cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бром
Биолошка улога и токсичност
Иако α-халоетерите генерално се сметаат за високо реактивни, а со тоа и токсичните меѓупроизводи во органската синтеза, цицачите, вклучувајќи ги и луѓето, мачките и стаорците, се чини дека ги биосинтетизираат траги на α-бромоестер, 2-октил 4-бромо-3-оксобутаноат, кој се наоѓа во нивната ’рбетномозочна течност и се појавува да игра уште нејасна улога во поттикнувањето на РЕМ спиењето. Човечките неутрофили користат миелопероксидаза, H2O2 и Br(-) за бромат деоксицитидин, кој е мутаген, па реакциите на реакциите на халогенирање со бром може да бидат одговорни за некои човечки карциноми. Морските организми се главен извор на органоброми соединенија, и во овие организми есенцијалноста на бромот е на многу поцврста почва. Повеќе од 1600 такви органобромидни соединенија се идентификувани до 1999 година. Најзастапен е метил бромид (CH3Br), од кој секоја година секоја година морските алги произведуваат околу 56.000 тони. Есенцијалното масло на хавајската алга Аспарагопсис таксиформис се состои од 80% бромоформ. Повеќето такви органоброми соединенија во морето се направени со дејство на единствен алгински ензим, ванадиум бромопероксидаза.
Жените во Албанија
Права
Во 19 век, Сами Фрашери за првпат ја изразил идејата за образование за жените со аргументот дека тоа би го зајакнало општеството каде образованите жени ќе ги учат своите деца. Во доцниот 19 век, некои жени од урбаната елита кои биле образовани во Западна Европа се изјасниле за потреба од поголемо образование за жените во Албанија. Во 1891 година, првата женска гимназија била основана во Корча од Севасти Киријази и Парашќеви Киријази, а во 1909 година тие ја основале првата женска организација во Албанија, Утринска ѕвезда (Yll'i Mengesit ) со цел да ги подигнат правата на жените и нивното ниво на образование.
Бром
Биолошка улога и токсичност
Бромидниот анјон не е многу токсичен: нормалниот дневен внес е 2 до 8 milligrams. Сепак, високите нивоа на бромид хронично ја нарушуваат мембраната на невроните, кои прогресивно ја нарушуваат невронската трансмисија, што доведува до токсичност, позната како бромизам. Бромидот има полуживот на елиминација од 9 до 12 дена, што може да доведе до прекумерна акумулација. Дозите од 0,5 до 1 грам дневно на бромид може да доведат до бромизам. Историски гледано, терапевтската доза на бромид е околу 3 до грама бромид, со што се објаснува зошто хроничната токсичност (бромизам) некогаш била толку честа појава. Додека значајни и понекогаш сериозни нарушувања се јавуваат кај невролошки, психијатриски, дерматолошки и гастроинтестинални функции, смртта од бромизам е ретка. Бромизмот е предизвикан од невротоксичен ефект врз мозокот, што резултира со сомноленција, психоза, напади и делириум.
Жените во Албанија
Права
Женското движење во Албанија било прекинато со Првата светска војна, но продолжило кога Албанија станала независна нација по војната. Сестрите Ќиријази ја основале организацијата Перлинда во Корча, која го издавала весникот Мблета. Во 1920 година, Мари Чоба ја основала локалната женска организација Груја Шќиптаре во Скадар, која била следена од неколку други локални организации со истото име во Корча, Валона и Тирана Во 1920 година, Урани Румбо и други ја основале Сојуз на жените во Ѓирокаст ро, една од најважните феминистички организации кои ја промовирале еманципацијата на албанската жена и правото на студирање. Тие објавиле декларација во весникот Дрита, протестирајќи против дискриминацијата на жените и социјалните услови. Во 1923 година, Румбо била дел и од кампањата за да им се дозволи на девојчињата да присуствуваат на „момскиот“ ликеј во Ѓирокастро. Албанското женско движење било поддржано од образовани урбани елитни жени кои биле инспирирани од државниот феминизам на Турција под Кемал Ататурк.
Бром
Биолошка улога и токсичност
Елементарниот бром е токсичен и предизвикува хемиски изгореници на човечко месо. Вдишувањето на бром гас резултира со слична иритација на респираторниот тракт, предизвикувајќи кашлање, гушење и отежнато дишење и смртт ако се вдише во доволно големи количини. Хроничната изложеност може да доведе до чести бронхијални инфекции и општо влошување на здравјето. Како силен оксидирачки агенс, бромот е некомпатибилен со повеќето органски и неоргански соединенија. Потребна е претпазливост при транспорт на бром; најчесто се носат во челични резервоари наредени со олово, поддржани од силни метални рамки. Управата за безбедност и здравје при работа (OSHA) на Соединетите Американски Држави утврди дозволен лимит на изложеност (PEL) за бром со временско пондериран просек (TWA) од 0.1 ppm. Националниот институт за безбедност и здравје при работа (NIOSH) утврди препорачана граница на изложеност (REL) од TWA 0,1 ppm и краткорочна граница од 0,3 ppm. Изложеноста на бром што е веднаш опасна за животот и здравјето (IDLH) е 3 ppm. Бром е класифициран како исклучително опасна супстанција во САД како што е дефинирано во Дел 302 од американскиот план за вонредно планирање и право на Заедницата за право на знаење (42 U.S.C. 11002) и е предмет на строги барања за известување од страна на објекти кои произведуваат, или да го користите во значителни количини.
Жените во Албанија
Права
За време на владеењето на Зогу I (р. 1928-1939), правата на жените биле заштитени од државата под националната државна организација Груаја Шиќиптаре, која промовирала прогресивна политика и им обезбедила на жените право на образование и професионален живот и забрана против изолација на жените во харемите и зад превезите; еднакви права на наследство, развод и забрана за договорени и присилни бракови, како и полигамија. Меѓутоа, во пракса оваа прогресивна политика се однесувала само на космополитската градска елита и имала мал ефект во животот на мнозинството жени во Албанија.
