cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Антарктик
Денешен период
Западен Антарктик бил формиран со спојување на неколку континентални плочи, што создало голем број планински венци во регионот, од кои најистакнати се планините Елсворт. Присуството на Западниот Антарктички Расед резултирало со вулканизам долж границата помеѓу Западен и Источен Антарктик, како и создавање на Трансантарктичките Планини.
Источен Антарктик е геолошки разновиден. Неговото формирање започнало за време на Архејскиот Еон (4.000 Ма – 2.500 Ма), и престанало за време на Камбрискиот период. Изграден е на кратон од карпа, што е основа на Прекамбрискиот штит. На врвот на основата има јаглен и песочни камења, варовници и шкрилци кои биле поставени за време на Девонскиот и Јура период за да ги формираат Трансантарктичките Планини. Во крајбрежните области како што се опсегот Шеклтон и Викторија, се случиле некои раседи.
Јагленот првпат бил забележан на Антарктикот во близина на ледникот Бирдмор од Френк Вајлд на експедицијата Нимрод во 1907 година, а познато е дека јагленот со низок степен постои низ многу делови на Трансантарктичките Планини. Планините на принцот Чарлс содржат наоѓалишта на железна руда. Во Росово Море има наоѓалишта на нафта и природен гас.
Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020
[[Податотека:2020 Summer Olympics medal map.svg|мини|300п|Карта на светот на којашто е претставен успехот на секоја земја на Летните олимписки игри 2020. Легенда:
Антарктик
Клима
Антарктикот е најстудениот, најветровитиот и најсушниот од континентите на Земјата. Најниската природна температура на воздухот некогаш забележана на Земјата била −89.2 C на руската станица Восток на Антарктикот на 21 јули 1983 година. Пониска температура на воздухот од −94.7 C била забележана во 2010 година со сателит - сепак, можеби бил под влијание на температурите на земјата и не бил забележан на висина од 2 метри над површината како што се бара за официјалните записи за температурата на воздухот. Просечните температури може да достигнат минимум помеѓу −80 C во внатрешноста на континентот во текот на зимата и максимум над 10 C во близина на брегот во текот на летниот период.
Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020
Со златна боја се обележани земјите-учеснички коишто освоиле барем еден златен медал.
Антарктик
Клима
Антарктикот е поларна пустина со малку врнежи ; континентот добива просечен еквивалент на околу 150 мм вода годишно, најмногу во вид на снег. Внатрешноста прима помалку од 50 мм годишно, додека крајбрежните региони обично добиваат повеќе од 200 мм. Во неколку области „синиот мраз“, ветерот и сублимацијата отстрануваат повеќе снег отколку што се акумулира со врнежите. Во сувите долини, истиот ефект се јавува над карпеста основа, што доведува до неплоден и исушен пејзаж. Антарктикот е постуден од регионот на Арктикот, бидејќи голем дел од Антарктикот е над 3,000 метри надморска височина, каде што температурите на воздухот се поладни. Релативната топлина на Северноледениот Океан се пренесува преку Арктичкиот морски мраз и умерените температури во арктичкиот регион.
На Антарктик се појавуваат три природни појави:
Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020
Со бронзена боја се обележани земјите-учеснички коишто освоиле барем еден бронзен медал.
Антарктик
Регионални разлики
Источен Антарктик е постуден од Западен Антарктик поради неговата поголема надморска височина. Временските фронтови ретко продираат далеку во континентот, оставајќи го центарот студен и сув, со умерена брзина на ветерот. Обилните снежни врнежи се чести на крајбрежниот дел на Антарктикот, каде врнежи од снег до 1,2 метри се забележани во рок од 48 часа. На работ на континентот, силните катабатички ветрови од поларното плато често дуваат со сила на бура. Во текот на летото, повеќе сончево зрачење стигнува до Јужниот пол отколку на екваторот, поради 24 часа сончева светлина што се добива таму секој ден.
Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020
Со сина боја се обележани земјите-учеснички коишто не освоиле медал.
Со црвена боја се обележани земјите коишто не учествувале на игрите. ]]
Во списокот на освојувачи на медали по земји на Летните олимписки игри 2020 се наведени сите земји-учеснички на игрите кои освоиле медали. Игрите се одржале во Токио од 23 јули до 8 август 2021, а медали биле доделени во 339 натпреварувања во 33 спортови.
Антарктик
Климатска промена
Постојат некои докази дека површинското затоплување на Антарктикот се должи на човечките емисии на стакленички гасови, но тешко е да се одреди поради внатрешната варијабилност. Главната компонента на климатската варијабилност на Антарктикот е јужниот прстенест режим (нискофреквентен режим на атмосферска варијабилност на јужната полутопка ), кој покажал засилени ветрови околу Антарктикот во летото на подоцнежните децении на 20 век, поврзан со пониски температури над континентот. Трендот бил на размери без преседан во последните 600 години; најдоминантниот двигател на начинот на варијабилност е веројатно осиромашувањето на озонот над континентот.
Ледници и пловечки мраз
Врнежите на Антарктикот се појавуваат во форма на снег, кој се акумулира и формира џиновска ледена покривка што го покрива континентот. Под силата на гравитацијата, мразот тече кон брегот. Мразот потоа се движи во океанот, често формирајќи огромни пловечки ледени гребени. Овие гребени може да се стопат или да формираат ледени брегови кои на крајот се распаѓаат кога ќе стигнат до потоплите океански води.
Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020
Список по земји
Списокот е направен според информациите добиени од Меѓународниот олимписки комитет (МОК) и е во склад со прописите утврдени од страна на МОК за составување на ваквите списоци. Според прописите, земјите во списокот се претставени со нивните национални олимписки комитети, а се подредени по бројот на освоени златни медали. Доколку се случи две или повеќе земји да имаат еднаков број на освоени златни медали, подредувањето продолжува по освоените сребрени, па по освоените бронзени медали. Доколку се случи две или повеќе земји да имаат освоено ист број на златни, сребрени и бронзени медали, тогаш тие заземаат исто место во списокот и се прикажани според редоследот на првата буква во абецедата.
