cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Саркант (округ)
Саркант е округ на покраината Алмати во Казахстан. Административен центае на округот е Сарканд.
Полицеј (Моштица)
Полицеј — археолошко наоѓалиште кај местото Моштица во општина Македонска Каменица.
Петр Вакоч
Петр Вакоч (р. во ) — чешки професионален друмски велосипедист, кој вози за професионалната континентална екипа.
2013
Во 2013 година, Вакоч станал професионалец, возејќи за, развојната екипа на. Во јуни ја освоил Трката околу Словачка на 20 години. Успехот на младиот велосипедист продолжил со победата на Вуелата а ла Комунидад де Мадрид под 23 години. Во август ја освоил трката ГП Краловехрадецкехо краје, пет секунди пред Јозеф Хозек.
2014
По успехот на Вакоч во 2013 година, добил договор за. Завршил 10. и освоил етапа на Трката околу Полска. Исто така завршил втор на националното друмско и хронометарско првенство.
2015
Во 2015 година, Вакоч го освоил националното друмско првенство, 11 секунди пред Леополд Кениг. Во мај возел на својата прва голема трка, Џиро д’Италија. Вакоч ја завршил трката на 116. место. Младиот велосипедист освоил уште една победа, која ја освоил Велосипедската трка Чешка, една од најголемите домашни трки. Исто така, освоил етапа на Трката околу Британија. Настапил на Европските игри 2015 за Чешка на друмската трка, каде го освоил бронзениот медал.
2016
Вакоч прославил успех на еднодневните трки, победувајќи на три поголеми трки: Класик Сид-Ардеш и Класик Ла Дром на неколку дена разлика во февруари. Во април ја забележал својата најголема победа на Брабантсе Пејл во Белгија. Бил вклучен во почетниот состав за Тур де Франс 2016.
Самогласна хармонија
Самогласната хармонија е вид асимилаторски фонолошки процес кој се осврнува на самогласките во одредени јазици. Со други зборови, хармонијата се однесува на процес каде сите самогласки во еден збор се од ист вид.
Гимназија „Урош Предиќ“ - Панчево
Гимназијата „Урош Предиќ“ во Панчево е една од најстарите образовни институции во Србија. Постои од 1863 година. Училиштето неколку пати го менувало своето името, а од 1958 година до денес го носи името на големиот српски сликар Урош Предиќ. Зградата на Гимназијата „Урош Предиќ“ е и споменик на културата.
Самогласна хармонија
Долго растојание
Хармонијата е процес на долго растојание, односно асимилацијата се однесува на гласови во зборот кои не се едно до друго поставени (најчесто се одвоени од согласки). На пример, самогласката која се користи на почетокот на зборот може да предзивника асимилација на самогласките кои се на крајот. Асимилацијата се однесува за целиот збор. Системски е објаснето на следниов начин:
Гимназија „Урош Предиќ“ - Панчево
XIX век
Идејата за формирање српска гимназија во Панчево иницирана од српското државјанство во триесеттите години на 19 век. Двајца од Панчево оставиле во аманет дел од својот имот за културни цели. Со дарежливиот гест на берберот и трговецот со жито Томо Сандуловиќ во 1835 година започнало создавањето на фонд за основање на гимназија во Една година подоцна, трговецот со жито Игњат Барајевац оставил во аманет имот што се состоел од голема зграда, гостилницата „Кај ѕвездата“, за основање интернат. Но, и покрај овие наследства, средствата не биле доволни, а надлежните не биле расположени финансиски да помогнат, па формирањето на гимназијата било одложено.
Самогласна хармонија
Долго растојание
! пред асимилација ! после асимилација
Гимназија „Урош Предиќ“ - Панчево
XIX век
По наредба на Судскиот воен совет во Виена во 1851 година била отворена царско-кралската Долна Реалка. Во 1863 година години се претворила во Царско-кралска гимназија. Оваа година ја земаме како година на основање на гимназијата. Во тоа време, ученик во оваа германска гимназија во две учебни години бил Лаза Костиќ, најголемиот поет на српскиот романтизам.
Самогласна хармонија
Долго растојание
Во дијаграмот, Гa (тип 'а' самогласка) предизвикува Гб (тип 'б' самогласка) да се асимилираат и да станат самогласки од ист вид како првата (метафорично, во „хармонија“).
Гимназија „Урош Предиќ“ - Панчево
XIX век
Локацијата на училиштето се менувало неколку пати. Прво се наоѓала во куќата на Карл Вајферт (агол на улиците Ѓуре Јакшица и Никола Ѓурковиќа), потоа во денешната улица Његошева бр.8, а потоа и на местото на воен магацин. Изградбата на нова, т.е. денешната зграда била завршена во 1888 година. Зградата е еднокатна во класицистички стил, има главна фасада и две испакнати странични крила. Во дворот има вежбалница. Церемонијата на отворање започнало со миса во соседната римокатоличка црква на малцинскиот манастир.
Самогласна хармонија
Одлики
Одликите на самогласната хармонија се:
Гимназија „Урош Предиќ“ - Панчево
XIX век
Од левата страна на скалите била поставена гранитна плоча со натпис „Завршен камен-темелник на 19 ноември 1888 година“, зад која во шуплината се наоѓа споменик. Во тоа време, тоа било едно од најдобро опремените училишта во Војводина и најпрестижното во Австроунгарија, бидејќи таму предавале виенски професори. На Париската изложба во 1867 година, нејзините студенти и професори добиле пофалби и награда за нивната работа.
Главната задача на гимназијата била да обезбеди општо образование и добро познавање на класичните јазици и историјата на литературата, со цел да ги подготви студентите за студии на универзитетот. До распадот на Австроунгарија, тоа било училиште за побогатите слоеви на општеството.
XX век
За време на Првата светска војна, гимназијата била привремено затворена и претворена во воена болница. По завршувањето на војната, средношколците се соочиле со тешкотии: недостиг од наставници, учебници, греење...