Ограниченото право на глас на жените било доделено во 1920 година, а жените добиле целосно право на глас во 1945 година. За време на комунистичката влада на Албанија, била промовирана официјална идеологија за родова еднаквост. На првите демократски избори по падот на комунизмот, бројот на пратенички во парламентот од 75 во последниот парламент на комунистичка Албанија паднал на 9. Во турбулентниот период по 1991 година, положбата на жената се влошила. Постои религиозна преродба кај Албанците што во случајот со муслиманите понекогаш значи дека жените се враќаат на традиционалната улога на мајка и домаќинка. Во 2013 година жените претставувале 22,9% од парламентот.
Брак, плодност и семеен живот
Вкупната стапка на фертилитет е 1,5 деца родени по жена (проценка 2015 година), што е под стапката на замена од 2,1. Стапката на преваленца на контрацепција е доста висока: 69,3% (2008/09). Повеќето Албанки го основаат своето семејство во раните и средината на дваесеттите години: од 2011 година, просечната возраст при првиот брак била 23,6 години за жените и 29,3 за мажите.
Во некои рурални области на Албанија сè уште се склучуваат бракови, а општеството е силно патријархално и традиционално, под влијание на традиционалниот сет на вредности на канунот на Лек. Урбанизацијата на Албанија е ниска во споредба со другите европски земји: 57,4% од вкупното население (2015 година). Иако присилниот брак е генерално неодобруван од општеството, тој е „добро познат феномен во земјата, особено во руралните и оддалечените области“, а девојчињата и жените во овие области се „многу често принудени на брак поради [патријархалниот менталитет“ и сиромаштија“.
Абортусот во Албанија бил целосно легализиран на 7 декември 1995 година. Абортусот може да се изврши на барање до 12-та недела од бременоста. Жените мора да бидат подложени на советување една недела пред процедурата, а болниците кои вршат абортуси не смеат да објавуваат информации во јавноста за тоа кои жени ги лекувале.
За време на владата на Енвер Хоџа, комунистичка Албанија имала наталистичка политика, што ги водело жените да прават нелегални абортуси или сами да ги поттикнуваат. На крајот, земјата имала втора највисока стапка на мајчинска смртност во цела Европа, и се проценува дека 50% од сите бремености завршиле со абортус.
Вработување
За време на комунистичката ера жените во голем број влегле во платена работа. Периодот на транзиција во Албанија е обележан со брзи економски промени и нестабилност. Пазарот на трудот се соочува со многу проблеми кои се заеднички за повеќето економии во транзиција, како што се губење на работни места во многу сектори, кои не биле доволно компензирани со новите сектори. Заклучно со 2011 година, стапката на вработеност изнесувала 51,8% кај младите жени, наспроти 65,6% кај младите мажи.
Образование
Во 1946 година, околу 85% од луѓето биле неписмени, главно затоа што училиштата на албански јазик практично не постоеле во земјата пред да стане независна во 1912 година. До средината на деветнаесеттиот век, отоманските владетели ја забранувале употребата на албанскиот јазик во училиштата. Комунистичкиот режим му давал висок приоритет на образованието, кое вклучувало и промовирање на социјалистичката идеологија во училиштата. Од 2015 година, стапката на писменост на жените била само малку под онаа на мажите: 96,9% жени во споредба со 98,4% мажи.
Насилство врз жените
Во последниве години, Албанија презела чекори за решавање на прашањето за насилството врз жените. Ова вклучувало донесување на ''Законот бр. 9669/2006 (Закон за мерки против насилство во семејните односи)'' и ратификување на Истанбулската конвенција.
Наносетилник
Наносетилник или наносензор - сетилник чии активни елементи вклучуваат наноматеријали. Тие се употребуваат за различни медицински цели и како премини за изградба на други нанопроизводи, како што се компјутерските чипови, кои работат на наноскала, и нанороботи. Денес, постојат неколку начини за изработка на наносетилници, како што се top-down литографија, bottom-up здружување и меѓусебно здружување на молекули.
Предвидени употреби
Медицинската употреба на наносензорите главно се одвива околу потенцијалот на наносензорите прецизно да идентификуваат одредени клетки или површини во тело кое има потреба. Со мерење на промените на волумен, концентрација, разместување и густина,гравитациони,електрични и магнетни сили,притисок или температура на клетките во телото, наносензорите може да имаат способност да прават разлика помеѓу и да препознаваат одредени клетки, особено оние на рак на молекуларно ниво, со цел да пренесат лекови или да се следи развојот на специфичните места во телото. Уште повеќе, тие може да се способни за откривање на макроскопски варијации надвор од телото и да комуницираат за овие промени со други нанопроизводи што работат во телото.
Кај еден пример на наносензор е вклучена употребата на флуоросцентните својства на quantum точките од кадмиум селенид како сензори за откривање на тумор во телото. Со инјектирање на овие quantum точки во телото, докторот може да виде каде е клетката на туморот или ракот со пронаоѓање на quantum точките, што претставува лесен процес поради нивната флуоросцентност. Развиените наносетилни quantum точки би биле специфично конструирани за да ја најдат само одредената клетка заради која телото било изложено на опасност. Меѓутоа, негативна страна на кадмиум селенид точките, е тоа што тие се многу токсични за телото. Поради ова,истражувачите работат на развивање на алтернативни точки направени од различни,помалку токсични материјали, додека сè уште се задржуваат некои од флуоросцентните својства. Особено,тие ги имаат истражувано посебните придонеси на quantum точки од цинк сулфид кои, и покрај тоа што не се многу флуоросцентни како кадмиум селенид, може да се зголемат со други метали,меѓу кои и магнезиум и различни лантаноидни елементи. Дополнително,овие понови quantum токи стануваат пофлуоросцентни кога се врзуваат со нивните целни клетки. Како потенцијално предвидени функции може исто така да се вклучат и сензори за откривање на специфична DNA, со цел да се препознаат експлицитни генетски аномалии, особено кај личности кај кои степенот на ризик е повисок, и вградените сензори што може автоматски да откријат ниво на глукоза поедноставно од сегашните детектори ,кога станува збор за дијабетични субјекти. DNA може исто така да послужи и за изработка на интегралното коло на CMOS(Complementary metal–oxide–semiconductor), интегрирајќи наноуред со сетилни способности. Затоа, при употреба на модели на протеомика и нови хибридни материјали, нанобиосензорите може исто така да се употребат за оспособување на компоненти да конфигурираат во хибриден полупроводнички супстрат, како дел од спојувањето на колото. Развојот и минијатурноста на нанобиосензорите би требало да обезбеди интересни нови можности.
