cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Историја на Војводина
Територија на денешна Војводина низ историјата
Мачва: Низ историјата, регионот Мачва (чиј северен дел е во рамките на денешна Војводина) бил дел од: Римската Империја (1-4 век), Византиската империја (4-5 век; 5-7 век). 11-12 век), Хунската империја (5 век), териториите контролирани од Словените (VII-IX век), Бугарската империја (IX-XI век), Кралството Унгарија (12-13 век; 14 век); 15 век; 16 век), државата на српскиот крал Стефан Драгутин (13-14 век), Српската империја (14 век), државата на Никола Алтомановиќ (14 век), Моравската Србија (14 век), Српскиот деспотат (15 век), Отоманската империја (15 век; 16-18 век; 18-19 век), Хабсбуршката монархија (1718–39), Србија на Караѓорѓе (1804–13), вазалното кнежевство Србија (1815–78). ), независното кнежевство Србија (1878–82), Кралството Србија (1882–1918), Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (1918–29), Кралството на Jугославија (1929–1941), Србија на Недиќ (1941–1944), Социјалистичка Федеративна Република Југославија (1944–92), Сојузна Република Југославија (1992–2003) и Србија и Црна Гора (2003–2006). Од 2006 година, регионот е дел од независна Србија.
Во мајското собрание, организирано од локалните Срби во 1848 година, била прогласена автономна област по име Српска Војводина. Поради напредувањето на унгарската армија во 1849 година и несогласувањата меѓу српските водачи, автономниот српски регион престанал да постои во 1849 година, а остатоците од неговата војска се приклучиле на австриската империјална армија. Подоцна во таа година (1849), откако австриската и руската армија ги поразиле Унгарците, била формирана посебна хабсбуршка круна наречена Војводство на Србија и Банат Темешвар. Таа постоела од 1849 до 1860 година и зафаќала поголема територија од првобитната српска Војводина. По Првата светска војна, во 1918 година, Собранието на локалните Срби, Буњевци и другите Словени од Банат, Бачка и Барања прогласи отцепување на овие региони од Кралството Унгарија и создавање на административна покраина наречена Банат, Бачка и Барања, која се приклучи на Кралството Србија. Нејзините граници со новонезависна Унгарија беа дефинирани со Договорот од Тријанон (1920). Во 1929 година регионот станал провинција на Кралството Југославија под име Дунавска Бановина. Од 1944 до 1945 година до распадот на Југославија била автономна покраина, на социјалистичка Србија и Југославија. Заедно со Косово и Метохија, уживала високо автономен статус помеѓу 1974 и 1990 година.
Рана историја
Пред римското освојување во 1 век п.н.е., во регионот живееле индоевропски народи со илирско, тракиско и келтско потекло. Некои од поважните племиња кои живееле на територијата на денешна Војводина биле: Дакијците (тракиски племиња), Аманти, Беуци, Паннанианс (илирски племиња) и Скордицес (Селтик племе). Подоцнежната римска провинција Панонија го добила името по едно од илирските племиња од регионот-Панонците.
Римјаните
Иако јужните и источните делови на денешна Војводина (Сирма и Банат) биле дел од Римската Империја, северозападните делови (Бачка) биле населени и управувани од Јазигите, иранско племе.
Миграции
Хуните ги истерале Римјаните од Панонија по 395 п.н.е. Владеењето на Хуните траело нешто повеќе од половина век, а регионот потоа станал дел од Византиската Империја. Голем дел од Сирмија бил дел од византиската провинција Панонија во 6 век; нејзиниот главен град бил Сирмиум. Областа подоцна била освоена од Гепидите и за кратко време Сирмиум станал главен град на Гепидското Кралство. Во 567 г. Гепидите биле поразени од Аварите кои ја воспоставиле својата власт над регионот.
Словени
Словените (Севери, Абодрити, Браничевци, Тимочани и Срби) се населиле на територијата на денешна Војводина во 6 и 7 век од нашата ера, но во областа останале џебови на романизирано население. Србите биле забележани во северен Банат од 567 година. Во почетокот на IX век, Сирмија за кратко време била дел од државата Људевит Посавски (Панонско војводство или Панонска Хрватска), а по франкското освојување на регионот, Бугарската империја го освоила нејзиниот источен дел.
Во 9 век, територијата на денешна Војводина станала дел од Бугарската империја. Салан, бугарски војвода, кој владеел со територијата на Бачка. Во Банат владеел друг бугарски војвода, Глад. Негов потомок бил Ахтум, војвода на Банат, последниот владетел кој се спротивставил на формирањето на Кралството Унгарија. Ахтум бил православен христијанин..
Во 11 век, владетел на Сирмија бил Сермон, вазал на бугарскиот цар Самуил, кој владеел од Охрид. Беседа ги изработил сопствените златни монети во денешна Сремска Митровица. Откако Бугарската империја била поразена од Византиската империја, Сермон бил заробен и убиен бидејќи избрал да не соработува со новите власти.
Кралството Унгарија и средновековните Срби
Унгарците (или Маџарите) пристигнале во Панонската Низина во последната деценија од 9 век. Унгарската власт била воспоставена на делови од територијата на денешна Војводина, почнувајќи од 10 век. Бачка потпаднала под унгарска власт во 10 век откако Унгарците го поразиле Салан. Банат потпаднал под унгарска власт во 11 век по поразот на Ахтум, додека Сирмија потпаднал под унгарска власт во 12 век откако Кралството Унгарија ја освоило од Византијците. Пред унгарското освојување, на територијата на Сирмија постоела провинција на Византиската империја наречена Теме Сирмиум.
Во 13 век, територијата на денешна Војводина била поделена на неколку окрузи: Бач (Бачсенсис) и Бодрог (Бодрогиенсис), обете во регионот Бачка, Сирмија (Сирмиенсис) и Вуковар (Вуковариенсис), обете во регионот на Сирмија и Ковин (Ковинум) во регионот Банат.