Антарктик
Морски мраз и ледени гребени
Обемот на морскиот мраз се шири годишно во текот на зимата на Антарктикот, но поголемиот дел од него се топи во лето. Мразот се формира од океанот, и не придонесува за промена на нивото на морето. Просечниот обем на морскиот мраз околу Антарктикот малку се променил откако сателитите почнале да ја набљудуваат површината на Земјата во 1978 година; што е во контраст со Арктикот, каде што има брзо губење на морскиот мраз. Можно објаснување е дека термохалинската циркулација ја транспортира загреаната вода до подлабоките слоеви во Јужниот Океан, така што површината останува релативно ладна.
Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020
Список по земји
Два златни медали биле доделени за делбата на првото место во машкиот скок во височина. Како последица на тоа не бил доделен сребрен медал.
Антарктик
Морски мраз и ледени гребени
Топењето на ледените гребени не придонесува многу за подигнување на нивото на морето, бидејќи пловечкиот мраз ја поместува сопствената маса на вода, но ледените гребени дејствуваат за да го стабилизираат копнениот мраз. Тие се ранливи на затоплување на водата, што предизвикува големи ледени гребени да се срушат во океанот. Губењето на „прицврстувањето“ на ледените гребени е идентификувано како главна причина за губење мраз на ледената покривка на Западен Антарктик, но исто така е забележана и околу ледената покривка на Источен Антарктик.
Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020
Список по земји
Во бокс (13 натпреварувања), борење (18), карате (8), теквондо (8) и џудо (15) биле доделени по два бронзени медали во секое натпреварување или вкупно 62 бронзени медали повеќе. Исто така, два бронзени медали биле доделени за делбата на третото место во женскиот натпревар на партер во гимнастика и со тоа биле доделени вкупно 63 дополнителни бронзени медали.
Антарктик
Морски мраз и ледени гребени
Во 2002 година, ледениот гребен Ларсен-Б на Антарктичкиот Полуостров се урнал. Во почетокот на 2008 година, околу мраз од Вилкинсов Леден Гребен на југозападниот дел од полуостровот се урнал, оставајќи ги преостанатите  на ледениот гребен во ризик. Мразот се задржувал со „нишка“ мраз околу 6 километри во широчина, пред неговиот колапс во 2009 година. Од 2022 година, двете најбрзо разредувачки ледени гребени се оние пред ледниците Пајн Исланд и Твајтс. Двата ледени гребени дејствуваат за да ги стабилизираат ледниците што се хранат во нив.
Губење на ледената покривка и пораст на нивото на морето
Идните проекции за губење на мразот зависат од брзината на ублажување на климатските промени и се неизвесни. Во некои региони се идентификувани превртени точки; кога ќе се достигне одреден праг на затоплување, овие региони може да почнат да се топат со значително побрзо темпо. Ако просечните температури почнат да паѓаат, мразот нема веднаш да се врати. Превртната точка за ледената покривка на Западен Антарктик се проценува дека е помеѓу 1,5 и на глобалното затоплување. Целосен колапс веројатно нема да се случи освен ако затоплувањето не достигне помеѓу 2 и и може да се појави во рок од неколку векови под песимистички претпоставки. Овој целосен колапс би довел до покачување на нивото на морето од 2 до 5 метри. Со зголемување на температурата од степени, делови од ледената покривка на источниот Антарктик, исто така, се предвидува дека ќе бидат целосно изгубени, а вкупната загуба на мраз ќе доведе до зголемување на нивото на морето за околу 6 до 12 метри или повеќе.
Осиромашување на озон
Научниците ја проучувале озонската обвивка во атмосферата над Антарктикот уште од 1970-тите. Во 1985 година, британските научници, работејќи на податоците што ги собрале во станицата Хали на ледениот гребен Брунт, откриле голема област со ниска концентрација на озон над Антарктикот. „Озонската дупка“ го покрива речиси целиот континент и била најголема во септември 2006 година; најдолготрајниот настан се случил во 2020 година Осиромашувањето е предизвикано од емисијата на хлорофлуоројаглероди (CFC) и халони во атмосферата, што предизвикува озонот да се распаѓа на други гасови. Екстремните студени услови на Антарктикот овозможуваат формирање на поларни стратосферски облаци. Облаците делуваат како катализатори за хемиски реакции, кои на крајот доведуваат до уништување на озонот. Монтреалскиот протокол од 1987 година ги ограничил емисиите на супстанции што ја осиромашуваат озонската обвивка. Се предвидува дека озонската дупка над Антарктикот полека ќе исчезне; до 2060-тите, се очекува нивоата на озон да се вратат на вредностите последен пат забележани во 1980-тите.
Осиромашувањето на озонот може да предизвика ладење од околу 6 C-change во стратосферата. Ладењето го зајакнува поларниот вител и така го спречува излевањето на студениот воздух во близина на Јужниот Пол, што пак ја лади континенталната маса на ледената покривка на Источен Антарктик. Периферните области на Антарктикот, особено Антарктичкиот Полуостров, потоа се подложени на повисоки температури, кои го забрзуваат топењето на мразот. Моделите сугерираат дека осиромашувањето на озонската обвивка и засилениот ефект на поларен вител, исто така, може да го одговорат периодот на зголемување на обемот на морскиот мраз, кој трае од кога започнало набљудувањето во доцните 1970-ти до 2014 година. Оттогаш, покриеноста со морскиот мраз на Антарктикот брзо се намалила.
Биодиверзитет
Повеќето видови на Антарктикот се смета дека се потомци на видови кои живееле таму пред милиони години. Како такви, тие мора да преживеале повеќе глацијални циклуси. Видот ги преживеал периодите на екстремно студена клима во изолирани потопли области, како што се оние со геотермална топлина или области кои останале без мраз во текот на постудената клима.
