cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Второ Бугарско Царство
Востанието на Асен и Петар
Во текот на есента 1186 година, бугарско-куманската армија ја преминала Стара планина (Паристрион) и се разделила на два дела: едниот дел од армијата заминал кон Македонија, а другиот останал да дејствува во Источна Тракија. Војната се водела со променлив успех на двете страни, кое дополнително го инспирирало на бугарскиот цар да собира поголема и пообучена војска. Во времето кога стигнал во Средец, денешна Софија, царот Исак II го убедувал на Бела III да ги врати откраднатите мошти на Свети Иван Рилски. По преговорите, било договорено унгарскиот крал да ги врати моштите но без едната рака, која подоцна била однесена во Грац. Во текот на пролетта на 1187 година, Византиските војници испеале да ја преминат Стара планина и да го опседнат градот Ловеч т.е. Ловешката тврдина. Опсадата на градот можеби продолжила повеќе од колку што очекувал самиот Исак II. По ова, тој решил да се обиде преку преговори. Во преговорите, византискиот цар ја признал власта на династија Асенивци над Мизија, а како замена во плен го зедол братот на Асен и Петар, Јоаница (идниот Калојан). Веднаш по прогласување на мирот помеѓу двете земји, Бугарското Царство започало да ја обновува својата државна власт, да гради поголем број на тврдини. Како престолнина на новата бугарска држава бил избран градот Трновград, денешно Велико Трново, главно поради својата недостапност и стратегиска позиција. Така, во следните години, Трново станал еден од најголемите културно-политички и религиозни центри на Бугарија.
По преминуњето на крстоносците преку бугарските и византиските земји, Исак II решил конечно да зазеде поголем поход против Бугарите, организирајќи поход кон Трново. Меѓутоа, градот бил доволно добро заштитен за да византијците не можат да го заземат. Во Битката кај Тревна од 1190 година, Бугарија и нанела тежок пораз на Византија. Од тој момент, бугарската држава зазела големи походи против Византија низ цела Тракија. По големите неуспеси кои ги доживеал царот Исак II, во престолнината бил извршен преврат.
Калојан
Калојан, познат и како Ромеоубиец,, цар на Бугарија станал во 1197 година. Престолот го наследил во време кога земјата се наоѓала во голема нестабилност. Во текот на 1202 година, Римокатоличката црква ја организирала Четвртата крстоносна војна. По налог на Венецијанската република, рицарите го нападнале и ограбиле пристаништето Зара. По ова, Венеција склучила сојуз со приврзаниците на Алексеј Ангел, кој во тоа време се наоѓал до затвор, заедно со својот татко Исак II Ангел. Крстоносците се упатиле кон Цариград. (Види:Опсада на Цариград (1203)). Византискиот цар Алексеј III Ангел, склучил договор со Калојан. Според договорот, под власта на Калојан се најдела цела Северна Бугарија, Браничевската област и Белградската област, како и делови од Северна Тракија и Македонија. Во исто време, Браничевската област и Белградската област биле окупирани од страна на Унгарија. По овој настан, царот Калојан успеал со својата војска да ги протера Унгарците од истите области.
Папа Инокентиј III во 1199 година му предложил на Калојан да ја признае неговата власт, а истото пак да го стори и царот според кој договор, тој би требало да го признае папата како владетел над светските царства, пример кој веќе се практикувал во Западна Европа. Во продолжение на пет години, Калојан и папата преговарале околу можниата унија. Во исто време, папата му заповедил на унгарскиот крал да се откаже од денешните српски земји Белград и Браничево. Во исто време, Калојан пак започнал преговори со Византија чија цел била таа да го прогласи за цар (цѣсарь — цезар), титула која била еднаква на титулата цар, како и да се признае автокефалноста на неговата црква. Во крајна сметка, Калојан се одлучил за православниот свет, во кој владетелот односно царот не бил управуван од страна на црквата, туку цезарот односно царот бил над црковниот поглавар.
На 13 април 1204 година, крстоносците во текот на Четвртата крстоносна војна го зазеле Цариград, по кое дошло до привремено распаѓање на Источното Римско Царство односно Византија. Од териториите на Византија се создале неколку помали држави и тоа: Никејско Царство, која се смета како директен наследник на Византија, Епирско Деспотство и Трапезунтско Царство. Во заземаните територии, крстоносците основале свои држави и тоа: Солунско кралство и Латинско Царство. Веќе на 8 ноември бил склучен сојуз според кој папата ја дал титулата крал на Калојан (пониска титула од цар) и титулата примас на бугарски духовен татко, кој според папата одговарале на цар и патријарх. Царот Калојан во исто време потпишал заклетва според која тој се задолжил да ја признае Римокатоличката црква и нејзината надмоќ врз овие простори, со кои тој требало да се потчини на секое решение земено од страна на папата. Но со заземањето на Цариград од страна на крстоносците, на повеќепати биле нападнати бугарските територии. Така, царот Калојан испратил писмо до Балдуин Фландриски со предлог да се склучи договор за мир. Но царот ова не го прифатил, и борбите продолжиле. Така кон почетокот на 1205 година, Калојан склучил договор со византиската аристократија за заеднички воени походи против Латинското Царство.
Така, скоро сите тракиски тврдини и области застанале на страната на Калојан. Во Едрене (или Одрин), Калојан ја испратил куманската коњаница каде рицарите и крстоносците доживеале голем пораз. Во таа битка бил заробен и самиот цар Балдуин Фландриски и однесен како заробеник во Трновградската тврдина. По Битката кај Едрене, бугарската армија зазела големи делови од Тракија и Македонија. Поради страв да не биде нападната и расцепканата византиска држава, византиската аристократија се откажала од договорот кој бил склучен со Калојан. Поради тоа, царот Калојан го зазел денешниот град Пловдив. Во 1207 година војната се проширила го голема мера, за да на крај повторно биде склучено примирје за заедничко дејство против Цариград односно Латинското Царство. Следувала опсада на Едрене и неуспешна опсада на престолнината на Латинското Царство. Како главна причина се смета повлекувањето на куманите од опсадата. По ова, бугарските позиции се насочиле кон Солун. Сепак, опсадата и можното заземање на Солун не се случила главно поради убијството на Калојан од страна на неговиот прв военоначалник Манастар.