Училиштето продолжило да се развива и модернизира. Големо внимание било посветено на образованието и дисциплината: забрана децата да одат во кино со три лоши оценки; престилки најмалку 10 см под коленото; затвор како казна за одредени дела.
Гимназијата отсекогаш имала посебна културна улога во Панчево. Биле одржани бројни предавања за студенти и граѓани од различни научни области. Училиштето имало одличен хор кој освојувал награди, за време на диригентот Јован Бандур (1927-1931). Успешен бил и гудачкиот оркестар, но и фолклорната група. Не изостанале ниту спортските успеси.
Нашиот познат писател Милош Црњански бил гимназиски професор во 1921 година и 1922 година. Предавал гимнастика и часови по српски јазик, историја и географија.
За време на Втората светска војна окупаторските власти ја преселиле гимназијата од оваа зграда. Наставата се одвивала во различни простории во градот. Дури работеле во четири смени. Училишниот имот бил ограбен, училиштата биле уништени, а библиотеката била делумно уништена. Некои професори заминале во пензија, отпуштени, а некои професори и студенти ги загубиле животите.
По завршувањето на војната се менувале плановите и програмите, се воведувале нови предмети, се подобрувал наставата со отворање кабинети, лаборатории, збогатување на книжниот фонд, организирање екскурзии, стручно усовршување на професорите, основање секции и научни група...
Од 1958 година училиштето го добило името Гимназија „Урош Предиќ“, кое во 1977 година било променето во „Центар за едукација на стручни работници во општествените дејности“. Училиште 1990-1991 годинa името на Гимназијата „Урош Предиќ“ било обновено во два правци, општествено-јазичен и природно-математички.
Многу поранешни студенти биле или се денес угледни и познати академски граѓани, уметници, доктори, професори, спортисти. Меѓу познатите имиња веќе се споменуваат електроинженерот, физичарот и пронаоѓач Михаило Пупин, сликарот Урош Предиќ, писателот Милош Црњански, прота Васа Живковиќ, композиторот Димитрија Мита Топаловиќ. Учениците биле, исто така, сликарот Стојан Трумич, академик Димитрије Стефановиќ, поетот Душан Вукајловиќ, архитектот Небојша Мароевиќ, математичарот Стево Тодорчевиќ, одбојкарот Зоран Гајиќ, ракометарот Жикица Милосављевиќ, глумецот Небојша Глоговац, пливачката Наѓа Хигл...
XXI век
Гимназијата и денес е препознатлива по својот дух. Сè уште има многу секции и клубови што ги сакаат студентите. Средношколците редовно освојуваат награди на сите нивоа на натпревари. Драмскиот дел прераснал во драмски клуб. Студентите се членови на лингвистичката, литературната, ликовната секција и бројни спортски секции. Средношколски бенд од студенти и професори, како и одличен хор и маскенбал, се гаранција за нивно добро расположение. Студентите имаат свои списанија „Хаос“ и „Декадент“. Училиштето има одлична соработка со Регионалниот центар за таленти „Михајло Пупин“ и Истражувачката станица во Петница. Студентите се многу општествено ангажирани и вклучени во бројни активности на локалната заедница.
Македонски Албанци
Македонски Албанци или Албанци во Македонија (Shqiptarët në Maqedoni) — најголемата малцинска заедница во Македонија. Вкупниот број на Албанците во Македонија е 509.083 жители, што претставува околу 25% од населението. Албанското малцинство живее претежно во северозападниот дел на Македонија. Најголеми албански заедници живеат во градовите Дебар (73,9 %), Тетово (54,6 %), Гостивар (47,1 %), Струга (31,9 %), Кичево (28,2 %), Куманово (25,2 %), Скопје (15,2 %) и во нивната околина.
Албанци во Македонија почнале да се доселуваат поинтензивно дури после средината на XVIII век. Според отоманскиот попис на населението од 1430–1431, во Македонија воопшто немало Албанци. Веќе од средината на XV век, со исламизацијата на Албанците, тие во мал број почнале да доаѓаат во Македонија како турски војници и наеминци, но во многу мал број. Во отоманскиот попис од 1452–1453 година, се забележани само 32 албански семејства на територијата на цела Македонија и тоа 31 семејство во вилаетот Калканделен (Полог) и едно католичко семејство во Скопје.
Денес, тие слободно го развиваат и афирмираат својот национален идентитет како што се јазикот и културните традиции. Албанскиот јазик е присутен на сите нивоа во просветниот процес, од основно, средно до високо образование. Во Скопје и Тетово постои и албански театар. Албанците имаат и свој национален празник (28 ноември – Ден на албанското знаме). Тие се присутни и активно учествуваат во политичкиот живот на Македонија.
Население
Според официјалните податоци од југословенските пописи, кои се одржувале на секои 10 години, Албанците сочинувале 12% од вкупното население на Македонија во 1953 година. Населението се зголемило на 19% во 1961 година. Во 1971 е забележан пад на 17%. Тие сочинувале 19,7% во 1981 година и 21% во 1991. На последниот попис во 2002 година, албанското население изнесувало 25% од вкупното население на Македонија.
Во 15 општини во Македонија, Албанците се мнозинско население. Овие општини, со податоците за населението се наведени во следната табела:
* Во општините Струга и Кичево дел од населението кое се изјаснало како албанско, претставуваат Македонци муслимани. Станува збор за Македонците од селата Лабуништа, Подгорци, Октиси, Бороец во Струшко и Бачишта, Горно Строгомиште, Долно Строгомиште и други во Кичевско. Па така, реалната бројка на Албанците во овие две општини е помала (особено во Струшко).
Историја
Албанци во Македонија почнале да се доселуваат поинтензивно дури после средината на XVIII век. Според отоманскиот попис на населението од 1430 - 1431, во Македонија немало воопшто Албанци. Веќе од средината на 15 век, со исламизацијата на Албанците, тие во мал број почнале да доаѓаат во Македонија како турски војници и наеминци, но во многу мал број. Во отоманскиот попис од 1452 - 1453 година, се забележани само 32 албански семејства на територијата на цела Македонија и тоа 31 семејство во вилаетот Калканделен (Полог) и 1 католичко семејство во Скопје. Овие Албанци веќе во најголем дел биле исламизирани и отоманските власти ги обележувале како „Арнаути“ или „Арбанаси“, како би се разликувале од староседелското. Имено, во пописните тефтери, отоманците на личните имиња на Албанците додавале “Арбанас“ или „Арнаут“ за да ги разликуваат од староседелците, за кои немало никакви придавки за народност.
