cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Транквило Барнета
Баер Леверкузен
Пред почетокот на сезоната 2004-05, Барнета се преселил во германскиот прволигаш Баер Леверкузен. Меѓутоа со оглед на тоа што бил многу млад (19 години), за првата сезона тој бил испратен на заем во Хановер 96 со цел да се здобие со искуство од играње на натпревари во Бундеслигата. Своето деби во Бундеслигата го направил на 18 септември 2004, влегувајќи од клупата за резерви на местото на Леандро во поразот со 3-0 на гости против Вердер Бремен. Својот прв гол во Бундеслигата го постигнал во седмото коло од сезоната на гостувањето против Ханза во победата со 3-1; голот го постигнал со глава по нафрлената топка на Михаел Тарнат. Тоа воедно бил и неговиот прв старт во почетниот состав за сезоната. Сепак, поради повреда тој запишал само седум настапи, во кој постигнал два гола.
Пред почетокот на сезоната 2005-06 Барнета се вратил во Баер Леверкузен. Тој го добил дресот со број 7, кој бил испразнет со заминувањето на Робсон Понте, и кој ќе стане негов заштитен знак во следните години додека настапува за Баер Леверкузен. Својот деби настап во дресот на фармацевтите го направил во првото коло од сезоната против Ајнтрахт Франкфурт, појавувајќи се од клупата за резерви во завршницата од натпреварот на местото на Пол Фраер во победата со 4-1. На 15 октомври 2005, Барнета го постигнал првиот гол во црвено-црниот дрес во поразот од Мајнц со 3-1, само четири минути подоцна од како влегол во игра на местото на Симон Ролфес во 75-тата минута. Со своите шест гола и седум асистенции во оваа сезона, тој бил еден од најголемите протагонисти во својот тим, и дал голем придонес за поправување на резултатите во вториот дел од сезоната и напредок до 5. место кое го води клубот во Купот на УЕФА.
Во следната сезона, иако имал многу послаби бројки; само еден гол и две асистенции, тој сè уште бил стандарден првотимец и одиграл 30 натпревари од кои 26 како стартер.
Сезоната 2007-08 била една од најдобрите во неговата кариера. Играчот од средниот ред постигнал 6 гола во Бундеслигата; на гостувањата против Нирнберг (победа 2-1), Волфсбург (победа 2-1), Херта (победа 3-0), Вердер (пораз 5-2) и Дујсбург (пораз 3-2) и на домашен терен против неговиот поранешен тим Хановер (победа 2-0). Покрај тоа, тој постигнал еден гол и во Купот на УЕФА во убедливата победа на гостувањето против Цирих со 5-0 на 19 декември 2007, а тој натпревар бил посебен за него поради тоа што за првпат излегол на терен со капитенската лента на клубот. Со 23 години и 6 месеци, Барнета станал еден од најмладите капитени во историјата на Баер Леверкузен. Сезоната ја завршил со вкупно 44 настапи во сите конкуренции и 7 постигнати гола.
За сезоната 2008-09 во Леверкузен, дошле двајца одлични играчи од средниот ред како Ренато Аугусто и Тони Крос, со цел да се поправи слабото 7. место од претходната сезона. Меѓутоа Барнета и во својата четврта сезона во клубот останал стандарден првотимец на позицијата лево крило; постигнал 4 гола во Бундеслигата против Хофенхајм (победа 2-1), Волфсбург (победа 2-0) и Вередер (1-1) на Бај Арена и на гостувањето против Хамбургер (пораз 3-2). Баер Леверкузен ја завршил сезоната на разочарувачкото 9. место, но биле финалисти на Купот на Германија, каде загубиле со 1-0 од Вердер. Барнета играл во секој натпревар од купот па и во самото финале, а постигнал и еден гол во четврт-финалето против Баерн Минхен за победата со 4-2. Сезоната ја завршил со 37 настапи и 5 гола.
Во неговата петта сезона во клубот (2009-10), се појавил во игра во 32 натпревари од Бундеслигата и постигнал 4 гола против екипите на Фрајбург (два гола; победа 5-0), Мајнц (победа 4-2) и Хофенхајм (победа 3-0). Почнувајќи како стартер во 31 натпревар, Барнета дал огроме придонес за освојувањето на 4. место со само 2 бода помалку од третото место кое води во Лигата на шампионите. На 17 април 2010 во натпреварот против Штутгарт, за првпат во својата професионална кариера бил исклучен, поради добивање на два жолти картони за само 3 минути; првиот во 16-тата, а вториот во 19-тата минута. Барнета играл и во двата натпрвари од Купот на Германија на Баер во оваа сезона.
Сезоната 2010-11, Барнета повторно ја започнал како првотимец, но набргу по почетокот на втората половина од сезоната, во пријателски натпревар го повредил медијалниот менискус на десното колено кое го извадило од акција за 8 недели. Во 27-мото коло од Бундеслигата, тој се вратил на терен влегувајќи на местото на Ренато Аугусто за последните 2 минути од натпреварот. До крајот на сезоната тој одново бил стандарден и не пропуштил ниту еден натпревар, а сезоната ја завршил со два постигнати гола и двата пред повредата: против Борусија Дортмунд (победа 2-0) во август и против Келн (победа 3-2) во декември. Вкупно одиграл 25 натпревари во сезоната.
Пред почетокот на сезоната 2011-12, Барнета повторно се повредил овојпат ги скинал мускулните лигаменти. Поради таа причина го пропуштил најголемиот дел од сезоната, до март 2012 година. На 24 март 2012 година, тој го направил своето враќање, влегувајќи од клупата за резерви во 71-вата минута од натпреварот против Шалке 04 на местото на Андре Ширле. Тој одиграл само 7 натпревари во Бундеслигата и оваа сезона била прва за него во клубот во која не успеал да постигне ниту еден гол, но имал две асистенции. Со оглед на тоа што договорот му важел до 30 јуни 2012 година и не дошло до продолжување на истиот оваа сезона се покажала последна за Барнета во Баер; тој го напуштил Леверкузен после осум години.
