб оток, може да се создадат ледени јајца со големина на фудбал.
Нила означува морска ледена кора до 10 сантиметри во дебелина. Се наведнува без да се скрши околу брановите и отекува. Нилата може дополнително да се подели на темни нили - до 5 сантиметри во дебелина и многу темни и светли нили – над 5 сантиметри во дебелина и посветла по боја.
Младиот мраз е преодна фаза помеѓу нила и едногодишен мраз и се движи во дебелина од 10 до 30 сантиметри. Младиот мраз може дополнително да се подели на сив мраз – 10-15 сантиметри во дебелина и сиво-бел мраз со 15-30 сантиметри до во дебелина. Младиот мраз не е толку флексибилен како нилата, но има тенденција да се скрши под дејство на бранови. Под компресија, или ќе се сплавува (во фазата на сив мраз) или ќе се издигне (во фазата на сиво-бел мраз).
Едногодишен мраз
Едногодишниот мраз е мраз кој е подебел од младиот мраз, но нема повеќе од една година раст. Со други зборови, мразот е тој што расте во есен и зима (откако ќе помине низ новиот мраз – нила – млади фази на мраз и понатаму расте), но не ги преживува пролетните и летните месеци (се топи). Дебелината на овој мраз обично се движи од 0,3 до 2 метри. Едногодишниот мраз може дополнително да се подели на тенок (30 до 70 сантиметри), среден (70 до 120 сантиметри) и дебел (повеќе од 120 сантиметри).
Стар морски мраз
Стариот морски мраз е морски мраз кој преживеал барем една сезона на топење (т.е. едно лето). Поради оваа причина, овој мраз е генерално подебел од Едногодишниот мраз. Стариот мраз најчесто се дели на два вида: двегодишен, кој преживеал една сезона на топење и повеќегодишен мраз, кој преживеал повеќе од една. (Во некои извори, стариот мраз е стар повеќе од 2 години.) Повеќегодишниот мраз е многу почест на Арктикот отколку на Антарктикот. Причината за ова е што морскиот мраз на југ се префрла во потоплите води каде што се топи. На Арктикот, голем дел од морскиот мраз е без излез на море.
Движечки сили
Додека прицврстениот мраз е релативно стабилен (бидејќи е прикачен на крајбрежјето или на морското дно), ледот поминува низ релативно сложени процеси на деформација што на крајот доведува до типично широк спектар на пејзажи на морскиот мраз. Ветерот е главната движечка сила, заедно со океанските струи. Исто така, се повикува и на Кориолисовата сила и навалувањето на површината на морскиот мраз. Овие движечки сили предизвикуваат состојба на стрес во ледената зона. Ледената плочка која се спојува кон друга и се турка против неа ќе генерира состојба на компресија на границата меѓу двете. Ледената покривка, исто така, може да претрпи состојба на напнатост, што ќе резултира со дивергенција и отворање на пукнатини. Ако две млазници се движат настрана една покрај друга додека остануваат во контакт, тоа ќе создаде состојба на смолкнување.
Води и полиња
Оловото и полиниите се области на отворена вода што се јавуваат во морските ледени пространства, иако температурите на воздухот се под нулата и обезбедуваат директна интеракција помеѓу океанот и атмосферата, што е важно за дивиот свет. Доводите се тесни и линеарни - тие се разликуваат во ширина од метар до километар. Во текот на зимата, водата во одводите брзо се замрзнува. Тие се користат и за навигациски цели - дури и кога се повторно замрзнати, мразот во одводите е потенок, овозможувајќи им на мразокршачите пристап до полесна патека и на подморниците полесно да излезат на површина. Полиниите се поеднакви по големина од оловните и се исто така поголеми - се препознаваат два вида: 1) полинии со чувствителна топлина, предизвикани од издигнувањето на потопла вода и 2) полинии со латентна топлина, кои произлегуваат од постојаните ветрови од крајбрежјето.
Формирање
Единствено горниот слој на вода треба да се излади до точката на замрзнување. Конвекцијата на површинскиот слој ги вклучува горните 100 до 150 метри, до пикноклинот со зголемена густина.
Во мирна вода, првиот морски мраз што се формира на површината е облак од посебни кристали кои првично се во форма на ситни дискови, кои лебдат рамно на површината и со пречник помал од 0,3 сантиметри. Секој диск има вертикална оска c и расте нанадвор странично. Во одреден момент, таквата форма на диск станува нестабилна и растечките изолирани кристали добиваат хексагонална, ѕвездена форма, со долги кревки раце кои се протегаат над површината. Овие кристали имаат и вертикална оска c. Дендритичните краци се многу кревки и набрзо се откинуваат, оставајќи мешавина од дискови и фрагменти од раката. Со каков било вид турбуленција во водата, овие фрагменти дополнително се распаѓаат во мали кристали во случајна форма кои формираат суспензија со зголемена густина во површинската вода, леден тип наречен масен мраз. Во тивки услови, кристалите наскоро се замрзнуваат заедно за да формираат континуиран тенок лист од млад мраз; во раните фази, кога сè уште е проѕирен – тоа е мразот наречен нила. Откако ќе се формираат нила, се случува сосема поинаков процес на раст, во кој водата се замрзнува на дното на постојната ледена покривка, процес наречен раст на конгелациј. Од овојвој процес се добива едногодишен мраз.