Други планирани производи, кои најчето користат наносензори за изгадба на помали интегрирани кола, како и нивно инкорпорирање во други различни производи кои се изработени  со употреба  на други форми на нанотехнологија се наменети за различни области, како што се  транспорт, комуникација, подобрување во структурниот интегритет, и роботика. Наносензорите може исто така да се корисни како попрецизни набљудубачи на состојбота на материјалите за употреба во системи каде големината и тежината се ограничени, како што се во сателитите и други машини во аеронаутиката.
Постоечки наносетилници
Еден од првите функционални примероци на синтетичккиот наносензор бил изработен од истражувачи на Иститутот за технологија во Џорџија, во 1999. Тоа се состоело од поврзување на единечна честичка на крајот од јаглеродна наноцевка и притоа мерејќи ја вибрациската честота на наноцевката со и без честичката. Разликата меѓу двете честоти им овозможило на истражувачите да ја измерат масата на прикачената честичка.
Исто така, хемиските сензори биле изградени користејќи наноцевки за да откријат различни својства на гасните молекули. Јаглеродните наноцевки биле употребени за откривање на можна јонизација на гасните молекули, додека наноцевките направени од титан биле употребени за откривање на атмосферска концентреција на водород на молекуларно ниво. Многу од овие вклучуваат системи со кои се изградени наноцевките за да имаат посебни преградени отвори/џебови за друга молекула.Кога таа одредена молекула, и само таа специфична молекула, се вклопи во наносензорот, и кога ќе се донесе светлина врз наносензорот ,тоа ќе рефлектира различни бранови должини  на светлина и притоа ќе биде во различни бои. На сличен начин Flood et al. покажале дека супрамолекуларната домаќин-гостин хемија нуди  квантитативна детекција, користејќи Раманско расејување на светлината (Raman scattered light) како и површински засилена Раманска спектроскопија(SERS-Surface enhanced Raman spectroscopy or surface enhanced Raman scattering).
Производствени методи
Денес постојат неколку хипотетизирани начини за производство на наносензори. Top-down литографијата е начин на кој повеќето интегрални кола се направени. Се состои од отпочуање со поголемо парче од некој материјал и потоа се обликува посакуваната форма. Овие оформени уреди, посебно употребени во микроелектромеханички системи како микросензори ,обично ја достигнуваат само микро големината, но од неодамна почнале да инкорпорираат и компоненти со наноголемина.
Друг начин да се произведат наносензори е преку методот bottom-up ,кој се состои од спојување на сензорите, дури од поминијатурни компоненти, како што се поединечни атоми или молекули. Ова би вклучило придвижување на атомите од одредена супстанца еден по еден во одредени позиции кое,иако ова е постигнато во лабораториски тест користејќи алатки како што се микроскопи за атомско присилување, сè уште претставува голема потешкотија, посебно да се направат масовно, поради логички и економски причини. Најверојатно,овој процес главно ќе се применува за изработка на стартер молекула за меѓусебно спојување на сензорите.
Третиот начин, кој ветува далеку побрзи резултати,вклучува меѓусебно здружување(self-assembly), или „зголемување“ на одредени наноструктури за да се употребат како сензори. Ова најчесто вклучува еден од двата типа на спојување. Првиот се состои од користење на дел од некоја претходно создадена или природно формирана наноструктура,која се потопува во слободни атоми од идентичен вид. По даден период,структурата,со својата неправилна површина што би придонела за привлекување на повеќе молекули како продолжеток на нејзината моментална форма, ќе фати некој од слободните атоми и ќе продолжи да се создава сè поголема,за да направи поголеми компоненти на наносензори.
Вториот тип на меѓусебно здружување започнува со веќе целосен сет на компоненти што автоматски би се споиле во краен производ. И покрај тоа што ова досега е успешно само кај спојување на компјутерски чипови со микро големина, сепак истражувачите се надеваат дека конечно ќе може да го направат тоа со нано големина за повеќе производи, вклучувајќи ги и наносензорите. Можноста за прецизно репродуцирање на овој ефект за посакуваните сензори во лабораторија би значело дека научниците би можеле да произведат наносензори многу побрзо и кои би коштале многу поевтино,со овозможување на многубројни молекули да се спојат со мало или воопшто никакво надворешно влијание, отколку рачно да го спојуваат секој сензор.
Економско влијание
Иако наносензорната технологија е доста ново поле, глобалното предвидување за продажба на производи кои вклучуваат наносензори варира од 0,6 билиони до $2,7 билиони долари во наредните три до четири години. Тие најверојатно ќе бидат вклучени во најсовремените електрични кола употребени во напредните компјутерски системи,бидејќи нивниот потенцијал за обезбедување на врска помеѓу други форми на нанотехнологијата и макроскопскиот свет овозможува развивачите целосно да го искористат потенцијалот на нанотехнологијата за минијатуризирање на компјутерските чипови, додека значително им го прошируваат нивниот потенцијал за складирање.
Најпрво ,програмерите на наносензорите мора да ги надминат моменталните високи трошоци за производство, со цел да станат исплатливи за имплементација кај потрошувачките производи. Дополнително, веродостојноста кај наносензорите не е сè уште погодна за широка употреба, и,поради нивниот недостиг, наносензорите треба допрва да се пуштат на пазарот и да се имплементираат надвор од истражувачките установи. Следствено, наносензорите треба допрва да се направат компатабилни со повеќето потрошувачки технологии за кои тие биле наменети за нивно надградување.
