cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Крводарителство
Испитување на крвта
Врз основа на локалните барања, се применуваат и разни други тестови за откривање инфекции кои се пренесуваат преку трансфузија. Дополнителните испитувања се скапи, па во некои случаи испитувањата не се применуваат поради цената. Овие дополнителни испитувања вклучуваат и испитувања за други инфекциски заболувања, како вирусот Западен Нил. Понекогаш, се прават повеќе тестирања за една болест со цел да се покријат недостатоците на секој посебен тест. На пример тестот за ХИВ антитела нема да открие дарител кој е неодамна заразен, па затоа некои банки за крв освен основниот тест за антитела, прават и тетсови со p24 антиген или тест за ХИВ со нуклеинска киселина, за да можат да откријат дарители кои се заразиле во тој период. Цитомегаловирус е посебен случај во процесот на тестирање на дарителот, кој најчесто е позитивен. Вирусот не е опасен за здрав примател, но може да им наштети на бебињата и на други приматели кои имаат слаб имунолошки систем.
Добивање на крвта
Постојат два метода на добивање крв од дарителот. Најчестиот е едноставно да се земе крв од вена во вид на целокупна крв. Од таквата крв обично се издвојуваат делови, најчесто црвени крвни зрнца и плазма, бидејќи на најголем број приматели на крв потребна им е само одредена компонента за трансфузија. Карактеристично дарување изнесува 450 милилитри целокупна крв, но чести се и дарувања од 500 милилитри. Во минатото во Народна Република Кина се дарувале по 200 милилитри, но дарувањата од 300 и 400 милилитри стануваат се почести.
Другиот метод е да се земе крв од дарителот, да се раздели употребувајќи центрифуга или филтер, да се сочува потребниот дел, а останатиот дел да се врати на дарителот. Ваквиот процес се нарекува изоставување, и најчесто се прави со машина специјално направена за оваа цел.
При директна трансфузија се зема крв од вена, но може да се земе и од артерија. Во овој случај крвта не се зачувува, туку директно се пренесува од дарителот на примателот. Овој метод за трансфузија на крв е стар и ретко се употребува во модерната пракса. Бил укинат за време на Втората светска војна поради проблеми со логистиката.
Подготовка и земање крв
Крвта се зема од големата вена којашто е близу до површината на кожата, најчесто средната вена на внатрешната страна на лактот. Кожата над крвниот сад се чисти со антисептик, како на пример јод или хлорхексидин за да се спречат бактериите да ја заразат земената крв, а исто така и да се спречат инфекции коишто можат да настанат на местото на кожата на дарителот каде што се става иглата.
Голема игла (со величина од 16-17) се употребува за да се намали интензитетот на иглата којшто може физички да ги оштети црвените крвни зрнца кои поминуваат низ иглата. Понекогаш се врзува тврд завој околу горниот дел на раката за да се зголеми притисок на крвта во вената и да се забрза процесот. Од дарителот може да се побара да држи предмет во раката и да го притиска повторено неколкупати за да се зголеми притисок на крвта во вената.
Целокупна крв
Најчест метод е собирање на крвта од вената на дарителот во кеси. Количеството дадена крв варира од 200-550 милилитри, во зависност од земјата каде што се врши дарувањето, но најкарактеристично дарувано количество е 450-500 милилитри. Крвта најчесто се чува во флексибилни пластични кеси, кои содржат и натриум цитрат, фосфат, декстроза, a понекогаш и аденин. Оваа комбинација ја спречува крвта од коагулација и ја чува додека стои како залиха. Понекогаш при обработка се додаваат и други хемикалии.
Крвната плазма може да се искористи за да се направи плазма за трансфузија или може да се преработи во лекови преку процесот на фракционација. Овој процес се развил од процесот на истиснување на крвната плазма кој бил употребуван за време на Втората светска војна, а негови верзии денес сè уште се употребуваат за производство на различни лекови.
Афереза
Афереза е метод на дарување крв при којшто крвта поминува низ апарат кој одделува еден посебен дел, а остатокот се враќа кај дарителот. Компонента која најчесто се враќа назад се црвените крвни клетки, делот од крвта на кој му е потребно најдолг период за да се замени. Со овој метод, секое лице може да дарува плазма или тромбоцити многу почесто отколку што може безбедно да се дарува целокупна крв. Методот може да биде и комбинран ако дарителот дава и плазма и тромбоцити истовремено.
Исто така, и тромбоцитите може да се одделат од целокупната крв, но потребни се повеќе дарувања за да се соберат доволно. За една терапевтска доза потребни се од три до десет единици целокупна крв. Плазмата добиена при афереза на тромбоцити обезбедува најмалку една целосна доза од секое дарување.
Процесот афереза на плазмата со којшто се собира плазма за производство на лекови се применува многу почесто, отколку процесот на собирање плазма од целокупната крв. Плазмата која се добива во исто време како и тромбоцитите при процесот афереза некогаш се нарекува и истовремена плазма.
Аферезата се применува бидејќи со неа се собираат повеќе црвени крвни клетки отколку што може да се соберат при една донација, а можат да се соберат и бели крвни зрнца за трансфузија.
Закрепнување и период помеѓу дарувањата
Најчесто крводарителите остануваат на местото каде што дарувале крв од 10 до 15 минути по дарувањето, бидејќи најнеповолните реакци се случуваат за време на дарувањето или веднаш потоа. Центрите за дарување крв обезбедуваат лесно освежување или ручек што би му помогнал на дарителот да закрепне. Местото каде што се наоѓала иглата е покриено со завој и на дарителот му се кажува да го задржи завојот следните неколку часа.
Даруваната плазма се обновува по 2-3 дена. Коскената срж во циркулаторниот систем создаваат нови црвените крвни зрнца на побавен начин, во просек 36 дена кај здрав возрасен маж. Според една студија, границата на зкрепнување била од 20-59 дена. Овие проценки за замена се основа за тоа колку често дарителот може да дарува крв.