Во груба вода, свежиот морски мраз се формира со ладењето на океанот бидејќи топлината се губи во атмосферата. Најгорниот слој на океанот е супер ладен до малку под точката на замрзнување, во кое време се формираат ситни ледени плочки (фразилен мраз). Со текот на времето, овој процес доведува до кашест површински слој, познат како масен мраз. Формирањето фразилен мраз, исто така, може да започне со снежни врнежи, наместо со суперладење. Брановите и ветерот потоа дејствуваат за да ги компресираат овие ледени честички во поголеми плочи, со пречник од неколку метри, наречени мраз од палачинки. Тие на површината на океанот се судираат еден со друг, формирајќи превртени рабови. Со текот на времето, ледените плочи од палачинки може самите да се прераснат една преку друга или да се замрзнат заедно во поцврста ледена покривка, позната како консолидиран мраз од палачинки. Таквиот мраз има многу груб изглед на врвот и на дното.
Доколку на морскиот мраз падне доволно снег за да го потисне слободниот одбор под нивото на морето, ќе тече морска вода и ќе се формира слој од мраз од мешан снег/морска вода. Ова е особено вообичаено околу Антарктикот.
Годишен циклус на замрзнување и топење
Годишниот циклус на замрзнување и топење е поставен со годишниот циклус на сончева инсолација и на океанската и атмосферската температура и на варијабилноста во овој годишен циклус.
На Арктикот, површината на океаните покриени со морски мраз се зголемува во текот на зимата од минимум во септември до максимум во март или понекогаш февруари, пред да се стопи во текот на летото. На Антарктикот, каде што годишните времиња се менуваат, годишниот минимум е вообичаено во февруари, а годишниот максимум во септември или октомври, а присуството на морскиот мраз што се допира до фронтовите на ледените гребени влијае на протокот на ледниците и потенцијално на стабилноста на ледената покривка на Антарктикот.
На растот и стапката на топење влијае и состојбата на самиот мраз. За време на растот, згуснувањето на мразот поради замрзнување (за разлика од динамиката) зависи само од дебелината, така што растот на мразот се забавува како што мразот се згуснува. Исто така, за време на топењето, потенкиот морски мраз се топи побрзо. Ова води до различно однесување помеѓу повеќегодишниот и првиот годишен мраз. Дополнително, топењето на површината на мразот за време на сезоната на топење го намалуваат албедото така што се апсорбира повеќе сончево зрачење, што доведува до повратна информација каде топењето се забрзува. Едногодишниот е порамен од повеќегодишниот мраз поради недостатокот на динамично искривување, така што езерата имаат тенденција да имаат поголема површина. Тие исто така имаат пониско албедо бидејќи се на потенок мраз, што го блокира помалку сончевото зрачење да стигне до темниот океан долу.
Набљудувања
Промените во условите на морскиот мраз најдобро се докажуваат со стапката на топење со текот на времето. Композитен запис за арктичкиот мраз покажува дека повлекувањето на млазниците започнало околу 1900 година, доживувајќи побрзо топење кое започнало во последните 50 години. Сателитското проучување на морскиот мраз започнало во 1979 година и станало многу посигурна мерка за долгорочните промени во морскиот мраз. Во споредба, обемот на морскиот мраз во поларниот регион до септември 2007 година бил само половина од забележаната маса што се проценувало дека постои во периодот 1950-1970 година.
Обемот на мразот на Арктичкото море достигнал историски минимум во септември 2012 година, кога било решено дека мразот покрива само 24% од Северноледениот Океан, компензирајќи го претходното ниско ниво од 29% во 2007 година. Прогнозите за тоа кога може да се случи првото арктичко лето „без мраз“ варираат.
Обемот на морскиот мраз на Антарктикот постепено се зголемувал во периодот на сателитски набљудувања, кои започнале во 1979 година, до брзиот пад на јужната полутопка пролетта 2016 година.
Врска со глобалното затоплување и климатските промени
Морскиот мраз обезбедува екосистем за различни поларни видови, особено за поларната мечка, чија животна средина е загрозена бидејќи глобалното затоплување предизвикува мразот да се топи повеќе како што температурата на Земјата станува потопла. Понатаму, самиот морски мраз функционира за да помогне во одржувањето на поларната ладна клима, бидејќи мразот постои во доволно обемни количини за да се одржи ладна средина. Притоа, врската на морскиот мраз со глобалното затоплување е циклична; мразот помага да се одржи студената клима, но како што се зголемува глобалната температура, мразот се топи и е помалку ефикасен во одржувањето на студената клима. Светлата, сјајна површина (албедо) на мразот, исто така, има улога во одржувањето на поладни поларни температури со тоа што рефлектира голем дел од сончевата светлина што го удира назад во вселената. Како што се топи морскиот мраз, неговата површина се намалува, намалувајќи ја големината на рефлектирачката површина и поради тоа предизвикува Земјата да апсорбира повеќе од сончевата топлина. Како што се топи мразот, се намалува албедото, што предизвикува повеќе топлина да се апсорбира од Земјата и дополнително да се зголеми количината на мразот што се топи. Иако големината на ледените санти е под влијание на годишните времиња, дури и мала промена на глобалната температура може многу да влијае на количината на морскиот мраз и поради намалувањето на рефлектирачката површина што го одржува океанот ладен, ова предизвикува циклус на намалување на мразот и температурно затоплување. Како резултат на тоа, поларните региони се најподложните места на климатските промени на планетата.
Моделирање
Со цел да се добие подобро разбирање за варијабилноста, се користат нумерички модели на морски мраз за да се извршат студии за чувствителност. Двете главни состојки се динамиката на мразот и термодинамичките својства. Постојат голем број компјутерски кодови за модели на морски мраз достапни за ова, вклучувајќи го и нумеричкиот пакет CICE.
