cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
195 п.н.е.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5313 и 5314 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4555 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3565 и 3566 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 558.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 195 година се протега во 2441 и 2442, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2501 и 2502 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 348. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 841 и 840 исламска година пред хиџра.
Науката во 1650 година
1650 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Нанси Морехон
Нанси Морехон е родена во 1944 година во Хавана, Куба каде останува да живее и работи и покрај честите поетски читања, патувања и студиски престои на разни книжевни и академски институции во обете Америки и во Европа. Иако е ќерка на сиромашни родители (татко и бил пристаништен работник, а мајка и шивачка), Нанси Морехон многу рано ја искажала својата дарба за учење и пишување. Уште на 15 години се стекнала со учителска диплома по англиски јазик, а на 18 дипломирала cum laude на Универзитетот во Хавана каде што студирала европска, карипска и кубанска литература, а потоа специјализирала француска литература. Предавала француски јазик и литература на престижната Кубанска академија, а била и уредник во Унијата на писатели и уметници на Куба. Работела и како новинар, пишувала театарска критика, драмски сценарија. Има објавено и голем број преводи од литературата на француски јазик (Пол Елијар, Жак Ромен, Еме Сезар и др.). Има напишано или приредено повеќе критички студии, меѓу кои две книги за поезијата на Николас Гиљен (на едната се појавува како автор, а на другата како приредувач). Во овие студии Нанси Морехон егзалтирано говори за црната жена и за афро-хиспанската култура во филозофијата и идеологијата на една независна нација.
Но најмногу од се, Нанси Морехон е извонреден поет. Својата прва поетска збирка, „Мутизмос“ („Немост“), ја објавила во 1962 година, кога имала само 18 години. Следуваат уште неколку. Во стиховите содржани во нив, Морехон ни открива еден складен, зрел и константен поетски свет на слики преполни со карактеристични бои, мириси и урбани колажи на Куба и Карибите, како и еден специфичен, единствен поетски глас кој контемплативно го следи спојот помеѓу две големи култури (шпанската и африканската) во една – кубанска. Во своите подоцнежни поетски збирки, Нанси Морехон е активно вклучена во и сосредоточена на проучувањето и следењето на историската и културолошката димензија на своето поетско „јас“, што всушност претставува супститут на плуралното карипско „ние“, кое истовремено е културолошки и епски симулакрум на силен постколонијален наплив на свежина, што најде свој изблик во поранешните колонии на робови, а сега независни нации во сложената етнографска и јазична карипска тантела.
Нанси Морехон има објавено 12 збирки поезија за кои ги има добиено најпрестижните кубански награди: Награда на критиката во 1986 и Националната награда за литература во 2001. Големиот фестивал на книгата кој се одржува преку целата година во сите градови на Куба, оваа година (2006) и е посветен на Нанси Морехон.
Нејзината поезија е преведена на англиски, француски, португалски, италијански, руски, германски, полски и холандски јазик и објавена во одделни збирки или во разни книжевни списанија и антологии. Три претставнички избори од нејзината поезија се објавени во САД, од кои првиот во 1985 година, а последниот во 2003, како и еден во Велика Британија во 2001 година, што е доказ зе големата популарност што Нанси Морехон ја има во тие простори. Покрај тоа за нејзиното дело се имаат искажано голем број критичари и есеисти од Куба, Латинска Америка, но и од САД и Европа. Нанси Морехон во моментов работи како раководител на Институтот за карипски студии во Хавана.
Емзе (река)
Емзе (Emse) — река во Тирингија, Германија. Реката е лева притока на Херзел.
Науката во 1649 година
1649 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Науката во 1648 година
1648 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Нивичинска Река
Нивичинска Река — река во Македонија, која извира на планинското тромеѓе Плачковица, Малешевските Планини и Огражден.
Се наоѓа североисточно од градот Струмица, во атарот на раселеното село Нивичино. Се влева во Стара Река.
Мадагаскар
Мадагаскар (Repoblikan'i Madagasikara, République de Madagascar) — островска република во Индискиот Океан, недалеку од Јужна Африка. Островот зафаќа површина од 587.041 км2 и е четврт остров по големина во светот. На Мадагаскар се наоѓаат 5% од растенијата и животните во светот, од кои 80% се загрозени. Главен град е Антананариво. Независна е од 1960 година. Населението се состои од најразлични племиња, како Мерина или Хова, Бетсимисарака и др. Религијата е христијанска, муслиманска, анимизам и тотемизам. Службени јазици се францускиот и малгашкиот.
Потекло на поимот
Името „Мадагаскар“ потекнува од името Мадагејскар (Madageiscar), кој бил погрешен изговор на името Могадишу и истото било популаризирано од Марко Поло. Малгашите својата земја ја именуваат како Madagasikara, а самите себеси како Малагаси. Така, името Мадагаскар не е од локално потекло, туку името било популарно во средновековна Европа. Марко Поло ги замешал островот со градот. Така името било широко прифатено во Европа, па дури и на картите. Денес не е зачуван доказ за името на островот пред доаѓањето на Европејците.
Историја
Пишаната историја на Мадагаскар започнала во VII век, кога Арапите воспоставиле трговски контакти со островот. Контактот со европските сили започнал во 1500-ните кога португалскиот морнар Диего Дијаз, за својот пат кон Индија го пронашол островот. Кон крајот на XVII век, французите воспоставиле трговски односи околу неговиот источен брег. Во почетокот на 1790-тите, владетелите на Мерина успеале да воспостават контрола врз поголемиот дел од островот. Во 1917 година Мерина и Велика Британија потпишале договор за укинување на трговијата со робови, која била значајна за економијата на Мадагаскар. За возврат на тоа, островот добил финансиска помош од Британија. Британците ја прифатиле француската доминација на островот во 1885 година, во замена за Занзибар, денешен дел од Танзанија. Апсолутната француска контрола врз островот била воспоставена во 1895 година, а монархијата Мерина била укинета. Во времето на Втората светска војна, во 1942 година островот бил окупиран од страна на Велика Британија, а по поразот на Нацистичка Германија и Вишиевска република, островот повторно бил вратен на Франција. По војната започнале конфликтите против француската власт. По ова, земјата тргнала кон својата неависност по мирен пат. На 14 октомври 1958 година била прогласена Малгашката република, како автономна територија во внатрешноста на француската заедница. Целосна независност островот добил во 1960 година.
