cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шаховски правила
Шах и мат
Било кој играч може да се откаже доколку смета дека позицијата е безнадежна. Ова е чест случај кај мајсторските партии.
Реми
Партијата завршува со реми под еден од следниве услови:
Било кој од двата играча може да прогласи реми со посучување на постоењето на еден од следниве услови:
Доколку играчот може да го шахира противничкиот крал континуирано (вечен шах) и тој незначил дека тоа сака да го прави, тогаш се прогласува реми (иако ова не е правило).
Време
Турнирските партии се играат под временски ограничувања со помош на шаховски часовник. Секој играч мора да го направи својот потег во одредено време. Доколку тој тоа не го направи во рамките на даденото време, го губи правото на потег.
Измислени се разни турнирски правила кои му оневозможуваат на еден играч да продолжи со играње без практични шанси за победа, само за да го победи противникот со истек на време. На пример, крал и топ против крал, ловец и пион не можат да победат низ целата игра (т.е. ниедна страна не може да победи), иако и двете страни теоретски имаат доволен материјал за матирање. Играчот со повеќе време може да игра брзо со надеж дека ќе го збуни противникот или ќе го натера да му истече времето. Доколку играчот смета дека противникот пробува да победи на време, тој може да апелира до надлежно лице на турнирот, кој може да просуди резултат или да казни во зависност од правилата кои важат на тој турнир.
Кај формалните натпревари, секој играч е обврзан да го запише секој свој направен потег, за понатамошна консултација при проблеми со неправилности. За ова се користи алгебарски запис, иако некои играли сѐ уште користат описен запис.
Правилно и добро играње
Како и секоја игра, играњето на шах не бара само разбирање на правилата, туку и способност за донесување на мудри одлуки во рамките на правилата. За вовед во шаховската стратегија, погледнете ги следниве статии:
Елербек
Елербек (Ellerbek) — општина во округот Пинеберг, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Верижник
Верижник или верушка — верига во оџакот над огништето на која виси котелот. Верижниците се карактеристични во домовите од американскиот колонијален период, и во XVIII/XIX век во Западна Европа. Целта на верижникот е да дозволи котелот за готвење да се врти подалеку од огнот, спречувајќи изгореници на готвачот, како и уредување на температурата на котелот. Верижникот е важен чекор во готвењето на отворено бидејќи помогнал да се спасат животи и им овозможил на готвачите да бидат потворечки.
Наводи
__СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__
Пјаца Аринго
Пјаца Аринго, познат и како плоштадот дел Аренго, е најстариот монументален плоштад во градот Асколи Пичено.
Историја
Името на плоштадот потекнува од средниот век кога Асколи станала слободна комуна и ја користела оваа локација за јавни состаноци на парламентот. Ова бил најважниот центар за општествениот живот на градот на кој се држеле јавни настани, а неколку автори го именуваат како место на античкиот римски форум Асколи.
Според Џузепе Маринели во 1152 година на плоштадот била подигната платформа која ја користеле јавни говорници. Токму таму свети Фрањо Асишки, во 1215 година, а подоцна и свети Јаков Маршес (во 1446 и 1471 година) разговарале со граѓаните на Асколи.
Во 1355 година, по протерувањето на Галеото I Малатеста и Вани ди Вендибене, биле изработени Статуите на народот кои имале за цел да ги заменат Статуите на Комуната.
Во средниот век во центарот на плоштадот имало џиновски брест под кој се собирале администраторите на градот за да разговараат за градската работа. Од хрониките на Франческо Бартонини д'Арквата за Асколи, се дознава дека на 7 февруари 1369 година големиот брест бил урнат во голема бура што го погодила градот. Дрвото било заменето со ново кое морало да се замени во 1373 година. Документите од ерата зборуваат за ова последно дрво до крајот на 15 век. Дрвото останало таму околу еден век, но кога ова умрело не било заменето.
Плоштадот се користел за воени паради, игри и турнири поврзани со религиозни фестивали поврзани со заштитникот на градот, Свети Емигдиј. Меѓу нив, вреди да се спомене, прославата на победата на благородната жена, Меничина Содерини која во 1462 година го победила Лудовико Малвеци од Болоња во натпревар во јавање коњи.
Во 1882 година Никола Канталамеса направил скулптура на кралот Виктор Емануел II која била поставена на плоштадот. По Втората светска војна статуата на кралот била отстранета и денес може да се види во јавните градини.
Теануански јазик
Теануанскот, или познат како пумански или бумански, е австронезиски јазик кој се зборува на островот Ваникоро во Соломоните. Јазикот е најдоминантен на островот и ги заменил сите други јазици кои се зборувале на територијата.
Име
Името на јазикот потекнува од островот Теану, кој се наоѓа североисточно од Ваникоро. Јазикот е познат и како пумански или бумански, според селото Пума на островот Теану.
Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 1984
Во списокот на освојувачи на медали по земји на Зимските олимписки игри 1984 се наведени сите земји-учеснички на игрите кои освоиле медали. Најуспешна нација на игрите била репрезентацијата на Источна Германија, која освоила 9 златни медали, додека најмногу медали на игрите освоиле спортистите од Советскиот Сојуз, 25, од кои 6 златни.
Заштитен статус
Заштитен статус или статус на загрозеност на одреден вид — поим што се користи како индикатор за можноста тој вид да изумре во блиска или подалечна иднина.
