cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Законоправило
Содржина на Законот
Законодавството има 70 поглавја: 6 воведни, 44 црковни и 20 световни закони. Кодексот на правото не е само едноставен превод на византиските граѓански и црковни правни акти, туку ги содржи и толкувањата на канонистите Аристино и Зонара. Затоа Законот има своја оригиналност и вредност. Сава ја нагласи хармоничната врска помеѓу духовната и световната власт во Кодексот на законите. Така, благодарение на Сава, теоријата за симфонија (конкорд) била пренесена во Србија во двојна смисла: еднаквост меѓу државата и црквата, а не државната власт над црквата, и еднаквост меѓу православните цркви, а не хегемонијата на Константинополска патријаршија. Правниот кодекс е единствен меѓу номоканоните од следниве причини: при составувањето на Кодексот на законите, архиепископот Сава користел толкувања на истакнати правници, истакнатите византиски канонисти Аристин и Зонара, при што се претпочитала Зонара и содржи Прохирон (под името „Градски закон“).
Зачувани се неколку преписи од Савиното Законоправило.
Законоправилото служело како основа за законодавството на српските владетели, вклучувајќи го и Душановиот законик од 1349 година и 1354 година (членови 6, 8, 11, 101, 109 и 196). Првично, во Савиното Законоправило не биле вклучени Законот за судења на луѓето и Судот на царевите Леон и Константин (словенски адаптации на Еклогот). Испечатениот текст ги содржи. Законоправилото станало првиот кодекс на обновената Србија, на почетокот на мај 1804 година, кога српската револуција штотуку започна. Прота Матеја Ненадовиќ на тој начин ја продолжил законодавната работа на Методије и Сава. Законоправилото се наоѓа и во Српскиот Граѓански законик од 1844 година. (членови 93 и 94). Во 19 век, започнатото во 9 век било проширено.
И покрај вековниот прекин на државноста, Србите ја зачувале својата моќ да го градат и зачуваат законскиот поредок.
Содржина на Законоправилото
Законоправилото се состоело од следните 7 воведни поглавја:
Потоа следуваат преостанатите 63 глави:
Социјална правда
Една од најпознатите прописи пронајдени во Правниот законик, но и сосема модерни за тоа време, се правилата за социјална правда. Свети Сава значително ја проширил рамката на социјалната правда и се спротивставил на нормите на византиското граѓанско право и ропското општество. Тој го нагласувал христијанското учење за социјалната правда, оправдувајќи го со фактот дека нормите треба да му служат на човекот, а не на државниот интерес.
Во Законопрвавилото има многу прописи за социјална правда, но најважна и најпозната е регулативата од 4 воведно поглавје, кое е преземено од толкувањето на молитвата „Оче наш“ од свети Јован Златоуст и гласи: „ Зашто, тој не рече Оче мој, туку Оче наш... и дека никој никако не треба да се грижи само за себе, туку и за својот ближен, и никој да не има ништо повеќе од другиот: ниту богатиот од сиромавиот, ниту господарот од слугата, ниту кнезот од оној над кого владее, ниту кралот од војникот, ниту мудриот од неучените, зашто на сите им даде една благодат. Оваа регулатива прокламира еднаквост на сите луѓе без разлика на нивната финансиска состојба и положба во општеството, не дозволува угнетување и се стреми кон благосостојба. Тоа е во целосна спротивност со принципите на тогашното робовладетелско општество.
Заштита на сиромашните и улогата на „Почесни домови“
Заштитата на сиромашните и улогата на „чесните домови“ во Законоправилото се сместени во 48-та глава под делот „за судот и правдата“ преземени од 3 и 5 книги на Мојсеј. Она што Сава сакаше да го нагласи со овој превземен дел е „човечноста“. Тој нагласува дека повеќе треба да се внимава на законите отколку на зборовите, а законите треба да се толкуваат со цел поголема филантропија. Заштитата и помагањето на најранливите (сиромашните) беше дефинирано како морално и праведно, додека одењето по богатите и моќните беше неетички и неприфатливо. Од одредени одредби на Крмчија се знае кои лица и институции биле најмногу спомнати и од кои најмногу се очекувало да ги заштитат најслабите во духот на човекољубието - епископите, ѓаконите и презвитерите (црквата како институција во основата). Во Законот има два канона кои говорат за тоа како што следува:
Како што се зголемувало населението, растела и сиромаштијата и недостигот. Епископите, морајќи да ги извршуваат своите црковни должности, не можеле да заштитат толку голем број немоќни од насилство или глад. Решението за ова било формирање на канцеларија на црковните екдици (претставници) назначени од царот. Едиктите, покрај тоа што беа црковни извршители, во одредена смисла беа и судии бидејќи од нив се очекуваше да ги застапуваат интересите на црквата, дури и во судницата. Меѓутоа, некои едикти не биле задолжени само за црковните работи. Тоа се знае од некои царски декрети, на пример: царот Теодосиј I во 385 г. му напишал на цариградскиот екдик и му укажал дека треба да го штити својот народ, да не дозволи угнетување на земјоделците и граѓаните со даноци, да помогне да се потисне ароганцијата на архонтите и да го заштити својот народ како свои деца. Заради важната улога што ја има, законот предвидува во изборот на екдикот да учествуваат повеќе видни граѓани, на чело со епископот и свештенството. Уште еден од механизмите за заштита и помош на сиромашните се наоѓа во второто поглавје на Крмчија преземено од Прохирон и гласи: „Ако самец го тужи својот старател, потребно е да бара помошник“. Прохирон дава одговор и на прашањето кој се смета за сиромашен човек - „Сиромашен е тој што нема 50 златници имот“.