Албанците дошле на границите на Македонија во 1572 година. Французинот Филип Канаје го опишал заземањето на Качаник од страна на неколку, како што лично запишал, „албански групи на убијци и разбојници“ во 1572 година. Во 1595 година за првпат во историјата е забележана албанска разбојничка група која опљачкала неколку полошки села, а многу селани ранила и испоубила.
Првото населување на Албанци во македонско село, временски датира три години пред почетокот на XVII век и тоа било во областа на Дебар. Според отомански документ од 1597 година, околу 10.000 албански разбојници од северна Албанија, ограбиле и изгореле 27 села во западна Македонија, а во шест од тие села, во дебарската област, се заселиле првите македонски Албанци.
Албанско населување во скопската област
Во отомански документ од 1595 година за првпат е забележано присуство на „арнаутски разбојнички групи“ во скопската област, но без албанско населување. Албанците почнале постепено да ги освојуваат високите планински македонски села од Скопска Црна Гора дури кон крајот на XVII век.
Албанците прво ги зазеле највисоките македонски села на скопска Црна Гора и потоа постепено слегувале кон пониските села. Селото Брест до XIX век било чисто македонско село, во Љуботен Албанците навлегнале на крајот на XVIII век.
Германскиот патувач Хан во втората половина на XIX век ги посетил албанските села на скопска Црна Гора и самите тамошни Албанци го известиле дека се преселени во скопските северни планини после австриските војни, што всушност е крајот на XVII век.
До XX век, на Китка и Црн Врв се населиле Албанци во 21 македонско село. Тие дошле од Косово во текот на XVIII и XIX век, а жителите на Алдинци знаеле дека нивните предци дошле во Алдинци од Гнилане.
Во Скопското Поле првите Албанци се спуштиле дури во XIX век, за време на управувањето на Хамзи-паша, Албанец по потекло, кој етапно доселувал Албанци од северна Албанија. .
Албанско населување на Полог
Почетокот на албанското населување во Полог почнува од средината на XVIII век. Сепак, тие во тој период претставувале многу мала малцинска група во Полог, сè до првата половина на XIX век, кога со Полог владее турскиот посланик со албанско потекло Абдураман-паша, кој насилно и масовно населувал Албанци од северна Албанија. Голем дел од староседелското македонско население на Полог, било насилно албанизирано, цели родови биле албанизирани, како и многу жени и девојки под притисок на тетовските албански паши и нивниот зулум. Истото се има случено и со кичевската околина, каде најголемиот дел од тие Албанци се всушност од македонско потекло. Албанците од село Теарце биле заселени од тетовските паши, од Матија (Мат), Долен Дебар и призренско; Албанците од Доброште дошле од Дебар и Љума. Во село Длабочица, с. Стража и с. Култино Албанците потекнуваат од Дукачин Љума. Во последното село, Абдурахман Паша во почетокот на XIX век ги избркал Македонците и населил Албанци.
Во Жеденската област до почетокот на XIX век живееле исклучиво Македонци, но подоцна почнале и таму да се доселуваат Албанци од Реч и Долни Дебар. Од албанските зулуми, Македонците од Полог масовно бегале и ги оставале селата празни. Васил К`нчов во последната деценија на XIX век ја посетил Македонија и опишува дека селото Горно Фалише до 1860 година броело 30 македонски семејства, а во 1890 година опустело, како и селата Палатица, Корито, Форино и Чајле, кои иста така останале опустошени и празни. Македонскиот етнограф Трифуноски, спомнува дека и селата Катрање и Еребино ја споделиле истата судбина на опустошување. На опустошените македонски имоти и цели села, албанските паши населувале Албанци.
Во с. Лопушник, кон крајот на XIX век се доселиле тројца Албанци и со „зулум“ купилe земја од селаните во Лопушник, плаќајќи им на македонските сопственици на имотот само 60 гроша и така Албанците постепено го зазеле селото. Македонците од селото Железна Река било на удар на качачките банди во почетокот на XIX век, а населението за ситница било убивано за кое мештаните викале „трган народ“. Македонските селани од Горна Ѓоновица биле убивани во шума, на нивите и им ја грабале стоката. Во тогашното македонско село Симница, најпрво се населиле три албански семејства од Матија (Албанија) и со помош на други доселеници од Албанија ја нападнале Симница и големиот манастир, кој постоел во селото. Сите калуѓери, освен еден, кој бил надвор од манастирот, биле убиени, игуменот на манастирот запален, а манастирот разурнат. Манастирот во 1936 година бил обновен, но балистите повторно го разориле во 1943 година. И селото Џепчиште, како и сите полошки села пред 200 години било чисто македонско место и имало манастир ''Св. Богородица''. Кога сите селани биле собрани на богослужба во манастирот „муслимански Албанци“ го запалиле манастирот заедно со селаните.
Албанизација на Кичевијата
Зајас, сега изразито албанско село, до 1740 година било чисто македонско православно село. Првиот македонски етнограф, Томе Смиљаниќ - Браднина пред 90 години утврдил дека луѓето од Зајас ги знаат своите муслимански предци до 7 колено, а од овие имиња после продолжуваат имињата на нивните православни предци. Православните старинци биле „Шопки“, па Албанците еден дел од нив истиснале, а друг дел исламизирале и поалбанчиле.
Селото Црвивци било исламизирано околу 1760 година. Албанците удриле на селото од страна на Зајас за Велигден, кога се играло оро, убиле многу луѓе, а жените ги заробиле и се вселиле како во своја куќа. Селото Бериково, било исламизирано околу 1785 година, кога Албанците ги исламизирале жените и децата од селото, бидејќи мажите им биле на печалба.