Глобални системи
Црвениот список на МСЗП е најпознат список на загрозени видови. Според МСЗП (или IUCN) таксоните спаѓаат во некоја од следниве категории:
Постојат и две додатни МСЗП категории:
Според организацијата NatureServe постојат следниве категории :
Овој систем содржи и двосмислени и непотполно одредени категории од типот на Неточно одреден број на едники (Inexact numeric ranks) и меѓукатегории од типот на G2G3 кога не може точно да се одреди соодветната категорија. Во овој систем исто така постои исказот: само во заробеништво или под надзор на човекот, кој има слично значење како и IUCN категоријата: изумрени во дивината (Extinct in the Wild, EW).
Евенкија
Евенкија, старо име: Тунгузија (руски: Эвенкийский автономный округ) — федерален субјект на Русија (автономен округ на Краснојарскиот крај). Нејзиниот административен центар е Тура. Со 767,600 км², таа е седма членка по големина; но истовремено најмалку населена (17,697 во 2002). Во 1908 ова било местото на Тунгускиот настан.
По референдумот на 17 април 2005 г., областите Евенкија и Тајмирија ќе бидат припоени кон Краснојарскиот крај на 1 јануари 2007.
Часовен појас
Евенкија се наоѓа во Краснојарскиот часовен појас (KRAT/KRAST). UTC израмнување: +0700 (KRAT)/+0800 (KRAST).
Реони
Евенкискиот автономен окург се состои од следниве реони:
Демографија
Население (2002): 17,697.
819
819 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 819 година од новата ера, 819. од првиот милениум, 19. од IX век и последна од 810-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6327 и 6328 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5569 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4579 и 4580 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1572.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 819 година се протега во 3455 и 3456, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3515 и 3516 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1362. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 203 и 204 исламска година.
Срчали
Срчали (Σπουργίτης, Спургитис, до 1927 Σερτσελή, Серцели) — село во Општина Кукуш во Кукушкиот округ, Егејска Македонија, денес во областа Централна Македонија, Грција.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа на 18 километри североисточно од градот Кукуш, на неколку километри од грчко-македонската граница, во близина на североисточниот брег на Дојранското Езеро на планината Круша. Селото се наоѓа на надморска височина од 330 метри.
Тарант
Тарант (Tharandt) — град во округот Саксонска Швајцарија-Источни Рудни Планини, во сојузната покраина Саксонија, Германија, сместен на реката Вајсериц, 9 километри југозападно од Дрезден.
Срчали
Историја
Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Срчали се состоело од 23 семејства и 38 жители муслимани Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година Срчали имало 66 жители муслимани.
Тарант
Има протестантска црква, објект за хидротерапија и најстарата академија за шумарство во Германија, основана како Кралска академија за шумарство на Саксонија од Хајнрих Кота во 1811, заедно со неговиот арборетум, Forstbotanischer Garten Tharandt. Во 2002, тешките поплави ги уништиле зградите на академијата и библиотеката, вклучувајќи 500-годишни стари книги. Академијата била обновена и денеска има околу 650 студенти и е позната по нејзината долга традиција за образување студенти од целиот свет за шумарство, управување со ресурси и обработливост на земјата.
Срчали
Историја
Во текот на Балканските војни, селото настрадало од страна на грчките војски.
Тарант
Тарант е омилено летно престојувалиште на луѓето од Дрезден, главна негова привлечност е прекрасната букова шума околу самата населба.
Срчали
Историја
По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Грција. На пописот од 1913 година, во селото биле евидентирани 152 жители, а во 1920 година исто така 152 жители, од кои сите биле Турци. Според Лозанскиот договор, во селото било населено грчко население од Мала Азија, Источна Тракија и Понд, додека од селото се иселиле муслиманските жители. Во 1927 година, селото било преименувано во Спургитис.
Демографија
Во 1928 година селото било чисто бегалско со 109 жители бегалци. , додека во 1940 година селото броело 310 жители. Селото во пописот од 1951 година броело 215 жители, на пописот од 1961 година во селото живееле 277 жители, во 1971 година имало 146 жители, во 1981 година имало 111 жители, додека во 1991 година имало 107 жител. Денеска, населението на селото е 123 жители според пописот од 2001 година.
Аполон Гилевски
Аполон Гилевски е македонски поет, раскажувач, есеист и критичар.
The Pretty Reckless (EP)
The Pretty Reckless е првиот EP албум од американската алтернативна рок група The Pretty Reckless. Овој албум е издаден со помош на издавачката куќа Interscope Records. Водечкиот сингл на албумот, "Make Me Wanna Die", е издаден на 13 мај 2010 година.
Преглед на критичарите
Иако добил многу ентузијазам од обожавателите, Кристијан Хоард од Rolling Stone ја класифицирал музиката како „општа“.
Список на песни
Сите песни се напишани од Тејлор Момсен, Като Кандавала и Бен Филипс.
Зоолошка градина Битола
Зоолошката градина во Битола има значајно место во сферата на општественото живеење, посебно во делот на образование на населението и заштита на одредени животински видови. Уште од своето основање во 1950, зоолошката константно ги подобрува условите за животните со цел да ги исполни европските стандарди, но тие сè уште не се исполнети. Во текот на 2004 година, вработените во Зоолошката градина во Битола започнале низa активности насочени кон подобрување на условите за живот на животните, како и афирмирање на образовниот карактер на градината.
Локација
Битолската зоолошка градина е сместена во прекрасна природа на падините на Тумбе Кафе и заради одликите на својот терен, градината има оригинален и нетипичен „ридско-планински” изглед.
Зоолошката има вкупна површина од околу 2 хектари, бројка што според модерните светски стандарди ја сместува во категоријата на мали зоолошки градини.
Реконструкција
Една од најголемите промени во целокупното работење на зоолошката градина во Битола се случи во текот на 2011 година. Имено, за првпат во историјата на работењето на оваа институција беше изработена техничка документација за нејзина комплетна реконструкција. Со ова, во суштина беше започнат процес кој целосно ќе го промени ликот на оваа институција. Техничката документација предвидува нови 26 живеалишта и останата комплементарна инфраструктура: образовен центар, пешачки патеки, видиковец, детски парк, ресторан, сервисна зона.
