cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Венецуела
Потекло на поимот
Како и да е, следната година, венецуелскиот брег бил посетен од Алонсо де Охеда. Тој го посетил езерото Маракаибо и таму забележал дека куќите биле изградени на вода, слично како во Венеција, Италија и територијата ја именувал како Венецуела (Venezuela) по градот Венеција (Venezia)", што во буквален превод значи „Мала Венеција“ на италијански.
Покрај првата теорија, постои и втора теорија за потеклото на името на државата. Имено, Мартин Фернандес де Енкисо во книгата „Summa de Gografia“ запишал дека таму пронашле племе кое се нарекувало „Veneciuela“, па се претпоставува дека од нив потекнува и името на целата држава.
Историја на Венецуела
Се проценува дека човекот почнал да ја населува територијата на Венецуела пред околу 16.000 години. Најбројни домородни племиња биле Чипчите, Карибите и Араваците.
Колонизација
Европејците ја откриваат Венецуела на третото патување на Кристофер Колумбо, на 2 август 1498 година. Првата населба што ја основаат шпанските колонизатори е основана во 1522 година во она што денес е градот Кумана. Во прво време територијата на Венецуела потпаѓа под Вицекралството Перу, но потоа најголемиот дел од денешна Венецуела припаѓа на Вицекралството Нова Гренада, а дел од источна Венецуела е инкорпориран во Нова Андалузија.
Независност
Најголемиот дел од 19-от век во Венецуела има диктаторски режими и политички немири, а истото важи и за првата половина на 20-от век. Војската конечно конечно е принудена да се повлече од политиката во 1958 година, кога во Венецуела е воведена демократија. Во следните години Венецуела станува една од најстабилните демократски држави во Латинска Америка, во време кога во многу латино-американски држави се случуваат воени удари и диктаторски режими.
Периодот на мир во Венецуела нагло е нарушен во февруари 1989 година, кога избувнуваат масовни немири во Каракас и некои други градови на Венецуела, како резултат на неолибералистичките мерки на претседателот Карлос Андрес Перес. Во овие немири, познати како Каракасо, се проценува дека се убиени до 3.000 лица.
Како резултат на непопуларното владеење на Перес, во 1992 година се извршени два обиди за државен удар, од кои првиот бил предводен од Уго Чавез.
На претседателските избори во 1998 година победа извојува Уго Чавез (1954-2013), кој откако доаѓа на власт почнува да спроведува социјални реформи во прилог на сиромашното мнозинство во Венецуела. Во април 2002 е извршен неуспешен воен удар против него, по чиј неуспешен крај, владата на Чавез почнува да спроведува уште порадикални социјални реформи, насочени кон воведување демократски социјализам и партиципативна демократија во Венецуела.
Географија и клима
Венецуела е сместена во северниот дел на Јужна Америка. Геолошки нејзината копнена површина се наоѓа на јужноамериканската плоча. Тоталната површина на Венецуела е 916.445 км2, а копнената површина изнесува 882.050 км2, што ја прави Венецуела триесет и трета држава во светот по големина на површина.
Стопанство
Со економијата доминира нафтената индустрија со една третина од Бруто Домашниот Производ, 80% од извозните приходи и повеќе од половина од вкупните буџетски приходи. Најголеми економски проблеми се зависноста од цената на нафтата на светскиот пазар, високата невработеност и инфлацијата.
БДП за 2004 година е проценет на 5.800 американски долари по жител.
Кануан
Кануан (англиски: Canouan) е остров во Карипското Море. Островот е дел од островската група Гренадини, во островската држава Свети Винцент и Гренадини. На југот од островот има две мали островчиња Лилот и Кануан Бален.
Географија
Островот е мал, со должина од 5,6 км и ширина од 2 км. Вкупната површина на островот е 7,6 км2. Вкупното население на островот се движи некаде околу 1700 жители. .
Покрај атлантскиот брег на островот има корален гребен. Највисока точка на островот е Маунт Ројал. Островот има два големи залива, Френдшип и Глоси. Островот се наоѓа на 40 километри јужно од Свети Винцент.
Клима
Просечната дневна температура на островот е 24 to 30 C. Најсушни месеци се од декември до мај, а најладни се од ноември до февруари.
Сообраќај
Островот има аеродром, Аеродром Кануан, кој врши летови до околните острови. Пистата во скоро време е проширена и може да се користи и за големи авиони.
Тома Фила
Тома Фила (роден во, на ) – македонско-српски адвокат со влашко потекло.
Животопис
Во Белград ја завршил Првата машка гимназија и правен факултет. Дипломирал во 1963 година, а во 1967 станал најмладиот адвокат во Југославија. Во јавноста станал познат како адвокат на луѓе обвинети за најтешки кривични дела, меѓу кои е голем број на луѓе обвинети за дела за кои била предвидена смртна казна. За смртната казна изјавил: „Противник сум на смртната казна и секогаш сум спремен да го изразам својот став“. Бранел многу политичари меѓу кои Јованка Броз, Слободан Милошевиќ, а едно време го застапувал и Горан Хаџиќ.
Тој бил првиот адвокат од Србија кого го ангажирал Хашкиот трибунал непосредно по своето основање, но тоа не го спречило да каже дека Хашкиот трибунал е несериозен и пристрасен суд, и да го спореди со Нирнбершкиот процес.
Во пензија е од 2010 година.
Ислам
Исламот (арапски الإسلام, al-’islām; се изговара: — значи: „потчинување“, „предавање“ или „покорување“ [кон Бога] ) е монотеистичка религија која се вбројува во аврамските религии и е втора религија по распространетост во светот. Следбениците на оваа религија се нарекуваат муслимани или мухамеданци. Муслиманите веруваат дека Бог ја предал својата божествена реч во облик на откровенија преку разни пророци и дека Мухамед бил последниот Божји Пратеник. Исламот најдобро се дефинира според Куранот кој за муслиманите е безгрешна реч предадена од Алах на Мухамед. Според исламските научници исламот се дефинира како систем на закони и распореди за олеснување на човечкиот живот и прифаќање на Бог како создател.
