cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Велика Моравија
Име
Значењето на името на Велика Моравија е предмет на дебата. Ознаката „Велика Моравија“—Мегали Моравија (Μεγάλη Μοραβία) на грчки —произлегува од делото За управувањето со царството напишано од византискиот император Константин VII Порфирогенит околу 950. Императорот ја користи придавката мегали кога се осврнувал на настани кои се случиле после нејзиниот пад, што имплицира дека таа треба да се преведе како „стара“ наместо „велика“. Според трета теорија, мегали се однесува на територија која се наоѓа зад границите на Византиската империја. Историчарот Љубомир E. Хавлик пишува дека византиските учени ја користеле оваа придавка кога зборувале за татковините на номадските народи, како што е примерот со „Велика Бугарија“.
Тамерлановиот придонес во развој на науката и уметноста
Тимуровиот придонес во развој на науката и уметноста бил огромен. Според некои научници, со Тимур започнал третиот голем период на средновековната иранска уметност. Во текот на 15 век, потомците на Тимур од Тимуридската династија го воздиганле златното доба на персиското ракописно сликарство, под нивно менторство творел познатиот Кемаледдин Бехзад, но и голем број на други уметници (погл. Исламска уметност).
Развој на науката и уметноста
Под покровителство на Тимур во срцето на неговата империја (Трансоксијана), дошло до распространување и развој на уметноста. На уметниците им биле овозможени услови во кои можеле да го прикажат мајсторство на своите вештини во Бухара, Самарканд и Јаши. Од нивната дејсност, меѓу останатото, се сочувани ѕидните слики во гробниците на Ширинбек Ага и Туман Ага, создадени во периодот помеѓу 1385 и 1405 година.
Особено се развила уметноста за минијатурно украсување на книгите, со оваа техника било украсено делото „Шахнаме“ од Фирдуси и Антологија на иранските поети. Во овој период голем успех постигнале уметниците Абдулхаи, Пир Ахмад Багисхамали и Ходге Бангир Табризи. Уметниците и мајсторите под заштита на Тимур, ја уредиле и внатрешноста на гробот на Хоџа Ахмед Јасави.
Во областа на науката и образованието, дошло до развој на правото, медицината, теологијата, математиката, астрономијата, историја, филозофија, музикологијата, литературата и др. Истакнат теолог во ова време бил Хорезми. Во астрологијата успех постигнал Маулана Ахмад, а развој во правото постигнале Абдумалик, Исамиддин и Шеих Шамсиддин Мухамад Џазаири. Во музиката се истакнале Абдулгадир Мараги, како и таткото и синот Сафиаддин и Ардашер Чанги.
Во сликарството се истакнале Абдулхај Багдади и Пир Ахмад Богишамол. Во филозофијата - Садиддин Тафтаззани и Мирсаид Шариф Џурџани, а во историската наука Низамиддин Шами и Хафизи Абру.
Амониум
Амониумскиот катјон ― позитивно наелектризиран повеќеатомски јон со хемиска формула. Се образува со протонирање на амонијак. Амониумот е исто така општо име за позитивно наелектризираните или протонирани заменети амини и квартерни амониумски катјони, каде што еден или повеќе атоми на водород се заменети со органски групи (означени со R).
Киселинско-базни својства
Амониумскиот јон се создава кога амонијакот, слаба база, реагира со Бренстедови киселини (дарители на протони):
Амониумскиот јон е слабо кисел, реагирајќи со Бренстедовите бази за да се врати во ненаполнетата молекула на амонијак:
Така, третманот на концентрирани раствори на соли на амониум со силна база дава амонијак. Кога амонијакот се раствора во вода, мала количина од него се претвора во јони на амониум:
Степенот до кој амонијакот го образува амониумскиот јон зависи од рН на растворот. Ако pH вредноста е ниска, рамнотежата се поместува надесно: повеќе молекули на амонијак се претвораат во јони на амониум. Ако pH вредноста е висока (концентрацијата на водородните јони е ниска, а јоните на хидроксид е висока), рамнотежата се поместува налево: јонот на хидроксид апстрахира протон од јонот на амониум, создавајќи амонијак.
Образување на соединенија на амониум може да се случи и во фазата на пареа; на пример, кога пареата на амонијак доаѓа во контакт со пареата на хлороводород, се образува бел облак од амониум хлорид, кој на крајот се таложи како цврста супстанца во тенок бел слој на површините.
Соли
Амониумскиот катјон се наоѓа во различни соли како што се амониум карбонат, амониум хлорид и амониум нитрат. Повеќето едноставни амониумови соли се многу растворливи во вода. Исклучок е амониум хексахлороплатинат, чиешто создавање некогаш било користено како тест за амониум. Амониумовите соли на нитрат и особено перхлорат се многу експлозивни, во овие случаи амониумот е средството за намалување.
Во необичена постапка, јоните на амониум создаваат амалгам. Таквите видови се подготвуваат со додавање на натриум амалгам во раствор од амониум хлорид. Овој амалгам на крајот се распаѓа и ослободува амонијак и водород.
За да се открие дали јонот на амониум е присутен во солта, прво солта се загрева во присуство на алкален хидроксид со што се ослободува гас со особен мирис кој секако е амонијак.За дополнително да се потврди амонијакот, тој поминува низ стаклена прачка натопена во раствор на HCl (хлороводородна киселина) создавајќи бели густи испарувања на амониум хлорид.Амонијакот кога поминува низ растворот CuSO4 (бакар сулфат) преминува од сина во длабока сина боја, образувајќи Швајцеров реагенс.Амонијакот или амониумскиот јон кога се додаваат во Неслеровиот реагенс, дава талог со кафеава боја познат како јодид од Милионовата база во основната средина.
