cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Боев куршум
Содржина
Филмот се состои од два дела: Во првиот дел е прикажана макотрпната обука на група млади луѓе, кои се наоѓаат во една касарна во САД, подготвувајќи се да бидат маринци. Притоа, наредникот на нивниот вод постојано ги измачува, со намера да ги направи прекалени борци кои ќе бидат испратени на бојното поле. Во вториот дел на филмот, војникот со прекар „Смешко“ (го игра Модин) се наоѓа во виорот на Виетнамската војна, каде работи како новинар. Незадоволен од мирниот живот во позадината, тој упорно бара да оди на бојното поле и наскоро му се остварува желбата. Така, тој има можност да ги види сите ужаси на војната: убивањето невини цивили, лудилото и стравот на војниците, секојдневните жртви итн. Во една акција, за време на уличните борби во еден град, водот на којшто му припаѓа Смешко е десеткуван од непријателски снајперист. Кога влегува во зградата, Смешко и неговите другари сфаќаат дека снајперистот е, всушност, девојка. Збунет од глетката, тој за малку ќе биде убиен од неа, но во последен миг, едне американски војник смртно ја ранува девојката. Таа ги моли да ја убијат и Смешко пука во неа.
Анзабеговско-вршничка култура
Анзабеговско-вршничка култура (или Анзабегово-Вршник) — археолошка култура во Македонија од времето на средниот и доцниот неолит. Застапена е во Вардарска, Егејска и Пиринска Македонија.
Културата постоела од 5300 до 4200 г. п.н.е. Влегува во состав на поширокиот балканско-анадолски комплекс. Името на културата доаѓа од двете типски наоѓалишта — Амзабегово (Анзабегово, главно Барутница) во Светиниколско и Вршник во Виничко.
Реконструираната населба Тумба во скопско Маџари е направена врз основа на археолошките остатоци на тој терен, по урнек на  културите Анзабегово-Вршник и Велуша-Породин. Својот расцут Тумба го доживеала токму во културата Анзабегово-Вршник, околу 5800 – 5200 г. п.н.е.
Развојот на културата е поделено на 4 фази — Анзабегово-Вршник I до IV. Првата фаза опфаќа три потфази — Анзабегово-Вршник I-a-b-c). Таа се совпаѓа со раниот неолит, а останатите со средниот.
Спомениците на оваа култура се сместени во долини, како на пример во долината на Брегалница, како и во околината на Скопје. Слични наоди се среќаваат и во Пиринска Македонија, по долината на реката Струма, како и во пределите покрај Вардар во Егејска Македонија, што говори за раширеноста на културата на повеќе подрачја.
Живеалиштата од фазата Анзабегово-Вршник I се изградени само од глина, додека пак во следните фази тие се малтерисани, имат мала основа и подот им е покриен со плочки. Покојниците понекогаш се погребувале близу домовите, во згрчена положба, но без особена насоченост кон некоја од страните на светот.
За време на четирите периоди на културата Анзабегово-Вршник се појавиле три вида керамика. Првиот е претставен од садови со тенки ѕидови и светли бои и со додадени зрна од лискун. Вториот тип е груб, без украси. Третиот вид керамика е поредок и исто така е груб, бидејќи садовите му се со дебели ѕидови, но од глина, смешана со кршени камчиња. Садовите од фазата I често се украсени со бела боја под рабниците, триаголници и цветни украси. Црвената керамика преовладува во фазите I и III, додека во фазата IV керамиката е сива и црна. Керамиката од фазата II се одликува со сива и кафеава боја, како и со сребрени украси.
Гителде
Гителде (Gittelde) — село и поранешна општина во округот Остероде, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Од 1 март 2013 година е дел од општината Бад Грунд.
Историја
Гителде било создадено во век. Во документ кој потекнува од 953 година, местото било запишано по првпат, а неколку години подоцна му биле доделени пазарни и ковачки права во 965 година.
Знаменитости
Постојат бројни добро зачувани куќи изградени во фахверк во средиштето на градот.
Црквата „Св. Маврициј“, која била изградена во средниот век, има неороманескнен наос кој потекнува од век. Нејзината камбанарија била изградена во барокен стил околу 1700 година. Во црквата има готски олтар со дрвени резби. Црквата „Св. Јован“ која веројатно била изградена во век има камбанарија која потекнува од 1660 година.
Железничката станица во Гителде на линијата Херцберг-Зезен е историска дрвена градба во југоисточниот дел на селото.
Урнатините на замокот Штауфенбург (Stauffenburg) се вредни за посета. Замокот бил основан кратко по 1050 година. Бил користен како затвор до 1778 година и како каменолом потоа.
Дирекција за храна
Дирекција за храна е едно од бироата на Република Македонија и функционира како орган во состав на Министерството за здравство на Република Македонија и е под директна јурисдикција на Владата на Република Македонија. Дирекцијата за храна е одговорна за вршење на стручните и управните работи во областа на безбедноста на храната и производите и материјалите коишто доаѓаат во контакт со храната. Основана е на 1 јануари 2005. Моментален директор е Марина Домазетова Поповска.
Цели и задачи
Основната цел на Дирекцијата за храна е обезбедување на безбедна и квалитетна храна во производството, дистрибуцијата и прометот, заштита на потрошувачите од заблуда и измама, заштита од болести кои потекнуваат или се пренесуваат преку храната, слободен промет на внатрешниот и надворешниот пазар.
Преку државните инспектори за храна се врши контрола во сите фази на производството и прометот со храната, вклучувајќи ги и угостителските  објекти и увозот и извозот на храна. Исполнувањето на надлежностите од законската регулатива, овозможува заштита на потрошувачите и обезбедува брзо информирање од областа на храната, со цел заштита на здравјето и животот на луѓето со воспоставување на систем за анализа на ризик, заснована на научни сознанија и спроведена на независен, објективен и транспарентен начин.
