cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Немањиќи — раѓање на кралството
Претпродукција
Нишките што се провлекуваат во низата се и „борбите на големите сили за територијата на Балканот, внатрешните конфликти, стекнувањето автокефалност од страна на српската црква, воените успеси и крвавите борби“. Бидејќи подоцна беше објавено дека првите дванаесет епизоди ќе завршат со крунисувањето на Стефан Првовенчани во Жичанскиот манастир, се шпекулирало дека серијата ќе има повеќе сезони и дека уште повеќе глумци ќе играат преку нив, играјќи ги преостанатите Немањиќи. Серијата наместо дванаесет имала тринаесет епизоди. Последната епизода од првата сезона го прикажува крунисувањето на Стефан во манастирот Жича, а завршува со неговата смрт. Пред да започне снимањето, на режисерот како асистент му се придружи Бојана Шутиќ, која со децении живее и работи во Рим. На продуцентската куќа режисерот е од големо значење поради стекнатото искуство со работата со Федерико Фелини, Френсис Форд Копола, Ал Пачино, Џесика Ланг и други.
Локации и сценографија
Серијата е снимена на повеќе од 200 локации низ Србија, од кои манастир Студеница е прв на списокот. Сценографот Кирил Спасески на 7 февруари 2017 година, изјави дека локациите ги исполниле очекувањата, бидејќи целта била да се поголемиот дел од местата да се всушност вистинските места каде што живееле или престојувале Немањиќите: „Ги земавме предвид остатоците од тврдината Маглич, која е од подоцнежен период, но ќе гi адаптираме како да е од тој период, потоа ги има и Смедеревската тврдина, манастирски комплекси што се во Рашка“.
Сите реквизити биле завршени пред 15 март, кога започнало снимањето. Успешно биле направени копии на средновековно оружје за да се прикажат што поверодостојно борбените сцени и сликите на српските, унгарските и византиските војници. Оружјето за петте главни глумци било рачно изработено. Милош Петровиќ во духот на средновековната српска мода изработил ремени на кои ставил нитни. Две недели пред закажаниот датум за почеток, палатата на Немања била изградена во Липовица (Белград) во Белград: тврдина палисада, копија од дворот и селото околу дворот. Во исто време, коњите беа обучени за сцените на борбите.
Исто така, во март, во магацинот Пристаништето во Белград започнлаа напорната изградба на сценографијата на манастирот Жиче, која беше насликана (копирана) „како нова“, покажувајќи како изгледал манастирот кога штотуку бил изграден. Првата клапа е снимена на 15 март на реката Студеница, а оттаму екипата се преселила наКопаоник каде се снимале сцени од одење во Бугарија. Преселувањето на камерманската екипа во студио го стави во преден план камерманот Небојша Башиќ, кој истакна дека најголемиот предизвик е да се најде соодветен тон на светлината на оган, свеќи и факели. „Немањиќи“ потоа беа снимени на Фрушка Гора, Космај, Калемегдан, Липовиќка шума, Борач (Книќ), Сирогојно, Смедерево, Херцеговина, Делиблатска пешчара и на крајот во Петрова црква во Нов Пазар.
Костимографија
За потребите на серијата рачно се изработени 800 костими. Околу месец и пол траеле подготовките за изработка на костими кои ги шиеле дваесеттина луѓе, предводени од костимографот Стефан Савковиќ и сценографот Кирил Спасејски. Според историчарот Марко Поповиќ - „тоа беше многу сложена и тешка работа, особено ако се има предвид дека српските историчари кои ја проучуваат оваа епоха имаат дилеми и не можат со сигурност да кажат што е навистина автентично.
Буџет
Во проектот биле вложени 2,87 милиона евра, од претходно предвидени 3.200.000 евра, а беше појаснето дека парите за реализација се собрани од спонзорот и од комерцијалниот придонес на Јавниот сервис. Се шпекулираше дека само првата епизода од серијата чинела 300.000 евра. Во просек, една епизода од серијата чини нешто повеќе од 180.000 евра, но РТС издвои само една третина од таа цена. Еден час од серијата чинеше околу 191.300 евра. Најголем дел од средствата за реализација, 1,82 милиони евра, обезбедија финансиери, спонзори и пријатели на серијата, Свислајон-Таково, Хемофарм и БК група. РТС издвои 1,05 милиони евра во кеш за целиот проект или 70.000 евра на еден час од програмот.
Музика
Музиката ја компонираше Драгољуб Илиќ, а песната во воведниот врв ја отпеа српската пејачка на православна духовна музика Дивна Љубојевиќ. На Твитер се појавија и снимки од тепачката со малку забрзано темпо и позната музика од серијата na Бени Хил, која и се допадна на публиката. Издавачката куќа ПГП РТС објавила диск со 25 композиции кои биле користени во самата серија чие укупното траење е 55 минути. Музички продуцент беше Оливер Ивановиќ, а музичари беа Никола Попмихајлов (византиска музика), Тијана Милошевиќ (виолина), Ладислав Мезеи (виолончело), Љуба Димитријевиќ (солист) на стари дувачки инструменти - флејта, Зурла и кравји рог), вокална група Сербија глобал арт, српски византиски хор „Мојсије Петровиќ”.
Грешки
Во третата епизода, каде Растко се замонашува во манастирот, јасно позади него, на ѕидот се гледа фреска на која се наоѓа слика на светец и Стефан Немања. Се верува дека овој светец бил Сава поради неговата униформа. Ова предизвика бурни реакции на Твитер и голема бура во медиумите.
Во осмата епизода од серијата беа забележани огромни грешки. Во една сцена, кравите се обележани со ушни ознаки кои беа воведени во Србија пред неколку години на барање на Европска унија. Во истата епизода се појавува ликот Богољуб Митиќ кој јаде цицвар, неколку века пред пченката да биде донесена во Европа. Истата епизода забележана е Рашка Немањиќ со чудно сценарио.