Преку афереза на плазмата и афереза на тромбоцитите дарителите можат да даваат крв многу почесто, бидејќи не губат значително количество на црвени клетки. Точната стапка за тоа колку често дарителот може да дарува крв се разликува од земја во земја. На пример, во Соединетите Американски Држави на дарителите им е дозволено преку процесот афереза на плазмата да даруваат поголеми количества, двапати неделно, и номинално можат да дадат 83 литри годишно, додека пак во Јапонија, еден даител може да дарува секоја наредна недела и со тоа може да дарува само 16 литри годишно. Црвените крвни зрнца се причината за ограничување на дарувањето на целокупната крв, а честотата на дарувања насекаде се разликува. Во Хонгконг е од 3-6 месеци, во Австралија е 12 недели, во Соединатите Американски Држави е 8 недели, а во Обединетото Кралство вообичаено е 16 недели, но може да биде и помалку од 12.
Компликации
Кај дарителите се вршат и испитувања за здравствени проблеми коишто можат да предизвикаат сериозни комликации при дарувањето. Кај дарителите кои првпат даруваат, тинејџерите и жените постои најголем ризик да се појави некоја реакција.
Една студија покажала дека 2% од дарителите имаат негативна реакција при дарувањето. Најголем број од таквите реакции се минорни. При една студија со која се опфатени 194.000 дарувања забележан е само еден дарител со долгорочни компликации. Во Соединетите Американски Држави една банка за крв има задача да извести доколку некоја смрт е на кој било начин поврзана со дарување крв. Анализата на сите извештаи од октомври 2008 г. до септември 2009 г. оценила 6 случаи и забележала дека 5 смртни случаи во никој случај не се поврзани со дарувањето крв, а во останатиот случај не е пронајден доказ за поврзаност на смртта со дарувањето.
Хиповолемички реакции може да настанат поради брза промена на крвниот притисок. Сепак, губење на свеста е најлошиот проблем со кој се соочува дарителот.
Процесот има слични ризици кај други форми на флеботомија. Најчеста загриженост е модринка на раката настаната од ставањето на иглата. Една студија открила дека помалку од 1% од дарителите го имаат овој проблем. Познато е дека постојат и компликации при дарувањето крв кои многу поретко се случуваат. Тука спаѓаат: пукање на артеријата, оддложено пуштање крв, иритација на нервот, повреда на нервот, повреда на тетивата, тромбофлембит и алергиски реакции.
Дарителите некогаш имаат брза реакција на натриум цитрат кој се употребува при афереза за да се спречи коагулација на крвта. Бидејќи антикоагулантот се враќа кај дарителот заедно со компонентите на крвта кои не се земаат, калциумот може да се сврзе со крвта на дарителот и да предизвика хипокалцемија. Ваквите реакции предизвикуваат треперење на усните, но може да предизвикаат и грчење на мускулите или посериозни проблеми. На дарителите понекогаш им се даваат суплименти на калциум за време на дарувањето за да се спречат овие несакани ефекти.
При процесот на афереза, црвените крвни клетки најчесто се враќаат. Ако ова се прави рачно, и ако дарителот ја прима крвта од друго лице, може да настане реакција на трансфузијата. Рачна афереза се случува многу ретко во развиениот свет поради овој ризик, а автоматските постапки се безбедни колку и дарување на целокупна крв.
Последниот ризик кој може да се случи кај крводарителите е доколку опремата не е соодветно стерилизирана. Во најголем број случаи, опремата која е во директен контакт со крвта се фрла по употребата. Повторна употреба на опремата беше значителен проблем во Кина во 1990-те, и дури 250.000 дарители на крвна плазма беа изложени на ХИВ поради делење на опремата.
Чување, залихи и побарувачка
Земената крв обично се чува така што нејзините компоненти се разделени, и некои од нив имаат краток рок на употреба. Не постои решение за чување на тромбоцитите подолг временски период, и покрај тоа што се истражува од 2008 г. Најдолгиот рок на уптреба на тромбоцитите е седум дена. Црвените крвни клетки, најчесто употребуваната компонента, имаат рок на употреба од 35-42 дена на ниски температури. Рокот може да се продолжи со замрзнување на крвта со смеса од глицерол, но овој процес е скап, ретко се прави, и потребен е екстремно ладен замрзнувач за чување. Плазмата може да се чува замрзната за подолг временски период и најчесто има рок на употреба до една година, па одржувањето на залиха не е голем проблем.
Ограниченото време на чување значи дека е тешко да се има резреви крв и да се биде подготвен за катастрофа. Најпосле проблемот бил дискутиран по Терористичките напади од 11 септември 2001 година во Соединетите Држави, и заклучокот бил дека собирањето крв за време на катастрофа не е практично, и дека напорите треба да се фокусираат на одржување на сооодветна залиха во секое време. Центрите за крв во САД често имаат потешкотии со одржувањето, дури и на залихи во период од три дена за рутинските потреби за трансфузија.
Светската здравствена организација секоја година на 14.Јуни го слави Денот на крводарителството со цел да ге промовира дарувањето крв. Тоа е роденденот на Карл Лендштајнер, научникот кој го открил системот на крвните групи: A, B, AB и 0. Во 2008 г., [[СЗО проценила дека годишно се собираат повеќе од 81 милион единици крв.
Придобивки и поттик
Дарувањето крв ја спречува акумулацијата на токсични количини. На банките за крв во Соединетите Држави може да им биде побарано да ја обележат крвта ако таа е од терапевтски дарител, бидејќи некои не прифќаат крв од дарител со некоја болест. Други пак, како Службата за крв при Австралискиот Црвен Крст, прифаќа крв од дарители со хемохроматоза. Тоа е генетичи предизвикано пореметување коешто не влијае на безбедноста на крвта. Дарувањето крв може да го намали ризикот од болести на срцето кај мажите, но односот не е стабилно воспоставен.