Иван Асен II
По смртта на Калојан, на негово место застанал Борил во 1207 година, кој бил син на сестрата на Калојан. Во времето на неговото управување, цар Борил загубил голем дел од териториите на Бугарија, пред сè Пловдив, Белград, Браничево и Ниш. Во текот на 1213 година тој склучил мировен договор со Латинското Царство преку династичен брак на својата ќерка со Хенрик. Во исто време династичен брак бил склучен и помеѓу другата ќерка на Борил и унгарскиот крал Бела IV, со кое во исто време дошло до подобрување на односите и со Кралство Унгарија. По застанувањето на престолот на Борил, приврзаниците на Династија Асеновци биле принудени да побегнат од земјата, засолнувајќи се кај Куманите.
Во текот на 1217 година, во Бугарија се вратиле синовите на царот Иван Асен I, кои биле пречекани со големо воодушевување кај месното население. Царот Борил се засолнил во Трново, но во исто време ја изгубил поддршката од страна на своите сојузници и бил заробен. По ова, на бугарскиот престол се качил Иван Асен II. Иван II Асен ја разбрал поентата и добивката од склучувањето на т.н. династички бракови и по враќањето на унгарскиот крал Андраш II бил договорен брак помеѓу бугарскиот цар и неговата ќерка Ана. Освен тоа, Иван Асен II ги добил и долгогодишните спорни територии на Белградската област и Бранчевската област. Таа негова политика на склучување на бракови чија цел била придобивање на територии, на Бугарија и осигурила сојузник и можеби привремено зачувување на мирот и стабилноста на земјата. Во негово време, Бугарската држава се протегала на три мориња и била една од најсилните земји во Европа во тоа време. Во исто време, на јужниот дел од Балканскиот Полуостров, Епирското Деспотство на чело со Теодор Комнин Дука го уништило Солунското кралство. Иван Асен својата ќерка ја оженил со Теодор Комнин Дука со кое си осигурил привремена сигурност на јужните делови од своето царство. Во текот на 1228 година починал латинскиот цар Роберт Кутрен, а на негово место застанал неговиот малолетен син Болдвин II. Овде повторно бил склучен договор помеѓу Латинјаните и Бугарите, во кои бугарскиот цар станал регент на латинскиот цар. Малолетната ќерка на бугарскиот цар, Елена, била омажена за латинскиот цар. Бугарите биле задолжени да помагаат на Латинското Царство при евентуалните војни со Епирското Деспотство. Градот Пловдив бил повторно вратен на Бугарија. Но поради несигурноста од евентуални напади на Иван Асен, царот склучил договор и со поранешниот ерусалимски крал Жан де Бриен.
Во текот на 1230 година, евентуалната офанзива од страна на Епир се оправдала по нападот на Теодор Комнин Дука врз територијата на Бугарија. Двете армии се сретнале на 9 март 1230 година во Битката кај Клокотница. Бугарската војска успеала да и нанесе тежок пораз на Епирското Деспотство, чија војска била многу побројна. Самиот Комнин заедно со своето семејство биле заробени. Оваа битка го најавило распаѓањето на деспотството.
Во времето кога Жан де Бриен станал нов цар на Латинското Царство, Иван Асен II бил принуден да го поништи договорот со Римокатоличката црква, протерувајќи го трновскиот епископ Василиј којшто бил проримски настроен. Како одговор на тоа, Папа Григориј IX му наредил на унгарскиот крал Андраш II да ја нападне Бугарија. Унгарците го окупирале Белград и Браничево, но многу бргу претрпиле пораз. Бугарите влегле во сојуз со новиот српски крал Стефан Владислав, склучувајќи династичен брак помеѓу една од ќерките на Иван Асен со самиот Владислав. По ова, главното упориште на бугарскиот крал повторно бил насочен кон Латинското Царство. Бугарија и Никејското Царство повторно започнале да преговараат околу евентуалниот поход против царството. Од страна на Иван Асен, како главно барање било решавање на прашањето околу независноста на Бугарската патријаршија, Никејскиот цар, кој бил наследник на Византискиот престол, Јован III Дука, во сојузот со Бугарија ја гледал идната евентуална опсада на Цариград од неговите две страни.
Така, повторно преку династичен брак бил заклучен сојузот помеѓу Никејското Царство и Второто Бугарско Царство. На соборот во Никеја, архиепископот Јоаким I бил прогласен за првиот патријарх на Бугарите. Во 1235 година, градот Цариград бил ставен под опсада. Заедничката опсада на сојузниците била неуспешна. Сојузниците од опсадата се повлекле во есента, бидејќи доаѓала зимата. Двата цареви се договориле опсадата да биде продолжена во следната година, но тогаш бугарскиот цар одбил да испрати војници. По смртта на Јоан де Бриен во 1237 година, Бугарите го прекратиле договорот со Никеја, главно поради можноста Иван Асен II, да стане регент на Латинското Царство.
Царот Иван Асен II починал во 1241 година, по кое дошло крајот на напредокот на Второто Бугарско Царство.