Дел од македонското староседелско население на селото Колари избегало кон крајот на XVIII век во Австроунгарија, а оние кои останале дома биле албанизирани. Албанците во село Јагол биле преселени од селото Блаце од Албанија околу 1830 година. Тогаш било албанизирано и селото Туин. Во селата Поповјани, Другово и Белица првите Албанци се населиле во 1840 година од Дебар.
Албанизацијата на струшко-дебарскиот крај
Иако Албанците прво се доселиле во дебарскиот крај во XVII век, сепак до XIX век, апсолутното мнозинство во Голо Брдо и Дебарско Поле го сочинувале Македонците, христијани и муслимани. Поголеми етнички промени во дебарскиот крај настанале во XIX век, со албанизација на Македонците муслимани од повеќе села и населување Албанци од северна Албанија. Според Васил К`нчов за албанизирањето на Македонците муслимани и населувањето на Албанци во Голо Брдо и Дебарско Поле :
„Жителите на селата Острени, Трново, Клење, Летен, Џепиште, Ербеле, Обоки, Макелари и др. претпочитаат да се кажуваат за Арнаути и да говорат арнаутски. Торбешите од с. Раица, најјужно од подримските потурчени села, говорат повеќе арнаутски и се бројат за Арнаути... Селата Вичишта, Голеишча и Писанки биле до почетокот на XIX век бугарски, до пред 30 години биле половина бугарски, а сега се населени од арнаути. Само во Писанки останаа уште 3 бугарски куќи. Арнаутите доаѓаат од Горица и од други посеверни места. Уште посилен е притисокот на Поле. Бугарите исчезнале во почетокот на XIX век од северните села, а денес бегаат од сите други села поради страшните уништувања на кои се изложени. Селото Граждани до скоро било бугарско. Арнаутите дошле пред 50 години и сега тие се мнозинство. Има уште 8 бугарски куќи, но и тие наскоро ќе бегаат. Бугари имало и до пред 30-35 години во арнаутското село Баланци и во турското Коџаџик, но сите избегале. Тој крај е жестоко опустошен од арнаутските полкови на Али Паша, кои го уништија Божји Град во долината на реката Дрим, кон крајот на XVIII век. Само во Река Арнаутите уште не проникнале и тоа благодарејќи на Торбешите од една страна и на фактот, што, тамошните бугарски села се големи.“
Населување на Албанците во Гора (Горица), област Мокра- Поградец и Струга
До XIX век, македонските етнички територии се простирале скоро во цела јужна Албанија. Во Гора (Горица) и Мокренската област населението било македонско православно и биле поданици на Охридската Архиепископија. Во Кодексот на Охридската Архиепископија од 1761 година се наоѓа Епископијата горо-мокренска и потписот на Горо-Мокренскиот (корчанско-поградечки) Епископ Јоаким. .
Охридскиот анонимен летописец од првата половина на XIX век, бележи две големи пустошења во Гора и Мокра (западен охридски брег). Во 1805 година арнаутски полкови ја опљачкале целата околина на Охрид, а во 1821 г. пишува летописецот Охридски за мокренската област “во Мокреница сè се запусти, сето имање го ограбија“.
Васил К`нчов во својата книга за неговото патување низ Македонија од 1900 г. запишува “арнаутски доселеници од долината на Шкумба го иселуваат македонското население од западните делови на охридско“, селата Фердово и Калиште се целосно албанизирани, а македонското население се иселува и од селата Лин и Радожда.
70 години пред сведоштвата на К`нчов, „доктор Милер“, кој патувал по западниот охридски брег на Струга и Поградец во 1837-1828 година сведочи дека овој брег бил населен со Македонци, но почнале да се доселуваат и Албанци, па запишал дека селото Фердово имало мешано население од Македонци и Албанци, додека селото Калиште било чисто македонско словенско село. Само 70 години подоцна, на почетокот на XX век, немало трага од Македонци во тие некогашни чисто македонски села.
До 1870 година жителите на областа Девол и Корча (денешна јужна Албанија) говореле македонски јазик. Поради албанскиот притисок, првенците на 50 села од овие области се заколнале да не говорат повеќе словенски, да не го пренесуваат македонскиот јазик на своите деца и да станат Албанци.
Албанизација на Македонските Роми
Уште од средината на XX век кај Албанците постои тенденција на присилно албанизирање на Македонските Роми сè со цел да се прикаже поголемо присуство на истите. Денес тие албанизирани Роми најчесто ги има во Скопските села познати под името Маљуци (албански: Magjupёt; Маѓупи). Пример за тоа е југословенскиот попис од 1981 година каде попишани се 43.223 Роми, додека во пописот 10 години пред тоа, во 1971 година биле регистрирани 18.718 Роми. Напоредно со овој пад на Ромите, зголемен е прирастот на Албанците попишани во пописот од 1981 година.
Албанците и конфликтот во 2001
Конфликтот неофицијално во Македонија започнал кон крајот на јануари 2001 година во пограничното село Танушевци. На 16 февруари 2001 година во истото село, новинарска екипа на А1 телевизија  била заробена, а по одземањето на камерата новинарите биле ослободени. По двонеделни препукувања, бојното поле се префрлило во Тетово. Во месноста Кале во Тетово, на 14 март биле регистрирани вооружени напади врз безбедносната полиција. Веќе на 23 март, од страна на властите во Република Македонија била донесена одлука за голем напад врз позициите на ОНА. Македонската армија им нанела голем пораз на припадниците на ОНА. Според некои извори, Албанците сепак не биле спремни и не очекувале таков напад во тоа време од страна на македонската полиција.