Шалке 04
Иако постоел интерес за Барнета од некој клубови надвор од Германија, пред сè Њукасл Јунајтед и Јувентус, сепак тој решил да остане во Бундеслигата и во текот на летото 2012 година му се приклучил на Шалке 04. Тој потпишал тригодишен договор со клубот во вредност до 30 јуни 2015. Откако го комплетирал својот трансфер, Барнета го избрал дресот со број 27, претходно носен од Сиприан Деац. При неговото претставување на навивачите изјава дал генералниот менаџер на Шалке, Хорст Хелд кој рекол:
"Ние сме се среќни што Транквило одлучи да ни се приклучи." Тој има огромни квалитети и е многу флексибилен, а тоа го покажа во Баер Леверкузен, како и во швајцарската репрезентација. Исто така, имавме шанса да го доведеме со слободен трансфер."
Меѓутоа и покрај тоа што дошол како големо засилување, првата сезона беше за Барнета во Шалке 04 била незадоволителна. Тој не ги прикажал перформансите од Леверкузен, иако забележал 21 настап во Бундеслигата, само двапати бил во почетните единаесет и само во еден натпреварги одиграл сите 90 минути. Во ниту едно од трите натпреварувања во кој учествувал Шалке, тој не успеал да постигне гол, забележувајќи само една асистенција во Бундеслигата. Со оглед и на силната конкуренцијата од играчи како искусниот Џеферсон Фарфан и младите Луис Холтби и Јулијан Дракслер, тој не можел да се здобие со место во почетниот тим и паднал под очекувањата.
Позајмица во Ајнтрахт Франкфурт
Откако испаднал од плановите на тренерот Јенс Келер, Барнета бил испратен на заем во Ајнтрахт Франкфурт на 2 септември 2013. Така, Ајнтрахт станал четвртиот различен клуб од Бундеслигата за кој Барнета настапувал. Тој направил 22 настапи во Бундеслигата од кој 20 како стартер и постигнал еден гол на 23 март 2014 во победата со 5-2 на гости против Нирнберг. Одиграл солидна сезона и со тоа му помогнал на клубот да избори опстанок во лигата.
Враќање во Шалке 04
По една успешна година за Барнета во Ајнтрахт пред почетокот на сезоната 2014-15, тој се вратил во Шалке 04. На 23 септември 2014, на гостувањето кај Вердер Бремен тој го постигнал својот прв гол во дресот на Шалке, поставувајќи ги конечните 3-0 во 85-тата минута. Сепак, тој имал само периферна улога во почетокот на сезоната, но во октомври кога Келер бил отпуштен и заменет со Роберто Ди Матео добил повеќе простор за игра. На 29 ноември 2014, тој го постигнал својот втор гол во сезоната во победата над Мајнц со 4-1 на домашен терен, а веќе во следното коло во натпреварот против Штутгарт тој имал огромен придонес за победата со 4-0 со три асистенции. Третиот гол за сезоната го постигнал во победата над Борусија Менхенгладбах со 1-0 на домашен терен.
Репрезентативна кариера
Барнета бил репрезентативец на швајцарската репрезентација под 17 години која триумфирала на Европско првенство во 2002 година, заедно со идните соиграчи од сениорската репрезентација Филип Сендерос и Рето Циглер.
Својот прв повик во сениорската репрезентација го заработил во 2004 година, кога бил вклучен во групата од 23 играчи за Евро 2004, како замена за повредниот Јохан Лонфат, меѓутоа не одиграл ниту еден натпревар на првенството. Набргѕ потоа во септември истата година, Барнета го направил своето деби во репрезентаривниот дрес против Ирска на Сент Јакоб Парк, во квалификациите за Светското првенство 2006.
Барнета бил повикан за Светското првенство 2006 и ги одиграл сите натпревари на својата репрезентација од почеток до крај. Во вториот натпревар од групната фаза, Барнета го постигнал својот прв гол за швајцарската репрезентација за да ја завери победата над Того со 2-0 во 88-мата минута. Во осминафиналето, тој беше еден од тројцата швајцарски репрезентативци кој промашија пенал во серијата против Украина, по што Швајцарија загуби со 3-0, откако по 120 минути игра натпреварот завршил 0-0. Тој бил во потесниот избор за наградата за најдобар млад играч на турнирот, но таа сепак му припаднала на Лукас Подолски.
Тој бил повикан и за Евро 2008 каде одиграл 3 натпревари и бил постојано присутен во квалификациите за Светското првенство 2010 каде швајцарската репрезентација обезбедила место со освојувањето на врвот во нивната група.
На 4 јуни 2011 година, постигна два гола од слободен удар против Англија во квалификациите за Евро 2012. Барнета бил повикан да ја претставува Швајцарија и на Светското првенство 2014 во Бразил, но тој не одиграл ниту еден натпревар.