Истата година, Зоолошката градина Битола поднесе апликација за членство во Европската асоцијација на зоолошки градини и аквариуми. Благодарение на претходно преземените активности, на последната седница на Советот на ЕАЗА одржана на 26 април 2012 во Минхен, Германија со консензус беше донесена одлука на зоолошката градина во Битола да ѝ се додели статус „Зоолошка градина – кандидат за член во фаза на реконструкција”. Во 2014 година со средства од ИПА фондовите беа изградени 9 нови објекти кои ги исполнуваат стандардите на Европската асоцијација на зоолошки градини и аквариуми, беа изградени живеалишта за лисицата и ракунот, мечката, рисот, тигрите, лавовите, фарма, нилскиот коњ, мајмуните и беше изграден нов влез и билетарница.
Кумерфелд
Кумерфелд (Kummerfeld) — општина во округот Пинеберг, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Илчо Јованов
Во своето работно искуство работел како раководител на Народниот и забавен оркестар во Дом на ЈНА во Белград, во Музичката продукција на МРТВ, како директор на Фестивалот за народна музика „Цветници”, раководител на Народниот оркестар на „Фолк-фест Валандово”. Од основањето на Универзитет „Гоце Делчев“ - Штип, проф. д-р Илчо Јованов е декан на Факултетот за музичка уметност во Штип.
Реализирани проекти
Општина Рибница на Похорје
Општина Рибница на Похорје (словенечки: Občina Ribnica na Pohorju) — општина во традиционалниот регион Штаерска во североисточна Словенија. Седиште на општината е населбата Рибница на Похорје. Денес е дел од Корушкиот статистички регион. Рибница на Похорје станала посебна општина во 1998 година.
Населени места
Покрај општинското седиште Рибница на Похорје, општината ги опфаќа и следните населени места:
Црква „Св. Богородица“ - Слоештица
'''Св. Богородица (или Пресв. Богородица''') — црква кај демирхисарското село Слоештица, претставник на Македонската преродба. Му припаѓа на Крушевско-демирхисарското архијерејско намесништво во Преспанско-пелагониската епархија на МПЦ - ОА.
NGC 872
NGC 872 — спирална галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 872 се споменува и како ESO 544-32, MCG -3-6-19.
Црква „Св. Богородица“ - Слоештица
Црквата е сместена на источниот крај на селото. Претставува голема засвнодена еднокорабна базилика. Според натписот на јужниот ѕид, изградена е во 1908 година од мајсторот Марко Трајанов од Мало Илино. Ѕидана е од кршен камен; венецот и апасидата се од делкан бигор, а прозорците од делкан мермер. Фасадите се фугирани, покривот е от ќерамиди, а оној на апсидатафасен е лимен. Подоцна на запад е прилепена квадратна камбанарија на три ката, исто така со лимен кров.
NGC 872
Откривање
Телото е откриено во 1886 година од страна на Френсис Ливенворт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 26 см.
Црква „Св. Богородица“ - Слоештица
Резбите во храмот се дело на Ѓорѓи Чуранов и Дуко Дељов, кој користи многу зооморфни елементи — кон растителните додава фигури на лавови, волци, орли, бувови и змии.
NGC 872
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 872 е од видот Sc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 872 има привидни димензии од 1,5' х 0,5'.
Црква „Св. Богородица“ - Слоештица
Според натписот над влезот на западната страна, црквата е живописана во 1924 – 1925 година од лазарополскиот зограф Константин Колоски и неговие синови Јаким и Теодосиј.
NGC 872
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 2 ч 15 м 25,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 17° 46' 55". Положбениот агол на објектот е во износ од 174°.
Други поделби
Проучување на NGC 872 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 8629. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 309; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5859. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 891.
Емилија Брумe
Емилија Аугуста Клементина Бруме, моминско Лотигиус (1866-1925), била шведски политичар (либерална), феминистка и активист за мир. Таа била првата жена во шведското законодавно собрание (1914).
Живот
Емилија Бруме е родена на 13 октомври 1866 година во Јеншепинг. Пораснала во Јеншепинг, каде што учела во локалното училиште за девојчиња. Нејзината стручна диплома и била дадена во Wallinska skolan во 1883 година, а дипломирала филозофија и медицина во Упсала во 1884 година. Потоа била вработена како наставничка во училиштето Ана Витлок во Стокхолм.
Таа била претседател на Stockholmsföreningen för kvinnans politiska rösträtt (филијала во Стокхолм на Националното здружение за право на глас на жените) од нејзиното основање во 1902 година до 1906 година. Таа била член на Одборот на директори на (Друштво за социјална заштита) во 1904–1925 година, и член на Стокхолмската дирекција за образование.
Таа исто така била претседател на мировниот сојуз на жените во Шведска, од годината кога го основала во 1898 година, сè до неговото спојување со Шведскиот мировен сојуз во 1911 година и дејствувала како претставник на Шведска на меѓународната мировна конференција во Хаг во 1899 година.
Емилија Бруме била номинирана за изборите на Градскиот совет во Стокхолм во 1910 и во 1911 година. Таа била избрана во градскиот совет за време на последните избори и служела во 1911–1924 година. Таа била претседател на либералните жени во 1917–1920 година.