Еден од најважните начини за заштита на сиромашните и беспомошните е изградбата на „чесни домови“ (цркви, манастири, пансиони или гостилници, кујни за сиромашни, домови за сиромашни, болници). Во Крмчија се спомнуваат прописи кои се однесуваат на чесните домови, кои најчесто се преземени од Зборникот од 87 поглавја на Јован Схоластик или романите на Јустинијан. Некои од нив се како што следува:
Почесните домови би можеле да се издаваат под закуп, но под строг надзор за да се спречи злоупотреба и оштетување на домот, бидејќи секоја штета неминовно ја влошува состојбата на сиромашните. Закупот може да се даде на неограничен временски период. Истовремено се пропишуваат и методите за склучување на договор за закуп, на пр. со давање заклетва на административниот персонал на преподобниот дом пред епископот за да не биде нанесена штета.
Стари, изнемоштени и инвалиди
Свети Сава внимавал и на старите, изнемоштените и лицата со телесни маани. Бидејќи староста е генерално придружена со други неволји како што се болест, немоќ, тага... авторот на Законоправилото се обидел да обезбеди почитување и правна заштита за оваа категорија социјални случаи. Затоа во 48 глава на Крмчија во заглавието „за почит кон старите“ има пропис од книгите на Мојски: „ Пред лицето на седокосиот стани и почитувај го лицето на старецот... “.
За изнемоштените лица и лицата со физички недостатоци се бара беспрекорно постапување, додека исмејувањето и непочитувањето се казнуваат. Свети Сава напишал толкување на оваа тема врз основа на целосниот текст на канонот и коментарите на Аристин, притоа додавајќи нешто свое: „Ако некој свештеник се шегува, или се потсмева на слепите, глувите или сакатите или болните во други делови на тело - таков да се одлучи затоа што го навредува Богот што го создал“. Друг заштитен механизам за таквите лица е можноста да бидат наследници. Покрај тоа, за да ги наследат, роднините мора да управуваат со нивниот имот или во спротивно не можат да го наследат. Исто така, на слепите лица со закон им е дозволено усно да назначат наследник во тестамент со присуство на 7 или 5 сведоци.
Меѓусебни обврски на родителите и децата
Друг важен сегмент од Законоправилото во рамките на социјалната правда се меѓусебните обврски на родителите и децата. Законодавецот се обиде да ја истакне важноста на семејството во кое животот се развива и ја буди општествената свест. Тој ја истакна почитта кон родителите како една од највисоките вредности во семејството. Затоа оние кои тоа не го почитуваат, кои ја злоупотребуваат својата мајка или татко, се соочуваат со најстрога казна - смртна казна. Во Прохирон тие казни се нешто поблаги - лишување од наследство.
Децата имаат обврски кон родителите и во случај на болест. Кога еден од родителите има нарушено ментално или физичко здравје, децата кои се законски наследници треба да се грижат и да ги чуваат болниот татко или мајка, а доколку не го сторат тоа, може да им биде одземен законскиот дел од наследството според волјата на оставителите. Во однос на правото на наследство, децата имаат уште една обврска спрема своите родители, а тоа е да не ги остават родителите без наследство и да не го отуѓат својот имот што можат да го остават во наследство, бидејќи тоа е строго забрането, освен во следниве случаи: кога родителите ќе го предадат нивните деца да бидат погубени, ако родителите работат против своите деца со вештерство или магии, ако татко ја заведува снаата или наложницата на неговиот син и ако родителите си ги загрозуваат животите. Децата кои ќе ги остават родителите сами под изговор на побожност, без да покажат никаква почит, ќе бидат проколнати. Истото важи и во обратната ситуација (кога родителите ги напуштаат своите деца пред да станат полнолетни).
Под влијание на овие канонски норми биле воспоставени одредени граѓански прописи. Не е дозволено родителите да ги даваат своите деца, ниту децата да им го одземат наследството на родителите кога одат да живеат во манастир поради некоја причина што се случила пред монашкиот живот. Законот уредува и како да се дели имотот на оној кој влегува во монашкиот живот. Човекот што се замонашил, ако има деца, може да направи тестамент и пред да замине во манастир, и по заминувањето во манастир, за да не му го намали законскиот удел на ниедно дете, и ако умре пред оставината. децата го земаат својот законски дел додека остатокот од имотот е доделен на манастирот. Законот ги пропишува правилата за наследување по смртта на таткото (кој не живеел во манастирот) кога наследници се деца со сиромашна мајка или маќеа. Во тој случај, ако de cuius немал повеќе од три деца, жената добива ¼ од имотот, без разлика дали децата се нејзини или од првиот брак на починатиот, а ако имал повеќе од три деца, жената го зема делот што му припаѓа на едно дете на користење (сопственици на тој имот се нивните заеднички деца).
Положба на жената
Положбата на жената всушност претставува еден од најважните показатели за нивото на социјална свест во едно општество. Римското брачно право предвидувало релативно лесно раскинување на бракот со писмена изјава (labellum repudii) или договор (divortium ex consensu). Византиското брачно право тешко се ослободило од наследството на римското брачно право се додека царот Јустинијан во 542 година не ги воведе важни ограничувања во новелите, кои подоцна беа пренесени во Номоканон во 14 наслови, односно во 47. глава на Законоправилото.
Петтиот и 48. апостолски канон од првото поглавје ја земаат жената под заштита. Единствената оправдана причина за развод, според канонското учење, е прељубата, дури и „Ако мажот има лута жена, која исто така носи окови, тој не зема друга“. “ (Поглавје 34) Меѓутоа, Свети Сава не можел да остане во рамките на канонското учење кога станува збор за причините за развод. Тој го зема прописот од новелата на императорот Лав Мудриот кој вели дека некој што има лута или ментално болна сопруга има право да се разведе од неа ако не закрепне во рок од 3 години, а потоа на 11-ти. поглаварот на Прохирон ги набројува причините поради кои жената може оправдано да побара развод: ако мажот работи против државата или знае дека некој друг го прави тоа и не го открие тоа, ако направи нешто за да и наштети на жената на кој било начин. ако ја наведе жената на прељуба... За прељубата на жената не е доволно само сомнеж за развод, туку и докази. Ако се утврди дека жената била неверна, мажот ги задржува предбрачниот подарок и миразот, но ако се докаже спротивното, жената може да се разведе и да си го земе миразот, предбрачниот подарок и ако немале деца, друг имот од сопруг еднаков на третина од предбрачните подароци. Во случај на прељуба на сопругот, законодавецот дозволува жената да не се разведува ако нејзиниот сопруг престане да живее со друга после една или две опомени. Во случај кога во прељубата е вмешана роб или робинка, казните се малку поригорозни:
Овде очигледна е нееднаквоста во казнувањето на жена и маж кои го извршиле истото девијантно дело. Меѓутоа, постојат ситуации во кои се судат подеднакво - кога сопругот се обидува да го загрози животот на сопругата или обратно, делото се открива и се бара законска одмазда.