Преобразба на Отоманското Царство
Преобразба на Отоманското Царство — период во историјата на Отоманското Царство од околу 1550 до околу 1700 година, што се протега приближно од крајот на владеењето на Сулејман Величествениот до Договорот од Карловци на крајот на Војната на Светата лига. Овој период се одликува со бројни драматични политички, социјални и економски промени, кои резултирале со префрлање на царството од експанзионистичка, патримонијална држава во бирократско царство засновано на идеологија за почитување на правдата и дејствување како заштитник на сунитскиот ислам. Овие промени во голем дел биле поттикнати од серија политички и економски кризи во доцниот 16 и почетокот на 17 век, кои биле резултат на инфлацијата, војните и политичкиот фракционеризам. Сепак, и покрај овие кризи, царството останало силно и политички и економски, и продолжило да се прилагодува на предизвиците на светот што се менува. 17 век некогаш бил окарактеризиран како период на опаѓање за Османлиите, но од 1980-тите историчарите на Отоманското Царство сè повеќе ја отфрлаат таа одлика, идентификувајќи ја како период на криза, адаптација и преобразба
Во втората половина на 16 век, Отоманското Царство се нашло под зголемен економски притисок поради зголемената инфлација, која потоа влијаела и на Европа и на Блискиот Исток. Демографскиот притисок во Анадолија придонел за формирање на банди, кои до 1590-тите се соединиле под локалните воени лидери започнувајќи серија судири познати како Џелали. Отоманската фискална несолвентност и локалниот бунт заедно со потребата да се натпреваруваат воено против нивните ривали Хабсбурговците и Сафавидите создале тешка криза. На тој начин, Османлиите преобразиле многу од институциите кои претходно го дефинирале царството, постепено разградувајќи го Тимарскиот систем со цел да се подигнат модерни армии на мускетари и четирикратно ја зголемиле големината на бирократијата со цел да се олесни поефикасно собирање на приходите. Во Цариград, промените во природата на династичката политика довеле до напуштање на отоманската традиција на кралско братоубиство и до владин систем кој многу помалку се потпирал на личниот авторитет на султанот. Други личности играле поголеми улоги во владата, особено жените од царскиот харем, за кои голем дел од овој период често се нарекува Султанат на жените. Променливата природа на султанската власт довела до неколку политички пресврти во текот на 17 век, додека владетелите и политичките фракции се бореле за контрола над царската влада. Во 1622 година, султанот Осман II бил соборен со јаничарско востание. Неговиот последователен регицид бил санкциониран од главниот судски функционер на царството, покажувајќи намалена важност на султанот во отоманската политика. Сепак, приматот на османлиската династија како целина никогаш не бил доведен во прашање. Од султаните од 17 век, Мехмед IV бил најдолго на престолот, владеејќи 39 години од 1648 до 1687 година. Царството доживеало долг период на стабилност под неговото владеење, предводено од реформски настроената фамилија на големи везири Ќопруловци. Ова се совпаднало со периодот на обновени освојувања во Европа, освојувања кои кулминирале со катастрофалната опсада на Виена во 1683 година и падот на семејството Ќопруловци. По битката била составена коалиција на христијански сили за борба против Османлиите, што довело до падот на Отоманска Унгарија и нејзино припојување од Хабсбурзите за време на Војната за Светата лига (1683–99). Војната предизвикала уште една политичка криза и ги поттикнало Османлиите да спроведат дополнителни административни реформи. Со овие реформи се ставило крај на проблемот со финансиската неликвидност и преобразба од патримонална во бирократска држава станала трајна.
Територија
Во споредба со претходните периоди на отоманската историја, територијата на Отоманското Царство останала релативно стабилна, протегајќи се од Алжир на запад до Ирак на исток и од Арабија на југ до Унгарија на север. Темпото на проширување забавило за време на втората половина од владеењето на Сулејман Величествениот (1520–66), бидејќи Османлиите се обидувале да ги консолидираат огромните освојувања извршени помеѓу 1514 и 1541 година, но не дошле до крај. Откако склучиле мир со Австрија во 1568 година, Османлиите ја започнале Османлиско-венецијанската војна 1570–73, освојувајќи го Кипар и поголемиот дел од Далмација. Поморската кампања довела до заземање на Тунис од Шпанците во 1574 година, а примирјето било потпишано во 1580 година.
Последователно, Османлиите ја обновиле војната со Сафавидите во Отоманско-сафавидската војна од 1578–1590 година, освојувајќи ги Грузија, Азербејџан и западен Иран. Војната што резултирала со Османлиите го достигнала своето најголемо територијално проширување за време на Мурат III. Во 1593 година, граничниот инцидент довел до обновување на војната со Хабсбуршка Австрија во Долгата војна (1593–1606), во која ниту една страна не можела да постигне одлучувачка победа. Османлиите накратко го држеле Ѓер (Јаник, 1594–8), но ја изгубиле контролата над Новиград (1594), изложувајќи го Будим на напади од север. До крајот на војната, Османлиите ги освоиле стратешките тврдини Егер (Егри, 1596) и Велика Канижа (1600). Сафавидите го искористиле отоманското одвраќање на запад поништувајќи ги сите нивни неодамнешни придобивки на исток во Отоманско-сафавидската војна од 1603–1818 година. По превирањата на регицидот на Осман II, Сафавидите исто така го зазеле Багдад и голем дел од Ирак во 1623 година, задржувајќи го до 1638 година, по што повторно била воспоставена границата на Договорот од Амасија од 1555 година. Додека тие биле окупирани со сафавидските војни, тековниот бунт на локалните шиити од Јемен конечно ги принудило Османлиите да ја напуштат таа провинција во 1636 година. Провинцијата Лахса во источна Арабија, исто така, страдала од постојан бунт и племенски отпор против османлиската власт, и била напуштена во 1670 година.