Кралството Сирмија
Помеѓу 1282 и 1316 година, српскиот крал Стефан Драгутин владеел со Кралството Сирмија, кое се состоело од северозападните делови на денешна централна Србија (вклучувајќи ги Мачва, Браничево, Подриње итн.), југозападниот дел на денешна Војводина (северен дел од регионот Мачва), како и Усора и Соли во денешна Босна и Херцеговина. Негови главни градови биле Дебрц (помеѓу Белград и Шабац) и Белград. Во тоа време, името Сирмија било ознака за две територии: Горна Сирмија (денешна Сирмија) и Долна Сирмија (денешна Мачва). Кралството Сирмија под власта на Стефан Драгутин се наоѓало во Долна Сирмија. Друг локален владетел, Угрин Чак, владеел со Горна Сирмија, Славонија, Бачка и Банат, а неговата резиденција била во Илок. Отпрвин, Стефан Драгутин бил вазал на унгарскиот крал, но откако централната власт во Кралството Унгарија пропаднала, и Стефан Драгутин и Угрин Чак станале де факто независни владетели. Стефан Драгутин почина во 1316, и бил наследен од неговиот син, кралот Владислав II (1316-1325), а Угрин Чак починал во 1311. Владислав II бил поразен од кралот на Србија, Стефан Дечански, во 1324 година, а потоа Долна Сирмија станала предмет на спор меѓу Кралството Србија и Кралството Унгарија. По смртта на Угрин Чак, Горна Сирмија, јужна Бачка и југозападен Банат биле ставени под власт на унгарскиот крал.
Српски деспоти
Иако Србите биле дел од абориџинското словенско население на територијата на денешна Војводина (особено во Сирмија), сè поголем број Срби почнале да се населуваат од 14 век наваму. До 1483 година, според унгарски извор, дури половина од населението на територијата на Војводина го сочинувале Срби. Српските деспоти Стефан Лазаревиќ и Ѓураѓ Бранковиќ, исто така, имале свој личен имот на територијата на денешна Војводина (и панонскиот дел на денешен Белград), која ги опфаќала Земун, Сланкамен, Купиник, Митровица, Бечеј и Великек, кои му биле дадени на деспотот Стефан Лазаревиќ (кој бил терцијарен вазал или мајордомо на Сигизмунд) во 1404 година од унгарскиот крал Сигизмунд. Во 1417 година, Апатин се споменува и меѓу неговите лични имоти. Подоцна во 15 век, српскиот деспот Ѓураѓ Бранковиќ станал единствениот најголем земјопоседник во Кралството Унгарија, поседувајќи имоти уште во Банат, Трансилванија и регионот околу Дебрецен. За тоа ја добил титулата барон во Кралството Унгарија. Меѓутоа, по откривањето на односите на Бранковиќ со Турците во 1455 година (што меѓу другото доведе до пораз на Хунјади во битката за Косово), неговите имоти беа конфискувани и ставени под управа на Хунјади (кој во тоа време беше регент).
Откако Отоманската Империја го освоила Српскиот деспотат (во 1459 година), титуларните деспоти на Србија ја добиле од унгарските кралеви територијата на доцниот Ѓураѓ Бранковиќ и тие продолжиле да контролираат делови од територијата на денешна Војводина до османлиското освојување во 1526 година. Резиденција на деспотите бил Купиник (денес Купиново) во Сирмија, додека други значајни места што ги поседувале деспотите биле Сланкамен, Беркасово, Бечерек итн. Српски деспоти во Сирмија биле: Вук Гргуревиќ (1471–85), Ѓорѓе Бранковиќ (1486–96), Јован Бранковиќ (1496–1502), Иваниш Берислав (1504–14) и Стеван Берислав (1520–1523). Последните двајца титуларни деспоти на Србија, Радич Божиќ (1527–28) и Павле Бакиќ (1537) не владееле на територијата на денешна Војводина, туку имале поседи на териториите на денешна Романија и Унгарија. Според народната традиција, Стефан Штиљановиќ бил и (неофицијален) српски деспот (од 1537 до 1540 година). Неговата резиденција била во градот Моровиќ во Сирмија. Фактот што титуларните деспоти на Србија ја контролирале територијата на денешна Војводина, но и присуството на големо српско население, се причините затоа што во многу историски записи и карти, кои биле напишани и нацртани помеѓу 15 и 18 век, територијата на денешна Денот на Војводина го доби името Рашција (Србија) и Мала Рашција (Мала Србија).
Отоманско Царство, Јован Ненад и Радослав Челник
Отоманското Царство ја презело контролата врз територијата на денешна Војводина по битката кај Мохач во 1526 година и освојувањето на Банат во 1552 година. Овој турбулентен период предизвикал масовна депопулација на овој регион, при што повеќето од Унгарците и католичките Хрвати (Шокци) побегнале на север и биле заменети со Срби и муслимани.
Набргу по битката кај Мохач, Јован Ненад, водач на српските платеници, ја воспоставил својата власт во Бачка, северен Банат и мал дел од Сирмија. Создадал независна држава, со Суботица како главен град. На теренот на својата моќ, Јован Ненад се прогласил себеси за српски цар во Суботица. Искористувајќи ја крајно збунетата воено-политичка ситуација, унгарските благородници од регионот ги здружиле силите против него и ги поразиле српските трупи во летото 1527 година. Царот Јован Ненад бил убиен и неговата држава пропаднала.
По убиството на Јован Ненад, генералниот командант на неговата војска, Радослав Челник, се преселил со дел од војската на поранешниот цар од Бачка во Сирмија и стапил во османлиската служба. Радослав Челник тогаш владеел со Сирмија како османлиски вазал и ја зел за себе титулата војвода од Сирмија, додека неговата резиденција била во Сланкамен.