Општествени влијанија
Етичките и социјалните влијанија потешко се дефинираат и определуваат како добри или лоши во споредба со влијанијата врз здравјето и околината. Напредокот во откривањето на рзлични биолошки и хемиски единки ,со зголемен капацитет и прецизност, може да ги трансформираат општествените механизми, кои најпрво се базирале врз несигурни и непрецизни информации. На пример, способноста за мерење на екстремно малите количества на загадувачи на воздухот или на токсичните материјали во водата покренуваат прашања и дилеми за прагот на ризик,особено ако напредокот на таквите технологии ја надминува способноста на јавноста да одговори. Како друг пример, медицинските сензори не само што ќе помогнат кај дијагнозите и третманите, но исто така можат да го предвидат идниот профил на една личност. Ова ќе се додаде на иформацијата употребена од страна на осигурителните компании,при одлучување дали да доделат или одбијат покритие. Други социјални проблеми од широката употреба на наносензорите и уредите за набљудување вклучуваат нарушување на приватноста и безбедносни проблеми.
Космос-1874
Космос-1874 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 3 септември 1987 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6700 килограми. Космос-1874 бил воен сателит за фотографска картографија.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,6 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 72,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 287 км, а најмалото на 225.
Американски идол
Американски идол (познат и како Американски Идол: потрага по супер ѕвезда) — реален телевизиски натпревар по пеење, создаден од Сајмон Фулер и во продукција на Фриментал медија Северна Америка и Ентертејмент 19, кое започна да се емитува на 11 јуни 2002 година на телевизијата Фокс. Дел од лиценцата на Идол е нуспроизвод на Британското шоу Поп Идол. Идејата на серијата е да се пронајде нов соло изведувач кој би станал еден од најпопуларните во историјата на Американската телевизија. Според рангирањето на Нелсен, Идол е најгледана ТВ серија до јануари 2011година и е единствената програма која била на врвот шест последователни сезони, надминувајќи ги сериите “Сите во фамилијата ” и “ Шоуто на Козби ” - серии кои биле на врвот пет последователни сезони.
Шоуто има за цел да го пронајде најдобриот пејач во земјата за којшто ќе одлучат гледачите. Преку телефонско гласање, интернет и АТ&Т СМС-гласање гледачите досега ги избраа победниците, како што се Кели Кларксон, Рубен Студард, Фантасија Барино, Кери Андервуд, Тејлор Хикс, Џордин Спаркс, Дејвид Кук, Крис Ален и Ли Де Вајз (напишани по хронолошки ред). Серијата вработува група судии кои ја критикуваат изведбата на натпреварувачите. Првите тројца судии беа: добитникот на Греми награда, музички продуцент и музички менаџер Ренди Џексон, добитничката на Греми награда за поп пејач и добитничка на Еми награда, кореографката Пола Абдул и добитникот на награда за музички извршител и музички менаџер- Сајмон Коел. Од јануари 2011 година, групата на судии е составена од Џексон, Џенифер Лопез- добитничка на наградата за пејачка/ глумица и музички продуцент, како и фронтменот на Аеросмит и добитник на Греми награда, пејачот и композитор Стивен Тајлер. Домаќин на сите сезони е радио диџејот Рајан Сикрест.
Извршните продуценти од конкурентните телевизии го опишаа шоуто како “највлијателно шоу во историјата на телевизијата“. Шоуто исто така стана отскочна штица за почнување на кариера на многу уметници, како вистински ѕвезди. Весникот “ Ентертејмент викли” напиша: “ ни ги подарија Кели, Кери, Дотри и Џ. Худ. Идол има главен збор, затоа што победниците на Фокс всушност имаат огромна слава. А, Тејлор Хикс? Тој е исклучок што го докажува тоа.”
Историја
Американски Идол е создаден врз основа на Британското шоу Поп Идол, кое всушност е инспирирано од Поп ѕвезди, кое пак ТВ шоу продуцентот Најџел Литго го забележа во Австралија и го донесе во Британија. Користејќи ја идејата на Поп ѕвезди за ангажирање на група судии кои избираат пејачи за аудиција како и додавање на други елементи, како што е телефонско гласање од страна на гледачите кое во тоа време веќе беше спроведено во емисии, како на пример Изборот на песна на Евровизија, Симон Фулер го создаде шоуто Поп Идол. Шоуто првпат беше емитувано во 2001 година во Британија каде што Најџел Литго беше продуцент, а Сајмон Коел беше еден од судиите. Шоуто постигнало голем успех кај гледачите.
Сајмон Фулер и Сајмон Коел се обиделе да ја продадат содржината на Поп Идол во САД во 2001 година, но таму идејата не била многу прифатена од ТВ мрежите. Мегутоа, Руперт Мурдок - претседателот на матичната компанија Фокс го купил шоуто поради неговата ќерка Елизабет која го убедила да го купи затоа што била обожавател на Британското шоу. Шоуто беше преименувано во Американски Идол: Потрага по Супер Ѕвезда, кое првпат беше емитувано летото во 2002 г. и стана една од летните хит емисии таа година. Со личен ангажман на гледачите кон натпреварувачите со гласање и присуството на Сајмон Коел- судијата без влакна на јазикот, ова шоу прерасна во феномен. До 2005 година шоуто стана најголемо ТВ шоу во САД- позиција која ја задржа 6 години. Шоуто моментално планира да се емитува до 2011 година.
Судии и водители
Првично, во шоуто се планирало да има четири судии, следејќи ја формата на Поп Идол, мегутоа за време на аудициите во првата сезона биле пронајдени само тројца судии- Ренди Џексон, Пола Абдул и Сајмон Коел. Четвртиот судија, радио диџејот Страјкер беше првично избран, но тој се повлече наведувајќи “загриженост за имиџот.” Во втората сезона познатата радио личност од Њујорк, Енџи Мартинез беше најмена како четврт судија, но се повлече само после неколку дена од аудициите затоа што не и било удобно да дава лоши критики. Шоуто реши да продолжи со тројца судии сè до осмата сезона. Тројцата првоизбрани судии останаа во групата осум сезони.