Исто така функциите на Дирекцијата за храна се состојат и од преземање на чекори за да се гарантира дека храната на пазарите во Р.М е во согласност со највисоките стандарди за безбедност и хигиена на храната, како и да гарантира дека храната е во согласност со превните барања.
Организациона структура
Дирекцијата за храна се состои од три сектори:
Сектор за стандарди за храна
Во секторот за стандарди за храна се вршат нормативно-правни и стручни работи кои се во функција на извршување на основната дејност на Дирекцијата за храна, човечки ресурси, создавање на стандардите за храна, создавање на политика за заштита на потрошувачите, како и функционирање на информатичко-аналитички систем за логистичка поддршка на целокупното работење на истата. Овој сектор има 5 одделенија:
Сектор за инспекциски надзор
Секторот за инспекциски надзор ги врши работите и задачите што се однесуваат на остварување на функцијата за контрола на храната и производите и материјалите што доаѓаат во контакт со храната, преку следење на спроведувањето на прописите од областа на храната и непосредно учествува во управувањето со ризикот од храната. Овој сектор има исто така 5 одделенија.
Сектор за анализа на ризик
Во овој сектор се врши анализа на ризикот, односно проценка на ризикот и комуникација на ризикот во поглед на безбедноста на храната, со цел навремено превенирање на сите потенцијални опасности, како и примена на научни согледувања во однос на безбедноста на храната и овозможување на мегународна соработка од интерес за функционирање на Дирекцијата. Секторот ја планира, подготвува, следи и евалуира мониторинг програмата за безбедност на храната. Секторот е контакт точка за Македонија за системот РАСФФ од ЕУ и воспоставува систем за навремено предупредување во однос на безбедноста на храната. Овој сектор е составен од 4 одделенија и тоа:
Надворешни врски
Дирекција за храна на министерското мрежно место
Милденау
Милденау (Mildenau) — општина во округот Рудни Планини, во Саксонија, Германија.
Калатеја зебрина
Калатеја зебрина (Calathea zebrina) — вид на растение од семејството Marantaceae, потекнува од југоисточен Бразил. Под синонимот Goeppertia zebrina, ова растение се здобило со Награда за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно здружение.
Етимологија
Латинскaтa биномна номенклатура зебрина значи „со ленти како зебра“.
Одгледување
Тоа е растение на кое му е потребно минимална температура од 16 °C, и во умерени области се одгледува во затворен простор како домашно растение. Нормалната собна температура, што е околу 20 °C, е соодветна температура за ова растение во текот на целата година. Претпочита место убаво осветлено, но не толерира директно сонце. Почвата треба да се одржува влажна во текот на летото, кога не може да толерира суша. Прихраната може да се дава секоја втора недела во текот на сезоната на растење од пролет до есен, но без додаток во текот на зимата. За да им дадете на растенијата пријатна влажност, може да се тушираат со млака вода што е можно почесто. Пресадувањето се одвива кога е потребно во текот на пролетта.
472 п.н.е.
472 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 472. година пред новата ера, 472. од првиот милениум п.н.е., 72. од 5 век п.н.е. и трета од 470-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5036 и 5037 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4278 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3288 и 3289 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 281.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 472 година се протега во 2164 и 2165, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2224 и 2225 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 71. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1127 и 1126 исламска година пред хиџра.
Химотрипсин
Химотрипсинот е дигестивен ензим, компонента на панкреасниот сок кој делува во дуоденумот, каде врши протеолиза, разложување на белковините и полипептидите.
Активација
Химотрипсинот се синтетизира во панкреасот како претходник наречен химотрипсиноген кој е ензимски неактивен. Трипсинот го активира химотрипсиногенот со раскинување на пептидната врска на позиција Arg15 - Ile16 при што се создава π-химотрипсин.
Поток кај Ваче
Поток кај Ваче (словенечки: Potok pri Vačah) — населба во Општина Литија во средна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Штаерска. Населбата сега е вклучена во Засавскиот статистички регион.
Лоан
Лоан (Loing) — 143 км долга река во централна Франција, лева притока на Сена.
Нејзиниот извор е во Сент-Колом-сур-Лоинг, на југ од департманот Јон, и се влева во Сена во Сен-Маме, во близина на Морет-сур-Лоан. Нејзини главни притоки се Оуан, Авејрон, Пусео, Солин и Лунаин. Делот од каналот Бриаре помеѓу Рогни-ле-Септ-Ецлусес и Монтаргис тече паралелно со Лоан.
Кефермаркт
Кефермаркт (Kefermarkt) — општина во округот Фрајштат, Долна Австрија. Во месната црква е сместен познат резбан олтар од доцниот среден век.
Дуќан на ул. „Херој Карпош“ бр. 1 (Прилеп)
'''Дуќан на ул. „Херој Карпош“ бр. 1''' — дуќан во Старата чаршија во градот Прилеп. Објектот е заведен како културно наследство на Македонија во списокот на заштитени добра на Министерството за култура.
NGC 1743
NGC 1743 — оддавна маглина во соѕвездието Златна Рипка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1743 се споменува и како ESO 56-EN21, in LMC.
Откривање
Објектот е откриен на 3 август 1826 година од страна на Џејмс Данлоп, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 9 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1743 е од видот EN. NGC 1743 има привидни димензии од 2' х 2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 4 ч 54 м 3,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 69° 11' 57".
Други поделби
Проучување на NGC 1743 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 444; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 9161.