Многу глобални климатски модели (GCM) имаат морски мраз имплементиран во нивната нумеричка симулациска шема со цел правилно да се доловат повратните информации од мраз-албедо. Примерите вклучуваат:
Екологија
Морскиот мраз е дел од биосферата на Земјата. Кога морската вода замрзнува, мразот е преполн со канали исполнети со сол кои одржуваат симпагични организми како што се бактерии, алги, копеподи и анелиди, кои пак обезбедуваат храна за животни како крил и специјализирани риби.
Намалувањето на сезонскиот морски мраз го става на ризик опстанокот на арктичките видови како што се прстенестените фоки и поларните мечки.
Вонземско присуство
Се шпекулирало дека постојат други елементи и соединенија како океани и мориња на вонземски планети. Научниците особено се сомневаат во постоењето на „ледени брегови“ од цврст дијамант и соодветни мориња од течен јаглерод на ледените џинови на Нептун и Уран. Ова се должи на екстремниот притисок и топлината во јадрото, што би го претворило јаглеродот во суперкритична течност.
Ике Диогу
По неколку кратки престои во повеќе екипи од НБА, Диогу во есента 2012 потпишал за екипата на Џинјанг Флаинг Тајгерс од кинеското кошаркарско првенство, а со екипата го одиграл плејофот во кинеското првенство. Диогу во 2013 и 2014 настапувал во кошаркарското првентво на Порторико, а од 2016 го носи дресот на Џиангсу Манки Кинг од кинеското првенство.
Заземање на Отоманската банка (1896)
Вооружени со пиштоли, гранати, динамит и рачни бомби, опсадата на банката траела 14 часа која резултирала со убивање на дел од срменските револуционери. По крајот на заложничката драма во Цариград започнал прогон и убивање на ерменснкото население, чиј број достигнал околу 6,000 луѓе. Сепак по интервенцијата на европските дипломати империјата им дозволила безбедно заминување на преживеаните револуционери во Франција. И покрај нивното насилно заземање на банката, инцидентот бил позитивно прифатен кај европскиот печат славејќи ги луѓето за нивната храброст и целите кои се обиделе да ги постигнат.
Алан Курди
Алан Курди (првично наречен Ајлан Курди) е тригодишно дете од Сирија со курдско етничко потекло. Се најде на насловните страници низ светот откако беше удавено во Средоземно Море, како дел од сириската бегалска криза. Фотографиите од телото на ова мало дете се снимени од новинарката Нилуфер Демир и за многу кратко време се проширија низ светот, поттикнувајќи меѓународни реакции. Откако се рашири веста дека семејството на Курди се обидувале да стигнат во Канада, неговата смрт како и бегалската криза брзо стана предмет на дебата во изборите за 2015 година во Канада.
Четворица Сиријци се обвинети за „шверц на мигранти и свесно предизвикување на смрт“. Ставени се во притвор во Турција, на 4 септември 2015 година.
Животопис
Курди е роден во Дамаск или Кобани. Откако семејството се селело во неколку градови во обид да избегаат од ИСИЛ, тие на крајот се населуваат во Турција за време од три години. Семејството се враќа во Кобане, Сирија на почетокот на 2015 година, но во јуни 2015 година одат назад во Турција, откако ИСИЛ го презеде Кобани. После две неуспешни обиди да го однесе семејството на грчкиот остров Кос, тактото на Курди договорил трет обид, кој завршил трагично.
Неговото семејство се обидувало да стигне кај своите роднини во Ванкувер, Канада. Неговата тетка, Тима Курди, пополнила барање за бегалци во Канада на име на својот брат Мохамад, чичкото на детето. Барањето било одбиено од страна на одделот за имиграција во Канада, делумно поради тоа што немале излезна виза од Турција. Поради ова одбивање, тетката не ни пробала да пополни барање на име на таткото на Алан. Проблемот со излезната виза се појавил поради тоа што Турција е ослободена од одредена одредба според конвенцијата за бегалци од 1951 година. УНХЦР нема регистрирани баратели на азил во Турција, па според тоа, Турција не издава такви излезни визи за бегалци. Во Турција не постојат кампови за беглаци, туку само „привремени заштитни засолништа“. Семејството Курди немале сириски пасоши, важечки турски визи, ниту документи за бегалци од УНХЦР, па според тоа не можеле да добијат излезна виза. Единствениот излез го гледале во тоа да се искрадатод Турција, со што би избегнале да бидат затворени и уапсени од страна на властите во Турција.
Алан Курди со семејството влегле во чамец на надувување кој се превртел скоро откако тргнале од Бодрум во Турција, на 2 септември 2015 година, во обид да стигнат до грчкиот остров Кос. Островот се наоѓа на само 4 километри оддалеченост по воден пат од Бодрум. Никој од луѓето на чамецот немал појас за спасување.
Реакции на фотографијата
Фотографијата на безживотното тело на Алан, исфрлено на брегот, предизвика сериозна загриженост низ светот. Францускиот претседател Франсоа Оланд разговарал телефонски со турскиот претседател Реџеп Ердоган и со некои од европските државници, откако фотографијата на Алан се појави по светските медиуми. Тој ја нарекол фотографијата потсетник за одговорноста на светот за бегалците. Британскиот премиер Дејвид Камерон изјавил дека е длабоко трогнат од фотографиите со Алан. Ирскиот премиер Енда Кени коментирајќи ги фотографиите, ја опишал кризата со бегалци како „човечка катастрофа“, а самите фотографии „апсолутно ужасни“.