Животни
Животот на безрбетниците на Антарктикот вклучува видови на микроскопски грини како што се Alaskozetes antarcticus, вошки, цевчести црви, тардигради, ротифери. Неколкуте копнени 'рбетници се ограничени на подантарктичките острови. Нелетаната мушичка Belgica antarctica, најголемото чисто копнено животно на Антарктикот, достигнува 6 милиметри во големина.
Антарктичкиот крил е клучниот вид на екосистемот на Јужниот Океан, кој е важен организам за храна за китовите, фоките, леопардовите фоки, крзнените фоки, лигњите, ледените риби и многу видови птици, како што се пингвините и албатроси. Некои видови на морски животни постојат и се потпираат, директно или индиректно, на фитопланктонот. Морскиот живот на Антарктикот вклучува пингвини, сини китови, орки, колосални лигњи и крзнени фоки. Антарктичката крзнена фока била многу ловена во 18 и 19 век поради нејзиното крзно од страна на ловци на фоки од Соединетите Американски Држави и Обединетото Кралство. Леопардовите фоки се врвни грабливци во екосистемот на Антарктикот и мигрираат низ Јужниот Океан во потрага по храна.
Постојат приближно 40 видови птици кои се размножуваат на Антарктикот или блиску до него, вклучувајќи ги и видовите галеби, пингвини, корморани. Океанот околу Антарктикот го посетуваат разни други видови птици, вклучително и некои кои вообичаено живеат на Арктикот. Царскиот пингвин е единствениот пингвин што се размножува во текот на зимата на Антарктикот; тој и пингвинот на Адели се размножуваат подалеку на југ од кој било друг пингвин.
Габи
Во регионот на Антарктикот се регистрирани околу 1.150 видови габи, од кои околу 750 не формираат лишаи. Некои од видовите, кои еволуирале под екстремни услови, ги колонизирале структурните шуплини во порозните карпи и придонеле за обликување на карпестите формации на сувите долини Мекмердо и околните планински сртови.
Поедноставената морфологија на таквите габи, заедно со нивните слични биолошки структури, метаболичките системи способни да останат активни на многу ниски температури и намалените животни циклуси, ги прават добро прилагодени за такви средини. Нивните клетки со дебели ѕидови и силно меланизирани ги прават отпорни на УВ зрачење.
Истите одлики може да се забележат кај алгите и цијанобактериите, што сугерира дека тие се прилагодувања на условите што преовладуваат на Антарктикот. Ова довело до шпекулации дека животот на Марс можеби бил сличен на антарктичките габи, како што се Cryomyces antarcticus и Cryomyces minteri. Некои од видовите габи, кои очигледно се ендемични на Антарктикот, живеат во птичји измет и еволуирале така што можат да растат во екстремно студениот измет, но можат да минуваат и низ цревата на топлокрвните животни.
Растенија
Во текот на својата историја, Антарктикот имал широк спектар на растителен свет. Во Креда, доминирал екосистем на папрат иглолисни растенија, кој до крајот на тој период се претворил во умерена прашума. За време на постудениот неоген (17-2,5 Ма), екосистемот на тундра ги заменил дождовните шуми. Климата на денешен Антарктик не дозволува да се формира голема вегетација. Комбинацијата на ниски температури, лошиот квалитет на почвата и недостатокот на влага и сончева светлина го инхибираат растот на растенијата, предизвикувајќи ниска разновидност на видовите и ограничена распространетост. Флората во голема мера се состои од бриофити (25 видови на црн дроб и 100 видови на мов). Постојат три вида на цветни растенија, од кои сите се наоѓаат на полуостровот Антарктик: Deschampsia antarctica (Антарктичка трева), Colobanthus prettynsis (Антарктички бисер) и Poa annua (годишна сина трева).
Други организми
Од 700 видови алги на Антарктикот, околу половина се морски фитопланктони. Разнобојните снежни алги се особено застапени во крајбрежните региони во текот на летото. Пронајдени се бактерии на длабочина од 800 метри под мразот. Се смета дека е веројатно дека постои родна бактериска заедница во подземното водно тело на езерото Восток. Се смета дека постоењето на живот таму го зајакнува аргументот за можноста за живот на јупитеровата месечина Европа, која може да има вода под нејзината водно-ледена кора. Постои заедница на екстремофилни бактерии во високоалкалните води на езерото Унтерсе. Распространетоста на многу отпорни суштества во таквите гостопримливи области може дополнително да го зајакне аргументот за вонземски живот во студени средини богати со метан.
Зачувување и заштита на животната средина
Првиот меѓународен договор за заштита на биолошката разновидност на Антарктикот бил усвоен во 1964 година. Прекумерниот риболов на крил (животно што игра голема улога во екосистемот на Антарктикот) ги навело властите да донесат регулативи за риболов. Конвенцијата за зачувување на морските живи ресурси на Антарктикот (CCAMLR), меѓународен договор кој стапил на сила во 1980 година, го регулира рибарството, со цел да се зачуваат еколошките односи. И покрај овие регулативи, нелегалниот риболов — особено на високо ценетите рипки заби од Патагонија, кои се продаваат како Чилеански морски бас во САД, останува проблем.
Во аналогија на договорот за одржлив риболов од 1980 година, земјите предводени од Нов Зеланд и САД преговарале за договор за рударство. Оваа Конвенција за регулирање на минералните ресурси на Антарктикот е усвоена во 1988 година. По силната кампања на еколошките организации, прво Австралија, а потоа и Франција одлучиле да не го ратификуваат договорот. Наместо тоа, земјите го усвоиле Протоколот за заштита на животната средина кон Антарктичкиот договор (Мадридскиот протокол), кој стапи на сила во 1998 година. Мадридскиот протокол го забранува секое рударство, означувајќи го континентот како „природен резерват посветен на мирот и науката“.
Независната глобална мрежа Гринпис основала база на Росовиот Остров од 1987 до 1992 година, како дел од нејзиниот обид да го воспостави континентот како Светски парк. Засолништето за китови во Јужниот Океан било основано во 1994 година од страна на Меѓународната комисија за ловење китови. Опфаќа, и целосно го опкружува антарктичкиот континент. Секое комерцијално ловење китови е забрането во зоната, иако Јапонија продолжила да лови китови во областа, наводно за истражувачки цели.