Падот на царството
По смртта на царот Иван Асен II, бугарската држава започнала постепено да се распаѓа и да ја губи својата моќ. Монголската инвазија за Балканските земји била катастрофална. Бугарија била принудена да плаќа даноци на Златната Орда. Во времето на Михаил II Асен (1246-1256), синот на Иван Асен ги загубил градовите Сер, Велбужд, Мелник, Скопје, Прилеп итн. на сметка на византијците. Бугарската држава загубила една третина од својата територија. Белград и Браничево биле заземени од страна на Кралство Унгарија. Во времето кога на престолот дошол Калиман II (1256), царското семејство имало големи противници, пред сè ова се однесува на Ротислав Михаилович, татко на својата сопруга. Ротислав своите војски ги упатил кон Трново а царот бил изоставен од страна на неговите поддржувачи, по кое Коломан побегнал од престолнината. По “заземањето“ на градот, Ротислав заедно со својата ќерка се повлекле а како нов цар бил избран Мицо Асен. Калиман по само еден месец бил убиен. Мицо Асен (1256-1263) го отфрлил т.н. Регински мир со Никеја од 1255 година, ги зголемил даноците кое дополнително придонело неговата популарност да се намали. Поради определени сомнежи за негов атентат, тој се преместил во Преслав. По повторното создавање и обновување на Византија, тој станал нејзин сојузник. До 1263 година војувал постојано со Константин Асен, по кое ги предал своите територии на Михаил VIII Палеолог.
Во времето на Константин Асен (1257-1277), бугарската држава, која била во граѓанска војна, успеала да ги врати Северин и дел од Банатската област, но во 1261 година новиот унгарски крал Светаф V успеал да ги заземе Видин и Лом. Во 1264 година, Константин Асен учествувал во походот против Византија заедно со околу 40.000 војска на Златната орда, но сепак овој воен поход не ги подобрил позициите на земјата на Балканот. Наслединк на Константин Асен станал Цар Иваило (1277-1280). Тој во почетокот успеал да организира походи против Византија во 1277 година. Но во летото на истата година тој морал да се исправи и против монголските Татари од Златната орда. Тој успеал да победи во неколку битки против Татарите. Следувала повторната граѓанска војна, во која византискиот цар сакал најмногу да ја искористи. Византија се решила да застане на страната на синот на Мицо Асен, Иван Асен III (1279-1280). Но, во 1278 година, царот Иваило влегол во градот Трново. Во 1278 година, најпрвин забележал победи против византиските војски а по ова ја започнал поредната војна со Татарите. Тој се нашол во опсада во тврдината Драстер (Силистра). Опсадата продолжила три месеци, а во Трново се појавиле слухови дека Иваило загинал. Така, приврзаниците на Иван Асен III влегле во Трново, но неочекувано за нив, царот Иваило по краток период се појавил пред ѕидините на градот. Во исто време, од страна на Византија била пуштена армија од 10.000 војници. Иваило успеал да ги победи византиските војски кај Девња. Иван Асен успеал да побегне од престолнината а во меѓувреме за нов цар бил избран Георги I Тертер (1280-1292). Поради поредната граѓанска војна, и трите претенденти побарале помош од страна на Татарите, а во крајна сметка Иваило не ја добил и тој бил убиен.
Во времето на цар Смилец (1292-1298), започнала поредната војна со Византија, во која Бугарија била поразена. Во 1296 година ја оженил својата ќерка со Стефан Урош III Дечански. Тој бил под директно влијание на Златната орда. Во ноември 1298 година царот починал. Неговата смрт до денеска е сѐ уште загатка. Во времето на Тодор Светослав (1300-1322), позициите на Бугарија привремено се зацврстиле на Балканот. Неговото владеење се одликува со добрата спроведена политика и стабилизација на земјата. Во 1304 година водел војна со Византија, заземајќи ги црноморските градови и области. По огромната победа, Светослав се упатил кон Едрене. По неколкугодишните војни, двете земји започнале да преговараат околу можно примирје. Во 1307 година бил потпишан договор помеѓу Византија и Бугарија, склучувјќи династичен брак на Светослав со ќерката на Михаил IX Палеолог. Наследник на Светослав бил Георги II Тертер (1322-1323), како последен од династија Тертер. Поради бунтовите околу византискиот престол, новиот цар организирал поход против Византија заземајќи го Пловдив и Едрене. Но по крајот на дворската војна во Византија, новиот цар Андроник III Палеолог повторно успеал да врати голем дел од своите територии. По овие неуспеси, по само неколку месеци бугарскиот цар изненадено починал без да остави наследник.
Михаил III Шишман Асен (1323-1330) бил основач на новата царска династија Шишман. Тој е можеби последниот бугарски цар од Второто Бугарско Царство којшто се стремил за создавање на бугарската воена и политичка хегемонија на Балканскиот Полуостров. Во 1330 година се одвила Битката кај Велбужд во која Рашка и нанела голем пораз на бугарската држава во кој бил убиен и самиот цар.
Јован Александар (1331-1371) успеал да ја прошири земјата на југ. Тој ја водел последната битка со царството на Византија. Во времето на неговото владеење започнала инвазијата на Османлиите. Најпрвин, Османлиите на полуостровот навлегле во помали дружини на кој им било плаќано за да се борат. Во 1352 година, Османлиите ја зазеле првата тврдина на полуостровот, Цимпе. Следувале војните со Византија. По крајот на неговото владеење Второто Бугарско Царство се разделило на Видинско царство управувано од Иван Страцимир, Трновско царство управувано од Иван Шишман и Добруџанско деспотство управувано од страна на Добротица.
Стопанство
Средновековната економија на Бугарија не се разликувала од другите земји во Источна Европа и главно се потпирала на земјоделството, рударството, традиционалните занаети и трговијата. Главните земјоделски региони во земјата биле Дунавската рамнина и Тракија. Најодгледувани земјоделски производи биле зрното од пченица, јачмен и просо. Веќе кон 14 век започнала да се зголемува важноста на зеленчукот, овоштарниците и грозјето. Главните винарски области биле околу брегот на Црно Море како и по должината на река Струма. Во голем степен било развиено и сточарството. . Пасиштата се делиле на две групи: зимски пасишта (долини) и летни пасишта (планински). Во текот на 14 век, пчеларството и копринарството станале едни од најпрофитабилните гранки. Густите шуми, исто така биле поделени во две групи, оние наменети за сечење односно употреба и оние кои биле забранети за сечење и понатамошна дообработка.
