cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дворце
Географија и местоположба
Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Дворце, Љуги Кишес (Црковен Дол), Ара те Реа (Нова Нива), Кодра Ливад, Рескиле и Кодра де Дисме (Средно Брдо).
Селото има разбиен тип и е поделено на четири мали групи, оддалечено 300 до 400 метри.
Историја
По народната традиција, Дворце некогаш било старо и големо село. Се велело дека било како град со продавници, еден манастир и војводско седиште.
Покрај селото, на западната страна, се наоѓа возвишението Градиште, кое се наоѓа во атарот на соседното село Јегуновце. До Градиште се наоѓаат називите Марков Камен (Кепи Маркут) и Маркова Чешма (карстен извор), чии имиња биле добиени од Крале Марко.
Старото христијанско и македонско село Дворце подоцна било уништено, а земјиштето околу селото го присвоил Албанецот Мемет-паша Дерал од Тетово. На неговиот чифлиг секое лето доаѓале да работат Македонци од Раотинце. Со аграрната реформа во 1920 година, земјата во Дворце мештаните од Раотинце ја добиле бесплатно, но подоцна настанал спор помеѓу споменатите селани и Алим-бег, син на Мемет-паша. Алим-бег ја присвоил земјата повторно во 1926 година и истата им ја отстапил на своите албански сонародници од родовите Љоковци и Ксуч, кои се доселиле од селото Котлина во Качаничката Клисура. Од таа година, Дворце повторно станало постојано село, но не македонско, туку албанско.
Стопанство
За Дворце не е водена посебна катастарска евиденција, па точно не се знае неговата аграрна структура.
До 1912 година, во шумите над Дворце доаѓале селани од Подбреге да сечат дрвја за огрев. Шумите непосредно над Дворце денес припаѓаат на македонското село Јегуновце.
Население
Дворце е мало село, коешто во 1961 година броело 297 жители, од кои 168 биле Албанци и 122 жители Срби, а во 1994 година селото броело 225 жители, албанско население.
Пописот од 1991 година не бил одржан во селото Дворце, бидејќи целото негово население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.
Според пописот од 2002 година, во селото Дворце живееле 249 жители, сите Албанци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 145 жители, од кои 141 Албанец и 4 лица без податоци.
Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Дворце:
* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години
Родови
Денес, Дворце е албанско муслиманско село, иако во минатото во него живеело само македонско православно население. Денешните родови се чисто албански, додека некои се исламизирани и албанизирани Словени.
Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Сарај, која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната Општина Кондово.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Идадија. Селото припаѓало на некогашната општина Ѓорче Петров во периодот од 1955 до 1965 година.
Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Рашче, во која покрај селото Дворце, се наоѓале и селата Горно Свилари, Долно Свилари, Копаница, Радуша, Рашче и Рудник Радуша. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Радуша, во која влегувале селата Дворце, Радуша и Рудник Радуша.
Избирачко место
Во селото се наоѓа избирачкото место бр. 2459 според Државната изборна комисија, сместено во простории на основното училиште.
На локалните избори во 2021 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 237 гласачи.
Културни и природни знаменитости
Во минатото во селото постоел манастир, кој се наоѓал во денешниот источен дел на селото. По Првата светска војна, на манастириштето (се познавале ѕидови), сопственикот на чифлигот Алим-бег изградил штала, а потоа тука направиле куќи и некои од доселените Албанци.
Долно Свиларе
Долно Свиларе — село во Општина Сарај, во околината на градот Скопје.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во западните предели на Скопската Котлина, северно од Вардар.
Историја
Кон крајот на XIX век Долно Свиларе било село како дел од Скопската каза на Отоманското Царство.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Долно Свиларе вживееле 330 жители, сите Албанци.
Како село со албанско население било означено и од страна на Леонард Шулце Јена во 1927 година. Исто така, слични податоци дава и Афанасиј Селишчев во 1929 година.
На пописот од 2002 година, селото имало 2.010 жители, од кои 1.998 Албанци и 6 Македонци и 6 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.174 жители, од кои 2.128 Албанци и 46 лица без податоци.
Родови
Долно Свиларе е албанско село.
Според истражувањата од 1948 година, родови во селото се:
Паскал Сотировски
Паскал Сотировски (Врбен,, - , Франција, ) — познат македонски астрофизичар.
Животопис
Паскал Сотировски е роден во горнореканското село Врбен на 23 ноември 1927 година. Основно училиште завршил во родното село, три години од гимназиското образование завршил во Горен Милановац, а потоа завршич учителска школа во Белград. Непосредно по завршувањето на учителската школа работел како учител за деца од Македонија во Бела Црква.
Во 1950 година, Сотировски се запишал како редовен студент по физика на Филозофскиот факултет во Скопје, а по дипломирањето во 1956 година работел како професор по физика во гимназијата Јосип Броз Тито сè до 1960 година. По назначувањето за асистент по астрофизика на Природно-математичкиот факултет во Скопје, во 1961 година бил испратен на усовршување по астрофизика на универзитетот Сорбона во Париз. Таму, тој дипломирал астрофизика во 1964 година, а во 1971 година докторирал со најдобра оценка на тема од областа на физиката на Сонцето.
