cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Три воени другари (роман)
Дејство
Откако Пат заминува за Швајцарија, политичката ситуација во градот се загрева, и Ленц, еден од тројцата другари, е убиен од милитарист, за кој иако директно не се спомнува во книгата по име, се претпоставува дека е нацист. Дополнително, Ото и Роберт се соочуваат со банкрот и се принудени да го продадат сервисот. Во средината на овие несреќни случувања, пристигнува телеграма која ги информира за влошената здравствена состојба на Пат. Двајцата преостанати воени другари не се двоумат, и ги возат илјадата километри до санаториумот за туберкулоза во Алпите за да ја видат.
Повторно обединети, Роберт и Пат, која е во сѐ потешка здравствена состојба (на умирање), ги слават нивните преостанати недели пред нејзината неизбежна смрт, среде снежните врвови на Швајцарија. Во последниот дел од книгата оваа љубовна приказна има завршница и го остава главниот лик, нихилист кој има најдено љубов, засекогаш изменет.
Филмски, телевизиски и театарски адаптации
Романот е адаптиран во американски филм со ист наслов во 1938 година, во кој играат Франчот Тон, Роберт Тејлор, Роберт Јанг и Маргарет Саливан, а исто така се верува дека бил инспирација за филмот од 1978 година на режисерот Мајкл Чимино - Ловец на елени. Последниот филм на Хајао Мијазаки, Ветрот се засилува, исто така следи впечатливо сличен тек на настаните, иако е поставен во Јапонија во истиот временски период.
Историја на Лесото
Областа позната како Лесото датира дури од пред 40.000 години. Во моментов Лесото (тогаш наречен Басутоленд) се појавил како единствен систем до на управување под раководство на највисокиот началник Мошешое I во 1822. Под негово раководство Басутоленд се приклучил кон останатите племиња во регионот за борба против Империјата Зулу во периодот од 1818 - 1828. Во периодот од 1868 до 1966 година, територијата била под британски протекторат удвоен од територијата на Јужноафриканската република. На 4 октомври 1966 година била прогласена независноста на земјата. Притоа, била воведена повторно традиционалната монархија. Во следните години бил воведен еднопартиски систем, а по ова за првпат во земјата во 1993 година се одржале слободни избори. Кон крајот на 90-тите од минатиот век, економската ситуација во земјата се влошила, кое довело до големи протести и по изборите во 1998 година, каде биле уништени важни објекти од престолнината. Немирите биле спречени од страна на ЈАР и Боцвана. Од тогаш, економската и политичката ситуација во земјата се стабилкизирала.
Збогување со есента (роман)
Збогување со есента е роман напишан во 1925 година од полскиот писател Станислав Игнаци Виткјевич. Ова е едно од најпознатите негови дела. Бил издаден во 1927 година во Варшава.
Содржина
Како главен лик во романот се појавува Атанази Базакбал, млад декадент, којшто низ целото дејство созрева и се осудува себеси на пропаст. Неговото пропаѓање го предизвикуваат разните експерименти, психички и физички. Иако се жени со Зосја Ослабендска, којашто потоа се самоубива поради изневерувањата на нејзиниот сопруг, тој е смртно заљубен во богатата еврејка Хела Бертс. Романот дава поглед кон иднината, ја разработува декаденцијата до најмалиот нејзин дел, претставувајќи ни го духот на тоа време. Овој метафизичко-филозофски роман е слика за пропаѓањето на индивидуалноста и раѓањето на колективизмот. Сите ликови во ова дело се обидуваат да ја најадат смислата на животот, трагајќи по Тајната на постоењето. Збогување со есента го пренесува читателот на другата страна од искривеното огледало на талентот на Виткјевич. Во тоа огледало ѕиркал цртајќи ги своите слики, а пишувајќи го својот роман видел како изгледа точно во него пошироката глетка на реалноста која го опкружува.
1573
1573 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1573 година од новата ера, 573. од вториот милениум, 73. од XVI век и четвртта од 1570-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7081 и 7082 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6323 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5333 и 5334 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2326.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1573 година се протега во 4209 и 4210, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4269 и 4270 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2116. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 980 и 981 исламска година.
Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28б (Струмица)
'''Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28б''' — дуќан во Старата чаршија во градот Струмица. Објектот е заведен како културно наследство на Македонија во списокот на заштитени добра на Министерството за култура.
Кутрилово
Кутрилово — драмско село во Егејска Македонија, Република Грција.
Југ
Југ е правец во географијата и една од четирите страни на светот. Се наоѓа на спротивната страна од север и на 90 степени од исток и запад. Во навигацијата со компас, југ е означен со агол од однос 180°.
Географски југ е во правецот на јужниот крај на оската околу која се врти Земјината топка, завршувајќи со Јужниот Пол.
Магнетен југ е во правецот на јужната магнетна точка која е обично далеку од јужниот географски пол.