Органски јони
Водородните атоми во амониумскиот јон може да се заменат со алкилна група или некоја друга органска група за да образуваат супституиран амониумски јон (номенклатура МСЧПХ: аминиум јон). Во зависност од бројот на органски групи, амониумскиот катјон се нарекува примарен, секундарен, терцијарен или кватернарен. Со исклучок на квартерните амониумски катјони, органските амониумски катјони се слаби киселини.
Пример за реакција која образува амониумски јон е онаа помеѓу диметиламин, (CH3)2NH и киселина за да се добие диметиламониумски катјон, (CH3)2NH+2:
Кватернарните амониумски катјони имаат четири органски групи прикачени на азотниот атом, им недостасува водороден атом поврзан со атомот на азот. Овие катјони, како што е катјонот тетра- <i id="mwnQ">n</i> -бутиламониум, понекогаш се користени за замена на натриумски или калиумски јони за да се зголеми растворливоста на поврзаниот анјон во органски растворувачи. Примарните, секундарните и терциерните амониумски соли ја имаат истата функција, но се помалку липофилни. Тие исто така се користат како катализатори за пренос на фаза и сурфактанти.
Невообичаена класа на органски амониумски соли се деривати на катјони на аминските радикали, R3N+• како што е трис(4-бромофенил)амониумил хексахлороантимонат.
Биологија
Амониумските јони се отпаден производ на метаболизмот на животните. Кај рибите и водните безрбетници, тој се излачува директно во водата. Кај цицачите, ајкулите и водоземците, тој во циклусот на уреа се претвора во уреа, бидејќи уреата е помалку токсична и може поефикасно да се складира. Кај птиците, влекачите и копнените полжави, метаболниот амониум се претвора во мочна киселина, која е цврста и затоа може да се излачи со минимална загуба на вода.
Амониумот е важен извор на азот за многу растителни видови, особено оние кои растат на хипоксични почви. Сепак, тој е исто така токсичен за повеќето растителни видови и ретко се применува како единствен извор на азот.
Метал
Амониумскиот јон има многу слични својства на катјоните на потешките алкални метали и често се смета за близок еквивалент. Се очекува амониумот да се однесува како метал (NH+4 јони во море од електрони) при многу високи притисоци, како што се во внатрешноста на гасните џиновски планети како што се Уран и Нептун.
Во нормални услови, амониумот не постои како чист метал, туку постои како амалгам (легура со жива).
NGC 6396
NGC 6396 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Скорпија, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6396 се споменува и како OCL 1018, ESO 393-SC10.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6396 е од видот II3p. Видливиот сјај со голо око изнесува 8,5 m. NGC 6396 има само една позната привидна димензија, која изнесува 3'.
Други поделби
Проучување на NGC 6396 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 376; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7384. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Кармелитска црква (Олинда)
Кармелитска црква (Олинда) (Igreja do Carmo de Olinda) — католичка црква на градот Олинда, во Пернамбуко, Бразил.
Тоа е првиот храм на редот на Кармелитите во Америка.
Горан Драгиќ
Горан Драгиќ ( во ) — словенечки професионален кошаркар кој настапува за екипата на Мајами Хит во НБА. Може да игра на двете бековски позиции: организатор на игра и бек–шутер. Пред да влезе во НБА во 2008, Драгиќ настапувал за екипи од шпанското и словенечкото кошаркарско првенство. На драфтот во 2008 бил избран во вториот круг од страна на Сан Антонио Спарс, но веднаш бил отстапен на Феникс Санс. Тој во НБА во два наврати играл за Феникс Санс, еднаш за Хјустон Рокетс, и моментално за Мајами Хит. Во 2014 бил прогласен за играч кој најмногу напредувал во НБА и бил избран во третата постава од идеалната екипа во НБА.
Освен клупска, Драгиќ има и богата репрезентативна кариера настапувајќи за кошаркарската репрезентација на Словенија. Во 2004 освоил златен медал на европското првенство за кошаркари до 20 години. Со сениорската репрезентација учествувал на повеќе светски и европски првенства, од кои најзначајно е освоеното петто место на Светското првенство во кошарка 2014 одржано во Шпанија, каде Драгиќ бил во петте најефикасни поентери и асистенти на првенството. По повлекувањето на Јака Лаковиќ од репрезентацијата во 2014, Драгиќ бил именуван за нов капитен на репрезентацијата.
Горан Драгиќ има татко со српско и мајка со словенечко потекло. Негов помлад брат е кошаркарот Зоран Драгиќ, со кого извесно време заедно настапувале во Феникс и Мајами. Горан течно зборува словенечки, српски, англиски, и шпански јазик.
Шенвелкау
Шенвелкау (Schönwölkau) — општина во округот Северна Саксонија, во Саксонија, Германија.
Методија Штерјоски
Методија Герасимов Штерјоски ( во —  во ) — македонски активист, припадник на народното ослободително движење.
Животопис
По занимање бил шивач. Уште пред Војната, поради тешкиот живот, отишол на печалба во Белград - каде го затекнала окупацијата. Како напреден младинец учествувал во демонстрациите што ги организирала КПЈ, а подоцна станал ѝ член на СКОЈ. Пролетта 1944 година, барал врска да замине во партизани, но наишол на погрешна врска, паднал во непријателски раце и загинал на 2 мај 1944 година на Космај.
Европско првенство во ватерполо 1926
Европското првенство за ватерполо 1926 за мажи било првото издание на Европското ватерполо првенство, организирано од водечкото тело на Европа за водните спортови, Европска лига на нациите. Настанот се одржал помеѓу 18-22 август во Будимпешта, Унгарија, како составен дел од Европското првенство во водени спортови од 1926 година.