Биофизика
Биофизиката е интердисциплинарна наука која ги користи методите од физиката при проучување на биолошките системи. Таа ги поврзува физиката и биологијата, особено физиологијата. Проучувањата се вршат на сите нивоа на живата материја од молекуларно ниво па до ниво на цели организми.
Терминот „биофизика“ првично бил воведен од страна на Карл Пирсон во 1892 година.
Владимир Талески
Владимир Талески (роден на во Кичево) — македонски актер и градоначалник на Општина Битола од 2005 до 2017 година.
Животопис
Владимир Талески е роден на 7 март 1959 година, во Кичево. Се запишал на Филозофскиот факултет во Скопје, на отсекот психологија во 1977 година. Но, дипломирал на Факултетот за драмски уметности во Скопје како глумец, во 1983 година. Во 2000 година специјализирал театарска режија на Националната академија за театарска и филмска уметност во Софија, Бугарија. Талески е оженет и татко на две деца.
Глумечка кариера
Од своето дипломирање во 1983 година, па сѐ до избирањето за градоначалник на Битола во 2005 година, Талески работел како глумец во Битолскиот народен театар. Притоа, тој играл голем број главни улоги во дела од светски и домашни автори, како: Шекспир, Софокле, Горан Стефановски, Антон Панов, Јордан Плевнеш и други. Така, тој ја играл насловната ролја во „Хамлет“ од Шекспир; гостувал на „Мала Брона“ во Москва, бил учесник на „Дубровнички летни игри“ со претставата „Лир“ од Едвард Бонд, како самостоен проект на фестивалот; а во 1998 година бил учесник во проектот „Landscape X - part Eurelien“ во Стокхолм, со претставата „Alien Busters“ на Горан Стефановски. Исто така, учествувал на повеќе театарски фестивали: „Месс“ во Сараево, „Стериино позорје“ во Нови Сад, „Еуроказ“ во Загреб, „Интернационален фестивал“ во Љубљана, „Охридско лето“ во Охрид, „МОТ“ во Скопје, „Будва - фест“ во Будва, „Алтернативен театар“ во Подгорица, „Фестивал на детето“ во Шибеник, „Војдан Чернодрински“  во Прилеп, „Ристо Шишков“  во Струмица, и други. Се занимавал и со пишување на текстови за театарски претстави и сценарија за телевизиски претстави.
Талески има релизирано голем број телевизиски емисии и серии за различни редакции. Настапувал во телевизискиот филм „Мугра“, како и во играните филмови „Јужна патека“, „Хај-фај“ и „Тајната книга“. Покрај тоа, тој има режирано 12 театарски претстави, 7 документарни филмови и повеќе новогодишни претстави за деца, промотивни и други музички манифестации. Исто така, Талески се појавил во културно-образовните емисии за млади „Црвено, жолто, зелено“, играјќи го ликот на студентот Диме и во „Здраво генијалци“ играјќи го ликот на забавниот Двојче. За својата професионална работа има добиено повеќе награди и признанија, како: наградите „Војдан Чернодрински“ (трипати) и „4 Ноември“ (двапати).
Обвинувања за корупција
Во април 2016 година, Специјалното јавно обвинителство (СЈО) го отворило предметот „Транспортер“ во кој го сомничи Талески и вработени во општината за криминал со организирање превоз на ученици од основни и средни училишта во Битола за 10 пати повисока цена од реалната. СЈО проценило дека Талески го оштетил буџетот на општината за 360 илјади евра и побарало мерка притвор за градоначалникот. Судијата на претходна постапка во јуни определил 90-дневен куќен притвор за Талески.
Алф Ландон
Алфред Мосман Ландон ( — ) — американски политичар од Републиканската партија. Бил дваесет и шести гувернер на Канзас од 1933 до 1937 година. Бил кандидат на Републиканската Партија на претседателските избори во 1936 година, но бил поразен со убедлива разлика од страна на актуелниот претседател Франклин Д. Рузвелт.
Ран живот и образование
Ландон е роден во 1887 година во Западен Мидлсекс, Пенсилванија, како син на Ана (Мосман) и Џон Мануел Ландон. Ландон израснал во Мариета, Охајо. Се преселиле со своето семејство во Канзас на возраст од 17 години и дипломирал на Универзитетот во Канзас, во 1908 година. Алфред прво се стремел кон кариера во банкарството, но во 1912 година тој станал независен производител на нафта во Канзас. За време на Првата светска војна, Ландон служел во војската како прв поручник во хемиска војна.
Супермасивна црна дупка
Супермасивна црна дупка (СЦД) — најголемиот вид на црна дупка, со големина од илијадници па сè до милијарди сончеви маси. Повеќето а најверојатно сите галаксии соджат супермасивна црна дупка во средиштето. Во случајот на Млечниот Пат, СЦД се претпоставува дека одговара со местоположбата на Стрелец A*.