Претседател на Европскиот парламент
Претседателот на Европскиот Парламент претставува физичко лице кое раководи со Европскиот парламент. Тој или таа раководи со неговите заседаанија. Претседателот го претставува парламентот во сите негови надворешни односи. Освен тоа, Претседателот го потпишува законот кој претходно бил донесен на некоја од седниците на Парламентот, како и Буџетот на ЕУ.
Претседател се избира на две и пол години. Досега имало вкупно 28 претседатели на ЕП, откако бил формиран во 1952 година. Актуелен претседател од 2012 година е Мартин Шулц.
Бајадера (колач)
Бајадера е десерт кој се користи во Србија и во регионот. Бајадерата ја добила својата популарност благодарение на компанијата Краш.Бајадера се прави со  се додава и шеќер и вода. Во смесата бисквити, ореви и путер. Оваа смеса е поделена на два дела, од кои едната станува кафеава со додавање на чоколадо, а другиот дел е светол. Овие две смеси се ставаат една врз друга така што во краткиот дел се формира форма карактеристична на два слоја.Колач кој се прелива со чоколадо.
UTC+11:30
UTC+11:30 — часовен појас со отстапување од +11:30 часа од UTC.
Историја
Овој часовен појас се користел како стандардно време во Нов Зеланд и на Норфолшкиот Остров, но повеќе не се применува никаде.
На 2 ноември 1868 г. Нов Зеланд официјално донел пропис за стандардно време низ целата земја — веројатно првата земја што го сторила тоа. Времето се засновало на меридијанот 172° 30' источно од Гринич, односно 11 часа и 30 минути пред средното време по Гринич. Овој стандард се нарекувал новозеландско средно време (NZMT). Земјата се префрлила на новозеландско стандардно време (NZST) на UTC+12:00 во 1946 г. (користејќи го појасот како летно време од 1928 г. со трајно летно сметање од 1941 г.). Со тоа времето во Нов Зеланд станало 12 часа понапред од UTC.
Норфолшкото стандардно време (NFT) било на UTC+11:30 сè до 4 октомври 2015, кога е сменето на UTC+11:00.
Наводи
Huso horario
Стојчо Младенов
Стојчо Младенов — бугарски фудбалер и тренер.
Животопис
Стојчо Младенов роден е на 12 април 1957 во с. Рамни, општина Сандански.
Ја започна својата кариера во Димитровград (1974-1976). Голгетер на Берое (1976-1979) и ЦСКА (1980-1986, 158 натпревари и 80 гола). Подоцна играше и во Белененсеш (1986-1989), Виторија (1989-1991), играч тренер на Есторил (1991-1993).
Шампион на Бугарија со ЦСКА во 1980, 1981, 1982, 1983 како фудбалер и во 1997 (како помошник тренер), 2003 и 2008 како тренер. Добитник на Купот на земјата во 1983, 1985 како фудбалер и во 1997 како помошник-тренер. Тренер №1 на бугарското првенство со ЦСКА во 2003 и 2008. Во 1982 година во 1/4-финален натпревар за КЕШ, меѓу ЦСКА и важечкиот тогаш европски клупски шампион Ливерпул, Младенов се разписва на двапати во голот на Англичаните и "армейците "продолжуваме по победата со 2: 0. Во групата "А" има 234 игри и 112 гола. Најдобар стрелец на групата А во 1978 година со 21 погодок за Берое. Добитник на Купот на Португалија со Белененсеш во 1989 година За репрезентацијата има 59 натпревари и 15 гола.
Полуфиналист за КЕШ со ЦСКА во 1982 година Во евротурнирите има 25 натпревари и 5 гола (23 натпревари со 4 гола за ЦСКА во КЕШ и 2 натпревари со 1 гол за Берое во КНК). Како централен напаѓач и крило се одликува со енергични откритија со добра техника и ефикасност.
Станува високи-тренер на младинската репрезентација во периодот 1998 до 1999 година Потоа беше назначен за тренер на машката репрезентација на Бугарија. Ја напушта функцијата, откако не успева да рангира земјата на Светското првенство во 2002 година во прашање квалификациски циклус Бугарија завршува на 3-то место во групата, како "лавовите" се претекнување од тимовите на Данска и Чешка. Последната средба од овој квалификациски циклус, тимот предводен од Младенов, е прагазен со 6-0 во Прага од Чешка. Во текот на летото на 2002 година Стојче Младенов е назначен за високи-тренер на ЦСКА. Уште во првата сезона во ЦСКА, Младенов станува шампион на Бугарија, како неговиот тим снима невиден серија - 13 последователни победи од 13 натпревари во есенската полусезона. Во пролетната полусезона ЦСКА продолжува стабилното претставување и ја освои титулата со 6 бода пред вечниот соперник Левски. Во 2003 година ја напушта ЦСКА најмногу поради слабите резултати на "црвените" во европските купови (намалувањето од Галатасарај и Торпедо Москва). На 12 март 2007 година повторно е назначен за тренер на ЦСКА. Во 2008 година Младенов прави "црвените" шампиони на Бугарија со предност од цели 16 бода пред вториот Левски и без ниту еден пораз за целата сезона, но по настанати проблеми со лиценцата на клубот во текот на летото, решава да ја напушти. На 5 март 2012 година Младенов е назначен за третпат во кариерата за тренер на ЦСКА. Оттогаш "црвените" запишуваат 11 победи од 14 натпревари во првенството, губат титулата во последниот 30 круг, иако водат со 8 бода пред вториот Лудогорец и отпаѓаат од Купот на Бугарија од втородивизионния Септември (Симитли).