Црквата ги класифицирала вдовиците и сиромашните девојки во социјално најранливата група и им обезбедила најголема можна заштита. Во Законоправилото е пренесена одредбата од втората книга Мојсеј, која гласи: „Не повредувај ниту една вдовица или сираче, и ако им нанесеш зло и тие викаат кон мене, ќе го чујам нивниот глас и ќе се налутам од гнев и ќе те убијам со меч, а вашите жени ќе бидат удовици и вашите деца сираци“. Првиот начин да се заштити вдовицата е наследството што го добива (ако нејзиниот починат сопруг има до три деца), односно ¼ од имотот на нејзиниот сопруг, кој не смее да надмине сто литри злато. Друг начин на заштита е можноста вдовиците да се хранат во црквата која ќе се грижи за нив. Сиромашните девојки се подеднакво заштитени како вдовици. Според царската книга, тој што обесчестил девица се казнува со отсекување на носот и предавање на третина од својот имот на оштетената девојка. Прохирон наредува секој што ќе обљуби малолетничка која не наполнила 13 години да биде казнет со отсекување на носот и обештетување на жртвата со половина од неговиот имот.
Лицето кое киднапира свршена девојка е должно да му ја остави на вереникот, а ако девојката е несвршена, киднаперот е должен да ја врати кај нејзиното семејство (родители, браќа, семејство) кое потоа ќе одлучи дали ќе ја омажи неа за тој што ја киднапирал. Ова е прописот предвиден со 11. канон на Анакирскиот собор, кој бил објавен на 22. канон на Свети Василиј. Сепак, царската книга и Прохирон не се согласуваат со идејата да се омажи девојка за нејзиниот киднапер, тие дури и експлицитно го забрануваат тоа (според Прохирон, родителот што сакал таа да се омажи за него ќе биде затворен на друго место). Граѓанското законодавство во Крмчија го пропишува и случајот кога некој ќе обесчести невина (свршена или несвршена) девојка со нејзина согласност, но без согласност на нејзините родители. Кога девојката е несвршена, тој што ја обесчестил може да ја ожени ако сака и ако нејзините родители се согласат на тоа, но ако не се согласат, ако заводникот е богат, должен е да ѝ даде на девојката килограм злато, ако тој е сиромав, да ѝ даде половина од својот имот, а ако е беден го тепаат, стрижат и протеруваат. Ако се работи за свршена жена која се согласила на делото, напаѓачот се казнува со отсекување на носот, но ако не е добиена согласност од девојката, освен што ќе му го отсечат носот, тој е должен да ѝ даде на девојката и третина од својот имот. Што се однесува до девојчињата сираци, Законот ги штити со следните одредби:
Заробеници, прогонети и притвореници
Заробениците се сметаа за социјално најранливи бидејќи било дозволено да се продаваат свештени садови за нивно ослободување. Колку му се придава важност на ослободувањето на заробениците, може да се види од прописот со кој се наложува да не му се простува на човек посветен на монашкиот живот кој по напуштањето на манастирот го бара својот имот што бил користен за ослободување на заробениците. Секое лице би можело да го остави својот имот во аманет на заробениците заради нивното ослободување. Наследниците на заробениците (првенствено децата) се обврзани со закон да го користат наследениот имот заради негово ослободување, а доколку не го сторат тоа и го запостават заробеникот, црквата го презема имотот, внимавајќи тој да биде ослободен. Ако се случи децата да го запостават својот заробен родител и да не се обидат да го ослободат, а тој успее да се ослободи, има право да избере дали ќе ги вклучи во тестаментот или не, и ако не успее да се ослободи и умре. во заробеништво поради невнимание на децата тие ќе бидат лишени од надследство а целиот имот се попишува на црквата за да се користи за откуп на заробениците.
Слично се постапува и со роднините кои се тестаментални наследници и се исклучени од тестаментот доколку го запостават заробеникот. Кога детето е однесено во заробеништво, обврските на родителите се слични. Родителите немаат право на ниту еден имот на детето доколку детето умре во заробеништво поради родителска негрижа. Заради ослободување на затвореникот, било дозволено лице (ако имало 18 години) да позајми злато и да го остави својот имот или имотот на затвореникот како залог. Малолетниот син не се поставува за старател додека неговиот татко е во заробеништво, туку само старател на неговиот имот. По враќањето на таткото од заробеништво, синот повторно се враќа под негова власт. а може да се најде и жена во заробеништво, а тој што ќе ја откупи може да живее со неа како жена, а децата од таква заедница се легитимни.
Воинот на умирање е исто така социјално ранлива личност. Во ситуации кога воинот забележува дека смртта се приближува, може да се направи тестамент пред двајца сведоци и тестаментот ќе се смета за валиден. Покрај заробениците, во социјално ранлива група за која треба да се води грижа спаѓаат и прогонетите и притворените. Жената би можела да го отуѓи својот мираз за да го нахрани својот татко, сопруг или брат во егзил. Оние кои беа привремено лишени од слобода не го загубија правото на наследство.