Супермасивните црни дупки имаат својства кои ги разликуваат од маломасивните класификации. Прво, просечната густина на супермасивната црна дупка (определена масата на црната дупка поделена со зафатнината во Шварцшилдовиот полупречник) може да биде помала од гстината на водата како што е случајот кај некои супермасивни црни дупки. Ова се должи на фактот што Шварцшилдовиот полупречник е директно зависен од масата, додека пак густината е обратнопропорционално зависна од густината. Знаејќи дека зафатнината на топчест објект (како што е хоризонтот на случувањто за невртежни црни дупки) е правопопорционален на кубот од полупречникот, густината на црната дупка обратнопропорционална на квадратото од масата, и на тој начин црните дупки со поголеми маси имаат помала просечна густина. Во продолжение, плимните сили во близината на хоризонтот на случувањто се значително послаби за масивните црни дупки. Како и со густината, плимната сила на тело во хоризонтот на случувањето е обратнопропорционално на квадратот од масата: личност на површината од Земјата и друга на површината од хоризонтот на случувањата на 10 милиони сончево масивни црни дупки е иста како плимната сила меѓу главата и стапалата на еден човек. За разлика од ѕвездените црни дупки, овде нема да се почувствува ефектот на значителната плимна сила сè додека не се пристигне во длабочините на црната дупка.
Историја на истражувањата
Доналд Линден-Бел и Мартин Рис претпоставиле во 1971 година дека средиштето на Млечниот Пат содржи масивна црна дупка. Стрелец A* беше откриен и именуван во февруари 13 и 15 1974 година, од астрономите Брус Балик и Роберт Бровн кои го користеле основнолинискиот интерферометарт на Националната астрономска радио опсерваторија. Тие забележале извор на радиобранови кои се емитува преку синхотроно зрачење, за кое се забележало дека е густо и неподвижно поради сопствената гравитација. Ова, бил првиот доказ дека се работи за супермасивна црна дупка, која постои во средиштето на Млечниот Пат.
Создавање
Потеклото на супермасивните црни дупки е сè уште тема на истражување. Астрофизичарите се согласни дека еднаш кога црна дупка ќе се смести во средиштето на галаксијата, истата нараснува преку насобирање (акреција) на амтеријата и преку спојување со други црни дупки. Сепак, има неколку претпоставки за механизмите преку кои се создаваат првичните маси на претходниците т.е. „семињата“, на супермасивните црни дупки. Најочигледната претпоставка е дека станува збор за семиња кои се црни дупки со десетици а можеби и со стотици сончеви маси кои се остатоци од експлозиите на масивните ѕвезди и истите нараснуваат со насобирање на материја преку насобирање.
Друг модел ги вклучува големите облаци од гас во периодот пред да се создадат првите ѕвезди создале т.н. „квазиѕвезди“ за подоцна да прераснат во црна дупка со почетна маса од приближно 20 сончеви маси, за по кус период истите да прераснат во средномасивни црни дупки, а со тоа и во СЦД доколку насобирањето не е потиснато при поголемите маси. Почетната „квазиѕвезда“ ќе стане нестабилна поради радијалните растројувања предизвикани од создавањето на парови електрон-позитрон во јадрото, и истите можат да колабираат директно во црна дупка без да има супернова експлозија, која ќе исфрли поголем дел од масата и ќе го спречи создавањето на црна дупка како остаток од таа експлозија.
Друг модел пак ги вклучува густите ѕвездени јата кај кои доаѓа до колабирање на јадрото, како што негативниот топлински капацитет на системот ја зголемува брзинското расејување во јадрото до релативистички брзини. Конечно, првичните црни дупки можно е да се директно создадени од пнадворешниот притисок во првите моменти по Големата експлозија. Создавањето на црни дупки од смртта на првите ѕвезди е темелно истражувано и истот е потврдено преку набљудувањата. Другите модели за создавањето на црни дупки кои се наведени погоре се теории.
Тешкотијата за создавање на супермасивна црна дупка е во потребата од постоење на огромно количество на материја во многу мала зафатнина. Оваа материја потребно е да има многу мал аголен момент за да се случи настанот. Нормално, процесот на насобирање го вклучува и пренесувањето на аголниот момент со голем почетен придонес кон надворешноста, и ова на некој начин е факторот од кој зависи растот на црната дупка. Ова е голем дел од теоријата за акреционите дискови. Насобирањето на гасот е најефикаснот, но истовремено и најизразен, начин на кои растат црните дупки. Растот на масата на супермасивните црни дупки се смета дека настанува преку неколкукратни епизоди на брза насобирање на гасот, која може да се забележи во активното галактичко јадро или квазарите. Набљудувањата покажале дека квазарите се почести во вселената кога истата била помлада, што наведува на фактот дека супермасивните црни дупки биле создадени и растат од самиот почеток на вселената. Голем ограничувачки фактор за теориите за создавањето на супермасивните црни дупки е набљудувањето на далечните сјајни квазари, па што наведува дека супермасивните црни дупки со маси од милијарда сончеви маси sвеќе биле создадени кога универзумот бил стар само 1 милијарда години. Ова укажува дека супермасивните црни дупки настанале на почетокот на раниот универзум, во внатрешноста на првите масивни галаксии.
Моментално, како да постои празнина во набљудуваната масена распределба на црните дупки. Постојат ѕвезденомасени црни дупки, создадени од колабрирачките ѕвезди, кои достигнуваат маса од 33 сончеви маси. Најмалата супермасивна црна дупка е со маса од неколку стотици илијади сончеви маси. Меѓу овие вредности за масите како да има недостаток од средномасивни црни дупки. Ваквата празнина упатува на различни процеси на создавање. Но сепак,н екои модели наведуваат дека ултрасјајните рендгенски извори можно е да се црни дупки кои е можно да се од групата која недостасува.