И покрај овие заштити, биодиверзитетот на Антарктикот сè уште е загрозен од човечките активности. Специјално заштитените подрачја покриваат помалку од 2% од површината и обезбедуваат подобра заштита за животните со популарна привлечност отколку за помалку видливи животни. Има повеќе копнени заштитени подрачја отколку морски заштитени подрачја. Екосистемите се под влијание на локални и глобални закани, особено загадувањето, инвазијата на неавтохтони видови и различните ефекти од климатските промени.
Историја на истражување
Бродовите на капетанот Џејмс Кук, ХМС Резолушон и ХМС Адвентур, го преминале Јужниот Поларник на 17 јануари 1773 година, во декември 1773 година и повторно во јануари 1774 година. Кук дошол на околу 120 километри од брегот на Антарктикот пред да се повлече пред мразот на полето во јануари 1773 година.
19 век
Ловците на фоки биле меѓу најраните кои се приближиле до копното на Антарктикот, можеби во почетокот на 19 век. Најстарите познати човечки остатоци во регионот на Антарктикот бил череп, датиран од 1819 до 1825 година, кој и припаѓал на една млада жена на плажата Јамана на Јужните Шетландски Острови. Жената, која најверојатно била дел од експедиција, била пронајдена во 1985 година.
Првата руска антарктичка експедиција, предводена од Белингсхаузен и Михаил Лазарев со 985 тони тешкиот брод Восток и бродот за поддршка Мирни тежок 530 тони, стигнал до точка на 32 км од Земјата на Кралицата Мод и забележал како леден гребен на -69.35778°N, -2.24722°W. на 27 јануари 1820 година. Забележувањето се случило три дена пред Брансфилд да ја види земјата на полуостровот Тринити на Антарктикот, наспроти мразот на ледениот гребен, и 10 месеци пред Палмер да го направи тоа во ноември 1820 година. Првото документирано слетување на Антарктикот било од страна на американецот Џон Дејвис, очигледно во заливот Хјуз на 7 февруари 1821 година, иако некои историчари го оспоруваат ова тврдење, бидејќи нема докази дека Дејвис слетал на антарктичкиот континент наместо на некој офшор остров.
На 22 јануари 1840 година, два дена по откривањето на брегот западно од островот Балени, некои членови на екипажот на експедицијата 1837-1840 на францускиот истражувач Жил Димон Дирвил ги забележиле островите Думулен, во близина на брегот на Адели. Земјиште, каде што земале примероци од минерали, алги и животни, го подигнале француското знаме и побарале француски суверенитет над територијата. Американскиот капетан Чарлс Вилкс водел експедиција во 1838-1839 година и бил првиот што тврдел дека го открил континентот. Британскиот поморски офицер Џон Рос не успеал да сфати дека она што тој го нарекол како „различните делови од копно неодамна откриени од англиските и американските морепловци на работ на Јужниот Поларник“ биле поврзани за да формираат единствен континент. Американскиот истражувач Меркатор Купер слетал на Источен Антарктик на 26 јануари 1853 година
Првото потврдено слетување на континенталната маса на Антарктикот се случило во 1895 година, кога норвешко-шведскиот брод за китови Антарктик стигнал до Адаровиот рт.
20 век
За време на експедицијата на „Нимрод“ предводена од британскиот истражувач Ернест Шеклтон во 1907 година, станала прва што се искачила на планината Еребус и стигнала до Јужниот магнетен пол. Даглас Мосон, кој го презел раководството на групата на магнетниот пол по нивното опасно враќање, се пензионирал во 1931 година. Помеѓу декември 1908 и февруари 1909 година: Шеклтон и тројца членови на неговата експедиција станале првите луѓе кои го поминале Росовиот Леден Гребен, првите што ги преминаа Трансантарктичките Планини (преку ледникот Бердмор) и првите што стапнале на Антарктичката Висорамнина. На 14 декември 1911 година, експедиција предводена од норвешкиот истражувач Роалд Амундсен од бродот Фрам станала првата што стигна до географскиот Јужен Пол, користејќи рута од Заливот на китовите и до Акселхајберговиот Ледник. Еден месец подоцна, осудената експедиција на Скот стигнала до полот.
Американскиот истражувач Ричард Е. Бирд водел четири експедиции на Антарктикот во текот на 1920-тите, 1930-тите и 1940-тите, користејќи ги првите механизирани трактори. Неговите експедиции спровеле обемни географски и научни истражувања, а тој е заслужен за истражување на поголем регион на континентот од кој било друг истражувач. Во 1937 година, Ингрид Кристенсен станала првата жена што зачекорила на копното на Антарктикот. Каролина Микелсен слетала на остров на Антарктикот, порано во 1935 година.
Јужниот пол бил следно постигнат на 31 октомври 1956 година, кога група на американската морнарица предводена од адмирал Џорџ Џ. Дуфек успешно слетал авион таму. Шест жени биле однесени на Јужниот Пол како рекламен трик во 1969 година. Оусланд го држи рекордот за најбрзо неподдржано патување до Јужниот пол, кое траело 34 дена.
Население
Антарктичкиот договор забранува каква било воена активност на Антарктикот, вклучително и воспоставување воени бази и утврдувања, воени маневри и тестирање на оружје. Воениот персонал или опрема се дозволени само за научно истражување или други мирољубиви цели. Единствениот документиран воен маневар на копно на континентот била малата Операција 90 од страна на аргентинската војска во 1965 година.
Политика
Во 1539 година, кралот на Шпанија, Карло V, го создал Гувернератот на Тера Австралис доделена на Педро Санчо де ла Хоз, кој во 1540 година ја префрлил титулата на освојувачот Педро де Валдивија. Шпанија ги презела барањата за сите територии јужно од Магелановиот Проток до Јужниот Пол, а на исток и запад границите биле оние наведени во Договорот од Тордесиљас и Сарагоса соодветно. Во 1555 година барањето било приложено во Чиле.