Емилија Бруме била првата Швеѓанка која била дел од шведскиот законодавен комитет (Lagberedningen), кој подготвувал нови закони и во кој била член во 1914-1918 година. Таа учествувала во пишувањето на реформираниот закон за брак во 1920 година, во кој мажите и жените станале еднакви, а мажената жена била прогласена за законско мнозинство; во законот за еднаква плата за мажи и жени во 1921 година; и законот (Behörighetslagen) кој им давал право на жените да ги работат сите официјални професии во 1923 година.
Забже
Забже (Zabrze, Hindenburg O.S (од 1915 до 1945), целосен назив: Hindenburg in Oberschlesien, шлески: Zobrze) - град во Полска, кој се наоѓа во Шлеското Војводство во близина на Катовице, во западниот дел на Горношлеската Метрополска Област, кое брои околу 2 милиони жители. Низ градот тече реката Битомка, која е притока на Одра.
До 1999 година, градот бил дел од тогашното Катовицко Војводство, а од тогаш е дел од проширеното Шлеско Војводство. Забже е еден од градовите кои ја сочинуваат катовицката конурбација, која пак е важен дел од пошироката Горношлеската Метрополска Област, во која живеат нешто над 5 милиони жители.
NGC 5468
NGC 5468 — спирална галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5468 се споменува и како MCG -1-36-7, UGCA 384, IRAS 14039-0512.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5468 е од видот SBc. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,4 m/лм2. NGC 5468 има привидни димензии од 2,4' х 2,3'.
Други поделби
Проучување на NGC 5468 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 50323. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 241; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4981. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1616.
Вилијам Тел (драма)
Вилијам Тел (Wilhelm Tell) е драма напишана од Фридрих Шилер во 1804 година. Во центарот на приказната е легендарниот швајцарски стрелец Вилијам Тел, како дел од поголемата борба на Швајцарија за независност од Хабсбуршката монархија во раниот 14 век. Операта во четири чинови на Џоакино Росини, Гијом Тел била напишана според француската адаптација на драмата на Шилер.
Подготовка на драмата
Драмата била напишана од Шилер некаде меѓу 1803-тата и 1804-тата година,, првото издание било објавено истата година (1804) во тираж од 7000 примероци. Од моментот на ова издание, Шилеровиот Вилијал Тел била преведена на многу јазици.
Повеќето информации на Шилер за историјата на Швајцарскиот Сојуз се извлечени од: Хроникон Хелветикум од Егид Чуди (латински: „Швајцарска хроника“), Историја на Швајцарскиот Сојуз одЈоханес фон Милер (германски: Geschichten Schweizerischer Eidgenossenschaft ), како и две хроники одПетерман Етерлин и Јоханес Штумпф.
Синопсис
Судбоносното непријателство на тиранот Геслер, Гувернер на швајцарските кантони и Вилијам Тел, мрачниот ловџија, започнува за време на бура на езерото Луцерн, кога Тел јуначки се справува со лутите бранови веслајќи на безбедно еден селанец кој бил гонет од коњаниците на Гувернерот. "Езерото може да се сожали на него, но Гувернерот никогаш," вели Тел.
Св. Димитрија (Безово)
'''Св. Димитрија''' — археолошко наоѓалиште во струшкото село Безово. Претставува сакрална градба од доцноантичко време. Се вели дека селската црква била изградена врз темелите од постара соборна црква. На местото се среќаваат фрагменти од покривни ќерамиди и друг градежен материјал.
Вилијам Тел (драма)
Синопсис
Мислењето кое Вилијам Тел го има за крвожедникот Геслер, го делат сè повеќе селани, особено како што угнетувачот ги полни старите затвори и гради огромен нов затвор во Алтдорф за уште повеќе жртви, и ја поставува неговата капа на столб пред затворот, наредувајќи им на сите кои тука поминуваат да ѝ се поклонат или да ја платат казната со смрт. Гневот на јавноста се разгорува во бунт кога Геслер ослепува еден остарен човек за безначаен прекршок. Тел, индивидуалистот, се држи на страна од одборите на бунтовниците, но ја ветува неговата помош кога е потребна.
Еден од пријателите на селаните е остарениот Барон од Атингхаузен, но неговиот внук и наследник, Улрих од Руденц фасциниран од сјајот на дворот на Геслер и неговата љубов кон Берта, Геслеровата штитеничка, влегува во сојуз со тиранинот. Барон го предупредува Улрих дека Берта ја користат како мамка за него, и дека на крајот ќе победат слободољубивите луѓе, но младичот тргнува да му се придружи на Геслер. Додека тие се заедно на лов, Берта открива дека ќе го сака единствено ако се приклучи кон борбата за ослободување на неговиот народ од Геслеровите стеги.