839 Валборга
839 Валборга — средно голем астероид од типот S припадник на Евномски астероид. Со пречник од 20 км, има албедо од 0,353 кое пак е доста големо за еден астероид. неговиот вртежен период изнесува 10,366 часа.
Маврово (Костурско)
Ма̀врово  (Μαυροχώρι, Маврохори, до 1928 Μαύροβο, Маврово) — село во Општина Костур во Костурскиот округ, Егејска Македонија, денес во областа Западна Македонија, Грција.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа на 25 километри северно од градот Костур на брегот од Костурското Езеро во историско-географската област Корешта. Селото се наоѓа на надморска височина од 618 метри.
Историја
Вкупниот приход за царството од селото изнесувал 6.980 акчиња. . Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Маврово се состоело од 75 семејства со 250 жители Македонци Во селото подолго време работела грчката пропаганда и го преобраќала населението. Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година Маврово  имало 325 жители Македонци, 450 Турци и 230 „Грци“ (всушност погрчени Македонци).
Селото било под влијание на Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија. Според податоците на секретарот на егзархијата Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во селото живееле 966 македонски патријаршисти и работело грчко училиште. Според грчката статистика од 1905 година селото било мешано со 1200 Грци и 800 Турци. Според Георги Константинов Бистрицки селото пред Балканската војна имало 50 турски и 150 грчки семејства.
Во текот на Втората балканска војна, селото било окупирано од страна на грчките војски. По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Грција. На пописот од 1913 година биле евидентирани 854 жители, додека на пописот од 1920 година, во селото биле евидентирани 1062 жители. Според Лозанскиот договор, во селото било населено грчко население од Мала Азија, Источна Тракија и Понд, додека муслиманското население било принудено да си замине од селото. Во 1927 година, селото било преименувано во Маврохори. .
Во текот на Втората светска војна, селото било окупирано од страна на италијанските окупатори.
Селото не настрадало во текот на Грчката граѓанска војна.
Демографија
Во 1928 година селото броело 1065 жители. , додека во 1940 година селото броело 1272 жители.
Селото во пописот од 1951 година броело 1177 жители, на пописот од 1961 година, во селото живееле 1244 жители, во 1971 година имало 1104 жители, во 1981 година имало 1372 жители, додека во 1991 година имало 1387 жители. Денеска, населението на селото е 1409 жители според пописот од 2001 година.
Родови
Како македонски родови според истражувањата од почетокот на XX век се забележуваат:
Тросин
Тросин (Trossin) — општина во округот Северна Саксонија, во Саксонија, Германија.
NGC 1974
NGC 1974 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Златна Рипка, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1974 се споменува и како NGC 1991, ESO 85-SC89.
Откривање
Објектот е откриен на 6 ноември 1826 година од страна на Џејмс Данлоп, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 9 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1974 е од видот OCL+EN. Видливиот сјај со голо око изнесува 9 m. NGC 1974 има само една позната привидна димензија, која изнесува 1,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 5 ч 28 м 0,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 67° 25' 23".
Други поделби
Проучување на NGC 1974 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 445; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8891.
Романска православна црква
Историја
Црковната организација на територијата на Романија започнала уште од 4 век. Во тоа време постоела римската провинција Дакија, која влегувала во составот на Илирик, поради кое дакијските епископи биле под јурисдикција на сирмиумските, односно римските епископи. По падот на Сирмиум под власта на Хуните во 5 век, областа Дакија станала под јурисдикција на Солун, чија епископија некогаш се потчинувала на Цариград, а понкогаш и на Рим.
Голем Папрадник
Селото главно е населено со Македонци-муслимани, но поради политичко-религиски причини дел од нив се изјасниле како Турци.
Романска православна црква
Историја
Влашката митрополија влегувала во составот, најпрвин на Охридската архиеписопија, а подоцна и на Трновската патријаршија. Во текот на овој период црквата го примила словенското писмо и црковнословенскиот јазик. Во 1324 година, Влашка станала независна држава, а во 1359 година влашкиот војвода Николај Александар I од страна на цариградскиот патријарх добил дозвола да црковната организација во земјата ја подигне на ниво на митрополија. Под контрола на Цариград, митрополијата се наоѓала сè до XVIII век.
Голем Папрадник
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во западниот дел на територијата на Општина Центар Жупа, сместено во областа Дебарска Жупа. Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 700 метри. Од градот Дебар, селото е оддалечено 10 километри.
До селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од регионалниот пат 2249.
Романска православна црква
Историја
За разлика од останатите земји под отоманска власт, во Влашка и Молдавија биле сочувани слободите на богослужбите, градењето на нови храмови продолжило. Молдавија во 1711, а Влашка во 1716 година, започнале да бидат управувани од страна на грчки фанариоти. Црковниот живот бил подложен на хеленизација, црковнословенскиот јазик бил заменет со грчкиот, а во селата бил наметнет романскиот јазик. Според резултатите од Руско-турските војни кон втората половина од XVIII век, Руската Империја добила право над христијаните во Романија. Во текот на Руско-турската војна од 1787-1792 година, од страна на рускиот Свет синод била создадена Молдавско-влашка егзархија. Еден од најпознатите митрополити бил Винијамин, кој застанал против власта на фанариотите и ја поздравил руската окупација на Молдавија. По овој период, Молдавија и Влашка стапиле под контрола на руската црква. Во 1808 година било одлучено да украинскиот митрополит Гаврил биде избран за егзарх на Молдавија, Влашка и Бесарабија. По потпишувањето на Букурешкиот мир, Бесарабија била припоена кон Русија, каде во 1813 година била основана Кишињевската епархија, на чие чело останал Гаврил.
Голем Папрадник
Историја
Подрачјето на Голем Папрадник е населено уште од доцноантичкиот период, за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.