Сотировски станал член на Францускиот национален центар за научни истражувања, како и на Одделението за сончева и планетарна астрономија на Франција. Во 1990 година основал фондација која го носи неговото име и има за цел поддршка на талентираните млади умови од Македонија. Во 1991 година е избран за надворешен член на МАНУ. Покрај македонски како мајчин јазик, зборувал уште неколку јазици: француски, англиски, руски и германски.
Починал на 20 февруари 2003 година во Париз.
Истражувачка дејност
Паскал Сотировски имал кабинет во опсерваторијата Медон во Париз. Своето истражување галвно го насочил кон проучувањето на Сончевото зрачење, спектроскопијата на Сончевите дамки и Сончевите ерупции, како и влијанието на Сонцето врз Земјата и испуштањето на неутрино. Како плод на неговата истражувачка дејност, тој објавил таблици на спектрите од двоатомски молекули присутни на Сончевата површина. Објавил бројни трудови во престижни списанија ширум светот, а одржал предавања во САД, Јапонија, Русија и Индија.
Истражување на лорандит
Особен интерес Сотировски имал за рудникот Алшар. Во рамки на неговите истражувања на Сончевото јадро и неутриното, односно честичката без маса и полнеж која не Земјата доаѓа со брзина на светлината и за чие движење нема пречка, тој сметал дека е потребна ретката талиумова руда лорандит којашто е застапена во рудникот.
Почесни титули
Во 1998 година, Светскиот македонски конгрес го прогласил Сотировски за македонски сенатор.
Православен календар
Православниот календар го диктира ритамот на живот на православието. Секој датум имаа содветен дел од Светото Писмо, светци и настани и прослави како и многу посебни правила за постење или прослави соодветни на празникот или светецот на секој датум.
Постојат два типа на датуми во праввославието: утврдени и променливи. Утрвдените празници важат за ним соодветните денови во годината, додека променливите датуми се менуваат секоја година; тие се општоповрзани со празникот Велигден, кој и самиот е датумски менлив.
Следниве датуми укажуваат само на утврдените датуми. Сите датуми поврзани со Велигден - почнувајќи со Велики пости, и Успението, Педесетницата итн. - не се утврдени и затоа не стојат во овој календар (видете Велигденски циклус). За претворање на датуми од стар во нов стил, додајте 13 дена. Православната литургиска година започнува на 1 септември.
Космос-1243
Космос-1243 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 2 февруари 1981 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 97,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 65,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1013 км, а најмалото на 295.
IC 1116
IC 1116 — галаксија во соѕвездието Мрежичка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 8 декември 1899 година од страна на Делајл Стјуарт.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1116 е од видот *2.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 36 м 46,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -57° 56' 40"".
Други поделби
Проучување на IC 1116 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката.
Користена литература
Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679)
575
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6083 и 6084 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5325 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4335 и 4336 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1328.
Балдинини
Балдинини е бренд со седиште во Италија, специјализиран за луксузни чевли во производниот округ во провинцијата Рубикон во Форли-Чезена, Италија.
Историја
Во 2001 година, групацијата MBFG преку нејзината подружница Античи Пелетиери купила 50% од компанијата.
Во 2009 година, по повод 120-годишнината од Ајфеловата кула, Балдинини создал женски сандали кои го следат дизајнот на париската архитектура, со златна платформа и вртоглава пета, покриена со црно свилено кадифе.
Пелинковец
Пелинковец — ракија со пелин. Од дамнешни времиња е познат како „растителен лековит ликер“. Се препознава по забележливиот горчлив вкус на пелин од кој и се произведува, со додаток на 26 различни лековити билки кои го обогатуваат со специфична арома и пријатен мирис. Ликерот содржи до 35% алкохол. Се пие изладен без лед, као аперитив пред и како дигестив по јадењето.
Комплекс Капитол (Чандигар)
Чандигарскиот комплекс Капитол ― владин комплекс дизајниран од архитектот Ле Корбизје, кој се наоѓа во секторот-1 во градо Чандигар во Индија, и е светско културно наследство на УНЕСКО. Се простира на површина од околу 100 хектари и е главен приказ на архитектурата на Чандигар. Се состои од три згради: Палатата на Собранието или Законодавното собрание, зградата на Секретаријатот и Врховниот суд плус четири споменици (Споменикот „Отворена рака“, Геометриски рид, Кула на сенките и споменикот на мачениците) и езеро. Тој бил додаден на списокот на светско наследство на УНЕСКО во 2016 година.
Бирач
Бирач - историски регион во денешна Босна и Херцеговина, кој ја опфаќа територијата на современите градови и заедници на Република Српска: Милиќи, Власеница, Сребреница, Братунац, Зворник и Шековиќи.
Географија
Од времето на Отоманското Царство како регион Бирач нарекувана е областа на средното Подриње, ограничена од Власеница на запад и Сребреница на исток. Тоа е плато со висина од 600 до 900 метри надморска висина, коe се протега во насока северозапад-југоисток. Највисоки врвови се Сирика (1 071 m), Комиќ (1 032 m) и Лисина (1 262 m). Постојат многу речни долини што течат од југозападниот дел на планината Јавор и се влеваат во реката Јадар. Бирач е познат по својата блага клима и вегетација. Мал дел од земјата се користи за земјоделство - поголемиот дел е под иглолисни и листопадни шуми.