Хорок шут
Хорок удар е кошаркарски шут во кој офанзивниот играч се врти нормално во однос на кошот, и ја исфрлува топката на врвот на арка во момент кога раката и топката се високо над главата на играчот. Хорок е тежок шут да се блокира, и најслаба точка на ударот е кога топката се крева над трупот и кон главата. Карим Абдул Џабар, еден од легендите на НБА, го патентира својот удар наречен „небесна јадица“ (англиски: sky hook) благодарејќи на два детали: височината на Џабар од над 218 см и испуштањето на топката единствено на врвот на лакот. Џабар беше екстремно делотворен со неговата небесна јадица, и постигна 38.387 бода преку 20 НБА сезони. Џабаровата „небесна јадица“ била блокиран само 6 пати во 20 години, и одбранбените играчи кои тоа го сториле се високи „џинови“ како и самиот Џабар:
Денеска, хорокот е непопуларен удар во САД, и почесто е користен во Европа. Во НБА, само Ендрју Бајнум од ЛА Лејкерс, чиј личен тренер е Џабар, вежба и ја користи „небесната јадица“.
Јашки мировен договор
Јашки мировен договор — мировен договор склучен по крајот на Руско-турската војна (1787-1792) меѓу Руската Империја и Османлиското Царство. Договорот бил склучен во градот Јаш во денешна Романија.
Договорот бил потпишан на 9 јануари 1792 година.
Според него, Крим и Очаков биле присоединети кон Русија, а границата помеѓу двете земји се поместила до реката Днестар. Освен тоа, Османлиите се откажале од Грузија.
Игор Сорока
Игор Сорока (роден на 27 мај 1991 година) е руски ракометар кој настапува за РК ЦСКА Москва и за руската репрезентација. ref>EHF profile
Скроб
Скроб или нишесте — (C6H10O5)n — растителен полисахарид. Претставува основен резервен шеќер кај растенијата, односно депо на глукоза и нејзин полимер. Постојат два основни видови скроб, кои во скробните зрна се заедно:
Историја
Скробни зрна од ризомите од растението папур (Typha) во вид на брашно се идентификувани на мелничките камења од Европа кои датираат од пред 30,000 години.
Чиста пченична скробна паста била користена во Стар Египет најверојатно за лепење на папирус. Екстракцијата на скробот најпрво е опишана во книгата Naturalis Historia од Плиниј Постариот, околу 77-79 година. Римјаните го користеле скробот во козметички кремови. Персијците и Индијците го користеле за изработка на храна, слична на пченичната алва. Скробот од ориз бил користен за површинско премачкување на хартијата во производството на хартија во Кина, од 700 година па наваму.
Хидролиза
Ензимите кои го разградуваат или хидролизираат скробот во составните шеќери се познати како амилази.
Алфа-амилазите се наоѓаат кај растенијата и кај животните. Човечката плунка е богата со амилаза, а панкреасот исто така го лачи ензимот. Поединци од населенија со исхрана со висока содржина на скроб имаат тенденција да имаат повеќе гени на амилаза од оние со исхрана со ниска содржина на скроб;
Со оглед на топлината на согорување на глукоза од 2.805 килоџули по мол (670 kcal/mol), додека онаа на скробот е 2.835 kJ (678 kcal) по мол на мономер на глукоза, хидролизата ослободува околу 30 kJ (7,2 kcal) по мол, или 166 J (40 cal) по грам производ на глукоза.
Хемиски тестови
Раствор на тријодид (I3−) создаден со мешање на јод и јодид (обично од калиум јодид) е користен за тестирање на скроб; темно сина боја укажува на присуство на скроб. Деталите за оваа реакција не се целосно познати, но неодамнешната научна работа користејќи еднокристална рендгенска кристалографија и споредувачка Раманова спектроскопија наведува дека конечниот комплекс скроб-јод е сличен на бесконечен полијодиден синџир како оној пронајден во комплексот пиролоперилен-јод. Јачината на добиената сина боја зависи од количината на присутна амилоза. Восочни скроб со малку или без присутна амилоза ќе бидат обоени црвено. Бенедиктовиот тест и Фелинговиот тест исто така се правени за да се покаже присуство на скроб.
Раствор од скробен показател кој се состои од вода, скроб и јодид често се користи во редокс титрации: во присуство на оксидирачки агенс растворот станува син, во присуство на редукциски агенс сината боја исчезнува бидејќи тријодид (I3−) јоните се распаѓаат на три јодидни јони, расклопувајќи го комплексот скроб-јод. Растворот од скроб бил искористен како показател за гледање на периодичното образување и потрошувачка на тријодидски посредник во Бригс-Раушеровата осцилирачка реакција. Скробот, сепак, ја менува кинетика на чекорите на реакција кои вклучуваат тријодид јон. Раствор од 0,3% w/w е стандардна концентрација за показател за скроб. Се прави со додавање на 3 грама растворлив скроб во 1 литар загреана вода; растворот се лади пред употреба (комплексот скроб-јод станува нестабилен на температури над 35°C).