Робови
Многу прописи во Законоправилото сведочат за големата контраст помеѓу робовладетелскиот систем и христијанското учење. Христијанското учење ја прокламира слободата и еднаквоста на сите луѓе, вклучувајќи ги господарите и робовите. Меѓутоа, корените на робовладетелството биле толку силни што биле потребни неколку векови за робот повеќе да не се гледа како ствар (res). Прохирон, т.е. 55. поглаварот на Крмчија го дефинира ропството како нешто што е спротивно на природниот закон, бидејќи потчинувањето на робовите на господарот е контрадикторно со природата, која ги ослободи сите, но идејата за војните донесе ропство, бидејќи законот на војната налага тоа победниците да ги робуваат губитниците. Исто така, робовите или се раѓаат така или стануваат (од заробеништво) и меѓу нив нема поделба, сите се еднакви и никој не е повеќе или помалку роб. На робовите, покрај тоа што им е одземена слободата, им е дозволена тортура, мачење од својот господар, од што произлегува дека најстрога казна за робот е ако му го загрози животот на својот господар.
Господарот може да биде осуден како убиец ако прекумерно го мачи својот роб пред смртта, но ако го убие без мачење, господарот останува неказнет. Од законодавството на Мојсеј, во Крмчија е воведено правилото според кое господарот што убил роб со своја рака се казнува и правилото според кое робот финансиски се оценува. Поради таа парична вредност на робот, поголема е одговорноста да го удриш отколку слободен човек. Ова е во корист на мајсторот - кој може да тргува со него како и со стоката - го штити од физички повреди кои би му ја намалиле работната способност, а со тоа и ја намалуваат цената. Малку поповолни прописи за робовладетелство во корист на робовите се предвидени со канонски прописи. Во нив со одмерен тон се споменуваат робовладетелите за да го намалат гневот кон подредените, додека робовите не се повикани на бунт и крвопролевање, туку да бидат верни и да им служат на господарите за да ја разбудат во нив идејата за давајќи слобода.
Робовите можат да бидат назначени за свештеници, но само со согласност на нивните господари, која, доколку се добие, тие стануваат слободни, но ако не, господарот може да го врати робот во рок од една година „ако ја напушти свештеничката служба и отиде во световниот живот“. Согласноста на господарот била потребна дури и кога некој роб сакал да започне монашки живот. Оние кои ги поттикнувале робовите да ги напуштат своите робовладетели под изговор на побожност, исто така биле осудени, а робот што го сторил тоа би бил проколнат. Таа регулатива ја покажува разумноста и строгоста на ропскиот систем во однос на прашањето за ослободување на робовите, но и зачувување на чистотата на мотивите на побожноста. Долго време ослободувањето на робовите било можно само во царските тремови, додека на соборот во Картагина „татковците на тој собор“ не побарале од царот да дозволи ослободување и во црквите. Следната одредба која ги штити робовите е дека кога господарот ќе го ослободи својот роб пред двајца сведоци, никој повеќе не смее да го поробува. Во Крмчија има поглавје (40) со наслов: „Главите на Големата црква, односно Света Софија, запечатени со златниот печат на царот Јустинијан за робовите кои прибегнуваат кон црквата“ во чии рамки има 6 правила, од кои едното не важи за робовите.
Еден од важните чекори напред во воспоставувањето на похуман однос кон робовите е можноста што им се дава - да бидат наследници. Наследникот може да биде свој роб како и туѓ роб. Социјалниот статус на робовите се подобрува и во семејното право. Детето зачнато со блудот на слободна мајка и татко роб е слободно при раѓање, затоа што неговата мајка била слободна за време на породувањето, дури и ако била робинка во моментот на зачнувањето. Исто така, точно е дека ако мајката била слободна при зачнувањето, а роб при раѓањето, детето добива статус на слободна личност. Според Новелата на императорот Алексеј I Комнен (поглавје 46 од Законоправилото) од 1095 година, робовите престануваат да се дефинираат и сметаат како ствар и нивниот брак се поистоветува со брак на слободни луѓе. Дотогаш робовите се мажеле без црковна церемонија бидејќи нивните господари се плашеле дека на тој начин потчинетите ќе станат слободни. Царот вовел дека склучувањето на бракот треба да биде еднообразно дури и за робовите, т.е. тоа се потврдува со црковна церемонија, без која брачната заедница е блуд. Алексеј ја објаснува својата одлука на следниот начин: „Има еден Господ на сите, една вера, едно крштевање и за роб и за господар, а која е разликата во верувањето - не знаеме; затоа и сите ние сме робови на оној што не избави од ропството“.
Подунавски законик
Подунавскиот законик бил само нацрт, кој никогаш не стапил во сила. Сепак, тој е сведоштво за вечниот стремеж на Србите да ги регулираат односите со законите. Србите во регионот на Блискиот Дунав (Војводина) ја користеле печатената Крмчија за да дојдат до нивниот код. Го нарекле Суд на императорот Леон и Константин, како што го нарекуваат Еклог (Византиски зборник, скратена верзија на зборникот на Јустинијан) во Крмчија. Законикот имал 27 членови. Тие не се обележани во ракописот. Обележувањето го извршил Александар Соловиев, кој го уредил изданието на Законикот и напиша правно-историски коментар во Гласот на Српската академија на науките (бр. 157, (1933). стр. 110-151). Во членот 16 се вели каде се земени одредени членови од Законикот: од Судскиот закон, од Градскиот закон (Прохирон) и од Судот на царевите Лав и Константин (Еклог). Сите овие закони се наоѓаат во печатениот Крмчија. Членовите се повеќе или помалку преработени. Јазикот бил заменет со народниот јазик, а останале само неколку траги од црковнословенскиот.