Најголемите населени места се Горњи Залуковик, Врли Крај, Герови, Бачиќи, Вишњица, Нуриќи, Помол, Бечиќ, Горње Врсиње, Доње Врсиње, Заклопача, Загражѓе. Населението главно се занимава со шумарство и сточарство.
Историја
За време на османлиското владеење, оваа област е позната како Бирче. Од крајот на 16 век била кадилак, која се нарекувала Кнежина и Бирче: во неа влегувале градовите Кнежина, Нова Касаба и Власеница. На територијата на кадилакот бил и манастирот Ловница. Од тие времиња останале бројни историски знаменитости, патишта, згради, тврдини и цркви.
За време на Втората светска војна во Бирач имало активни воени дејствија меѓу југословенските партизани на Тито и четниците, a и двете страни, им биле спротивставени на усташите.
Во ноември 1990 година, по слободните избори во Босна и Херцеговина, босанските Срби започнале процес на создавање сопствена автономна држава, и во септември 1991 година во составот на Босна и Херцеговина се појавуваат српските ентитети. На 9 ноември била создадена Српската автономна област Бирач која била затворена на 21 ноември, со одлука на собранието на босанските Срби, и истата го вклучува Бирач во составот на Српска автономна област Рома-Бирач. На 9 јануари 1992 година босанските Срби го најавуваат формирањето на Република Српска во Босна и Херцеговина, во составот на која влегуваат сите српски автономни области наведени во Босна и Херцеговина од почетокот на 1990-те години. На 12 август 1992 година, државата е преименувана во Република Српска. Територијата на Бирач останува во Република Српска и по завршувањето на граѓанската војна.
Жамбилска област
Окрузи
Во областа има 10 окрузи:
Космос-1244
Космос-1244 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 12 февруари 1981 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 810 килограми. Космос-1244 бил военoнавигациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 104,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,9°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1009 км, а најмалото на 964.
Стадион Ландскрона
Стадион „Ландскрона“ е стадион во Шведска. Тој собира приближно 10.000 гледачи, од кои 3.500 се сместени во покриени седишта на јужната тераса. На истата локација има помали фудбалски терени и објекти за други спортови, вклучително и тенис. Местото е во сопственост на општина Ландскрона.
Историја
Стадионот бил отворена на 20 јули 1924 година со фудбалски натпревар помеѓу Ландскрона БОИС и Б 1903, каде гостинскиот тим победил со 3–2. Го замени поранешниот спортски терен Ландскрона Банан. Покрај домашните натпревари на Ландскрона БОИС, тој бил домаќин на еден шведски пријателски натпревар, како и некои натпревари во Европското првенство за играчи до 18 години на УЕФА во 1974 година. Сите четири домашни квалификации за турнирот УЕФА Евро 1992 на Фарските Острови се одиграле на стадионот.
Бистрица (Накло)
Бистрица (словенечки: Bistrica) — населба во Општина Накло во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Горењска. Населбата сега е вклучена во Горењскиот статистички регион.
NGC 7088
NGC 7088 — засега неутврден објект во соѕвездието Водолија, заведен во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7088 се споменува и како Baxendell's nebula.
Откривање
Објектот е откриен на 28 септември 1880 година од страна на Џозеф Баксендел, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 6 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7088 е од видот NF.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 21 ч 33 м 22 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -0° 23' 0"".
Други поделби
Проучување на NGC 7088 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 255; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5208. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1130.
Јодни оксиди
Јодни оксиди — хемиски соединенија на кислородот и јодот. Јодот има само два стабилни оксида изолирливи во поголеми количини — јод тетроксидот и јод пентоксидот. Се образуваат и разни други оксиди во сосем мали количини. Има и такви за кои се претпоставува дека постојат, но тоа не е докажано. Хемијата на овие соединенија е сложена, и само неколку се добро карактеризирани. Многу од нив се пронајдени во атмосферата и се сметаат за особено важни во морскиот граничен слој.
Дијодот моноксид е изучуван претежно теоретски, но постојат извесни наоди дека може да се добие на сличен начин како дихлор моноксидот, преку реакција помеѓу HgO и I2. Соединението е многу нестабилно, но може да реагира со алкени и да даде халогенирани производи.
Радикалниот јоден оксид (IO), јод диоксидот (IO2) и јод тетроксидот ((IO2)2) имаат значајна и меѓусебно поврзана атмосферска хемија. Тие се образуваат во многу мали количества во морскиот граничен слој по пат на фотооксидација на дијодометанот, кој го произведуваат макроалгите како морските треви или преку оксидацијата на молекуларниот јод, произведен со реакцијата на гасовит озон и јодидот присутен на морската површина. И покрај малите количества (помалку од трилионитинки), тие се сметаат за моќни чинители во осиромашувањето на озонскиот слој.
Тетрајод ноноксидот (I4O9) е добиен со реакција на I2 со O3 во гасовит облик, но не многу проучен.