Во Италија, денот кога крводарителите даруваат крв им е слободен ден од работа, но платен. Понекогаш од страна на работодавците има и други начини за поттикнување, како на пример неколку слободни денови од работа за целите на дарувањето. Исто така, центрите за крв како поттик даваат и гаранција дека дарителите би имале приоритет во случај на недостаток на крв, бесплатни маици или други ситници (на пр. прибор за прва помош, бришачи за предното стакло на автомобилот, пенкала и сл.). или други програми како наградни игри(томбола) и награди за организаторите на успешните крводарителски акции. Најголем дел од крводарителите даруваат крв поради својата хуманост и не очекуваат да добијат каква било директна добивка од дарувањето.
Социологот Ричард Титмус, во својата книга „Подарениот однос: Од човечка крв до социјална политика“ од 1970 г., направил спордба помеѓу заслугите на комерцијалните и некомерцијалните системи на дарување крв ва САД и Велика Британија. Книгата станала бестселер во САД, и дала резултати во законодавството за регулирање на приватниот пазар на крв. Модерните дебати сè уште се повикуваат на оваа книга во однос на претворањето на крвта во артикал. Книгата била реиздадена во 1997 г., а истите идеи и принципи се примениле и кај слични програми за дарување, како што е дарувањето органи и дарувањето сперма.
Мајтаре
Мајтаре — село во Албанија. Селото се наоѓа во областа Дебар и општината Макеларе.
Арена Златорог
Арена Златорог (Dvorana Zlatorog) е спортска сала во Цеље, Словенија и беше отворена во декември 2003. Салата има помеѓу 4,594 и 5,154 фиксирани седишта, во зависност од конфигурацијата, и дел за стоење за отприлика 500 гледачи. Домаќин е на натпреварите на РК Цеље. Исто така ќе биде домаќи на групата Ц од прелеиминарната рунда на FIBA EuroBasket 2013.
Шаинце
Шаинце (Шајинце) или Шаинци — село во општина Трговиште, Пчински округ, Србија.
Историја
Црквата „Свети Јован Богослов“ е од XVIII век. Во крајот на XIX век Шаинце е село во Прешевска каза на Османската империја. Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година Шанци е населувано од 320 жители. Според Патријашискиот митрополит Фирмилијан во 1902 година во Шаинце има 57 српски патриаршистки куќи. По податоци на секретари на Бугарската егзархија Димитар Мишев („Lа Mаcédoinе еt sа Populаtion Chrétiеnnе“) во 1905 година во Шаинци (Chаïntzi) има 320 жители.
Во 2002 година во селото живеат 88 Срби, 1 Македонец и 1 Албанец.
Родови
Шаинце е населено со српско население.
Според истражувањата од 1949 година, родови во селото:
Иселеништво
Покрај наведените иселеници од родовите во селото има и други иселеници. Дрмосанци се иселени во селото Дубница кај Врање. Радуловиќи се иселени во Големи Дол кај Прешево. После 1912 година во Прешево се иселиле Јовановиќи, Стојковиќи и Поповиќи.
Лабунишка Река
Лабунишка Река — река во Југозападна Македонија со извор на планината Јабланица.
Течение
Реката се наоѓа на падините на Јабланица и поминува низ селата Лабуништа и Јабланица и се влева во Црн Дрим.
Миљацка
— река во Средна Босна и Херцеговина, а поголемиот дел од реката тече низ Сараево. Долга е 35,9 километри.
Тек на реката
Паљанска Миљацка (12,9 км) извира во Палите (Беговина, надморска височина 1010 м). Мокрањска Миљацка (20,5 км) извира во Кадино Село (надморска височина 1135 м). Неколку километри источно од Сараево во селото Довличи, овие две притоки се вкрстуваат и ја формираат Миљацка. Потоа Миљацка тече (21,2 км) на запад, во Сараево, од каде што го продолжува својот пат кон реката Босна во која и се влева (Бутиле, надморска височина 490 м).
Мостови
На реката Миљацка се наоѓаат повеќе десетина мостови меѓу кои најпознати се:
Пролог (програмски јазик)
Пролог (Prolog) — логички програмски јазик со општа намена кој се асоцира со вештачка интелигенција и компјутерска лингвистика.
Основите на Пролог се засноваат на логиката од прв ред и формалната логика. За разлика од многу други програмски јазици, Пролог е декларативен јазик, што значи дека програмската логика се изразува преку релации, прикажани преку факти и правила на заклучување. Пресметувањата се иницираат со поставување на прашања.
Овој програмски јазик е создаден од групата Alain Colmerauer во почетокот на седумдесеттите години, додека првиот систем е создаден во 1972 година од Colmerauer со помош на Philippe Roussel.
Prolog е еден од првите логички програмски јазици, и денес сè уште претставува еден од најпопуларните логички јазици достапен во многу комерцијални и бесплатни имплементации. Првично наменет за обработка на природните јазиции, неговата употреба се проширува во многу други области како докази на теореми, експертни системи, игри, автоматизирани системи за одговарање на прашања, онтологии и софистицирани контролни системи. Модерните развојни околини за Пролог, поддржуваат создавање на графички кориснички интерфејси, како и административни и мрежни апликации.
Синтакса и семантика
Во Пролог, програмската логика е изразена преку релации, додека пресметките се засноваат на прашања упатени до релациите. Релациите и прашањата се конструираат со единствениот податочен тип term. Релациите се дефинирани со клаузи. За дадено прашање, механизмот во Prolog се обидува да најде одбивање за негираното прашање. Попрецизно ова значи дека прашањето се негира, и во случај да се најде инстанца од базата на знаење која го побива негираното прашање, следува дека оваа инстанца е логичка последица на програмата. Ова го прави Пролог погоден за работа со бази на податоци, симболичка математика и апликации за манупилација со јазици. Во случаи кога логичката парадигма не може да реши одреден проблем, програмерот има можност да употреби одредена доза на конвенционалното императивно програмирање.