Кодексот на Србите во Среднодунавскиот регион е напишан во различен ракопис по Равничкиот препис на Душановиот кодекс и Јустинијановиот законик (српски скратен превод на Јустинијановиот кодекс). Ракописот е од 1686/87 година бил во манастирот Раваница. Дунавскиот законик е од времето по миграцијата на Србите, кога српските воини беа на Дунав и кога имаше смисла да се воведе член 7, кој одредува смртна казна за оние кои ги учат Турците да градат бродови. Најверојатно е напишано помеѓу 1690 година, а во 1697 година, додека Раваничани биле во Свети Андреја. „А кога стигнавме на одредено место, го повикавме свети Андрија во Буда“, вели учителот Стефан Раванички (според текстот на Шишатов). „Патријархот се пресели таму. Ние, жителите на манастирот Раваница на тоа место, кај брегот (брегот) на Дунав ќе изградиме колиба (колиба) и црква од дрво, а таму ќе ги положиме моштите на св. Лазар “ (кнез). Во тоа време, патријархот Арсеније III Црнојевиќ до одреден степен имал световна власт над Србите. На 7 јуни 1692 година во Свети Андреја за капетан на Тител потврдил извесен Живко, а на 4 јануари 1694 г. тој им напишал на суботчани од Баја дека треба да го „почитуваат и слушаат“ новиот капетан „Хаџи кир Радован, наречен Хајваз“. Во ракописот една страница е празна пред Дунавскиот законик, а има и празни страници по него. Потоа следува „Прилевак из трпезах“, молитва во чест на српските светители, меѓу кои е „младиот цар Урош во Неродимља“. Моштите на Урош биле пренесени во манастирот Јазак во Фрушко Гора во 1705 година, што значи дека молитвата настанала порано. Се чини дека е напишана во 1686/87 година. години. Од тоа време ќе има и многугодишници, кои се редат зад молитвите (донесен од П. Сирку, Летопис Матица српска бр. 195, (1898). стр. 104-106). Се споменува и митрополитот белградско-сремски Симеон (за прв пат се појавува во извори од 1682 година). Тој е во 1690 година. ја напуштил својата епархија и отишол во манастирот Савина, во близина на Херцег Нови во Бока Которска. Ракописот во кој се напишани молитвите и многугодишните молитви се разликува од ракописот во кој се напишани Душановиот законик и Јустинијановиот законик и од ракописот во кој е напишан Дунавскиот законик. Во копијата се откриени уште три ракописи, па се вкупно шест.
Ракописот го набавил Павле Шафарик при крајот на неговата пракса во Нови Сад (1831). Сега се наоѓа во неговата колекција на ракописи во Националниот музеј во Прага.
Законоправилото во словенскиот свет
Законоправилото на архиепископот Сава е едно од исклучителните дела од тоа време - Србија стана дел од христијанската и европската цивилизација со помош на Савиното Законоправило. Фактот дека тој бил извор на црковно и световно право до крајот на постоењето на српската средновековна држава, а се применувал и во времето на странската (османлиска, хабсбуршка, млетачка) власт во автономната јурисдикција на Српската црква, покажува колку бил добар Законот. Покрај тоа, на седницата на Светиот архиерејски синод во 1939 година беше донесена одлука дека Законоправилото важи како позитивно право на СПЦ.
„ Српската државна мисла на Немањиќката држава е создадена физички од Немања, а интелектуално од Сава.”
Интересни факти
Свети Сава во Законоправилото го користи зборот тисуќу, а не илјада, како сите Немањиќи во нивните повелби. Матија Ненадовиќ во своите Мемоари пишува дека го имал Кормчија. Сега судот требаше да се остави на народот. Имав Кормчија и ги прочитав законите на Јустинијан и Мојсеевата строгост кон Евреите и ќе напишам неколку параграфи од Кормчија. Кормчијата е од кормило, управување со Црквата, мистичниот брод на спасението.
1670 во книжевноста
1670 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Црква на раѓањето на Јован Крстител (Киев)
Првата дрвена црква била изградена во периодот од 1715 до 1729 година. Во 1763 година била изградена нова црква, на местото на старата. Таа црква постоела 100-тина години, кога во 1864 година била разрушена и на нејзино место била изградена нова црква, која била посветена на раѓањето на Јован Крстител.
Во 1935 година црквата била разрушена. Во 2009 година била изградена мала капела, исто така од дрво, во чест на Јован Крстител.
Зоран Ковачевиќ
Биографија
Дипломирал во 1962 година на Медицинскиот факултет на Универзитетот во Белград. По завршувањето на студиите бил избран за асистент на Катедрата за биохемија на Медицинскиот факултет во Нови Сад. Во 1971 година на истиот факултет ја одбранил докторската дисертација. Од 1982 година бил раководител на Катедрата за биохемија во Клиничкиот центар во Нови Сад и раководител на Катедрата за биохемија на Медицинскиот факултет во Нови Сад до неговото пензионирање во 2002 година. Во 1982 г. бил избран за редовен професор по биохемија.
За дописен член на Војводинската академија на науките и уметностите бил избран во 1984 година, а за редовен член во 1990 година. Во 1991 година, по спојувањето, станал редовен член на САНУ. Бил потпретседател на Огранокот на САНУ во Нови Сад од 1998 до 2002 година, а потоа и претседател од 2002 година.
Мавро Орбини
Мавро Орбини (1563–1614) бил католички монах и историчар.
Световното име му е Фрањо, а името Мавро го зема како монах. Основното и средното училиште ги завршува во Дубровник, а на 15-годишна возраст пристапува во Бенедиктинскиот манастир. Литературната дејност ја започнал со компилациското теолошко дело De Ultimo Fine Humanæ Vitæ Vel Summo Bono. Неговото најзначајно дело е Кралството на Словените (Пезаро, 1601), кое во еден период било ставено во Индексот на забранетите книги.
Скандинавски Полуостров
Скандинавски Полуостров — географска област во северниот дел на Европа, кој се состои од државите Норвешка и Шведска. Името е добиено од поимот Сканија, покраина во јужниот дел на полуостровот. Скандинавскиот Полуостров е најголемиот полуостров во Европа.
Скандинавскиот Полуостров е најголем полуостров во Европа. Се простира меѓу Атлантскиот Океан и Балтичкото Море со Ботнискиот Залив и Северноледениот Океан.