Во новата сезона ЦСКА отпаѓа од турнирот Лига Европа уште во вториот квалификациски круг, откако е елиминиран од словенечкиот дебитант "Мура". На 4 јануари 2013 година Младенов е дисциплинска отпуштен од ЦСКА. Во Јули 2013, Стојче Младенов е повторно назначен за тренер на ЦСКА. И покрај проблемите во почетокот на престојот поврзани со недостаток на играчи и градење на тим од слободни агенти по одигрувањето на првите тринаесет круга тимот е на третата позиција со 2 бода зад водачот Литекс. [2] Во летото на истата година, тимот предводен од него е изваден од евротурните, неколку часа пред ждрепката.
Во следната сезона 2013/2014, Стојче Младенов повторно води ЦСКА кога круг пред крајот, тимот е на трето место, но благодарение на победата на вечниот соперник Левски во Ловеч, Младенов повторно се окичва со сребрените медали. Така ЦСКА добива право да учествува во Лига Европа, каде во текот на летото на 2014, Ждрепката ги праќа против молдавски Зимбру (Кишињев). По 1: 1 во Софија и 0: 0 во Кишињев, екипата на Стојче Младенов е елиминиран од европските купови по два натпревари.
Во сезоната 2015/2016, Младенов води за кратко време и египетскиот Ал Итихад (Александрија). Но на 17.11.2015 година тој ја напушти тимот заедно со неговите помошници Анатоли Нанков, Стојче Младенов - Џуниор и Тодор Янчев.
Во 2016 година е назначен за тренер на казахстанскиот ФК Атурау.
Виндхаузен (Бад Грунд)
Виндхаузен (Windhausen) — село и поранешна општина во округот Остероде, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Од 1 март 2013 година е дел од општината Бад Грунд.
Знаменитости
Протестантската црква „Св. Јован“ во средиштето на Виндхаузен е многу необична фахверк градба кула покриена со шкрилец. Постојат бројни добро зачувани фахверк куќи во селото. Близу селото се наоѓаат импресивните руини на замокот Виндхаузен (Burg Windhausen).
Окрузи во Иран
Округот ( = „шахрестан“) е помала административна единица на Иран. Секој округ потоа се дели на општини (бахши).
Во земјата има вкупно 324 окрузи.
Повелба на Република Македонија
Особености
Повелбата е изработена од тонирана пергамент хартија со пропишани димензии. Повелбата се доделува во соодветна папка со пропишани димензии и боја.
Критериуми
Повелбата на Република Македонија се доделува на:
Ослободување на Скопје
Поставеност на Германските сили
Во Качаничката Клисура дејствувала Шеснаесеттата македонска ударна бригада која секојдневно била во судир со балистите и Германците (бригадата Angel miller) на комуникацијата Скопје - Качаник.
Скопје воглавно било окупирано од 22та пешадиска дивизија со 47от и 65от германски полк, некои делови од 11та воздухопловна полска дивизија, како и помали единици и борци од армиската група Е. Поголемиот дел на германските сили биле распоредени на десниот брег на реката Вардар, а нивните помошни сили од спротивната страна во реонот на денешната населба Гази Баба и индустрискиот дел на градот во тоа време. Сите објекти во кои биле позиционирани германските сили биле опколени со бодликави жици, била поставена кружна одбрана и минирани пристапи до самите објекти.
Германците ги имале минирано сите значајни објекти како што биле: зградата на Железничката станица, Кранговата палата, палата Бановина (зграда на Претседателството), дирекцијата на полицијата, Народната банка, домот на армијата, учителската школа и неколку други згради крај кејот на Вардар, вклучувајќи ги и сите мостови во градот. Германците имале поставено и надворешна одбранбена зона на линијата Горно Лисиче-Кисела Вода-гребенот на Карлијак, како и во селото Оризари.
Планот на битката
41та дивизија, добила задача да го обезбедува реонот Градско-Криволак-Кавадарци-Плетвар, а со тоа да ја штити заднината по долината на Вардар и дејствувањето на 49та дивизија во правец на Битола, како и операциите на 42та и 50та дивизија во нивните битки за ослободување на Скопје. Планот бил да се спојат 42та со 50та дивизија и заедно да нападнат на Скопје. За таа цел морале да бидат најпрво ослободени Штип и Велес. 42та дивизија со две бригади (третата и дванаесеттата македонска ударна бригада), да напаѓа од југ преку Карлијак, дел од нив да нападнат во Ѓорче Петров и по секоја цена да ги заземат мостовите и да се онеспособи непријателот истите да ги уништи.
50та дивизија и 8та бригада од 42та дивизија да нападнат по левиот брег по долината на Вардар, во источниот дел на Скопје, за подоцна во содејство со Шеснаесеттата македонска ударна бригада да го заземат северниот дел на градот. Планот бил да се создаде обрач околу градот и би се дејствувало кон спасување на веќе минираните мостови во самиот град.
Вајтос (Октиси)
Вајтос или Градиште — археолошко наоѓалиште во близина на струшкото село Октиси. Претставува утврдена населба од раноантичко и римско време. Се наоѓа на 3 км западно од селото, на падините на планината Јабланица, каде се протега на височина со стрмни падини, кои доминираат над Струшко поле. На нејзиниот врв е утврдена населба со димензии од 680 × 80 м. На северната страна се пронајдени остатоци од бедем од хеленистичкото време, широк 2,20 м, сувоѕидан од камени блокови долги до 1,30 м, во „опус псевдоисодомум“. Во западниот дел, градиштето е проширено и доградено со ѕидарија од малтер, од римското време.