Од 1645 година наваму, Османлиите биле преокупирани со тешкото освојување на Крит од Република Венеција. Островот брзо бил совладан, но венецијанската поморска супериорност ѝ овозможила на тврдината Кандија (современ Ираклион) да се спротивстави со децении. Одржливата експанзија во Европа била обновена во втората половина на XVII век, под покровителство на познатите големи везири од Ќопруловци. Бунтовничкото вазално кнежевство Трансилванија било покорено со освојувањата на Инеу (Јанова, 1658) и Орадеја (Варад, 1660). Војната со Хабсбурзите во 1663-1664 година довела до обновување на Новиград и освојување на Нове Замки (1663). Освојувањето на Крит конечно било завршено во 1669 година со падот на Кандиjа. Истата година, Османлиите ја прифатиле понудата на козачката држава Десен брег на Украина да стане отомански вазал во замена за заштита од Полско-литванската Заедница и Русија. Ова довело до војна во 1672–76 година, бидејќи Османлиите ја освоиле Подолија од Полско-литванската Заедница, и до војна со Русија во 1676–81 година, во која руските гарнизони биле протерани од козачките земји. Отоманското владеење во Европа го достигнало својот најголем степен во 1682 година, кога анти-хабсбуршкиот водач на унгарските бунтовници Имре Токоли се заколнал на верност на Отоманското Царство, прифаќајќи ја титулата „Крал на Средна Унгарија“ (османски турски: Orta Macar). Исто како што вазализацијата на Десен брег на Украина довела до кампањата за Каманиче, така и вазализацијата на Имре Токоли директно довела до битката во Виена во 1683 година.
По неуспешната опсада на Виена во 1683 година, коалициските сили на Светата лига почнале да ги туркаат Османлиите од Унгарија, при што поголемиот дел од земјата паднал до 1688 година. Во Договорот од Карловци, Османлиите ја прифатиле оваа загуба како и враќањето на Подолија кон територијата на Полска-Литванија. Додека Крит останал во отомански раце, Мореја била отстапена на Венеција заедно со поголемиот дел од Далмација. Ова бил првиот голем пример на територијално повлекување на Османлиите во Европа и го поттикнало усвојувањето на одбранбена воена политика долж реката Дунав во текот на 18 век.
Вазалства
Покрај територијата под директна царска управа, Отоманското Царство поседувало и различни степени на суверенитет над нејзините многубројни вазални држави. Односот на секоја вазална држава со царството бил единствен, но обично вклучувало плаќање данок, воен придонес или и двете. Такви вазали ги вклучувале Дунавските кнежевства Влашка и Молдавија, Кримското ханство, Кнежевството Трансилванија, Дубровничка Република, различни грузиски и кавкаски кнежевства и, во втората половина на 17 век, козачката држава Десен брег Украина и територијата со која владеел Имре Токоли, позната како Средна Унгарија. Шарифите од Мека во западна Арабија исто така биле подложни на Османлиите, но ниту плаќале данок, ниту пак понудиле воени сили. На моменти, Отоманското Царство добивало данок и од Венеција, Хабсбуршка Австрија, Полска-Литванија и Русија, што ги направило вазали на Отоманското Царство во теорија, ако не и во пракса. Територијата на Отоманското Царство вклучувала и многу помали и често географски изолирани региони каде што власта на државата била слаба, а локалните групи можеле да остварат значителни степени на автономија или дури и де факто независност. Примерите ги вклучуваат висорамнините на Јемен, областа на планината Либан, планинските региони на Балканот, како што е Црна Гора и голем дел од Курдистан, каде што пред-отоманските династии продолжиле да владеат под отоманска власт.
Демографија
Поради недостигот на евиденција и тенденцијата да се евидентира бројот на домаќинства наместо поединци во даночните истражувања, многу е тешко точно да се одреди нивото на населението во Отоманското Царство. Така, наместо дефинитивни бројки, историчарите се попогодни да покажат трендови на зголемување и намалување на населението од регион до регион. Познато е дека Балканот и Анадолија, како и Европа, доживеале брз пораст на населението во текот на 16 век, зголемувајќи се за приближно 60% во периодот 1520-1580 година. Овој раст довел до притисок на населението во Анадолија, бидејќи земјата веќе не можела соодветно да го поддржува селското население. Многу селани без земја се занимавале со бандитизам како начин да заработат за живот, или биле регрутирани во армиите на бунтовниците од Џелали. Контролирањето на активностите на бандитите станало главно прашање на политиката за Османлиите, бидејќи бандитските напади само ја влошувале земјоделската ситуација во Анадолија. Еден метод на контрола вклучувал нивно регрутирање во османлиската војска како мускетари, познати како секбан и сариџа. Биле испробани и други методи, како што е испраќањето на инспекциски тим во 1659 година, кој конфискувал 80.000 незаконски огнено оружје. По драматичниот демографски раст од 16 век, населението во 17 век било главно стабилно, а во некои региони дури и опаѓало, повторно релативно во согласност со општите европски трендови.
Главниот град на Отоманското Царство бил Цариград (денешен Истанбул), со население од над 250 илјади во средината на 16 век. Други проценки го ставаат уште повисоко, меѓу 500 илјади и еден милион жители. Втор по големина бил Каиро, со приближно 400 илјади жители во 1660 година. Повеќето други големи урбани центри дури и не се приближувале до оваа големина. Измир прераснал од мал град во главен центар на меѓународната трговија, со 90 илјади жители во средината на XVII век, додека сирискиот град Алеп исто така пораснал од приближно 46 илјади во 1580 година на 115 илјади еден век подоцна. Бурса, главниот град на северозападна Анадолија и главен центар за производство на текстил од свила, имал население кое се движеше помеѓу 20 и 40 илјади во текот на 17 век. Урбаната експанзија не била универзална. Во почетокот на 17 век, многу од градовите и населените места на внатрешната Анадолија и на брегот на Црното Море страдале од нападите и разбојништвото на бунтовниците на Џелали и козачките напади на Анкара, Токат и Синоп.
Во османлиска Европа овој период бил сведок на голема промена во религиозната демографија. Многу од градовите и населените места на Балканот и Унгарија станале со мнозинство муслиманско население, вклучувајќи го и Будим, поранешниот главен град на Кралството Унгарија. Во балканските села стапката на преобраќање во ислам постепено се зголемувала додека не го достигнала својот врв кон крајот на XVII век, особено влијаејќи на регионите како Албанија и источна Бугарија.