Ведран Ќорлука
Ведран Ќорлука ((Vedran Ćorluka); р., во Дервента) — хрватски поранешен фудбалер, играч од одбраната. Најчесто настапувал како централен- дефанзивец, иако тој има играно и на други места низ дефанзивна линија, особено како денес бек. Моментално е асистент на селекторот на хрватската репрезентација, Златко Далиќ.
Ќорлука ја поминал младинската академија на Динамо Загреб, пред да го направи своето професионално деби за сениорскиот тим во 2003 година. Во 2007 година, за 8 милиони фунти се преселил во Манчестер Сити со кој настапувал во Премиер лигата, а една сезона подоцна направил трансфер во екипата на Тотенхем Хотспар, каде веќе настапувал неговиот сонародник Лука Модриќ. Тој поминал четири сезони на Вајт Харт Лејн, пред да се приклучи на Локомотив од Москва. Во овој клуб останал до 2021 година, кога ја завршил својата кариера.
На репрезентативно ниво, Ќорлука ја претставувал Хрватска во разни младински нивоа, пред да го направи своето сениорско деби во август 2006 година, во пријателски натпревар против тогашниот Светски првак, Италија. Од тогаш, тој ја претставувал Хрватска на Европските првенства во 2008, 2012 и 2016 година, како и на Светските првенства во 2014 и 2018 година, освојувајќи сребрен медал на последното, а по него и ја завршил репрезентативната кариера со 103 настапи и 4 гола.
Дорси (Албанија)
Дорси — село во јужна Албанија. Селото се наоѓа во областа Белград, округот Поличани и општина Ќенд’р.
Националсоцијалистичка германска работничка партија
Националсоцијалистичка германска работничка партија или НСДАП (германски:, често нарекувана Нацистичка партија) — крајнодесничарска политичка партија во Германија помеѓу 1920 и 1945 година.
Водачот на партијата, Адолф Хитлер, бил назначен за канцелар на Германија од претседателот Паул фон Хинденбург во 1933. По смртта на Хинденбург, Хитлер набрзина воспоставил тоталитаристички режим познат како Третиот рајх, под којшто партијата се здобила со речиси неограничена моќ.
Нацистичката идеологија ја истакнува расната чистота на германскиот народ и ги гонела оние што ги сметала или за непријатели или за „живот невреден за живот“ (Lebensunwertes Leben) (вклучувајќи ги Евреите, Циганите, Словените и хомосексуалците, покрај Јеховините сведоци, умствено и телесно заостанатите, социјалистите и комунистите). Практикувањето на овие верувања донела директно до смртта на приближно 11 милиони луѓе преку организиран систем за масовни убиства, настан денеска познат како Холокаустот. Понатаму, Нацистичкиот концепт на Простор за живеење (Lebensraum) и потрагата по создавањето на Голема Германија, биле едни од главните причини за Втората светска војна, во којашто загинале повеќе од 60 милиони луѓе.
Зачеток: 1918-1920
Нацистичката партија се создала со соединувањето на помали политички групи со националистичко определување што се формирале во последните години од Првата светска војна. Во првите месеци од 1918, партија наречена Слободен Комитет за мир на германските работници (Freier Ausschuss für einen deutschen Arbeiterfrieden) се создала во Бремен, Германија. Антон Дрекслер, огромен германски националист, основал гранка од оваа лига на 7 март 1918, во Минхен. Дрекслер бил член на воената Татковинска партија за време на Првата светска војна и бил огорчен од склучениот мир во ноември 1918 и од револтот што се кренал по склучувањето на мирот. Во 1919, Дрекслер, заедно со Готфрид Федер, Дитрих Екарт и Карл Харер, ја основал Германската работничка партија (Deutsche Arbeiterpartei, DAP, ДАП). Оваа партија била претходникот на Нацистичката партија и станала една од многуте народни движења во Германија во тоа време.
Народните движења биле збирка од политички групи настанати по поразот на Германија во Првата светска војна, коишто верувале дека единствената причина за поразот бил распадот на домашниот фронт и неволието на многу Германци да ја поддржат војната. Ова е познато како „Митот за убод во грб“ (Dolchstosslegende) и било многу важен фактор за издигнувањето на Нацистичката партија. Овој мит бил грешен: поразот во ноември 1918 произлегол од предлозите на конзервативните генерали Хинденбург и Лудендорф, кои увиделе дека германската армија не можела да продолжи да се бори.
Како и другите народни групи, Германската работничка партија сметала дека Германија треба да стане единствена „народна заедница“ (Volksgemeinschaft), наместо општество поделено на класи и партии. Оваа идеологија била антисемитистичка уште од почетокот - „националната заедница“ би била „без Евреи“ (judenfrei). Германската работничка партија била остро насочена против Социјалдемократската партија на Германија и особено против новосоздадената Комунистичка партија на Германија. Членовите на работничката партија се гледале себеси како борци против „Болшевизмот“, иако и тие се претставувале како партија на работничката класа.
Иако официјално била наречена политичка партија, Работничката партија била мала група со помалку од 60 членови. Без сомнение, го привлекувала вниманието на германските власти, коишто се сомневале во секоја организација што изгледала како револуционерна. Младиот десетар, Адолф Хитлер, бил пратен од германската разузнавачка служба да ја истражи Германската работничка партија. Додека присуствувал на еден партиски собир, Хитлер се вклучил во жестока политичка расправија и оставил впечаток меѓу другите членови на партијата со неговата говорничка вештина. Му било понудено да се зачлени во партијата, и по некое размислување, прифатил. Меѓу раните членови на партијата биле и Рудолф Хес, Ханс Франк и Алфред Розенберг, истакнати луѓе во нацистичкиот режим.