Романска православна црква
Историја
По Грчката војна за независност, султанот во 1822 година ја усвоил молбата да Влашка и Молдавија самостојно го бираат својот владетел. Така политичката зависност на Романија од Отоманското Царство започнала да опаѓа, а Франција и Австрија сè повеќе станувале силни околу. Во 1859 година дошло до обединување на Молдавија и Влашка во Романија. За кнез бил избран фанариот Александар Куз, кој бил под француски притисок, и извршил големи реформи против Православната црква. Во 1865 година, црквата прогласила автокефалност, но Цариградската патријаршија ја признала дури во 1885 година. Во 1918 година, Романија ја анексирала Бесарабија. Во 1919 година, бил одржан собор на кој учествувале претставници од Романија, Трансилванија и Буковина. Истата година бил усвоен и грегоријанскиот календар.
Голем Папрадник
Стопанство
Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 3,7 км2, при што преовладува обработливото земјиште со површина од 144,9 хектари, на шумите отпаѓаат 104,2 хектари, а на пасиштата само 9,6 хектари.
Романска православна црква
Историја
Во 1923 година, според новиот устав на земјата, Романската православна црква била прогласена како национална црква. Со одлуката на Светиот синод од 1925 година, црквата била поставена на ранг патријаршија. Во 1940 година, Бесарабија била анексирана од СССР, а црковните структури паднале под управата на Московската патријаршија. Во 1941 година, Кралство Романија, заедно со Нацистичка Германија, започнале војна против СССР. По крајот на војната, Романската црква била проширена кон Трансилванија. Во 1948 година, во земјата бил воспоставен комунистички режим. За разлика од многу комунистички земји, во Романија немало поголеми прогонувања на христијаните. Од 1948 до 1977 на чело на црквата бил патријарх Јустинијан. Денеска, Романската православна црква е единствената која во литургиите го користи романскиот јазик. Таа е разделена на шест митрополии и 10 архиепископии. Денеска во земјата има повеќе од 400 православни манастири и околу 14.500 цркви. Источното православие е најголемата религиозна организација во Романија. Вкупниот број на верници е околуѕ 19.000.000 според пописот од 2002 година или 86,7% од населението. Според анкетата која била спроведена во 2007 година, 38% од верниците одат во црква неколкупати неделно или повеќепати во еден месец, 20% одат на црква на месечно барем еднаш, 33% одат само еден или двапати годишно, а 7% не посетуваат црквата.
Голем Папрадник
Население
Според податоците од 1873 година во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, селото имало 23 домаќинства со 35 жители муслимани (Македонци) и 22 христијани (Македонци).
Според статистиката на бугарскиот етнограф Васил К’нчов („Македонија, етнографија и статистика“) од 1900 година, селото Голем Папрадник имало 460 жители, сите Македонци-муслимани.
Голем Папрадник е големо село, етнички мешано, и со пораст на бројот на населението. Така, во 1961 година селото броело 897 жители, од кои 527 биле Турци, 328 Албанци и 41 Македонец, додека во 1994 година биле попишани 962 жители, од кои 736 биле Турци, 203 Македонци и 11 Албанци.
Според пописот од 2002 година, селото Голем Папрадник броело 840 жители, од кои 30 Македонци, 799 Турци, 1 Албанец и 10 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 443 жители, од кои 22 Македонци, 11 Албанци, 329 Турци, 1 Бошњак, 1 останат и 79 лица без податоци.
Родови
Голем Папрадник е торбешко (македонско-муслиманско село).
Според истражувањата од 1954 година, родови во селото:
Иселеништво
До 1954 година од селото има иселеници во Турција (5 семејства) и тоа во Бурса, Бергама, Бадемлија крај Бергама, а некои и во Дебар, потоа во градот Урошевац во Косово и во селото Зелениково.
Самоуправа и политика
Кон крајот на век, Голем Папрадник било село во Дебарската каза на Отоманското Царство.
Селото влегува во рамките на Општина Центар Жупа, која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната Општина Центар Жупа.
Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар.
Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Папрадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци.
Избирачко место
Во селото постојат избирачките места бр. 0562 и 0562/1 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на месната заедница.
На претседателските избори во 2019 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.282 гласачи. На локалните избори во 2021 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.315 гласачи.
Едвард Кардељ
Едвард Кардељ (1910 - 1979) - југословенски политичар и народен херој на Југославија.
Животопис
Едвард Кардељ е роден на година во, во работничко семејство. Татко му бил кројач и член на Социјалдемократската партија, а мајка му работничка во фабрика. По завршетокот на граѓанската школа, се запишал на учителска школа, која ја завршил во 1929 година. Член на СКОЈ станал 1926 година, а во 1928 и член на КПЈ. Како учител никогаш не работел, бидејќи по матурата бил повеќепати апсен поради комунистичките делувања. Во 1930 година бил осуден од Судот за државна заштита, на затворска казна во траење од две години, која ја одлежал во Забели кај Пожаревац.
Во работничкото движење се активирал рано. Работел илегално како противник на шестојануарската диктатура. Заради политичките активности и како публицист често бил апсен и прогонуван. Во 1934 заминал илегално во странство и до Втората светска војна се занимавал со публицистика. Меѓудругото ја објавил политичко-историската „Развитокот на словенечкото национално прашање“, која излегла 1939 година под псевдонимот „Сперанс“, но цензурата заради антифашистичките тенденции ја запленила.
Во 1941 бил еден од основачите на Ослободителниот фронт во Словенија и потпретседател на неговиот извршен одбор. На второто заседание на АВНОЈ во Јајце е избран во Претседателството на АВНОЈ и именуван за потпретседател на Националниот комитет за ослободување на Југославија. Тој е еден од творците на историските одлуки донесени на заседанието на АВНОЈ во Јајце.