Тел се подготвува за ветената посета на неговиот свекор, кој е и водач на бунтовниците и неговата сопруга, тој пак стравува дека Гувернерот го смета Тел за непријател, и залудно го моли да го одложи патувањето. Тел инсистира дека нема зошто да се плаши и тргнува на пат со неговиот самострел, придружуван од неговиот син, Валтер. Тие поминуваат покрај затворот каде Тел не ја поздравува капата на Гувернерот и затоа бива заробен од еден чувар. Неколку селани се обидуваат да го спасат, кога ловечката група на Гувернерот дојавува, и Геслер бара објаснување од ловџијата. Тел јавно изјавува дека фактот што не ја поздравил капата бил превид, а Гувернерот забележува дека има слушнато како Тел е мајстор на лакот. Валтер се фали: „Да, господару! Татко ми може да погоди јаболко на растојание од 100 јарди (91m)!“ Вели Геслер: „Одлично, сега ќе ја докажеш својата вештина. Стрелај во јаболко на главата на момчето. Ако промашиш, твоја глава ќе ја плати казната.“
Набљудувачите се ужаснати. Тел паѓа на колена, молејќи го Геслер да ја повлече толку варварската наредба. Тој ги нуди сопствените гради, но Гувернерот се смее и вели: „Не го сакам твојот живот, туку истрелот - доказот за твојата вештина.“ Момчето проговорува: „Пукај, Татко! Не се плаши. Ветувам дека ќе стојам мирно.“ Тел вади две стрели од футролата, едната ја става на појасот, нанишанува со другата и ја пушта по нејзиниот пат. Момчето останува мирно да стои. Валтер дотрчува до неговиот татко, плачејќи: „Еве го јаболкото, Татко! Знаев дека нема никогаш да ме погодиш мене!“
Тел паѓа на колена за да го прегрне својот син, но Геслер нема завршено со него: „Еден збор со тебе, Тел“, му наредува. „Забележав како постави и втора стрела на твојот појас... која беше целта?“ Тел одговара: „Ако првата стрела го погодеше моето дете, втората ќе го погодеше твоето срце.“
Заради овој одговор, Геслер наредил да го врзат и да го одведат во затворот во Кјуснахт заради неговата закана; но се појавила голема бура што се покажало како спас за ловецот. Бидејќи единствено тој можел да го управува бротчето низ бурата, чуварите му ги одврзуваат рацете и Тел го води бротчето до еден раб, каде скокнува од бротчето и со ногата го оттурнува бротчето на неговите заробувачи назад во брановите. И сега, Тел му вели на еден рибар дека планира: „дело кое ќе биде во устата на сите!“
Во меѓувреме, Берта е потпомогната од луѓето на Геслер. Улрих, кој претходно го осудил неговиот господар заради премрежето на Тел и изјавил дека понатамошниот молк би бил предавство за неговата земја и за неговиот Крал, преминал целосно на страната на неговиот народ. Но, тој се враќа премногу доцна за да го најде стариот Барон од Атингхаузен жив; неговиот чичко починал со следната наредба кон селаните: „Времето на благородниците изминува. Новиот ден на народот е близу... се коси цвеќето на витештвото, но слободата го вее нејзиното освојувачко знаме високо.... Држете се цврсто заедно луѓе - држете се засекогаш цврсто.... Бидете едно - бидете едно - бидете едно“
Улрих ги собира селаните и бива назначен за нивен водач. Тој наредува да се наоружаат и да чекаат на огнен знак од планинските врвови, и тогаш да тргнат кон тиранинот. Сепак, еден уште позлокобен лик од востанието се крие во една испукнатина на рид кој гледа на патот. Тел, со самострелот подготвен во неговите раце, го чека Геслер, за кој се очекува дека треба да помине по патот. Геслер наскоро се појавува со неговата свита. Неговиот пат е препречен од Армгарт, селанка и нејзините седум деца. Таа му се жали на Гувернерот: „Милост, господару! Извинете!... Извинете!... Мојот сопруг лежи во затвор. Моите деца плачат за леб. Милост, господару мој, имајте смилувајте се на мене!“
Геслер вика: „Отстапи, или така ми Рајот, ќе те прегазам!“ Армграрт се фрла себеси и нејзините деца пред коњите, плачејќи: „Добро, тогаш прегази нѐ.“ Геслер вика: „Јас сум бил премногу благ владетел на овие луѓе. Од сега па натаму, морам да се променам. Ќе прогласам нов закон низ целата земја. Јас ќе“
Реченицата никогаш не е завршена; стрела го пробива неговото тело. Стиснувајќи ги градите, Геслер извикува: „Ова е дело на Вилијам Тел!... O Господи, помилувај ја мојата душа!“ Армгарт се радува: „Мртов, мртов! Тој се тетерави, тој паѓа!... Гледајте, деца! Ова е како тиранинот умира!“
Стрелата која го убила Геслер ги запалува сигналните пожари на револуцијата, и на зазорување, селаните и работниците ги рушат затворите. Во еден ја наоѓаат Берта; и ја спасуваат во моментот кога запалени талпи за малку би паднале врз неа. Ослободените селани, меѓу нив и Улрих и Берта, сега ја опколуваат куќата на Тел викајќи: „Да живее Вилијам Тел, нашиот заштитник и спасител!“ Берта, поздравувајќи ги обичните луѓе како другари, бара да биде прифатена во нивната Лига на слободата. Нејзиното барање е одобрено и таа му ја дава нејзината рака на Улрих. Тој објавува: „И од овој момент сите мои кметови се слободни!“
Но, наскоро пристигнува абер дека врз Алберт, Царот на Австрија, бил извршен атентат од неговиот внук Џон. Еден ден, сопругата на Тел прима посетител во нивната куќа; тоа е веројатно калуѓер, но Тел набрзо го препознава Џон, маскиран како калуѓер, во бегство од неговите гонители кои би биле и негови заробувачи. Џон, знаејќи дека Тел го убил Геслер, очекува одобрувачка порака од стрелецот, кој, наместо тоа, го осудува неговото злосторство. Сепак, Тел му помага на Џон да побегне, под услов Џон да се искупи за неговото злодело што е можно поскоро.
Историја на изведби и влијание
Првата јавна изведба на Шилеровата Вилијам Тел била поставката во Вајмар во режија на Јохан Волфганг Гете, на 17 март 1804 година. Во летата од 1912 до 1914 година и повторно помеѓу 1931 и 1939 година, драмата на Шилер била поставена во Интерлакен. Претставата била снимена и во германска и во англиска изведба во 1934, а во двете верзии играле истите главни глумци (Конрад Вејд како Геслер). Од 1947 година, претставата се поставува годишно во Интерлакен на Tellspiele. Во 2004 година, претставата на Шилер за првпат беше поставена на [./https://en.wikipedia.org/wiki/R%C3%BCtli_Meadow Rütli Meadow] (германски: Rütliwiese ), по повод нејзината 200-та годишнина. Од 1938 година, оваа претставата се поставува за време на секој викенд на Денот на трудот во Нов Гларус, Висконсин на англиски јазик, а до неодамна и на германски јазик.