Географија
Со, Мадагаскар е 46-та држава по големина во светот и четврти најголем остров. Тој е малку поголем од Франција, и е една од 11-те покраини на јужноафриканската плоча. Државата лежи најмногу помеѓу 12 и 26° ЈГШ со мала област која лежи северно од 12° ЈГШ, и 43 и 51° ИГД. Праисториската поделба на суперконтинентот Гондвана ја одделила копнената маса Мадагаскар-Антарктик-Индија од Африка-Јужна Америка копнената маса шред околу 135 милиони години. Мадагаскар подоцна се одделил од Индија пред околу 88 милиони години, дозволувајќи им на растенијата и животните на островот да еволуираат во целосна изолација.
Главниот град на Мадагаскар, Антананаривe, е сместен на висорамнини, во центарот на островот и висината му се движи од 747 до 1341 метри над морското ниво. Густо населените и популарни висорамнини се карактеризирани со долини од ориз кои лежат меѓу треви и непошумени ридови. Тука, ерозијата ја изложила црвената латеритна почва, изворот на прекарот за Мадагаскар “Црвениот остров”. По источната, ветровита страна на островот, има многу стрмен и планински предел кој паѓа нагло на Централните висорамнини па сè до Индискиот Океан. Овој источен предел е домаќин на една од последните преостанати дождовни шуми која претходно целосно го покривала островот Мадагаскар. Каналот Пангаланес е синџир од вештачки и природни езера поврзани со француски канали кој ја покрива внатрешноста на источното крајбрежје и се протега паралелно 460 километри (отприлика две третини од целата источна должина на островот). Западната и јужната страна кои лежат на сенката од дождовната шума, се протегаат по централните висорамнини и се дом на тропски суви шуми, шуми со трње, пустини и полупустински предели. Веројатно поради релативно ниската густина на населението во тој предел, островот има сува, листопадна, дождовна шума која е подобро сочувана од дождовната шума на источната страна на островот. Височината на централните висорамнини одејќи кон запад се менува постепено. Западното крајбрежје има многу заштитени пристаништа, но седиментите во каналите се голем проблем кој е предизвикан од талог од ерозија, кој подоцна е носен со реките по западните рамнини.
Највисокиот врв на островот, Маромокотро, висок 2.876 метри се наоѓа на масивот Саратанана сместен на најоддалечениот северен дел од државата. Масивот Анкаратра се наоѓа во централниот дел, јужно од главниот град Антананаривe и е домаќин на третите највисоки планини на островот, Сиафајавона со надморска височина од 2,642 метри. Понатаму на југ се наоѓа масивот Андрингитра со неколку врвови над 2,400 метри вклучувајќи ги и вториот и четвртиот највисок врв, Врвот Имариволанитра (попознат како Врв Боби) со 2,658 метри и Врвот Бори со 2,630 метри. Масивот го содржи резерватот Андрингитра и ги вклучува Врвот Соиндра со 2,620 метри и Врвот Ивангомена со 2,556 метри. Во многу ретки случаи, овој регион има искуство со снег во зима на неговите височини.
Клима
Југоисточните ветрови ја доминираат климата и временските услови на Мадагаскар, правејќи топла и дождлива сезона (Ноември-Април) со чести и деструктивни циклони, и релативно поладна и посува сезона (Мај-Октомври). Генерално, климата е тропска по целото крајбрежје, умерена во внатрешноста и сува на југ но факторите како височината прават различни варијации на климата. Облаци кои носат дожд се создаваат некаде над Индискиот Океан празнат голем од нивната влага над источниот брег на островот каде просек е 3,500 мм и овие врнежи значително го поддржуваат шумскиот екосистем во овој регион. Центалните висорамнини се многу посуви и поладни, со мраз кој се прави најчесто во текот на ноќта во сушните сезони. Снегот се среќава поретко и во тие ретки случаи го има на високите нивоа на масивот Анкаратра. Западното крајбрежје е посуво, со голема аридност (сушни предели) во југозападниот и јужниот дел на островот каде полу пустинската клима преовладува. Годишните циклони предзвикуваат штети на инфраструктурата и локалната економија како и губење на животи. Најдеструктивниот циклон од 1927 г. бил циколонот Гералда (Февруари 2-4, 1994) во кој починале 70 жртви а повеќе од 500,000 луѓе биле без дом и на улиците. Целата штета била проценета на околу 45 милиони американски долари.
Административна поделба
Мадагаскар бил поделен на 6 автономни покраини (faritany mizakatena) и 22 региони (faritra), во 2004 година. Регионите станале највисоки единици кога покраините биле растурени во согласност со резултатите од референдумот во 2007 година. Регионите понатаму се поделени на 116 единици, 1.548 општини и 16.969 фукунтани. Поголемите градови имаат специјален статус како „градски општини“, кои се на исто ниво со единиците.
Петко Шипинкаровски
Петко Шипинкаровски (1946-2020) — писател, поет, публицист, драмски автор, есеист и книжевен критичар.
Животопис
Петко Шипинкаровски (1946), писател и поет, писател, драматург, есеист и книжевен критичар, е роден во селото Будимирци, Битолско. Основно образование завршил во во Будимирци  и Старавина, а со средно образование стекнал во Битола. Дипломирал на Факултетот за безбедност при Универзитетот Св Кирил и Методиј во Скопје.