Во осмата сезона, Кара Дио Гарди - пејачка, текстописец и музички продуцент, номинирана за Латинските Греми награди беше додадена како четврт судија. Добитничката на Еми награда и водителка на говорна емисија- Елен ДеЏенерес ја замени Пола Абдул во таа сезона, но си замина само после една сезона. На 11 јануари 2010 година Сајмон Коел објави дека го напушта шоуто за да продолжи да го промовира своето шоу Икс-фактор во САД во 2011 година. Исто така, Кара Дио Гарди го напушти шоуто на 3 септември 2010 година после две сезони. На 22 септември 2010 година беше објавено дека Џенифер Лопез и Стивен Тајлер ќе се приклучат на судиската група.
Повремено можат да се вметнат и судии-гости. Во втората сезона Лајонел Ричи и Робин Гиб беа судии-гости кога останаа уште дванаесет кандидати. Исто така, во третата сезона Дона Самер, Квентин Тарантино и некои од менторите се приклучија кон судиите за да ги критикуваат изведбите во последниот круг. Судиите-гости беа присутни на аудициите во четвртата, шестата и деветтата сезона, дел од нив беа Џен Симонс и ЛЛ Кул Џ во четвртата сезона, Џевел и Оливија Њутн Џон во шестата сезона, Нил Патрик Харис и Шанаја Твен во деветтата сезона.
Ренди Џексон
Квалификации на натпреварувачите
Возраста на натпреварувачите е пожелно да биде од 15 до 28 години. Првичната старосна граница беше од 16 до 24 години во првите три сезони, но највисоката граница беше достигната до 28 години во четвртата сезона, а најмалата старосна граница беше намалена на 15 години во шестата сезона. Натпреварувачите мора да бидат легални грагани на САД и не треба да поседуваат никаква снимка или договор во кои е претставен нивниот талент, сè до полуфиналниот настап (во претходните години до настапот на аудициите).
Први аудиции
Нтпреварувачите поминуваат преку три строги серии на елиминирање.Првата е кратка аудиција со тројца натпреварувачи кои се претставуваат пред оценувачите, кои можат да бидат и некои од продуцентите на шоуто. Бројот на натпреварувачи може да ја надмине бројката од 10 000 илјади луѓе во секој град, но само околу 100 до 200 натпреварувачи од секој град може да го поминат првиот круг на преелиминарните аудиции.
Манстер
Манстер (ирски: An Mhumhain, Ан Вун, Cúige Mumhan или Mumha; англиски: Munster) — најјужната од сите четири покраини во Ирска. Ги опфаќа следниве грофовии:
Американски идол
Недела во Холивуд
Во Холивуд натпреварувачите настапуваат поединечно или во групи во повеќе рунди. Претходните години судиите ги поделија елиминациите во три кругови. Во првиот круг натпреварувачите настапуваат во групи, но изведуваат поединечно. Во следниот круг натпреварувачите се поделуваат во мали групи и заедно ја изведуваат песната. Во последниот круг натпреварувачите настапуваат сами со песна по нивни избор- акапела или се придружувани од музички бенд, во зависност од сезоната. Во втората и во третата сезона од натпреварувачите се бараше да напишат оригинален текст или мелодија за во следниот круг.
Манстер
Името доаѓа од келтската божица Мума. Во минатото покраината била поделена на шест области:
Американски идол
Гласање на публиката
Од полуфиналето па наваму, судбината на натпреварувачите ја одредуваат гласовите на публиката. За време на изведбата на натпреварувачите па сè до крајот на шоуто, на екранот е прикажан бесплатен телефонски број за секој од натпреварувачите. Во период од два часа (четири часа во финалето), откако ќе заврши епизодата, гледачите од сите часовни појаси во САД можат да се јават или да испратат текстуална порака на телефонскиот број на избраниот натпреварувач и секој повик или текстуална порака е запишана како глас за натпреварувачот. На гледачите им е дозволено да гласаат толку пати колку што можат во период од два часа, мегутоа шоуто го задржува правото да ги отфрли гласовите добиени од повеќекратно бирање.
Манстер
Ирски јазик
Ирскиот јазик се зборува како прв јазик Gaeltachtaí (ирско говорно подрачје) во;
Американски идол
Гласање на публиката
Еден или повеќе од последните познати натпреварувачи можат да бидат елиминирани во неколкуте последователни недели сè додека не се прогласи победникот. Повеќе од 110 милиони гласови беа изброени во првата сезона, а до осмата сезона бројот се зголеми на 264 милиони гласови. Гласањето преку текстуални пораки беше овозможено во втората сезона кога спонзор на шоуто стана АТ&Т Ваерлес и беа испратени 7,5 милиони текстуални пораки во Американски Идол таа сезона. Бројот на текстуални пораки наеднаш се зголеми, достигнувајќи го врвот во осмата сезона со 178 милиони пораки. Гласањето преку интернет за првпат беше спроведено во десаттата сезона. Гласовите ги брои и ги потврдува здружението Телескоп.
Полуфиналисти
Во првите три сезони, како и во осмата и десеттата сезона, полуфиналистите беа поделувани во различни групи и настапуваа поединечно во посебна вечер. Во првата сезона имаше три групи од по 10 натпреварувачи каде што најдобрите тројца натпреварувачи од секоја групата одеа во финале. Во втората и третата сезона имаше четири групи од осум натпреварувачи и беа избрани двајцата најдобри од секоја група.
Финале
Во десеттата сезона Џими Ловин беше назначен за ментор на местото на неделниот славен ментор. На почетокот, натпреварувачите пееја по една песна секоја недела, но потоа најдобрите четири или пет натпреварувачи изведуваа по две песни, а три песни изведуваа најдобрите два или три натпреварувачи. Обично најпопуларните натпреварувачи не се откриваат во шоуто, наместо тоа, тројца натпреварувачи (двајца во последните кругови) кои имаат најмал број на гласови се повикуваат да дојдат на центарот на сцената. Еден од нив се враќа на безбедно, а остануваат двајца од кои едниот не мора да биде со најмал број гласови. Тогаш натпреварувачот со најмал број на гласови се открива и се елиминира од натпреварот. Монтажата од елиминацискиот натпревар се пушта и се прави последна изведба. Мегутоа, почнувајќи од осмата сезона судиите можат да ја отфрлат одлуката на гледачите со “спас од судиите”- можат да спасат некој од натпреварувачите со едногласна одлука, но двајца ќе бидат елиминирани следната недела. Тоа може да се случи само еднаш, пред да се изберат најдобрите пет. Во финалето последните двајца натпреварувачи настапуваат со цел да се одлучи кој је биде победникот. Првите шест сезони, со исклучок на втората сезона, финалето беше емитувано од Театарот Кодак кое има капацитет од околу 3 400 луѓе. Финалето во втората сезона се одржа во Амфи театарот Гипсон. Од седмата сезона па наваму, местото беше сменето во Театарот Нокиа, којшто има капацитет да собере повеќе од 7 000 луѓе. Наредната вечер се одржува двочасовно шоу на прогласување на резултатите при што на крајот се прогласува победникот.