Јодатни анјони
Јодните оксиди исто така образуваат негативно наелектризирани анјони, кои (здружени со дополнителни катјони) се составници на киселините или солите. Тука спаѓаат јодатите и перјодатите.
Нивните конјугирани киселини се:
Перјодатите имаат две варијанти: метаперјодат и ортоперјодат.
Реомирова скала
Реомирова скала (°Ré, °Re, °r) — температурна скала кај која точката на мрзнење и точката на вриење на водата се определени како 0 и 80 степени. Наречена е по францускиот научник Рене Реомир, кој прв предложил слична скала во 1730 г.
Промени во скалата
Топломерот на Реомир содржел растворен алкохол (етанол) и почнувал од 0° како точка на мрзнење на водата, а секој степен е ширење на течноста за една илјадитина. Предложил дека треба да се концентрација на алкохол која ќе врие на 80 °Ré, односно ќе ја прошири зафатнината за 8 %. Се решил за алкохол место жива бидејќи првоспоменатиот се шири повоочливо, но ова предизвикало потешкотии: неговите први топломери биле мошне гломазни и непогодни во многу ситуации поради ниската точка на вриење. Изработувачите на инструменти ставале поинакви течности, но се држеле до 80 °Ré како точка на вриење на водата, што предизвикувало доста забуни. Во текот на 1772 г. Жан Андре Делик проучил неколку супстанции кои тогаш се користеле во топломерите и заклучил дека живата е најпрактична; на пример, ако се помешаат две еднакви количини вода на x и y степени, добиената температура ќе биде просек од x иy, а овој однос меродавно се запазува само кога се користи жива. Почнувајќи од крајот на XVIII век сите топломери работеле на жива. Опсегот останал од 0 до 80 степени.
Претворање на разни температурни единици
(C/100) = (F − 32)/180 = (K − 273,15)/100 = (R/80)
NGC 4771
NGC 4771 — спирална галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4771 се споменува и како UGC 8020, MCG 0-33-17, CGCG 15-31, IRAS 12507+0132.
Откривање
Објектот е откриен на 24 февруари 1786 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4771 е од видот Scd. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 4771 има привидни димензии од 3,8' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 53 м 20,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +1° 16' 12"". Положбениот агол на објектот е во износ од 133°.
Други поделби
Проучување на NGC 4771 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 43784. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 239; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 291. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1578.
Полен
Создавање
Поленовите зрна настануваат во микроспорангиите (кои кај скриеносемениците се наоѓаат во прашниците). Поленовото зрно е изградено од вегетативните клетки на гаметофитите (една кај скриеносемениците, повеќе кај голосемениците) и една репродуктивна клетка на гаметофитите, со две јадра. Едното јадро има улога во изградбата на поленовата цевка, додека другото јадро, со митозна делба, дава две сперматични клетки. Сперматичните клетки учествуваат во оплодувањето на женскиот гаметофит. Преносот на поленот од еден на друг цвет го вршат пчелите и другите инсекти, и се нарекува опрашување.
Градба
Надворешната обвивка на поленовото зрно е многу отпорна и тешко се распаѓа, така што големата топлина, јаките киселини или моќните бази слабо делуваат на него. Како составна компонента на геолошките седименти поленот дава многу информации за потеклото и геолошката историја на растителниот свет на Земјата. Се ослободува во толкави количини што претставува значаен дел од Земјината атмосфера.
Поленот содржи и супстанци богати со белковини, какви што имаат, на пример, амброзијата или разни видови треви, кои предизвикуваат алергиска реакција, попозната како поленска кивавица.
Извори
mzn:گرده (نمین)
566
566 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 566 година од новата ера, 566. од првиот милениум, 66. од VI век и седма од 560-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6074 и 6075 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5316 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4326 и 4327 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1319.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 566 година се протега во 3202 и 3203, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3262 и 3263 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1109. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 58 и 57 година пред хиџра.
Клеменс фон Метерних
Клеменс Венцел Непомук Лотар, Принц од Метерних-Винебург цу Бајлштајн (15 мај 1773 – 11 јуни 1859 година), познат како Клеменс фон Метерних или Војводата Метерних, бил конзервативен австриски државник и дипломат кој три децении бил министер за надворешни работи на Австриското Царство од 1809 година и канцелар од 1821 година до револуциите од 1848 година по кои бил принуден да поднесе оставка.