Економија
Можеби најзначајната економска трансформација во овој период била монетизацијата на економијата и последователната трансформација на феудалниот Тимарски систем. Во текот на 16 век, монетите играле многу поголема улога во османлиската рурална економија, при што даночните плаќања во готовина доаѓале да ги заменат плаќањата во натура. Како што се ширело отоманското население, обемот на трговија растел и се појавиле нови регионални пазари низ царството. Тимарскиот систем, кој бил дизајниран да ги искористи предностите од помалиот обем на економијата во претходните векови, на тој начин бил застарен. Тимарските феудалци, кои некогаш се користеле за поддршка на провинциските коњанички сили, централната власт сè повеќе ги конфискувала за да служат за други цели, процес кој е опишан како „модернизација“.
Монети
Монетизацијата на економијата се совпаднала со Револуцијата на цените, период на инфлација што влијаела и на Европа и на Блискиот Исток во текот на 16 век. Како резултат на тоа, вредноста на главната османлиска сребрена монета (акче) станала нестабилна, особено по сериозното понижување во 1585 година Нестабилноста на валутата траело до средината на XVII век и довело до тоа некои региони на царството да увезуваат фалсификувани европски монети за секојдневна употреба. Оваа ситуација била ставена под контрола во 1690-тите, кога царството спровело далекусежни монетарни реформи и издало нова сребрена и бакарна валута.
Трговија
Каиро, како главен претприемач за трговијата на Црвеното Море, имал корист од појавата на јеменското кафе како главно трговско добро. До крајот на 16 век кафулињата се појавиле во градовите и населбите низ царството, а пијалокот станал главна ставка за јавна потрошувачка. До крајот на 17 век, приближно 4-5.000 тони кафе се увезувале годишно во Каиро, а голем дел од нив се извезувал во остатокот од царството.
Трговијата долж поморските патишта на Црното Море била сериозно нарушена од крајот на 16 век поради обемната јуричка активност на Запорошките Козаци, кои ги напаѓале градовите долж брегот на Анадолија и Бугарија, па дури и воспоставиле бази во устието на Дунав со цел да го ограбуваат нејзиниот превоз. Слично на тоа, трговските бродови на море често станувале мета на Козаците. По избувнувањето на бунтот на Хмелницки во 1648 година, козачката активност се намалила во интензитет, но останала прашање од критично значење за османлиската влада.
Европски трговци
Европските трговци активни во Отоманското Царство се убедливо најпроучениот аспект на отоманската трговија, факт што често предизвикува нивната важност да се преувеличува. Европските трговци никако не биле доминантни во царството во овој период, и далеку од наметнување на нивната волја на Османлиите, од нив се барало да се приспособат на условите што им ги поставувале Османлиите. Овие термини биле дефинирани во серија трговски договори познати како „капитулации“ (османски турски: ahdnāme), што им давало на Европејците право да основаат трговски заедници во одредени отомански пристаништа и да плаќаат пониска тарифа за нивната стока. Европските заедници биле ослободени од редовно оданочување и им била дадена судска автономија во однос на личните и семејните прашања. Сите трговски спорови требало да се решаваат во шеријатските судови на царството, сè до 1670-тите кога им било дадено правото да ги обжалат главните случаи директно во Истанбул, каде што можеле да расправаат нивните резидентни амбасадори. Капитулации прво им биле доделени на Французите (1569), потоа на Англичаните (1580) и на крајот на Холанѓаните (1612). Доаѓањето на западноевропските трговци во Левант, наречено „Северна инвазија“, не резултирало со нивно преземање или доминација на средоземната трговија, но вовело одредени промени. Венеција особено страдала од голема конкуренција, а нејзиното комерцијално присуство значително се намалило, особено по 1645 година, кога Османлиите и Венецијанците војувале за Крит. Англичаните биле убедливо најуспешните европски трговци во царството во текот на 17 век, и тие имале корист од пријателските односи меѓу двете држави. Османлиите извезувале сирова свила и увезувале евтина волнена ткаенина, како и калај неопходен за производство на воено вооружување.
Влада
Додека во 1550 година Отоманското Царство било патримонална држава во чија целата власт ја држел исклучиво султанот, до 1700 година доживеало политичка трансформација при што султановиот монопол на власт бил заменет со мултиполарен систем во кој политичката моќ била неформално поделена помеѓу многу различни поединци и фракции. Овој процес настанал постепено и не бил без противење. Одредени владетели, како што се Осман II и Мурад IV , се обиделе да го променат овој тренд и повторно да воспостават апсолутна власт за себе. За своите напори, Осман II станал жртва на регицид во 1622 година, чие значење еден историчар го споредува со регицидот на Чарлс I од 1649 година.