По околу двонеделно стишие, на 28 април, на патот меѓу селата Селце и Вејце во Тетово, 16 припадници на безбедносните  сили на Македонија при патролирање наишле на заседа, при што загинле  осум, а шест војници припадници на безбедносните сили на Македонија биле  повредени. Според извршената обдукција, утврдена по смртта, било утврдено дека телата на убиените полицајци и војници по смртта биле  дополнително масакрирани. По ова, нниз поголемите градови во Република Македонија започнал голем револт на месното население. Македонските власти, во меѓувреме упатиле повик кон ОНА за прекин на огнот кој истиот не бил прифатен. На 4 мај околу 4.000 албански герилци од Косово упаднале на македонска територија и освоиле голем дел од северниот дел на Македонија, главно во околината  на Куманово. Со ова, се отворил уште едно бојно поле. Борби се воделе во селата Слупчане, Ваксинце, Липково, Оризари, Отља итн. Развојот на војната во тој момент бил на страната на ОНА. Како резултат на ова, македонските безбедносни сили спроведиле големи акции во селата Матејче  и Слупчане  на 9 јуни.
Албанците денес
Во периодот на Втората светска војна (1941-1945) поголемиот дел од Албанците се ориентирале кон албанското националистичко движење (Бали Комбетар), а помал дел кон антифашистичкото (комунистичко) движење. По Втората светска војна Албанците во Македонија добиле целосна политичка и уставна рамноправност. Со Уставот од 1946 година добиле статус на малцинство, а со Уставот од 1963 година статус на народност. Со Охридскиот рамковен договор (2001) и амандманите на Уставот на Македонија нивните национални права се значително проширени. Наместо малцинство, дониле статус на етничка заедница (или дел од албанскиот народ). Тие слободно го развиваат и афирмираат својот национален идентитет (јазик и културни традиции). Албанскиот јазик е присутен на сите нивоа во просветниот процес (основно, средно и високо образование). Бројот на училиштата и бројот на учениците постепено расте. Во учебната 1950/51 година наставата на албански јазик ја следеле 26.702 ученици, во 1990/91 - 72.121, а во учебната 2005/06 година - 80.247 ученици. Во учебната 2005/06 г. во Македонија имало 286 основни, 28 средни училишта, едно средно исламско училиште, Факултет за исламски теолошки науки во Кондово, Албанска секција на Педагошкиот факултет „Св. Климент Охридски“ во Скопје и два универзитета во Тетово - Тетовскиот државен универзитет и Универзитетот на Југоисточна Европа.
Албанскиот јазик е присутен секојдневно во државните електронски медиуми (радио и телевизијата), а државниот канал МТВ 2 и приватните ТВ станици (Алсат М, Ера, Тоска, Арт канал, Коха) секојдневно емитуваат програми на албански јазик. На албански јазик уште во НРМ/СРМ излегуваа весници („Флака е велазеримит“), списанија за возрасни („Јехона“) и списанијата за деца („Гезими“ и „Фатоси“). Во Македонија излегуваат три весници на албански јазик („Коха“, „Лајм“ и „Факти“), списанието „Јехона е ре“ и списанието за деца „Илбери“. Повеќе издавачки куќи, како „Ватра“, „Шкупи“, „Чабеј“, „Љума“ и други, издаваат дела од албански автори и дела од светската литература на албански јазик. Културните традиции на Албанците ги негуваат повеќе културно-уметнички друштва, како „Емин Дураку“ (Скопје), „Ибе Паликуќа“ (Скопје), „Џеладин Зекири“ (Тетово), „Беса“ (Гостивар), „Миѓени“ (Струга) и др.
Во Скопје и Тетово постои и албански театар. Албанците имаат и свој национален празник (Ден на албанското знаме на 28 ноември). Тие се присутни и активно учествуваат во политичкиот живот на Македонија. Нивните интереси ги артикулираат албански политички партии: Партија за демократски просперитет (ПДП), Демократската партија на Албанците (ДПА), Демократската унија за интеграција (ДУИ), Нова Демократија и други.
Јазик, култура и религија
Според културата, којашто ја негуваат, Албанците во македонија се слични на Албанците во Србија (особено Косово) и Албанија. Заедничкото знаме и заедничката химна на Албанците во Македонија и Албанците од Албанија се само потврда за нивната тесна меѓусебна поврзаност.
Најголем дел од Албанците во Македонија зборуваат на гегски дијалект на албанскиот јазик, но во јужните делови од земјата се зборува и на тоскскиот.
Главна религија на Албанците во Македонија е исламот. Сепак, има неколку села во кои благодарение на блиските односи и културното разлевање на Македонците и Албанците, доминантна религија кај Албанците е православното христијанство.
Римска песна
Изразот римска песна ја идентификува популарната музика со потекло од Рим.
Од ренесансата до осумнаесеттиот век
Римската песна, има потекло уште од средината на средниот век и јасно ги одразува менталитетите, обичаите, верувањата, потребите и желбите на соодветната ера. Рим е пред сè религиозен град, населен со голем број свештеници и калуѓерки и затоа не е чудно што откривањето на делото, од непознат автор, по потекло од 12 век, го носи насловот Er Pellegrino и, со исклучок од љубовното дело Сонето, друго дело од непознат автор од четиринаесеттиот век, во осумнаесеттиот век дуетот помеѓу мајката и калуѓерка насловен Ла галинела бил широко распространет, па дури и јубилејот од 1500 година го оживувала полифоната музика на Палестрина и римите што ги пеел свети Филип Нери и малку изменети од тогашните раскажувачи. Противречноста што се појави од изминатите векови е токму ова заедништво меѓу светите и профаните теми, меѓу светците и нивната мајка Марија од една страна, жените и виното од друга страна. Покрај овие теми, не недостигаа политички и општествени песни, но обработени на сатиричен и речиси никогаш револуционерен начин. Најраспространетите и најчестите музички форми биле сторнело, т.е. кратки строфи составени од квинар обично што се однесувале на цвет, проследено со два хедекасилабли во рима или во асонанца со квинарот; сонетот, наречен и „романела“ композиција во октави, достојно претставена со гореспоменатата песна „Сонето“, позната и како Bella quanno te fece mamma tua; тарантелата, да не се меша со неаполскиот танц, составен од римувани катрени, користена за справување со женски прашања или актуелни прашања, како што е трансферот на пазарот за билки во Кампо де Фиори, кој се случил во 1651 година. Заедно со сите овие отпеани музички форми, танцот пар екселанс бил салтарело, испрекинат со ритамот на тамбурата, кој пред сè се обидувал да предизвика сцени на љубовно додворување.