Податочни типови
OОсновен податочен тип во Prolog е term. Term може да биде атом, број, променлива или сложен term.
Специјални случаи на сложен term:
Правила и факти
Prolog програмите опишуваат релации, кои се дефинирани преку клаузули. Постојат два типа на клаузули: факти и правила. Правилото ја има следната форма
Head :- Body.
Клаузула со празно тело се нарекува факт. На пример
cat(tom).
што исто така може да се запише преку правилото
cat(tom) :- true.
Предикатот  е секогаш вистинит.
Ако е дадено горното правило, тогаш моше да се постават прашањата:
is tom a cat?
?- cat(X). X = tom
Клаузули со тела се нарекуваат правила. Пример за правило е следното:
animal(X):- cat(X).
Доколку го додадеме ова правило и потоа прашаме what things are animals?
?- animal(X). X = tom
Поради релационите одлики на предикатите, тие можат да се користат во различни насоки. На пример  може да се употреби за одредување на големината на листа (, за дадената листа  ), но исто така и за да се генерира листа со дадена големина. Слично,  може да се користи за да се спојат две листи (  или пак истите да се раздвојат . Поради ова во множеството на библиотеките има мал број на предикати кои често се употребуваат.
Евалуација
Извршувањето на програма напишана во Prolog, се иницира со поставување на прашање од страна на корисникот. Логички, механизмот на Prolog се обидува да пронајде одбивање на негацијата на прашањето. Овој метод на пролог се нарекува SLD резолуција. Ако негацијата на прашето може да биде одбиено, тогаш следува дека инстанцата која го задоволува тој услов претставува логичка последица на програмата. Во тој случај сите променливи кои ги задоволиле условите се враќаат на корисникот, и за прашањето се вели дека било успешно. Следниот пример ја илустрира работата на овој механизам:
This results in the following query being evaluated as true:
?- sibling(sally, erica). Yes
За дадениот пример треба да се забележи дека програмата како вистинит одговор ќе даде и за следниот случај,. За да се одбегне ваков случај потребни се додатни ограничувања.
Циклуси и рекурзија
Итеративните алгоритми во Пролог можат да се имплементираат со употреба на рекурзивни предикати.
Примери
Следуваат пример програми напишани во Prolog.
Hello world
Пример за прашање:
Оптимизација на компајлер
Било која пресметка може да се изрази декларативно како низа од состојби кои минуваат една во друга. На пример, оптимизиран комапјлер со три премини може да се имплементира како релација помеѓу првичната програма и нејзината оптимална форма:
или евивалентно со употреба на DCG (definite clause grammar) нотација:
Шеми
Шема претставува решение кое се користи повеќепати за проблеми кои се чести во софтверскиот дизајн. Во пролог шемите се јавуваат под две имиња, скелети и техники, клишеа, program schemata, и логичка описна шема. An alternative to design patterns is higher order programming.
Логика од повисок ред
По дефиниција, логиката од прв ред не дозволува квантификација на предикатите. Предикат со логика од повисок ред е предикат кој како аргументи прима еден или повеќе други предикати. Пролог има предефинирани предикати со логика од повисок ред, на пример,  ,  , и.
Модули
За големи програмски решенија, Пролог нуди систем на модули. Овој систем е стандардазиран од ISO. Но, не сите компајлери подршуваат модулирање, па постојат проблеми во компатибилност на различни компајлери.
ISO Prolog
Стандардниот ISO Prolog се состои од два дела. ISO/IEC 13211-1, објавен во 1995, цели кон стандардизација на постоечките имплементации на јадрените елементи на Пролог. ISO/IEC 13211-2, објавен во 2000, ги стандардизира модулите на стандардот. Стандардот се одржува од SC22 работната група. ANSI X3J17 е надгледувачка група за овој стандард.
Критички осврт
Иако Пролог е широко употребуван во истражувањата и едукацијата, тој и останатите логички програмски јазици немаат начително влијание врз компјутерската индустрија генерално. Повеќето апликации се мали за индустриските стандарди, со ретки прекорочувања од 100,000 линии на код. Програмирање на големи апликации е комплицирано поради фактот дека не сите компајлери поддржуваат работа со модули. Портабилноста исто се јавува како проблем.
Мемеделар (Тополница)
Мемеделар — средновековна населба во атарот на селото Тополница, Македонија. На јужната периферија на селото, од десната страна на езерцето Бабадере, на површина од 150х100 метри се среќаваат фрагменти од керамички садови.
Фабјен Лефевр
Фабјен Лефевр (Fabien Lefèvre; р. во Орлеан, Франција) — француски кајакар кој се натпреваруваше на Летните олимписки игри во 2008 и го освои второто место. Лефевр исто така се натпреваруваше и на Летните олимписки игри во 2004 на кои го освои второто место во дисциплината кајак К-1.
Санфранциска општинска железница
Во 2018 година, МЈУНИ опслужувал 121 км2 со буџет од 1,2 милијарди американски долари. Тоа е седмото најголемо претпријатие за јавен превоз во САД со речиси 211 милиони пренесени патници во 2006 година, а е второ во Калифорнија по Метрото на Лос Анџелес.
Просечната брзина од 13 км/ч на возилата, го прави МЈУНИ најбавниот систем за јавен превоз во САД и еден од најскапите: автобусите го чинат повеќе од $19 на милја, а возовите се над $24 на милја. Но, тој е и еден од системите со најмногу патници на милја и со најголем број на возила.
