Градовци
Историја
Градовци е доста старо село, за што сведочат старините, археолошките пронајдоци, остатоците од градби, како и сочуваноста на средновековната црква Свети Ѓорѓи. Непосредно кај селото од северната страна постои месноста наречена Градиште, на која се наѓала многу стара („од бир (прв) земан“) тврдина, чии остатоци не се познаваат, а самиот народ нема посебно предание за неа, меѓутоа можно е од неа селото да го добило своето име. Други траги од старини како што се земјени ќупови, ќерамиди, стари пари и остатоци од куќи се наоѓани во месностите Лавчани и Грмаѓе на атарот на селото. Во средното маало на селото Градовци се наоѓа црквата Свети Ѓорѓија која што е многу стара („од век и превек“) со ѕидови од камен. Врз основа на видот на градбата, како и врз основа на техниката и начинот на сликање на фрескоживописот, со сигурност може да се заклучи дека оваа црква потекнува од средновековниот период односно од XIII или XIV век. Самата градба заедно со обемот и квалитетот на живописот во внатрешноста на црквата укажуваат дека таа најпрвин била поголема и доживеала делумно разурнување, а сето тоа пак води кон претпоставката и заклучокот дека во раниот средновековен период на тоа место постоела прилично голема, важна и економски силно развиена градска населба поради што најверојатно и селото го добило името Градовци. Според народното предание, селото Градовци некогаш имало 90 македонски куќи, но во овој крај за време на турското владеење „повладал Арнаутлок“ (започнале да се доселуваат Албанци), па старите жители биле „потепани“ и раселени, поради што селото спаднало само на 9 куќи, од кои потекнуваат родовите: Николовци, Кучиновци, Грбевци, Трпчевци и Богоевци. Бидејќи како причина за опаднувањето на селото Градовци се наведуваат насилствата, споменатото опаѓање можело да биде кон крајот на XVIII и почетокот на XIX век, затоа што тогаш албанските (доселувања) и насилства почнале да се осеќаат во сета област и во соседните краишта. Набргу по големото раселување на старинечкото македонското население селото Градовци започнало одново да расте, преку природен прираст и множење на преживеаното население и со приберување на досленици од кои особено биле бројни оние од селото Осинчани во поречието на Маркова Река. Своевремено со сѐ посилното доселување на Албанците во поречието на Кадина Река, кое било помогнато од сопствениците на чифлиците во Зелениково, голем број на Македонци од оваа област започнале внатрешно преселување и насеување во Градовци, при што тоа во периодот на XIX па сѐ до средината на XX век станало најголемо, најбројно, најнаселено и доста важно, односно единствено македонско христијанско село во планинскиот дел на оваа област. Македонскиот просветител Јордан Хаџи-Константинов - Џинот во својот напис „Јужна страна скопска“ објавен во „Цариградски весник“ на 1 мај 1855 година за Градовци запишал дека е плодоносно село со трудољубиви и честољубиви Славјани (Македонци) кои имаат црква Св. Георгија и многу древни рушевини До 1912 година од селаните на Градовци, приходи ужиивала Мустафа-пашината џамија во Скопје, бидејќи најпрвин сопственоста на селото ја имал некој турски паша кој подоцна таа сопственост ја пренел на џамијата. По Втората светска војна во шеесеттите години на XX век, најголемиот дел од населението на Градовци поради поповлните стопански и сообраќајни услови се преселило во подолната и поблиската населба Станица Зелениково, зачувувајќи ги своите имоти и куќи кои и денес ги посетуваат и обработуваат, а еден помал дел се иселил и во Скопје. Во минатото, бидејќи Градовци било опкружено од сите страни со села населени со албанско население, мажите тешко доаѓале во можност за свадба со жени од други македонски села, при што биле забележувани стари ергени или доведување на невести од поодалечени краишта како околината Галичник, околината на Скопска Црна Гора во Скопско, Кумановско и Гниланско, а дел од населението се одликувало и со низок раст, физичка неразвиеност и голема смртност, што веројатно било последица на тоа што селаните морале да склопуваат брачни врски дури внатре во рамките на еден ист род.