Значајни во овој процес на преоразба биле неколку промени во природата на наследувањето на престолот. На почетокот на овој период, отоманските кнезови зазеле позиции во анадолската провинциска влада по достигнувањето на зрелоста. Меѓутоа, Мехмед III (1595–1603) умрел пред некој од неговите синови да порасне. Така, Ахмед I бил устоличен како малолетен, а потоа принцовите повеќе не биле испраќани во провинциите да управуваат. Иако мотивацијата зад оваа промена не може со сигурност да се знае, тоа можеби било метод за спречување на типот на братоубиствена граѓанска војна доживеана во последните години од владеењето на Сулејман I. Така постепено била напуштена практиката на кралско братоубиство, која била наметната уште од времето на Мехмед II. Се смета дека ова претставувало реакција на невообичаено ужасните братоубиства предизвикани од устоличувањето на Мурат III и Мехмед III, во кои биле убиени десетици доенчиња и млади момчиња. Резултатот бил тоа што целото царско семејство колективно останало во Истанбул, а султаните им дозволиле на своите браќа непречено да живеат во харемот. Крајната последица од ова било промена на редоследот на сукцесијата; по неговата смрт во 1617 година, Ахмед I го наследи не еден од неговите синови, туку неговиот брат Мустафа I. Од тоа време на натаму, генералниот принцип на отоманското наследство бил според староста. Меѓутоа, во пракса тоа значело дека суверенитетот почнал да се смета за нешто што е доделено на османлиската династија како целина, а не на одреден член, што го направило поединецот султан заменлив
Постоењето на повеќе возрасни мажи од Отоманската династија го олеснило појавувањето на други центри на моќ во рамките на владата. Две личности од особено значење биле Шејхулислам, или поглавар на исламската верска хиерархија, и Валиде султан, или кралицата мајка. Овие две личности можеле да го одобрат детонирањето и устоличувањето на султаните, првиот како највисок верски и судски авторитет на царството, а вториот како матријарх на династијата. Така, ова довело да тие поседуваат огромна моќ, бидејќи секоја владина фракција што сакала да ја контролира политиката на царството барала нивна поддршка. Две валиде султанки доминирале особено во XVII век: Косем Султан, мајка на Мурат IV и Ибрахим I, и Турхан Хатиџе, мајка на Мехмед IV. Неколку султани во овој период го окупирале престолот додека биле уште деца, и токму во нивните улоги како регенти, султаниите можеле да станат најмоќните фигури во царството.
Друго место на моќ било постојано растечката царската армија, составена од јаничари и царска коњаница. Големината на овие организации драстично се зголемила во втората половина на 16 век, при што бројот на јаничари се зголемил од 7.886 во 1527 година на 39.282 во 1609 година [1] Додека многу од овие луѓе продолжиле да служат во странските војни на царството, други биле јаничари само на хартија, имајќи корист од статусот што го добиле како членови на корпусот, но инаку избегнувајќи ја обврската да служат во војна. Таквите луѓе го поврзале јаничарскиот корпус со обичниот народ, давајќи им глас во политиката. Протестите и бунтовите им дозволиле на јаничарите да го изразат своето неодобрување на царската политика и тие често играле улога во формирањето политички коалиции во рамките на османлиската влада. Така, јаничарите се трансформирале од елитна борбена сила во сложена хибридна организација, дел воена и дел социополитичка асоцијација, одржувајќи важно влијание врз османлиската влада и покрај обидите на некои владетели да ги потиснат во текот на XVII век.
Политички семејства
Друг голем развој бил ширењето на таканаречените „везирски и пашини домаќинства“ (kapi) меѓу политичката елита на царството. Главното семејство во царството било царското семејство на султанот во Истанбул, кое елитата се обидела да го имитира. Богатите гувернери собрале голема свита слуги, како и приватни војски, формирајќи врски на политичко покровителство едни со други. Формирањето домаќинства се совпаднало со општото зголемување на богатството и моќта на највисоките провинциски функционери на царството, [2] што се покажало како мешан благослов за централната власт: додека гувернерите ја користеле својата моќ за централизација на царската контрола и собирање поголеми војски за борба против непријателите на Отоманското Царство, тие исто така претставувале пострашни непријатели во време на бунт. Најуспешното елитно семејство го основал големиот везир Ќопрулу Мехмед-паша (1656–1661), кој го искористил за да доминира во царството за време на неговиот мандат на функцијата, поставувајќи лојални мажи од неговото семејство на позиции на моќ и авторитет. Мажите израснати во семејството Ќопруловци продолжиле да заземаат важни позиции во османлиската влада до почетокот на XVIII век.
Војска
Природата на османлиската војска драматично се променила во овој период. Од своето основање османлиската војска била доминирана од коњанички сили, а коњаницата била побројна од пешадијата во 16 век на основа 3:1 или 4:1. Како резултат на брзата експанзија на царството и стабилизирањето на нејзините граници во претходниот период, како и зголемената важност на технологијата за барут за воен успех, царството се приспособило со проширување на опсегот на регрутирање со цел да собере многу поголем број на пешадиски трупи. До 1690-тите, процентот на пешадијата на теренската војска се зголемил на 50-60 проценти, што е еквивалентно на оној на соседното Хабсбуршко Царство. Пресметките за вкупната сила во овој период остануваат неверодостојни, но се проценува дека просечната отоманска војска се состоела од основна сила од приближно 65.000–70.000 луѓе од тимариотите и постојаната војска, на која им се придружувале и нерегуларните милиции и армиите на вазали на царството, со особено значаен придонес од Кримското ханство. Општо земено, османлиската армија останала барем исто толку ефикасна како и оние на нејзините европски ривали во текот на овој период. За разлика од постарите историски гледишта, кои поставувале неуспех да се држат чекор со европските воени случувања, Османлиите всушност демонстрирале значителен степен на динамичност и континуиран капацитет и подготвеност да иновираат и да ги подобрат своите воени сили. =Иако царството доживело значителни порази и територијални загуби во Војната на Светата лига од 1683–1699 година, тоа не било предизвикано од воената инфериорност, туку од големината и делотворната координација на христијанската коалиција, како и од логистичките предизвици на војување на повеќе фронтови.
Постојана војска
Отоманската постојана војска (ḳapukulu), позната и како „средна војска“, се состоела од три главни дивизии: пешадија, позната како јаничарски корпус, коњаница (сипахии) и артилерија. За разлика од покраинската војска, постојаната војска била со седиште во Истанбул и била предмет на редовна обука и дисциплина, а се исплаќала квартално во парични плати. Големината на армијата драматично се проширила почнувајќи од втората половина на 16 век, повеќе од двојно зголемена од 29.175 мажи во 1574 година на 75.868 во 1609 година. По овој раст, нејзините бројки останале релативно стабилни до крајот на векот. Исплатата на платите на постојаната војска било убедливо најголемиот поединечен трошок во царскиот буџет, а овој раст во големина бил поврзан со пропорционален раст на расходите. До 17 век, трошоците за постојаната армија понекогаш можеле да апсорбираат повеќе од половина од целиот централен буџет на царството. Како што растела армијата, природата на нејзините односи со владата почнала да се менува, бидејќи јаничарите и коњаницата се повеќе се вклучувале во царската политика и администрација.