Ослободување на Скопје
Планот на битката
Во крајната етапа, планот бил сите ударни младински групи кои биле организирани во самиот град, веднаш да почнат улични борби против непријателот и да се помогне во лоцирање и водење на партизаните кои би навлегле во градот. Бидејќи артилериското одделение на 42та дивизија останало на реонот на Велес, морало да се изврши силен изненадувачки напад на сите окупаторски позиции во градот со пешадиски структури.
10 ноември, 1944 година
42та дивизија направила марш до селото Количани (јужно од Скопје), каде што стигнала истата вечер. 50та дивизија и 8та бригада на 42та дивизија направиле краток продор кон Скопје, со цел да се притиснат Германските позиции према Катланово. За време на акцијата за ослободување на Штип, 5та бугарска дивизија стоела наполно пасивна, одмарајќи се кај Злетовска Река, а дури откако бил ослободен градот Велес тргнала на пат кон Скопје и ноќта помеѓу 13 и 14 ноември со наредба од Главниот штаб, им било наредено да си се вратат назад за Бугарија, уште пред да стигне целата дивизија во Катланово.
Извештајот издаден од Штабот на брегалничко-струмичкиот корпус од 24 октомври ја потврдува неактивноста на бугарската армија и во кочанскиот крај: "„Бугарските сили се целосно неактивни во кочанскиот сектор. Германците се на линијата Тракањe-Теранци. Бугарите и тука се неактивни. Тие не го извршуваат договорениот план за заедничко дејствување, затоа доцнат во борбата или воопшто не ни учествуваат.“"Од кумановскиот терен, повторно поради нерешителност на бугарската армија, која не го затворила обрачот околу градот како што им било наредено, голем дел од германските сили ноќта помеѓу 10 и 11 ноември се префрлиле во правец на Скопје.
11 ноември, 1944 година
42та дивизија се приближиле кон Карлијак и почнале со напади на надворешната германска одбрана на Скопје. Третата македонска ударна бригада со главните сили напаѓала преку селото Сопиште на Кисела Вода, а другиот баталјон во реонот на Горно Лисиче. Дванаесеттата бригада со главните сили напаѓала на Крстовар, еден баталјон напаѓал на Бел Камен и со тоа до доцна вечерта македонските партизани успеале да завладеат целата линија Горно Лисиче-Кисела Вода-Крстовар-Бел Камен.
50та дивизија и 8та бригада на 42та дивизија, истиот ден извршиле напад на реката Пчиња, го зазеле Катланово, каде Германците успеале да го срушат мостот на реката. Македонските партизани до ноќта пробиле до селата Петровец - Катланово, спремни да го продолжат ослободителниот марш кон градот Скопје.
12 и 13 ноември, 1944 година
Утрото на 12 ноември отпочнале првите борби во самиот град на неговата јужна страна. Овие напади ги извршила 42та дивизија, додека паралелно со неа од правецот на Кисела Вода со силен напад, влегла Третата македонска ударна бригада, заземајќи стратешки згради и потиснувајќи ги Германците кои се прегрупирале во веќе запоседнати згради во центарот на градот. Истиот ден (12 ноември, македонските броци - биле стигнати до самите згради, крај кејот на Вардар. Делови од Дванаесеттата и Третата македонска ударна бригада, ја блокирале железничката станица и отпочнале борба за самата зграда како и за Кранговата палата (која се наоѓала во нејзина близина). Главницата на Дванаесеттата македонска ударна бригада ги нападнала зградите на Учителската школа и Поштата. Дел од Дванаесеттата бригада се упатил кон денешната населба Ѓорче Петров (тогашно Ханриево).
Паралелно со нив во текот на 11 и 12 ноември Шеснаесеттата македoнска ударна бригада, ги нападнала албанските балистички групи на Скопска Црна Гора, а во попладневните часови веќе ги напаѓале касарните во кои биле сместени германските војски. Германските сили кои биле стационирани во северниот и северно-источниот дел на градот успеале да се извлечат од градот и да се упатат кон кон Качаничката Клисура. Најсилни упоришта на Германците останале Учителската школа и Поштата кои доцна во ноќта на 13 ноември биле заземени од страна на македонските борци. Во учителската школа биле заробени 86 германски војници. Целата ноќ од 13 кон 14 ноември како и целиот 14 ноември вршени се чистки на целиот терен од преостанати германски единици.
Битката за Скопје, била извршена со голем успех бидејќи биле спасени сите мостови во градот и успеале да ги обезбедат и зградите кои биле веќе минирани. Германските единици успеале да ги срушат железничките мостови во Скопје и Ханриево (денешна населба Ѓорче Петров), едно крило од зградата на Железничката станица, а нешто подоцна од непронајдена мина била оштетена и зградата на Народната банка.
Битката за ХЕ Матка
Еден баталјон од Дванаесеттата македонска ударна бригада по заземањето на Бел Камен, продолжила да води жестоки битки во реонот на селото Матка, каде германските инженерски единици имале план да ја минираат и разурнат браната Матка. Со огромна пожртвуваност на оваа бригада потпомогнати од месното население успеале да ги разбијат албанските балисти и Германци, а со тоа ја обезбедиле ХЕ „Матка“, како и градот Скопје. Во овие борби кај ХЕ „Матка“ загинале: Никола Георгиевски, Никола Јаневски, Драгољуб Анчевски, Драган Јакимовски, Николо Маладини, Иван Колосенко, Бранко Тодоровски, Александрар Спасовски, Александар Костадиновски, Илјаз Салиев и Васил Калановски. Во нивна чест е изграден споменик кој се посетува на 9 мај-денот на победата над фашизмот. На овој ден покрај македонската делегација, свежо цвеќе положува и руска делегација, оддавајќи почит кон македонските борци, но и кон нивниот сограѓанин Иван Колосенко кој загинал во тие битки.