Рани години: 1920-1925
Хитлер станал 55. член на партијата многу подоцна од другите што биле регистрирани, но подоцна тврдел дека бил седми член (впрочем, тој бил седмиот извршен член на централниот комитет на партијата). Во следните месеци, партијата продолжила да привлекува нови членови, бидејќи била премногу мала за да има некакво вистинско значење во германската политика. На 24 февруари 1920, партијата во името додала „Националсоцијалистичка“, со што станала Национал-социјалистичка германска работничка партија (НСДАП). Хитлер претходно предложил партијата да се вика „Социјал-револуционерна партија“, но Рудолф Јунг го убедил Хитлер дека НСДАП е многу посоодветно име. Една од предностите на новото име било што предизвикувало родољубие и ги привлекувала гласачите од работничката класа без да бидат приморани да се посветат на каква било посебна политика (националсоцијализмот бил и останува прилично незгоден поим).
Хитлер наскоро открил дека има голем говорнички талент, и неговата способност да привлекува нови членови, комбинирани со неговата карактеристична суровост, набрзо го направиле доминантна фигура во малата партија. Дрекслер го увидел ова и Хитлер станал претседател на партијата на 28 јули 1921. Кога партијата првпат била основана, се состоела од раководство избирано од членовите и по редослед, претседатели. Хитлер набрзо ја променил ваквата организација. Се здобил со името Фирер (Führer, водач) и по серија остри внатрешни препреки, било прифатено дека партијата треба да се води по Фирерпринципот (Führerprinzip): Хитлер бил единствениот водач на партијата и самиот одлучувал за нејзината политика и стратегија. Хитлер во ова време ја гледал партијата како револуционерна организација, чијашто цел била да ја симне од власт Вајмарската Република, којашто тој ја гледал како контролирана од социјалистите, Евреите и „Ноемвриските престапници“ кои ги предале германските војници во 1918. СА (Sturmabteilung, во превод: јуришни војници) биле основани како партиски активисти во 1921 и започнале насилни напади врз други партии.
За разлика од некои други членови на партијата, Хитлер не бил многу заинтересиран за социјалистичкиот поглед на националсоцијализмот. Тој, како припадник на среднониската класа од провинција, не ги сакал работнички маси од големите градови и немал грижа на совест од нападите врз приватната сопственост или бизнис-класата (којашто некои рани нацисти ја симпатизирале). За Хитлер, двете најважни цели на партијата биле секогаш германското националистичко ширење и антисемитизмот. Овие две цели биле поврзани со верувањето дека надворешните непријатели на Германија - Британија, Франција и Советскиот Сојуз, биле контролирани од Евреите, и дека идните војни за германското национално ширење задолжително би биле придружувани и од војна против Евреите. Иако партиската програма од 1925 година предвидувала некои попуштања на социјалистичкиот елемент, ова никогаш не било главно во партиската политика. За Хитлер и неговите првични поручници, националните и расните проблеми биле секогаш најважни. Ова било симболизирано со донесувањето на новиот партиски амблем, свастиката, обележје (Hakenkreuz, кукест крст) од индиско потекло, наводно симбол на Ариевската раса.
Во 1921 и 1922, Нацистичката партија значајно растела, делумно преку говорничката способност на Хитлер, делумно преку привлекувањето на млади невработени мажи од страна на СА и делумно затоа што имало општа омраза против социјалистичката и либералната политика во Баварија, како последица од продлабочувањето на економските проблеми на Германија и слабоста на владејачкиот режим. Партијата регрутирала бивши војници од Првата светска војна, кои биле силно привлечени од Хитлер, како одликуван ветеран од војната, мали стопанственици и незадоволни бивши членови на соперничките партии. Хитлеровата младина била формирана за децата на членовите на партијата, иако останала мала дури до доцните дваесетти. Партијата исто така формирала групи и во други делови од Германија. Јулиус Штрајхер во Нирнберг бил ран регрут, а други кои се приклучиле на партијата во овој период биле поранешниот офицер Ернст Рем, кој станал глава на СА, искусниот воен пилот Херман Геринг и Хајнрих Химлер. Во декември 1920, партијата почнала да печати свој весник, именуван „Фелкишер беобахтер“.
Во 1922, партија со слична политика и цели дошла на моќ во Италија, Национал-фашистичката партија под водството на харизматичниот Бенито Мусолини. Италијанските фашисти го користеле римскиот поздрав со крената исправена десна рака и носеле црни униформи. Хитлер, инспириран од Мусолини и фашистите, го земал римскиот поздрав со исправена рака за нацистички поздрав. Кога фашистите дошле на моќ во 1922 во Италија преку државниот удар наречен „Марш на Рим“, Хитлер почнал да го планира својот државен удар, којшто го извел една година подоцна, иако неуспешен.
Во јануари 1923, Франција го окупирала индустрискиот предел Рур како резултат на неисполнувањето на отштетата од страна на Германија. Ова довело до економски хаос, оставка на владата и обид на Комунистичката партија да спроведе револуција. Реакцијата на овие случувања бил силен националистички бес. Нацистичката партија остро нараснала до околу 20 000 членови. До ноември, Хитлер одлучил дека е дојдено времето за обид за преземање на моќта во Минхен, со надеж дека повоената германска армија ќе застане против берлинската влада и ќе се приклучи на револтот. На оваа одлука влијаел бившиот генерал Ерих Лудендорф, кој станал поддржувач, но не и член на Нацистичката партија.