Роден во Куќата на Метерних во 1773 година како син на дипломат, Метерних добил добро образование на универзитетите во Стразбур и Мајнц. Метерних се искачи преку клучните дипломатски позиции, вклучително и амбасадорски улоги во Кралството Саксонија, Кралството Прусија, а особено на Наполеонска Франција. Една од неговите први задачи како министер за надворешни работи беше да направи детант со Франција, што го вклучуваше бракот на Наполеон со австриската надвојвотка Мари Луиз. Набргу потоа, тој го дизајнираше влегувањето на Австрија во Војната на Шестата коалиција на сојузничката страна, го потпиша Договорот од Фонтенбло кој го испрати Наполеон во егзил и ја предводеше австриската делегација на Конгресот во Виена што ја подели постнаполеонската Европа меѓу големите сили. За неговата служба на Австриската империја, тој ја добил титулата принц во октомври 1813 година. Под негово водство, „ системот Метерних “ на меѓународни конгреси продолжи уште една деценија додека Австрија се усогласи со Русија и во помала мера со Прусија. Ова ја означи врвната точка на дипломатското значење на Австрија и потоа Метерних полека се лизна на периферијата на меѓународната дипломатија. Дома, Метерних ја извршуваше функцијата државен канцелар од 1821 до 1848 година и под Франциско I и неговиот син Фердинанд I. По краткиот егзил во Лондон, Брајтон и Брисел, кој траел до 1851 година, тој се вратил на виенскиот двор, овој пат за да му понуди само совет на наследникот на Фердинанд, Франц Јосиф. Откако ја надживеа својата генерација политичари, Метерних почина на 86-годишна возраст во 1859 година.
Како традиционален конзервативец, Метерних сакаше да ја одржи рамнотежата на моќта, особено со отпорот на руските територијални амбиции во Средна Европа и земјите кои припаѓаат на Отоманската империја. Тој не го сакаше либерализмот и се трудеше да го спречи распадот на Австриската империја, на пример, со задушување на националистичките бунтови во австриската северна Италија. Дома, тој спроведуваше слична политика, користејќи цензура и широка шпионска мрежа за да ги потисне немирите. Метерних беше и пофален и силно критикуван за политиката што ја водел. Неговите поддржувачи истакнаа дека тој претседаваше со „ Ерата на Метерних “ кога меѓународната дипломатија помогна да се спречат големи војни во Европа. Неговите квалитети како дипломат беа пофалени, некои забележувајќи дека неговите достигнувања се значителни во светлината на слабоста на неговата преговарачка позиција. Во меѓувреме, неговите клеветници тврдеа дека тој можел да направи многу за да ја обезбеди иднината на Австрија, и тој се сметаше за камен на сопнување за реформите во Австрија.
Рани години
Клеменс Метерних е роден на 15 мај 1773 година во Кобленц, во семејството на грофот Франц Георг Карл од домот Метерних-Винебург цу Бајлштајн. Бил крстен во чест на принцот Клеменс Венцеслав од Саксонија, изборен надбискуп на Трир и поранешен работодавец на неговиот татко. Детството го поминал во родниот град.
Во 1788 година, Метерних почнал да студира право на Универзитетот во Стразбур. Додека бил студент, одредено време бил сместен кај принцот Максимилијан од Цвајбрикен, иден крал на Баварија. Метерних го напуштил Стразбур во септември 1790 година за да присуствува на крунисувањето на Леополд II во Франкфурт, каде што ја извршувал почесната улога на Церемонијален маршал. Таму, со посредство на неговиот татко, се сретнал со идниот Франц II.
Од крајот на 1790 до летото 1792 година, Метерних студирал право на Универзитетот во Мајнц, со што се стекнал со поконзервативно образование отколку во Стразбур. На лето работел со својот татко, кој беше назначен за ополномоштен и делотворен владетел на Австриската Холандија. Во март 1792 година, Франц станал цар на Светото Римско Царство, а на неговото крунисување во јули, му дозволил на Метерних повторно да ја има улогата на церемонијален маршал. Во меѓувреме Франција ѝ објавила војна на Австрија, по што почнала Војната на Првата коалиција (1792–77), и Метерних не бил во можност да го продолжи студирањето во Мајнц. Бил вработен кај неговиот татко, и бил испратен во специјална мисија на фронтот. Метерних ја гледал опсадата и падот на Валенсиен, а подоцна на ова гледал како на суштинска лекција за војување. На почетокот од 1794 година, од страна на генералниот благајник на Австриската Холандија бил пратен во Англија, наводно на службено патување за да му помагне на виконтот Десандроуин, но со цел да преговара за заем.
По посетата на Англија и Холандија, дошол да живее во Виена , каде што се оженил со грофицата Марија Елеонора фон Кауниц-Ритберг , внука и наследничка на канцеларот Кауниц. Бракот го договорила мајката на Метерних и го запознала со виенското општество. Од таткото на невестата, принцот Кауниц биле наметнати два услови: прво, сè уште младата Елеонора требало да продолжи да живее дома; и второ, на Метерних му било забрането да служи како дипломат сè додека принцот е жив. Ќерката Марија им се родила во јануари 1797 година.
Смртта на принцот во септември 1797 година му овозможило на Метерних да учествува на Конгресот во Раштат. Метерних останал во Раштат до 1799 година, кога конгресот конечно бил распуштен. Во овој период, Елеонора избрала да живее со Метерних во Раштат и ги родила синовите Франц (февруари 1798) и, кратко по завршувањето на Конгресот, Клеменс (јуни 1799). Клеменс починал по само неколку дена, а Франц набрзо добил инфекција на белите дробови од која никогаш не се опоравил.