Потекло на поимот
На арапски, зборот „ислам“ доаѓа од коренот со три букви Син-Лам-Мим (س-ل-م), кој значи „покорност; предавање; послушност; мир“. Зборот „ислам“ е вербален апстракт на овој корен, и буквално значи „покорност/послушност“ и се однесува на покорноста кон Алах (Бог).
Верување
Исламот како систем има пет битни елементи кои од исламската наука се нарекуваат Пет столба на исламот и тоа се:
Бог
Основниот концепт на исламот е Божјето едноштво (тевхид). Овој монотеизам е апсолутен, а не релативен или плуралистички во ниедна смисла на зборот. Бог е опишан во Сурата (глава од Куранот) Ел-Ихлас, (глава 112) вака:
Името Алах е сеопфатливо за другите 98 имиња прикажани во Кур'анот едно име е неоткриено од Бога. Во суштина едно име на Бог означува една особина за разлика од името Алах кое ги има сите особини и значења.
Името "Алах" нема множина или род, за разлика од зборот „Бог“ кој може да се стави во множина („Богови“) и во женски род „Божици“. Кај исламот Семоќниот „Алах“ по Куранот:
Имплицитната употреба на одредениот член во зборот Алах лингвистички назначува божествено едноштво. Муслиманите веруваат дека Богот кого го слават е истиот јудеохристијански бог, т.е. Аврамовиот бог. Меѓутоа, муслиманите не веруваат во христијанскиот концепт на Божјето тројство бидејќи за нив ова е елемент на политеизам. Цитат од Куранот сура Ен-Ниса(4) :171:
Во исламот не се дозволени визуелни слики на Бог, зошто тоа може да доведе до идолопоклонство. Таквиот аниконизам може да се најде и кај јудеохристијанската теологија.
Куранот
Муслиманите веруваат дека Куранот е Божја Реч предадена на Мухамед преку Ангелот Габриел на многу наврати меѓу 610 до неговата смрт во 632 год. На Мухамед Куранот му бил објавен на делови (ајети) или неколку делови одеднаш како дел на една целина сура или како една сура во целина. После примањето тој ги соопштил неговите следбеници и заедно ги практикувале. Во тоа време Мухамед не наредил да се собере и да се пишува Куранот на едно место, но ги информирал следбениците за распоредот на деловите (како што се сега, бидејќи не е примено од страна на Мухамед хронолошки како што е денеска). Неговите следбеници ги запомниле овие откровенија и ги запишале на пергаменти, камења и листови. На ваков начин Куранот се чувал сè до време на калифот Ебу Бекр ес Сиддик, кога Куранот бил собран во една книга (Мусхаф). Во времето на калифот Осман ибн Афан, кога во време на војувањето биле изгубени голем број хафизи (луѓе што го знаат Кур'анот на памет и се зане ланецот од кој човек е учен сè до Мухамед, верлив ланец.), Куранот бил препишуван во шест нови копии.
Во Османовото собирање, сурите се организирани по должина (освен краткиот вовед во сурата Ел-Фатиха), со тоа што најдолгите сури се на почетокот на Куранот, а најкратките на крајот, како што Бог го одредил редот на сурите. Подоцнежните научници пробувале да ги наредат сурите по хронолошки редослед, и меѓу исламските коментатори постои генерален консензус во врска со тоа која сура била објавена во Мека, а која во Медина, со тоа што секоја група се одликува со свои одлики. Некои сури (како на пр. Ел-Алек) се смета дека биле откровени во разни места и во разни времиња.
За да се добие претстава за поимот „варијанти“ во рамките на примениот Курански текст, мора да се напомене дека во тоа време пишаниот арапски не бил сѐ уште доволно развиен. Куранот бил за првпат овековечен во пишана форма со писмата Хиџази, Машк, Маил и Куфик; во овие писма постоеле само согласки, а не самогласки. Заради разновидноста на усните традиции кај народите кои го прифатиле исламот, постоеле несогласувања за тоа како се читаат стиховите без согласки. Подоцна биле создадени писма со дијакритички знаци (познати како точки) за обележување на самосласките. Стотици години по Османовата рецензија, исламските научници се расправале за тоа како се чита Османовиот официјален текст (без точки). На крај се прифатени десет различни варијанти (кирает) на Куранот како канонски, со согласност дека нивните разлики се многу мали и не го менуваат значењето на текстот. Компатибилноста на Куранот на арапски јазик го акцентира законот според кој молитвата во намазот може да се кажат само оригинално на арапски, за разлика од другите вон намаски молитви.
Меѓу скептиците Куранот набрзо станал тема на расправија. Во 8 век едни велеле дека Куранот е создаден во рамките на времето и затоа не е вечен, додека тие што не се согласувале тврделе дека Куранот е вечен и совршен бидејќи постоел на небесата пред да му биде предаден на Мухамед. Сунитската теологија (која е основа во начинот на верување) сметала дека Куранот бил несоздаден.
Уште од почетокот на верата, муслиманите веруваат дека Куранот е совршен само ако е на арапски. Преводите се резултат на човечки труд и затоа, и на човечки грешки, а згора на тоа им недостасува онаа вдахновена поезија во оригиналот. Затоа преводите се само образложенија на Куранот, или „преводи на неговото значење“, но не самиот Куран. Многу современи печатени верзии на Куранот содржат арапски текст на едната, а друг јазик на другата страна.
Не постои религиозна власт
Во исламот не постои друга официјална власт, освен кадијата, која кажува кој е примен, а кој е исфрлен од верската заедница (Умет) („семејство“ или „народ“). Исламот е отворен за сите, без разлика на раса, возраст, пол или претходна вера. Доволно е да се верува во главните исламски верувања и по тоа да се делува. Ова формално се постигнува со рецитирање на сведоштвото шехадетот, кое треба да биде искрено и од срце. Без оваа изјава никој не може да стане муслиман. Доволно е човек да верува, да се декларира како муслиман и да се однесува на начин кој му прилега на еден муслиман за да биде профатен во исламската заедница.