Ноќта, на 8 ноември, нацистите искористиле еден патриотски собир во Минхенската сала во обидот за државен удар. Ударот пропаднал речиси уште веднаш, кога месните армиски команданти одбиле да го поддржат. Утрото на 9 ноември, нацистите организирале марш со околу 2 000 поддржувачи низ Минхен во обид да соберат поддршка. Војниците отвориле оган и 16 нацисти биле убиени. Хес, Лудендорф и неколку други биле уапсени и судени за предавство во март 1924. Хитлер и неговите соработници добиле многу мали затворски казни. Додека Хитлер бил во затвор, го напишал својот полуавтобиографски политички манифест „Мојата борба“ (Mein Kampf). Во меѓувреме, нацистичката партија без неговото водство практично престанала да постои, за чиешто спречување Хитлер не направил никаков напор.
Издигнување до моќта: 1925-1933
Хитлер бил пуштен на слобода во декември 1924. Во следната година делотворно ја реорганизирал Нацистичката партија, со него на чело. Новата Нацистичка партија повеќе не била паравоена организација и одбивала каква било намера за добивање моќ преку сила. Во секој случај, економско-политичката ситуација се стабилизирала и екстремистичкиот револт од 1923 бил заборавен, така што немало изгледи за понатамошни револуционерни авантури. Нацистичката партија од 1925 била поделена на водство (Korps der politischen Leiter) и општо членство (Parteimitglieder). Партијата и СА дејствувале одвоено, а легалноста на партијата била истакната. Како знак на ова, партијата почнала да прима жени. СА и СС (основана во април 1925 како лична гарда на Хитлер, водена од Химлер) биле опишани како „поддржувачки групи“ и сите членови на овие групи морале прво да станат регуларни членови на партијата.
Партискиот првичен заменик водач бил Рудолф Хес, но тој немал некоја вистинска моќ во партијата. До раните триесетти, постарите водачи на партијата, по Хитлер, биле Химлер, Гебелс, Геринг и Рем. Под водството биле партиските околиски водачи (Gauleiters), кои раководеле со партијата во нивната околија (Gau). Имало 34 околии за Германија и уште 7 за Австрија, Чехословачка, Гдањск и Сар (тогаш под Француска окупација). Јозеф Гебелс го започнал своето издигнување низ партиската хиерархија како околиски водач за Берлин-Бранденург во 1926. Штрајхер бил околиски водач за Франконија, каде што го издавал својот антисемитистички весник Дер Штурмер (Der Stürmer, јуришник). Под околиските водачи биле пониските функционери, водачите на помали области, ќелии и блокови. Ова било многу строга хиерархиска структура, во којашто наредбите доаѓале од горните редови со лојалност без сомнение. Само СА задржале некаква автономност. СА главно биле составени од невработени работници и многу членови на СА ја сфатиле нацистичката реторика многу сериозно. Уште во ова време нацистичкиот поздрав и поздравот „Хаил Хитлер“ биле користени низ партијата.
Sikorsky SH-3 Sea King
Sikorsky SH-3 Sea King или Сикорски СХ-3 Крал на морето е американски хеликоптер којшто служи на американската морнарица и има фукција да ги пресретнува и уништува непријателските подморници. Овие хеликоптери ги подигнувале капсулите на астронаутите од Аполо кога ќе паднеле во вода. Во служба на американската војска е веќе 30 години. Најдобри и ако може да се каже и најгламурозните Сикорски од типот S-61, се VH-3D коишто служат за превоз на вип личности како и за превоз на американскиот претседател.
Националсоцијалистичка германска работничка партија
Издигнување до моќта: 1925-1933
Нацистите учествувале во изборот за седишта во Рајхстагот (Reichstag, парламент) и за законодавното собрание уште од 1924, иако отпрвин со мал успех. „Националсоцијалистичкото ослободително движење“ добило 3% од гласовите за Рајхстагот во декември 1924, коишто паднале до 2,6% во 1928. Државните избори покажале слични резултати. И покрај овие лоши резултати и германската релативна стабилност и напредок во доцните дваесетти, Нацистичката партија продолжила да расте. Ова се случило делумно затоа што Хитлер, кој немал административна способност, го оставил организирањето на партијата на главниот човек на секретаријатот, Филип Булер, партискиот благајник Франц Шварц и бизнис управникот Макс Аман. Партијата исто така имала многу способен човек одговорен за пропагандата, Грегор Штрасер, кој бил унапреден во национален организациски водач во јануари 1928. Овие луѓе го подобриле регрутирањето и организациските структури. Ова исто така се должело и на постепеното опаѓање на соперничките националистички групи. Како што Хитлер станувал сè попознат како водач на германските националисти, останатите групи опаѓале.
Sikorsky SH-3 Sea King
Сикорски С-61/СХ-3 Крал на морето е во служба и на морнариците на другите земји како што се: и други.
Факти за овој хеликоптер:
Националсоцијалистичка германска работничка партија
Издигнување до моќта: 1925-1933
И покрај оваа силина, Нацистичката партија можеби никогаш немала да дојде до моќ, кога не би била големата криза: до 1930, германското стопанство се одликувало со огромна невработеност и големи неуспесшни бизниси. СПД и КПД биле поделени и не можеле да дојдат до делотворно решение; ова им ја дало шансата на нацистите, и пораката на Хитлер, што ги обвинува Евреите и болшевиците (исто контролирани од Евреите) за кризата, донела многу гласови на изборите. На изборите во септември 1930, нацистите добиле 18,3% од гласовите и станале втората најголема партија во Рајхстагот, по СПД. Хитлер се покажал како високоефективен водач на кампањата, користејќи ги радиото и авионите. Отпуштањето на Штрасер и назначувањето на Гебелс за нов партиски шеф на пропагандата бил главен фактор. Додека Штрасер ја користел својата позиција за да го промовира својот поглед на националсоцијализмот, Гебелс му бил целосно верен на Хитлер и работел само за да ја оствари замислата на Хитлер.