Зафаќа околу 1.100.000 км2. Има должина од околу 1.900 км и ширина од 400 до 700 км. На него живеат окулу 15 милиони луѓе. По должината на полуостровот се простираат старите Скандинавски Планини кои се состоат од кристални штрилци, гранити и гнајсеви.
За време на ледничкиот период биле изложени на голема ерозија. ледниците многу влијаеле врз формирањето на изгледот на релјефот. Западните брегови се мошне разгранети; со потопување на ледничките долини се создадени длабоки, долги и тесни заливи наречени фјордови.
Пространи делови од Скандинавија се зарамнети и се нарекуваат Фјелдови. ледниците оформиле голем број езера. Големи делови од Скандинавскиот Полуостров и денес се под ледници. Западните делови се под влијние на атлантската клима и топлата Голфска струја, како и на студени воздушни маси од север и од исток.
Западните делови имаат поголемо количество врнежи, па затоа реките се кратки, брзи, со голем пат и полноводни, така што имаат голема енергетска моќ. Други природни богатства се шумите и рудите на железо, бакар, олово, цинк и друго.
Полуостровот е политички поделен на Норвешка, Шведска и Финска.
Црква Свети Јован Рилски и Света Варвара (Киев)
Црквата на Свети Јован Рилски и Света Варвара (украински: Церква святителя Іоана Рильського та Святої великомучениці Варвари) е поранешна православна црква кој се наоѓала во Киев, Украина. Црквата била изградена во 1909 година, а била разрушена во 1935 година.
1000 (број)
1000 или 1.000 (се пишува: илјада) — природен број кој му следи на 999, а му претходи на 1001.
Груништа
Потекло и значење на името
Името на селото потекнува од неговиот прв жител, кој се нарекувал Груно.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во битолскиот дел на областа Мариово, од десната страна на Црна Река. Селото се наоѓа во источниот дел на територијата на Општина Новаци. Селото е ридско, на надморска височина од 800 метри. Лежи непосредно до локален земјен пат, кој се издвојува од регионалниот пат 1311. Од градот Битола е оддалечено 52 километри, додека од општинското средиште Новаци е оддалечено 44 километри.
Селото никогаш не било поврзано со електрична енергија.
Историја
Според кажувања на постарите, селото било основано во 1545 година, кога наводно прв се населил бочварот Грујо од селото Грумази.
Селото било силно погодено за време на Првата светска војна, поради близината на Солунскиот фронт. Во негова близина се одвивала познатата битка за Грунишки Вис.
Стопанство
Атарот има средна големина и зафаќа простор од 18,2 км2. На него преовладуваат пасиштата на површина од 1.229,8 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 352,6 хектари, а на шумите отпаѓаат 190,2 хектари.
Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.
Населението се занимавало со сточарство, лов, риболов, пчеларство, грнчарство и трговија. Најмногу одгледувале овци и кози, а мештаните биле особено познати по своето мариовско тепано сирење.
Население
Демографски статистики за селото Груништа во османлискиот период:
Селото е мало, како што се и повеќето мариовски села, со тенденција на раселување. Во 1961 година селото броело 225 жители, додека во 1994 година бројот се намалил само на три жители, македонско население.
Во 2008 година, според неофицијални податоци, селото било раселено.
Според последниот попис од 2021 година, во селото немало жители.
Иселеништво
Најголем дел од населението е иселено во градот Битола, како и во прекуокеанските земји.
Самоуправа и политика
Во век, Груништа било село во Мариовската нахија, во Прилепската каза на Отоманското Царство.
Селото влегува во рамките на Општина Новаци, која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната Општина Старавина.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола.
Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Мариово.
Во периодот 1950-1955, селото било дел на тогашната Општина Старавина, во која покрај селото Будимирци, се наоѓале и селата Градешница, Груништа, Зовиќ и Старавина.
Избирачко место
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 17 гласачи. На локалните избори во 2021 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 16 гласачи.
Форматирање на диск
Форматирање на компјутерот е поим што значи дека ќе ги избришете сите податоци кои се наоѓаат на Вашиот компјутер и ќе го надоградите со понов оперативен систем, или ќе го инсталирате повторно истиот оперативен систем.
Најчесто форматирањето мора да се направи бидејќи имате некој вирус во ОС или пак сакате да смените понова верзија на оперативниот систем. Но Форматирањето може да претставува тежок процес ако го немате потребното знаење за тоа како да го извршите.
Има повеќе придобивки со форматирањето: -Побрз компјутер -Без вируси
Но има и лоши страни: -Бришење на сите податоци на форматираната партиција -Одново инсталирање на Вашиот омилен софтвер -Инсталирење на соодветните драјвери
Најпрво Ви треба ЦД со инсталација на WINDOWS која треба да се покрене со стартувањето на оперативниот систем. Потоа треба да се преземат следниве чекори:
1.Внесете го ЦДто на која се наоѓа WINDOWS инсталацијата.
2.Рестартирајте го компјутерот(ако веќе работи).
3.Сиснете ENTER кога ќе побара на екранот PRESS ANY KEY.
4.Одберете ја партицијата на која се наоѓа Windows
6.Форматирајте го тврдиот диск на кој ќе биде инсталиран Windows
7.Притиснете ENTER
8.Форматирањето ќе започне
9.Следете ја процедурата
10.Процедурата ќе трае околу 30-40 мин
11.По форматирањето инсталирајте ги драјверите и УЖИВАЈТЕ!
Синдром на хиперимуноглобулинемија Д
Синдром на хиперимуноглобулинемија е автосомно рецесивно метаболичко нарушување кое ја нарушува биосинтезата на холестеролот и изопреноидите. Тоа е многу ретка генетска болест.