Дела
Издадени дела: 1. "Откорнати души " (роман, 2003),
2. "Петра" (роман, 2005),
3. "Црна Љубов" (роман, 2006),
4. "Дабјак" (роман, 2009),
5. "Златни обетки за Марија" (роман, 2012)
6. "Децата на Марија" (роман, 2012)
7. "Утринска молитва" (римски 2015),
8. "Кога тргнав Цвето во туѓина" (романизирана монографија, 2006)
9. "Струшка сведоштво" (романизирана монографија, 2007)
Драми;
10. "Духот на војводата" (монодрама, 2003)
11. "Крлеж на вратот" (драма, 2017)
Раскази;
12. ""Залезнина" (раскази, 2008)
13. "Еден живот, една приказна" (раскази, 2016)
14. "Разбранувани води" (раскази за деца, 2017)
Поезија;
15. "Седело на орлица" (поезија, 2006)
16. "Бели ветрови" (поезија, 2009)
17. "Злоуми" (поезија, 2011)
18 "Бели утра" (поезија, 2013)
19. "Дождовите доаѓаат" (поезија, 2015),
20. "Никулци во утрините" (поезија, 2018)
Книги со научна содржина
22. Книга: едукација и поддршка на млади пчелари од струшкиот регион – „ПЧЕЛАРСТВОТО ДОХОДОВЕН БИЗНИС“(2016);
23„Збирка собрани песни „Миладиновци“ - 145 години од излегувањето на Зборникот на народни песни од браќата Миладиновци (2006);
25. Студија; "Svadbarski традиции во стариот Марио" - feljton / ,, Битолски весник "(2005)
Преведени книги; 26. "Калесница на времето"/"Калесница на времето", поезија Вања Ангелов (Бугарија)
27. "Од една во друга банка" (Od jedne do druge obale, поезија, соавтор (14 хрватски поети) - антологија на македонски и хрватски автори, 2014)
28. Книга на македонски и српски автори "Соѕвездие" / "Соѕвездие" (2018),
29. "Сребреница" ( "Сребреница"), Никола Симиќ moema Tonin (Хрватска), 2015
29. “Кога си со друга“(Gdy będziesz z inną), поезија, соавтор, на Калина Изабела Зиола(Калина Изабелла Зëла), Полска( 2015)
30.Критики;
едукација и поддршка на млади пчелари од струшкиот регион – „ПЧЕЛАРСТВОТО ДОХОДОВЕН БИЗНИС“(2016);<o:p></o:p> „Кога животот е уметност, уметноста живот“, (Есеи), 2014.,
Преведени автори: Вања Ангелова, поезија, Ина Крејн - Илијана Каракочева, поезија и проза, Жељаз Кондев, проза, Ратко Стојанов, поезија,Генка  Богданова, поезија и проза, Гергина Давиова, проза, Кристина Добрева Станкова, поезија, Владимир Луков, поезија Алина Стојанова, поезија, Екатерина Пенева, поезија, Марин Колев, поезија, Нели Виткова, поезија, Темјанушка Маринова, поезија, Вили РО / Виличка Петрова, поезија (Бугарија),
МајаВу (Германија - проза),
Винко Рибариќ, Бисерка Спаиќ, Вања Mикеларциi, Срѓан Духовиќ, Ангелка Kорчуланиќ, Емилија Девиќ, Фикрет Цацан, Татјана Јадришко Панчелат, Дамир Марас, Валерио Орлиќ, Марина Фучиќ, Олег Мирковиќ, Јагода Клаиќ, Мирјана Бачиќ, поезија (Хрватска), Никола Шимиќ Тонин, поезија и проза(Хрватска)
Билјана Миловановиќ Живак, поезија, Радомир Андриќ, поезија, Сашка Велјановска, поезија, Снежана Дабиќ, поезија и проза, Најдан Стојановиќ, поезија, Петар Матовиќ, поезија, Марија Дрангиќ, поезија, Марина Попадиќ, поезија, Александар Чотриќ, афоризми, Слободан Симиќ, афоризми, Злата Икановиќ, поезија и проза, Живко Вуиќ, афоризми, Ружа Мијовиќ -Шориќ, поезија, Марица Марија Радивоевиќ, поезија, Славица Мастикоса Панзаловиќ- поезија, Влаѓа Бакиќ Милиќ, поезија, Даница Дана - Додик, поезија, Веселин Мишниќ, поезија, Новица Соврљиќ, поезија. Нисвета Грабовац- Шабиќ, поезија и проза, Гордана Среќковиќ, поезија, Бојан Љубеновиќ- поезија и афоризми, Љиљана Браловиќ, поезија и проза, Мајо Даниловиќ, поезија, Дениса Кондиќ, поезија, Верољуб Вукашиновиќ, поезија, Ненад Радивоевиќ, поезија (Србија)
Сувад Алагиќ поезија, Мирко Томовиќ, проза, Мирјана Томовиќ, поезија(БиХ)
Маријана Бор-Паздњикова, проза, Александар Kњазев, поезија, Олга Малцева Арзиани, Олга Борисова (Русија)
Борис Јовановиќ Кастел, поезија, Катерина Шариќ, проза (Црна Гора).