Награди за победникот и финалистите
Победникот добива договор за снимање со најголемите музички куќи, каде можат да издадат и до шест албума за седум години, а им обезбедува и менаџерски договор со Американски Идол- придружен од 19 менеџерски договори (што беше првата можност да се потпишат сите натпреварувачи), како и различни профитабилни договори. Сите претходни победници наводно заработиле најмалку еден милион долари во првата сезона како победници. Исто така, сите второпласирани натпреварувачи од првите девет сезони, како и некои од другите финалисти добија договори за снимање со најголемите музички куќи. Сите десет најдобри финалисти имаат привилегија да одат на турнеја, каде што секој од нив може да заработи шестоцифрена сума на пари. Десеттата сезона е прва сезона каде што 11 учесници ќе одат на турнеја.
Краток преглед на шоуто
Сите сзони започнуваат со аудиции во различни градови каде што неколку стотици илјади натпреварувачи се избираат од страна на судиите. Обично епизодите на аудицијата се одликуваат со мешавина од потенцијални финалисти, интересни карактери и очајно неспособни кандидати. Најуспешните натпреварувачи добиваат златен билет кој им овозможува да продолжат во сленниот круг во Холивуд. Врз основа на нивниот настап во Холивуд, судиите избираат 24 до 36 натпреварувачи за да учествуваат во полуфиналето. Од полуфиналето па наваму, натпреварувачите ги изведуваат нивните песни во живо и после секоја изведба судиите им даваат критики. Гледачите гласаат за натпреварувачите, а резултатите од нивното гласање се откриваат во посебно шоу кое обично се одржува следната вечер. Шоуто се одликува со групна изведба од страна на натпреварувачите, како и со изведба на некои гости. Во трите шоуа во кои се објавуваат резултатите се одржува прослава за најдобрите тројца финалисти. Сезоната го достигнува својот врв со двочасовното финале, каде што се прогласува победникот.
Со исклучок на првата и втората сезона, натпреварувачите од полуфиналето па наваму настапуваат во студио пред публика. Во финалето тие настапуваат со музичка група. Од четвртата до деветтата сезона музичката група во Американскиот Идол беше под водство на Рики Мајнор, а од десеттата сезона па наваму е Реј Чу. На натпреварувачите им се дава мала асистенција зад сцената од страна на вокални инструктори и музички аранжери како што се Доријан Холеј (кој се откажа во 2009 година), Мајкал Орланд и Дебора Бирд. Во седмата сезона од настапот на Холивуд па сè до крајот, натпреварувачите можеа да настапуваат со музички инструмент. Во првите десет сезони во САД и во Канада настапите обично беа емитувани во живо, во вторник навечер, а шоуто во кое се објавуваа резултатите се емитуваше во среда, но во десеттата сезона настапите се поместија во среда и во четврток.
Прва сезона
Првата сезона на Американски Идол се емитуваше како замена за друго шоу во јуни летото 2002 година на мрежата на телевизија Фокс. Водители на шоуто беа Рајан Сикрест и Брајан Данклемен. Во аудициските кругови беа изберени 121 натпреварувач од околу 10 000 кои се пријавиле на аудицијата. Во полуфиналето останаа само 30 натпреварувачи, а 10 во финалето. Еден од првите фаворити за победник на шоуто беше Тамира Греј, но беше елиминирана во првите четири. Тоа беше првата елиминација која што шокираше, како и неколку други коишто се повторија во подоцнежните сезони. Друго изненадување со елиминациите беше Кристина Кристијан, која беше хоспитализирана пред да влезе во најдобрите шест во шоуто, поради болки во градите и забрзано биење на срцето. Таа беше елиминирана додека беше во болница. Џим Верарос беше првиот натпреварувач во шоуто кој отворено зборуваше за неговата хомосексуалност. Неговата сексуална ориентација беше откриена во едно интернет списание. По барање на продуцентите на шоуто, кои беа загрижени дека би можело неферски да се гласа за него, Џим Верарос беше отстранет за време на натпреварувањето.
Последната конфронтација беше помеѓу Џастин Гварини- еден од фаворитите и Кели Кларксон. На почетокот Кларксон не беше кандидат за победник, мегутоа таа ги воодоошеви судиите со своите настапи во финалните кругови, како што е нејзината изведба на пасната “Природна жена” од Арета Френклин и “ Такви работи ” од Бети Хитон, така што на 4 септември 2002 година стана победник.
Во финалето кога се прогласуваше победникот, Кларксон ја изведе песната што стана традиција во шоуто и ја издаде веднаш откако заврши сезоната. Песната “ Таков момент ” доживеа најголем скок и се најде на првото место на Билборд 100 листата, така што го сруши 38 годишниот рекорд на Битлси. Џастин Гварини беше единствениот второпласиран натпреварувач кој не издаде песна веднаш после завршувањето на шоуто. Кели Кларксон стана голем мегународен музички изведувач, чијашто продажба на албуми во светот е повеќе од 23 милиони. Кларксон и Гварани со договор беа обврзани да снимат музички филм кој се викаше “Од Џастин до Кели” кој беше објавен во 2003 година, но беше остро критикуван. На 30 септември 2006 година првата сезона на Американски Идол беше преименувана во Преиспитување на Американски Идол и беше објавено директно на телевизиските станици во САД.