Исламско право
Во неговите класични облици, исламското право ги опфаќа сите сфери на живеење, од управа и меѓународни односи, до секојдневниот живот. Исламските закони покриени од Куранот се нарекуваат худуд закони. Овие подразбираат забрана за убиство, вонбрачен секс, ѕемање-давање на камата, пиење на алкохол и комар. Куранот исто така содржи закони за наследство, брак, надомест за оштетувања и убиства, како и правила за постење, добротворност и молитва. Меѓутоа, препораките и забраните можат да бидат генерални, така што нивната практика е променлива. Исламските мислители и научници, улемата, имаат разработено законски ситем заснован на овие генерални правила, со додадени извештаи од хадисот за тоа како Мухамед и неговите придружници ги имаат толкувано. Видете Грев за понатамошна дискусија на тема гревови и нивното искупување според исламот.
Во денешно време, не сите муслимани го разбираат Куранот во арапски оригинал. Затоа, кога муслиманите не се согласуваат, се консултираат со муфтија (исламски судија) кој пружа совет на основа на шаријатот и хадисот.
Исламот со христианството и јудаизмот
Во Куранот постојат заповеди да се почитуваат сите други религии, но за време на војна, бара луѓето да се борат против и да ги покорат неверниците: „истерувајте ги отаде од каде тие ве истеруваат“ (Куран 2:191). Некои муслимани ги почитувале евреите и христијаните како сроднци, т.е. како „луѓе на Книгата“ (монотеисти, следбеници на аврамските религии), додека други ги презирале како отпадници од монотеизмот и расипници на сопствените свети книги. Во разни времиња и простори, исламските заедници биле и толерантни и нетолерантни.
Класичното исламско решение е ограничена толеранција — дозволување на евреите и христијаните приватно да ги практикуваат своите религии и дозволување на сопствен семеен закон. Тие биле нарекувани зимии, и имале помалку, но слични права и обврски од муслиманите. Според Светиот Куран (Сура 9:29), зимиите требаат да плаќаат посебен данок наречен Џизија, на нивните исламските владетели, како возврат за заштита, толеранција и неплаќањето на стандардниот муслимански данок.
Класичната исламска држава често била потолерантна од другите држави во тоа време, кои инсистирале на комплетно придржување до државната религија. Поведението на денешните исламски држави е од мешан карактер. Некои генерално се сметаат за толерантни, додека други биле обвинети за нетолеранција и кршење на човекови права. Видете ја главната статија, Ислам и другите религии, за понатамошна елаборација на оваа проблематика.
Исламскиот календар
Исламските датуми почнуваат со Хиџра, или преселбата од Мека во Медина. Ова е 1 година по исламскиот календар која одговара на 622. Месечевиот календар се разликува од другите такви календари (како на пр. келтскиот календар) по тоа што ги нема престапните месеци со тоа што е синхронизиран само со лунациите, но не и со сончевата година и со тоа резултира во години со 354 или 355 дена. Затоа, исламските датуми не можат да се претвораат во вообичаните п.н.е/н.е датуми со едноставно додавање на 622 години. Исламските празници не паѓаат фиксирани датуми од месечевиот каландар, што се разни годишни времиња и датуми во грегоријанскиот календар.
Исламски школи
Иџмата како највисока и доверлива исламска институција за донесување одлуки ги прифаќа четири школи како следбенички на објавениот Ислам во времето на Мухамед. Овие школи се разликуваат меѓусебно само во некои точки на толкување, од друга страна за веќината и битните елементи на Куранот потполно се согласуваат.
Овие школи се: ханефи, малики, ханбели и шафи сите други организации и школи се неприфатливи и се сметаат за девијации.
Историја
Современата исламска историја започнува во Арабија во 7 век со појавувањето на пророкот Мухамед. Сто години по неговата смрт, исламската држава се простирала од Атлантскиот Океан на запад до Средна Азија на исток, но која исто така била разгорена со граѓански војни (фитни). Од тогаш, па натаму се јавуваат династии-соперници кои тврдат дека тие се заслужни за калифатот, или водството на муслиманскиот свет, со тоа по многу исламки држави само симболично се покорни на онемоштениот калиф.
Меѓутоа, подоцнежните империи на Абасидските калифи и Турците-селџуци биле меѓу најголемите и најсилните во светот. По катастрофалниот пораз на византијците во Битката кај Малазгирт во 1071, христијанските држави во Европа повеле серија на крстоносни војни и привремено го зазеле Ерусалим. Меѓутоа Саладин го повратил единството и ги поразил шиитските Фатмидии.
Од 14 век до 17 век, една од најважните муслимански територии била Малската империја, со престолнина во Тимбукту.
Во XVIII век постоеле три големи муслимански империи: отоманската империја во Турција, Средниот Исток и средоземјето; Сефевидското Царство во Иран; и Могулското Царство во Индија. Веќе во XIX век, трите држави потпаднале под политичките и економски притисоци на европските магнати. По Првата светска војна, остатоците од Отоманското Царство биле распарчени како европски протекторати или зони на интерес. Исламот и исламската политичка власт оживеала во XX век. Меѓутоа, односите помеѓу исламскиот свет и западот останале влошени.
Современиот ислам
Иако денес како исламско движење се претставува фундаменталниот исламизам, постојат многу либерални движења во Исламот, кои бараат алтернативни начини како исламски одговор на современите проблеми.
Еден предлог е класичните исламски закони да се адаптираат на современите прилики. Ова движење не сака да ги менува базите на исламот, туку само да најде начин за спречување на погрешни толкувања и злодела во име на религијата.