Како интегрален дел од јавниот превоз во Заливската област на Сан Франциско, МЈУНИ вози 365 дена во годината и е добро поврзат со останатите претпријатија за јавен превоз, како БАРТ, КалТрејн, СамТранс, Голден Гејт Транзит и Еј-Си Транзит. Мрежата на МЈУНИ се состои од 54 автобуски линии, 17 тролејбуски линии, седум брзотрамвајски линии, три кабелскотрамвајски линии и две трамвајски линии. Голем број од патниците во текот на работната недела транзитираат до работните места во Сан Франциско. МЈУНИ дели четири станици со БАРТ.
Шарли Ебдо
Шарли Ебдо (Charlie Hebdo, Неделник „Шарли“) — француски неделен сатиричен весник, во кој се објавуваат карикатури, извештаи, полемики и шеги. Списанието е препознатливо по својот тон со кој не покажуваат никаква почит спрема религијата и строго неконформистички став. Се опишува себеси како силно антирасистичко, антиверско, и левичарско, па така често објавува статии против крајната десница, религијата (католицизмот, исламот, јудаизмот), политиката, културата итн. Според поранешниот уредник Стефан Шарбонје „Шарб“, уредничката гледна точка на списанието е да ги одразува „сите компоненти на плурализмот на левото крило, па дури и апстинентите“.
Списанието било мета на два терористички напади, еден во 2011 и еден во 2015 година, за кои се претпоставува дека се одговор на објавувањето на голем број на контрoверзни карикатури со пророкот Мухамед. За време на вториот напад, 12 лица беа убиени, вклучувајќи го и Шарбонје и неколкумина новинари (карикатуристи).
Напад на редакцијата
Нападот на редакцијата на неделникот Шарли Ебдо се случил на 7 јануари 2015 година околу 11:30 часот по средноевропско време, кога двајца маскирани напаѓачи, вооружени со автоматски пушки, упаднале во седиштето на француското сатирично списание „Шарли Ебдо“ во Париз. Во текот на нападот загинале 12 луѓе, вклучувајќи десет вработени и два припадници на полициските сили, а раниле 11 други луѓе.
Маѓате
Маѓате — село во Албанија. Селото се наоѓа во областа Белград и општината Перонд.
Науката во 1636 година
1636 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Мокра
Мокра позната и како Мокра Планина или Јакупица — најголемиот планински масив во Македонија според своето пространство, кој е сочинет од планините Јакупица, Караџица, Даутица, Голешница и Китка. Највисок врв е Солунска Глава со надморска височина од 2.540 метри.
Местоположба и природно-географски одлики
Планинскиот масив Мокра се наоѓа во средишниот дел на Македонија ограден од долините на реките Вардар на исток и Треска на запад. Кон југ масивот на Мокра Планина се отвора кон Пелагонија односно Прилепското Поле, а кон север кон Скопската Котлина. Составена е од повеќе планински делови, односно од огранките: Караџица, Даутица, Голешница, Китка, Мумџица, Салакова Планина и Осој. Планинскиот масив е настанат во терциерот, со раседнување. Јадрото е составено од гнајс и од кристалести шкрилци, а над нив се наоѓаат дебели слоеви на мезозојски варовници и доломити. На планината се наоѓаат траги од ледената епоха, претставени преку циркови (две езера), валови и морени. Овој планински масив е богат со води и развиена речна мрежа при што низ него протекуваат 4 реки: Бабуна, Тополка, Кадина Река и Маркова Река - сите притоки на Вардар во егејското сливно подрачје, а на планината Караџица се наоѓаат и двете познати Салаковски езера. Масивот е извонредни богат со шуми, претежно листопадни како бука, даб, јасика и бреза во средните и пониските делови, зимзелено-иглолисни како бор, елка, оморика во повисоките делови, додека во најниските делови се застапени нискостеблестите грмушки како зелениката, дренот и др. На падините на масивот има и повеќе видови ендемски растенија карактеристични само за овој предел, меѓу кои е и ендемскиот џуџест вид на бор наречен кривуљ кој го има на падините на самиот врв Солунска Глава. Во повисоките делови Мокра Планина е богата со пасишта. Особено добри и познати пасишта со бујна трева се наоѓаат во пределите на карстните полиња Бегово Поле, Солунско Поле, Боро Поле како и по целото било на Караџица, Салакова Планина, Шашковица, Даутица, Пепелјак на кои пасат бројни стада на ситен и покрупен добиток како овци, крави, коњи. Највисоките делови и врвовите на планините кои го сочинуваат масивот се карпести и каменести со прилично остар изглед. Највисок и најзабележлив врв е Солунска Глава, висок 2.540 метри. Други важни повисоки врвови се: Караџица (2.473 м), Попово Брдо (2.380 м), Остар Брег (2.365 м), Убава (2.353 м), Остар Врв (2.275 м), Даутица (2.178 м) и Миленков Камен (2.127 м). Од живиот свет на масивот Мокра се застапени мечките, дивите свињи, волците, лисиците, елените и срните од покрупниот дивеч, а посебна забележителност се стоболките (вид мунгоси) кои живеат во дупките на Бегово Поле.