Љубовната песна Come te può ama', позната и како Песна на затвореникот, која датира од осумнаесеттиот век, како и Alla renella влијаела на Петр Илич Чајковски за време на неговиот престој во Рим, во неа ги опишал изворите на инспирација за неговиот италијански Капричо.
19 век и празникот Св. Јован
Ако за неаполската песна настанот кој на некој начин ја официјализирал и зацврстил во историјата вековната страст бил Festa di Piedigrotta, за римската песна имало настан од слично значење, како празникот св. Јован, народски собир одржан во Порта Сан Џовани, каде пејачите и раскажувачите се предизвикувале еден со друг во натпревар на популарни песни поткрепени со виното на Кастели. Преамбулата на оваа иницијатива несомнено била желбата да се прослави дваесетгодишнината од обединувањето на Италија со Рим како главен град и од почетокот на мај следеле различни собири еден по друг, како што се првите коњски трки на новата патека Тор ди Квинто.
Така, во ноќта помеѓу 23 и 24 јуни 1891 година, во една таверна веднаш надвор од Порта Сан Џовани, наречена Свежо лице, бил замислен натпреварот за најубава римска песна. Демонстрацијата наишла на неочекуван успех кај јавноста, до тој степен што толпата, поради големиот ентузијазам, излетала од шините на бината на која требале да настапат пејачите опремени со мандолини, гитари, виолини и бас тапани. Организаторот бил принуден да го одложи настанот за наредниот ден со промена на местото на одржување, во кое победила песната Le streghe, поставена на музика од Калзели и заснована на текст на Илари, кој имала чест да биде маестрално испеана од Леополдо Фреголи, за да стане трансформист пар екселанс. Le streghe била песна во романтичен стил, која во текстот чувал траги од паганскиот фестивал пред комеморацијата на Светителот. Во тие години песната стануваше мода, понекогаш извлечена од познати стихови, како во случајот со La serenata од Џоакино Бели, наместена од познати мајстори, како што е Парисоти. Други песни кои останале во аналите во првите изданија на настанот биле Affaccete ciumaca од Ilari-Feroci, La lumacara, Quanto sei scema од Cotogni-Persichetti и пред сè Affaccete Nunziata од Ilari-Guida, која се смета за една од најубавите песни од крајот на векот, објавена и од тенорот Томазо Фиорентини. За успехот на настанот сведочи неговата долговечност со оглед на тоа што аудициите на фестивалот Сан Џовани сè уште следеле по Втората светска војна.
Фестивалот на песната на св. Јован дури го издржало влијанието на два други важни настани воспоставени, еден во дваесеттите години, дефиниран како Римската Пиедигрота создадена од издавачот Џенарели и во триесеттите фашистички фестивал во Трастевере Феста де Ноантри управуван од Дополаворо.
Крајот на 19 век се покажал како златен момент за римската музика, бидејќи многу тенори, покрај споменатите Фиорентини, како што се Чеко Маркони и Тото Котоњи, а да не зборуваме за Лина Кавалиери, донеле римски песни низ Италија, па дури и во храмовите на меѓународна музика како што е Метрополитен.
Римската песна во овој период добивала сè повеќе хумор, духовитост, радост, само помислете на пејачот и комичар Густаво Качини, кој исто така станал познат по тоа што инспирирал со својот марш насловен „Розовиот воз“, дури и црното лице на Марио Ручионе, останувајќи верен на римската песна, на традицијата на лирски и страсни сонети и дитети.
Заедно со овие правци, римската песна од деветнаесеттиот век, исто така, прикажувала филопапистички или антиклерикални песни, често засновани на рими на Паскино и Цицеруакио, или карневалски, а да не зборуваме за политичките; и во тој поглед уште во 1924 година се пееле песни јасно критички и исмејувачки на режимот.
Дваесеттиот век
Кон крајот на 19 век и почетокот на 20 век, местото задолжено за популарните песни било таверната, во која стиховите на La societa dei magnaccioni биле диктирани среде чад и алкохол, преработени по неколку децении и донесени до успех од Габриела Ајронс. Помеѓу песните на малата, најпознати биле Gira e fai la rota, реинтерпретацијата на заробеникот Канто дел и Канто дела Пасатела, која била салонска игра која била сè само не безопасна.
Во раните години на дваесеттиот век омилените теми на римските автори сè уште биле жените и љубовта, со вообичаени исклучоци од тековните нешта од сатиричен карактер, само сетете се на Li paini d'oggi giorno од 1898 година, исмејување на трендот на помадена кожа или È prohibito de sputa' што се однесувала на забраната на таа многу древна, но нехигиенска навика, или пак на Таксиметар на љубовта од 1909 година посветен на воведувањето таксиметри за кочијачи.
Господинот Капана и Петролини
Без да се занемарат важните придонеси и од римската оперета, како во случајот со Er marchese der Grillo на Берарди-Маскети, на почетокот на дваесеттиот век во концертните кафулиња, т.е. во новите места за слушање песни, беснееле стихови посветени, или напишани од Сор Капана, раскажувач од Трастевере, кој откако ја започнал својата кариера исмејувајќи се со вести, сфатил дека е поуспешен во справувањето со актуелните настани, повремено ризикувајќи да заврши во затвор поради прекумерно непочитување, како за време на деновите на Капорето, кој пеел:
Познато е дека Петролини го натерал Капана да излезе на сцената на театарот Квирино претставувајќи се како негов двојник. Тоа било токму периодот на максимален сјај на театарот Џовинели во кој се родиле некои од најнезаборавните римски песни од тоа време, доволно е да се споменат следниве пејачи кои настапувале: Џино Франци, Габре, Карло Бути, Реџинела и Петролини кои ги овековечија некои од неговите најзначајни пасуси Патувањето до замоците, Пицикаролата, Танто пе' канта. Првата песна на триото, популарно наречена и Nannì, била напишана специјално за Петролини од Франко Силвестри, веќе познат како придружник на Фреголи, а била лансирана по повод фестивалот на грозје Марино, каде што била отпеана за прв пат.