Демографија на исламот денес
Проценките за бројот на исламското население во светот се движат од 900 милиони до 1.4 милијарди (cf. Adherents.com )
Само 18% од муслиманите во светот живеат во арапскиот свет; 20% се наоѓаат цо Потсахарска Африка, околу 30% во јужноазиските региони како Пакистан, Индија and Бангладеш и Индонезија. Исто така постојат значителни муслимански заедници во Кина, Европа, Америка, Средна Азија и Русија.
Франција го има најголемиот процент на муслиманско население во Европа, со 6 милиони муслимани (10% од вкупното население) ). Албанија има пропорцијално најбројно муслиманско население во Европа (70%), иако оваа бројка е само проценка (видете Исламот во Албанија). Бројот на муслимани во Северна Америка е проценет на меѓу 1.8  и 7 милиони. Во Македонија има околу 33.3% муслимани од вкупното население од 2,050,554 жители.(извор на информации )
Симболи на исламот
Муслиманите не признаваат никаква икона или боја како света во исламот, бидејќи возвишувањето на симболички или материјални нешта е спротивно на монотеизмот. Многу луѓе ги сметаат ѕвездата и полумесечината за симбол на исламот, но ова се всушност обележја на Отоманското Царство, а не на исламот во целина. Зелената боја исто така се смета за исламска; ова е обичај и не е препорачан од теолозите. Меѓутоа, муслиманите често користат раскошно калиграфирани стихови од Куранот и силики од кабата како декорација за џамиите, домовите и јавните места. Се верува дека куранските стихови се свети аји не за користење како декорација или симбол.
Прокариоти
Едноклеточните организми изградени од прокариотски клетки се наречени прокариота (или прокариотски организми). Се смета дека прокариотите се еволутивно постари организми. Во оваа група организми спаѓаат десетици илјади видови архебактерии, еубактерии (т.е. вистински бактерии), цијанобактерии (т.е. модрозелени алги) и други претставници на царството монера.
Организација на прокариотска клетка
Во цитоплазмата на прокариотската клетка се разликуваат два региона: централен (грчки: prokaryon, од каде доаѓа и името) и периферен (или процитоплазма). Прокариотите немаат организирано клеточно јадро како кај еукариотите, туку тоа е дифузно распоредено во централниот регион и е наречено нуклеоид. Во овој регион, се наоѓа и еден хромозом, изграден само од ДНК (без хистони), кој е носач на генетската информација. Периферниот регион (процитоплазмата) има поголема густина од централниот и освен рибозоми, во него не се содржат други органели. Рибозомите во прокариотските клетки се разликуваат од оние во еукариотските по наносната константа, која кај прокариотските рибозоми е 70 S, а кај еукариотските 80 S. Поголем број од прокариотските претставници имаат клеточен ѕид (како бактериите). Разликата од еукариотите е тоа што во неговиот состав не влегува јаглехидратот целулоза. Прокариотските клетки, главно, се делат со проста делба, и кај нив нема делбен апарат. Тие може да создаваат лабави колонии, бидејќи немаат голема способност за соединување со други клетки. Имаат нагласени способности за приспособување кон условите на живеење, се одликуваат со брзо растење и кусо време за регенерација и поради тоа се широко распространети.
Вртење
Вртење (или ротација) — кружно движење на предмет околу средиште (центар или точка) на вртење. Во три димензии предметот секогаш се врти околу замислена линија наречена оска на вртење. Ако оската минува низ низ тежиштето на телото, се вели дека телото се врти околу себеси, или вртеж. Вртење околу надворешна точка, на пример Земјата околу Сонцето, се нарекува орбитално кружење (револуција), во случаите каде причина за движењето е гравитацијата.
Математика
Математички, вртењето е движењето на апсолутно цврсто тело кое за разлика од транслацијата, ја држи точката во едно место. Оваа дефиниција се применува и на вртења во две и три димензии (во рамнина и во простор, соодветно.)
Сите движења на апсолутните тврди тела сè вртења, транслации, или мешавина од двете.
Вртењето кажано поинаку е постепено радијално насочување кон заедничка точка. Таа заедничка точка лежи на оската на тоа движење. Оската е под агол од 90° нормална на рамнината на движење. Ако оската на вртење е во местоположба надвор од телото тогаш за тоа тело се вели дека е во орбита. Не постои основна разлика меѓу „вртење“ и „орбита“ или „вртеж“. клучната разлика е само во местоположбата каде е оската ан вртење, со или без телото во прашање. Оваа разлика може да се увиди и за „апсолутни тврди“ и „променливи“ тела.
Ако вртењето околу точка или оска е проследено со второ вртење околу истата точка/оска, се добива трето вртење. Спротивноста (обратноста) на вртењето е исто така вртење. Па, вртењата околу точка/оска создаваат група. Но, вртењето околу точка или оска и вртењето околу друга точка/оска ќе доведе до нешто друго покрај вртење, на пример транслација.
Вртењата околу x, y и z оските се наречени главни вртења. Вртењата околу која и да било оска можат да се извршат преку вртење околу x оската, следено со вртење околу y оската, и со вртење околу z оската. Може да се каже, секое просторно вртење може да се разложи на мешавина од главни вртења.
Во динамиката на летот, главните вртења се познати како надолжна, напречна, и вертикална оска (познати како Тет-Брајенови агли). Овие изрази се користат и во сметачката графика.
Астрономија
Во астрономијата, вртењето е најобична појава при набљудувањето. ѕвездите, планетите и слични на ним тела се вртат околу своите оски. Чекорот на вртење на планетите во Сончевиот Систем беше првично измерен следејќи ги видливите одлики. Ѕвезденото вртење се мери преку доплеровото поместување или со следење на активните површински појави.
Ова вртење предизвикува центрифугално забрзување во појдовниот систем на Земјата со што малку е во спротивставеност со дејството на гравитацијата кога сме сè поблиску до екваторот. Една последица од ова дејство е дека предметите тежат помалку на екваторот. Друга последица е обликот на Земјата кој е малку изобличен во сплеснат сфероид.