14 ноември, 1944 година
Откако Скопје било заземено од македонските партизани, утрото на 14 ноември продолжени се чистките на непријателот. 42та дивизија на Шеснаесеттата македонска ударна бригада се дала во потера кон последните германски сили кои се повлекувале во правецот Скопје-Качаник, а друга бригада по долината на Вардар кон Хромовите рудници на Радуша. Додека 50та дивизија ги гонела кон правецот Скопје-Групчин-Тетово. Најжестоки судири на 14 ноември се одиграле на линијата на селата Орман, Ново Село, Оризари, Глумово и Матка. На овие позиции албанските балисти заедно со Германците извршиле неколку против-напади. Македонската војска успеала да ги издржи сите нивни напади и да продолжи да ги протерува во правците кон Качаник и Тетово.
Жртви во битката за Скопје
"Биографии за дел од борците загинати за слободата на Скопје." Бројот на загинатите борци во борбите за Скопје изнесувал 426 борци. Од кои 8 се жени а 418 се мажи. Бројот на цивилните жртви не е претставен во оваа бројка. Се смета дека последните стрелани скопјани се деветтемина стрелани во близина на Камениот мост од страна на германскиот окупатор: Драган Јакимов, Дончо Андонов, Јордан Јакимов, Перо Јовановиќ, Пантелеј Давчев, Перо Червеников, Светислав Ѓуриќ, Фоки Владимиров и Христо Kараџа. Во нивна чест е подигнат и споменик во близина на Камениот мост во Скопје.
Бугарски искривувања на историјата
Радио Софија, секојдневно ширела дезинформации низ бугарските медиуми како нивните војски играат ослободителна улога во Македонија. Ова со гнев било увидено од страна на Генералот Апостолски, кој тогаш издал наредба, со која им се забранило воопшто да влезат во Скопје, а не пак да парадираат. Оние кои се појавиле откако битките завршиле им било дозволено од генералот Апостолски да се одморат во касарните и да се вратат назад во Бугарија, без никакво право за нивно парадирање на улиците на слободниот град Скопје. "Набргу по нивното заминување, кај мене дојде еден командант на полк и ми рече дека сакале да одржат парада во Скопје. Во меѓувреме, влегле и некои единици во индустрискиот дел на градот. Ваквото барање и доаѓањето на некои нивни единици во градот, кај мене предизвикаа голем револт и лутина. Веднаш им реков дека нема да можат да одржат никаква парада во Скопје, зашто парада одржува само оној што се борел за Скопје, а тие пушка не пукнале за неговото ослободување. Им наредив веднаш да го напуштат градот. - Генерал Михајло Апостолски"
Како е спречена Бугарската парада во Скопје
Најјасни податоци за овој чин дава Боро Чушкар во неговите мемоари и сеќавања. Исто така го потврдува фактот за манипулацијата на Радио Софија, која на големо ги манипулирала бугарските граѓани дека Генералот Стојчев лично го ослободил Скопје. Со, ова јасно им било дадено до знаење дека во градот ќе парадираат само оние кои се бореле за неговата слобода - македонската армија партизани.
Борецот Трајко Стаматовски, исто така потврдува дека ослободувањето на Скопје е дело на македонските борци и партизани. Потегот на генералот Апостолски да не им се дозволи парадирање на бугарската армија (бидејќи не учествувале во битките за слобода на Скопје), според него одиграл важна улога и за денешно време. Изненаден од тоа што Бугарија и во модерно време пробува да ја извртува и манипулира историјата за овој настан, смета дека ако тогаш им се дозволело да парадираат, дека денес Македонија ќе имала многу поголеми проблеми, објаснувајќи се со бугарската историографија.
Чествување на празникот „13 Ноември“
Секоја година со низа свечености и манифестации низ целиот град, се одбележува „13 Ноември“ - како ден на ослободувањето на Скопје.
Бечви
Бечви — дел од машката носија, шајачни панталони со посебен крој.
Бечвите по рабовите, како и околу џебовите и цеповите, биле украсувани со црни гајтани, дело на локалните терзии. За разлика од машкото мијачко население што носело бечви изработени од бела клашна, во прилепскиот регион (с. Кривогаштани) тие биле изработувани од подебела клашна (шајак) во темноцрвена боја.
Долно Дупени
Долно Дупени — село во Општина Ресен, во областа Долна Преспа, во околината на градот Ресен, сместено во близина на брегот на Големото Преспанско Езеро.
Во близина на селото се наоѓа грчко-македонската граница, како и планираниот граничен премин „Маркова Нога“. Воедно, месноста Маркова Нога претставува и најјужна точка на денешната територија на Република Македонија.
Потекло на името
Во врска со името на селото, Влоѓимјеж Пјанка пишува дека е етничко и дека потекнува од тоа што селото лежело во трап (дупка). Меѓутоа, дупенци за ова имаат повеќе легенди и претпоставки. Некои од нив говора:
Покрај овие постојат и други легенди и претпоставки.
Атрибутот „долно“ на името му е додаден во поново време. Според некои кажувања тоа е направено во времето кога Преспа станала единствена административно-територијална единица, заради распознавање на двете постојни села со истоветно име (Дупени), и дека ова село го добило „долно“ по пределот на областа Долна Преспа. Другото мислење содржи поголема веројатност и дека дека атрибутот настанало со преместувањето на селото (од Горно во Долно Село, односно од Горно во Долно Дупени).
Во Преспа постои уште едно село со слично име — Горно Дупени, кое се наоѓа во северозападниот дел на котлината во подножјето на планините Галичица и Петрино на 33 километри оддалеченост од Долно Дупени.