Статусот на Антарктикот е регулиран со Антарктичкиот договор од 1959 година и други сродни договори, колективно наречени Антарктички договорeн систем. Антарктикот е дефиниран како сите копнени и ледени гребени јужно од 60° јужен напоредник за целите на Договорниот систем. Договорот бил потпишан од дванаесет земји, вклучувајќи ги Советскиот Сојуз, Обединетото Кралство, Аргентина, Чиле, Австралија и САД. Од 1959 година, уште 42 земји пристапиле кон договорот. Земјите можат да учествуваат во одлучувањето доколку можат да покажат дека вршат значајно истражување на Антарктикот; од 2022 година, 29 земји го имаат овој „консултативен статус“. Одлуките се засноваат на консензус, наместо на гласање. Договорот го издвоил Антарктикот како научен резерват и воспоставил слобода на научно истражување и заштита на животната средина.
Територијални претензии
Суверенитет над регионите на Антарктикот се бара од седум земји. Додека неколку од овие земји меѓусебно ги признале меѓусебните барања, валидноста на барањата не е универзално признаена. Новите побарувања за Антарктикот се суспендирани од 1959 година, иако во 2015 година Норвешка формално ја дефинирала Земјата на кралицата Мод како што ја вклучува непобарената област помеѓу неа и Јужниот Пол.
Аргентинските, британските и чилеанските претензии се преклопуваат. Во 2012 година, откако британското Министерство за надворешни работи и Комонвелтот одредиле претходно неименувана област Земја на Кралицата Елизабета во почит на дијамантскиот јубилеј на кралицата Елизабета II, аргентинската влада формално протестирала. Обединетото Кралство им отстапила на Австралија и Нов Зеланд дел од областа за која имала претензии откако тие постигнале независност. Претензиите на Британија, Австралија, Нов Зеланд, Франција и Норвешка не се преклопуваат и се признаваат една од друга. Другите земји-членки на Антарктичкиот договор не признаваат никакво барање, но сепак покажале некаков вид на територијален интерес во минатото.
Економска дејност и туризам
На Антарктикот пронајдени се наоѓалишта на јаглен, јаглеводороди, железна руда, платина, бакар, хром, никел, злато и други минерали, но не во доволно големи количини за да се извлечат. Протоколот за заштита на животната средина кон Антарктичкиот договор, кој стапил на сила во 1998 година и треба да биде ревидиран во 2048 година, ја ограничува експлоатацијата на ресурсите на Антарктикот, вклучувајќи ги и минералите.
Туристите го посетуваат Антарктикот од 1957 година. Туризмот е предмет на одредбите од Антарктичкиот договор и еколошкиот протокол ; саморегулаторното тело за индустријата е Меѓународната асоцијација на тур-оператори на Антарктикот (IAATO). Туристите пристигнуваат со мали или средни бродови на одредени сценски локации со достапни концентрации на иконски диви животни. Над 74.000 туристи го посетиле регионот во текот на сезоната 2019/2020, од кои 18.500 патувале со бродови за крстарење, но не биле оставени да истражуваат на копно. Бројот на туристи брзо се намалил по почетокот на пандемијата КОВИД-19. Некои групи за зачувување на природата изразиле загриженост за потенцијалните негативни ефекти предизвикани од приливот на посетители и повикале на ограничување на големината на посетите на бродовите за крстарење и туристичка квота. Примарниот одговор на страните од Антарктичкиот договор е да се развијат насоки кои поставуваат ограничувања за слетување и затворени или ограничени зони на почесто посетуваните локации.
Истражување
Во 2017 година, имало повеќе од 4.400 научници кои преземале истражување на Антарктикот, број кој паднал на нешто повеќе од 1.100 во зимскиот период. На континентот има над 70 постојани и сезонски истражувачки станици; најголемата станица Мекмердо на Соединетите Американски Држави, е способна да смести повеќе од 1.000 луѓе .Британското Антарктичко истражување има пет главни истражувачки станици на Антарктикот, од кои едната е целосно пренослива. Белгиската Станица на принцезата Елизабет е една од најсовремените станици и прва што е јаглеродно неутрална. Аргентина, Австралија, Чиле и Русија исто така имаат големо научно присуство на Антарктикот.
Геолозите првенствено ја проучуваат тектониката на плочите, метеоритите и распадот на Гондвана. Глациолозите ја проучуваат историјата и динамиката на пловечкиот мраз, сезонскиот снег, ледниците и ледените плочи. Биолозите, покрај истражувањето на дивиот свет, се заинтересирани за тоа како ниските температури и присуството на луѓе влијаат на стратегиите за адаптација и преживување кај организмите. Биомедицинските научници дошле до откритија во врска со ширењето на вирусите и реакцијата на телото на екстремните сезонски температури.
Високата надморска височина на внатрешноста, ниските температури и должината на поларните ноќи во зимските месеци овозможуваат подобри астрономски набљудувања на Антарктикот отколку на кое било друго место на Земјата. Погледот на вселената од Земјата е подобрен со потенка атмосфера на повисоки надморски височини и недостаток на водена пареа во атмосферата предизвикана од смрзнувачките температури. Астрофизичарите од станицата Амундсен-Скот на Јужниот Пол го проучуваат космичкото микробраново позадинско зрачење и неутрината од вселената. Најголемиот детектор на неутрино во светот, опсерваторијата IceCube, се наоѓа на станицата Амундсен-Скот. Се состои од околу 5.500 дигитални оптички модули, од кои некои достигнуваат длабочина од 2.450 м, кои се чуваат во мраз.