Друга последица од вртењето на планетите е појавата која се нарекува прецесија. Како жироскоп, сè вкупниото дејство е мало „лулање“ во движењето на оската на планетата. Моментално закосеноста на Земјината оска во својата рамнина (осниот наклон) е 23,44 степени, но овј агол се менува полека (во периоди од илијадници години). (Погледај Осна прецесија и поларна ѕвезда.)
Вртење и револуција во меѓународните поимувања
Додека во доста европски јазици револуцијата често се користи како синоним за вртењето, во многу науки, особено во астрономијата и сличните науки, револуција, често нарекувана и „орбитална револуција“ како појаснување, е во употреба кога тело се движи околу друго тело додека вртењето е во употреба кога имаме движење околу оска. Месечините се вртат околу своите планети, планетите се вртат околу својата ѕвезда (како Земјата околу Сонцето), а пак ѕвездите се вртат околу нивното галактичко средиште. Движењето на деловите од галаксиите е сложено, но често вклучува и вртлив дел.
Овој проблем не се јавува во македонскиот јазик, бидејќи револуција се нареува „кружење“, што подразбира одење околу нешто и јасно се разликува од вртењето (околу оска).
Назадно вртење
Повеќето планети во нашиот Сончев Систем, вклучувајќи ја и Земјата, се вртат во иста насока во орбита околу Сонце. Исклучоците сè Венера и Уран. Уран се врти настранично во однос на сопствената орбита. Моменталните верувања се дека Уран имал нормална орбита и бил удрен од големо тело, удар кој го превртел Уран на страна. За Венера може да се каже дека се врти полека во спротивна насока („назадно“ или „ретроградно“). џуџестата планета Плутон е со недостатоци од овој или друг тип.
Физика
Брзината на вртење се определува со аголната честота (рад/с) или честота (повторувања/с, повторувања во минута), или период (секунди, деновиитн.). Временскиот чекор на промена на аголната честота е аголното забрзување (рад/с²), оваа промена е предизвикана од моментот на сила. Односот од двете ( колку е тешко да се помести, застане, или промени насоката на вртење) се определува со моментот на инерција.
Физичката појава на вртење околу постојана оска математички се опишува со односот агол-оска на вртења. Според правилото на десна рака, насоката која се оддалечува од набљудувачот е поврзана со вртењето во насока на часовникот и насоката која се приближува кон набљудувачот во насока на вртење спротивна на часовникот, слично како кај завртка.
Ојлерови вртења
Ојлеровите вртења обезбедуваат поинаков запис на вртењето. Се состои од три вртења определени од движењето добиено со промена на еден од Ојлеровите агли додека останатите два се непроменливи. Ојлеровите вртења никогаш не се изразуваат со поими од надворешен систем, или со поими од заедничкиот систем на телото во вртење, туку како мешавина од двете. Тие се претставени како различни оски од вртежниот систем, каде првиот агол ја придвижува линијата на јазли околу надворешната оска z, втората пак се врти околу линијата на јазли и третата е внатрешното вртење околу постојана оска во телото кое се движи.
Овие вртења се наречени прецесионо, лулачко, и внатрешно вртење
Уршулинска црква (Љубљана)
Уршулинската црква (словенечки : Uršulinska cerkev svete Trojice) е црква кој се наоѓа во Љубљана, Словенија. Оваа црква била изградена во 1726 година.
Подсаботин
Подсаботин (словенечки: Podsabotin) — населба во Општина Брда во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
Република Џенова
Република Џенова (лигурски: Repúbrica de Zêna, латински: Res Publica Ianuensis, италијански: Repubblica di Genova) — независна држава која постоела во периодот од 1005 до 1797 година и ја опфаќала територијата на Лигурија во северозападниот италијански брег, Корзика (1347-1768), како и бројни други територии во Средоземјето.
Републиката била основана кога добила самоуправување во рамките на Кралство Италија и постоела до нејзиното освојување од страна на Наполеон Бонапарт, кога била основана Република Лигурија. Претходно, Корзика ѝ била предадена на Франција во Версајскиот договор од 1768 година. Република Лигурија била вклучена во составот на Првото Француско Царство во 1805 година, додека по поразот на Наполеон било формирано Кралство Сардинија во 1815 година.
Историја
Пред 1100 година, Џенова се појавила како независна град-држава, како една од големиот број на италијански градови-држави во текот на овој период. Номинално, светиот римски цар бил господар и епископ на Џенова но вистинската моќ била под раководството на голем број конзули кои се биреле секоја година преку народно собрание. Џенова била една од т.н. „Поморски Републики“ (Repubbliche Marinare), заедно со Република Венеција, Република Пиза и Република Амалфи и трговијата, бродоградбата и банкарството помогнале земјата да стане една од најголемите и најмоќните воени сили во Средоземно Море. Фамилии како Адорно, Кампофрегосо и помали трговски семејства се борле за власт во оваа Република, а моќта на конзулите дозволувала секое семејство да се здобијат со богатство и моќ во градот. Република Џенова се протегала на територијата на денешна Лигурија и Пиемонт, Сардинија, Корзика, Ница и имала речиси целосна контрола на Тиренско Море. Преку учеството во Крстоносните војни, Џенова основала свои колонии во Блискиот Исток, Егејско Море, во Сицилија и Северна Африка.
Падот на крстоносните држави бил надоместен со сојузот на Џенова со Византија. Односите на Венеција со Византија привремено биле нарушени поради Четвртата крстоносна војна, па Џенова имала можност да ја подобри својата позиција. Џенова ја искористила оваа можност да се прошири во Црно Море и Крим. Во текот на овој период земјата се наоѓала во внатрешни непријателства меѓу моќните семејства како Грималди, Фиеши, Дорија, Спинола и други. Политичкиот врв на Џенова дошол преку нејзината победа над Република Пиза во поморската битка кај Мелорија во 1284 и со привремената победа над својот соперник, Венеција, во поморската битка кај Курзола во 1298 година.