Реакции на публиката
По емитувањето на “Пилот”епизодата на дочекот на Новата 2018 година, реакциите на публиката и критиката беа главно негативни, дури отидоа до таму што гледачите беа непријатно изненадени после повеќемесечното исчекување. Во серијата беше критикувано одсуството на било каква драма и поприлична неинвентивност, како и наивна глума и пропусти во следењето на историјските факти. Дијалозите и глумечката екипа во епизодата “Пилот” прилично ја разочараа публиката. Критикувани беа и ефектите користени во серијата и „евтиниот“ општ впечаток за (прилично скапата) Пилот епизода. Различни десничарски портали и медиуми ја критикуваа серијата во контекст на „сквернавење на историјата“. На многумина им пречеше специфичниот јазик што се зборува во серијата. Тие зборови потекнуваат дури подоцна од латински, унгарски, турски, германски и руски јазик. На пример, зборот „причврљити” кој беше употребуван од глумецот Горан Султановиќ. Публиката ја критикувала и употребата на дорќолскиот жаргон во серијата.
Од друга страна, во позитивните критики спаѓаат и оние кои го фалат тоа што воопшто се снимала ваква серија (пред се поради тоа што се работи за жанр на кој авторите не обрнувале многу внимание во претходните години и децении) и дека исходот е задоволителен во однос на многу помал буџет од аналогните серии снимени во западните земји. Исто така, овие критики повикаа на трпение, бидејќи некои од главните глумци (Ќетковиќ, Глоговац, Миќаловиќ, Миќановиќ) сè уште не се појавиле во првата епизода. Бизарни работи и чуден јазик и глума во серијата беа сфатени како хумористични мотиви. Публика је готово једногласно похвалила костиме и музику.
Абусир
Абусир (Египетски pr wsjr ; ⲃⲟⲩⲥⲓⲣⲓ  , „Куќата или Храмот на Озирис“; Βούσιρις) е името дадено на египетски археолошки локалитет - поточно, обемна некропола од периодот на Старото Кралство, заедно со подоцнежните додатоци - во околината на денешната престолнина Каиро. Името го носи и соседното село во долината на Нил, по кое е наречено ова место. Абусир се наоѓа на неколку километри северно од Сакара, и бил една од главните елитни гробишта за античкиот египетски град Мемфис. Неколку други села во северен и јужен Египет се именувани како Абусир или Бусири. Абусир е еден релативно мал сегмент од широкото „пирамидно поле“ што се протега од север од Гиза до под Сакара. Во локалитетот Абусир се изведувале погребни обреди за време на Петтата династија на Старото Кралство. Како елитни гробишта, тогашната соседна Гиза „се наполнила“ со масивни пирамиди и други споменици од 4-та династија, водејќи ги фараоните од 5-та династија да бараат други места за нивните погребни споменици.
Во Абусир се најдени најголемиот број папируси од Старото Кралство до денес — папирусите од Абусир. Кон крајот на XIX век, голем број западни музеи се здобиле со збирки на фрагментарни папируси од административните (храмски) записи за еден погребен култ од Абусир, оној на кралот Нефериркаре Какаи. Ова откритие беше дополнето кон крајот на дваесеттиот век кога со ископувањата на чешката експедиција на ова место беа откриени папируси од два други култни комплекси, оној на фараонот Неферефре (се чита и Ранефереф) и на мајката на кралот Кенткаус II.
Чешкиот институт за египтологија при Факултетот за уметности од Универзитетот Чарлс во Прага, спроведува ископувања во Абусир од 1976 година до денес. Во моментов ископувањата ги води Мирослав Барта.
Некропола
На ова место има вкупно 14 пирамиди, кои служеле како главна кралска некропола за време на Петтата династија. Квалитетот на изградбата на пирамидите Абусир е послаб во однос на оние од Четвртата династија; можеби означува намалување на кралската моќ или послаба економија. Тие се помали од нивните претходници и се изградени од неквалитетен локален камен. Сите поголеми пирамиди во Абусир биле изградени како скалести пирамиди, иако најголемата од нив — пирамидата на Нефериркаре — се верува дека првично била изградена како скалеста пирамида во висина од околу седумдесет метри, а потоа била трансформирана во „вистинска“ пирамида со тоа што скалите биле пополнети со лабава ѕидарија.
Големи пирамиди
Трите најголеми пирамиди се:
Мастаби на дворјани
Гробниците на неколку високи функционери и членови на семејството се наоѓаат во непосредна близина на пирамидата на нивниот крал:
Абусир-југ
На северно од Сакара има гробишта на пониско рангирани службеници од Старото Кралство, вклучувајќи ги следниве гробници:
Саитско-персиски гробишта
На мал рид директно на југ од пирамидата на Неферефре има гробници од периодот на Саитите:
Храм
Исто така, во Абусир биле најдени значителни остатоци од храмот Рамесида, можеби изграден од Рамзес II. Храмот лежи на околу 500 метри југоисточно од пирамидите, близу до градините во пустината. Главната зграда на храмот била изградена од варовник. Имало три визби, мала сала со четири колони и двор (со sидови од кал) од десет варовнички столбови. Варовничката зграда била поставена во поголем комплекс направен од тули од кал со столб и магацини.
Грабежи за време на протестите во 2011 година
Абусир, Сакара и Дахшур претрпеле штета од ограбувачите за време на протестите во Египет во 2011 година. Дел од лажната врата од гробот на свештеникот Рахотеп бил украден, а било ограбувано и во магацинските простории.
Клима
Системот за класификација на климата Капен-Гајгер ја класифицира климата како пустина (БВч), како и во останатиот дел од Египет.
Мадеира
Мадеира била повторно пронајдена во 1419 година од португалските морепловци кои биле во службата на принцот Д. Енрике (Енрике Морепловецот), а ја населиле по 1420 година. Овој архилепаг се смета за првото територијално откритие во времето на португалскиот период на откритија.