Антарктикот обезбедува единствена средина за проучување на метеоритите: сувата поларна пустина добро ги зачувува, а пронајдени се и метеорити постари од милион години. Тие се релативно лесно да се најдат, бидејќи темните камени метеори се издвојуваат во пејзаж од мраз и снег, а протокот на мраз ги акумулира во одредени области. Метеоритот Адели Ленд, откриен во 1912 година, бил првиот што беше пронајден. Метеоритите содржат индиции за составот на Сончевиот Систем и неговиот ран развој. Повеќето метеорити потекнуваат од астероиди, но неколку метеорити пронајдени на Антарктикот потекнуваат од Месечината и Марс.
Комуникација
Меѓународниот повикувачки број за Антарктикот е +672.
На континентот е развиена безжична телефонска мрежа. Постојат едно келиски предаватели кои користат AMPS технологија во аргентинската база „Марамбио“ и Entel Chile GSM-предавател на Островот на Кралот Џорџ. Сите останати комуникации се одвиваат преку сателитски врски.
Македонски топоними на Антарктикот
Меѓу наименуваните места на ледениот континент има и немал број објекти со имиња на херои, населби, географски и историски места од Македонија. Такви се називите
Кјуб (ресторан)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Кјуб е шетачки ресторан создаден од Електролукс. Од 2011 година, двете верзии на ресторанот се лоцирани во различни градови во Европа, каде што голем број гости познати готвачи донеле тимови и јадења од нивните ресторани за да готват во просториите.
Опис
Кјуб е дизајнирана од дизајнерското студио Парк Асосијати во Милано, а конструкцијата опфаќа простор од 140 m2. Има надворешен балкон кој овозможува видно поле од 360 степени. Надворешната обвивка е изработена од алуминиум и има хексагонални форми исечени во обвивката со ласер за да се пропушта светлина во внатрешноста. Шетачкиот ресторанот делува како промотивен уред за производителот на апарати за домаќинство Електролукс, а ресторанот е опремен со нивната опрема.
Биле направени две копии на Кјуб, кои патуваат низ Европа во различен град секоја година. Во текот на 2011 година, верзиите на ресторанот ги посетиле Милано и Брисел, додека во 2012 година биле во Лондон и Стокхолм. Ресторанот се покажал толку популарен во Лондон што во септември 2012 година било објавено дека ресторанот ќе остане во градот до 31 јануари 2013 година. Постојат дополнителни планови ресторанот да ги посети Швајцарија и Русија. Во секој град, ресторанот е поставен на врвот на споменик; во Брисел бил на врвот на триумфалната порта на Парк ду Синквантенер, во Милано кај Галеријата Виторио Емануеле II, во Лондон на врвот на центарот Саутбанк.
Познати готвачи од тие земји се донесени во просторите со цел да го покажат готвењето што вообичаено го произведуваат во нивните ресторани. Тие вклучуваат готвачи со ѕвезда на Мишелин, како што се Барт Де Потер од Пасторале, Клод Боси од Хибискус и Даниел Клифорд од Мидлетен дом.
Прием
За време на престојот во Лондон, Џон О'Села од Дејли Телеграф јадел во Кјуб додека Даниел Клифорд бил во резиденцијата. Тој мислел дека како „промотивно возило има многу поголемо влијание од изложбениот штанд во Кари“, но на крајот од оброкот неволно си заминал, велејќи: „Јас обично не сум љубител на корпоративни шетачки ресторани, но за оние кои можат да си го дозволат тоа, Електролукс создаде нешто посебно“. Лиза Марквел за Индепендент додека Сат Бејнс готвела го опишала просторот како „блескав“ и на локацијата и дала оценка осум од десет.
Наводи
<references group="" responsive="0">
Нафтено поле Елза
Нафтеното поле Елза е нафтено поле лоцирано во Јадранското Море. Откриено е во 1992 година и развиен од „Орка Експлорејшн“. Започнало со производство во 1992 година и произведува нафта. Вкупните докажани резерви на нафтеното поле Елса се околу 410 милиони барели, а производството е фокусирано на 10,000 барели на ден.
NGC 6991/2
NGC 6991/2 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Лебед, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Вајле
Вајле (Vejle) — значаен град во Данска, поточно во средишниот дел на државата. Градот е управен центар на Јужна Данска, каде со околните населени места претставува општина, Општина Вајле. Денес Вајле има 51,804 жители (1 јануари 2012) во градот и 108,021 во поширокото градско подрачје.
NGC 6991/2
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6991/2 се споменува и како JH's cluster.
Откривање
Телото е откриено во 27 септември 1788 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Вајле
Природни услови
Вајле се наоѓа во средишниот дел на Данска. Од главниот град Копенхаген, градот е оддалечен само 235 километри западно.
NGC 6991/2
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6991/2 е од видот OCL.
Вајле
Природни услови
Релјеф: Градот Вајле се наоѓа во средишниот дел на данскиот полуостров Јитланд. Градското подрачје е типично за дански услови. Надморската височина на средиштето на градот се движи од 0 до 70 метри. Во средината се наоѓа котлина, која се завршава со залив. Падините и од двете страни на котлината и заливот достигнуваат најголеми височини околу ридот Мункебјерг, каде буката процвета 14 денови пред процветувањето во останатите места во Данска.
NGC 6991/2
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 20 ч 54 м 56,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +47° 18' 38".
Други поделби
Проучување на NGC 6991/2 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 85; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3579. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 533.
Вајле
Природни услови
Води: Вајле се формирал на крајот на истоимениот фјорд Вајле, кој претставува дел од Северното Море.
Името на градот значи "плитко место" или "газ", што е прилично точен назив, со оглед на тоа дека градот се наоѓа во внатрешноста на заливот, на доста плитко место, па е возможно лесно преминување.
Историја
Подрачјето на Вајле било населено уште во времето на праисотријата. Денешната населба првпат се споменува во 1256 година, а во 1327 година, населбата ги добила градските права. Средишниот дел на градот се ширел околу потокот Вајле и Грејс. Подоцна градот се проширил на брегот на Сондермаркен и Молхолм на југот, и Норемаркен и Ухој на север, додека кон запад се ширел во текот на триесеттите години на дваесеттиот век.
И покрај пет годишната окупација над Данска (1940-1945) од страна на Третиот Рајх, градот и неговото население не претрпеле големи страдања.