Изборите во 1930 го промениле изгледот на германската политика со слабеењето на традиционалните националистички партии, оставајќи ги нацистите како главна замена за непопуларната СПД. Неспособноста на демократските партии да формираат обединет фронт, самоизолацијата на КПД и постојаниот пад на стопанството, играле улога во растењето на популарноста на Хитлер. Така станал де факто водач на опозицијата и буџетот на Нацистичката партија постојано растел од разни донации. Некои големи стопанственици, како Фриц Тисен, биле големи поддржувачи и давале многу донации, но многу други стопанственици кои се сомневале во екстремниот национализам на нацистите, продолжиле да ги поддржуваат традиционалните конзервативни партии.
Во 1931 и 1932 политичката криза во Германија се продлабочила. Во март 1932, Хитлер се кандидирал за претседател, против моменталниот претседател Паул фон Хинденбург, добивајќи 30,1% во првиот круг и 36,8% во вториот. До тогаш, СА броеле 400 000 членови и нивните улични битки со паравоените активисти на СПД и КПД (кои исто така се бореле и меѓу себе) претвориле некои германски градови во завојувани зони. Парадоксно, иако нацистите биле меѓу главните причини за овој неред, дел од Хитлеровото привлекување на исплашените и деморализираните припадници на средната класа било ветувањето за враќање на законот и мирот. Германците гласале за Хитлер најпрвин заради неговите ветувања дека ќе го заживее стопанството (на неодреден начин), дека ќе ја врати германската слава и дека ќе го поништи Версајскиот договор, и дека ќе ја спаси Германија од комунизмот.
На парламентарните избори во јули 1932, нацистите направиле уште еден голем чекор напред, добивајќи 37,4% и станувајќи најголемата партија во Рајхстагот, далеку пред другите. Понатаму, нацистите и комунистите заедно имале 52% од гласовите и мнозинство седишта. Бидејќи и двете партии биле против тековниот политички систем и ни едната не сакала да влезе или да поддржи некое министерство, неможно било да се формира влада од мнозинството. Под наредба на Сталин, КПД ја задржала својата полиса спрема СПД, третирајќи ги како главниот непријател, ословувајќи ги како „социал-фашисти“, така што ја распарчувале опозицијата на нацистите. Подоцна, СПД и КПД се обвиниле меѓусебно за отворање на патот на Хитлер со нивната неволност за компромис.
Канцеларот Франц фон Папен свикал уште едни парламентарни избори во ноември, надевајќи се дека ќе најде излез од тој ќорсокак. Резултатот бил истиот; нацистите и КПД добиле вкупно 50% од гласовите и повеќе од половина од седиштата во Рахјстагот. Но поддршката на нацистите паднала на 33,1%, со претпоставка дека го поминале својот врв - можеби затоа што најлошиот дел од кризата поминал, можеби затоа што некои гласачи од средната класа го поддржувале Хитлер во јули како протест, но сега се повлекле од намерата да го донесат на моќ. Нацистите го разбрале овој резултат како предупредување дека мора да ја зграбат власта пред нивното време да помине. Кога другите партии би се соединиле, ова можело да се спречи, но нивната краткогледност спречила секакво обединување. Папен, неговиот следбеник Курт фон Шлајхер и моќниот националистички капиталист Алфред Хугенберг ги поминале декември и јануари во ковање политичка завера, која што резултирала во тоа што го убедиле претседателот Хинденбург дека назначувањето на Хитлер за канцелар со влада што вклучувала само малцинство од нацистички министри не било ризично, и тој тоа го сторил на 30 јануари 1933.
На моќ: 1933-45
На 27 февруари 1933, зградата на Рајхстагот била запалена. Комунистите веднаш биле обвинети за завера и нацистите го искористиле тоа за да ја затворат Комунистичката партија, да ги забранат нејзините весници и да ги уапсат нејзините водачи. Понатаму, Хитлер го убедил претседателот фон Хинденбург да го потпише декретот за пожарот во Рајхстагот, суспендирајќи ги повеќето човекови права којшто ги предвидувал уставот на Вајмарската Република од 1919. Понатамошен декрет овозможил заштита од сите комунистички водачи, меѓу илјадници други.
Понатамошен одлучен чекор во доаѓањето на власт е таканаречениот „Овластувачки акт“ (Ermächtigungsgesetz), којшто им дал на владата и на Хитлер законодавни моќи. Овој акт успешно ја прекинал делбата на моќта, што било основен принцип во германскиот устав. Како таков, актот претставувал амандман во уставот и барал двотретинско мнозинство во парламентот. На Хитлер му требале гласовите од Централната партија, коишто ги добил по одредените ветувања што му ги дал на претседателот на партијата, Лудвиг Кас. Триесетиедниот глас од партијата, соединети со гласовите од распарчените среднокласни партии, националистите и самите нацисти, му го дале на Хитлер правото да владее според декрет и понатаму да укинува многу граѓански слободи. Комунистите, нормално, биле спротивставени на актот, но не можеле да гласаат против него. Така, СПД останала единствената партија во Рајхстагот што била против актот, но нивните гласови не биле доволни за спречување на актот. Како казна за нивната непослушност, Социјалдемократите станале втората партија забранета од нацистите (на 22 јуни), по што социјалистите се преместиле во Прага.
Актот, што требало да важи четири години, ѝ дал на власта моќ да донесува закони без одобрение од парламентот, да уредува надворешни договори надвор од земјата и дури и да прави измени во уставот. Нацистите не ги одржале ветувањата кон политичките сојузници и набрзо ги забраниле сите останати партии исто како што ги забраниле и комунистите и социјалистите. По ова, нацистичката влада, на 14 јули 1933, го забранила формирањето нови партии, претворувајќи ја Германија во еднопартиска држава. Иако Хитлер никогаш не го отстранил Рајхсратот (Reichsrat), го држел без никаква делотворна моќ. На законодавните тела на германските држави набрзо им се случило истото, со што германската сојузна влада станала единствено законодавно тело во повеќето германски држави.