Географија и местоположба
Селото е сместено во близина на граничното тромеѓе со Грција и Албанија, на југоисточната страна на Големото Преспанско Езеро, на 2 километри од македонско-грчката граница. Долно Дупени претставува најјужно населено место во Македонија, сместено на надморска височина од околу 900 метри. Се наоѓа на 34 километри оддалеченост од градот Ресен и низ него поминува директниот патен правец кој ги поврзува селата и туристичките населби на источниот брег на Преспанското Езеро со магистралниот пат Ресен-Битола, а истовремено од Долно Дупени води и директен асфалтен пат кон селото Љубојно, кој продолжува до селото Брајчино.
Сместено е во подножјето на Баба Планина на допирот со котлинското дно, а на оддалеченост од неколку стотини метри од брегот на Преспанското Езеро.
Долно Дупени е преместено село. Негова претходна местоположба била месноста Горно Село, на околу 1 километар источно од денешното (на висорамнинката помеѓу Стара и Јанинска Река), на која сè уште има препознатливи остатоци (темели, дворни огради, улици, гробишта). Преместувањето настанало во периодот помеѓу 1908 и 1914 година заради потребата од доближување до земјишните имоти во појасот на крајезерската рамнина.
Атарот на Долно Дупени се простира на површина од 1421 хектар (околу 14,21 км2) и зафаќа рамничарско и ридско-планинско земјиште. Рамничарскиот дел е западно од селото (покрај брегот на езерото). На ридско-планинскиот дел има листопадна шума (даб, бука, брест, габер, јасен, јавор, кленика, бреза, и др.) и тревнати пасишта. Од вкупната површина на атарот: 469 хектари се обработливо земјиште, 226,7 хектари пасишта и 627,3 хектари шума.
Во атарот на селото постојат повеќе извори (до 1960 година 52) и 4 потоци т.н. реки (Стара Река, Јанинска Река, Осмајнска Река и Согорска Река). Не пресушуваат, но нивниот водотек во летниот период значително се намалува.
Низ селото течат Стара Река со 4 и Јанинска Река со 10 мостови, од кои 8 бетонски.
Долно Дупени е село од собран тип со околу 250 куќи. Куќите се градени од камен и кал, а поновите од блок-тули и вар, на приземје и на кат, покриени со ќерамиди, преовладуваат белите фасади. Околу куќите постојат широки и најразлично оградени дворови, на кои се изградени стопански и други објекти (штали, плевни, тремови, гаражи, магацини, бунари, фурни, гумна и др.). Селото го вкрстуваат повеќе асфалтни и макадамски улици, а на сретселото има ширинка.
Според групираноста на куќите и семејствата, селото се дели на повеќе маала: Мановска, Макаровска или Диневска (во северниот), Пајковска или Трајковска (во јужниот), Поповска (во источниот), Димовска, Струминиковска и Лешкаровска (во западниот) и Калајџиовска или Томовска (во средишниот дел на селото). Денес, селото претежно се развива на неговата јужна страна.
Недалеку од селото, на 2 километри е месноста Маркова Нога која е најјужната точка во Република Македонија и во која се наоѓа познатата плажа Дупени Бич. Непосредно се наоѓа и кулата на граничната караула, но не постои можност за премин на границата поради затвореноста од спротивната грчка страна од политички причини кои потекнуваат уште од времето на Граѓанската војна во Грција и соработката на Македонците кои живеат во селата од двете страни на границата.
Историја
Долно Дупени е старо христијанско село во кое отсекогаш живееле православни Македонци. Под различни облици на денешното име (Дубени, Дупени, Долно Дупени) неговото постоење е забележано во повеќе извори од различни периоди.
Во XIX век, Долно Дупени се наоѓало во Битолската каза, нахија Долна Преспа, во Отоманското Царство.
До 1912 година, Долно Дупени било под турска власт, а во тој склоп и беговски чифлик. Во подготовките и текот на Илинденското востание учествувало со свој комитет и чета од преку 40 востаници. Како војводи се споменуваат Коле Томовски и Геле Крстиновски. Загинале 4 души, а 2 плевни биле запалени. Се пренесува дека селото од опожарување го спасил бегот по претходна закана од комитите.
Во Првата балканска војна (ноември 1912), селото се нашло под српска власт, а во текот на Првата светска војна под бугарска окупација, со што се најде и во зафатот на Македонскиот фронт. Од 1916 до 1918 година, цивилното население било евакуирано во селата Љубојно, Брајчино, Рајца, Грнчари и Подмочани. Подоцна, со поместувањето на фронтот, низ селото поминале и војските на Антантата. Во текот на војната, љубанци биле мобилизирани во војските на спротивставените страни. Во војната се бореле преку 20, а загинале 9 жители.
По завршувањето на Првата светска војна, Долно Дупени повторно се нашло под српска власт. Во ова време, селото било во состав на новосоздадената општина Љубојно.
Со училишна зграда селото се здобило во 1922 година.
Во Втората светска војна селото паднало под окупација на фашистичка Италија (мај 1941 година), со што се нашло во составот на т.н. Голема Албанија. Во тоа време во селото имало италијанска војска. По капитулацијата на Италија (8 септември 1943 година) било слободна територија на НОАВМ. На 8 ноември 1943 година паднало под окупација на фашистичка Бугарија, под која останало до ослободувањето на 5 септември 1944 година. Во селото имало бугарска војска со караули на местата Маркова Нога и Осмајнца. Загинале пет борци.