Денеска Мадеира е едно од најпопуларните светски одморалишта, чии знаменитости се виното „Мадеира“, цвеќињата и рачната изработка, везилското занаетчиство, како и новогодишните прослави проследени со претстави со спектакуларни огномети (според Гинисовата книга на рекорди во Мадеира се случила една од најдолгите новогодишни прослави). Главното пристаниште кое се наоѓа во Фуншал е едно од најважните места на кое допираат сите трговски и трансатлантски патнички крстарења помеѓу Европа, Карибите и Северна Америка.
Истражување
Плиниј во своето дело спомнува т.н. „Виолетови острови“, чија положба е слична на Канарските Острови, но сепак може да се однесува и на островите на Мадеира. Плутарх спомнувајќи го воениот командант Квинт Серториј (72 п.н.е.) и неговото враќање во Кадис:
Измерената оддалеченост од Африка (1.250милји/2.000км), и близината на двата острова одговара на позицијата на островите на Мадеира и Порто Санто.
Легенда
Постои романтична приказна за двајца вљубени, Роберт Машим и Ана Арфе, во времето на владеењето на англискиот крал Едвард III. Во 1346 година, бродот на кралот пловејќи од Кралството за Франција наишол на бура и скршнал од својата насока. Нивниот брод удрил во брегот на некој остров за којшто се верува дека бил Мадеира. Подоцна, оваа приказна била искористена за именување на еден од градовите на Мадеира. Градот го добил името Машико по името на момчето од приказната во спомен на младите љубовници.
Откритиja
Познато е дека постоеле сознанија дека постојат Азорските Острови како и островите на Мадеира, и тоа многу порано пред откривањето на овие земји и нивното населување бидејќи островите се појавуваат во мапите во почетокот на далечната 1339 година. Според постоечките факти кои датираат од 1351 година зачувани во Фиренца, Италија, островите на Мадеира биле откриени многу порано пред официјалниот датум на „повторното пронаоѓање“ на Мадеира од страна на португалските бродови. Во Книгата на знаења (Libro del Conocimiento 1348-1349), шпанскиот калуѓер ја идентификува локацијата на островите со сегашната локација на островите на Мадеира.
Официјално во 1418 година, двајца капетани под управа на Енрике Морепловецот, Жоао Гонзалвес Зарко и Тристан ваз Теикеира, наишле на бура, скршнале од патеката и отпловиле до остров кој тие го нарекле Порто Санто (англиски: Holy Harbour или Свето Пристаниште), името ѝ го дале поради нивната благодарност и спасот од можниот бродолом. Следната година била испратена организирана експедиција под раководство на капетаните Зарко и Ваз Теикеира заедно со капетанот Бартоломео Перестрело во потрага по новата земја, за да го заземат островот и истиот да му припадне на Португалското Кралство. Последователно на ова, новите доселеници забележале статичен темен облак на југозапад кој го истражиле и на тој начин го пронашле најголемиот остров на Мадеира.
Населување
Првите колонизациски населувања на островите започнале околу 1420 или 1425 година. Првите населувања ги предводеле тројца главни капетани, а биле преселувани нивните почитувани фамилии, мала група благородници, луѓе од пониските класи и извесен број затвореници кои биле носени на островот за да ја обработуваат земјата. За да се здобијат со минимални услови за развивање на земјоделството, тие морале да исечат дел од густата лаворова шума и да изградат канали, бидејќи во некои делови од островот имало огромни количини вода, а во другите биле сушни. Во текот на овој период, половина од доселениците се хранеле со риби, растенија и овошја кои ги имало на некои почисти парцели од земја. Најпрвин, колонистите започнале да произведуваат пченица за нивна основна егзистенција, но подоцна кога почнале да се произведуваат поголеми количини пченица тие започнале да ја извезуваат во континентална Португалија.
Во септември 1433 година, првпат започнало да се појавува името на островот Мадеира (или островот на дрвото) на првите документи и мапи. Островот го добил името поради големите и густи лаворови шуми.
До 1480 година Антверпен (Анверс) имал околу седумдесет бродови кои биле задолжени за трговијата со шеќер во Мадеира, а шеќерот бил рафиниран и дистрибуиран во Антверпен. Околу 1490 година, Мадеира го надминува Кипар во производството на шеќер
Производството на шеќерна трска бил примарен двигател на економијата на островот, со што се зголемувала и потребата од работна сила. Робовите биле искористувани да ја одгледуваат шеќерната трска, и поради недостатокот од работна сила биле увезени уште робови па бројот на робовите достигнал 10% од населението во Мадеира до 16 век .'.
Во 1617 година, алжирските пирати, кои ги држеле во заробеништво христијаните по должината на средоземните брегови, заробиле 1.200 мажи и жени во Порто Санто. По 17 век, кога производството на шеќер се проширило во Бразил, Сао Томе и Принсипе и пошироко, најважниот производ во Мадеира станало виното. Британците ја окупирале Мадеира во текот на Наполеоновите војни, пријателската окупација започнала во 1807 година, а завршила во 1814 година кога островот ѝ бил вратен на Португалија.
Прва светска војна
Во Првата светска војна Португалија најпрвин била нападната во Мадеира на 3 декември 1916 година кога германската подморница, SM u-38, предводена од Макс Валентинер го нападнала пристаништето во Фуншал во Мадеира и торпедирал и потонал 3 брода, CS Дачија (1.856 тони), Кенгур (2.493тони) и Изненадување (680 тони). Командантот на францускиот воен брод Изненадување и 34 од нивниот екипаж (7 Португалци) погинале при овој напад. Британскиот брод Дачија кој лежел закотвен, претходно бил на военото поле во Казабланка и Дакар, бил во процес на пренасочување на Германците кон Брест, Франција. По нападот на бродовите, Германците продолжиле да го бомбардираат Фуншал уште цели два часа во оддалеченост од 2 милји. Меѓутоа, артилеријата на Мадеира го возвратила огнот и Германците биле принудени да се повлечат.