Секој вид растение има уникатен вид на скробни зрнца, облик и шема на кристализација. Под микроскоп, скробните зрнца обоени со јод осветлени одзади со поларизирана светлина покажуваат карактеристичен ефект на малтешки крст (исто така познат како изумирачки крст и двократно прекршување).
Алексеј Фокин
Алексеј Фокин (роден на 29.08.1997) е руски ракометар кој настапува за РК ЦСКА Москва и за руската репрезентација.
Брзозборки
Брзозборките се зборовни конструкции тешки за изговор, се изговараат брзо и при брзиот изговор се прават грешки кои предизвикуваат весело расположение. Во македонската литература брзозборки пишувале Васил Куноски, Рајко Јовчевски, Киро Донев и др.
Тохарски Б јазик
Тохарски Б или кучејски е индоевропски јазик кој се зборувал сè до крајот на првиот милениум н.е. во регионот Куча, денешната провинција Џингјанг во Западна Кина. Исто така овој јазик се зборувал и на исток во регионите Карачар и Турфан каде коегзистирал со (агнејски) со кој е тесно поврзан.
Кучејски документи
Пронајдени со повеќе од 3000 записи и фрагменти со текст на кучејски. Тие за жал овозможиле да се дознае само мал дел од административниот, економскиот и правниот, медицинскиот вокабулар, како и љубовни поеми, итн. Овие документи датираат од втората половина на I милениум.
Џејми Андерсон (музичар)
Џејми Андерсон е американска/канадска пејачка-текстописец и мулти инструменталист од Тусон, Аризона, најпозната како изведувач на женска музика. Таа е со седиште во Отава, Онтарио. Од 1987 година, таа ги свирела нејзините авторски песни на стотици места во четири земји, вклучително и четириесет и седум американски држави. Андерсон првпат започнала со турнеја низ САД во 1987 година, а својот деби албум го издала во 1989 година. Таа била избрана за омилен нов изведувач од Hot Wire во 1990 и 1991 година, и свирела на многу женски музички фестивали низ деценијата од 1990-тите до денес.
Андерсон предава музика на линија, YouTube, уметнички центри, фестивали и нејзиното студио.
Мемоарите на Андерсон, „Вози цела ноќ“, биле објавени во 2014 година. Нејзината втора книга, Армија на љубовници: женска музика од седумдесеттите и осумдесеттите, била објавена во 2019 година. Таа има напишано поглавја од книги, статии и рецензии на ЦД во Акустична гитара, Криви, Одјави се! и повеќе.
Отворено е лезбејка.
Лачишта
Лачишта — предградие на градот Драма, Егејска Македонија, Република Грција.
Огнена топка во Онтарио (2014)
Огнена топка во Онтарио
На 4 мај 2014 година околу 16:17 часот (EDT) се појавила дневна светлина болид во близина на Онтарио, што резултирало со сјајна појава на метеор. метеороидот се проценува дека бил приближно 50 - 100 cm во пречник, се проценува дека експлозијата била еквивалентна на приближно 10–20 тони ТНТ. а патувал по траекторија од југозапад кон североисток.
Метеорот бил доволно голем што можеби генерирал метеорити.
А расфрлено поле сè уште не е сместено, но би било низводно по темен лет.
Враќањата на Мтеоролошки радар сугерираат дека метеоритите можеби паднале во близина на Кодрингтон.
Надворешни врски
Модерни настани со влијание
2014 година во вселената
1572
1572 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 1572 година од новата ера, 572. од вториот милениум, 72. од XVI век и трета од 1570-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7080 и 7081 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6322 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5332 и 5333 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2325.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1572 година се протега во 4208 и 4209, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4268 и 4269 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2115. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 979 и 980 исламска година.
Петре Стефков
Петре Коцев Стефков ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Брајан Кранстон
Брајан Ли Кранстон (роден на 7 март 1956 г.) — американски глумец, режисер, сценарист и продуцент.
2090
2090 (Римски бројки) ќе биде година според грегоријанскиот календар. Тоа ќе биде 2090 година од новата ера, 90. од третиот милениум, 90. од XXI век и прва од 2090-тите.
Брајан Кранстон
Тој е најмногу познат по улогите на Волтер Вајт во криминалната серија На патот кон долу, Хал во комичната серија Малколм во средина, и Д-р. Тим Витли во комичната серија Сајнфелд. За серијата На патот кон долу, тој освоил четири Еми награди за најдобар глумец во главна улога во драмска серија (2008–2010, 2014) Откако станал продуцент на На патот кон долу во 2011 година, тој двапати ја освоил Еми наградата за најдобра драмска серија.