На 17 јануари 1944 година бугарската фашистичка војска, заедно со Германците, ја презела слободната партизанска територија на тој дел на Преспа. Бугарската фашистичка војска ја обезбедувала границата и повремено навлегувала преку граница во најблиските македонски села Р’мби и Герман. На 17 јануари влегле во селото Роби. Се распоредиле во три групи: едната група вршела обезбедување на околината на селото, другата вршела претрес и пљачкала по куќите, барајќи партизани, а третата им држела митинг на насобраните селани на селската полјана. Додека се одржувал митингот, групата која го обезбедувала селото на селската полјана довела седуммина младинци на возраст од 18 до 20 години, врзани со бодлива жица, коишто бегајќи од канџите на Гестапо во Лерин се префрлиле во овој дел на Преспа за да им се приклучат на партизаните. Кај насобраните селани се создал револт, но и одлучност да им се спротивстават и молат, барајќи да се ослободат младинците. И покрај сите молби на селаните, тие биле спроведени до граничната караула кај Маркова Нога и на ѕверски начин убиени со копачи и кундаци.
Културен дом селото добило во 1950 година, електрична енергија во 1958 година, со систем за наводнување во 1956 година, со телевизиски прием во 1965 година, со водовод во 1973 година, со асфалтен пат во 1977 година и со телефонски приклучоци во 1988 година.
Стопанство
Дупенци својата издршка секогаш ја обезбедувале преку поледелството, сточарството, риболовот, занаетчиството и печалбарството. Во рамките на поледелството најмногу се сеело жито (пченица, ’рж, јачмен, овес, пченка и др.), градинарски култури (пипер, патлиџан, праз, кромид, лук, зелка, компир, грав и др.), потоа лозја, а во некои периоди и индустриски култури (коноп, лен, тутун и др.). Денес, најзастапена култура е овоштарството. Во рамките на сточарството, најмногу се одгледувале волови, крави, коњи, магариња, мазги, коњи, кози, овци, свињи и др.). Сточарството денес речиси е изумрено. Доста луѓе се вработени во државните служби и претпријатијата.
Селото Долно Дупени поради својата местоположба има доста разновиден стопанско-економски живот. Според составот на атарот селото има поледелско-шумарска функција, но исто така во голема мера се развиени и другите второстепени стопански дејности и гранки како што е туризмот и услужните дејности. Во Долно Дупени работат и повеќе продавници, како и фурна - пекарница која со леб ги снабдува Долно Дупени и блиските села Љубојно, Брајчино и Наколец.
Поважна гранка која е во постојан развој и раст е туризмот поради близината на Преспанското Езеро, на кое се наоѓа познатата плажа „Дупени Бич“ со која управува познатиот македонски пејач Ламбе Алабаковски. Во месноста Маркова Нога непосредно до селото се наоѓаат и повеќе услужни објекти како ресторани, авто-камп и ноќевалишта. Традиционално како и во поширокиот крај значаен дел од населението заработува и преку печалба во странство.
Население
Во текот на своето постоење, Долно Дупени го бележело следниот демографски развој: во 1568/69 година селото имало 39 семејства (опширен пописен дефтер за казите Горица, Биглишта и Хрупишта).
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Долно Дупени имало 220 жители, сите Македонци христијани. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Долно Дупени имало 200 жители.
Селото Долно Дупени според бројот на своите жители е средно по големина со постојан пад на своето население, кое во 1961 година броело 634 жители, а во 1994 година спаднало на 260 жители, при што и во двете години сите жители биле Македонци.
Според пописот од 2002 година, во селото Долно Дупени имало 235 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 174 жители, од кои 164 Македонци, 1 останат и 9 лица без податоци.
Родови
Селото Долно Дупени отсекогаш во целост е населено со Македонци од православна христијанска вероисповед. Родови и семејства од Долно Дупени се: Богоевци, Гелевци, Димовци, Диневци, Илиовци, Јаневци, Крстиновци, Карамфиловци, Калајџиовци, Лешкаровци, Макаровци, Марковци, Мановци, Најдовци, Ничевци, Пајковци, Петревци, Поповци, Струминиковци, Стојановци, Тодоровци, Трајковци, Томовци, Туџаровци. Од блиското село Нивици, кое денес е под Грција се доселиле семејствата: Гинчевци, Секуловци и Трајковци.
Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1949 година, родови во селото се:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Ресен, една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Ресен.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Ресен. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Ресен.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Љубојно, во која покрај селото Долно Дупени, се наоѓале и селата Арвати, Брајчино, Долно Дупени, Крани, Љубојно, Наколец, Сливница и Штрбово. Во периодот 1950-1952 година, селото повторно било дел од некогашната Општина Љубојно, во која влегувале селата Брајчино, Долно Дупени, Наколец и Љубојно.
Избирачко место
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 187 гласачи.
Иселеништво
До 1949 година од селото имало иселеници во САД (4 семејства), Србија (3 семејства) и во Битола (1 семејство).
Бахш
Бахш е административна единица на Иран, која во слободен превод би знечела помала општина или гратче.
Хајдерсдорф
Хајдерсдорф (Heidersdorf) — општина во округот Рудни Планини, во Саксонија, Германија.
АК-47
АК-47, автомат Калашников (руски: Автомат Калашникова образца 1947 года) или само калашников — автоматска пушка од советско производство, која се користи и во Македонската армија. Ја разработил Михаил Калашников и е една од најпознатите и најраспространетите автоматски пушки денес. Оваа пушка се покажала како многу добра во војната во Виетнам каде што американските војници кажувале дека АК-47 е многу поиздржлива од нивната М16 јуришна пушка. Тие тврделе дека, на пример, ако се стави М16 во кал, ќе се закочи, а со АК-47 не е така. Оваа пушка е најраспространетата пушка во светот на сите времиња.
Ознаката АК-47 е раширена во западните извори, но никогаш не била официјална во СССР и во Русија. Официјалната ознака е АК.