По војната, Кардељ бил еден од најважните личности во СФРЈ и поседувал чин генерал-потполковник во ЈНА. Во 1978 тешко се разболел и починал во клиничкиот центар на во. Погребан е во алејата на великаните во Љубљана.
Најзначајни дела на Кардељ се:
Долговашке Горице
Долговашке Горице (словенечки: Dolgovaške Gorice) — населба во Општина Лендава во источна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Прекмурје. Населбата сега е вклучена во Помурскиот статистички регион.
Дворец Планалту
Дворец Планалто (на португалски: Palácio do Planalto) — дворец, палата каде што е сместено официјалното работно место и кабинетот на претседателот на Бразил. Се наоѓа во главниот град Бразилија. Зградата е дизајнирана од архитектот Оскар Нимаер и свечено е отворено на 21 април 1960 година. Тука се сместени кабинетот и работните простории на секој бразилски претседател почнувајќи од Јуселино Кубичек до денес. Се наоѓа на Плоштадот на трите сили, источно од зградата на Националниот конгрес и спроти Врховниот федерален суд.
Таа е една од официјалните палати на Претседателството, заедно со Палацио да Алворада, официјалната резиденција. Покрај претседателот, неколку високи советници исто така имаат канцеларии во Дворецот Планалту вклучувајќи го и потпретседателот и началникот на Генералштабот; другите министерства се поставуваат долж централната авенија наречена Монументална оска. Како седиште на владата, терминот Планалту често се користи како метоним за извршната власт на федералната влада на Бразил.
Ден на планетата Земја
Ден на планетата Земја — празник на единствениот дом на сите живи суштества. Се одбележува ширум светот на 22 април. Овој ден за првпат е одбележан во САД, во 1970 година, кога се одржани најголемите еколошки демонстрации во историјата. Датумот е прифатен како Ден на планета Земја на Конференцијата на Обединетите нации за животна средина во 1992 година во Рио дe Жанеиро.
Меѓународниот ден на планетата Земја се одбележува ширум светот со разни манифестации и акции, со цел да се сврти вниманието на јавноста за значењето на зачувувањето на животната средина.
Фурка (предење)
Фурка или урка – дрвен алат кој се користел при рачно предење на која се зацврстувало преденото (од волна, коноп, лен). Извлекувајќи со прстите мал дел од предивото кое за завртувало со влажење со плунка и се намотувало на вретеното, се создавала текстилна нишка. Кога се предело одејќи, фурката се ставала на појас на левиот колк, со левата рака се извлекувало предиво, а со десната се вртело вретеното. Кога се предело со седење, фурката се држела под левата мишка, се зацврстувала на рамката на креветот и сл., а со изумот на роданот, станала негов составен дел.
Миле Штерјоски
Миле Стефанов Штерјоски ( во —  1944 во Австрија) — македонски партизан, борец за слобода на Југославија.
Животопис
По завршувањето на основното училиште и гимназија во Охрид, заминал да студира во Белград. Окупацијата на Југославија го затекнала во Белград. Бил активен младинец и раководител на СКОЈ - група. Неговата активност била откриена ѝ во летото 1944 година бил затворен од германските власти на Бањица, а потоа однесен во логорот Маутхаузен - Гусен во Австрија каде и починал на 4-ти Ноември 1944 година.
Норвешки вооружени сили
Норвешките вооружени сили (Forsvaret, „Одбрана“) е воена организација задолжена за одбраната на Норвешка. Составена е од пет ограноци, Норвешката армија, Кралската норвешка морнарица, која ги опфаќа Крајбрежната стража, Кралските норвешки воздухопловни сили, Домашната стража и Норвешките сили за кибер-одбрана, и уште неколку заеднички оддели. Воените сили во мирновременски услови изнесуваат околу 23.250 воен и цивилен персонал, и околу 63.250 при целосна мобилизација. Воените расходи на Норвешка од 7,2 милијарди американски долари се највисоки расходи по глава на жител меѓу европските НАТО членки.
Трајко Чоревски
Трајко Чоревски (роден во, на – починат во , на ) – македонски филмски и театарски глумец, член на Битолскиот народен театар од 1952 година до неговата прерана смрт.
Глумец со огромен фонд на изразни можности, кој во играта внесувал многу љубов и поетска возвишеност.
Животопис
Трајко Чоревски е роден во Велес во 1921 година. Пред Втората светска војна членувал во театарските дружини на Петре Прличко и Димче Трајковски. Чоревски бил еден од основоположниците на Македонскиот народен театар во 1945 година каде само за шест сезони одиграл 26 драмски ликови. По 1951 година кариерата ја продолжил во народните театри во Велес и Штип, а од 1952 година, до неговата прерана смрт во 1955 година бил член на Народниот театар од Битола
Творештво
Во својот краток глумечки живот остварил повеќе забележителни театарски и една филмска улога.
Луке (појаснување)
Луке може да се однесува на следниве места:
Структура на Тамерлановата војска
Структура на Тамерлановата војска се состоела од два основни воени рода коњаница и пешадија. Јадрото на коњаницата се состоела од турско-монголски лесни коњички стрелци, најчесто од областа Трансоксијана. Покрај нив, постоеле и тешко вооружени коњаници, кои ја сочинувале воената елита, а од нив биле регрутирани и личните телохранители на Тамерлан. Кон крајот на 14 и почетокот на 15 век, улогата на пешадијата драстично се зголемила. Пешадијата имала особено важна улога при опсадите на градовите и тврдините, меѓутоа пешадијата сепак имала помошна улога во воените дејствија. Но, војската на Тамерлан се состоела од тешко вооружена пешадија. Во градските центри биле формирани милиции (нерегуларни сили), наречени сардабар. Овие сили требало да го одржуваат редот и мирот во градовите, да ги задушуваат можните немири и бунтови. Градските милиции требало да го бранат градот, доколку бил нападнат од непријателски сили, а учествувале и како помошни сили во походите на Тамерлан. Во воените походи, Тамерлан користел и бојни слонови. Воениот екипаж на слоновите се состоел од 4 до 6 војници кои се наоѓале во кула на задната страна од животното, не сметајќи го и возачот, кој седел оделно.
