Марсел_Пруст
Животот во „високото општество“
Дали неспособниот за живот и болен Марсел Пруст петнаесет години го водел овој глупав, бесмислен снобовски живот од чисто внатрешно задоволство, и дали тие прибелешки биле само нешто споредно, нешто како дополнително задоволство од општествената игра што бргу ветрее? Или тој одел во салоните единствено како хемичар во лабораторијата, како ботаничар на ливадата, за незабележително да собира материјал за едно големо, единствено дело? Се преправал ли или не, дали бил соборец во армијата на безделничарите или просто шпион од другото, повисокото царство? Талкал ли од задоволството или од сметка, дали му била живот и потреба таа безмалку наумничава страст кон психологијата на етикецијата или само грандиозно преправање на пасиониран аналитичар? Веројатно обете биле во него толку генијално, толку волшебно измешани, што вистинската природа на уметникот во него никогаш немала да избие на површината, ако не го оттргнала судбината со својата груба рака од безначајното високо општество на разговори, за да го стави во затскриената, мрачна сфера на сопствениот свет, што само понекогаш ја осветлувал внатрешната светлина. Зашто, одненадеж, сцената се променила: најпривн умрела мајка му, а набргу потоа лекарите ја констатирале неизлечивоста на неговата болест, што сè повеќе и повеќе се влошувала. Тогаш, Марсел Пруст со еден замав си го преобразил животот. Херметички се затворил во својата ќелија на булеварот Осман, а безделничарскиот талкач и мрзливец преку ноќ се преобразил во еден од најогорчените, најнеуморните работници кому му се восхитува литературата на овој век; преку ноќ се префрлил од највесела друштвеност во најдлабока осаменост. Трагична слика на овој голем писател: везден по цел ден, в постела, постојано му се мрзнело слабото, истоштено тело што го треселе грчеви. В постела облекувал по три кошули една врз друга, ватирани пластрони врз градите, дебели ракавици на рацете, а сепак - мрзнел. Во каминот горел оган, прозорецот никогаш не се отворал, зашто веќе и од слабата миризба на неколку бедни костени среде асфалтот нему му се лошело. Згрчен како труп, тој везден лежел в постела, мачно дишејќи го тешкиот, презаситен воздух, отруен од лекови. Дури подоцна навечер со мака ќе соберел сили да види малку светлина, малку блесок, малку од својата сакана средина на отменоста, пар аристократски лица. Слугата со сила ќе му го навлечел фракот, ќе го завиткал со шалови, а неговото трикатно облечено тело згора ќе го завиткал со крзна. Така одел во „Риц“, за да разговара со неколкумина луѓе, за да си ја види обожуваната средина, раскошот. Пред вратата го чекал неговиот пајтон, го чекал по цела ноќ, за потем одново да го одвезе смртно уморниот човек в постела. Марсел Пруст веќе никогаш не излегувал во општеството, или сепак не, еден единствен пат: за својот роман му била потребна некаква подробност од држењето на некој отмен аристократ. И така, на општо чудење, еднаш одвај ќе се одвлечкал во некаков салон за да набљудува како војводата де Саган го носи моноклот; еднаш, ноќе, ќе посетел некаква прочуена кокота за да ја праша дали сè уште ја има шапката што ја носела пред дваесет години во Булоњската шума; му била потребна за да ја опише Одет. Потем бил длабоко разочаран кога слушал како таа го исмева, велејќи дека одамна ѝ ја подарила на својата слугинка. Од „Риц“, колата го носела смртно уморниот човек дома. Над постојано запалената печка виселе неговата вечерна облека и неговите пластрони: тој веќе одамна не можел да носи студена долна облека на телото. Слугата го прегрнувал, го водел кон постелата. А таму, држејќи ја рамно пред себе подлошката, Пруст го пишувал својот широко замислен роман „A la recherche du temps perdu“. Дваесет папки биле веќе целосно исполнети со нацрти, фотелјите и масите пред неговата постела, па и самата постела се белееле претрупани со пусулчиња и листови. И така пишувал, ден и ноќ, секој буден час, со треска во крвта, со рацете во ракавици тресејќи се од студ, сè натаму и натаму и натаму. Понекогаш ќе го посетел некој пријател, а тој љубопитно го распрашувал за сите подробности од „високото општество“; гаснејќи, сè уште ги протегал сите свои пипци на љубопитност кон загубениот, монденски свет. Како ловечки кучиња ги саскал наоколу пријателите да го известуваат за овој или оној скандал, за да биде информиран во најситни подробности за оваа или онаа личност, а сè што ќе му донеселе, го бележел со нервозна алчност. А треската сè посилно го разјадувала и сè повеќе пропаѓала и исчезнувала оваа кутро трескава урнатина од човек, Марсел Пруст, а сè повеќе се ширело и растело величествено замисленото дело, низата од романи, „Во потрага по изгубеното време“.