На 12 декември 1917 година, две германски подморници, SM U-156 и SM U-157 (предводени од Макс Валентинер) повторно го бомбардирале Фуншал, Мадеира. Овој пат нападот траел околу 30 минути.) Биле фрлени четиринаесет 4,7 инчни и 5,9 инчни гранати. Имало 3 жртви и 17 ранети. Исто така, голем број куќи и црквата Св. Клара биле погодени. Последниот император на Австроунгарското Кралство Чарлс I, по неговиот неуспешен државен удар во Унгарија, бил протеран во егзил во Мадеира. Тој таму починал на 1 април 1922 година и бил закопан во Монте. Во 1917 година Чарлс I се обидел да влезе во мировни преговори со Франција. Исто така, неговиот министер за надворешни работи Отокар Чернин бил заинтересиран за преговори за мир меѓутоа тој предлагал преговори во кои била вклучена и Германија. Поради тоа, императорот преговарал заедно со неговиот зет во Франција, Принцот Сикст од Бурбон-Парма, офицер во белгиската армија кој бил во улога на посредник и отишле многу подалеку во нивната намера за прогласување на мирот. Кога во 1918 година се појавиле информации за ваквата постапка на императорот, тој ги отфрлил обвинувањата на што францускиот премиер Жорж Клемансо бил принуден да ги покаже документите потпишани од страна на императорот. Поради тоа, Чернин поднел оставка доведувајќи ја Австроунгарија во уште понезавидна позиција во однос на навидум погрешниот сојузник.
Автономија
На 1 јули 1976 година, веднаш по демократската револуција во 1974 година, Португалија ѝ доделила политичка автономија на Мадеира. Овој датум е познат во историјата на Мадеира како Денот на Мадеира. Регионот се стекнал со свој парламент и законодавен совет.
Физичка положба
Архипелагот на Мадеира се наоѓа на 529 километри (323,11 милји) од африканскиот брег и 1.000 километри (621,37 милји) од Европа (оддалеченоста на Мадеира и Лисабон ), главниот град на Португалија, е пат од околу час и половина со авион). Во најјужниот дел на Мадеира се наоѓа Тор (каменлив рид) -Гребенот на Мадеира, со батометричка структура со огромни димензии во вид на оска свртена од север-североисток кон југ-југозапад чијашто должина изнесува 1.000 километри. Ваквата подводна структура е составена од долг геоморфолошки релјеф кој се протега од вдлабната рамница до 3.500 метри, нејзината најголема подводна точка е вдлабнатина од околу 150 метри (широка околу 36° на север). Потеклото на Тор - Гребенот на Мадеира не е јасно утврдено, но постојат мислења дека настанало од морфолошкото попуштање на литосферата.
Самиот архипелаг претставува група од вулканско-океански острови кои датираат од миоценот (пред околу 70 милиони години), и е составен од жариште во Земјината кора на африканската тектонска плоча. Мадеира и помалиот Пуст Остров, се најмладите острови од ова низа (датираат од пред 4,6 до 0,7 милиони години), додека Порто Санто, најмалиот остров е воедно и најстариот остров (датира од пред приближно 14 милиони години). Поради нивното потопување, постојат пет фази поврзани со ова вулканска група острови коишто се видливи на островот Мадеира, а тоа се:
На овие базалтни острови нема активни вулкани во последните 6000 години.
Остров Мадеира
Островот Мадеира се наоѓа на врвот на масивниот вулкански оклоп кој се издигнува околу 6 км2 (3,7 милји) над Атлантскиот Океан, на веригата на подводната планина Тор. Вулканот на врвот формира јаз во правец исток-запад во океанска кора по должина на Африканската Плоча, која започнала во миоценската епоха пред повеќе од 5 милиони години, и продолжила во плеистоценската епоха пред 700.000 години. По ова следела огромна ерозија, од која произлегле два долги амфитеатри отворени кон југ во централниот дел од островот. Вулканската активност продолжила и понатаму формирајќи конусни згури и кратери околу врвот на вулканот. Најмладите вулкански ерупции се случиле во западно-централниот дел од островот пред само 6.500 години, создавајќи конусни згури и кратери.
Островот е формиран од вулкански комплекс кој основа два масивни комплекси, а тоа се:
Флора и фауна
Мадеира го добила името по густите шуми со кои бил покриен целиот остров. Денеска од густите лаворови шуми преостанале само мал дел во јужниот дел на островот. Меѓутоа, на северот на островот, долините се богати со родни дрва со мал раст. Инаку, лаворовите шуми кои најповеќе се распространети во северните делови на Островот Мадеира се сметаат за светско наследство и се заштитени од УНЕСКО.
На Мадеира има три ендемски видови птици: зинова бура (Pterodroma madeira), долгоопашест гулаб (Columba trocaz) и златоглавото кралче (Regulus madeirensis), додека мадеирскиот снегар е ендемски подвид. Исто така многу важно е размножувањето на морските птици, како што се: мадеировата бура (Pterodroma Madeira), мала северноатлантска ветрушка (Puffinus baroli) и голем зовој (Calonectris diomedea).
Макаронезискиот регион е засолниште на многу богата флора. Всушност, составот на шумата на архипелагот и неговата зрелост наликува на шумите кои ги покривале Јужна Европа и Северна Африка во терцијарниот период пред милиони години. Големата биоразновидност на Мадеира е фитогеографски поврзан со Средоземниот Регион, Африка, Америка и Австралија, а интересот за ова фитогеографија сè повеќе се зголемува во последните години благодарение на епитрофните растенија.