Доплерови мерења
Директните Доплерови мерења на водените масери околу јадрото на блиските галаксии покажале мошне брзи Кеплерови движења, кои се можни само при голема концентрација на маса во средиштето. Моментално, единствените познати објекти кои може да соберат толкава амтерија во толку мал простор се црните дупки, или нештата кои ќе се развијат во црни дупки за мошне куси астрономски периоди. За оддалечените активни галаксии, ширината на спектралните линии може да се искористи за испитување на гасот кој орбитира во близина на хоризонтот на случувањата. Техниката на одекнувачко мапирање ја користи променливоста на овие линии за да се измери масата а можеби и спинот на црната дупка која ги напојува активните галаксии.
Емпириската поврзаност меѓу големината на супермасивните црни дупки и ѕвезденото брзинско расејување \sigma на галактичкото испакнување се нарекува однос M-σ.
Црната дупка во галактичкото средиште на Млечниот Пат
Астрономите се уверени дека нашата галаксија Млечен Пат поседува супермасивна црна дупка во средиштето, 26.000 сг. од Сончевиот Систем, во областа наречена Стрелец A* бидејќи: Макс Планковиот институт за екстратерстријална физика и Галактичката средишна група од Лос Анџелесовиот универзитет на Калифорнија го имаат обезбедено најсилниот доказ до сега дека Стрелец A* е местото на супермасивна црна дупка, засновано на податоците добиени од телскопт на ЕВА наречен Многу голем телескоп и Кековиот телескоп.
Супермасивни црни дупки надвор од Млечниот Пат
Непобитен динамички доказ за супермасивните дупки постои само во само мал број на галаксии, тука спаѓаат Млечниот Пат, галаксиите од Месната груп М31 и М32, и неколку галаксии надвор од Месната група како на пример NGC 4395. Кај овие галаксии, квадратот на брзините на ѕвездите или гасот се зголемува со однос ~1/r во близина на средиштето, што означува присуство на тежишна маса. Кај сите галаксии досега набљудувани, брзините се рамни, или пак истите се намалуваат, кон средиштето, укажувајќи дека е невозможно да постои супермасивна црна дупка. Nevertheless it is commonly accepted that the center of nearly every galaxy contains a supermassive black hole. Причината за оваа претпоставка е односот M-σ, тесен однос меѓу масата на црната дупка во ~10 галаксии со точно определени особености, и брзината на расејувањето на ѕвездите во испакнатината на тие галаксии. Овој сооднос, иако е заснован на мал број на галаксии, наведува многу астрономи да забележат силна поврзаност на создавањето на црната дупка и самата галаксија.
Блиската галаксија Андромеда, на растојание од 2,5 милиони сг., содржи средишна црна дупка со маса од (1,1–2,3) × 108 (110-230 милиони) сончеви маси, значително поголема од онаа во Млечниот Пат. Најголемата супермасивна црна дупка во близина на Млечниот Пат е онаа на М87, која има маса од (6,4 ± 0,5) × 109 (~6,4 милијарди) сончеви маси на растојание од 53,5 милиони сг. На 5 декември 2011 година астрономите ја забележале досега најмасивната супермасивна црна дупка, станува збор за NGC 4889, која има маса од 21 милијарда сончеви маси и оваа галаксија е на растојание од 336 милиони сг во соѕвездието Береникина Коса.
Некои галаксии, како што е Галаксија 0402+379, имаат по две супермасивни црни дупкиво нивните средишта, со што се создава двоен систем. Доколку истите се судрат, настанот ќе создаде силни гравитациони бранови. Двојните супермасивни црни дупки се верува дека се честа последица од галактичките спојувања. Парот во OJ 287, на растојание од 3,5 милијарди сг., го содржи претходникот на најмасивната црна дупка (пред откритието во NGC 4889 ), со маса која се проценува на 18 милијарди сончеви маси. Супермасивна црна дупка е неодамна забележана во џуџестата галаксија Henize 2-10, која нема испакнатост. Прецизните дејства на ова откритие на создавањето на црните дупки е непознато, но може да покаже дека црните дупки се создадени пред создавањето на испакнатоста.
На 28 март 2011 година, беше забележано како супермасивна црна дупка растргнува средноголема ѕвезда. Тоа е според астрономите, наједноставното објасбување за неочекуваното рендгенско зрачење на тој ден и последователните широкопојасни набљудувања. Изворот пред тоа беше неактивно галактичко јадро, и од проучувањето на избликот за галактичкото јадро се смета дека е супермасивна црна дупка со маса од околу милион сончеви маси. Оваа редок настан се претпоставува дека е релативистички изблик (материјал кој е исфрлен како млаз со значителна брзина која е со мала разлика во однос на брзината на светлината) од ѕвездата која е плимно разорена од супермасивната црна дупка. Се смета дека значителен дел со маса од една сончева маса ќе акрецира околу супермасивната црна дупка. Подоцнежните долго-периодични набљудувања ќе овозможат оваа претпоставка да се потврди доколку оддавањето од млазовите се распадне како што се очекува масата која акрецира околу супермасивната црна дупка.
Во 2012 година, астрономите забележаа неверојатно голема маса од 17 милијарди сончеви маси за црна дупка во компактната, леќеста галаксија NGC 1277, која се наоѓа на растојание од 220 милиони сг. во соѕвездието Персеј. Оваа црна дупка поседува 59% од масата на испакнатоста кај оваа леќеста галаксија (14% од вкупата маса на глаксијата). Друго прочување пак дошло до други податоци: всушност дека оваа црна дупка не е супермасивна, туку се проценува дека има меѓу 2 и 5 милијарди сончеви маси што и всушнос е најверојатната маса. На 28 февруари 2013 година астрономите го измериле синот на супермасивната црна дупка за првпат со употреба на NuSTAR, со што хоризонтот на случувањето се вртио со брзина приближна на брзината на светлината.