2090
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Брајан Кранстон
Кранстон бил исто така трипати номиниран за Еми награда за најдобар спореден глумец во комична серија за Малком во средина. Неговата улога во На патот кон долу му донела пет номинации за Златен глобус и една победа во 2014 година, девет номинации за наградата која ја доделува здружението на филмски глумци, од кои четири победи, и шест номинации за наградата Сателит од кои четири победи. Во јуни 2014 година, тој ја освоил наградата Тони за најдобар глумец во претстава за неговата изведба како Линдон Б. Џонсон во претставата До самиот крај na Бродвеј. За филмот Трамбо (2015), тој добил позитивни критики и пофалби и бил номиниран за Оскар за најдобар глумец.
2090
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7598 и 7599 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6840 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5850 и 5851 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2843.
Брајан Кранстон
Кранстон режирал епизоди од различни телевизиски серии, вклучувајќи седум епизоди од Малколм во средина, три епизоди од На патот кон долу, две епизоди од Модерна фамилија и една епизода од Канцеларијата. Тој глумел во филмови како Спасувајќи го војникот Рајан (1998), Малата Мис Америка (2006), Возач (2011), Арго (2012), и Годзила (2014).
2090
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 2090 година се протега во 4726 и 4727, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4786 и 4787 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2633. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1513 и 1514 исламска година.
274
274 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 274 година од новата ера, 274. од првиот милениум, 74. од III век и петта од 270-тите.
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 274 година се протега во 2910 и 2911, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2970 и 2971 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 817. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 359 и 358 година пред хиџра.
IC 1500
IC 1500 — галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1500 се споменува и како NPM1G +12.0275.
Откривање
Објектот е откриен на 27 март 1906 година од страна на Макс Волф.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1500 е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 17 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,8 mag, додека површинскиот сјај изнесува 14,5 m/лм2. IC 1500 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 11 ч 28 м 0,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +12° 31' 49"". Положбениот агол на објектот е во износ од 80°.
Други поделби
Проучување на IC 1500 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 1411193.
Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28 (Струмица)
'''Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 28''' — дуќан во Старата чаршија во градот Струмица. Објектот е заведен како културно наследство на Македонија во списокот на заштитени добра на Министерството за култура.
NGC 7410
NGC 7410 — спирална галаксија во соѕвездието Жерав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7410 се споменува и како ESO 346-12, MCG -7-47-2, IRAS 22522-3955.
Откривање
Објектот е откриен на 14 јули 1826 година од страна на Џејмс Данлоп, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 9 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 22 ч 55 м 0,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -39° 39' 44"". Положбениот агол на објектот е во износ од 45°.
Други поделби
Проучување на NGC 7410 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 69994. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 415; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8005. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Одбор за финансиска стабилност
Одборот за финансиска стабилност (англиски: Financial Stability Board) - меѓународно тело кое се грижи за надзор и одржување на стабилноста на глобалниот финансиски систем.
Создавање
Одборот за финансиска стабилност бил воспоставен во 1999 година под името Форум за финансиска стабилност, како одраз на големите нарушувања во светскиот финансиски систем предизвикани од Азиската финансиска криза. Имајќи ја предвид несоодветната реакција на ММФ и на Светската банка во справувањето со кризата, министрите за финансии на најголемите светски економии ја согледале потребата од форум кој би собирал министрите за финансии, гувернерите на централните банки, регулаторите и меѓународните организации. Оттука, по иницијативата на Гордон Браун, Ханс Титмејер, штотуку пензионираниот претседател на Бундесбанката, бил задолжен да подготви предлог за основањето на форумот. На почетокот постоеле бројни сомнежи во однос на ползата од таков форум, а особено биле скептични претставниците на САД. По формирањето, Форумот покажал голема активност, објавувајќи материјали за финансиските институции со висок левериџ, за офшор центрите и за движењето на глобалниот капитал, но подоцна следувала поголема пауза во неговата активност при што Форумот продолжил со изработка на извештаи за финансиската ранливост кои ги доставувал приватно до неговите членови, а кои не биле јавно објавувани. Меѓутоа, по финансиската криза од 2007 година, министрите на земјите од групата Г7 го овластиле Форумот за финансиска стабилност да предложи збир од координирани мерки за решавање на кризата.
На првиот самит на земјите од групата Г-20 било препорачано да се прошири неговото членство со вклучување на поголемите новопојавени пазари, а ММФ бил повикан да предложи мерки за решавање на кризата „во блиска координација со Форумот за финансиска стабилност“. Тогаш дошло до размена на писма за разбирање меѓу извршниот директор на ММФ, Доминик Штраус-Кан и претседавачот на Форумот, Марио Драги со цел да се разграничи улогата на овие две тела. Пред вториот лондонски самит на Г20, одржан во април 2009 година, повторно се појавиле различни мислења за улогата на Форумот, зашто некои земји сметале дека ММФ треба да биде главниот финансиски регулатор во светот, додека други земји се противеле на оваа замисла. На крајот, самитот препорачал Форумот да има централна улога во надзорот на светскиот финансиски систем, а истовремено неговото име било променето во Одбор за финансиска стабилност и било одлучено во него да членуваат сите членки на Г20.