Член е на Друштвото на писателите на Македонија, почесен  член е на Друштвото на писателите на Србија и на Книжевното друштво на Косово и Метохија, надворешен член е на Сојузот на независните писатели на Бугарија и член на МНД - Битола.Шипинкаровски почесен граѓанин е на градот Сирмиум( Sirmium)-Сремска Митровица, Србијуа. Основач е и претседател на Културниот центар БРАН  од Струга и главен и одговорен уредник на списанието за литература, култура и наука БРАНРАНУВАЊА  и организатор на меѓународната манифестацијата Струшките книжевни средби од Струга
Награди;
Наградата „Струшко изгрејсонце“ за романот „Златни обетки за Марија“, 2011, наградата „Прозни мајстори“ за романот Децата на Марија“, 2013, награда за животно дело на Културно научната манифестација „Пелагонски средби“-Новаци, 2014 и наградата „Ѓорѓи Котески“, 2015 на КНМ „Пелагонски средби“-Новаци, наградата Книжевно перо“ за најдобар превод на хрватски автор за 2014 на Хрватското книжевно друштво-Риека и меѓународната награда „Книжевно перо“ на ХКД Риека - 2016,  наградата „Донат“, 2015 и наградата Горан Бујиќ (2016) на ХКД-Задар, Хрватска, награда од прв степен и Јубилејна грамота на Меѓународниот славјански конкурс за поезија и преводи на „Стихи“ ру – Москва(2017), наградата  "Орфеј" на издавачката куќа "Феникс" од Скопје(2018),на меѓународната награда "Aplon" за 2018 година, која ја доделува градот Сремска Митровица и бројни награди во Македонија и во странство. и многубројни признанија од Македонија и странство.
Шипинкаровски учествувал на повеќе научни и книжевна манифестација "Струшки вечери на поезијата", 2004, 2008 и 2011 година, Празникот на липите, 2007, 2011, 2012, на поетската манифестација "Караман средби", Радовиш, 2012, 2014 и 2018, Денови на поезијата "Илинден", Скопје, 2007, 2008, 2009, Пелагоски културни и научни ссредби, Дебитанти, 2006, 2008, 2009, 2010, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, на Меѓународната книжевна манифестација "Година на есеи" во Струга, 2007, 2008,  2009, 2010, на Мелничките вечери на поезијата", 2010 година, 2013 година, на поетска вечер "Гласови на Балканот", Ловеч-Бугарија, 2016, на меѓународната манифестација Денови на пријателите на книгата, Риека, 2014, 2016, на Книжевно-научните средби "Петар Канавелиќ ", Корчула, 2014 , на литературните средби " Импулс-29 ", Вараждин, 2017 година," Утрота на поезијата ", Загреб и  и „Матичек, Марибор, 2017 и . Тоа е претставена во Друштвото на писателите на Србија и го направи неговиот портрет на Саемот на книгата во Белград (2010) и во МКД "Илинден" -Rijeka 2016. Учествувал во поетски средби со Здружението на писатели „Седумка"-Франкфурт на Мајна (Германија)(2016  и (2018 ), на поетските средби "Григориј Божовиќ" - Звечан-Косово (2018), учествувал на сите Роднокрајни средби на битолските писатели 2016-208 што ги организира Националната установа Универзитетска Библиотека „Св. Климент-Охридски“ од Битола и на многу други др.
Преведена  е на албански, англиски, бугарски, полски, руски, романски, српски, словенечки, хрватски ...
Живее и работи во Струга.
Црногорци
Црногорците (црногорски: Црногорци/Crnogorci) се најмалубројниот јужнословенски народ. Црногорците претежно живеат во Црна Гора. Вкупниот број на Црногорци е околу 350.000, а најмногу се застапени во својата татковина со 45 %, односно 278.865, а во Србија ги има околу 38.000. Црногорски заедници има во околните земји — Косово, Босна и Херцеговина, Хрватска, Словенија, а ги има и во Македонија. Повеќето Црногорци говорат на српски јазик, но голем број зборуваат и на црногорски јазик.
Религија
Повеќето Црногорци се православни христијани од кои дел се припадници на Црногорската Православна Црква, а дел се припадници на Српската православна црква. Исто така има Црногорци со исламска вероисповед, како и припадници на католичката црква. Иако Црна Гора има околу 20% муслимани, не се сите етнички Црногорци, бидејќи меѓу нив има Бошњаци, Албанци и Роми. Исто така, може да се сретнат луѓе кои се изјасниле како муслимани по националност, но сепак нивниот јазик е црногорски.
Ерол Готак
Пртвите жртви на УЧК во Македонија
На 11 јануари 2000 година на влезот на селото Арачиново, подмолно и ѕверски убиени беа во заседа Ерол Готак, Кирил Петрушевски и Ацо Ангеловски, припадници на МВР. Една година подоцна, кога започнува воениот конфликт во Македонија, терористите од ОНА ќе ја презедат одговорноста за оваа заседа. Тогаш полицајците вршеа рутинска контрола на автомобили трагајќи по сторители на кражби во главниот град. Вечерта околу 22:30 часот четворица полицајци сопреа автомобил. Зад сопреното возило застанале три други автомобили од кои излегле четворица напаѓачи. Тројца од нив пукале кон полицајците од автомати, а еден од пиштол.
Долно Грамаѓе (Русиново)
Долно Грамаѓе — населба од римското време и старохристијанска црква. На околу 3 километри југоисточно од селото, покрај патот кој преку Џами Тепе води за Струмица, на површина од 800 × 300 метри се среќаваат множество фрагменти од керамички садови, питоси и градежен материјал, а се пронајдени и темели од повеќе објекти. Жителите откопале неколку големи питоси, а нашле и монети. На јужниот крај на наоѓалиштето се најдени темели од црква.
Ерол Готак
Пртвите жртви на УЧК во Македонија
Крунскиот сведок на судењето за заседата, преживеаниот полицаец Новковски, тогаш тврдеше дека ноќта на полицајците им било кажано дека одат на специјална задача, за пронаоѓање крадени луксузни возила. Во специјалната акција тие биле пратени без панцир, гас-маска и без автоматска пушка, а згора на сето тоа немале ниту батериска ламба. Возилата ги проверувале со запалка. Според сведочењето, егзекуторот на полицајците бил во возило „опел кадет".