За време на османлиското владеење, повеќето жители на територијата на денешна Војводина биле Срби. Во тоа време, селата биле претежно населени со Срби, додека градовите биле претежно измешани со различни муслимански популации, вклучително и исламизирани Срби. Ејалет од Темешвар (турска провинција) постоел во Банат по 1552 година, додека санџакот Сирмија и санџакот Сегед постоеле во Сирмија и Бачка. Во 1594 година Србите во Банат подигнале востание против османлиското владеење. Ова беше едно од трите најголеми српски востанија во историјата и најголемо пред Првото српско востание предводено од Караѓорѓе.
Земја на унгарската круна (1699-1849)
Хабсбуршката Монархија ја презела контролата врз територијата на денешна Војводина меѓу другите земји со договорите од Карловци (1699) и Пожаревац (1718). Областите во непосредна близина на отоманската територија (целата Сирмија и источна Бачка) биле инкорпорирани во Воената граница (нејзините словенски, Тиса и Дунавски делови), додека западна Бачка била инкорпорирана во Хабсбуршкото Кралство Унгарија. Банатот Темесвар бил основан како посебна воена провинција на Хабсбуршката монархија во 1718 година и останал под воена управа до 1751 година, кога Марија Тереза вовела цивилна администрација. Провинцијата Банат била укината во 1778 година. Јужниот дел на Банат останал во воената граница (Банат Краина) сè додека не бил укинат во 1871 година. Во 1745 година, северна Сирмија била инкорпорирана во Кралството Славонија, хабсбуршка земја, главно населена со Срби и Хрвати. (Според податоците од 1790 година, населението на Кралството Славонија го сочинувале: Срби (46,8%), Хрвати (45,7%), Унгарци (6,8%) итн.) Југоисточните делови на Сирмија останаа во рамките на Воената граница.
Крајот на османлиското владеење драматично го променил демографскиот карактер на територијата на денешна Војводина, бидејќи голем дел од етничкото српско население беше десеткувано преку војување. Од регионот побегна и муслиманското население, а некои од нив најдоа бегалци во Османлиска Босна. Српскиот патријарх Арсеније III Чарнојевиќ, плашејќи се од одмаздата на Османлиите за српскиот бунт, емигрирал во последната деценија на 17 век во Хабсбуршката монархија со околу 60-70.000 српски бегалци, но тие главно се населиле на територијата на сега Република Унгарија и само мал дел од нив се населиле во западна Бачка во денешна Војводина. Меѓутоа, поради овој настан, хабсбуршкиот император им ветил верска слобода на сите Срби во Хабсбуршката монархија, како и право да избираат свој војвода (воен и цивилен гувернер). Голем дел од територијата на денешна Војводина каде што живееле Србите била вклучена во Воената граница. Императорот, исто така, ги признал Србите како една од официјалните народи на Хабсбуршката монархија и го признал правото на Србите да имаат територијална автономија во рамките на едно посебно војводство. Ова право, сепак, не било реализирано пред револуцијата во 1848–49 година. Доселувањето на Србите во Хабсбуршката монархија се задржало во текот на 18 век. Во 1687 година северните делови на регионот биле населени од етничките Буњевци.
За време на Куручката војна (1703–1711) на Францис II Ракоци, територијата на денешна Војводина била бојно поле меѓу унгарските бунтовници и локалните Срби кои се бореле на страната на императорот Хабсбург. Србите во Бачка претрпеа најголеми загуби. Унгарските бунтовници ги запалиле српските села. Дарвас, главниот воен командант на унгарските бунтовници, кои се бореле против Србите во Бачка, напишал: „Ги запаливме сите големи места на Рашија, на двата брега на реките Дунав и Тиса“. Се проценува дека унгарските сили убиле околу 100.000 Срби.
Поради оваа колонизација, Србите го загубиле апсолутното етничко мнозинство во регионот и територијата на денешна Војводина стана еден од етнички најразновидните региони во Европа. Сепак, имаше и одредена емиграција од територијата на денешна Војводина: по укинување на делот Тиса-Мориш на воената граница, многу Срби од североисточните делови на Бачка го напуштиле овој регион и емигрирале во Русија (особено во Њу Србија и Славо-Србија) во 1752 година, а овој регион тогаш бил населен со нови унгарски доселеници. Многу Унгарци дошле по 1867 г. кога бил постигнат австроунгарски компромис и била воспоставена Австроунгарија како двојна монархија. Србите, сепак, останале единствената најголема етничка група на територијата на денешна Војводина, до втората половина на 20 век, кога повторно станала апсолутно мнозинство.
„Долгиот 19 век“ (1789–1914) бил обележан со брз пораст на населението, просперитет, одржлив економски развој, проширување на транспортната инфраструктура и покрај раѓањето на различните национални и реформски движења, исто така, со релативно мирни меѓуетнички односи и реконструкцијата на образовниот систем. Тоа бил период на интеграција во Европа, и економски и духовно.
Помеѓу 16 и 19 век, територијата на денешна Војводина била културен центар на српскиот народ. Посебно значајни културни центри биле: Нови Сад, Сремски Карловци и манастирите Фрушка Гора. Во првата половина на 19 век, Нови Сад бил најголемиот српски град; во 1820 година овој град имал околу 20.000 жители, од кои две третини биле Срби. Нови Сад имал избран градоначалник кој наизменично бил Германец и Србин. Матица српска се преселила во тој град од Будимпешта во 1864 година. Српските гимназии Нови Сад и Сремски Карловци во тоа време се сметале за едни од најдобрите во Хабсбуршкото Кралство Унгарија. Нови Сад е наречен „српска Атина “ поради оваа причина.