Мадеира има многу ендемски видови на фауна - најповеќе безрбетници во кои спаѓаат најретките видови долги средоземни пеперуги, но исто така тука има и ’рбетници како што се: лилјакот, видови гуштери и некои од гореспоменатите птици. Најголемата тарантула во Европа живее на Пустите Острови на Мадеира и достигнува големина колку човечка рака. На овие острови живеат повеќе од 250 видови мекотели (полжави и голичи), некои школки со необична форма и боја, од кои повеќето се ендемски и ранливи.
Вади (аквадукти)
Островот Мадеира е влажен во северозападниот, а сушен во југоисточниот дел. Во 16 век, Португалците започнале со градење на вади и аквадукти за да спроведат вода во јужните земјоделски региони. Последните биле изградени во 1940 година. Бидејќи Мадеира е планински остров, градењето на овие вади било многу тешко и најчесто ги граделе осудениците или пак робовите. Некои од вадите биле заровувани со планинските страни, исто така било неопходно да се копаат тунели до дури 25 милји должина (40 километри), а некои од нив сè уште постојат.
Во денешно време, вадите не само што ги снабдуваат северните делови со вода туку обезбедуваат и хидро-електрична енергија. Постојат повеќе од 1.350 милји вади (2 170 километри) кон кои води мрежа од патеки. Некои од патеките се проодни и релаксирачки и поминуваат низ убави села, но другите пак се многу тесни и тешкопроодни и доколку не се внимава луѓето можат да се здобијат со сериозни повреди кои можат да бидат кобни по животот.
Двете најпопуларни вади (аквадукти) за пешачење се вадата „do Caldeirão Verde“ и вадата „do Caldeirão do Inferno“ коишто се тешкопроодни и поради тоа љубителите на пешачењето мораат да носат факли и шлемови. Вадата „do Caniçal“ е полесно проодна, и е оддалечена 7,1 милји (11,4 km) од Марокос. Оваа вада се нарекува мимозина вада поради тоа што низ целата патека има посадено мимози.
Густина на население
Во 2009 година, во Мадеира на пописот на населението биле избројани 244 286 жители кои живеат на површина од 768,0 км2 (296,5 sq mi) во единаесет општини.
Фуншал
Фуншал е главен град на автономниот регион Мадеира, со локација на јужниот брег на Мадеира. Тој е модерен град, кој се наоѓа во природно географски амфитеатар извајан од вулканска структура и речни хидролошки сили. Кога започнало населувањето на островот првите доселеници се населувале покрај пристаништето (Порто Фуншал) и во падините коишто биле нивно природно засолниште.
Градот Фуншал има богата историја пет века, тој го добил името од првите луѓе кои го пронашле и го населиле, а му го дале името Фуншал (анасон) поради анасонот кој го имало во изобилие во богатите шуми. Природното пристаниште и климата комбинирани со одличната географска позиција му помогнале на Фуншал да се развие многу бргу. Катедралата изградена помеѓу 1493 и 1514 година (од страна на Педро Анес во мануелински стил) била една од централните активности во овој период на создавање, и претставува едно од бројните историски богатства на Мадеира.
Економија
Воведувањето на слободната економска зона довело до издавање кредити под многу погодни услови, до развивање на инфраструктурата, произлегле продавници и многу основни привилегии за мали и средни претпријатија. Слободната зона на Мадеира, наречена Меѓународен бизнис центар на Мадеира, е економска област со привилегирани такси, кои ги поттикнуваат компаниите доделувајќи им цел спектар финансиски погодности и поволни такси, а ги остваруваат Слободната економска зона, Финансискиот центар за соработка со други земји, Меѓународната организација за испорака и Меѓународниот центар за услуги.
Услужниот сектор ѝ носи најголем профит на земјата со помош на данокот на додадена вредност, за разлика од земјоделскиот сектор на кој акциите постојано му паѓаат во економскиот регион.
Во последните неколку години, економијата во регионот се водела кон тоа да се отвораат нови компании за да се појави поголема конкурентност на пазарот, а потоа тие компании да се насочат и да соработуваат на меѓународните пазари. Најголемо производство во Мадеира е производството во секторот на храната, пијалаците (особено виното) и градежништвото.
Туризам
Туризмот е важен сектор во економијата на регионот бидејќи придонесува 20% на регионалниот данок на додадена вредност (ДДВ), и обезбедува помош за трговските, транспортните и другите активности и е од големо значење за продажбата на локалните производи. Најголемиот феномен на ДДВ-то се однесува на хотелите и рестораните чие ДДВ изнесува 9% од цената. Островот Порто Санто поради поволната клима и плажата долга дури 9 километри (5,6 mi) е целосно посветен на туризмот. Во последната декада е забележано значително покачување на бројот на сместувањата во хотелите.
Се смета дека развојот на Мадеира ќе продолжи да се одвива во иднината поради погодните кредити и соодветните инвестирања во туризмот и угостителството. Природните резервати се само уште едно нешто кое ги привлекува туристите во Мадеира. Посетителите се најчесто од земјите од Европската Унија, Германците, Британците, Скандинавците и Португалците. Средната стапка на посетување на островот била 60,3% во 2008 година, којашто го достигнала својот максимум во март и април кога ја надминала бројката од 70%.
Транспорт и имиграција
Граѓаните од Европската Унија според Шенгенската спогодба можат слободно да се движат низ државите кои се во ЕУ, додека граѓаните од другите држави треба да се идентификуваат.
Во 2009 година во Мадеира легално се преселиле 7.105 имигранти, најчесто со потекло од Бразил (1 300), Велика Британија(912), Венецуела (732) и Украина(682) според пограничната служба на Мадеира. Островот има два аеродроми, а тоа се: аеродромот Фуншал на островот Мадеира и аеродромот на островот Порто Санто. Летовите најчесто се одвиваат од Лисабон и Порто, или пак со директни летови од поголемите европски градови или пак од некои други држави, како што се Бразил, Венецуела, и Јужна Африка.