Еманципација
Теориите на еманципација се темелат на ставот дека позицијата на жените може да се менува во постоечките рамки на општеството, додека теориите на женското ослободување вклучуваат трансформирање на самите социјални рамки. Концептот на еманципација беше клучен кај раните и кај феминистите од првиот бран во нивните кампањи за еднакви права.
Јусуфска купола
Јусуфската купола (арапски: Qubbat Yusuf) е купола која се наоѓа северно во стариот дел на Ерусалим. Била изградена за време на Османлиското Царство во 1681 година.
Mac OS
Mac OS (или анг. Macintosh Operating System) е оперативен систем кој за првпат бил промовиран на 24 јануари 1984 година и е дел од серијата оперативни системи на Apple (Епл) напишани за линијата сметачи Мекинтош. Тоа бил првиот комерцијално успешен оперативен систем со графички интерфејс што бил револуционерен во тоа време.
Оперативните системи на Мекинтош се пуштени во две главни серии. Верзиите до ознаката 9, што се реализираат почнувајќи од 1984 до 2000 година, познати се како Класичен Mac OS. Верзиите со ознаката 10, од 2001 година до денес, се брендирани како OS X (оригинално се нарекуваат Mac OS X).
Развивање
Луѓето кои се заслужни за настанувањето на хардверот и софтверот за Мекинтош се Бил Еткинсон, Крис Еспиноза, Џоана Хофман, Џорџ Кроу, Барел Смит, Џери Менок, Џеф Рескин и Енди Херцфелд. Најголемата конкуренција им е Мајкрософт, кој наводно го украл првиот графички дизајн од Мекинтош, па и ден денес се водат полемики околу тоа. Целта на овие луѓе била да го направат сметачот полесен за употреба преку графичкиот интерфејс, затоа што дотогаш оперативниот систем MS-DOS бил најзастапен, но неговата употреба била отежната.
Во март 2006 година се случила своевидна револуција што се однесува на Мекинтош: сметачите на Apple кои дотогаш биле засновани на обработувачите на Моторола преминале на обработувачите на Интел, со што практично била отворена вратата за употребата на Mac OS и на “обичните“ персонални сметачи. До тогаш единствените верзии на Mas OS за персоналните сметачи биле нелегалните “кракувани“ верзии. Со тоа, оперативниот систем Виндоуз кој бил ненадминат, најпосле добил силен конурент.
Манастирот (Грљани)
Манастирот — археолошко наоѓалиште во виничкото село Грљани. Наоѓалиштето претставува старохристијанска базилика. На 1 км источно од училиштето се гледаат остатоци од темели на градба со насоченост исток-запад и со апсида на источната страна. Се работи за еднокорабна црква, со четири простории од јужната страна, со приближни димензии од 38 × 20 м.
Експлоатација
Експлоатацијата на труд е искористување на искуство, богатство или вештини на други без награда. Феминистичката теорија тврди дека експлоатацијата е историска категорија која е основа за машките и за женските социјални односи карактеристични за патријархатот.
Роза Луксембург прва предложила дека односите меѓу машките и женските работници ја одразуваат постојаната хиерархија и експлоатација меѓу производителите и потрошувачите. Современиот феминизам го додава и психолошкото објаснување за експлоатацијата според кое жените се „предале” на нивната експлоатација преку интернализирана идеологија, создадена и почитувана од жените. „Супер експлоатација” е термин за присвојување не само на вишокот на труд, туку и на трудот и времето кои се потребни за самиот човечки опстанок, на пример, домашната работа.
Езеро Ангитола
Езерото Ангитола или Лаго дел'Ангитола е езеро во Маиерато, провинција Вибо Валентиа, Калабрија, Италија.
Оперета
Оперета  е музичко сценско дело со ведра и забавна содржина, со присуство на лесен хумор, блага сатира која е испреплетена со говорни дијалози. Оперета е мала опера, не во обемот на делото, туку во намалување на музичкиот дел. Значајно место во оперетата зазема музиката за игра, која одговара на времето и средината во која е изведувана.
Езеро Ангитола
Езерото е создадено вештачки од кракот на реката Ангитола. Неговата површина е 1,96 км². Езерото е одредена област за диви животни, управувана од WWF Италија.
Оперета
Оперетата настанала во Париз 1839 г., а нејзиниот творец е големиот забавувач на француската метропола, Жак Офенбах. Во 1855 г. Офенбах основал мал театар кој подоцна станал средиште на оперската музика, не само во Париз, туку и во светот. Набргу оперетата почнува да доминира и во Виена, каде значајни претставници се: Франц Фон Супе и Јохан Штраус помладиот.
Жак Офенбах во Париз и Јохан Штраусво Виена, секој во духот на музичките потреби на својот град, ги положиле темелите на забавно - музичкиот театар и стиллски се доближиле до забавната музика. Заедно со другите композитори на оваа музичко - сценска форма Франц Лехар, Калман, Врскае, претставуваат ремек дело во оваа област на музичко сценското творештво.
Јован Владимир
Јован Владимир (околу 990 – 4 јуни 1016) — владетел на Дукља од околу 1000 до 1016 година. Убиен е подмолно од Јован Владислав во Преспа и е прогласен за прв српски светец.