Револуциите и српската автономија Револуциите и српската автономија Економскиот и културниот развој бил прекинат само со револуциите во 1848-49 година. Човечките и материјалните загуби во регионот Бачка и Банат биле најголеми во целата Австриска империја. За време на револуцијата, Унгарците барале национални права и автономија во рамките на Австриската империја. Меѓутоа, тие не ги признавале националните права на другите националности кои живееле во Кралството Унгарија во тоа време; Според податоците од 1842 година, само 38% од жителите на Кралството Унгарија биле Унгарци, а остатокот од населението биле Словени, Романци и Германци.
Сакајќи да ја изразат својата национална индивидуалност и соочени со новите унгарски власти, Србите го прогласиле уставот на Српското Војводство (Српското Војводство) на мајскиот собор во Сремски Карловци (13–15 мај 1848 година). Српското војводство го сочинувале областите Сирмија, Бачка, Банат и Барања. Србите склучија и политички сојуз со Хрватите „заснован на слобода и совршена еднаквост“. Тие ја признале и романската националност. Митрополитот Сремски Карловци, Јосиф Рајачиќ, бил избран за патријарх, а Стеван Шупљикац првиот војвода, бил формиран Национален комитет како нова влада на Српското војводство. Наместо стариот феудален режим, било основано ново владеење засновано на националните одбори со претседавање со Главниот српски народен одбор.
Унгарската влада одговорила со употреба на сила: на 12 јуни 1848 година започнала војна меѓу Србите и Унгарците. Австрија најпрво застана на страната на Унгарија, барајќи од Србите „Да се вратат на послушност“. На Србите им помагале доброволци од Србија. Последица на оваа војна беше проширувањето на конзервативните фракции. Бидејќи австрискиот двор се свртел против Унгарците во подоцнежната фаза на револуцијата, феудалните и свештеничките кругови на Војводството склучиле сојуз со Австрија и станале алатка на виенската влада. Српските трупи од Војводството потоа се приклучија на хабсбуршката војска и помогнаа во задушувањето на револуцијата во Кралството Унгарија. Со помош на царска Русија, силите на реакција ја задушија револуцијата во летото 1849 година, победувајќи ги сите национални и општествени движења во Хабсбуршката монархија.
Земја на австриската круна (1849-1860)
По поразот на револуцијата, со одлука на австрискиот император, во ноември 1849 година, била формирана посебна австриска круна позната како Војводство на Србија и Тамиш Банат како политички наследник на Српското војводство. Крунското земјиште се состоеше од деловите на регионот Банат, Бачка и Сирмија. Австриски гувернер со седиште во Темесвар владеел со областа, а титулата војвода му припаѓала на самиот император. Целосната титула на императорот била „Големиот војвода на Србија“. Дури и откако оваа земја била укината, императорот ја задржал оваа титула до крајот на Хабсбуршката Монархија во 1918 година. Двата официјални јазици на војводството станале германски и „илирски“ (што би станало српско-хрватски ), но во пракса тоа бил главно германски. Етничкиот состав на војводството изгледал вака:
Населението било етнички многу мешано, бидејќи во него не биле вклучени јужните делови на Сирмија, Банат и Бачка со компактни српски населби, додека кон него бил додаден и источен Банат со романско мнозинство. Некои Срби ова го сфатија како тактика на Виена, раздели па владеј, за да ги разблажи Србите во Војводството и да создаде автономен регион српски само по име, токму со изоставување на регионите со најмногу српска концентрација. Сепак, српскиот (илирскиот) јазик бил официјален во војводството.По укинувањето на Војводството, и Србите и Романците протестирале против овој чин, додека Унгарците и Германците го поддржаа укинувањето. Војводина остана земја на австриската круна до 1860 година, кога императорот Франц Јосиф одлучи дека повторно ќе биде земја на унгарската круна.
Земја на унгарската круна (1860-1918)
Во 1860 година, војводството на Србија и Тамиш Банат било укинато и поголемиот дел од нејзината територија (Банат и Бачка) бил инкорпориран во Хабсбуршкото Кралство Унгарија, иако директното унгарско владеење започнало дури во 1867 година, кога Кралството Унгарија доби автономија во рамките на новото ја формира Австроунгарија. За разлика од Банат и Бачка, регионот Сирмија во 1860 година бил инкорпориран во Кралството Славонија, друга посебна хабсбуршка круна. Меѓутоа, Кралството Славонија било премногу инкорпорирано во Кралството Унгарија во 1868 година. До 1881 година, територијата на поранешното Војводство на Србија и Тамиш Банат била административно поделена на пет окрузи: Бачка-Бодрог (Бач-Бодрог), Сирмија (Серем), Торонтал (Торонтал), Тамиш (Темес) и Караш-Северин (Красо). Округот Сирмија бил дел од автономниот регион Хрватска и Славонија.
По укинувањето на Војводството, во политичката сфера се појави еден српски политичар, Светозар Милетиќ. Тој барал национални права за Србите и другите неунгарски народи од Кралството Унгарија, но бил уапсен и затворен поради неговите политички барања.
Во текот на втората половина на 19 век, српските, унгарските, германските, хрватските и словачките земјоделци од регионот го претворија во најпродуктивниот земјоделски регион на Кралството; нејзините одлични производи се извезуваа низ цела Европа.
Србија и Југославија
На крајот на Првата светска војна, Австроунгарската империја се распаднала. На 29 октомври 1918 година, Сирмија станала дел од новоформираната Држава на Словенците, Хрватите и Србите. На 31 октомври 1918 година, Банатската република била прогласена во Темишвар, а владата на Унгарија ја признала нејзината независност. Оваа република беше краткотрајна; по неколку дена српските трупи влегле во Банат и ја разбиле Републиката.