Организација и раководење
Првиот неформален претседавач на Форумот за финансиска стабилност бил Ендрју Крокет (Andrew Crockett), тогашниот генерален менаџер на БИС, а него го наследил заменик-претседателот на Одборот на федералните резерви, Роџер Фергусон (Roger Ferguson), додека во 2007 година за претседавач на Форумот бил назначен Марио Драги, тогашниот гувернер на Банката на Италија. Секретаријатот на Форумот бил сместен во седиштето на БИС во Базел. До 2007 година, претседателите на трите најважни централни банки во светот, ФЕД, ЕЦБ и Банката на Англија воопшто не присуствувале на состаноците на Форумот, туку ги испраќале своите заменици, додека регулаторните тела биле задолжени да ги испраќаат своите директори.
Север
Север е правец во географијата и една од четирите страни на светот. Се наоѓа на спротивната страна од југ и на 90 степени од исток и запад. Во навигацијата со компас, север е означен со агол од однос 0° или 360°.
Географски север е во насоката на северниот крај на оската околу која се врти земната топка, завршувајќи со Северниот Пол.
Магнетен север е во насоката на северната магнетна точка која варира и е обично далеку од северниот географски пол.
Наводи
Kompasretning
Понуда и побарувачка
Понуда и побарувачка — економски поими кои ги опишуваат пазарните врски меѓу продавачите и купувачите на добро или услуга. Моделот на понудата и побарувачката ја одредува количината и цената продадена на пазарот. Овој модел е фундаментален микроекономски модел и служи како основа за други економски модели и теории. Моделот предвидува, дека во конкурентен пазар цената ќе работи на изедначување на побаруваната количина од страна на купувачите со понудената од страна на производителите, резултирајќи со пазарна рамнотежа на количината и цената. Цената по која се еднакви понудата и побарувачката на некој производ се вика рамнотежна цена, додека количеството што се купува и продава по таа цена се вика рамнотежно количество. Моделот покрај цената ги вклучува и другите фактори кои влијаат на воспоставувањето на пазарната рамнотежа, опишувајќи го нивното влијание како поместувања на понудата и побарувачката.
Историја
Фразата „понуда и побарувачка“ првпат се среќава во делото „Иследување на принципите на политичката економија“ од Џејмс Стујарт објавено во 1767 година. Адам Смит ја користел истата фраза во своето дело „Истражување на природата и причините за богатството на народите“ (познато и по скратениот наслов Богатството на народите) од 1776 година. Дејвид Рикардо во неговото дело од 1817 година, Принципи на политичката економија и оданочувањето, една глава насловил „За влијанието на понудата и побарувачката на цената“.
Во „Богатството на народите“, Смит претпоставува дека цената на понудените стоки е фиксна, но нејзината значајност (вредност) би се намалила доколку се зголеми реткоста, всушност го втемелува она што подоцна ќе се вика закон на побарувачката. Дејвид Рикардо, во „Принципи на политичката економија и оданочувањето“, поригорозно ги поставува претпоставките кои подоцна станале темел на неговите идеи за понудата и побарувачката. Антоан Огистен Курно прв го развил математичкиот модел на понудата и побарувачката, во делото „Истражување на математичките принципи за теоријата на богатството“ од 1838 година.
Во 19 век се појавува маргиналистичката школа на економската мисла. Поважни основоположници на оваа школа се: Стенли Џевонс, Карл Менгер и Леон Валрас. Клучната теорија на маргиналистите е дека цената е одредена од „најскапата цена“, односно од последната маргинална цена. Ова претставува значајна промена во однос на теоријата на Адам Смит за одредување на фиксните понудени цени.
Флеминг Џенкин, во неговиот есеј од 1870 година, „Графичко претставување на понудата и побарувачката“, за првпат графички го претставил односот меѓу понудата и побарувачката, кој со време преку Алфред Маршал станал најпопуларниот графикон во економијата.
Моделот бил доразвиен и популаризиран од Алфред Маршал во неговото дело од 1890 година, „Принципи на политичката економија“. Заедно со Леон Валрас, Маршал го одредил рамнотежното ниво во пресекот на двете криви. Тие исто така ги испитуваат последиците кои ги предизвикуваат пазарите еден врз друг.
Пазарна рамнотежа
Моделот на понуда и побарувачка е замислен да функционира точно во услови на совршена конкуренција, каде што влијанието на ниту еден учесник на пазарот не може значајно да ја промени цената или количината на пазарот. Друга претпоставка на моделот е дека цените им се познати на сите учесници на пазарот. Понудената количина од производителите како и побаруваната количина од потрошувачите зависи од пазарната цена на производот.
Законот на понудата гласи дека понудената количина е во врска со цената, односно во правопропорционална врска: повисока цена - поголема понуда, и обратно: пониска цена - помала понуда.