Дрезден и Берлин
По поразот на Светото Римско Царство во војната од Втората коалиција ги потресло дипломатските кругови, а на надежниот Метерних му бил понуден избор меѓу три министерски позиции: во Регенсбург; во Копенхаген; или во електорот Саксонија во Дрезден. Тој кон крајот на јануари 1801 година се одлучил за Дрезден, а неговото назначување било официјално објавено во февруари. Метерних во Дрезден остварил многу важни контакти, меѓу кои и Фридрих Генц, публицист кој ќе биде човек од доверба на Метерних во следните триесет години. Тој исто така воспоставил врски со важни полски и француски политички фигури.
Во дипломатската реконструкција, Метерних бил назначен за амбасадор во Кралството Прусија, и на таа позиција бил назначен во ноември 1803. Тој во европската дипломатија влегол во критичен момент, кога растела загриженоста за територијалните амбиции на Наполеон Бонапарт, новиот лидер на Франција. Исплашен бил и рускиот двор под Александар I, а царот го информирал Метерних за руската политика. Кон крајот на 1804 година, Виена одлучила да се приклучи во Војната на Третата коалиција. Задача на Метерних било да ја убеди Прусија да се приклучи на коалицијата против Бонапарт. Приклучувањето не се должи на Метерних, а по поразот на коалицијата во битката кај Аустерлиц, Прусија го игнорирала договорот и потпишала договор со Французите.
Париз
Во јуни 1806 година, на лично барање на Наполеон бил назначен за амбасадор во Франција со плата од 90.000 гулдени годишно. Сопругата и децата му се придружиле во октомври. Присуството на Елеонора не го спречило да има низа афери во кои биле вклучени сестрата на Наполеон, принцезата Каролина Мурат, Лоре Жунот, а можеби и многу други.
По Тилзитските договори од јули 1807 година, Метерних увидел дека позицијата на Австрија во Европа е многу поранлива, но верувал дека договорот меѓу Русија и Франција нема да трае. Во текот на следните месеци се зголемило влијанието на австриската политика и угледот на Метерних. Метерних се залагал за руско-австриски сојуз, иако царот Александар бил презафатен со трите други војни во кои бил вклучен. Со тек на време, Метерних сфатил дека војната со Франција е неизбежна. На прославата на 39-тиот роденден на Наполеон во август 1808 година, Метерних се расправал со Наполеон поради сè поочигледните подготовки за војна од двете страни. Веднаш потоа, Наполеон не му дал дозвола на Метерних да присуствува на Конгресот во Ерфурт; на овој конгрес Наполеон неуспешно се обидел да ја натера Русија да ја нападне Австрија. Кон крајот на 1808 година, Метерних бил повикан во Виена на петнеделни состаноци за да се разгледа можноста Австрија да ја нападне Франција додека Наполеон бил во поход во Шпанија. Во неговите меморандуми навел дека Франција не е обединета зад Наполеон, дека Русија веројатно нема да сака да се бори против Австрија и дека Франција има мала доверлива војска која може да се бори во Средна Европа. Откако се вратил во Париз, Метерних бил отворено загрижен за сопствената безбедност. Кога Австрија ѝ објавила војна на Франција, Метерних бил уапсен како реципрочна мерка за апсењето на двајца француски дипломати во Виена. Но кон крајот на мај 1809 година му било дозволено под придружба да ја напушти Франција. Откако Наполеон ја освоил Виена, Метерних бил доведен во австриската престолнина и таму се извршила размена за француските дипломати.
Детант со Франција
Откако се вратил во Австрија, Метерних бил сведок на поразот на австриската армија во битката кај Ваграм (1809 г.). После тоа, Стадион поднел оставка како министер за надворешни работи, а царот веднаш таа функцијата му ја понудил на Метерних. Метерних, загрижен дека Наполеон тоа ќе го искористи за да бара построг мировен договор, наместо министер за надворешни работи се согласил да стане државен министер (стапил на функцијата на 8 јули) и да ги води преговорите со Французите, а да го замени Стадион како министер за надворешни работи подоцна. За време на мировните разговори во Алтенбург, Метерних изнел профранцуски предлози за да ја спаси Австриската монархија. Меѓутоа, на Наполеон не му се допаднал неговиот став за иднината на Полска, а Метерних постепено бил отстрануван од договорите за сметка на принцот Лихтенштајн. На 8 октомври бил назначен за министер за надворешни работи (и дополнително како Министер за царското домаќинство). Една од првите задачи на Метерних била да се заложи за брак на Наполеон со надвојвотката Марија Луиз, наместо со најмладата сестра на царот, Ана Павловна. Метерних подоцна ќе се обиде да се дистанцира од улогата во склучувањето на бракот тврдејќи дека тоа било идеја на Наполеон. На 7 февруари Наполеон се согласил и се венчале на 11 март. Метерних потоа заминал за Франција за да го врати своето семејство (заглавено во Франција поради избувнувањето на војната) дома и за да му рапортира на австрискиот цар за активностите на Марија Луиз.
Сепак, Метерних останал таму шест месеци, доверувајќи му ја својата канцеларија во Виена на татко му. Тој почнал да го користи бракот за да преговара за промена на условите поставени во Шенбрун. Сепак, отстапките што ги добил биле тривијални: неколку трговски права, доцнење во исплатата на обесштетувањето за војната, враќање на некои имоти што им припаѓаат на Германците во австриската служба, вклучително и на семејството Метерних, и укинување на ограничувањето од 150.000 луѓе во австриската армија. Последниот услов бил особено поздравен како знак на зголемена австриска независност, иако Австрија не ни можела да си дозволи поголема војска од пропишаната граница поради финанските проблеми.