Ликовите од претставата се користат во националниот шпил на карти на Унгарија (исто така се користат и во околните земји). Шпилот бил направен во времето пред унгарската револуција од 1848 година, кога револуционерните движења се буделе насекаде низ Европа. Асовите ги прикажуваат четирите годишни времиња. Долго време се верувало дека картите биле измислени во Виена, во работилницата за правење и боење карти на Фердинанд Пјатник, но во 1974 година првиот шпил бил пронајден во приватна колекција во Англија, а на него го пишувало името на изумителот и создавачот на шпилот: Јосеф Шнајдер, Мајстор за боење карти од Пешта, и датата на нивното создавање како 1837 година. Доколку тој не ги избрал ликовите од делото на Шилер, туку доколку ги избрал Унгарските херои или борци за слобода, неговиот шпил карти никогаш немало да биде ниту пуштен во употреба заради огромната цензура одВладата во тоа време. Иако ликовите на картите се од Швајцарија, овие карти не се познати во Швајцарија.
Хозе Ризал, познатиот филипински револуционерен националист и автор, ја превел драмата на неговиот мајчин Тагалошки јазик во 1886 година, земајќи голем дел од својата книжевна и политичка инспирација од Шилер и неговите дела. Во текот на 19 век, Вилијам Тел инспирирал многу борци за слобода, на пример во Италија и во Руското царство.
Иако претставата на Шилер била често поставувана за време на нацистичкиот режим, таа била забранета за јавни изведби во 1941 година. Адолф Хитлер, кој за само малку избегнал обид за атентат од младиот Швајцарец Морис Баво (кој подоцна бил наречен „Новиот Вилијам Тел“ од Ролф Хохут), е кажано дека јавно го објавил неговото жалење дека Фридрих Шилер го овековечил швајцарскиот снајперист Вилијам Тел („Ausgerechnet Schiller musste diesen Schweizer Heckenschützen verherrlichen“ - „Од сите луѓе, Шилер мораше да го глорифицира овој швајцарски снајперист“).
Во 1949 година претставата била прилагодена во италијански филм Вилијам Тел со Џино Черви кој го играл Тел.
Томас Вулзи
Томас Вулзи (Thomas Wolsey; ~1471 или 1473 - ) — англиски државник и кардинал на Римокатоличката црква во Англија.
Во времето кога кралот Хенри VIII станал крал на Англија во 1509 година, кариерата на Вулзи тргнала нагоре. Излегувајќи на политичката сцена, тој станал еден од највлијателните луѓе во Англија. Во 1515 година бил избран за прв советник на кралот, како и кардинал. На тој начин тој бил првиот лорд-канцелар на кралот, позиција која му давала за право да зема големи одлуки од политичкиот живот во Англија. Честопати бил нарекуван како alter rex (втор крал).
Во времето на Англиската реформација, Вулзи започнал да ги губи своите позиции. Најголем проблем на Вулзи му била дадената задача од страна на кралот Хенри VIII да го поништи неговиот брак со Катерина Арагонска. Вулзи го повикал црковниот суд во Англија, со специјален делегат пратен од папата. Сепак, Папата му забранил на Хенри да стапи во нов брак сè додека не се донесе одлука во Рим, а не во Англија. Ана и многубројните непријатели на Вулзи, сметале дека тој е од страната на папата, па така во 1529 Хенри го отпуштил од неговата должност и го уапсил, доколку не умрел од болест во 1530, тој би бил погубен поради предавство.
Скипионе Боргезе
Скипионе Боргезе 1 септември 1577 – 2 октомври 1633) бил италијански кардинал, колекционер на уметнички дела и покровител на уметноста. Како член на семејството Боргезе, тој бил покровител на сликарот Караваџо и уметникот Бернини. Неговото наследство било основањето на уметничката колекција во вилата Боргезе во Рим.
Ран живот и кардиналство
Бил роден во Артена со име Скипионе Кафарели, син на Франческо Кафарели и Ортенсија Боргезе. Бидејќи неговиот татко наишол на финансиски тешкотии, образованието на Скипионе го платил неговиот вујко по мајка Камило Боргезе. По изборот на Камило во папството како папа Павле V во 1605 година, тој брзо му доделил кардиналство на Скипионе и му дал право да го користел името Боргезе и грбот.
Според класичниот модел на папскиот непотизам, кардиналот Боргезе имал огромна моќ како секретар на папата и ефективен шеф на владата на Ватикан. Во негово име и во име на папата собрал огромно богатство преку папските такси и даноци и стекнал огромен имот за семејството Боргезе.
Кардинал
Скипион добил многу почести од својот вујко. Тој станал генерал-началник на папските држави, легат во Авињон, протоереј на базиликите Латеран и Ватикан, префект на Потписот на Грејс, игумен на Субако и Сан Грегорио да Сасола на Коелиан и библиотекар на Римокатоличката црква. Тој, исто така, ги презедел функциите на Големиот затвор, секретар на Апостолските Брифи, архиепископ на Болоња, заштитник на Германија и Хабсбуршка Холандија, на редот на Доминиканците, Камалдолезе и Оливетанците, на храмот на Лорето и на швајцарската гарда и бројни други црковни позиции. Во секоја од овие канцеларии кардиналот добивал стипендии. Неговиот приход во 1609 година бил околу 90.000 скуди, а до 1612 година достигнал 140.000 скуди.