Население
Денес Вајле има околу 51.000 жители во градските граници и околу 106.000 со околните населени места.
Етнички состав Населението на Вајле до пред неколку децении било типично населено со етнички Данци. И денес етничките Данци се поголемото мнозинство во градот, но мал дел од населението се доселеници.
Стопанство
Вајле некогаш бил познат како „дански Манчестер“, додека денес е средиште на ИТ-секторот.
Никола Јуришиќ
Никола Јуришиќ (Nikola Jurišić; Miklós Jurisics) (околу: 1490-1545) — хрватски благородник, војник и дипломат.
Ран живот
Јуришиќ е роден во градот Сењ, Хрватска.
Првпат бил споменат во 1522 година како офицер во војската на Фердинанд I, која била донесена во хрватските тврдини во одбрана против инвазијата на Отоманското Царство под водство на Сулејман I, кој напредувал кон Виена. Помеѓу 1522 и 1526 година станал витез.
По Битката кај Мохач во 1526 година, кралот му ја доделил функцијата на врховен воен командант на вооружените сили кои ги бранеле границите (supremus capitaneus, Veldhauptmann unseres Kriegsfolks wider Turken). За возврат, Јуришиќ му помогнал на Фердинанд Хабсбуршки да стане крал на Хрватска со прекинувањето на Цетинското собрание во 1527 година. Во 1530 година, Јуришиќ бил испратен во Цариград да преговара со Османлиите за мир.
Опсада на Гинс (Кесег) во 1532 г.
Во 1532 година, капетанот Никола Јуришиќ ја одбранил малата одбранбена тврдина Кесег (Кралство Унгарија) со само 700-800 хрватски војници без никакви топови и само со неколку пушки, со што го спречил напредокот на турската војска од 120.000-140.000 војници кон Виена.
Постојат две легендарни верзии од оваа битка.
Подоцнежен живот
По Битката кај Ѓаково во 1537 година, повторно бил главен капетан на Славонија и Долна Австрија. Во 1540 година бил капитен на Крањска.
Своите последни години од својот живот ги поминал како таен советник во дворот во Виена. Починал во Кесег, Унгарија.
Куашолотл
Куашолотл е ацтечка божица на семејството.
Evanescence (албум од Evanescence)
Evanescence е третиот истоимен албум од американскиот рок бенд Evanescence. Албумот ќе биде издаден на 11 октомври 2011 преку издавачката куќа Wind-up Records.
Позадина и снимање
Во вестите на официјалната страница на бендот во јуни 2009, Ејми Ли напишала дека бендот почнал да работи на нов материјал за нов албум кој во тоа време требало да биде издаден во 2010. Таа изјавила дека музиката ќе биде еволуција на претходната работа и дека ќе биде „подобра, посилна и поинтересна. Evanescence влегле во студиото на 22 февруари за да снимаат нов материјал. Вил „Сајенс“ Хант се придружил на бендот како тапанар и програмер но веднаш не влегол во бендот, додека Вил Хант се вратил како втор тапанар. Дејвид Кемпбел, кој претходно работел на The Open Door, бил задолжен за жичените инстументи, а продуцент на албумот ќе биде Стив Лилвајт. Подоцна Ли рекла дека „Стив не се совпаѓаше добро“ и оттогаш бил заменет за продуцентот Ник Раскулинез.
Во интервју со магазинот Билборд Ли рекла, „По завршувањето со турнејата [за албумот The Open Door], јас се вратив дома и не знаев што ќе правам потоа, не бев сигурна дали сакам повторно да одам со Evanescence.“ Таа сакала да има пауза од осумнаесет месеци и на крајот заклучила дека повторно сака да работи со бендот и да го направи новиот албум групен проект. Таа исто така изјавила дека имала криза на идентитетот бидејќи постојано работела на турнеи и материјали за албумите Fallen и The Open Door. Откако завршила со турнејата за албумот The Open Door, таа кажала дека мора да се одмори. Ли дополнила дека во новиот албум секој имал определен придонес „Обично пишувавме јас и уште некој. [...] Овој пат сите направија по нешто за албумот.“ Кога бендот тогаш влегол во студиото, албумот требало да излезе во август или септември во 2010 година.
На 21 јуни, Ејми Ли изјавила на EvThreads.com дека членовите на Evanescence моментално го напуштиле студиото за подоцна со „бистри глави“ да го направат албумот. Исто така таа изјавила дека нивната издавачка куќа Wind-Up поминува низ „тешки времиња“, што ќе предизвика албумот да биде издаден подоцна. Претседателот на Wind-up Records, Ед Ветри ја поддржал Ли во нејзината одлука да почне со снимањето од почеток. „Едно нешто што е карактеристично за нас во Wind-up е тоа што сме трпеливи. Не е добро, не излегува. Ако треба време од четири години, [ние] ќе го одредиме потребното време кое ќе треба за да се напише албумот.“ Тој дополнил дека неколкупати влегол во студиото забележувајќи, „Мислам дека нејзините обожаватели ќе бидат многу среќни.“
Подоцна, бендот повторно влегол да снима во студиото со продуцентот Ник Раскулинез, кој исто така е продуцент на Alice in Chains и Foo Fighters, за да продолжат да работат на третиот албум, кој го снимиле во Blackbird Studio, Нешвил. Трој Меклавхорн изјавил дека се вратил повторно во бендот откако го напуштил пост-гранџ бендот Seether, но менаџментот на Evanescence подоцна го негирал тоа. На 12 јуни 2011, Ејми Ли изјавиле преку својот профил на Твитер дека Трој Меклавхорн официјално се вратил во бенот и дека албумот ќе биде издаден на 4 октомври 2011. Потоа датумот на издавање на албумот бил одложен за 11 октомври.