Втора сезона
Следејќи го успехот на првата сезона, втората сезона беше преместена во јануари 2003 година. Бројот на епизодите се зголеми, како и буџетот на шоуто и цената на рекламите. Данклемен го напушти шоуто, оставајќи го Сикрест сам да го води. Кристина Адамс најпрво беше најавена како ко-водителка, но нејзината улога потоа беше како специјален кореспондент за емитување.
Кори Кларк беше дисквалификуван во финалето поради неоткриено полициско досие, мегутоа подоцна обвини дека тој и Пола Абдул имале афера за време на шоуто и дека таа придонела за неговото исфрлање. Исто така Кларк тврдеше дека Абдул му дала привилегирано однесување во шоуто за време на нивната афера. Обвинувањата беа отфрлени од телевзијата Фокс, после независно истражување. Двајца други натпреварувачи, полуфиналисти беа дисквалификувани таа година- Џеред Андрес откако беше уапсен поради напад и Френши Дејвис поради претходно позирање на веб стерна за возрасни.
Рубен Студард стана победник, поразувајќи го Клеј Аикен со мала разлика. Од вкупно 24 милиони гласови, Студард имаше само 134 000 гласови повеќе од Клеј Аикен. Оваа разлика беше контроверзна поради големиот број на гласови кои не биле прифатени. Во интервју, пред да започне петтата сезона извршниот продуцент Најџел Лајтго изјави дека Аикен бил фаворит на гласачите сè до финалето.
И двајцатаа финалисти беа успешни после шоуто, но Клеј Аикен со неговата песна од шоуто “Ова е ноќта” го надмина Рубен со неговата песна “Летање без крилја”, која ја изведе кога се прогласуваше победникот, а истото се случи и со неговите албуми кои ги издаде подоцна. Исто така и трето пласираниот финалист Џош Грацин постигна успех како кантри пејач.
Трета сезона
Третата сезона почна да се емитува на 19 јануари 2004 година. Вилијам Ханг е еден од натпреварувачите за кој најмногу се зборуваше за време на аудициите. Неговата клучна изведба беше со песната “Схе бангс” од Рики Мартин, при што доби големо внимание. Неговиот публицитет во Идол му овозможи договор за снимање и на големо изненадување стана третиот најпродаван пејач во таа сезона.
Големо медиумско внимание беше фокусирано на трите Афро- Американски пејачки, Фантасија Барино, Латоја Лондон и Џенифер Хадсон кои беа наречени “трите диви”. Сите три неочекувано беа на дното во последните седум шоу емисии, каде што Џенифер Хадсон беше елиминирана на контроверзен начин. Елтон Џон кој беше еден од менторите таа сезона, резултатите од гласањето ги нарече “неверојатно расистички“. Продолжениот престој на Џон Стивенс и Јасмин Тријас во финалето, и покрај негативните коментари од судиите, предизвика толку многу гнев што наводно Џон Стивенс добил смртни закани, што тој ги отфрли дека биле само шега нарекувајќи го сето тоа “ претерување”. Изведбата на песната “ Лето“ од Фантасија Барино, подоцна позната само како Фантасија, се најде помеѓу најдобрите осум и се смета како најдобра во сезоната. Сајмон Коел го смета тоа како еден од неговите омилени моменти од деветте сезони, колку што тој беше во шоуто. Фантасија и Дијана Де Гармо беа последните две финалистки кои останаа во финалето. Повеќе од 65 милиони гласови беа доделени таа вечер, повеќе од првите две сезони заедно, а Фантасија беше прогласена за победник. На прогласувањето на победникот Фантасија ја изведе песната “ Верувам” која е пишувана од финалистката од првата сезона Тамара Греј, а Дијана Де Гармо ја изведе песната “ Соништа”. Фантасија излезе од шоуто како успешен пејач, а Џенифер Хадсон која беше елиминирана многу рано имаше значителен успех после Идол- како глумица, добитничка на Оскар.
Четврта сезона
Во најдобрите 12 финалисти беше и Марио Васкес, но тој се откажа поради “лични причини“ и беше заменет со Нико Смит. Подоцна, продуцент на шоуто вработен во Фриментал Медиа ја тужеше компанијата поради незаконско прекинување на договор, тврдејќи дека бил отпуштен после жалбата за вулгарното однесување на Марио Васкес кон него за време на шоуто.
Во мај 2003 година Телескоп објави дека во четвртата сезона имало приближно 500 милиони гласови. Победник беше Кери Андервуд, а второ пласиран беше Бо Бајс. Кери Андервуд и Бо Бајс на прогласувањето на резултатите ја изведоа песната “Во твоето небо”. Од тогаш Кери Андервуд стана најуспешната натпреварувачка на Идол во САД, а што се однесува на продажбата на албуми продаде повеќе од 12 милиони.
Петта сезона
[[Image:Тејлор Хикс cropped.jpg|left|thumb|left|[[Тејлор Хикс]]
Манастирец (археолошко наоѓалиште)
Манастирец — археолошко наоѓалиште во кавадаречкото село Манастирец. Наоѓалиштето претставува некропола од римското време. На работ на селото биле откриени камени плочи и тегули од гробни конструкции од типот циста и „на две води“. Во гробовите биле најдени повеќе монети (Максимијан и други). Најдена е и плоча од камен со старогрчки натпис. Наодите се чуваат во Музејот на Македонија во Скопје.
Американски идол
Петта сезона
Петтата сезона на Американски Идол започна на 17 јануари 2006 година. Оваа сезона стана најдобро оценувана сезона од емитувањето на шоуто до сега. Двајца од најистакнатите натпреварувачи за време на натпреварувањето во Холивуд беа близнаците Бритенум кои подоцна беа дисквалификувани поради крадење на идентитетот. Изведбата на песната на Фуел- “Загуба” од страна на Крис Дотри во шоуто беше многу пофалена. Поради тоа доби покана да се придружи на бендот Фуел како нов водечки пејач- покана што тој ја одби. Неговата изведба во живо на песната “Ја пречекорив границата” беше многу добро прифатена од судиите, но подоцна беше критикуван дека на бил доволно подготвен за настапот во живо. Тој беше елиминиран од најдобрите четворица натпреварувачи со шокантни резултати.