Законот на побарувачката е обратен, односно обратнопропорционален: повисока цена - помала побарувачка, или пониска цена - поголема побарувачка. Законите важат под претпоставка дека е исполнет принципот ceteris paribus („при други непроменети фактори“), односно промената е само во цената. Овие закони претставени графички ги отсликуваат кривата на побарувачката и кривата на понудата или претставени на ист графикон, односот меѓу понудата и побарувачката.
Моделот на понуда и побарувачка (или законот на понуда и побарувачка) вели дека пазарот тежнее кон еквилибриум, односно рамнотежа на цената и количината во точката на пресекот на кривите на побарувачката и понудата. Во таа точка се понудува онолку количина колку и што се побарува (прикажано на графиконот). Ако цената е под рамнотежното ниво, тогаш потрошувачите побаруваат повеќе добра отколку што производителите се подготвени да произведат. Со тоа се дефинира недостиг на доброто. Недостигот ги стимулира производителите да ја подигнат цената сè додека не се постигне рамнотежата. Ако цената е над рамнотежното ниво, постои вишок на доброто. Производителите се мотивирани да ја намалуваат цената сè додека не се ослободат од вишокот, односно не се постигне рамнотежа.
Пресметката на пазарната рамнотежа (рамнотежната цена и рамнотежното количество) може да се претстави преку следниов пример: Да претпоставиме дека функцијата на побарувачката е претставена на следниов начин: Q d = 286 - 20p, додека функцијата на понудата е претставена како: Q s = 88 + 40p. Со изедначување на двете страни се добива: Q d = Q s, односно: 286 - 20p = 88 + 40p. Оттука, се добива: 60p = 198, односно, p = 198 / 60 = 3,30. Ако рамнотежната цена од 3,30 ја ставиме во функцијата на понудата или во функцијата на побарувачката се добива рамнотежното количество. На пример, Q s = 88 + 40 x 3,30 = 220.
Најчесто, пазарната рамнотежа се остварува спонтано, стихијно, односно без никаква соработка меѓу продавачите и купувачите. Тоа се случува така што, ако пазарната цена не е рамнотежна, тогаш на пазарот ќе дојде до вишок на понуда или побарувачка, односно до кусок на понуда или побарувачка, а како последица на тоа, купувачите или продавачите ќе го променат своето однесување и тоа ќе ја доведе цената до рамнотежното ниво. Оттука, рамнотежната цена се нарекува и како цена која го чисти пазарот, зашто таа обезбедува еднаквост на понудата и на побарувачката, т.е. при рамнотежната цена нема ниту кусок ниту вишок на понуда или побарувачка. Пазарната рамнотежа се одржува сè додека некој фактор не ја помести кривата на понудата или кривата на побарувачката.
Распоред на понудата
Распоредот на понудата, прикажан преку кривата на понудата, е врската која постои помеѓу пазарната цена и количината на произведените добра. На краток рок, кога некои фактори се фиксни, позитивниот наклон го отсликува законот за опаѓачки приноси, кој гласи: со додавање на еден вид дополнителни влезни единици во производството (влез), ceteris paribus (при други непроменети услови), ќе имаме сè помалку излезни единици, односно производи (извод или аутпут). На долг рок, кога нема фиксни влезни единици (инпути), позитивно наклонетата крива отсликува економии од обем. За дадена фирма во услови на совршена конкуренција, профитот се максимизира со изедначување на маргиналниот трошок со цената, односно, на фирмата и се исплати да го зголемува производството сè додека маргиналниот трошок не се изедначи со цената.
Понекогаш, кривите на понудата (Supply curve) не се само правопропорционални. (на пр. кривата на понуда на труд, изразена во работни часови). Како што се зголемува платата на работникот, тој има желба да работи повеќе поради тоа што со работата ја зголемува маргиналната корисност од работењето, и опортунитетниот трошок од неработењето. Но кога платата ќе достигне екстремно високо ниво, работникот ќе го почувствува законот за опаѓачка маргинална корисност. Големата сума на пари која ја заработува, ги прави дополнителните пари од прекувремената работа незначајни, оттаму е демотивиран и понатаму да го зголемува своето работно време. Ако се зголемат цените на целиот сектор, тогаш понудата сепак ќе се зголеми поради преквалификацијата на работниците од пониско платените сектори. Зголемениот број на работници ќе компензира за фактот што секој произведува помалку. Обликот на кривата на понуда на трудот може да се забележи и при другите пазарни услови.
Невообичаена е и кривата на понуда на добрата и услугите од јавен интерес. Голем дел од трошоците за овие добра и услуги се фиксни, па оттаму понудата е константна (хоризонтална линија).
Распоред на побарувачката
Распоредот на побарувачка, опишан графички како крива на побарувачката ја претставува променливата количина на добра и услуги што купувачите можат и сакаат да ја купат по различни цени, при ceteris paribus (други непроменети фактори). Скоро секогаш кривата на побарувачката е негативно наклонета крива, што значи дека со намалување на цената, потрошувачите ќе купуваат повеќе добра.