Концепт
Ли се појавила на насловната страница на изданието на Kerrang! на 22 јуни 2011. За време на интервју со магазинот, таа открила дека насловот на новиот албум ќе биде Evanescence. Таа објаснила дека сфатила колку многу го сака бендот и се вратила „посилна и повистинска“ сфаќајќи дека бендот е „вистински дел од мене“ и „ме прави да бидам навистина, навистина среќна што сум овде.“ Ли исто така ја открила причината поради која бендот одлучил албумот да го носи истото име: „Албумот е за бендот; тоа е повеќе како снимка правена од бенд. Но, почнав да мислам за него и за целиот албум и содржините на текстовите и сфатив дека во многу песни се работи за моето повторно вљубување во бендот и во работите поврзани со него, со Evanescence, со тоа што бев опседната речиси една деценија и подолго од тоа.“
Во интервју со MTV Вестите на 23 јуни, Ли рекла дека 16 песн биле снимени, но сите од нив нема да бидат вклучени на албумот. Подоцна било откриено дека сите 16 песни ќе бидат сместени на делукс издание на албумот, а стандардната верзија ќе содржи 12 песни.
Промоција
Листовите со музика од песните „What You Want“, „The Other Side“ и „Lost in Paradise“ биле прикажани на MTV Вестите на 11, 13 и 15 јули, последователно. На 8 август, Evanescence се појавиле на MTV за да го изведат во живо нивниот сингл „What You Want“ проследен со настап во живо и потоа издолжено интервју. Целиот настан бил наречен „MTV First: Evanescence“. Бендот исто така изјавил дека сакал песната „My Heart Is Broken“ да се појави на саундтракот на вториот дел од серијалот на романи, Самрак наречен The Twilight Saga: Breaking Dawn.
Музички стил и инспирација
За време на сесиите кои бендот ги имал со Стив Лиливајт, било откриено дека албумот бил „виножито од звуци“ со тешки и бавни песни. Ли рекла дека албумот имал електро влијанија и музика попратена со тапани. Подоцна за време на сесиите со Ник Раскулинез, Ли зборувала за темата на албумот велеќји, „Се инспирирам од природата. Океанот стана тема. Скршеноста стана помалку застапена без да се нуди непотребно решение.“ Таа дополнила дека бендот користел нови инструменти како, синтисајзери класични клавијатури како Moog Taurus Pedal. Во интервју со Kerrang! Ли рекла дека се инспирирала од животот дополнувајќи, „Музиката е за мене [и] за моите врски. Музиката и текстот е поагресивни отколку кога и да е претходно.“ Таа го опишала албумот како епски, мрачен и убав.
Во интервју со MTV Вестите, таа рекла дека албумот бил интересен но не на поп начин. Таа дополнила дека бендот се забавувал за време на снимањето на песните. Темите на албумот биле за скршеност, слобода и за љубов. Друга инспирација дошла од нејзината врска со обожавателите на бендот. Таа изјавила дека на албумот можело да се слушне како пее за нејзината врска со обожавателите и дека како и на секој нивни албум темата го вклучувала самиот бенд и врските со неговите обожаватели. Во интервју со магазинот Spin, Ејми Ли рекла дека напишала неколку песни на харфа вклучувајќи ги и баладите „Secret Door“ и „My Heart is Broken“. Според интервју со Rolling Stone, нејзиниот маж ѝ ја донел харфата како подарок.
Ли кажала за Билборд и Rolling Stone дека влијанијата на новиот албум биле Бјорк, Depeche Mode, Massive Attack, MGMTи Portishead. Таа дополнила, „Се сеќавам кога за првпат ги слушнав MGMT, нивниот прв албум – го обожував, го обожував. И всушност почнав да се инспирирам од синтисајзерите и другите работи. Секогаш сум ги сакала Portishead, Massive Attack, и тие електро елементи. [...] Нешто од тоа се најде на албумот. Но мислам дека конечно ја најдов интересната работа на спојување на Evanescence сп некои нови елементи.“
Синглови
„What You Want“, првиот сингл од албумот бил дигитално издаден на iTunes Store на 9 август 2011. Песната била напишана од Ејми Ли, Тери Балсамо и Тим Маккорд и зборува за слободата што воедно претставува и главната тема на албумот. Музичкото видео за „What You Want“ започнало да се снима на 30 јули 2011 во магацин во Бруклин, Њујорк и било режирано од Меиерт Авис. Evanescence премиерно ја прикажале песната со настап во живо на MTV на 8 август за време на шоу наречено „MTV First: Evanescence“, што претставувало и првиот настап на песната во живо.
Трунеја
Evanescence ќе ја започнат турнејата во промоција на албумот со концерт во Аудиториумот на Воениот паметник во Нешвил, на 17 август 2011 г. Ова ќе биде проследено со настапи на Rock on the Range во Винипег на 20 август, Rock in Rio на 2 октомври, и José Miguel Agrelot Coliseum, Порторико на 6 октомври. Бендот ќе одржи и турнеја од три недели во САД и три недели во Европа за промоција на Evanescence. Тие исто така најавиле турнеја во Обединетото Кралство која ќе започне во Hammersmith Apollo во Лондон на 4 ноември 2011 и ќе трае до 13 ноември, кога бендот ќе ја затвори турнејата на O2 Academy Birmingham. Нивните настапи ќе бидат поддржани од The Pretty Reckless  и Fair to Midland. Бендот ќе настапува и четири дена во Германија. Ли најавила дека сет-списокот на турнејата ќе содржи песни од сите три албуми на бендот.
Ехекатл
Ехекатл е ацтечки бог на ветерот и создавач на земјата, небото и денешната раса на луѓе.
Јан Матејко
Јан Алојзи Матејко, Jan Alojzy Matejko (24 јуни 1838 - 1 ноември 1893) бил полски сликар познат по сликите на значајни историски полски политички и воени настани. Неговите дела вклучуваат слики што се големо масло на платно како Рејтан (1866), Сојуз на Лублин (1869) или Битката за Грнвалд (1878), бројни портрети, галерија на полски кралеви и мурали во базиликата Св. Марија во Краков. Тој е познат како најпознат полски сликар или дури и "национален сликар" на Полска.