Опис на протегање и разгранување
Во одделот за орографија на својата книга „Материјали по изучувањето на Македонија“ од 1896 година, македонскиот револуционер Ѓорче Петров дава детален опис на целиот планински венец и масив на Мокра. На југ – југозапад од градот Скопје и на пределот меѓу Прилепско, Велешко, Скопско и Кичевско се издига еден грамаден планински масив, наречен Мокра. Најблиските планини, заради олеснување во својот запис Ѓорче Петров ги нарекува со името Скопски Планини. Највисокото било во таа планинска група го составуваат Салакова Планина и Караџица, а највисокиот врв е Јакупица. На прв поглед, таа грамада од планини со разни насоки и од различна големина се претствува како да орбазува еден неред. Само преку внимателен преглед може да се определи општата положба на неговите разни групи и вериги. Во таков случај се гледа, дека Мокра е еден грамаден централен планински масив, којшто испушта огранки во различни правци, како зраците на една ѕвезда. Главни од нив се следните: една огранка како северозападно продолжение на Салакова Планина врви право наклонето на река Треска, после папралелно на неа над самиот нејзин десен брег и ги поврзува тие планини со Водно и Сува Гора, а како југоисточно продолжение на истата Салакова планина се Солунските Планини и натаму планината Голешница која го исполнува пространството помеѓу реките Тополка и Бабуна. Накрсно на кажаните, се веригите на планината Даутица, која што се спушта од врвот Јакупица право на југ и го заградува од запад Прилепското Поле и Црн Врв која што се спушта на североисток и завршува јужно од Скопје над самиот Вардар со врвот Китка. Под агол со Даутица од истиот врв Јакупица започнува една долга планинска верига со разнообразна височина и карактер на различни места. Таа се протега речиси право и паралелно на реката Бабуна од изворот до нејзиното устие и го исполнува прво пространството меѓу неа и Прилепското Поле, а понатаму меѓу неа и Раечка Река до Тиквешкото Поле, во кое што и се спуштаат последните источни отсеци. До североисточниот крај на Прилепското Поле, таа е тесна и одделена, а оттука кон исток таа се снижува и значително раширува и најпосле завршува во Тиквешкото Поле со врвот Клепа. Нејзината западна половина ја обрзува областа Азот, која што е пресечена со долините на Бабуна и Тополка, а источната – областа Клепа која што е пресечна со долината на реката Река.
Именување, потекло и значење на името
Планинскиот масив е познат под повеќе различни имиња. Покрај Мокра или Мокра Планина, тој често се нарекува и само како Јакупица според неговата средишна (централна) и највисока планинска огранка, која претставува и јазолот од кој се разгрануваат останатите нејзини огранки. Според записите на македонскиот револуционер Ѓорче Петров името Мокра (или Мокро) на овој планински масив се должи на фактот што од оваа страна доаѓал дождот во Скопско, а со истиот назив за истите планини и правец од кој доаѓа дождот тој се сретнал и во Овче Поле и Штипско. Името Мокра се објаснува и поради изобилството од вода односно големиот број на извори, водопади, потоци, реки и водотеци рапсространети по целата планина. Според местоположбата на огранките на Мокра, Ѓорче Петров во својата книга северните огранки ги именува како Скопски планини, а јужните преку врвот Јакупица (односно Солунска Глава) како Солунски Планини или многу поретко Велешки, најверојатно според нивното припаѓање во тогашните Скопски и Солунски вилает.
Планинарење и туризам
Поради изобилството од убави места за прошетки, несекојдневните глетки од убавините на природата како што се бројните цветни ливади, густи листопадни и зимзелени шуми, водопади, две леднички езера, како и заради пристапноста со железничкиот и патниот превоз од Скопје и Велес целиот планински масив Мокра е многу посетуван од голем број на туристи, планинари, алпинисти, велосипедисти и љубители на природата. По целиот планински масив на Мокра поминува добро обележаната планинарска патека од трансферзалата „Македон“ кој започнувајќи од станицата Ореше, преку врвот Солунска Глава води сѐ до Количани и Драчево во Скопје, а која од неодамна е продолжена и на Даутица до Стровија во Прилепско. На огранките на планинскиот масив Мокра се наоѓаат повеќе планинарски домови меѓу кои познатите Планинарски дом „Караџица“, Планинарски дом „Чеплез“, Папрадиште, разрушените „Бреза“ на Голешница и „Исак Русо“ (или „Бегово“) на Бегово Поле, „Китка“ кој е во завршна фаза на обнова, потоа помалите планинарски домови во Стровија, Мокрени. На западните падини на масивот над долината на реката Треска во Порече се наоѓаат и природниот резерват и ловиштето „Јасен“ кои изобилуваат со природни реткости и дивеч. Од Драчево по падините, а потоа и по зарамнетото било и трансферзалата „Македон“ крај планинарскиот дом „Караџица“ и Бегово Поле до врвот Солунска Глава води поширок земјен колски пат кој е често посетуван од бројни планински велосипедисти, љубители на возење крос-мотори, баги-коли и џипови. Извонредно високите и стрмни Нежиловски стени под врвот Солунска Глава кои достигнуваат височина помеѓу 800 и 850 метри, како и бројните карпи и пештери на високопланинското било на планините Јакупица, Караџица и Китка се често место посетувано од бројни домашни и странски спелеолози и алпинисти. Особено прекрасна глетка посетувана од туристи се водопадите на изворите на реката Бабуна, а на речните текови на масивот постојат и неколку познати рибници во Нежилово на Бабуна, Алдинци на Кадина Река, во Белица на Беличка Река во Порече.
Крунисување на српски монарх
Пристапувањето на српскиот монарх било легитимизирано со церемонија на крунисување. Крунисувањето го извршиле црковните службеници.
Среден век
Ритуалот на крунисување нов владетел (кралско устоличување) е потврден во 12 век. Крунисувањето на српските монарси се одржувало во најистакнатите цркви во земјата. Крунисувањето на големите кнезови на Србија најверојатно се одржало во црквата во Рас. Наследниците на Стефан Немања ги усвоиле византиските идеи за самоуправување и акти за миропомазание и крунисување на владетелот. Црковниот службеник (архиепископ, патријарх) го крунисал владетелот на истата церемонија.