Покрај меѓународниот случај Петролини, во првите децении на дваесеттиот век светот на театарот продолжил да произведува низа комичари-автори-пејачи, меѓу кои вреди да се наведат Карло Кампанини, Ренато Рассел и Алдо Фабрици чии изведби вреди да се споменат песните Pupetta и Volemose bene.
Во истите години, Марио Ручионе, освен плагијатот за кој бил обвинет за Fccetto Nera, се покажал како еден од најплодните автори и се чини дека е правилно да се слави Стариот Рим за него, кој добил безброј верзии на многу јазици.
Во времето на фашизмот, песните на режимот се интензивирале, како што Го напишав ar Duce од Де Торес-Симеони-Дел Пело, познатата и носталгична Casetta de Trastevere од Де Торес-Симеони-Дел Пело, ксенофобичниот Da cosa nasce cosa. од Херубини-Ручионе, колонијалистот На мало место на сонце од Мартели-Нери-Сими.
Во 1934 година, Черубини и Ди Лазаро изработиле ремек-дела како римската гитара и Колку си убава Рим; второто имал исклучителен преведувач во Ана Мањани, додека првиото имало среќа да го премине океанот и да стане супер-хит. Ако во 1937 година тосканецот Карло Бути го имал најголемиот успех со Ла романина, триото Мартели, Нери и Џино Сими кои ја заковале најуспешната предвоена мелодија со Com'è bello fa' l'amore quanno è sera.
Педесеттите: Радиокампидољо и музичка комедија
Додека римската музика продолжувала на трите правци на сторнело, серенадата и драмската песна, Радиокампидољо се родил од урнатините на Втората светска војна и придонел за повторното раѓање на римската песна, со оглед на тоа што Клаудио Вила, Маријам Бони, Џулија Џандоло и многумина други значајни изведувачи пееле од нејзините учења. Ова било, исто така, еден од најпросперитетните периоди, не само за музиката, туку и за целиот забавен свет воопшто, бидејќи странците станале свесни за високиот квалитет на живот што може да се води во главниот град на Италија и тоа придонело да има голем број на личности, капитал, иницијативи и идеи.
Во раните педесетти, фестивалот св. Јован се префрлил на радио и некои од тие песни успеале да станат популарни благодарение на радио бас-тапанот, иако најпопуларната песна посветена на Рим резулитала во 1955 година Arrivederci Roma од Ренато Рашел, која била напишана повеќе на стандарден јазик отколку на дијалект. Полежерна била средбата во аптеката на Пјетро Гаринеи со новинарот Сандро Џованини, кој заедно со Пасквале Феста Кампаниле и Масимо Франциоза ја вратиле римската музичка комедија, пред сè со лансирање на маската на Ругантино, заедно со голема група на извонредни уметници, од Нино Манфреди до Леа Масари, од Алдо Фабрици до Бице Валори, од Тони Учи до Ландо Фиорини, а потоа продолжувајќи да произведуваат одлични музички комедии.
Во наше време
Неколку години подоцна, се наоѓаме кон крајот на шеесетите, уште едно место станало важно за развојот на римската песна: Фолкстудиото од кое произлегле различни текстописци, меѓу кои и Антонело Вендити и неговите креации, од Рим Капокија до цвеќињата Кампо де, кои сè уште денес претставуваат една од последните струи на римската музика. Во седумдесеттите години гитаристот Серџо Сенти ќе добие награди од критиката за неговите дијалектни дела, а популарни успеси ќе постигнат Франко Калифано, Вианелите, Алваро Амичи, Ландо Фиорини, Луиза Де Сантис и Габриела Фери. Во 1990-тите се појави нова романескна струја која ја заснова својата сила, како и на римскиот дијалект, пред сè на опфатените теми (сексуални, политички и антиклерикални), од кои сите се изразито урнебесни. Овој правец е поврзан со делата на Џузепе Џоакино Бели и со непристојните песни од средновековно потекло. За среќа, во 1991 година се роди Фестивалот на римската песна, кој е домаќин на римската традиција претставена од најважните експоненти на националната сцена како Нино Манфреди, Серџо Сенти, Франко Калифано, јас Вианела, Ландо Фиорини, Шола Канторум, Мануела Вила, Алберто Лауренти, Маурицио Фортини, I Musici Romani итн. Настанот основан и спроведен од Лино Фабрици, дефиниран како „претходник на римската песна“, остава отпечаток на националната музичка сцена каде меѓу кочиите, фонтаните, зајдисонцето и љубовните приказни, римскиот дух е оној на минато безвременско и вечно, но и ново и модерно со откривањето на други млади римски толкувачи. Школата на римските кантавтори е дополнително збогатена во последните години и со присуството на уметници како Маурицио Фортини (меѓу неговите дела песната Fiore de Roma и театарскиот мјузикл Opera Romanesca во два чина) или присуството на сцената на Даниеле Силвестри, нов мајстор на римската песна со парчиња како Тестардо, кој иако буквално го претставува римскиот збор за проклетство во текстот, никогаш не преминува во вулгарност, туку напротив ја претставува фигурата на типичниот жилав Римјанин со романтична душа. Во 2000-тите, на ред дојде Елена Бонели. Со шоуто Roma In The World, уметничката, кој се смета за наследник на Габриела Фери, ја облекува римската песна во вечерни тоалети и ја носи на сцената во најпрестижните театри во 130 земји во светот.
Ласа
Ласа (на тибетски: ལྷ་ས) е град и градски округ во Тибетскиот автономен регион  НРК. Во него се наоѓа седиштето на владата на автономниот регион, претходно главен град на независната тибетска држава.
Осумте планини (филм)
Осумте планини е филм од 2022 година во режија на Феликс Ван Гренинген и Шарлот Вандермерш.