На 25 ноември 1918 година, Собранието на Србите, Буњевци и другите Словени од Војводина во Нови Сад го прогласило обединувањето на Војводина (Банат, Бачка и Барања) со Кралството Србија (Собранието броело 757 пратеници, од кои 578 Срби, 84 Буњевци, 62 Словаци, 21 Руси, 6 Германци, 3 Шокци, 2 Хрвати и 1 Унгарец). Повеќето пратеници на собранието биле Срби и други локални Словени, бидејќи тие главно потекнувале од словенски населени делови на Банат, Бачка и Барања, а не од области со несловенско (романско, германско или унгарско) население. Собранието формирало и локална покраинска влада (Народна управа) и парламент (Голем народен совет), кој управувал со Банат, Бачка и Барања до 11 март 1919 година. Еден ден пред Собранието на Србите, Буњевци и другите Словени од Банат, Бачка и Барања, на 24 ноември, Собранието на Сирмија исто така го прогласи обединувањето на Сирмија со Србија. На 1 декември 1918 година, Војводина стана дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, подоцна преименувано во Кралство Југославија.
Договорот од Версај од 1919 година и Договорот од Тријанон од 1920 година ги дефинирале границите на Кралството со Романија и Унгарија. Самата Војводина била меѓународно призната како дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците со Договорот од Сен Жермен на 10 септември 1919 година. Според овие договори, регионот Банат бил поделен помеѓу Романија, Кралството СХС и Унгарија, додека Бачка и Барања биле поделени меѓу Кралството СХС и Унгарија. Овие мировни договори ќе ги доделат повеќето населени со Унгарци и повеќето Романски населени делови од Банат, Бачка и Барања на Унгарија и Романија, соодветно. Во 1921 година, незадоволни од одлуката на мировниот договор од 1920 година за доделување на овие територии на Унгарија, јужнословенското население Барања и северозападна Бачка ја прогласиле краткотрајната република Барања-Баја.
Помеѓу 1929 и 1941 година, регионот бил познат како Дунавска Бановина, провинција на Кралството Југославија. Главен град бил Нови Сад. Дунавска Бановина се состоела од областите Сирмија, Бачка, Банат, Барања, Шумадија и Браничевско. Населението на оваа покраина го сочинувале: Срби и Хрвати (56,9%), Унгарци (18,2%), Германци (16,3%) и други.
Втора светска војна
Силите на Оската го окупирале регионот помеѓу 1941 и 1944 година. Бачка и Барања биле приврзани кон Унгарија Хорти, додека Сирмија била приврзана кон Независната Држава Хрватска. Помала Дунавска Бановина (вклучувајќи ги Банат, Шумадија и Браничево) постоела како дел од Србија помеѓу 1941 и 1944 година. Административен центар на оваа помала провинција било Смедерево. Самиот Банат бил посебен автономен регион со кој управувал неговото германско малцинство. Окупаторските сили извршија бројни злосторства врз цивилното население, особено врз Србите, Евреите и Ромите; еврејското население на Војводина било речиси целосно убиено или депортирано. За време на четирите години окупација, околу 50.000 луѓе во Војводина биле убиени, додека повеќе од 280.000 луѓе биле интернирани, уапсени, малтретирани или мачени. Повеќето од нив биле цивили и не биле членови на движењето на отпорот. Поради антигерманското расположение предизвикано од воените злосторства на германската армија во Југославија за време на војната, повеќето етнички Германци беа протерани од земјата (вклучувајќи ја и Војводина) по завршувањето на војната.
Повоен период
Регионот бил политички обновен во 1944 година (вклучувајќи ги Сирмија, Банат, Бачка и Барања) и станал автономна покраина на Србија во 1945 година. Наместо претходното име (дунавска Бановина), регионот го вратил своето историско име Војводина, додека главниот град останал Нови Сад. Кога биле дефинирани конечните граници на Војводина, Барања била доделена на Хрватска, додека северниот дел од регионот Мачва бил доделен на Војводина.
Отпрвин, покраината уживала само мала автономија во рамките на Србија, но таа добила широки права на самоуправа според уставот од 1974 година, кој ја дефинирала Војводина како еден од субјектите на југословенската федерација, а исто така и даде право на глас еднакви на Самата Србија на колективното претседателство на земјата.
Под власта на српскиот претседател Слободан Милошевиќ, Војводина и Косово изгубиле поголем дел од својата автономија во септември 1990 година. По ова, Војводина повеќе не била предмет на југословенската федерација, туку повторно само автономна покраина Србија, со ограничена автономија. Избувнувањето на југословенските војни придонесло за зголемување на етничките тензии, при што многу Срби бегалци, Роми и Ашкали кои биле протерани од Хрватска, Босна и Косово па биле преселени во Војводина.
На 13 мај 2000 година, Бошко Перошевиќ, претседател на Покраинскиот извршен совет на Војводина, бил убиен во Нови Сад од Миливое Гутовиќ, наводно ментално болен чувар на земјоделскиот саем Перошевиќ кој тој ден се отворил. Како што Гутовиќ бил наводен член на антимилошевската организација Отпор, тоа стана изговор за владина акција против организацијата.
Падот на Милошевиќ во 2000 година создаде нова клима за реформи во Војводина, при што етничките малцинства во покраината силно ја поддржуваат новата влада во Белград. По разговорите меѓу страните, провинцијата доби зголемена автономија со законот за омнибус во 2002 година. Војводина усвои ново знаме во 2004 година.
Чука (Вратиславци)
Чука  — археолошко наоѓалиште во околината на местото Вратиславци кај градот Делчево. Наоѓалиштето претставува могила од римско време.
Могила од римското време. Во непосредната близина на маалото Терзиите, на една пространа падина има голема могила, добро зачувана, со пречник во основата од 20 м и височина од 2 м.
Тенис на Летните олимписки игри 1992
Тенискиот турнир на Летните олимписки игри 1992 во Барселона бил одржан на Земјина подлога во Тенискиот центар Вал д'Хеброн од 28 јули до 8 август.