Ритуалот на крунисување нов владетел е потврден во 12 век. Крунисувањето на српските монарси се одржувало во најистакнатите цркви во земјата. Стефан (р. 1196–1228), син на големиот кнез Стефан Немања, бил крунисан со круна испратена од папата Хонориј III во 1217 година. Според Фин Џуниор, тој бил крунисан со папски легат. Не е познато каде се одржало крунисувањето. Ј. Калиќ верувал дека тоа е црквата Петар, Рас. Се претпоставува дека Стефан бил крунисан по втор пат од архиепископот Сава, неговиот брат. Во втората повелба на манастирот Жича од ок. Во 1224 година, кралот Стефан наредил во тој манастир да бидат крунисани сите идни кралеви. Неговите современици и наследници го нарекоа „Првокрунисаниот крал“.
Модерен
Последното и единствено современо крунисување на Србија било во 1904 година, кога кралот Петар I беше крунисан на источно православна христијанска церемонија во катедралата Домаќин на Светите Архангели во Белград. Србија станала дел од државата Југославија по Првата светска војна, но Петар не одржа второ крунисување и ниту еден од неговите двајца наследници, југословенските монарси Александар и Петар II, не беа крунисани. Ова се должи на верската различност на новата држава.
Среден век
Круната на Стефан Доментијан ја нарекол „светиот венец“ (sveti venac). Подоцна, тој бил наречен „од бог подарениот венец на српското кралство“.
Модерен
Современите српски регалии биле создадени во Париз од познатите златари на браќата Фалис во 1904 година за крунисувањето на кралот Петар I Караѓорѓевиќ и се состоеле од кралска круна, топка, жезло, мантија и тока од мантил. Круната, позната како „Круна на Караѓорѓевиќ“, делумно била направена од топ што Караѓорѓе го користел за време на Првото српско востание, а била украсена со детали како што се српскиот орел и српскиот крст. Круната, жезолот и топчето биле украсени со скапоцени камења извлечени во Србија и емајлирани во српските национални бои (црвена, сина и бела). Мантијата била изработена од виолетово кадифе, извезена со злато и обложена со крзно од хермелин.
Симболизам
Светоста на српскиот трон е често нагласена во средновековните извори. Освен тронот, круната била една од најважните кралски обележја во средниот век.
Јосип Зовко
Јосип Зовко (4 јуни 1970 година, Сплит, Хрватска - 3 април 2019 година, Груде, Босна и Херцеговина) — хрватски филмски, телевизиски и театарски глумец и режисер.
Првично е од Бериновце, општина Локвичиќи во Имотички крај. Тој играл бројни улоги во Хрватскиот народен театар во Сплит.
Тој почина во сообраќајна несреќа на Грушкиот Врх во Босна и Херцеговина.
199 п.н.е.
199 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 199. година пред новата ера, 199. од првиот милениум п.н.е., 99. од 2 век п.н.е. и последна од 190-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5309 и 5310 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4551 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3561 и 3562 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 554.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 199 година се протега во 2437 и 2438, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2497 и 2498 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 344. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 845 и 844 исламска година пред хиџра.
Менеш
Менеш — село во Албанија. Селото се наоѓа во областа Дебар и општината Зал Дарде.
Еуровиа
Основана во 2010 година, Групација Еуровиа е една од водечките градежни компании во Македонија. Со завршени проекти во Македонија, Косово, и Албанија Опсегот на работа „Еуровиа“ се движи од архитектонски дизајн до клуч на рака пројекти, архитектонско проектирање и изградба на цели заедници, со посебен акцент на изградба на клучни згради, трговски центри, згради, хотели со 5 ѕвездички, универзитетски кампуси и реновирање / реновирање на филијали на банки.
Финеренон
Финеренон е лек кој се користи за намалување на ризикот од опаѓање на бубрежната функција, бубрежна слабост, и хоспитализација поради срцева слабост кај пациенти со хронична бубрежна болест асоцирана со тип 2 дијабетес. Финеренонот е нестероиден антагонист на минералокортикоидниот рецептор.
Скол (месечина)
Скол или Сатурн XLVII (привремена ознака S / 2006 S 8) е повратна неправилна месечина на Сатурн. Неговото откритие било објавено од Скот Шепард, Дејвид Џувит и Јан Клејна на 26 јуни 2006 година од набљудувањата земени помеѓу 5 јануари и 30 април 2006 година.
Финеренон
Чести несакани ефекти се хиперкалемија (високо ниво на калиум), хипотензија (низок крвен притисок), и хипонатремија (ниско ниво на натриум).
Скол (месечина)
Пречникот на Скол е околу 6 километри (под претпоставка дека албедото е 0,04) и кружи околу Сатурн на просечно растојание од 17,6 Гм (милиони км) за 869 дена, следејќи ја многу ексцентричната и умерено наклонета орбита.
Името го добил во април 2007 година по Скол, џиновски волк од нордиската митологија, син на Фенрир и брат близнак на Хати.
Хор Са
Хор Са (исто така Хор За, Са и За, Хор Са ) бил можен Фараон на раниот египетски период, кој можеби владеел во втората или третата династија во Египет. Неговото постоење е спорно, како што е значењето на артефактите кои се толкувани како потврда на неговото постоење.
Потврда
Хор Са е познат од фрагменти на садови со натписи со црно мастило што го покажуваат неговото име. Овие садови биле пронајдени во источните галерии под Џосеровата пирамида во Сакара. Натписите се кратки и напишани со курзивен ракопис. Во сите случаи името „Хор Са“ не се појавува во рамките на серех и неговата идентификација како хорусово име на крал е оспорена.