Како сојузник на Франција
Кога во октомври 1810 година Метерних се вратил во Виена, тој веќе не бил толку популарен. Неговото влијание било ограничено на надворешните работи, а неговите обиди повторно да се воведе целосен Државен совет биле неуспешни. Убеден дека многу ослабнатата Австрија треба да избегне нов напад од Франција, тој го отфрлил предлогот на рускиот цар Александар и на 14 март 1812 година склучил сојуз со Наполеон. Во договорот се барало само 30.000 австриски војници да се борат на страната од Французите, и бил подарежлив од договорот со Прусија кој Франција го потпишала еден месец претходно; ова на Метерних му овозможило да им даде гаранции и на Британија и на Русија дека Австрија останува посветена на ограничувањето на Наполеоновите амбиции. Тој го придружувал својот цар на последната средба со Наполеон во Дрезден во мај 1812 г. пред Наполеон да ја започне француската инвазија на Русија.
Со состанокот во Дрезден се видело Австрија има многу мало влијание во Европа, а Метерних се стремел да ја зајакне позицијата на Австрија преку одржување на врски со сите завојувани страни, и предложил општи мировни преговори на чело со Австрија. Следните три месеци, тој полека ја оддалечувал Австрија од француската кауза, притоа избегнувајќи сојуз со Прусија или со Русија. Тој бил загрижен дека ако Наполеон биде поразен, Русија и Прусија ќе добијат премногу. Сепак, Наполеон не попуштал и борбите (сега официјално Војната на Шестата коалиција) продолжиле. Сојузот на Австрија со Франција бил прекинат во февруари 1813 година, а Австрија станала неутрална.
Неутралност
Метерних бил против војна со Франција, и се залагал за општ мировен договор. Во ноември 1813 година, тој на Наполеон му ги претставил своите предлози во Франкфурт, според кои Наполеон ќе остане цар, но Франција ќе се повлече на нејзините „природни граници“ и нема да има контрола врз поголемиот дел од Италија, Германија и Холандија. Наполеон, очекувал да победи во војната, па одолговлекувал и ја пропуштил оваа можност; во декември, сојузниците ја повлекле понудата. На почетокот од 1814 година, кога тие се приближувале кон Париз, Наполеон се согласил со предлозите на Франкфурт, но било предоцна, а тој ги отфрлил новите, построги услови кои тогаш биле предложени.
Сојузниците не сакале да се откажат од воената иницијатива за која се бореле претходните 20 години. Франц назначил австрискиот министер за надворешни работи, место кое било празно уште од времето на Кауниц. Метерних сметал дека повлекувањето на Наполеон ќе доведе до неред кој ќе им наштети на Хабсбурговците. Тој сметал дека треба да се склучи мир и испратил предлози само до Франција и Русија, бидејќи Британија не можеле да биде принудена. Предлозите биле отфрлени, иако, по битките кај Лицен (2 мај) и Бауцен (20-21 мај), било склучено примирје на барање од Франција. Од април, Метерних почнал „полека и неволно“ да ја подготвува Австрија за војна со Франција; примирјето на Австрија ѝ дало време за целосна мобилизација.
Во јуни Метерних ја напуштил Виена за лично да ги води преговорите во Јичин во Бохемија. Во разговорите кои подоцна ќе бидат ратификувани како Конвенција на Рајхенбах, тие се согласиле на општите мировни барања и Австрија повторно можела да влезе во војна на страната на Коалицијата. Потоа Метерних бил поканет да му се придружи на Наполеон во Дрезден, каде што можел директно да ги постави условите. Состанокот се одржал на 26 јуни 1813 година и бил постигнат договор: мировните преговори ќе започнат во Прага во јули и ќе траат до 20 август. Конференцијата во Прага била неуспешна бидејќи Наполеон не им дал доволни овластувања на своите претставници Арман Коленкур и грофот Нарбона. На неформалните дискусии одржани наместо конференцијата, Коленкур имплицираше дека Наполеон нема да преговара додека сојузничката војска не ѝ се закани на самата Франција. По ова Метерних ѝ поставил ултиматум на Франција, кој таа го игнорирала, па Австрија ѝ објавила војна на Франција на 12 август.
Како коалициски партнер
Во остатокот од војната Метерних се трудел да се зачува коалицијата, и како таква, да го ограничи руското напредување во Европа. Тој извојувал рана победа како австриски генерал, а принцот од Шварценберг, бил потврден за врховен командант на силите на коалицијата наместо цар Александар I. Тој, исто така, успеал да ги натера тројцата сојузнички монарси (Александар, Франц и Фредерик Вилијам III од Прусија) да го следат него и нивните војски во кампањата. Со Договорите од Теплице, Метерних ѝ овозможил на Австрија да не се меша во врска со прашањата за иднината на Франција, Италија и Полска. Во септември тој побарал субвенции и за Австрија кои Британците дотогаш им ги давале на Прусија и Русија. Во меѓувреме, коалициските сили презеле офанзива. На 18 октомври 1813 година Метерних присуствувал во битката кај Лајпциг и два дена подоцна бил награден за неговото „мудро упатство“ со ранг на принц (Fürst ). Дипломатски, кога војната привршувала, тој бил против создавањето на силна, обединета германска држава, а на Наполеон му давал поволни услови за тој да остане како противтежа. На 2 декември 1813 година, Наполеон се согласил да разговара, но разговорите биле одложени затоа што требало да учествува повисок британски дипломат, (Виконт Каслериг).