Се одликува со покачено ниво на имуноглобулин Д во крвта. Мевалонат киназата (МВК) е ензим вклучен во биосинтезата на холестерол и изопреноиди и е неопходен за претворање на мевалонат во мевалонат-5-фосфат во присуство на Мг 2+. МКД се должи на мутација во генот што ја кодира мевалонат киназата што резултира со намалена или дефицитарна активност на овој ензим. Поради овој недостаток, мевалонската киселина може да се акумулира во телото, со високи нивоа кои се наоѓаат во урината. Тежината на МКД зависи од нивото на овој недостаток со синдромот на хиперимуноглобулинемија Д (првпат опишан како ХИДС во 1984 година) кој е помалку тежок, но почест, и мевалонска ацидурија (MВА); потешка, но поретка форма.
Генетика
Дефицитот на мевалонат киназа се наследува на автосомно рецесивен начин, што значи дека детето мора да наследи неисправна копија на генот од двајцата родители за да биде засегнато. Тоа е пример за мутација со губење на функцијата. Генот кој ја кодира мевалонат киназата се состои од 10 егзони на локусот 12q14. Се одликуваат околу 63 варијации на патолошка секвенца во генот. Најчести од нив се В377I, И268T, Х20П/Н и П167Л, присутни кај 70% од засегнатите лица.
Имуноглобулин Д
Имуноглобулинот Д (ИгД) е белковина произведена од одреден тип на бели крвни зрнца. Постојат пет класи на имуноглобулини: ИгГ, ИгА, ИгМ, ИгЕ и ИгД. Секој од нив игра важна улога во имунолошкиот систем. Функцијата на ИгД е сè уште нејасна, иако еден од неговите многубројни ефекти е да го активира имунолошкиот систем.
Биохемија
Постои зголемена секреција на треска која промовира цитокин интерлеукин 1 бета (ИЛ-1β) во МКД, најверојатно посредувана од неисправна белковинска пренилација. Пренилацијата се однесува на додавање на хидрофобни изопреноиди на белковини, како што е фарнесил пирофосфат (ФПП) или геранилгеранил пирофосфат (ГГПП). Кога изопреноидите како овие се споени со целната белковина, тоа влијае на клеточната локација и функцијата на белковината. Во човечки моноцитен, МКД модел било откриено дека недостатокот на ГГПП доведува до хиперпродукција на ИЛ-1β и неисправна пренилација на РхоА. Ова предизвикува зголемено ниво на Рац1 и ПКБ што пак влијае на ГТП-азите и Б7-гликобелковините. Претходно беше откриено дека патеката Рац1 /ПИ3K/ПКБ била поврзана со патогенезата на МКД. Деактивирањето на РхоA делува како индуктор на транскрипцијата на ИЛ-1β мРНА, независно од активноста на НЛРП3- или каспаза-1. Поради дефектен РхоA, во клетката се формираат неисправни митохондрии (издолжени и нестабилни). Нормално, неисправните митохондрии се чистат во клетката со механизмот на автофагија. Но, во МКД се нарушува клиренсот на неисправните митохондрии од цитозолот. Како резултат на тоа, митохондријалната ДНК почнува да се акумулира во цитозолот, врзувајќи го и активирајќи го НЛРП3, кој е одговорен за производството на ИЛ-1β. Активирањето може да биде директно или индиректно. Може да се активира и со реактивни кислородни видови (РКВ). Познато е дека моноцитите и макрофагите кај засегнатите индивидуи, исто така, произведуваат повисоки нивоа на тумор некроза фактор алфа ( ТНФ-α ), интерлеукин 6 ( ИЛ-6 ) освен ИЛ-Iβ За време на фебрилни (треска) напади, C-реактивна белковината (ЦРП) исто така се зголемува. ЦРП се ослободува од црниот дроб што предизвикува воспаление.
Синдром на хипер-ИгД
Хиперимуноглобулинемија Д со рекурентна треска е периодичен синдром на треска првично опишан во 1984 година од интернистот Јос ван дер Меер, потоа во Медицинскиот центар на Универзитетот Лајден. Во светот не се опишани повеќе од 300 случаи. Сега е препознаена како алелна варијанта на МКД.
Знаци и симптоми
Болеста обично ги покажува своите први симптоми во текот на првата година од животот. Се состои од повторливи напади на висока фебрилост, болки во абдоменот, треска, дијареа и повраќање кои траат вообичаено од 2-7 дена и се повторуваат на секои 2-8 недели. Се појавуваат и кожни промени, отечени лимфни јазли, промени на зглобовите  (артралгија/артритис). ХИДС е еден од бројните синдроми на периодична треска. Се одликува со напади наартралгија, кожни лезии вклучувајќи циклични чиреви во устата. При напад, бројот на белите крвни зрнца (WBC) и Ц-реактивната белковина (CRP) се зголемува. Откако ќе помине нападот, белите крвни зрнца и Ц-реактивната белковина се враќаат во нормалната вредност. Честотата на нападите е изразена во детството и вообичаено се намалува со возраста. Нападите можат да се појават спонтано, или да бидат тригирани од вакцинација, инфекција, емотивен или физички стрес. Кај овие пациенти обично нема промени во растот и развојот. Лабораториските одлики вклучуваат одговор на акутна фаза (покачен ЦРП и ЕСР ) и значително покачен ИгД (и често ИгА ), иако се опишани случаи со нормална ИгД.
Главно е опишан во Холандија и Франција, иако меѓународниот регистар вклучува голем број случаи од други земји.
Диференцијалната дијагноза вклучува треска од непознато потекло, фамилијарна средоземна треска (ФМФ) и фамилијарна хибернијанска треска (или периодичен синдром/ТРАПС поврзан со прием на ТНФα).
Патофизиологија
Не е познато како мутациите на мевалонат киназата предизвикуваат фебрилни епизоди, иако се претпоставува дека други производи од патеката на биосинтеза на холестерол, синџирите на пренилација (геранилгераниол и фарнесол ) може да играат улога.