Како што кривата на понуда е отсликана од кривата на маргиналниот трошок, така и кривата на побарувачка е отсликана од кривата на маргиналната корисност.
Главни детерминанти на поединечната побарувачка се: цената на доброто, доходот, вкусовите на потрошувачите, населението (бројот на жители), владините политики, цената на супститутите и цената на комплементарите.
Формата на агрегатната побарувачка може да биде конвексна или конкавна, најверојатно во зависност од распоредот на доходот.
Кривата на побарувачката (Demand curve) не секогаш е негативно наклонета. Има ретки исклучоци каде што кривата на побарувачка е позитивно наклонета. Постојат два различни вида на добра со позитивно наклонета побарувачка: Гифинови добра (инфериорни добра, но основни во исхраната) и Вебленови добра (добра кои високата цена ги прави модерни и привлечни за купувачите).
Пазарни промени
Практичната употреба на моделот на понудата и побарувачката се фокусира на промената на пазарниот еквилибриум на цената и количината, отсликан преку разните поместувања на кривата на понуда и кривата на побарувачка. Компаративната статика на таквите поместувања укажува на ефектите од почетното рамнотежно ниво до воспоставувањето на новото рамнотежно ниво.
Поместувања на страна на побарувачката
Зголемување на побарувачката се смета дека постои кога потрошувачите побаруваат поголема количина при непроменета цена. Зголемената побарувачка графички се прикажува како поместување на кривата на побарувачката вдесно односно нагоре. На секоја точка, односно при секоја цена се побарува поголема количина, како што е прикажано поместувањето на кривата од точката Пб1 во точката Пб2. Ако дијаграмот претставува пазар на кафе, и кај луѓето се зголеми желбата за кафе, тоа ќе ја зголеми цената од Ц1 на Ц2 и количината од К1 на К2. Движењето низ кривата на побарувачката се нарекува „промена на побаруваната количина“, додека пак поместување на кривата се нарекува „промена во побарувачката“. Во претходниот пример, има зголемување на побарувачката, што е причина за зголемување на (еквилибриумот) количината. Зголемувањето на побарувачката може да биде предизвикано од промената на вкусовите, зголемување на доходот, итн.
Ако побарувачката се намали, се случува спротивното: кривата на побарувачка се поместува влево, односно надолу. Ако моменталната побарувачка на едно добро е во точката Пб2 и се помести (влево, односно се намали) во точката Пб1 тогаш цената и количината ќе се намалат. Кривата на понудата останува непроменета, односно понудената количина по соодветните цени е иста и пред и по поместувањето на побарувачката. Промената е во пазарната количина, цената и побарувачка. За секоја точка на кривата, односно по секоја цена се побарува поголема количина (кога има промена од точката Пб1 во точката Пб2.)
Поместувања на страна на понудата
При промена на трошоците на производство за дадено ниво на извод, кривата на понудата се поместува вдесно за намалени трошоци, и влево за зголемени трошоци. На пример, доколку некој пронајде подобар начин за производство на жито така што се намали трошокот за производство на дадена количина на жито, во тој случај производителите ќе произведуваат повеќе жито по која било цена, односно кривата на понудата на жито ќе се помести вдесно, односно доаѓа до зголемување на понудата. Ова зголемување предизвикува намалување на пазарната цена од <tt>Ц1</tt> на <tt>Ц2</tt>, додека пак пазарната количина се зголемува од <tt>К1</tt> на <tt>К2</tt>, поради поголемата побарувачка при новата пониска цена. При поместувањата на понудата, пазарната цена и пазарната количина се променуваат во спротивни насоки.
Обратното се случува кога има намалување на понудата, односно поместување влево на кривата на понудата. На пример ако пазарот е на пресекот на кривите <tt>Пб</tt> и <tt>Пн2</tt> и кривата на понудата се помести во <tt>Пн1</tt>, пазарната цена ќе се зголеми а пазарната количина ќе се намали. Количината која се побарува по различните цени е непроменета, а промени има само во пазарната цена, количината, при што доаѓа до намалување на понудата.
Кога има поместувања во понудата или побарувачката, има четири можни промени. Поместување на побарувачката вдесно или влево, и поместување на понудата вдесно или влево.
Еластичност
Еластичноста е централен концепт во теоријата на понуда и побарувачка. Еластичноста се однесува на тоа како реагираат понудата и побарувачката на различните промени на факторите. Еден начин да се дефинира еластичноста е: процентуалната промена на една променлива поделена со процентуалната промена на друга променлива (позната како аркус еластичност, која што ја пресметува еластичноста за опсег на вредности, за разлика од точкестата еластичност која користи диференцијални равенки за пресметка на еластичноста на одредена точка). Еластичноста е мерка на релативните промени.