Во поединечна конкуренција за мажи, Марк Росе станал првиот швајцарец со освоен златен олимписки медал, победувајќи го во финалето домашниот тенисер Хорди Аресе. Во поединечна конкуренција за жени, Штефи Граф не успеала да го одбрани златниот медал и во финалето изненадувачки била поразена од американката Џенифер Капријати.
Вкупно 177 играчи се натпреварувале од 48 различни национални комитети.
Спасен Силјаноски
Спасен Митрев Силјаноски-Паце ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
По завршувањето на основното училиште продолжил да учи гимназија. Окупацијата го затекнала во трети клас гимназија. Млад и полн со енергија и определен за борба против окупаторот, во 1942 година пристапил на народно ослободителното движење. Како еден од поактивните младинци, со гордост ја примил одлуката на скоевската организација за одење во партизани и во летото 1943 година бил во редовите на Кичевско-мавровскиот партизански одред. Со Одредот учествувал во повеќе акции. Во септември 1943 година, доброволно заминал, заедно со комесарот Мирко Милески, на планинскиот превој Буковиќ за да ја бранат слободната територија и слободно Кичево. На 1 октомври 1943 година, германскиот окупатор, заедно со балистите, ја нападнале слободната територија. Цел ден младинската чета водела нерамна борба и цел ден се пишувала историјата на Македонија, во која борба загинал ѝ младиот Спасен заедно со сите борци од четата на младиот комесар Мирко Милески.
Папа Адријан VI
Адријан VI (лат. Hadrianus PP. VI; 2 март 1459 - 14 септември 1523) — римски папа од 9 јануари 1522 до 14 септември 1523. Тој бил единствениот папа којшто бил Холанѓанец и последниот не-италијански папа до папата Јован Павле II. Тој и папата Марцел II кои го задржале своето баптистичко име по изборот. Погребан е во германската црква во Рим, Санта Марија дел Амина.
Санација на банкарскиот систем на Македонија
Санација на банкарскиот систем на Македонија претставувал процес со кој од билансите на македонските банки биле избришани некои обврски наследени од времето на СФРЈ. Процесот на санација опфаќал три групи активности: отстранување од билансите на банките на обврските врз основа на девизните штедни влогови на граѓаните; отстранување од билансите на банките на побарувањата и обврските врз основа на користените странски кредити; преструктурирање на Стопанска банка - Скопје.
Почетоци на санацијата на банките
Непосредно по монетарното осамостојување на Македонија, банкарскиот сектор се наоѓал во катастрофална состојба, предизвикана од товарот на лошите кредити. Така, според некои проценки, во 1993 година, лошите кредити зафаќале дури 70% од кредитното портфолио на банкарскиот сектор на Македонија. Тоа било последица на поврзаноста на банките со нивните главни должници, кои учествувале во органите на управување на банките, како и на политичкото влијание врз банките.
Процесот на првата санација на банките во Македонија започнал со Законот за преземање на дел од обврските по одделни кредити на Стопанска банка АД Скопје и Југобанка – Јубанка АД Скопје од 27 април 1992 година. Со овој закон биле преземени обврските по основа на примените странски кредити за финансирање на повеќе индустриски, енергетски и инфраструктурни проекти, меѓу кои најголем беше „Фени“ од Кавадарци. Од Стопанска банка АД Скопје биле преземени достасаните, ненаплатени побарувања во вкупен износ од 3.484 милиони денари, остатокот на долгот од домашни кредити од 368 милиони денари и остатокот на долгот од странски кредити, во вкупен износ од 368,5 милиони американски долари. Од Југобанка АД Скопје биле преземени достасаните, ненаплатени побарувања во износ од 1.974 милиони денари и остатокот на долгот по странски кредити во износ од 39,2 милиони американски долари.
Со усвојувањето на Законот за санација и реконструирање на дел од банките во Македонија од 16 март 1995 година започнал најголемиот проект за ревитализација на банките по монетарното осамостојување. Со законот било извршено:
Линеарна санација на банките
Линеарната санација на банките во Македонија вклучувала неколку мерки:
Реконструирање на Стопанска банка АД Скопје
Реконструирањето на Стопанска банка АД Скопје се состоело од неколку мерки:
Првата мерка опфаќала отстранување на неплатливите денарски пласмани класифицирани во категориите Г и Д и дел од пласманите класифицирани во категоријата В за кои било утврдено дека се ненаплатливи, во вкупен износ од 4,9 милијарди американски долари. Исто така, биле вклучени и побарувањата на банката по основа на дадените кредити, кои согласно т.н. Закон за загубари беа претворени во траен влог во претпријатијата. Овие пласмани биле пренесени во Агенцијата за санација на банка, која за нивниот износ издала обврзница со рок на отплата од 15 години.
Од Стопанска банка се издвоиле пет филијали кои ги исполниле условите за самостојно банкарско работење. На тој начин, во 1995 година биле формирани следниве банки:
Неколку години подоцна, Стопанска банка била приватизирана. За продажбата на банката на стратешки инвеститор, на 31 декември 1999 година бил усвоен Закон за гарантирање на инвестицијата на стратешки инвеститор за преземање одделни побарувања од крајни корисници од страна на РМ во Стопанска банка АД Скопје. На тој начин, државата извршила дополнителна санација на Стопанска Банка и ги презела побарувањата по основа на денарски и девизни кредити од "Македонија табак" АД Скопје, "Југохром" - Јегуновце, "Фенимак" АД Скопје и "Ко-Ко Годел" АД Скопје, во вкупен износ од 235 милиони германски марки. Повторно, овие пласмани биле пренесени во Агенцијата за санација на банки. Државата, исто така, ги гарантирала правата на странските инвеститори Национална банка на Грција CА Атина (NBG), EBRD и IFC кои произлегувале од договорот за откуп на мнозинскиот, управувачки пакет на акции и се обврзала да ги покрие евентуалните штети кои би произлегле од покренати судски спорови од статусен карактер.