После толку години, сè уште сторителите не се казнети и шетаат на слобода.
Ѓерек (Витолиште)
Ѓерек — археолошко наоѓалиште во прилепското село Витолиште. Претставува населба од римското време. На 2,5 км североисточно од селото, на мала површина од северозападната страна на Ковачевска Тумба се среќаваат фрагменти од керамички садови, тегули, градежен материја и згура од топена руда.
Науката во 1647 година
1647 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Кајлак
Кајлак — река во Источна Македонија во Струмичко.
Течение
Реката извира на планината Беласица, поминува јужно од Струмица низ селата Дорломбос и Прстен.
Корејски Проток
Корејскиот Проток (조선해협 во Ј. Кореја, 대한해협 во С. Кореја; 対馬海峡) е проток помеѓу Јапонија и Јужна Кореја, што го поврзува Источнокинеското со Јапонското Море во северозападниот дел на Тихиот Океан. Во средината на протокот се наоѓа островот Цушима, кој го дели на т.н. „западен канал“ и Цушимскиот Проток („источен канал“).
Географија
На север протокот се граничи со јужниот брег на Корејскиот Полуостров, а на југ со југозападните јапонски острови Кјушу и Хоншу. Широк е околу 200 км, со просечна длабочина од 90 до 100 м).
Островот Цушима го дели протокот на западен канал и Цушимскиот Проток. Западниот премин е подлабок (до 227 м) и потесен.
Струи
Низ протокот минува топол ракав на морската струја Курошио, понекогаш наречен „Џушимска Струја“. Струјата започнува да тече кај јапонските острови и минува низ Јапонското Море, а потоа се двои на два дела по обата брега на островот Сахалин, Потоа продолжува низ северниот Тихи Океан низ премин кај Хокаидо, па завршува во Охотското Море кај Владивосток.
Стопанско значење
Низ протокот сообраќаат многу трговски пловила до разни одредишта, особено оние упатени кон југот на Јужна Кореја. Јапонија и Јужна Кореја ги имаат ограничено своите територијални води на 3 морски милји (5,6 км) од брегот со цел да овозможат слободен проток на сообраќај меѓу нив.
Историја
Протокот играл значајна улога во историјата на регионот уште од најрано време. Во протокот се одиграла значајната Битка кај Цушима помеѓу јапонската и руската морнарица на 27-28 мај 1905. Во судирот руската флота претрпела катастрофален пораз и била целосно уништена.
Канал Дортмунд-Емс
Каналот бил отворен во 1899 година. Причината за изградба на каналот била за олеснување на товарот на железницата, која не можела да пренесува производи од областа Рур. Исто така, каналот требало да го направи јагленот од областа Рур поконкурентен со увозниот англиски јаглен. Исто така, на челичната индустрија во источен Рур ѝ била потребна руда од странство.
Каналот бил нападнат повеќепати во текот на Втората светска војна поради неговата стратешка важност. Нападот во септември 1943 година од ескадрилата на кралските воздушни сили бил неуспешен и скап. Ескадрилата го нападнала повторно во септември 1944 користејќи Талбој „земјотресни“ бомби, нанесувајќи му големи штети. Бил обновен по војната.
Најпознатата градба на каналот Дортмунд-Емс е „лифтот Хенрихенбург“ во Валтроп, што му овозможува на бродот да премина разлика во висина од 14 метри. Работело до 1962 година и потоа бил заменет со нов лифт и брана. Денес, во него се наоѓа Westfälisches Industriemuseum.
Неколку километри на север, каналот го достигнува градот Дателн, кој се наоѓа на раскрсницата на четири канали:
Старата патека на каналот ги поминувала реките Липе, Штефер и Емс на мостови. Овие мостови биле изградени со големи лакови и мостот над Липе се наоѓа 15 метри над реката.
По Втората светсак војна, каналот бил проширен. Делови од каналот биле издигнати над земјата, бидејќи не можеле да бидат проширени и затоа новата патека била изградена помеѓу Олфен и Минстер. Овие делови на каналот се наоѓаат паралелно со старата патека, а затоа биле изградени нови премини над реките. Старата патека била затворена за бродовите.
Во моментов, каналот се проширува повторно. Ова е направено без да се затвори самиот канал.
Науката во 1646 година
1646 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Јован Жујовиќ
'''Јован М. Жујовиќ''' (18 октомври 1856 – 19 јули 1936 година) бил српски антрополог, познат како пионер во геологијата, палеонтологијата и краниометријата во Србија.
Биографија
По студирањето во Париз, се вратил во Србија и станал првиот Србин кој научно ја истражувал геологијата на Србија и во тоа време соседните земји. Пред Жујовиќ, само двајца други научници покажаа каков било интерес за геологијата на Србија, Јохан Готфрид Хердер и Ами Буе.
Тој е познат, меѓу другото, и по неговата работа во антропологијата. Во својата книга, Камено доба, објавена во 1893 година, потпирајќи се најмногу на француските научници, тој ја разгледа современата состојба на знаење во палеоантропологијата.
Подоцна, помеѓу 1927 и 1929 година, во книгата Битие на Земјата и нашата земја, тој пишува за биолошкото минато на Земјата почнувајќи од почетокот на човештвото. Делото има особен интерес за историјата на Балканскиот Полуостров.
Тој исто така бил член на Хрватската академија на науките и уметностите и на Унгарската академија на науките, како и на геолошкото друштво во Киев, Украина.
Во српската политика, тој бил посветен демократ, сенатор во 1901 година и член на Народната радикална партија на Никола Пашиќ. По 1905 година, Жујовиќ се приклучил на Независната радикална партија на Љубомир Стојановиќ. Во владата на независните радикали, Жујовиќ беше министер за надворешни работи од 12 август до 15 декември 1905 година. Исто така, Жујовиќ ја извршувал функцијата министер за образование и верски прашања во два наврати, од 16 мај до 30 јули 1905 година и од 11 октомври 1909 година до 12 септември 1910 година.