Во неговата војска имало инженери, фрлачи на „течен оган“ и работници кои биле потребни за време на опсадите. За извршување на борбените операции во планините, била формирана специјална пешадија за да дејствување на ваков терен. Бројноста и силата на неговата војска не може точно да се утврди. Според некои извори, за време на походот против Златната Орда, Тамерлан собрал војска од 200 000 луѓе.
Тамерлан во својата држава формирал специјален систем на воени лена (феуд), сличен на тимаро-спахискиот систем во Османлиското царство. Старешните на џагатајските племиња добиле земја која била во делумна нивна сопственост, а била обработувана од селани, овие земји биле познати како сујургалами. Уживателите на овие земји биле должни да извршуваат воена служба, колку биле поголеми приходите, толку биле големи и обврските. Едно лице во зависност од приходите, било задолжено да обезбеди одреден број на војници или да лично да учествува во походите. Војниците добивале и редовни плати, а на ветераните им биле исплаќани и пензии.
Шаманизам
Поимот шаманизам опфаќа традиционални верувања и пракси што ја вклучуваат способноста да се дијагнозира, лечи, и понекогаш да се предизвика човечко страдање заради посебна врска или контрола над духовите. Се верува дека шаманите се способни да го контролираат времето, да контактираат со боговите, да објаснуваат сништа, да изведуваат астрални проекции, како и да патуваат низ горните и долните светови. Оваа традиција постои насекаде низ светот уште од предисториски времиња.
Пајаковидни мајмуни
Пајаковидните мајмуни (Atelidae) образуваат семејство на широконосни мајмуни (Platyrrhini). Семејството вклучува околу 30 современи видови, распространети исклучиво во Новиот Свет.
Опис
Пајаковидните мајмуни (понекогаш наречени и дрекавци) се најголемите мајмуни во Америка: тежината на возрасните единки изнесува 4–10 кг. Должината на телото е 24–65 cm, опашката е долга 55–90 cm. Женките се нешто поголеми и потешки од мажјаците. Оголеното подрачје на долната страна од врвот на опашката е прекриено со кожни ритчиња, благодарение на кои се постигнува жилавост. Предните екстремитети се подолги од задните, а кај некои примероци се речиси еднакви. Палецот на раката отсуствува или е редуциран (го има само кај волнените мајмуни); палецот на стапалото е развиен. Крзното е долго и различно обоено.
Распространување
Ги населуваат шумите на Средна и Јужна Америка. Ареалот на север е ограничен со јужните региони на Мексико, а на југ со централен Бразил и Боливија.
Начин на живеење
Живеат на дрвја движејќи се по пат на полубрахијација со прикачување на предните екстремитети и прехензивната опашка. Активни се во текот на денот. Се држат во семејни групи или стада до 100 единки. Се исхрануваат со растителна и животинска храна; претпочитаат овошје, семиња и листести растенија. Освен тоа, во исхраната употребуваат и јајца од птици.
Одредена сезона на размножување отсуствува. Бременоста трае 225-230 дена. Дрекавците се одликуваат со ниска плодност: раѓаат само едно младенче кое првите две-три години е покрај мајката. Од 4-5 месеци тие започнуваат да јадат растителна храна. Женките се пораѓаат секои 3-4 години. Пајаковидните мајмуни живеат во семејства чија бројност достигнува и до 30 единки кои често се групираат во помали групи од по 3-4 животни. Мажјаците се поагресивни од женките и се водачи. Мајките се занимаваат со груминг на своите млади. Се движат на две и четири екстремитети.
Систематика
Во ова семејство има две потсемејства:
Марк Твен
Семјуел Ленгхорн Клемeнс (Samuel Langhorne Clemens) (30 ноември 1835 – 21 април 1910), попознат под својот псевдоним Марк Твен (Mark Twain) — американски писател, најпознат по романите „Авантурите на Том Соер“ (1876) и неговото продолжение „Авантурите на Хаклбери Фин“ (1884), често нарекувани „голем американски роман“.
Детство и младост
Семјуел Ленгхорн Клеменс е роден Флорида, Мисури, на 30 ноември 1835 година, од татко Џон Маршал Клеменс (11 август 1798 - 24 март 1847) и мајка Џејн Ламптон Клеменс (18 јуни 1803 - 27 октомври 1890). Твен бил шесто од седумте деца од кои само три го преживеале детството: браќата Орион (17 јули 1825 - 11 декември 1897) и Хенри (13 јули 1838 - 21 јуни 1858), кој починал во експлозија на речен брод, и Памела (19 септември 1827 - 31 август 1904). Неговата сестра Маргарет (31 мај 1830 - 17 август 1839) починала кога Марк Твен имал години, а неговиот брат Бенџамин (8 јуни 1832 - 12 мај 1842) починал три години подоцна. Другиот брат, Плезант (1828-1829), починал на возраст од шест месеци. Твен се родил две недели по појавата на Халеевата Комета. На 4 декември 1985 година, поштенската служба на САД издала брошура за „Марк Твен и Халеевата Комета“. Кога Твен имал четири години, неговото семејство се преселило во Ханибал, Мисури, град-пристаниште на реката Мисисипи, каде што добил инспирација за измислениот град Св. Петерсбург во Авантурите на Том Соер и Авантурите на Хаклбери Фин. Мисури била држава на робови и на младиот Твен му се разјаснило како функционира ропството, тема која подоцна ја истражувал во своите дела.