Дијагноза
Недостатокот на мевалонат киназа предизвикува акумулација на мевалонска киселина во урината, што произлегува од недоволната активност на ензимот мевалонат киназа (АТП:мевалонат 5-фосфотрансфераза; ЕЦ 2.7.1.36). Пореметувањето првпат било опишано во 1985 година. Најточна  дијагноза може да се добие со генетско тестирање кое е достапно во нашата земја, во институтот МАНУ, или во приватна генетска лабораторија.
Класифициран како вродена грешка на метаболизмот, дефицитот на мевалонат киназа обично резултира со доцнење во развојот, хипотонија, анемија, хепатоспленомегалија, различни дисморфни одлики, ментална ретардација, севкупен неуспех да напредува и неколку други одлики.
Третман
Лекување за МКД нема. Но, воспалението и другите ефекти може да се намалат до одреден степен.
Третман за ХИДС
Канакинумаб е одобрен за третман на ХИДС и се покажа како ефикасен. Имуносупресивните лекови етанерцепт и анакинра исто така се покажаа како ефикасни. Статинските лекови може да го намалат нивото на мевалонат и во моментов се испитуваат. Еден неодамнешен извештај за еден случај ги истакна бифосфонатите како потенцијална терапевтска опција. Колхицинот е безбеден, евтин лек кој исто така се користи при третманот, но неговото дејство за ХИДС во споредба со дејството кај другите автоинфламаторни болести, е значително послабо.
Епидемиологија
На глобално ниво, помалку од 1 од 100.000 луѓе имаат ХИДС, а од нив ~ 200 единки страдаат од МКД. Ова ја категоризира состојбата како ретка генетска болест.
Телекабел
Телекабел е кабелски, интернет и мобилен оператор во Македонија. Првиот кабелски приклучок го регистрира на 15 јануари 1997 во Штип. Нуди телевизија, интернет, фиксна и мобилна телефонија во повеќе градови низ Македонија, како Скопје, Штип, Кочани, Битола, Свети Николе, Велес и др. Од 21 јануари 2019 започна со нудење на мобилна телефонија. Работи како МВНО на мрежата на Македонски Телеком.
Црква Теодосиј Черниговски (Киев)
Црквата на Теодосиј Черниговски (украински: Церква Феодосія Чернігівського ) е поранешна православна црква кој се наоѓала во Киев, Украина. Црквата била изградена во 19 век, а била разрушена во 1932 година.
Телекабел
Надворешни врски
www.telekabel.com.mk - Официјалната страница на Телекабел
Црква „Св. Никола“ - Лешани
Свети Никола — главна селска црква на селото Лешани, во чиј двор се наоѓаат и селските гробишта.
Сите престолни и празнични икони во црквата се насликани од Русалим Крстев од Лазарополе, кои биле пренесени од иконостасот на старата црква Успение на Пресвета Богородица.
Историја
Била градена од 1909 до 1919 година, а била осветена во 1920 година. Иконите на иконостасот се изработени од Русалим Крстев од Лазарополе во 1909 година.
Свети Вартоломеј (Франција)
Свети Вартоломеј (француски: Saint-Barthélemy, St. Barts) е остров кој припаѓа на групата Мали Антили. Островот е под суверенитет на Франција и припаѓа на Француските прекуморски територии. Од февруари 2007, островот има статус прекуморска заедница (collectivité d'outre-mer). Наречен е по Апостолот Вартоломеј. Свети Вартоломеј има површина од 24 км2 и 7000 жители. Густината на населението е 280 жители на км2.
Калининградска Област
Калининградска област (Калинингра́дская о́бласть) — федерална област во Русија сместена во најзападниот дел од земјата. Седиште е градот Калининград (порано „Кенигсберг“).
Сместен е во северниот дел на Средна Европа. Останал како ексклава на Русија по распадот на СССР.
Зафаќа површина од.
Население - 963.128 жители (2014). Густина - 63,68 жит/км2. Градското население има удел од 76,82 % (2013).
Географска положба
Калиниградската област е најзападниот дел на Русија. Во најдолгиот дел се протега 205 км од запад на исток и 108 км од север на југ.
Предели
Пределите на ова подрачје се ридско-рамничарски, а некои се и под морското ниво. Во источниот дел се пределите се нерамни и достигнуваат висина од 230 м. Највеќето рамничарски делови се наоѓаат во Славскиот реон. Тука се таканаречените полдери — земјиште оградено со брани и под постојана закана од поплавување. Полдерите во областа зафаќаат околу, што е повеќе од половината во целиот некогашен СССР. Просечната надморска височина од е 15 м. Заводнувањето на пониските делови наложува големи потфати за мелиорација, особено одводни канали.
Драгутин Величковиќ
'''Драгутин П. Величковиќ''' (Александровац, 22 април 1934 - Белград, 7 јули 2015) бил српски биохемичар и ензимолог, ректор на Универзитетот во Белград во периодот 1993-1997 година.
Биографија
Основно училиште завршил во Александровац Жупски, а средно во Неготино. Дипломирал на Природно-математичкиот факултет во 1960 година, а на Земјоделскиот факултет во Белград во 1961 година, кога бил избран за асистент на Институтот за примена на јадрена енергија. За асистент по предметот Биохемија на истиот факултет е избран во 1963 година. Магистрирал на Природно-математичкиот факултет во 1965 година. Докторирал на Земјоделскиот факултет во 1971 година и бил избран за доцент.
Специјализацијата по растителна биохемија ја завршил во 1976 година на Универзитетот во Гетинген (Германија). Тој бил избран за вонреден професор по биохемија на Факултетот за земјоделство во 1978 година, а за редовен професор во 1984 година. За време на неговото студирање тој престојувал во САД во Приорија (Илиноис). Во учебната 1989/90 и 1990/91 година предавал биохемија на Природно-математичкиот факултет на Универзитетот во Крагуевац. На постдипломските студии предавал Инструментални методи на анализа, биохемија и ензимологија. Бил раководител на Катедрата за биохемија, продекан од 1979 до 1981 година, а потоа декан на Земјоделскиот факултет (пет мандати). Се пензионирал во 2000 година.