Метерних ги продолжил преговорите со францускиот пратеник Коленкур во првата половина од март 1814 година, кога по победата во Лаон Коалицијата повторно преминала во офанзива. Метерних се обидувал да ја одржи коалицијата заедно, а ни Договорот од Шомон, со Британците, не помогал. Без Прусија и Русија, Коалицијата се согласила за обновување на Бирбонската династијата. Франц ја отфрлил последната молба од Наполеон да абдицира во корист на неговиот син со Марија Луиз како регент, а Париз паднал на 30 март. Метерних заминал за француската престолнина на 7 април. Кога пристигнал градот бил главно под контрола на цар Александар. На Австријците не им се допаднале условите од Договорот од Фонтенбло што Русија му ги наметнала на Наполеон без нивно присуство, но Метерних не сакал да им се спротивстави и на 11 април го потпишал договорот. Тој се насочил на заштита на австриските интереси во мировниот договор; со кое ќе се потврди влијанието на Австрија во Германија пред Пруското; и поништување на руската надмоќ. Затоа тој се погрижил италијанските провинции Ломбардија и Венеција, изгубени од француските држави-клиенти во 1805 година, да бидат реанектирани.
Во врска со поделбата на Полска и Германија, претходно окупирани од Франција, Метерних не можел многу да влијае зошто и другите сојузници имале свои интереси. Прашањето било одложено до потпишувањето на мировниот договор. Парискиот договор бил потпишан на 30 мај. Метерних потоа го придружувал царот Александар во Англија. На Метерних му била доделена почесна диплома по право од Универзитетот во Оксфорд. Било договорено мировниот договор да се одржи во Виена на 15 август. На барање на Рускиот цар договорот бил одложен за октомври.
Виенскиот конгрес
Есента 1814 г., во Виена почнале да се собираат челниците од петте владејачки династии и претставници од 216 благороднички семејства. Метерних отишол во Виена да ги пречека и ги повикал да му се приклучат на состанок во Баден. Тие го одбиле, а во Виена биле одржани четири состаноци. На нив, претставниците се договориле за тоа како ќе функционира Конгресот и го именувале помошникот на Метерних, Фридрих Генц за секретар на преговорите на „Големата шесторка“ (Големата четворка плус Франција и Шпанија). Франција и Шпанија биле лути што не биле вклучени во договарањето, а Шведска и Португалија поради нивното целосно исклучување. Прва одлука на големата шесторка била конгресот да се одложи за 1 ноември. Наскоро, конгресот повторно бил одложен, а во ноември започнала да работи само мала комисија. Во меѓувреме, Метерних организирал многу забави за делегатите и за себе си.
Австрија ја зацврстила својата контрола врз Ломбардија-Венеција и својата заштита ја проширила и врз провинциите кои биле под контрола на ќерката на Франц, Мари Луиз. На 18 април Метерних објавил дека Австрија е во војна со Мирановиот Неапол. Австријапобедила во битката кај Толентино, и на 3 мај и го зазела Неапол. Преговорите за Германија потрајале до почетокот на јуни кога бил ратификуван заедничкиот австро-пруски предлог. И покрај критиките од Австрија, Метерних бил задоволен од исходот и од степенот на контрола што им ја дал на Хабсбурговците. Сумарниот договор бил потпишан на 19 јуни (Русите го потпишале една недела подоцна), со што Виенскиот конгрес официјално завршил. На 13 јуни Метерних заминал на фронт, за да се бори против Наполеон. Но, на 18 јуни Наполеон бил конечно поразен во битката кај Ватерло.
Париз и Италија
Метерних, со коалиционите сојузници стигнал во Париз за уште еднаш да преговараат за условите за мир. По 133 дена преговори, на 20 ноември бил склучен вториот Париски договор. Метерних сметал дека Франција не треба да се распарчи, и бил задоволен од исходот: Франција изгубила само малку територија долж нејзината источна граница, требало да плати седумстотини милиони француски франци и да ги врати уметничките дела што ги ограбила. Исто така, прифатила окупациона војска на нејзина територија од 150.000 војници. Во меѓувреме, на 26 септември бил потпишан посебен договор, предложен од Александар и преработен од Метерних. Со овој договор се создал нов Свет сојуз пемеѓу Русија, Прусија и Австрија. Набргу потоа, со посебен договор бил склучен Четирикратниот сојуз, а со шестиот член од договорот бил основан Конгресниот систем. Со овие договори Австрија ја зголемила територијата за повеќе од 50% од времето кога Метерних стапил на функцијата министер за надворешни работи.