Јован Жујовиќ имал двајца браќа, Миленко Жујовиќ, кој е автор на книги за правната практика, и д-р Јеврем Жујовиќ, чиј ментор бил Жан Алфред Фурние
Наследство
Жујовиќ е одликуван како Легија на честа, Орден на Свети Сава, Орден на Белиот орел и неколку француски и бугарски одликувања. Вклучен е во 100-те најистакнати Срби.
Науката во 1645 година
1645 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Подвраниќ
Подвраниќ е населено место во општина Широки Брег, во Босна и Херцеговина. Според пописот во 1991 има 182 жители.
Љупчо Попоски
Љупчо Цветанов Попоски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Како младинец имал можност да се сретнува со повеќе партиски активности кои одржувале средби во неговата куќа. Во неговата кука престојувал ѝ Светозар Вукмановиќ-Темпо. Овие средби влијаеле ѝ Љупчо да биде организиран. Во летото 1943 година станал член на СКОЈ, а во есента стапил во единиците на Кичевскиот одред од Групата баталјони. Подоцна бил во Првата македонско-косовска бригада. Како борец со Бригадата учествувал во повеќе борби низ Кичевско, а при крајот на ноември 1943 година загинал кај селото Вранештица.
Дунковец (Русиново)
Дунковец — могила од римското време. На 200 метри десно од главниот пат Берово — Џами Тепе има осамена могила која е добро зачувана, со пречник во основата од 2,5 метри и височина од 4/5 метри.
Љутачка Река
Љутачка Река — река во Источна Македонија во Пехчевско.
Течение
Реката извира на границата меѓу Република Македонија и Република Бугарија, северно Требомирска Чука. Долж текот има наклони од 20 степени и до спојот со Ж’тачка Река е долга 4 км.
Удовски Остров
Удовски Остров — средорек во реката Вардар во атарот на село Удово во општина Валандово, во Гевгелиско-валандовската Котлина.
Тој е еден од десетте средореци (површина над 1 хектар) во Вардар и е најголем средорек во Македонија, неговата површина изнесува 6 хектари, а бреговата линија 1,4 километри.
Физички особености
Удовскиот Остров е долг 700 метри со површина од 6 хектари и брегова линија од 1,4 км.
Над средорекот минува мост кој ги спојува селата Удово и Давидово.
Науката во 1644 година
1644 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Тибериј Грах
Тибериј Грах (латински: Tiberius Sempronius Gracchus) бил римски политичар и реформатор од 2 век п.н.е..
Животопис
Заедно со неговиот брат Гај, Тибериј Грах ја спроведол аграрната реформа која предизвикала големи немири. Погинал во 132 п.н.е. Според Плутарховата биографија на Тибериј Грах, откако тој бил осуден, биле уапсени и неговите пријатели. Притоа, сенаторите го прашале неговиот пријател Кај Блосиј, што би направил за својот пријател Грах. На тоа, Блосиј одговорил: Сè. Зарем и да ги запалиш храмовите? - го прашале сенаторите. Тој никогаш не би ми наредил нешто такво, одговорил Блосиј. Но, ако ти наредеше? - прашале сенаторите. Тогаш, Блосиј одговорил дека за својот пријател би ги запалил и храмовите.
Селиште (Сулдурци)
Селиште — населба од доцноантичко време во атарот на селото Сулдурци, Македонија. Во непосредната близина на западната периферија, над селото, на една пространа падина се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси и покривни ќерамиди.
196 п.н.е.
196 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 196. година пред новата ера, 196. од првиот милениум п.н.е., 96. од 2 век п.н.е. и седма од 190-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 196 година се протега во 2440 и 2441, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2500 и 2501 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 347. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 842 и 841 исламска година пред хиџра.
Логи (месечина)
Логи или Сатурн XLVI – месечина на Сатурн. Нејзиното откритие било објавено од страна на Скот Шепард, Дејвид Џуит, Јан Клена и Брајан Марсден на 26 јуни 2006 година, од набљудувањата направени помеѓу јануари и април 2006 година.
Пречникот на Логи е околу 6 километри и кружи околу Сатурн на просечно растојание од 23.142,0 Мм за 1.314,364 дена, со наклон од 166,5 ° кон еклиптиката (165,3 ° кон екваторот на Сатурн), во ретроградна насока и со ексцентричност од 0,1390. Има вртежен период од околу 6,9 ± 0,1 часа.
Името го добил во април 2007 година, по Логи, огнен џин од нордиската митологија.
Аргун
Аргун (Аргунь)or Ергун (Эргүнэ мөрөн; манџурски: ; ) — река во Азија што образува дел руско-кинеската граница. Во горното течение (во Кина) реката се нарекува Хајлар. Долга е 1.620 км и ја означува границата (уредена со Нерчинскиот договор од 1689 г.) помеѓу Русија и Кина во должина од околу 944 км, сè додека не се влее во Амур. Името потекнува од бурјатскиот поим Ургенгол (урге „широка“ + гол „река“).
Извира од западната страна на венецот Голем Хинган во Внатрешна Монголија. Се слева со заедно со Шилка во Уст Стрелка и го образува Амур.
Керлен–Аргун–Амур
Во годините со поголемо количество на врнежи, неистечното езеро Хулун знае да се излие на северниот брег, и водата да се прелее во Аргун по 30 км. Речниот систем Керулен–Аргун–Амур има вкупна должина од 5.052 км.
NGC 6043A
NGC 6043A — спирална галаксија во соѕвездието Херкул, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6043A се споменува и како MCG 3-41-86, CGCG 108-109, DRCG 34-83.