Транспортот помеѓу двата острова се одвива со авион и траект, со траектот се превезуваат и моторни возила. Сега внатрешноста на островите е многу проодна поради конструкцијата на Вијас Рапидас, најголемиот автопат изграден за време на португалскиот економски бум. Модерните патишта се поставени насекаде во островот, а тоа го прави подостапен за туристите, но сепак тука се и старите патишта низ коишто се одвиваат турите за запознавање на туристите со островот. Фуншал има јавен транспортен систем. Автобуски компании, вклучувајќи ги возните редови во Фуншал кои се одвиваат повеќе од илјада години, имаат сè уште редовен возен ред до сите интересни места на островот.
Емиграција
Мадеирските емигранти во САД се најсконцентрирани во регионот Нова Англија и средноатлантските држави, Северна Калифорнија и Хаваи. Исто така, тие емигрирале и во Род Ајленд и Масачусетс за да учествуваат во развојот на индустријата на лов на китови. Во 1980 година, на пописот на Обединетите нации биле регистрирани повеќе од милион Американци со португалско потекло, од кои поголем дел потекнуваат од Мадеира.
Во 1846 година, за време на гладот во Мадеира емигрирале повеќе од 6.000 луѓе во Британска Гвинеја, а веќе во 1891 година тие биле 4,3% од популацијата. Во 1902 година во Хонолулу, Хаваи емигрирале 5.000 Португалци од кои најповеќе потекнувале од Мадеира, а во 1910 година бројот пораснал на 21.000. Јужна Африка и Венецуела биле земји-домаќини на емигрантите од Мадеира.
Исто така, низ светот постојат заедници на луѓето од Мадеира, како што е големата заедница во Велика Британија, заедно со Џерси, и португалските Британци од кои најголем дел потекнуваат од Мадеира и го слават Денот на Мадеира.
Демографија
Кога Португалците го откриле островот Мадеира во 1419 година, тој бил целосно ненаселен, и немало никакви траги од луѓе. Најпрвин, островот бил населен од Португалците, фармерите од регионот Мињо (што значи Мадеира). Тие се нарекувале етнички Португалци и си развиле свој различен регионален идентитет со свои културни одлики.
Бројот на жителите изнесува под 250.000 жители, од кои поголем дел живеат на главниот остров Мадеира каде густината на населението е 337 жители/км2, додека во Порто Санто живеат околу 4.500 луѓе каде густината на населението е 112 жители/км2.
Риби
Благодарение на погодната географска положба Мадеира ужива во изобилство од најразлични видови риби. Рибните специјалитети се прават од рибите кои ги има покрај брегот на Мадеира, а тоа се: црна сабјарка, сина туна, бела сабјарка, сина сабјарка, копјарка, ситна пругаста туна и многу други.
Еспада (црната сабјарка) се служи со банана. Бакалау е исто така многу популарно јадење во Португалија.
Слатки
Традиционалните слатки на Мадеира најчесто се прават со локалните состојки, една од нив е меласата (букрвално: мед од шеќерна трска). Традиционалната торта во Мадеира се нарекува медна торта, и традиционално се крши, а не се сече со нож. Тоа е многу богата и голема торта. Крофничките првпат биле направени во Мадеира, а подоцна со емигрирањето тие се прошириле низ целиот свет започнувајќи во Хаваи. Паста де ната(пудингот) е многу популарен во Португалија.
Кафе
Во Мадеира постои долга традиција на одгледување кафе, како популарните кафиња од Португалија исто така и во Мадеира се произведува популарни кафиња како што се: гарото, галон, бица, чинеза и многу други.
Друго
Меѓу најпопуларните специјалитети во Мадеира спаѓа и пржената пченка којашто е многу слична на италијанскиот специјалитет полента.
Фестивал за готвачи во Мадеира
За да ја промовираат својата гастрономија во светски рамки, секој ноември во Мадеира се организира Готвачкиот фестивал. Секоја година фестивалот го посетуваат меѓународни готвачи коишто заедно со локалните млади шефови на кујни ги подготвуваат новите рецепти користејќи ги традиционалните производи од Мадеира, виното, локалните риби и други производи.
Петар Георгиев-Калица
Петар Георгиев-Калица (р. во Битола) — македонски композитор и текстописец. Основно и средно музичко образование завршува во Битола, отсек Виолончело. Дипломира на Правниот факултет и положува правосуден испит, и работи професионално како адвокат. За време на своето музичко образование членувал во многу музички групи во неговата родна Битола. Прв голем успех доживеа на македонскиот музички фестивал Валандово со песната „Ако одам во Битола“ за која ги напиша музиката и текстот, а во изведба на Октетот Македонија. Со оваа песна тој ја освои третата награда на жирито. Оваа песна е една од најпопуларните песни за Битола, а чија тема се старите битолски традиции. „Ако одам во Битола“ е искористена при изработката на многу документарни и музички настани посветени на Битола. Истата доживеа 12 преработки меѓу кои е и онаа од најпознатата македонска музичка ѕвезда Тоше Проески вклучена во неговиот етнички албум „Божилак“. Стилот на оваа преработка се разликува од оригиналната, но истата е добро примена од публиката.
Мадеира
Спорт
Во Мадеира се негуваат голем број спортови. Тука се вклучени и спортовите кои се играат и во затворен и во отворен простор. Спортови во кои Мадеира активно учествува се напишани во листата подолу:
Петар Георгиев-Калица
Во 1989 година, Георгиев постигна нов голем успех на најпознатиот македонски поп-фестивал МакФест каде учествуваше како композитор и текстописец на македонскиот хит „Летај ми, летај, гулабе“ во изведба на познатиот хрватски пејач Крунослав Киќо Слабинац. Оваа песна го освои второто место, заостанувајќи зад првопласираната само еден глас на публиката. Сепак, тој ја освои наградата за најдобар текст за песна. Иако оваа песна не победи, истата сè уште е популарна на Балканот.