Честопати, добро е да се знае како ќе се промени побаруваната или понудената количина за одредена промена во цената. Ова е познато како ценовна еластичност на побарувачката и ценовна еластичност на понудата. Овде се јавуваат неколку прашања: Ако монополистот одлучи да ја зголеми цената, како тоа ќе се одрази врз приходите од продажба? Дали и колку зголемената цена ќе го предизвика очекуваното намалување на продаденото количество? Ако владата воведе данок на одредено добро, со тоа зголемувајќи ја цената, како тоа ќе се одрази врз побарувачката?
Уште една значајна одлика на еластичноста е што таа не е само коефициент на наклон на функцијата. На пример, една права со константен коефициент на наклон, ќе има различна еластичност на различни точки. Оттаму, мерката на еластичноста е независна од посредни големини (пример унции и грамови, метри и јарди), каде што мерката на наклонот е зависна од истите.
Еден начин да се пресмета еластичноста е количникот на процентуалната промена на количината и процентуалната промена на цената. На пример ако цената се зголеми од 1,00 долар на 1,05 долари, а понудената количина од 100 пенкала на 102 пенкала, тогаш коефициентот на наклон е 2/0,05 = 40 пенкала по долар. Поради зависноста на еластичноста од процентуалните промени, понудената количина на пенкала пораснала за 2%, а цената за 5%, еластичноста изнесува 2%/5% = 0,4.
Поради тоа што се работи за процентуални промени, промената на мерката или валутата нема да влијае врз еластичноста. Ако за голема промена на понудената или побаруваната количина, има мала промена во цената, се вели дека се работи за еластична крива на понудата или побарувачката. Ако пак за мала промена во количината има голема промена во цената, се работи за нееластична крива. Пример за совршено нееластична понуда или еластичност еднаква на нула е вертикалната крива на понудата (видете на графиконот подолу).
Еластичноста може да се пресмета и во однос на други променливи освен цената. Еден од најчестите примери е доходот. Како ќе се промени побарувачката за некое добро за одредена промена во доходот? Ова е уште познато како еластичност на доходот на побарувачката. На пример, за колку ќе се зголеми побарувачката за луксузен автомобил ако просечниот доход порасне за 10%? Ако коефициентот на еластичност е позитивен, на графиконот на понудата и побарувачка тоа ќе претставува позитивно поместување (поместување вдесно) на кривата на побарувачката. Тоа значи, дека на сите нивоа на цени ќе се побаруваат повеќе луксузни автомобили.
Друга еластичност која често се зема предвид е вкрстената еластичност на побарувачката, која што ги мери процентуалните промени во количината на едно добро во однос на процентуалните промени на цената на друго добро. Често се зема предвид кога се проучуваат релативните промени на побарувачката кај комплементарните добра и супститутите. Комплементарните добра се добра кои често одат заедно, или се бескорисни едно без друго (пример автомобил и гориво). Супститутите се добра меѓу кои нема големи разлики и често можат да служат како замена едно за друго (пример путер и маргарин), каде што доколку се зголеми цената на едно добро (путер), потрошувачот може да купува помалку од тоа добро со тоа што ќе купува повеќе од другото добро (маргарин).
Вкрстената еластичност се мери како количник на процентуалната промена во количината на едно добро со процентуалната промена во цената на друго добро. На пример, кај комплементарите, доколку се зголеми цената на горивото за 10% а побаруваната количина на коли се намали за 20% тогаш еластичноста изнесува -2.
Вертикална крива на понуда (совршена нееластичност на понудата)
Економиката на понудата тврди дека функцијата на агрегатната понуда - кривата на вкупната понуда во економијата е релативно вертикална. Оттаму поддржувачите на оваа теорија се против владина интервенција за стимулација на агрегатната побарувачка, која според овие тврдења би предизвикала само инфлација.
Останати пазари
Моделот на понуда и побарувачка се применува и на други пазари.
Моделот се применува на платите, кои пак се одредени од пазарот на трудот. Кај пазарот на трудот улогите на понудувач и побарувач се обратни. Понудувачите се лицата кои се обидуваат да го продадат својот труд за највисока цена. Потрошувачите на трудот се фирмите, кои сакаат да го купат потребниот труд по најниска цена. Пазарната цена на трудот е платата.
Моделот исто така се применува и врз каматите на пазарот на пари. На краток рок, кривата на понудата на пари е вертикална, која пак ја контролира централната банка преку монетарната политика. Побарувачката на пари се сече со вертикалната крива на понудата на пари, со што се одредуваат каматните стапки.
Останати пазарни форми
Моделот на понуда и побарувачка се користи за објаснување на однесувањето на учесниците на пазарот во услови на совршена конкуренција, но често се користи и како стандард за другите пазарни форми. Во такви пазари, можеби и не постои крива на понудата, туку е само замислена (како примерот погоре). Тогаш понудувачот или понудувачите во моделот се во однос само со побарувачката за одредување на пазарната цена и количина. Всушност, одлуките на понудувачите и потрошувачите се меѓусебно зависни на различен начин од оној во услови на совршена конкуренција.