Како кардинал внук (официјална функција сè додека не бил укината во 1692 година), Боргезе бил поставен како задолжен за внатрешните и надворешните политички работи на Папските држави. Покрај тоа, Павле V му го доверил на својот внук управувањето со финансиите и на папството и на семејството Боргезе. Боргезе предизвикал голема контроверзија и незадоволство користејќи бројни „подароци“ од папската влада за финансирање инвестиции на семејството Боргезе. Идентификувајќи ги имотите за изнајмување како најефикасните средства за обезбедување финансиска стабилност, тој купил цели градови и други обемни имоти, вклучувајќи приближно една третина од земјиштето јужно од Рим. Искористувајќи го својот авторитет како кардинал внук, тој често ги принудувал сопствениците да му ги продале своите имоти со значителни попусти. На тој начин, Боргезе се погрижил богатството на семејството да не било трајно зависно од црковната функција.
Кардиналот Скипионе Боргезе починал во Рим во 1633 година и бил погребан во капелата Боргезе во базиликата „Голема Богородица“.
Приватен живот
Современиците ги коментирале речиси јавните скандали кои во прилики произлегленод можната хомосексуалност на Скипионе, што се рефлектирал во неговиот вкус за собирање уметност со силни хомоеротски призвук. Во 1605 година, Скипионе, наводно, го налутил својот вујко папата со тоа што го довел Стефано Пињатели, со кого Скипионе бил тесно поврзан, во Рим.
Според подоцнежниот писател Гаетано Морони, Скипионе:
Скипионе последователно паднал во долга и тешка болест и се опоравил дури кога на Пињатели му било дозволено да дојде. Папата решил да го контролирал Пињатели и го хиротонисал, почеток на кариерата што довело до тоа да станел кардинал во 1621 година Навистина, италијанскиот историчар Лоренцо Кардела забележувал дека Римската инквизиција двапати го ослободила Пињатели дека имал „несоодветно влијание“ врз кардиналот Боргезе.
Меѓутоа, неодамна објавените извештаи за шпионажа на Џовани Антонио Марта зборувале против резултатите од таквата официјална истрага и суштински ги потврдувале хомосексуалните склоности на кардиналот Скипионе. Тие вклучувале извештај за благородник за кого се велело дека Скипион го сакал „до точка на лудило“ и за кого бил решен да обезбедил кардиналска капа; како и една помрачна епизода каде што еден млад човек од осумнаесет години наводно бил убиен во антената на Скипионе од страна на неговите слуги откако го напуштил креветот на кардиналот.
Развој на градини
Боргезе покажал посебен интерес за развојот на обемните градини преземени од различни уметници во неговите римски резиденции, Палацо Боргезе на Квиринал (првенствено 1610-1616) и Вилата Боргезе (иницирана во 1613 година и елаборирана до крајот на животот на Кардиналот). Двете овие влијателни градини се одликувале со иновативни елементи како што биле водопади, и тие инкорпорирале густи насади со дрвја, кои обезбедувале рурална изолација во градот.
Обнова на црквите
Во првата половина од неговата кариера, градењето на црквата на Скипионе било поврзано со неговите пофалници или титуларни должности; во втората половина неговото јавно покровителство било пошироко, интервенирајќи во Сан Крисогоно, Санта Марија сопра Минерва, Санта Марија дела Виторија, Санта Кјара а Каса Пиа, Сан Грегорио Магно, како и изградба на нови цркви во близина градовите Монтефортино и Монте Компатри. За време на папството Лудовизи, главниот фокус на црковното покровителство на Боргезе било на комеморативни проекти. Првиот бил украсувањето на капелата Кафарели во Санта Марија сопра Минерва (1620–23). Вториот бил масивниот дрвен катафалк украсен со гипсени фигури во природна големина, дизајниран од Џан Лоренцо Бернини, подигнат во базиликата „Голема Богородица“ (1622).
Првото дело на Боргезе по влегувањето во Светиот колеџ каде студирал било градењето и украсувањето на ораторските капели на Свети Андреј и Света Силвија покрај Сан Грегорио Магно ал Селио. За Боргезе да завршел таков проект ја изјавил својата посветеност на христијанското наследство на градот, истовремено означувајќи гест на почит кон големиот црковен реформатор од претходната генерација. Реставрацијата на Сан Себастиано фуори ле мура (ноември 1607 – 1614 година), црква изградена под Константин (околу 312) во која се наоѓала најголемата збирка мошти познати во тоа време. Сан Себастиано бил дополнително една од седумте цркви за аџии во Рим и нејзиното реставрирање бил клучен елемент во оживувањето на колото поттикнато од аџилак. Реставрацијата на Боргезе всушност била целосна модернизација: обнова на главната фасада, додавање на заден влез и темелно ремонт на ентериерот во модерен декоративен идиом. Највпечатлива одлика на реставрацијата била инциденцата на името и симболите на Боргезе. На врвот на парапет на тремот стоеле статуетки со орел и змеј (симболите на Боргезе); под била фасадната посвета: Скипионе Боргезе, Големиот затвор, кардинал и свештеник на Светата римска црква, 1626 година. Неговиот грб во главните панели на долгата оска на таванот бил монтиран не како што било вообичаено во екскухеоните, туку директно во рамката, клучот на сводот на просцениумот на крајот од наосот; под еден натпис во основата на куполата на балдахин имала уште еден натпис.
Како кардинал, Боргезе сериозно ја сфатил својата одговорност да придонел за грижата и украсувањето на црквите под негов надзор. Особено по смртта на неговиот вујко, се чинело дека го искористил украсувањето на црковните згради за да покажел грижа за благосостојбата на верниците. Реконструкцијата на Сан Крисогоно, Рим (1618–28) бил веројатно најскапиот проект за преуредување преземен во која било црква во градот во текот на почетокот на XVII век. Златото го покривал таванот и многу други површини.