Мадеира
Фудбал
Мадеира има два фудбалски тима во Португалската лига (во првата лига), Ф.К. Маритимо и ФК Насионал. Порано имало три тима, но Униао Мадеира бил дисквалификуван од првата лига во 1995 година и оттогаш напорите кои ги прави се недоволни за да се врати во првата лига на Португалија.
Петар Георгиев-Калица
Во 1991 година, тој ја напиша својата најпозната песна „Стариот џумбушлија“ која ја изведе познатата српска фолк-пејачка Ана Бекута на фестивалот Валандово. Песната се пласира на четвртото место заостанувајќи 3 гласа зад третопласираната. Оваа песна беше хит-песна во Република Македонија и наредната година ја освои наградата за најслушана песна во претходната година.
Мадеира
Фудбал
Познатиот Кристијано Роналдо кој е роден во Мадеира, ја започнал својата кариера во Насионал, а потоа направил трансфер во ФК Спортинг. Ф.К. Маритимо се смета за најдобриот клуб на Мадеира и има учествувано во купот на УЕФА и има постигнато забележителни резултати против тимови како: Јувентус, Лидс, Ренџерс. Во 2009/2010 година бил на петтото место на табелата, а со тоа се квалификувал за Европската лига 2010/2011година.
Петар Георгиев-Калица
Истата година, тој зеде учество на МакФест како композитор на песната „Розите пак се тажни“ во изведба на словенската пејачка Симона Вајс. Како автор двапати учествувал на Скопје Фест, фестивал на кој се бирал македонскиот национален претставник за Евровизија:
Мадеира
Фудбал
Од Ф.К. Маритимо излегле многу добри играчи, како што се: Пепе (сега во Реал Мадрид), Тонел (во Спортинг), Дени (во Зенит), Жорже Коста(пензиониран играч на Ф.К. Порто), Тарик Сектиуи (кој го напушти Ф.К. Порто во почетокот на лигата во 2009/2010 година, Нуно Валенте (сега во Евертон), Макакула (во Кајасериспор) итн.
Петар Георгиев-Калица
Карактеристичен белег на неговото музичко творештво се неговите текстови на традиционални староградски песни, каде основната инспирација му е Битола, неговиот роден град.
Мадеира
Фудбал
Нивниот најдобар пласман бил во 2003/04 година кога го освоиле четвртото место во Португалската лига. Исто така, има уште два тима кои не се дел од португалската лига, а тоа се ФК Сантана и Понтасоленсе. ФК Сантана била дисквалификувана од втората португалска дивизија па сега играат во третата португалска дивизија, додека пак ФК Понтасоленсе игра во втората португалска дивизија.
Кошарка
Во последните години, во Мадеира се забележува значителен напредок во полето на професионалната кошарка, со К.К.Мадеира кој има освоено безброј медали, особено нивниот женски тим. Кошаркарските клубови често ги има на натпреварувањата во Европа како што е ФИБА Еврокуп. Меѓу нивните најпознати кошаркари се Филипе да Силва и поранешниот кошаркар на Лос Анџелес Лејкерс, Ике Нванкво.
Сурфање
Во 2001 година бил одржан Светското првенство во сурфање во Мадеира во познатите места за сурфање: Пауло до Мар, Понта Пекена и Жардим до Мар.
Ракомет
Во Мадеира има само еден професионален ракометен тим, а тоа е воедно и најуспешниот тим во државата.
Рагби
Рагбито е еден од спортовите кој најмалку се практикува на островот.
Пешачење
Со околу 600 милји патеки, островот е одлично и привлечно место за пешачење и претставува одличен предизвик за љубителите на пешачењето.
Други спортови
Други популарни спортови на островот се рели трките, картингот и голфот. Поради поволната локација и климата, островот е идеален за водни спортови како риболовот, едрењето и нуркањето.
Поштенски марки
Португалија има издадено неколку поштенски марки на Мадеира во текот на неколку периоди, започнувајќи од 1868 година.
Значајни граѓани на Мадеира
Следните личности се родени во Мадеира или пак имаат поминато дел од нивниот живот во Мадеира:
Црква Свети Јован Златоуст (Шевченковски реон - Киев)
Црквата Свети Јован Златоуст (украински: Церква Іоана Златоуста) е поранешна црква која се наоѓала во Киев, Украина.
Во тоа време, црквата била посетувана од околу 7,000 верници. Главен недостаток на црквата било тоа што во зима во неа било многу ладно, а во летото многу топло. Освен тоа, црквата немала никаква вентилација.
Поради ова, во почетокот на 20 век, црквата била реновирена.
Натаниел Клајн
Натаниел Едвин Клајн (роден на 5 април 1991 година) — англиски фудбалер, десен бек на Ливерпул и на англиската репрезентација.
Оперативен систем за поддршка на безжична мрежа
Еден оперативен систем за поддршка на безжична мрежа (Wi-Fi) обично се состои од два дела: Драјвер ниво на поддршка и конфигурациско управувана поддршка.
Драјвер поддршките обично пружаат повеќе производители на чип-сетови. Исто така располагаат со Unix клонови како Linux и FreeBSD, понекогаш и со open source проекти.
Конфигурациско управувана поддршка се состои од софтвер кој набројува, придружува и проверува состојба на достапните Wi-Fi мрежи. Исто така вклучува поддршка за разни начини на шифрирање. Овие софтверски пакети најчесто го осигуруваат оперативниот систем за поддршка со стандардниот модел на драјвер.
Microsoft Windows
Microsoft Windows има сеопфатен пакет од драјвери кој поддржуваат Wi-Fi, а квалитетот зависи од произведувачот на хардверот. Произведувачите на хардвер речиси секогаш даваат драјвери со нивните производи. Windows праќа многу малку драјвери за Wi-Fi, но зависи и од производителот на оригиналната опрема (OEM) и производителот на уредот, за да бидеме сигурни дека корисникот ќе добие драјвер. Конфигурацијата и управувањето зависат од верзијата на Windows.