Претставува филмска адаптација на истоимениот роман на Паоло Коњети од 2017 година, која ја освои наградата на жирито на 75. Кански филмски фестивал.
Содржина
Од 12-годишна возраст Пјетро почнува да го минува летниот одмор со својата мајка во напуштено село, изолирано во планините на долината Аоста, неговиот татко, инженер вработен во голема компанија во Торино и по потекло од тоа место, му се придружува на семејството на кратки периоди кога е ослободен од работа за да планинари и истовремено го придружува својот син за време на неговите првите искачувања над 3000 метри. Во селото Пјетро започнува да се дружи со врсникот Бруно, поминувајќи долго време заедно сѐ до разделбата поради тоа што Бруно оди да му помага на чичко во пасењето. Сепак, таткото на Пјетро успева да ги одведе двете момчиња на излет на голема височина на ледникот, но поради симптомите на висинска болест кај неговиот син, излетот се прекинува.
На крајот на одморот, без разлика на нивното незадоволсто, родителите на Пјетро им ја нудат можноста на роднините на Бруно да го примат кај нив во текот на зимата, овозможувајќи му да оди на училиште во Торино. И покрај првичната позитивна реакција, предлогот предизвикува пресврт во животот на Бруно откако е повикан да живее со својот татко, кој работи во странство како ѕидар. Тоа резултира со прекинување на другарстово помеѓу Пјетро и Бруно, кои веќе немаат начин како да се дружат. Пјетро, во цутот на тинејџерските години, продолжува, против своја волја, да оди во планинското село од Бруно и поради избивањето на бурни конфликти со неговиот татко, решава да престане да го придружува во планинарските активности. По неколку години, една вечер Пјетро и Бруно се среќаваат во еден клуб, но не се поздравуваат. Времето минува и Пјетро, кој целосно ги прекинал односите со својот татко, се занимава со мали работи сѐ додека до него една вечер не стигнува веста за неговата прерана смрт. По погребот, Пјетро се засолнува во старата планинска куќа, каде што го пречекува Бруно, кој го води до местото што неговиот татко му го оставил во наследство: руина од планинска колиба што двајцата повторно обединети пријатели ќе треба да ја обноват. Во меѓувреме, Пјетро открива дека неговиот татко и Бруно продолжиле да се гледаат, заедно одејќи на бројни планинарски патеки во околината: еден вид полубрат кој ја пополнил празнината што ја оставил неговиот син откако го напуштил.
Во тоа лето, двајцата успеваат да ја реновираат колибата и додека Пјетро, кој повторно ја открива убавината на врвовите, Бруно има јасен план: да го преземе пасиштето напуштено од неговиот чичко и повторно да произведува сирење. Пјетро почнува да носи некои пријатели од градот, вклучувајќи ја и Лара со која има кратка авантура, во колибата, која ја смета и на Бруно до степен што бара дозвола од него.
Драгиша Недовиќ
Драгиша Недовиќ (Крагуевац, 20 јули 1916 - Крагуевац, 31 јануари 1966) бил српски композитор, музичар и поет (текстописец).
Осумте планини (филм)
Содржина
Во годините што следат гратското момче го следи патот кој го води до Непал и од кој црпи инспирација да ги постигне првите значајни резултати на литературното поле, кои ќе станат негова наградена дејност. На планинското пасиште на Бруно му се придружува Лара, која е маѓепсана од тие места. Откако се уверува дека немало никаква врска меѓу неа и неговиот пријател, почнуваат да се гледаат и да споделуваат работни активности. Парот, која има и ќерка, е преуморен од обемот на работа и Бруно повеќе не може да се грижи за колибата, задолжувајќи го Пјетро за нејзиното одржување, кој повремено се враќа во планините. Во текот на една ѕвездена ноќ Пјетро и неговата мајка, која во меѓувреме прави сѐ за да му помогне на планинското семејство, Бруно, Лара и нивната русокоса ќеркичка имаат еден вид последна вечера. Во текот на вечерта, помината пиејќи ракија, Пјетро го објаснува својот концепт за осум планини, кои се наоколу во светот и тој патува во круг за да стигне до нив; додека централната точка, која е планинската долина Аоста, го претставува Бруно. Во тој момент излегуваат на површина и суштинските проблеми на парот, кој е во долгови и со мали приходи од бизнисот. Пјетро, веќе успешен во својата работа како писател, нуди финансиска поддршка за да им помогне на двајцата, но Бруно жестоко им се спротивставува.
Девчо Ристески
Девчо Ташков Ристески ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Осумте планини (филм)
Содржина
Како последица на тоа следува пропаѓањето на занаетот со пасењето, по што следи одземање на пасиштето и криза меѓу Бруно и Лара, која се враќа во градот со ќерката за да ѝ овозможи подобро образование и да заработи нешто работејќи. Во драматичен телефонски повик што стига до Пјетро кој е во Непал, каде што започнал врска со девојка од местото Асми, Бруно - сега лишен од секакви добра и сам - бара дозвола да може да се повлече во колибата. Пјетро, кој го потсетува дека колибата им припаѓа на двајцата, прашува дали е неопходно неговото присуство и по долго молчење добива потврден одговор. Пјетро стигнува до колибата, затрупана со снежна покривка, каде што наоѓа сега мрачен пријател пустиник посветен на исконскиот живот. Тој со сите сили се обидува да го убеди Бруно да се спушти во долината, да си даде втора шанса. Тоа го потсетува на важноста на улогата како родител со што предизвикува бурна реакција кај пријателот и му наредува да ја напушти кабината. Пјетро, по една ноќ помината надвор од кабината на поларни температури, се спушта во долината и разговара со Лара која објаснува дека за Бруно постои само планината, поважна дури и од распарченото семејство. Ранет и физички и психички, тој се враќа повторно во колибата и прави последен обид да го вразуми својот пријател. Големиот студ е во полн тек и колибата е очигледно несоодветна за опстанок. Бруно го одбива за последен пат, доверувајќи му ја на својот пријател една од неговите последни реченици: „оваа планина никогаш не ме повредила“.