Во постапката за реконструирање на Стопанска банка во нејзиниот Управен одбор членувале два претставника на Владата и еден претставник на НБРМ, кои имале право на 51% од гласовите при одлучувањето.
Масакр во Кокошиње
Настани
На 11 јули 1904 година четите на Атанас Бабата, Славејко Арсов и Стојан Донски биле опколени од турскиот аскер кај светиниколското село Горно Ѓуѓанци. По шестчасовна битка, четите биле принудени да отстапат. Во Битката загинале околу 20 четници и војводата Донски, додека ранетиот војвода Арсов се самоубил.
Истиот ден четата на Јордан Спасов влегува во кратовското село Татомир и го убива селскиот првенец Димо Спасов (Спасиќ), бидејќи одбива да го префрли селото во Бугарската егзархија.
Откако Атанас Бабата добил информации дека четите биле поткажани од србомани од селото Кокошиње, на 6 август неговата чета влегува во ова село и убива 53 селани. После тоа, Бабата одржал говор пред останатите селани за бугарштината и за нужноста делото да се префрли во Егзархијата. Труповите биле оставени на сред село и била оставена белешка дека се убиени како одмазда за убиените четници на ВМОРО.
На 24 август четата на Јордан Спасов влегува во Шопско Рударе и убива четири мажи и три жени, кои пред тоа биле силувани.
Последици
Како резултат на овие акции, селата Шопско Рударе и Кокошиње преминале кон Бугарската егзархија. Доаѓа до прекин на односите помеѓу ТМОРО и Српскиот четнички комитет и одмазда од српските чети. На 12 декември 1904 година една српска чета влегла во Шопско Рударе, за да ги казни селаните кои се одвоиле од Патријаршијата, и го убила синот на еден од највидните семејства во селото Бојко, Тасев. Следниот ден биле уапсени и десет селани.
Батаци (Далбеговци)
Батаци — археолошко наоѓалиште во битолското село Далбеговци. Претставува и некропола од римско време. Се наоѓа на околу 1,5 км југоисточно од селото, каде при обработувањето на земјата се откриени камени плочи и тегули од гробни конструкции.
Рајнат Синг
Рајнат Синг (роден на 10 јули 1951 година) е индиски политичар кој служи како министер за одбрана на Индија.
Борнхаген
Борнхаген (Bornhagen) — општина во округот Ајхсфелд, во Тирингија, Германија.
Неферкаухор
Неферкаухор Кувихапи бил антички египетски фараон од Осмата династија за време на раниот Прв среден период (2181–2055 г.п.н.е.), во време кога Египет бил веројатно поделен на повеќе полиции. Неферкаухор бил шеснаесетти и претпоследен крал на Осмата династија и како таков владеел со регионот Мемфис. Неферкаухор владеел нешто повеќе од 2 години и е еден од најдобрите посведочени кралеви во овој период со осум негови декрети преживеани во фрагментарна состојба до денес.
Потврди на кралските списоци
Неферкаухор е наведен на влез 55 од Кралскиот список од Абидос, изработен за време на владеењето на Сети I, околу 900 години по животот на Неферкаухор. Се верува дека тој бил наведен на Торинскиот канон, иако неговото име е изгубено во лакуната што влијае врз колоната 5, ред 12 на документот (според реконструкцијата на Ким Рихолт). Времетраењето на неговото владеење е зачувано и се дава како „2 години, 1 месец и 1 ден“.
Декретите на Неферкаухор
Вкупно осум различни декрети пронајдени во храмот Мин кај Коптос му се припишуваат на Неферкаухор и преживеале до денес во фрагментарна состојба. Четири од овие декрети, испишани на варовнички плочи, биле дадени во 1914 година од страна на филантропот Едвард Харкнес на музејот Метрополитен, каде што сега се изложени во Галерија 103.
Седум од осум декрети биле издадени во еден ден од првата година на владеењето на Неферкаухор, можеби на денот на неговото стапување на тронот. За оваа година е дадено името „Година на обединување на двете земји“. Во првиот декрет Неферкаухор ѝ доделува титули на својата најстара ќерка Небиет, сопруга на везир по име Шемај. Тој ѝ го доделува како телохранител командантот на војниците Крод-ни (се чита и Каредни), и наредил да се изгради света барка за богот наречен „Две сили“, можеби синкретизираниот бог Хорус - Мин.
Вториот и најдобро зачуван од декретите се однесува на назначувањето на синот на Шемај, Иди, на функцијата гувернер на Горен Египет, кој владеел над седумте најјужни номови од Елефантин до Диополис Парва. Третиот и четвртиот декрет се делумно зачувани на еден фрагмент. На нив стои дека Неферкаухор му дава на братот на Иди работно место во храмот на Мин, и исто така го известува Иди за тоа. Овој последен декрет укажува зошто декретите се пронајдени во храмот Мин.
Останатите декрети се однесуваат на назначување свештеници во капелите Небиет и Шемај, како и нарачување залихи во храмот Мин.
Други потврди
Покрај декретите, Неферкаухор е потврден и со два натписа на ѕид во гробот на Шемај. Тие датираат во првата година од неговото владеење, месец 4 од Шему, ден 2. Натписите известуваат за носење камен од Вади Хамамат (Коптос е почетна точка за експедициите од таму). Натписите се делумно уништени, но се чини спомнуваат дека работата е завршена во рок од 19 дена. Од Вади Хамамат познати се три натписи на карпа кои известуваат за носење камен. Еден од текстовите датира од првата година на владеење на неименуван крал. Во два од натписите се споменува и Иди. Ако ова е истиот Иди од декретите, натписите се однесуваат на оваа експедиција за време на кралот Неферкаухор.
Золтан Мага
Золтан Мага (роден на 19 февруари 1974 година во Солнок) е унгарски виолинист чиј репертоар вклучува класични, фолк, поп и џез дела.