Сепак, овој просперитет не траел долго. Црната смрт била увезена во Европа во 1347 година од џеновскиот трговски центар во Крим на Црното Море. Исчекувајќи го економскиот колапс, Џенова усвоила венецијански модел на владеење, каде на чело на градот-држава бил поставен дужд. Војните со Венеција продолжиле и по војната кај Киоџа (1378-1381), Џенова решително ја поразила на Венеција, по кое Џенова ја обновила својата доминација на Јадранот. Во 1390 година Џенова започнала крстоносна војна против пиратите во Тунис со помош на француските сили. Следниот 15 век започнала француската доминација од 1394-1409, а Џенова била ставена под раководство на под владеење на династија Висконти од Миланско војводство. Џенова ги загубила Сардинија од Арагон, Корзика преку внатрешните немири и Блискиот Исток, Источна Европа и Мала Азија која ги освоила Отоманското Царство.
Џенова била во можност да ја стабилизира својата позиција во 16 век, благодарение на напорите на Андреа Дорија, кој воспоставил нов устав во 1528 година, преку кој Џенова станала сателит на Шпанското Царство. Во овој период на економско закрепнување, голем број на аристократски семејства натрупале огромни богатства. Преку приходите од ропството, Џенова добила можност за истражување и експлоатација на Новиот Свет. Кристофер Колумбо, на пример, е роден во Џенова и донирал една десетина од неговиот приход од откривањето на Америка на Банката на Свети Георгиј во Џенова.
Во текот на 1450-те и 1460-те, Република Џенова станала пион во борбата меѓу Франција и Арагон за влијание во Италија. Загрозени од страна на Алфонсо V од Арагон, Џенова во 1458 станала војводсто под контрола на францускиот кралски намесник Жан II Анжу. Сепак, со поддршка од Милано, Џенова во 1461 година ја обновила републиката. Џенова на крајот била окупирана од страна на француски или милански војници за голем дел од тој период. Од 1499 за да се 1528, републиката ја достигнала својата најниска точка, во речиси континуирана француска окупација. Шпанија од друга страна го окупирала градот во 1522 година и го подложил градот на голем грабеж.
Во 1745 година Џенова влегла во Војната за австриско наследство на страната на Шпанија и Франција. Во 1797 година републиката била окупирана од страна на француската револуционерна армија на Наполеон Бонапарт, кој ја основал Република Лигурија. Република Лигурија била вклучена во составот на Првото Француско Царство во 1805 година, додека по поразот на Наполеон било формирано Кралство Сардинија во 1815 година.
Лагос
<div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 22em; text-align: right; font-size: 0.86em; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: normal;">
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;">
<strong style="font-variant:small-caps;">Лагос, Нигерија
Лагос, а многу ретко познат и како Еко според јорупскиот назив, е најголемиот град во Нигерија. Проценките за бројот на жителите на градот значително варираат, но генерално тие се движат во границите од 10 до 15,5 милиони луѓе, правејќи го притоа вториот најголем град во Африка (по Каиро).
Лагос прерасна од мала Јоруба населба во комерцијалниот и популациски центар на Нигерија. Тој ги преживеа периодите на доминација од две европски сили.
Климата во Лагос е слична со онаа на остатокот од Нигерија. Има две дождливи сезони, а најголемите дождови паѓаат од април до јули. Послабата дождлива сезона е во октомври и ноември. Постои релативно суво време во август и септември и подолга сува сезона од декември до март. Месечното количество на дожд помеѓу мај и јули варира од преку 300 mm, додека во август и септември се намалува до 75 mm, а во јануари е најниско - 35 mm. Главната сува сезона е придружена со харматански ветрови од пустината Сахара, кои можат да бидат многу силни во декември и февруари.
Комерцијален центар останува островот Лагос, кој е поврзан со копното преку три големи мостови: Еко, Картер и Третиот Копнен Мост. Островите Икоји и Викторија се тесно поврзани со островот Лагос. Главните пристаништа се во Апапа, сместен спротивно од Лагос. Постојат многу други области на копното. Една од нив, Икеја, е местото каде се наоѓа Меѓународниот аеродром Муртала Мохамед..
Лагос е главното и водечко пристаниште на Нигерија. Пристаништето може да се подели во три главни делови: пристаниште Лагос, пристаниште Апапа и конзерванско пристаниште, сите сместени на Гвинејскиот Залив.
Српски воени гробишта (Битола)
Српски воени гробишта во Битола – воени гробишта од Балканските војни и Првата светска војна во кои почива 1321 војник на Српската армија убиени во периодот 1912-1918.
Местоположба
Српските воени гробишта се наоѓаат јужно од градот Битола, крај патот кој води за село Буково, на околу 2 км од центарот на градот. Истите се наоѓаат во продолжение на Буковските гробишта.
Историја
Во текот на Балканските војни и Првата светска војна на подрачјето на Битолскиот Регион погинале околу 8.000 српски војници. Најголем дел од нив погинал во борбите на Кајмакчалан во 1916 година. Во спомен-костурницата на Кајмакчалан почиваат 4.400 војници, а на Српските воени гробишта во Битола е погребан 1.321 војник.
NGC 5732
NGC 5732 — спирална галаксија во соѕвездието Воловар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5732 се споменува и како UGC 9467, MCG 7-30-48, CGCG 220-46, IRAS 14386+3851.
Откривање
Објектот е откриен на 16 мај 1787 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5732 е од видот Sbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 5732 има привидни димензии од 1,4' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 40 м 38,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +38° 38' 17"". Положбениот агол на објектот е во износ од 40°.
Други поделби
Проучување на NGC 5732 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 52438. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 111; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3043. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 145.