Татко му на Твен бил адвокат и локален судија. Железницата Ханибал и Св. Џозеф била организирана во неговата канцеларија во 1846 година. Железницата ги поврзувала вториот и третиот по големина градови во државата и била најзападната железница во САД, сè до изградбата на меѓународната железница. Тој доставувал пошта до и од Пони Експрес. Во март 1847 година, кога Твен бил на возраст од 11 години, неговиот татко починал од пнеумонија и Марк морал да го прекине школувањето, а следната година станал помошник во една печатница во Ханибал. Во 1851 година, тој започнал да печати и да придонесува пишувајќи статии и комични написи во Весникот на Ханибал, кој бил на неговиот брат Орион. Кога наполнил 18 години, тој го напуштил Ханибал и работел во печатница во Њујорк, Филаделфија, Сент Луис и Синсинати. Тој се придружил на заедницата, во вечерите се образувал во јавните библиотеки, наоѓајќи повеќе информации отколку во вообичаените училишта. На возраст од 22 години, Твен се вратил во Мисури.
На патување кон Њу Орлеанс по долината на Мисисипи, кормиларот на параход, Хорас Е. Биксби, го инспирирал Твен и самиот да управува со брод. Како што набљудувал Твен во Живот на Мисисипи, пилотот го надминува капетанот на параходот во престиж и авторитет. Тоа била наградувана професија, со плата од 250 долари месечно, во ова време околу 73.189 долари годишно. Пилот на параход требало да го знае целиот тек на реката, за да може да застане на стотина пристаништа. Твен, повеќе од две години, учел за 2.000 милји (3.200 км) на Мисисипи пред да ја добие дозволата за пилот на параход во 1859 година.
Додека бил на обука, Семјуел го убедил својот помал брат Хенри и тој да работи со него. Хенри починал на 21 јуни 1858 година, кога параходот на којшто работел Пенсилванија, експлодирал. Твен ја предвидел неговата смрт во сон, еден месец пред да се случи, што било причина за неговиот интерес за парапсихологија. Тој бил млад член на друштвото за психичко истражување. Твен се чувствувал виновен и се обвинувал самиот себеси до крајот на животот. Продолжил да работи на реката како пилот до почетокот на американската граѓанска војна, 1861 година, кога сообраќајот низ Мисисипи бил ограничен. Кога избувнала Граѓанската војна во САД, Твен бил доброволец во коњичкиот одред на армијата на Конфедерацијата, во времетраење од две недели, а таа епизода ја опишал во кусиот информативен напис „Приватна историја на кампањата што не успеа“.
Животот на Твен во 1860-тите
Марк Твен му се придружил на Орион, кој во 1861 година станал секретар на Џејмс В.Нуи, гувернер на Невада и тргнал на запад. Тој и неговиот брат патувале повеќе од две недели на поштенска кочија низ големите рамнини и карпестите планини, посетувајќи ги заедниците на мормоните во Салт Лејк Сити. Ова искуството му послужило како инспирација за „Одрекување“, а обезбедил и материјал за „Славната скокачка жаба од покраината Калаверас“. Патувањето на Марк Твен завршило во градот со рудници за сребро, Вирџинија Сити, Невада, каде што станал рудар. Не успеал во оваа работа и во 1862 година се вработил во весникот „Territorial Enterprise“, а следната година почнал да го употребува псевдонимот Марк Твен, кој претставува израз што го користеле кормиларите на бродови на реката Мисисипи со цел да соопштат дека водата е доволно длабока за да помине бродот. Во 1864 година се преселил во Сан Франциско, Калифорнија, каде работел како новинар. Се запознал со писатели, како што се: Брет Харте, Артемус Вард и Дан Деквиле. Младата писателка Ина Кулбрит можеби имала романса со него.
Неговиот прв успех како писател дошол кога неговата хумористична,чудна приказна, „Славната скокачка жаба од покраината Калаверас“ била објавена во неделниот весник од Њујорк. The Saturday Press, на 18 ноември 1865 година. Таа му донела национално внимание. Една година подоцна, тој патувал на островот Сендвич (денешно Хаваи), како репортер за „Sacramento Union“. Неговите патописи биле многу познати и станале основа за неговото прво предавање. Во 1867 година, локален весник му овозможил пат до Средоземјето. За време на своето патување нив Европа и Блискиот Исток, тој напишал позната колекција на патувачки писма, кои подоцна, во 1869 година, беа собрани под името Невините во странство. На ова патување тој го запозна својот иден зет. По враќањето во САД, во 1868 година, на Твен му било понудено хонорарно членство во тајното друштво Скрол и Ки на универзитетот Јел. Неговата посветеност на „стипендијата, моралот, литературното само надоградување и добротворност“ го стави во многу добра положба.
Брак и деца
Чарлс Лангдон му покажал на Твен слика од неговата сестра Оливија, а Твен тврдел дека се вљубил во неа на прв поглед. Тие биле во врска во 1868 година, но Оливија ја одбила неговата прва понуда за брак. Два месеци подоцна, тие се свршиле, а се венчале една година подоцна, февруари 1870 година, во Елмира, Њујорк, каде што тој и се додворувал. Таа потекнувала од „богата и либерална фамилија“ и благодарение на неа тој ги запознал противниците на ропството, „социјалистите, атеистите и активистите за правата на жените и социјална еднаквост“, вклучувајќи го и Хариет Бечер Стов (неговиот сосед од Хартфорд, Конектикут), Фредерик Даглас и писателот и утопијски социјалист Дин Ховелс, со кој станал многу добар пријател.