Логистика
Османлиите поседувале изразена супериорност во логистичката организација во однос на нивните европски ривали, кои обично биле принудени да прибегнуваат кон ад хок решенија или дури и целосно кон грабеж за да ги одржат своите армии во добра понуда. Државната централизација им овозможило на Османлиите да одржуваат софистициран систем на патни станици (menzil   ) низ царството, снабдена со резерви за војската долж нивната рута на марширање. Пограничните тврдини содржеле складишта кои би можеле да ја снабдуваат војската откако таа ќе пристигне на границата. Ова и овозможувало на османлиската армија во голема мера, но не целосно, да избегне да живее од земјата преку грабеж.
Унгарија
Во Унгарија, Османлиите првенствено се занимавале со безбедноста на Будим и реката Дунав, која служела како критична транспортна рута за муниција. За таа цел тие изградиле неколку тврдини по должината на трасата на реката и го опколиле Будим со прстен од заштитни тврдини, од кои најзначаен бил Естергом, кој бил значително зголемен и утврден после неговото заземање во 1543 година. Заштитниот прстен на Будим бил завршен во 1596 година со освојувањето на Егер (Егри) на североисток. По мирот во Житваторок во 1606 година, темпото на изградба на отоманската тврдина се забавило бидејќи воената закана на Хабсбурговците се намалила.
Настрана од периодите на отворена војна (1541–68, 1593–1606, 1660–4, 1683–99), отоманско-хабсбуршката граница во Унгарија се одликувала со локални престрелки и мали судири познати како „мала војна“ (Kleinkrieg). Во отсуство на царската војска, командата му била доверена на гувернерот на Будим, кој можел да управува со значајни провинциски сили во одбраната на границата. Локалните воени потфати повремено можело да доведат до ескалација, како во 1592-1593 година кога Долгата војна била испровоцирана од османлискиот гувернер на Босна, со освојувањето на Бихаќ.
Северна граница
За разлика од нивните унгарски и сафавидски граници, Османлиите генерално не се стремеле да се прошират понатаму на север од Црното Море, грижејќи се првенствено за неговата одбрана и безбедноста на неговите поморски патишта. Османлиите одржувале низа тврдини долж северниот брег на Црното Море, на територијата на современа Украина. Главните локации биле сместени во Акерман, Озу и Азов. Исто така, од критично значење за северната граница била отоманската вазална држава на Кримското ханство, голема сила сама по себе, која често се занимавала со напади против северните соседи на Османлиите, Полско-литванскиот Комонвелт и Русија. Нападите на Крим создале просперитетна трговија со робови преку пристаништето Кафа, директно управувано од Османлиите, но исто така создало и постојана тензија меѓу Османлиите и нивните соседи.
Безбедноста на северната граница на Османлиите првпат била загрозена на крајот на 16 век со појавата на Запорошките Козаци како воена и политичка сила на реката Днепар. Теоретски под суверенитет на Комонвелтот, Козаците користеле речни чамци за да влезат во Црното Море и да започнат напади на отоманското крајбрежје, станувајќи разбојници и земајќи робови на начин приближно аналоген на нападите на Кримските Татари. Османлиите одамна ги потиснале секој вид на пиратство во Црното Море, чии пристаништа целосно ги контролирале, и затоа биле целосно неподготвени за раздорот на Козаците. До 1614 година Козаците се насочиле кон северниот брег на Анадолија, каде што биле ограбени и запалени големите градови, вклучувајќи ги Синоп, Самсун и Трабзон. Отоманската огорченост поради козачкиот проблем резултирал со влошување на односите со Комонвелтот, а двете земји започнале војна во 1621 година и речиси повторно во 1634 и 1646 година. Биле развиени контрамерки со цел да се ограничи штетата што Козаците можеле да ја предизвикаат; до 1620-тите, Османлиите воспоставиле построга контрола над устието на Днепар, спречувајќи големи флотили да преминат во морето, а биле формирани поморски ескадрили за патролирање на напаѓачите.
Комонвелтот имал мала способност да ги контролира активностите на Козаците, а во 1648 година Украина паднала во хаос со востанието на Хмелницки, при што Козаците се обиделе да ја соборат контролата на Комонвелтот и да основаат независна држава. Војната продолжила речиси дваесет години, што довело до интервенција на Русија и Шведска. Во 1669 година, козачкиот хетман Петро Дорошенко се свртел кон Османлиите, нудејќи ја својата држава Десен брег Украина како вазал во замена за заштита од Комонвелтот и Русија. Османлиите ја прифатиле неговата понуда, гледајќи го ова како можност да се стави крај на повеќегодишните козачки напади и да се зајакне одбраната на северната граница. По нападот на Комонвелтот врз Козаците, Османлиите заминале во војна и во 1672 година ја освоиле тврдината Камијанец-Подилски, позната кај Османлиите како Каманиче. Мирот бил потпишан во 1676 година, при што Османлиите ја анектирале провинцијата Подолија. На тој начин Османлиите стекнале силно упориште од кое можеле да ја зголемат својата контрола над козачката држава и набргу потоа основале гарнизони во поголемите градови на Украина, судирајќи се со Русите и протерувајќи ги од традиционалниот козачки главен град Чихирин во 1678 година. Каманиче останал бедем на отоманската северна граница за време на војната на Светата лига. Со гарнизон од над 6.000 луѓе и 200 топови, таа била една од најтешко одбранетите тврдини во Отоманското Царство. И покрај континуираните обиди на Комонвелтот да го блокира и опсади градот, Каманиче успеал да се одржи во текот на целата војна и во согласност со Договорот од Карловци бил вратен на Комонвелтот во 1699 година без да биде освоен.