Кариера
Роден е во унгарско семејство на цигански музичари. Тој имал шест години кога ја добил својата прва виолина. Кога имал дванаесет години, тој станал првиот виолинист на оркестарот Рајко. Во 1996 година, тој го основал „Будимпешта џипси бенд“. Од 2000 година свирел во унгарскиот Мулен Руж, каде бил лидер на народната музика до 2003 година.
Тој поддржувал голем број добротворни иницијативи и е основач на фондацијата „Златна виолина“.
Грејач (Алексинац)
Грејач е населба во Србија во градот Алексинац во Нишката област. Според пописот од 2002 година имало 696 жители (според пописот од 1991 година имало 754 жители).
Тука се наоѓа железничката станица Грејач и ФК Единство ГВД Грејач.
Демографијата
Во областа на Грејач живеат 581 полнолетни жители, а просечна возраст на населението изнесува 44,8 години (43,4 за мажи и 46,3 за жени). Во селото постојат 223 семејства, а просечниот број на членови на семејството е 3,12.
Оваа населба е речиси целосно населена со Срби (според пописот од 2002 година), а во последните три пописи, имало намалување на населението.
NGC 6088B
NGC 6088B — елиптична галаксија во соѕвездието Змеј, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Грејач (Алексинац)
Познати личности родени во Грејач
Во областа на Грејач е родена популарната пејачка Билјана Јевтиќ.
NGC 6088B
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6088B се споменува и како MCG 10-23-30, CGCG 298-13, KCPG 485A.
Откривање
Објектот е откриен на 24 април 1789 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6088B е од видот E-S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 15 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 6088B има привидни димензии од 0,7' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 16 ч 10 м 44,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +57° 27' 43"". Положбениот агол на објектот е во износ од 96°.
Други поделби
Проучување на NGC 6088B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 57384. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 51; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3880. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1101.
Ванчо Чавдарски
Ванчо Чавдарски (3 март 1930 - 8 декември 2001) — диригент. Дипломирал диригирање на Белградската музичка академија во класата на проф. Ж. Здравковиќ, а специјализирал во Германија и во САД. Добитник е на втора награда на меѓународниот натпревар на млади диригенти во Ливерпул, Англија. Од 1965 до 1970 година соработувал со ансанблите на Операта и Балетот на МНТ, а во 1992 година бил уметнички директор на оваа институција. Во периодот од 1965 до 1970 година е директор и диригент на Македонската филхармонија. Од 1970 година со успех настапувал во странство со постојани ангажмани во Австралија, Јужна Кореја, Нов Зеланд, Тасманија. Гостувал во САД, Венецуела, Италија, Шпанија. Во периодот од 1994 до 2001 година е почесен професор на Јужно Корејскиот Конзерваториум во Сеул. Реализирал обемен симфониски, оперски репертоар (Аида, Бал под маски, Грабнување од сарајот, Палјачи, Севиљскиот берберин, Веселата вдовица) и балетите (Жар- птица, Вибрации, Жизела и др). Починал во Бризбејн, Австралија на 8 декември 2001 година.
Ацо Гогов
Ацо Гогов (24 ноември 1971, Струмица) — македонски писател, драматург и книжевен и театарски критичар.
Творештво
Ацо Гогов работи во Народниот театар „Антон Панов“ во Струмица. Основно и средно образование завршил во родниот град. Дипломирал на Катедрата по општа и компаративна книжевност на Филолошкиот факултет во Скопје. Објавил три книги со куси раскази: „Географија на маленкоста“ (2009), „Триптихон“ (2017) и „Единствен матичен број“ (2012). Ја објавил книгата со театарски записи „Децата на Мнемосина“ во 2019 година. Во 2013 година бил застапен во првата антологија на македонската песна во проза, „Бденија и виденија“, а три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „Џинџуџе во земјата на афионите“ (Темплум, 2022).
Црвена Ѕвезда (весник)
Црвена Ѕвезда бил македонски весник, орган на Македонската ослободителна организација (МОО) за Воденскиот округ. Тоа е прв весник на македонски јазик (воденски дијалект, но со грчка азбука) во Егејскиот дел на Македонија. Излегувал во периодот од летото 1942 до октомври 1943 година. Го уредувал Вангел Ајановски-Оче, а насловната страница ја илустрирал Гркот Андреас Андроникас. Бил умножуван на шапирограф на илегалната техника на Окружниот комитет на КПГ за Воденско. Објавени се повеќе од 20 броја, во тираж до 150 примероци. По забраната на МАО од страна на КПГ, весникот престанал да излегува.
Нанчерски јазик
Нанчерскиот, или нанџерски, е афроазиски јазик, дел од групата на чадски јазици од подгрупата на источночадски јазици.
Споменик на Филип II Македонски (Битола)
Споменик на Филип II Македонски — споменик на плоштадот Магнолија во Битола, посветен на старомакедонскиот крал Филип II. Филип II бил основач на античкиот македонски град Хераклеја Линкестис кој е претходник на денешната Битола. Споменикот е висок 8,5 метра (со постаментот), со Филип II во свечена одора, јавнат на коњ. Споменикот е излиен во бронза во Нови Сад и е дело е на вајарот Ангел Коруновски. Поставен е на 21 јуни 2011 година. Во непосредна близина на споменикот се наоѓа фонтана која навечер е придружена со музика синхронизирана со светлосни ефекти.
Целиот комплекс, споменикот и фонтаната, зафаќа површина од 600 квадратни метри од градскиот плоштад Магнолија.
Фонтана
Фонтаната е направена во вид на штит со Сонцето на Вергина, околу фонтаната има други исти штитови и копја. Околу фонтаната се поставени звучници кои навечер емитуваат музика синхронизирана со светлосни ефекти во фонтаната. Штитот од фонтаната се крева и се врти додека млазови вода се исфрлаат низ него.