Парот живеел во Бафало, Њујорк од 1869 до 1871 година. Твен поседувал дел од весникот Buffalo Express и работел како уредник и писател. Додека живееле во Бафало, нивниот син Лангдон починал од дифтерија на 19 месеци.
Оливиа родила три ќерки: Суси (1872-1896 година), Клара (1874-1962 година) и Џин (1880-1909 година). Нивниот брак траел 34 година, сè до смртта на Оливиа во 1904 година. Сите од фамилија Клеменс се закопани на гробиштата Вудлан во Елмира.
Твен со своето семејство се преселиле во Хартфорд, Конектикут, каде што во 1873 година започнал да гради дом ( локалните граѓани го сочувале од рушење во 1927 година и го претвориле во музеј посветен нему). во 70-тите и 80-тите години на 19 век, Твен и неговото семејство летувале во фармата Куари, домот на сестрата на Оливија, Сузан Крејн. Во 1874 година, Сузан студирала далеку од куќата, за нејзиниот зет да има мирно место на кое ќе може да пишува. Ито така, Твен често пушел луле, Сузан Крејн не сакала тој да го прави тоа во нејзината куќа. За време на 17-те години поминати во Хартфорд (1874-1891 година) и повеќе од 20 летувања во фармата Куари, Твен напишал многу од своите класични романи, меѓу нив и Авантурите на Том Соер (1876 година), Принцот и сиромавиот (1881 година), Живот на Мисисипи (1883 година), Авантурите на Хаклбери Фин (1885 година) и Јанки од Конектикум во судот на крал Артур (1889 година).
Твен направил втора тура низ Европа, опишувајќи ја во книгата Патување низ Европа, од 1880 година. Неговата тура вклучува и престој во Хајделберг од 6 мај до23 јуни 1878 година, како и посета на Лондон.
Љубов кон науката и техниката
Твен патентирал три изуми, вклучувајќи „подобрување во прилагодливите ремени кои се одвојуваат за облека“ (да ги заменат прерамките) и безвредна историска игра. Најголем рекламен успех бил самолеплив лексикон, суво лепило меѓу страните кој само треба да се навлажни пред да се употреби.
Во својата книга Јенки од Конектикут во судот на крал Артур претставува патник низ времето од современата Америка, кој го користи своето научно знаење за да ја претстави модерната технологија во Англија од времето на Артур. Овој тип на приказна подоцна ќе стане една заедника одлика на поджанрот на научната фантастика, изменета историја.
Во 1909 година, Томас Едисон го посетил Твен во неговиот дом во Рединг, Конектикат и го снимал. Дел од снимките се искористени во Принцот и сиромавиот (1909 година), краток филм од две ролни.
Финансиски проблеми
Твен направил значителна сума на пари преку неговото пишување, но изгубил голем дел од нив преку инвестирања, најмногу во нови изуми и технологии, особено машината за куцање. Тоа било прекрасно инженерско механичко чудо, што ги воодушевувало гледачите кога работело, но со склоност кон пропаст. Твен потрошил 300.000 долари (еднакво на денешни 7.590.000 долари) во период од 1880 и 1894 година, но пред да биде совршен, застарел од страна на печатарската машина. Тој не го изгубил само главниот дел од профитот на наговите книги, туку и значителен дел од наследството на неговата сопруга.
Твен изгубил пари и преку неговата издавачка куќа, која уживала почетен успех продавајќи ги мемоарите на Улисес С. Грант, но наскоро банкротирала, губејќи пари на биографијата на Папата Лав XIII. Биле продадени помалку од 200 копии.
Делата и предавањата на Твен, во комбинација со помошта на нов пријател, му овозможиле да закрепне финансиски. Во 1893 година, тој започнал петнаесет годишно пријателство со Хенри Хутлестон Роџерс, директор на Стандард оил. Роџерс прв му помогнак на Твен во банкротот. Потоа го натерал сите свои авторски права да ги препише на својата сопруга, Оливија, за да спречи кредиторите да добијат сопственост над нив. Конечно, Роџерс презема целосна одговорност врз парите на Твен, сè додека не се исплатени сите кредитори.
Твен започнал со предавања низ целиот свет во 1894 година за во потполност да ги отплати своити кредитори, иако за тоа веќе немал законска обврска. Во средината на 1900 година тој бил гостин на сопственикот, Хаг Гилцен-Рајд, на весникот Dollis Hill House. Твен таму напишал дека тој „никогаш порано немал видено место што е толку задоволително рангирано, со своите благородни стебла, пространство низ земјата и се што животот го прави прекрасен и се тоа во рамките на светската метропола.“ Потоа во 1900 година, се вратл во Америка, со доволна заработка за да ги исплати своите долгови.
Ораторски ангажмани
Твен беил баран како оратор и се појавил во многу клубови за мажи, вклучувајќи ги клубот на Артур, клубот Бифтек, Багабонти, бели фратери и клубот понеделник навечер од Хартфорд. Тој станал почесен член на клубот Бохемиан во Сан Франциско. Во доцните 90-ти години на 19 век, тој говорел за клубот Севиџ (дивјак) во Лондон и бил избран за почесен член. Кога му кажале дека само тројца до тогаш биле почесни членови, вклучувајќи го и принцот од Велс, тој одговорил: „Тоа морало да му годи на принцот.“ Во 1897 година, Твен говорел во клубот Конкордиа прес во Виена како специјален гостин, следен од дипломатот Чарлемагне Товер. Во Германија, на големата забава на членовите, Твен изјавил: "Die Schrecken der deutschen Sprache" („Ужасите од германскиот јазик“).