Таквите јавни потфати му помогнале на Боргезе да ја рехабилитирал својата репутација, иако тој никогаш не го вратил своето политичко влијание.
Уметнички колекционер
Боргезе го искористил огромното богатство што го стекнал како кардинал внук за да составел една од најголемите и најимпресивните уметнички колекции во Европа. Колекцијата Боргезе започнала околу збирката на слики од Караваџо, Рафаел и Тицијан, како и од древната римска уметност. Скипионе, исто така, многу купувал од водечките сликари и скулптори од неговото време. И покрај тоа што подоцнежните генерации дисперзирани некои од неговите набавки преку продажба и дипломатски подароци, делата што тој ги составил го сочинувале јадрото на имотот на Галерија Боргезе, музеј сместен во вилата нарачана од Скипионе (1613–1615) од архитектот Џовани Васанцио. Дополнителни имоти биле изложени во вилата Мондрагоне. Неговата збирка била поетски опишана уште во 1613 година од Сципионе Франчучи.
Сатир и делфин (римска мермерна копија од изгубена грчка бронза, 4 век пр.н.е.) ги отсликувала елегантните и сензуални прикази на млади машки фигури кои биле видно прикажани во колекцијата на Боргезе. Едно од неговите најценети дела бил Хермафродит (римска копија по грчки оригинал од 2 век п.н.е.). Од младиот скулптор Џан Лоренцо Бернини, Скипионе во 1620 година нарачал реалистично изведен душек на кој ја поставил оваа сензуална гола фигура. Се наведувало дека Боргезе ја чувал оваа статуа во специјално направен дрвен шкаф, кој би го отворил со театарски процут на забава на неговите блиски пријатели. Сепак, оваа скулптура му била дадена на почетокот на 19 век на Наполеон по бракот на Камило Боргезе со Полин Бонапарта, сестрата на Наполеон, и сега се наоѓала во Лувр. Збирката Боргезе денес содржел уште една копија од 2 век што била пронајдена. Папата Павле V доброволно ги помагал напорите на својот внук да ги добиел уметничките дела што го разбудиле неговиот интерес. Во 1607 година, папата му дал на кардиналот колекција од 107 слики кои биле конфискувани од сликарот Кавалиер Д'Арпино откако уметникот не платил даночна сметка.
Караваџо
Меѓу сликите што Боргезе ги стекнал преку заплената од Кавалиер д'Арпино во 1607 година биле две важни рани дела на Караваџо (и двете 1593, сè уште во Галерија Боргезе): веројатен автопортрет, обично наречен Болен Бахус и Момче со корпа со овошје, отворено хомоеротична слика на младина која заводливо продолжувала кон гледачот голема корпа со овошје.
Боргезе, исто така, многу се восхитувал на натуралистичките и психолошки сложените подоцнежни религиозни слики на Караваџо, како што бил младешкиот свети Јован Крстител (1605/6), кој колекционерот го стекнал од имотот на уметникот веднаш по неговата смрт, и интензивниот Давид со Главата на Голијат (1609/10), која го претставувала библискиот херој кој нанадвор ја протегал отсечената глава со одликите на уметникот.
Боргезе ги присвоил Мадона и детето на Караваџо со Света Ана, голем олтар нарачан во 1605 година за капела во базиликата Свети Петар, но отфрлен од Колеџот на кардинали поради неговиот земен реализам и неконвенционална иконографија. Неодамнешните архивски истражувања покажале дека Боргезе имал намера уште од раните фази на комисијата жртвеникот да завршил во неговата сопствена колекција.
Покровителство на Бернини
Раното покровителство на Боргезе на уметникот Џан Лоренцо Бернини му помогнало да се воспоставил како водечки италијански скулптор и архитект од седумнаесеттиот век. Помеѓу 1618 и 1623 година, Бернини работел првенствено за Кардиналот, создавајќи иновативни парчиња што ќе станеле рани мерила за барокниот стил. За декорацијата на вилата Боргезе, Бернини изработил фигура на Давид во природна големина (1623) и три скулптурни групи со митолошки теми.
Кулминативното дело во оваа серија што Бернини го создал за Боргезе, Аполон и Дафне (1623–1625), претставувал инцидент популарен во италијанската поезија од почетокот на седумнаесеттиот век, и на крајот изведен од Метаморфозите на римскиот поет Овидиј. Бернини го отсликувал Аполон како посегнувал кон речната нимфа Дафне токму кога татко ѝ ја преобразил во ловоров дрво за да ја спречил да изгори од допирот на богот на сонцето. Сфатена во својот оригинален интелектуален контекст, оваа група претставувала фрустрирана желба и траен очај и болка, предизвикани од љубов.
Овие значења можеби имале посебна резонанца за Боргезе, кој во тоа време бил нашироко исмеан поради неговата привлечност кон други мажи. Специфичниот момент прикажан од Бернини, исто така, се сметал дека на почетокот на XVII век го означувал спојувањето на половите, поексплицитно прикажано во Хермафродитот, исто така, во колекцијата на Кардиналот.
Во 1632 година Бернини извршил две мермерни портретни бисти на Боргезе (и двете во римската галерија Боргезе). Овие дела го доловувале бујот на кој се восхитувале пријателите на кардиналот и кои неговите критичари го окарактеризирале како несериозност несоодветна за неговата канцеларија.
Колекција
Иако тој бил најмногу поврзан со развојот на барокот, тој исто така со нетрпение собирал дела на многу уметници од сосема различни стилови.