Есма Реџепова
Есма Реџепова (ромски: Esma Rejepova;, - , ) — позната македонска пејачка и хуманитарка. Нарекувана е Кралица на Ромската музика во светски рамки. Во 2013 г. ја доби престижната титула Национален уметник на Република Македонија.
Животопис
Реџепова е петто од шесте деца на Чанија и Ибраим Реџепови, во мала куќичка во центарот на Скопје. Таткото Ибраим во бомбардирањето на Скопје во април 1941 година ја изгубил едната нога. Се обидел да ги прехрани четирите ќерки и двата сина како чистач на чевли, но бидејќи останал инвалид, некој постојано морал да му ја носи кутијата со бои и четки. Покрај другите браќа и сестри, и малечката Есма станала помошник на татка си. Но, наскоро го проширила „бизнисот“, па им помагала и на другите чистачи на чевли во Скопје. Таа била нивниот главен снабдувач со „репроматеријал“. Трчала до тогаш единствената работилница за производство на боја за чевли „ималин“ и набавувала за сите. Парите што чистачите и ги давале за автобуска карта, таа ги штедела за кино билет, а најчесто во набавки одела пеш. Постарите скопјанки можеби не се сеќаваат дека денешната ромска кралица е она истото девојче што пред педесетина години чекала во ред за да им купи млеко, а тие и давале по некоја паричка што исто така завршувала во билетарницата на скопското кино. Ученичката Есма имала бунтовна природа и никогаш не им останувала должна на оние што сакале да ја понижат нарекувајќи ја „Циганка“. Никогаш не се срамела од работата, ниту кога сиромаштијата го принудила деветгодишното девојче да чисти скали и да брише прозорци во домовите на имотните скопјани. Имала прекрасен глас секогаш широка насмевка и ведра природа. Нејзината мајка никогаш не запеала. Татко и Ибраим пеел, но само за своја душа, зашто пеењето по кафеани го сметал за недостоинствена работа. Неговата 13-годишна ќерка Есма била вљубена во песната, но тој всушност и не знаел дека таа веќе ја пленила публиката со својот глас, пеејќи песна во една театарска претстава и дека добила покана да учествува на меѓучилиштен натпревар во пеење во Сарај.
Таткото тоа го дознал еден ден, кога на вратата на Реџепови чукнал познатиот естраден уметник Стево Теодосиевски. Тој дошол да го убеди да и дозволи на Есма да настапува со неговиот ансамбл. Таа есен 1957 година, Есма победила на натпреварот и добила покани за соработка од Радио Скопје. Во 13-годишната црномуреста девојка, облечена во скромно фустанче, музичките критичари откриле вонсериски талент. Тој момент животот на Есма добил поинаков тек. Таа се вклучила во ансамблот на Теодосиевски, а татко и добил ветување од Стево дека тој ќе се грижи за неа, за нејзиниот настап, за кариерата и оти нема да дозволи таа да стане кафеанска пејачка. Дом и станал стариот автомобил на Стево Теодосиевски, патиштата, новите градови и хотелите. Есма денес речиси и не може да се сети на првите официјални настапи. Прво почнале со скромни турнеи во Македонија, потоа во републиките на бивша Југославија. Првиот настап на Есма надвор од СФРЈ бил во 1961 година во Бугарија. На двомесечната турнеја таа била вистинска атракција, затоа што во тоа време не било „природно“ Ромите да се вклучат во естрадниот живот. Заради контактите и поразвиениот музички пазар, скопјанката Есма од 1960 година станува жител на Белград.
Нејзин дом биле две соби на Дедиње, во кои живеел целиот ансамбл „Теодосиевски”, вклучувајќи ја мајката на Стево, која на Есма и била како втора мајка. Музиката и заедничкото живеење со Стево Теодосиевски ги крунисала во брак во 1968 година. Драчевци и денес се сеќаваат на големата и весела ромска свадба, а седум дена подоцна бракот го регистрирале во Белград. Од белградскиот аеродром почнуваат многу патувања на ромската музичка кралица. Есма станала популарна и поради тоа влегла во протоколот на претседателот на Југославија. Првпат пеела пред Тито во 1961 година, кога гостин на маршалот му бил индонезискиот претседател Сукарно. Со нејзините песни се расположил и либискиот водач Муамер Гадафи, кога летувал во резиденцијата на Бриони. По 30 години брак, смртта на Стево ги раздели Кралот и Кралицата. Но, таа вели дека тој останал присутен во нејзиниот живот.
Кралицата на ромската музика, Есма Реџепова починала на 11 декември 2016 година во Скопје.
Уметноста и хуманоста
Есма досега „излажала“ многу народи. Кога пеела во Шпанија мислеле дека е шпанска Ромка. Во Русија „малку го згрешила акцентот“, па публиката помислила дека е од Узбекистан. Во Келн публика од 20.000 гледачи занемела пред нејзиниот глас. Во концертната сала завладеала апсолутна тишина како никогаш дотогаш. Таа е среќна што по вторпат е номинирана за Нобелова награда за мир. Првпат во 1987 година, како кандидат на Црвениот крст на Југославија. а сега како адут на Светската организација на Ромите, со поддршка на 76 невладини организации и лајонс-клубовите во земјава. Есма никогаш не родила свои деца, но посвоила и одгледала 47. Сите тие растеле и се школувале во ансамблот „Теодосиевски“. Мајката на најмногу деца во Македонија денес има повеќе од 100 внуци и правнуци. И покрај настапите, и покрај грижата за големото семејство, таа успеа да даде и свој придонес во политиката. Беше и сѐ уште е активна членка на Демократска алтернатива на Васил Тупурковски. Но, како и во животот, така и во политиката таа настапува со своето космополитско кредо:
Есма е најмаркантното музичко име на македонската, балканската и светската музичка фолк-сцена, таа е жена која животот го посвети на хуманоста, човекољубието и добрината. Жената со божествениот глас почнувајќи од првото музичко откривање на 11 март, благодарение на ангелскиот глас стана светски прифатена и призната, таа со песната, темпераментот и ромскиот музички ритам го освои светот. Есма стана лесно препознатлив македонски бренд во светот со својата оригиналност и музичка виртуозност.