Mac OS X and classic Mac OS
Apple е присвојувач на Wi-Fi, тие поставиле Wi-Fi мрежи на аеродромите, засновани на 802.11b стандард, во јули 1999 година. Apple подоцна воведува AirPort Extreme, имплементација на 802.11g стандард. Сите Apple компјутери, почнувајќи со оригиналниот iBook во 1999 година, или имаат вградено AirPort 802.11 вмрежување или беа специјално дизајнирани за да обезбедат 802,11 вмрежување само со додавање на внатрешна AirPort картичка во компјутерот во која е вградена антена. Сите Intel-засновани Macs или доаѓаат со вграден AirPort Extreme или слот за AirPort картичка, и сите преносни Macs (сите MacBooks и поранешните iBooks и PowerBooks)имаат вклучено Wi-Fi за неколку години. При крајот на 2006, Apple почна со испорака на Macs Broadcom Wi-Fi чипови, кои исто така го поддржа предлогот за 802.11n стандард, но оваа можност беше оневозможена и Apple не сакаше да ја прикаже на способноста на хардверот сè до некое време подоцна, кога предлогот напредуваше понатаму. Во јануари 2007 Macworld Expo, Apple објави дека нивните компјутери ќе започнат пренос со 802.11n поддршка. Системскиот пренос со една скриена можност може лесно да се отклучи преку софтверот и поради сметководствени барања на Sarbanes-Oxley, Apple не можат слободно да додадат функции на веќе продадениот хардвер и мора да номинално да продаваат надградби за околу 2$.
Такиев тест
Кога реализираната вредност на F тестот ќе се најде во критичната област и се отфрли нултата хипотеза (H0), а алтернативната хипотеза се прифати (H1), заклучуваме дека помеѓу аритметичките средини барем на две маси на примероци кои потекнуваат од иста популација постои разлика, односно дека ефектите барем на два третмани помеѓу себе се разликуваат.
Во статистичката литература овој проблем се надминува со помош на методите за повеќекратна компарација (нивна основна одлика е да го фиксираат нивото на значајност α). Еден од предложените методи кој најмногу се применува е Такиевиот тест.
Такиевиот тест познат како тест на опсег или Таки-Kрамеровиот метод е едноставна постапка за компарација и статистички тест. Основан е од страна на Џон Таки. Овој тест овозможува, истовремено да ја испитаме значајноста во разликите на артиметичките средини на примероците од иста популација како и симултано компарирање на сите r(r-1)/2 појави на аритметички средини на примероците. Заснован е на многу слична формула од t-тестот, односно Т критериумот. Тој се реализира така што пресметаниот критериум Т, се споредува со апсолутната разлика на аритметичките средини на примероците. Ако Т е поголемо заклучуваме дека соодветните аритметички средини меѓу себе се разликуваат и не се статистички значајни, а доколку разликата е помала од Т, констатираме дека разликата помеѓу аритметичките средини на примероците е само случајна. Се пресметува според формулата :
Примена на Такиевиот тест
Интервал на доверба
Коефициентот на доверба за збирот на примероци со еднаков број на елементи изнесува 1-α. За нееднакви примероци коефицинетот на доверба е поголем од 1-α. Единствената разлика помеѓу интервалот на доверба за истовремени компарации и обични компарации е оценетото стандардно отстапување.
Анализа на варијанса
Анализа на варијанса со еден фактор
Ако критичната вредност од Таблицата за r=3, rn-r=12 и ниво на значајност на тестот 0,05 е еднаква на 3,77 вредноста на Такивиот Т критериум ќе изнесува:
Анализа на варијанса со два фактори Ако критичната вредност за ниво на значајност 0,05 изнесува 4,90 а резидуалната варијанса има 6 степени на слобода вредноста на Такиевиот Т критериум ќе изнесува:
Во случај кога се работи за примероци со нееднаков број на елементи треба да се пресмета оценетото стандардно отстапување за секоја споредба, така да оваа постапка понекогаш одговара на Таки-Крамеровиот метод.
Такиевиот тест е заснован на споредбата на аритметичките средини на примероците од иста популација. Од првиот примерок се пресметува опсегот(се пресметува со одземање на најмалите опсервации од најголемите), а од вториот примерок се пресметува стандардното отстапување.
каде S =стандардно отстапување на вториот примерок
Оваа вредност на q е основа на критичната вредност на q, врз основа на три фактори:
Распределбата на q е табела и се појавува во многу учебници за статистика. Покрај тоа P нуди кумулативна и квантил функција за q. Да претпоставиме дека имаме P независни набљудувања од нормална распределба со средна вредност µ и варијанса σ2. Нека w биде опсегот за овој збир т.е. максималната минус минималната. Сега да претпоставиме дека имаме проценка S2 од варијансата σ(2) кој се заснова на v степени на слобода и е независна од y_i(i=1……….r). Се дефинира како: q_(r,v)=w⁄s
Споредба со Scheffé’s метод
Ако се направи споредба Такивиот метод ќе резултура со потесен интервал на доверба(што е подобро отколку Шефеовиот метод). Шефеовиот метод има тенденција да даде потесен интервал на доверба и затоа е претпочитан метод.
Прекрасно (филм)
Прекрасно (шпански: Biutiful) е шпанско-мексикански филм од 2010 година, режиран од Алехандро Гонзалез Ињариту, кој е автор и на сценариото. Главните улоги ги толкуваат: Хавиер Бардем, Луо Џин, Марисел Алварес, Хана Бучаиб, Гуљелмо Естрела, Диарјату Даф, Тајшен Ченг, Едуард Фернандес, Насер Салех итн. Филмот имал две номинации за „Оскар“ и за наградите на БАФТА, како и една номинација за „Златен глобус“. На Канскиот филмски фестивал освоил две награди, а бил номиниран и за „Златната палма“. Вкупно, филмот освоил 21 награда, а имал уште 64 номинации.