Хитлер исто така се обидел да ги преобрати и црквите кон неговиот режим. На 23 март 1933, тој ги нарекол црквите „најважен фактор за одржувањето на германската благосотојба“. Членството во Хитлеровата младина станало неопходно за германските младинци и служело како спроводник до членство во партијата. Но Нацистичката партија не ја исчистила администрацијата од сите противници веднаш. Некои служби останале и постепено високите места во нив биле заземани од нацисти. На некои места имало луѓе што биле против нацистичкиот режим, а долго време останале на нивните позиции. На пример, Јоханес Попиц, министер за финансии во најголемата германска држава, Прусија, активен противник на режимот, останал дури до 1944; потоа, Ернст фон Вајзакер, државен потсекретар во Министерството за надворешни работи, кој штител една мрежа на отпорот во неговото министерство. Вооружените сили го забраниле нивното членство во партијата и неколку години ја задржале нивната независност.
Во периодот од 1933 до 1939 се видело постепеното спојување на Нацистичката партија и Германија, како што партијата добивала сѐ повеќе и повеќе моќ. Ова, заедно со Хитлеровото спречување на неговите потчинети да се здобијат со премногу моќ, довело до зголемување на неефикасноста и конфузијата во администрацијата. Хаосот во администрацијата донел тешки последици. Многу функционери во партијата брзо се свртеле кон корупцијата, почнувајќи од Геринг, кој украл многу од државниот имот и богатството одземено од Евреите. До средината на триесетитте, партијата како институција била сѐ повеќе и повеќе непопуларна кај германската јавност, иако тоа не влијаело на личните ставови на Хитлер, кој ја одржувал контролата врз мнозинството Германци, барем до 1943.
СА под водството на Рем, набрзо станале голем проблем за партијата. Многу од 700те илјади членови на оваа добро вооружена организација составена од активисти од работничката класа го сфатиле делот „социјализам“ од „националсоцијализмот“ премногу сериозно и набрзо почнале да бараат од партијата да ги прошири нападите врз активисти на СПД и КПД и Евреи, така што ќе вклучува и напади врз капиталистичкиот систем. Понатаму, Рем и неговите соработници ја гледале СА како новата армија на новата револуционерна нацистичка држава, заменувајќи ги старите аристократски корпуси. Армијата сѐ уште не била под контрола на партијата и Хитлер се плашел дека можеби ќе организираат државен удар ако нејзините водачи се почувствуваат загрозени од СА. Бизнис-заедницата исто така се растревожила од социјалистичката реторика на СА, за која Хитлер не се грижел.
Во јуни 1934, Хитлер, користејќи ги СС и Гестапо (Gestapo, притаена полиција) под команда на Химлер, ги отстранил СА, убивајќи го Рем и уште 700 други. Оваа ноќ, наречена „Ноќ на долгите ножеви“, ја скршила моќта на СА и многу ја зголемила онаа на Химлер и на СС, кои станале главната извршна единица на Нацистичката партија. Бизнис-заедницата била осигурена и помирена со нацистичката власт. Водачите во армијата биле толку благодарни што министерот за одбрана, Вернер фон Бломберг, кој не бил нацист, по сопствена иницијатива ги натерал сите членови на армијата да дадат заклетва на Хитлер, како „фирер“ на германската држава. Овие случувања биле од одлучувачка важност за преземањето на Германија од страна на нацистите. Границата помеѓу партијата и државата речиси ги снемало, а личната волја на Хитлер добила сила на закон.
Ефектот од уништувањето на СА бил пренасочување на силите на Нацистичката партија од социјалните проблеми кон расните непријатели, имено, Евреите, чии граѓански, економски и политички права биле постепено забранувани, кулминирајќи во донесувањето на Нирнбершките закони во септември 1935, коишто ги отстраниле Евреите од нивното граѓанство и ги забраниле браковите и сексуалните односи помеѓу Евреи и Ариевци. По еден период на антисемитистичко недејствување помеѓу 1936 и 1937 (делумно заради Олимписките игри во 1936), нацистите се вратиле во ноември 1938, започнувајќи го чистењето на Евреите со Кристалната ноќ (Kristallnacht), кога барем 100 Евреи биле убиени, 30 000 уапсени и пратени во концентрациони логори и илјадници еврејски домови, бизниси, синагоги и простории на еврејската заедница биле нападнати и изгорени. Ова ги задоволило партиските радикали за некое време, но околиските партиски водачи го продолжиле постојаното лобирање за порадикални мерки против Евреите, додека конечно не биле депортирани до нивната смрт во 1942 и 1943.
Парадоксно, колку повеќе доминирал нацистичкиот режим во германското општество, толку поневмешана станувала Нацистичката партија како организација во структурата на режимот. Хитлеровото владеење зависело најмногу од неговата лична волја, а неговите потчинети, како Химлер и Гебелс, зависеле само од потребите на Хитлер и од успешното остварување на неговите желби, наместо од нивните позиции во партијата. За разлика од Советската комунистичка партија на чело со Сталин, Нацистичката партија немала владеачко тело или формални институции што би донесувале одлуки - ни Политбиро, ни Централен комитет, ни партиски конгрес. Канцеларството на партијата, на чело со Хес, теоретски било глава на партијата, но во пракса немало никакво влијание, бидејќи самиот Хес бил маргинална фигура во режимот. Во 1941 Хес избегал во Британија, на една незрела „мировна мисија“ и бил заменет од Мартин Борман, кога партиското канцеларство ја повратило својата моќ, но само бидејќи Хитлер имал високо мислење за Борман и му дозволил да работи како негов политички секретар. Вистинската моќ во режимот се состоела од оската - кабинетот на Хитлер, СС на Химлер и Министерството за пропаганда на Гебелс.