Откривање
Објектот е откриен на 27 јуни 1886 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6043A е од видот SB0. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,8 m/лм2. NGC 6043A има привидни димензии од 0,7' х 0,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 16 ч 5 м 1,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +17° 46' 33". Положбениот агол на објектот е во износ од 55°.
Други поделби
Проучување на NGC 6043A е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 57019. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 155; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1507. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 83.
Заградничка Чука
Заградничка Чука — археолошко наоѓалиште во прилепското село Витолиште. Претставува утврдена населба од доцноантичкото време. На 2 км североисточно од селото, над составот на Заградичка и Церовечка Река има доминантна чука со издолжено плато на врвот на кое има остатоци од моќен одбранбен бедем од ѕидан камен и варов малтер. По површината на платото кое зафаќа простор од 1,5 хектар, се среќаваат фрагменти од керамички садови, тегули, покривни ќерамиди, монети и други ситни наоди.
Дедоичка Река
Дедоичка Река — река во Југозападна Македонија со извор на Плакенска Планина.
Течение
Реката се наоѓа на јужниот дел од Плакенска Планина со должина од 2,4 км. Заедно со Отлоичка Река ја создаваат Вировска Река.
Хасан Баба џамија
Хасан Баба џамија (Hasan Baba Cami) - муслимански храм од XVII век, во Битола.
Местоположба
Џамијата се наоѓа во западниот дел на градот, на раскрсницата на улиците „Цар Самуил“ и „Ѓорѓи Стерјовски-Џоџа“, на десниот брег на Драгор, во населба каде што се населиле многу муслимански бегалци во 19 век кога го добила името Маџар Маало.
Историја
Историјата на џамијата е заснована на локалната легенда за Хасан Баба Кешфи-ефенди или Хасан Баба-Баш кесик, односно Хасан Баба Обезглавениот. Според оваа легенда Хасан Баба бил ученик на месниот дервиш Џигер Баба кој бил обезглавен како маченик наместо неговиот учител. Хасан Баба носејќи си ја главата пристигнал на местото каде подоцна по наредба на а Мурат IV, на местото од скромниот гроб, му било подигнато турбе, накшбандиско теќе и џамијата. Легендата е слична со популарната легенда за Св. Јован Владимир во Елбасан во 11 век.
Архитектура
Џамијата е мала, со хармонични сразмери. Тремот е додаден подоцна. Куполата е осумаголна, покриена со ќерамиди, поставена на осумаголен барабан без прозорци. Молитвениот простор е квадратен со основа 6 метри. Ѕидовите се широки 0,9 м. Изградена е од кршен камен со малтер. На секоја страна има по два сводести прозорци и еден помал погоре. Фасадата е украсена со триреден назабен корниз. Внатрешноста е едноставна, со профилирани тромпи и ниша на михработ. Највпечатлива особеност на градбата е многуаголното минаре во селџучки стил. Влезот му е од тремот.
Во дворот на џамијата, во северозападниот дел, има гробови и надгробни споменици украсени во отомански барокен стил од 19 век.
Жан-Пјер Папен
Жан-Пјер Папен (Jean-Pierre Papin), – поранешен француски фудбалер и тренер.
Клупска кариера
Најголемите успеси ги постигнал играјќи за францускиот клуб Олимпик Марсеј од 1986 до 1992 година, со кој освоил едноподруго 4 француски првенства од 1989 до 1992 година, стигнал и до финалето на Купот на шампионите во 1991 година кое го изгубил од Црвена ѕвезда. Бил најдобар стрелец на француската лига 5 пати едноподруго од 1988 до 1992 година, што никој друг не го постигнал. Прогласен е за најдобар француски фудбалер во 1989 и 1991 година. Три години по ред бил најдобар стрелец на Купот на шампионите (во 1990, 1991 и 1992 година).
Подоцна играл за италијанскиот Милан и германскиот Бајерн и француските клубови Бордо и Генган, како и неколку нискорангирани клубови. Неговиот трансфер во Милан бил најголемиот дотогаш, изнесувал 10 милиони фунти. Со Милан ги освоил Лигата на шампиони во 1994 година, италијанското првенство во 1993 и 1994 година и италијанскиот Супер куп во 1992 година. Со Бајерн го освоил Купот на УЕФА во 1996 година.
Кратко време бил тренер на неколку француски клубови, а со 45 години повторно заиграл за нискорангиран француски клуб.
Репрезентативна кариера
За француската репрезентација настапил 54 пати и постигнал 30 гола. Бил капитен на репрезентацијата во 1992 и 1993 година.
Јулија Портјанко
Јулија Портјанко, мажена Николиќ (Юлія Ігорівна Портянко, — ) — македонска ракометарка од украинско потекло. Играла за ЖРК Вардар СЦБТ и за Женската ракометна репрезентација на Македонија. Учествувала и во репрезентацијата на Светското женско ракометно првенство 2009 одржано во Македонија, каде Македонија заврши на 7. место и Портјанко била меѓу најуспешните 10 стрелци на тоа првенство.
Родена е во Днепропетровск (денес Днипро), каде поминала и дел од младоста. Починала на возраст од 38 години на пат кај Велес враќајќи се од Грција. Пострадала од потешкотии во дишењето и побарала брза помош, но амбулатните лица не успеале да вратат во живот.
Жан-Пјер Папен
Награди и признанија
Во 2004 година при одбележувањето на стогодишнината на ФИФА, бил на пописот на 100 најдобри фудбалери во историјата на фудбалот што направил Пеле.
NGC 3673
NGC 3673 — спирална галаксија во соѕвездието Водна Змија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3673 се споменува и како ESO 503-16, MCG -4-27-10, UGCA 236, AM 1122-262, IRAS 11227-2627.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 73°.
Други поделби
Проучување на NGC 3673 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 35097. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 326; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6658. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1388.