На 30 мај 2006 година Телескоп објави дека имало вкупно 63,5 милиони гласови во финалниот круг, а вкупно 580 милиони гласови биле избројани во целата сезона. Тејлор Хикс беше прогласен за Американски Идол, а Кетрин Мек Фи беше второ пласирана. Прва издадена песна на Тејлор Хикс беше “Дали се гордееш со мене”, а песната “Моја судбина” на Кетрин Мек Фи.
И покрај тоа што Дотри беше елиминиран порано од очекуваното, тој стана најголема ѕвезда од таа сезона. Многу други натпреварувачи од оваа сезона како што се Кели Пиклер, Елиот Јамин, Баки Кавингтон, Мадиса, победникот Тејлор Хикс и второ пласираната Кетрин Мек Фи имаа различно ниво на успех. Оваа сезона стана најпродуктивна по бројот на новосоздадени успешни пејачи.
Шеста сезона
Шестате сезона започна во вторнок на 16 јануари 2007 година. Премиерата на епизодата од оваа сезона привлече огромен број на публика, 37 милиони гледачи, достигнувајќи повеќе од 41 милиони гледачи во последните триесет минути. Тинејџекката Сањаја Малакар беше најкоментираниот учесник на Американски Идол во таа сезона- како слаб пејач кој многу недели успеа да ги одбегне елиминациите, а имаше и многу коментари за нејзината фризура. Веб блогот “ Гласајте за најлошиот ”, и сателитското радио “ Хауард Стерн ” ги храбреа обожавателите да гласаат за Сањаја. Мегутоа, после повеќе од 38 милиони гласови на 18 април Сањаја беше елиминирана. Полуфиналистаката Антонела Барба исто така привлече внимание со нејзините интересни фотографии кои се појавија додека траеше шоуто.
Таа година за првпат се одржа хуманитарниот настан “ Идол помага” во кој беа собрани повеќе од 76 милиони долари од заедничките донации на гледачите. Таа недела не беше елиминиран ниту еден натпреварувач, но наредната недела беа елиминирани двајца- Фил Стејси и Крис Ричардсон. Мелинда Дулитл која беше една од првите фаворити беше елиминирана од последните тројца најдобри натпреварувачи.
Џордин Спаркс беше прогласена за победник на 23 мај 2003 година со нов рекорд од 74 милиони гласови во финалето, а второ пласиран беше Блејк Луис. После Идол, Спаркс доживеа успех како музички уметник.
Таа година започна натптевар на композитори на Американски Идол што им даде шанса на обожавателите да гласаат за “песна за прогласување на победникот”. Композиторите поднесоа илјадници снимки со оригинални песни и 20 од нив беа изберени од гласачите. Победничката песна “Ова е мојата сегашност” беше изведена од двата финалисти за време на финалето, а беше издадена од победникот Џордин Спаркс на 24 мај 2007 година.
Седма сезона
На 11 март 2008 година во финалето на Американски Идол за првпат имаше врвна сценографија на бината и нов подобар изглед. Вечерта кога настапуваа десетте најдобри финалисти, изведбата на Дејвид Кук од “Били Џин”, беше пофалена од судиите, но наеднаш се појави спор кога судиите очигледно го заменија аранжманот на Крис Корнел со тој на Дејвид Кук, иако настапот беше најавен како интерпретација на Корнел. После изведбата на деветтемина финалисти Дејвид Кук беше однесен во болница поради забрзано биење на срцето и висок крвен притисок.
Узведбата на Дејвид Арчулета на песната “Замисли” од Џон Ленон во полуфиналната вечер многумина ја сметаа како една од најдобрите во сезоната. Џенифер Лопез, која беше еден од судиите во десеттата сезона рече дека тоа е еден убав момент кој никогаш нема да го заборави. Изведбата на Џејсон Кастро на песната “Алелуја” во полуфиналето исто така привлече големо внимание, а изведбата на Џеф Букле ја постави песната на врвот на Билборд листата.
Ова е прва сезона каде што песните на натпреварувачите после нивната изведба беа ставени на интернет-ајТун. Иако информациите за продажбата не беа објавени за да не влијаат негативно на натпреварот, сепак некои информации покажаа дека песните на натпреварувачите многупати го достигнаа врвот на продажната список на ајТун. “Идол помага” повторно се одржа на 9 април 2008 година и собра 64 милиони долари за добротворни цели. Дејвид Кук и Дејвид Арчулета беа финалисти и за првпат во историјата на шоуто ниту еден од двајцата најдобри финалисти не се најдоа на дното. На 21 мај 2008 година Дејвид Кук беше прогласен за победник на Американски Идол во седмата сезона-првиот “рокер” кој победи во шоуто.
Исто така, ова сезона се одржа натпреварот за композитор на Американски Идол. Од поднесените композиции десет беа најпопуларни, а од нив секој финалист одбра по една песна со која ќе настапува, иако ниту една од нив не беше изберена како песна на прогласувањето на победникот. Победничката песна “Времето во мојот живот” ја сними Дејви Кук и ја објави на 22 мај 2008 година и стана најпродавана песна на прогласување на победникот до сега. Дејвид Кук и Дејвид Арчулета станаа успешни музичари.
Осма сезона
Во оваа сезона имаше 13 финалисти, но двајца беа елиминирани во првото финале кога ги прогласуваа резултатите. Новина беше воведувањето на “Судиите спасуваат”, при што судиите го спасија Мет Гирод од елиминирање кога останаа најдобрите седум натпреварувачи, поради најмал број на гласови. Следната недела беа елиминирании Лил Раундс и Аноп Десаи.
Двајцата финалисти беа Крис Ален и Адам Ламберт, кои се најдоа во последните тројца од најдобрите пет натпреварувачи. Крис Ален стана победник на натпреварот со најконтроверзни резултати после втората сезона. Се тврдеше дека 38 милиони гласови од вкупно 100 милиони гласови таа вечер, стигнале само од Арканзас од каде што потекнува Ален и дека вработените во АТ&Т на нефер начин влијаеле на гласањето давајќи им упатство за праќање на текст пораки на гласачите од Арканзас, но подоцна тоа тврдење беше повлечено.