Морнарица
Иако османлиската војска останала ефикасна во текот на овој период, истото не може да се каже за морнарицата. Додека била доминантна во Медитеранот во 1550 година, битката кај Лепанто во 1571 година резултирала со значителна загуба на квалификувана работна сила и искусни команданти. Отоманската морнарица продолжила да го освојува Тунис во 1574 година, но последователните настани го оддалечиле царското внимание подалеку од Медитеранот. Обновувањето на Отоманско-сафавидските војни во 1578 година и смртта на големиот везир Соколу Мехмед-паша следната година го отвориле патот за примирје со Хабсбуршка Шпанија во 1580 година, ставајќи крај на царските војни на Средоземното Море кои го карактеризирале средината на 16 век. Отоманската морнарица последователно не водела поморска војна до избувнувањето на Критската војна со Венеција во 1645 година, речиси седумдесет години подоцна. Овој период на неактивност одиграл улога во слабеењето на делотворноста на отоманската морнарица, така што Венецијанците биле во можност да ги блокираат Дарданелите и да нанесат неколку порази на Османлиите, најзначајно во битката кај Дарданелите во 1656 година, опишана како најлошиот пораз на Османлиите, уште од Лепанто. Иако овие порази честопати се припишуваат на неуспехот на Османлиите да ја модернизират нивната морнарица преку замена на галиите со галеони со едра, всушност отоманската морнарица содржела исто толку галеони како и Венецијанците. Наместо иновации или техничка способност, она што им недостигало на Османлиите било вешти морнари кои ќе ги екипажуваат и командуваат со нивните бродови, додека Венецијанците можеле да ја искористат својата обемна трговска морнарица за работна сила. За разлика од 16 век, вештите морнари на варварскиот брег биле помалку подготвени да се посветат на османлиската кауза. Додека отоманските адмирали од 16 век честопати ги започнувале своите кариери како корсари во Северна Африка, во средината на 17 век адмиралот бил само престижна функција што ја извршувале разни државници кои не морале да имаат никакво поморско искуство. И покрај овие тешкотии, Османлиите на крајот успеале да ги надминат Венецијанците, пробивајќи ја блокадата на Дарданелите во 1657 година и завршувајќи го освојувањето на Крит со падот на Ираклион во 1669 година
По Критската војна, Османлиите се обиделе да го подобрат квалитетот на нивната морнарица, а особено нејзините галеони. Биле направени инвестиции за подобрување на нивниот технички дизајн, така што до 1675 година англиски капетан можел да пишува дома со предлози за менување на дизајнот на англиските бродови според отоманскиот модел. Во 1682 година била создадена посветена ескадрила од галеони, организациски одвоени од преостанатите галии на флотата, и само во таа година биле пуштени во употреба десет нови галеони. Следниот голем поморски судир на Османлиите започнал во 1684 година, кога Венеција се поврзала со Хабсбуршка Австрија, Полска-Литванија и Папството за да се бори против Османлиите во војната за Светата лига. Венецијанците отвориле фронт во Егејското Море и Пелопонез, но не успеале во обидот повторно да го освојат Крит во 1692 година. Од 1695 до 1701 година, османлиската морнарица била ставена под команда на Меземорта Хусеин -паша, искусен корсар од Алжир, кој ја поразил венецијанската флота во битка на 9 февруари 1695 година и го покажал успехот на реформите од претходните децении.
Верски и интелектуален живот
Отоманското Царство од овој период била дом на жив религиозен и интелектуален живот. Правните реформи на Шејхулислам Ебусуд-ефенди (1545–74) ги поттикнало отоманските интелектуалци енергично да дебатираат за многу прашања на општеството. Османлиите биле во судир околу верските и моралните квалитети на новодостапните производи за широка потрошувачка, како што се кафето и тутунот, кои понекогаш биле забранети, а понекогаш дозволени. Подеднакво поделена била легалноста на неколку религиозни практики поврзани со суфизмот, на кои најжестоко се спротивставиле жестоко конзервативното движење Кадизадели, движење кое започнало во почетокот на XVII век, но води потекло од 16 век на чело со Биргили Мехмед-ефенди (р. 1573). Идеологијата на Кадизадели се фокусирала на исламското повикување „да се наредува за добро и да се забранува неправда“, што ги навело да се спротивстават на практиките што тие ги сметале за „иновации“ (бидах), на начин приближно аналоген на современиот вахабизам. Тие ја ширеле својата идеологија служејќи како проповедници во големите џамии во Истанбул и двапати ја добиле поддршката од царската влада, прво под Мурад IV, а подоцна и под Мехмед IV. И покрај тоа, многу научници и интелектуалци во Истанбул на Кадизадели гледале со презир, и ги исмевале за нивниот ревносен конзервативизам. Кадизаделскиот проповедник Вани Мехмед-ефенди дејствувал како личен духовен советник на Мехмед IV, но паднал во немилост и бил протеран од судот по неуспешната опсада на Виена во 1683 година. Кадизаделите по ова не добивале директна поддршка од султанот.
Во почетокот на XVII век, отоманскиот интелектуален живот бил дополнително под влијание на приливот на научници од Иран и Курдистан. Овие научници поттикнале оживување на рационалните науки преку акцент на „верификација“ (арапски: taḥqīq, наспроти taqlīd, „имитација“) на научните откритија од претходните генерации. Резултатот бил излив на нови пишани дела на рационалистички теми, како што се математиката, логиката и дијалектиката, при што многу научници ја следеле нивната интелектуална лоза назад до овие ирански и курдски имигранти.