Филмска кариера
Во 2000-тите Реџепова ја продолжи својата филмска кариера. Таа се појави во четири документарни филмови во текот на деценијата, почнувајќи од германската Им Герцен де Лихтс - Die Nacht der Primadonnen во 2002 година. Потоа беше проследено со „Кога патот се наведнува ...“ Приказни за цигански караван во 2006 година, документарен филм за пет роми музиката дејствува на нивната турнеја низ САД. Таа сепак беше многу несреќна поради овој филм и сликата што ја дава за нејзината заедница. Мислеше дека публиката ќе замисли дека сите Роми живеат во неволји, игнорирајќи дека има Роми од средна класа, исто како и самата. Филмот „Rromani Soul“, објавен една година по и во режија на Луј Муше, го карактеризира Есма како водич за вистинското потекло на Ромите што се наоѓа во Каннај, Утар Прадеш од ромскиот јазичар Марсел Куртијад. Во 2009 година таа се појави во вториот германски документарен филм, Балкан душа и цигански блуз.
Репертоар
Есма Реџепова сними и објави повеќе од 580 песни, меѓу кои и две платина и осум златни дискови. Изврши повеќе од 22.000 концерти, од кои една третина се одржаа за добротворни цели. Со Ансамблот Теодосиевски сними 108 синглови, 32 компактни касети, 15 дискови, шест видеокасети и бројни телевизиски емисии.
Реџепова најмногу пееше на ромски и македонски, но исто така сними песни на српскохрватски, турски, хебрејски, грчки и хинди. Реџеповите песни често зборуваат за љубов, тага и брак. Една од нејзините најпознати песни наречена Чаје Шукарие стана химна за сите Роми насекаде низ светот.
Есма често пееше традиционални песни, и ромски и македонски, но многу од нив се и композиции. Теодосиевски вообичаено составува и уредува песни, но Есма составува и некои песни, вклучувајќи ги и Чае Чукарије. Таа, исто така, ги кореографираше настапите.
Музички стил и инспирации
Ансамблот Теодосиевски, со кој Есма Реџепова најмногу настапи, е составен од традиционални инструменти, кои ги користат и Ромите и Македонците, како што се обоа, хармоника, зурна и давул. Повеќето песни на Есма се или во линијата на ромската или македонската народна традиција, со различни влијанија кои се движат од турска, средна источна и Средна Европа. Сепак, современите влијанија се видливи на нејзината подоцнежна работа, која може да се окарактеризира како поп-музика под влијание на светот. Во текот на 2000-тите години, кога почна да пее дуети со помлади уметници, таа придонела за поп, етно-поп и RnB песни. Понатаму, некои од нејзините претходни песни, исто така, покажуваат силни влијанија од Запад, меѓу кои и Код, кодак (1966), Девојка и песна (1966), Макодо (1966), Песна Шефер Сарајеву (1970) и Ѓурѓовден, Ѓурѓовден (1972).
Гласот на Реџепова длабоко се променил со текот на годините. Кога почна да пее, нејзиниот глас беше светла и речиси детска. Стево Теодосиевски го спореди со звукот на сребрено ѕвонче.
Есма Реџепова бранеше дека ромската музика е инвентивна, се развива и е предмет на многу влијанија. Сепак, таа беше многу критична за хибридната ромска музика, како што се оние од Шпанија и Унгарија. Таа вели дека ромските музичари од овие земји играат повеќе или помалку локални неромски музика. Таа го смета својот стил на пеење како многу древно и традиционално.
Есма Реџепова не наведува ниту еден инспиративен уметник и наведува дека ѝ должи на својот покоен сопруг. Нејзини омилени уметници се бугарската Недјалка Керанова и иранскиот Гогош. Таа исто така ужива во класичната музика и го цитира Лучано Павароти.
Видеа и сцена
Есма Реџепова и Ансамблот Теодосиевски изведуваа „Романо Хоро“ за австриската телевизија во 1965 година На сцената и во нејзините музички спотови, Есма Реџепова игра со стереотипи поврзани со цигански жени и користи традиционални атирес и танчери. Блиско-источниот карактер на нејзините изведби често се зголемуваше за да ги задоволи не-ромските публики. На ист начин, костумите што ги носи Есма или нејзините танчари може да бидат неточни за македонската ромска култура. На пример, некои видеа покажуваат унгарски или руски носии, со цел да одговараат на очекувањата на не-ромски за ромската култура и традиционалните фустани. Иако Есма користела сензуалност и заведување во многу нејзини рани песни, како што е нејзиниот многуброен чечек, таа става ограничување со тоа што не носела нескромни танцови облеки. Наместо тоа, таа најчесто ги носела ромските димије, кои таа ги персонализирала со користење на модерни ткаенини.
Претставите може да бидат многу театарски, во зависност од песната и емоциите што растат од него. На пример, кога пее Хајри Ма Те Дајк, Реџепова обично носи црн превез и се преправа дека плаче.
Бидејќи интензивно работела со истиот музички ансамбл, Реџепова има одредена врска со своите музичари. На сцената, тие стојат и учествуваат во кореографијата и мими интеракциите со пејачот во согласност со текстот на песните. Во раните изведби, музичарите ги користеа своите инструменти лево и десно на ритамот, како и западните поп групи во тој период.
Расејување
Расејување или дифузија — процес на движење на молекули и јони од област со повисока концентрација кон област со пониска концентрација сè додека не се изедначат концентрациите од двете области (средини). Најчесто се среќаваме со расејување на два раствори, иако има и расејување меѓу гасови. При расејувањето меѓу раствори, се расејуваат и молекулите и јоните на растворената материја и оние на растворувачот.