Мшчонув
Мшчонув (Mszczonów; אַמשינאָוו, Амшинов) — град во Мазовското Војводство, во средишниот дел на Полска. Има 6.409 жители (2016) и е административен центар на истоимената градско-селска општина.
Географија
Градот се наоѓа во историската област Мазовија. Сместен е покрај реката Окшеша на 50 км југозападно од главниот град Варшава.
Историја
Мшчонув првпат се споменува во 1245 година (во документ на кнезот Конрад I Мазовецки). По археолошки ископувања на стари гробишта од XII век во градот се оформува мислење дека населбата е постара повеќе од еден век од споменатата година. Мшчонув добил градски права во 1377 година од кнезот Шемовит III Мазовецки.
Градот има еврејска заедница и некогаш бил центар на хасидската династија Амшинов (затоа Мшчонув на јидиш се нарекува Амшинов).
Збратимени градови
Мшчонув е збратимен со следниве градови:
Науката во 1642 година
1642 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Ненад Трповски
Ненад Трповски (роден ) — македонски кајакар кој се натпреваруваше во средината на 1990-те. Тој заврши на 30 место на Олимписките игри во 1996 во категоријата кајак Ц-1 во Атланта, САД
Мерс Канингам
Мерсие „Мерс“ Филип Канингам (16 април 1919 – 26 јули 2009) е американски балетан и кореограф кој стоел на чело на американската авангарда во повеќе од 50 години. Канингам бил сметан за еден од најголемите креативни сили на американскиот балет. Тој е исто така важен за неговите чести соработки со уметници од други дисциплини, меѓу кои Џон Кејџ и Дејвид Тјудор, сликарите Роберт Раушенберг и Брус Науман, дизајнерот Ромео Џилји, и архитектот Бенедета Талјабуе. Делата коишто ги создал со овие уметници имаат длабоко влијание врз авангардната уметност вон светот на балетот.
Во 2009 година, Балетската Фондација Канингам го објавува Планот за Наследство, кој има за цел да го заштити и продолжи културното наследство на Канингам.
Канингам се здобива со многубројни врвни признанија во полето на уметноста, меѓу кои Националната Медалја за Уметност, јапонсото Praemium Imperiale, британската награда "Лоренс Оливие", и станува именуван како Officier of the Légion d'honneur во Франција.
Животот и уметничката визија на Канингам се теми на многубројни книги, филмови и изложби. Неговите дела се изведени од различни групи, меѓу кои Балетот и Операта во Париз, Њујоршкиот балет, Американскиот балетски Театар и лондонското Балетско Друштво Рамберт.
Аструд Жилберто
Аструд Жилберто (Astrud Gilberto; р. - ) — бразилска пејачка на самба и босанова, најпозната по нејзината изведба на песната „Девојката од Ипанема“ (The Girl from Ipanema) наградена со Греми.
Животопис
Аструд Жилберто е родена како Аструд Вајнерт (Astrud Weinert), со мајка Бразилка и татко Германец, во градот Салвадор во покраината Баија, Бразил, а одраснала во Рио де Жанеиро. Во 1959 се омажила за Жуан Жилберто, со кој подоцна се преселиле во САД во 1963. Подоцна, кон средината на ‘60-тите години тие се развеле.
Кариера
Жилберто била вокал во влијателниот албум „Гец/Жилберто“, придружувајќи ги Жуан Жилберто, Стен Гец и Антонио Карлос Жобим. Таа никогаш не изведувала професионално, а во нумерите пеела по предлог на нејзиниот (тогашен) сопруг, Жуан Жилберто.
Со песната „Девојката од Ипанема“ Жилберто се прославила како џез и поп пејачка. Во 1964 се појавила во филмовите „Фати си студентка“ и „Обесениот човек“. Нејзиниот прв соло албум е The Astrud Gilberto Album (1964). Жилберто започнала како пејачка на босанова и американски џез класици, но во ‘70-тите снимила и низа сопствени композиции. Во нејзиниот репертоар се вбројуваат „Сенката на твојата насмевка“ (The Shadow of Your Smile), „Како да е пролет“ (It Might As Well Be Spring), „Љубовна приказна“ (Love Story), „Летни ме на месечината“ (Fly Me To The Moon), „Ден по ден“ (Day By Day), „Еве го тој дождлив ден“ (Here's That Rainy Day) и „Погледни во виножитото“ (Look To The Rainbow). Снимала песни на португалски, англиски, шпански, италијански, француски, германски и јапонски јазик.
Во 1982, нејзиниот син Марсело ѝ се придружил на групата, и ја придружувал на турнеи како басист. Покрај свирењето бас, соработувал како копродуцент за албумите Live in New York (1996) и Temperance (1997).
Уште една позначајна нумера е „Летна самба“ (So Nice или Summer Samba).
Ваље де Санта Ана
Ваље де Санта Ана — општина со местоположба во покраината Бадахос, Екстремадура, Шпанија. Според пописот од 2006 година (Национален статистички институт (INE)), општината има население од 1.230 жители.
Петрово Брдо (Русиново)
Петрово Брдо — населба од доцноантичкото време. На 2 километри јужно од селото, на пространо плато се среќаваат многу парчиња од покривни ќерамиди. Според некои податоци, биле најдени водоводни цевки, голем питос и монети од Домицијан.
Науката во 1641 година
1641 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Хи-квадратна распределба
Во теоријата за веројатност и статистиката, хи-квадратна распределба со υ степени на слобода е распределба на збирот од квадратите на n независни нормални случајни променливи. Тоа е еден од најшироко употребуваните распределби на веројатност во дедуктивната статистика, на пример, во проверка на хипотези или во донесување заклучок за интервалите на доверба. Хи-квадратната распределба е посебен случај на гама-распределбата, и уште се нарекува Пирсонова распределба и централен хи-квадратна распределба.