Животопис
Неговото владеење се случува во текот на долготрајната војна помеѓу Самоиловото Царство и Византија. Јован Владимир бил во добри односи со Византија, но тоа не му помогнало да ја сочува својата земја од цар Самуил. Тој ја освоил Дукља во 1009 или 1010 година, а кнезот Владимир го затворил во престолнината Преспа. Таму, во него се вљубува Самуилова ќерка Теодора Косара, која го замолила својот татко да и’ дозволи да се омажи за Владимир. Цар Самуил му ја даде Косара на Владимир за жена и му ја враќа Дукља да владее со неа како негов вазал.
Владимир не се вклучува во војната помеѓу Самоиловото Царство и Византија, која кулминира во 1014 година со византиската победа над Самуил. По смртта на Самуил и по убиството на Гаврил Радомир, новиот владетел на Самоиловото Царство, Јован Владислав, го повикува Јован Владимир да го посети во Преспа. Косара го убедува Владимир да не оди во Преспа и оди самата таму. Јован Владислав ја прима со почести и повторно го повикува Владимир да дојде во Преспа, испраќајќи му златен крст на кој се заколна дека нема ништо штетно да му направи. Според Летописот на поп Дукљанин, одговорот на Владимир на оваа покана бил следниот:
„Знаеме дека Господ наш Исус Христос, кој за нас страдаше, не е на златен или сребрен крст распнат, туку на дрвен. Значи, ако твоето ветување е искрено и твоите зборови вистинити, испрати ми по монасите дрвен крст и, надевајќи се во помошта Господова на нашиот Исус Христос и полагајќи надеж во живиот крст и вредното дрво, ќе дојдам.“
Два епископи и еден аскет отишле кај дукљанскиот кнез, му предале дрвен крст и му потврдиле дека царот на него се заколнал дека никакво зло нема да му се случи. Владимир го бакнал крстот и со мала придружба заминал за Преспа. Штом стигнал таму, влегол во една црква за да се помоли. Кога излегол од црквата, држејќи го во раце дрвениот крст што му го испратил Јован Владислав, уште пред самите црковни порти го нападнале војниците на Јован Владислав и му ја отсекле главата. Тоа се случило на 22 мај 1016 година (стар календар).
Погребан е во Преспа, во истата црква пред која е убиен. Неколку години по неговата смрт, Косара ги пренела неговите мошти во црква близу неговиот двор во Дукља. Од 1381 година неговите мошти се чуваат во Манастирот на Свети Јован Владимир во Елбасан, а од околу 1995 година во православната соборна црква во Тирана. На 22 мај, за време на празникот на светецот, неговите мошти се носат во манастирот во Елбасан, каде на тој ден се собираат верници. Всушност, моштите на светецот се чуваат на неколку места: Света Гора (черепот), црквата „Св. Никола Болнички“ во Охрид (раката) и Тирана (горниот дел на телото). Во септември 2016 година, во Бар била осветена голема црква посветена на св. Јован Владимир.
Тито Беличанец
Тито Беличанец — македонски правник, редовен професор на Правниот факултет во Скопје и публицист.
Животопис
Беличанец е роден во Прилеп на 24 јули 1946 година. Води подалечно потекло од селото Белица, по што го добил и презимето. Основно училиште и гимназија завршил во Скопје. Дипломирал на Правниот факултет во Скопје во учебната 1968/69 година на Управно-политичката насока. До 1970 година работел во Републичката конференција на Сојузот на младината на Македонија, како стручен соработник. На 1 март 1970 година бил примен за приправник-стажант на Правниот факултет во Скопје, a во јуни истата година бил избран за асистент по предметот организација и самоуправување во работните организации. Во 1973 година последипломски студии на Правниот факултет во Скопје ги завршил со одличен успех, ја одбранил магистерската теза „Моќта во самоуправната организација” и се стекнал со звањето магистер на политичките науки. На 19 октомври 1979 година ја одбранил докторската дисертација под наслов: „Институционалните облици на самоуправно здружениот труд” и се стекнал со звањето доктор од областа на правните науки. Во 1977 година бил избран за предавач и држел предавања на правните факултети во Скопје и во Битола. Во декември 1979 година бил избран за доцент ,во 1985 -за вонреден професор на научната област самоуправно здружен труд. Кон крајот на 1991 година бил избран за редовен професор на научната област на деловното право. Раководител е на посдипломските студии по „Деловно право” на Правниот факултет. Учествувал во многубројни научноистражувачки прокти. Објавил неколку монографии и коментари на закони кои се рецензирани при изборот на вонреден и редовен професор. Член е на стручни и општествени тела во Македонија. Од 1986 до 1991 година бил член, a подоцна и потпретседател на Извршниот совет на Собранието на СРМ и претседател на Комисијата за односи со верските заедници. Од март 1998 година е член на Венецијанската комисија на Советот на Европа. Во текот на 1981/82 и 1982/83 година бил декан на интердициплинарните студии по новинарство. Во текот на учебната 1983/84 година и 1984/85 година бил продекан на Правниот факултет во Скопје. Член е на Претсеталеството на Здружените на правници во стопаството на Македонија и претседател на Советот на Центарот за трговско право во рамките на проектот на USAID. Беличанец живее во Скопје.
Библиографија
Беличанец има издадено голем број на трудови и публикации:
Долна Нормандија
Долна Нормандија (Basse-Normandie, ; нормандски: Basse-Normaundie) е административен регион на Франција. Регионот бил создаден во 1956, кога регионот Нормандија бил поделен на Долна и Горна Нормандија. Регионот вклучува три департмани, Калвадос, Манш и Орн. Тој покрива 10,857 км2, 3.2 проценти од површината на цела Франција.