Идентитет
Јирген фон Бекерат, Дитрих Вилдунг и Питер Каплони предложиле дека „Са“ е кратка форма на Хоровото име Санакт. Волфганг Хелк го отфрла овој аргумент со образложение дека натписите со мастило од источните галерии на пирамидалниот комплекс на Џосер претежно се од време на владеењето на Нинечер или набргу потоа, додека Санакт владеел во средината на третата династија. Понатаму, натписите кои споменуваат „Куќата на Ка на Хотепсехемви“ се стилистички слични на оние на Хор Са, поради што Са потекнува од Втората династија, бидејќи Хотепсехемви бил првиот владетел на втората династија. Така, Хелк предложил Хор Са да е Хорово име на друг таинствен владетел од Втората династија, Венег, чие Хорово име е непознато. Египтологот Јочем Кал неодамна ја оспорил оваа хипотеза, идентификувајќи го Венег со Ранеб. Алтернативно, Каплони го реконструирал Хоровото име на Венег од каменот од Палермо како Венегсехемви. Во двата случаи, Хор Са не може да биде Хорово име на Венег, а тие двајца не се ист крал. Како резултат на тоа, Каплони го изедначил Хор Са со njswt-bity Wr-Za-Khnwm, „Кралот на Горниот и Долниот Египет, Версакнум“, кому му припишал владеење од 2 месеци и 23 дена меѓу Хасехемви и Џосер. Сепак, хипотезата на Каплони била поткопана со откривањето на глинените печати на Џосер во гробницата на Хасехемви, што укажува дека првиот го наследил престолот и го погребал вториот. Наместо тоа, Хор Са можел да биде Хорово име на Сенед или друг крал од Втората династија, кој владеел во Мемфис за време на проблематичниот период по владеењето на Нинечер. Сепак, египтолозите, како Жан-Филип Лауер, Пјер Лакау и Илона Регулски, повикуваат на претпазливост при читањето на натписите. Особено птичјиот знак на врвот на Ка- куќата може да е и ластовичка, што ќе го направи натписот да се чита како Wer-sa-hut-Ka („голема заштита на куќата Ка“). Илона Регулски претпочита читање како птица Хор, иако таа експлицитно не го гледа како име на крал. Таа ги датира натписите од крајот на владеењето на Хасехемви.
Чарлс Венергрен
Тениска кариера
Венергрен бил доста успешен во тениската игра и во 1911 година го освоил шведското меѓународно првенство на возраст од само 22 години. Тој ги победил Гунар Сетервол, Хокон Лефлер и Карл-Олоф Нилен по што на крајот ја освоил и титулата. Истата година тој бил прогласен за национален шампион во поединечна конкуренција на својата земја. Овој успех тој подоцна го повторил уште пет пати во својата блескава кариера.
Чарлс ја претставувал својата земја на Летните олимписки игри 1912 година, натпреварувајќи се во поединечна конкуренција, но и во игра на двојки во машка конкуренција. Тој заедно со Карл-Олоф Најлен стигнал до четврт финалето во конкуренција на машки двојки, губејќи од Хари Китсон и Чарлс Винслоу од Јужна Африка, кои подоцна го освоиле златниот медал. Во поединечна конкуренција, тој ги добил своите први три натпревари, а загубил во четвртото коло од грофот Лудвиг фон Салм-Хогстраетен, кој ја претставувал во тоа време државата Австрија.
Тој играл на Светското првенство на покриени терени во 1913 година кое се одржало во Стокхолм, Шведска. Чарлс, загубил уште на почетокот од подоцнежниот шампион Ентони Вајлдинг. Во 1915 година го освоил државното првенство во игра во двојки во затворени игралишта, заедно со партнерот Нилен, а пак на отворено во 1916 година, играл со парнерот Џон Седерстром. Тој бил некогашен дански шампион во игра во затворени терени кога настапувал со домашната данска миленичка Агнете Голдшмит и тоа во 1921 година во конкуренција на мешани двојки. Во 1924 година, бил второпласиран на шведското државно првенство и во поединечна конкуренција и во игра на двојки, кога загубил и во двете конкуренции од Хенинг Милер.
Исто така во 1924 година, учествувал на неговите втори Олимписки игри, натпреварувајќи се во поединечна машка конкуренција, но и во игра на машки двојки. Настапувал и во игра на мешани двојки. Го добил својот прв натпревар во поединечна конкуренција, но го загубил натпреварот од второто коло. Негов партнер во игра на машки двојки бил Хенинг Милер. Тие стигнале до четврт финалето, каде што загубиле од подоцнежните освојувачи на бронзениот медал, Жан Боротра и Рене Лакост од Франција. Во мешани двојки, бил партнер со Лили Стромберг-фон Есен и тие го загубиле натпреварот уште во првото коло на овие олимписки игри.
Во 1926 година, Венергрен бил избран во тимот на Шведска, кој ќе игра против поранешните шампиони од Дејвис купот, а тоа бил француски тим. Играл во поединечна конкуренција против Жак Брињон, а во двојки против Брињон и Жан Ришар ле Беснере, но загубил и во двата натпревари. Чарлс играл во конкуренција на мешани двојки, но во двојниот натпревар загубил од мешаната двојка на Франција составен од ле Беснере и Брињон.
Венергрен, исто така, бил национален шампион во мешани двојки, настапувајќи во 1927 година заедно со Сигрид Фик. Во Дејвис купот, имал еден настап и тоа во 1928 година, играјќи во пар со Суне Малмстром против тимот на Чехословачка, што успеале да го загубат.
Личен живот
Венергрен е роден на 7 февруари 1889 година во семејството на татко му Карл Ото Венергрен, трговец на големо, и мајка му Марија Линд. Некаде од почетокот на 1916 година тој покрај тенисот бил претседател и на едно одделение за даночни прашања како и проценител на компанијата Ленстурлес. Таму тој имал задача првенствено да го надгледува управувањето со банкарските заштеди. Се оженил со Сигрид Ингеборг Акснер со која имале две деца, синот Бертил и ќерката Маргарета. Неговиот син подоцна станал шведски парламентарен омбудсман и судија на шведскиот Врховен управен суд. Бертил имал објавено неколку книги поврзани со тематиката на правни прашања.
NGC 3676
NGC 3676 — елиптична галаксија во соѕвездието Пехар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.