cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Берген
Природни услови
Градот Берген се наоѓа во западниот дел на Норвешка. Од главниот град Осло е оддалечен 520 километри западно. Најблизок поголем град е Ставангер, оддалечен 210 километри јужно од градот.
Релјеф: Берген се наоѓа на западниот брег на Скандинавскиот Полуостров. Градот се развил на дното на заливот, на мала рамнина покрај морето. Таа е затворена од остатокот на копното со седум планини, кои се издигаат многу стрмно од градското јадро. Поновите делови на градот се простираат на пониските ридови од тие планини, па затоа градот е многу ридест. Според тоа, надморската висина на градот оди од 0 до 150 метри.
Клима: Климата во Берген е умерена океанска под влијание на Атлантикот и Голфската струја. Таа има поголема сличност со климата во Шкотска наместо со климата во источна Скандинавија. Зимите во овој град се најтопли во Норвешка, а летата се свежи. Температурата зиме е од -1 до 3°С, а во лето од 16 до 19°С, температурата во лето ретко надминува 20°С. Највисоката измерана температура е 31°С а најниската е -16°С. Берген е многу врнежлив град во просек 300 дена од годината врне. Најсуви месеци се Мај и Јуни, а највлажни се Октомври и Ноември кога некогаш со недели дождот не престанува.
Историја
Првите траги на населеност на местото на денешен Берген се појавуваат во времето на праисторијата. Денешната населба е основана во средниот век, во 1070 година, од страна на кралот Олав Кире. Веќе во 1217 година, Берген ја презема улогата на престолнина од северниот град Трондхејм, но во 1299 година му ја предава на Осло. Од тоа време градот е веќе познат како големо пристаниште, кое набрзо се приклучува во Ханза. Во склад со тоа, градот станува и извонредно важно трговско пристаниште во Северна Европа.
Во 16 век доаѓа до опаѓање на значењето на трговијата, поврзано со несогласувањата помеѓу круните и германските трговци. Меѓутоа, градот брзо се опоравил, останувајќи најголем град во државата до 1830 година. Со самото тоа, во 1831 година, со создавањето на современите окрузи во Норвешка, Берген, заедно со Осло, станал град-округ, но ова е укинато во 1972 година. Тогаш градот е приклучен кон околниот округ Хордалан.
Население
Денес Берген има околу 260.000 во градските граници, што е за 2,5 пати повеќе отколку пред еден век. Градот со околните предградија има преку 400.000 жители. Во последните години бројот на население во градот се зголемува со годишна стапка од 1%, а во случајот со предградијата е и повеќе.
Етнички состав: Населението на Берген до пред неколку децении било речиси исклучиво етнички норвешко. Меѓутоа, бројните доселеници од странските земји го измениле составот на населението. Така, денес етничките Норвежани сочинуваат 88% од градското население, а други поголеми групи се: Полјаци, Ирачани, Литванци, Сомалијци, Виетнамци, Германци, Чилеанци, Швеѓани и други.
Верски состав: Мнозинството од населението на Берген се припадници на протестантската Црква на Норвешка (80%). Втори по бројност се атеистите (14%), потоа римокатолиците (3%).
Стопанство
Стопанството на Берген посебно се потпира на големото градско пристаниште, едно од најголемите во Северна Европа и најголемо во Норвешка. Градот во последните децении стана значаен сообраќаен центар. Посебно е интересно тоа што градот главна точка за превоз на работници до гасните и нафтените платформи во норвешкиот дел на Северно Море. Денес, градското стопанство сè повеќе се потпира на трговијата и услугите, како и на примената на научно-истражувачката дејност. Така, Берген е познат по истражувањето на морето.
Минато неопределено свршено време во македонскиот јазик
Минатото неопределено свршено време (МНСВ) или перфект од свршени глаголи е сложена глаголска форма во македонскиот јазик со која се искажува прекажано дејство и дејство кое се кажува директно. Во лингвистиката ова време се нарекува перфект, поконкретно во македонистиката перфект од свршени глаголи. Минатото неопределено свршено време функционира слично како англискиот сегашен перфект т.е. present perfect simple. Карактеристично за ова време е образувањето со глаголска л-форма од глаголот кој се менува.
Карактеристично за македонскиот јазик е тоа што перфектот од свршени и несвршени глаголи развил две паралелни форми. Едната форма, која е застапена во сите македонски говори, се прави со помошниот глагол „сум“ и глаголската л-форма и често овој перфект се нарекува „сум-перфект“. Втората форма се образува со помошниот глагол „има“ и глаголска придавка, и овој перфект често се нарекува „има-перфект“. Има-перфектот е почесто застапен во западните македонски говори и двете форми имаат скоро иста функција во реченицата и времето.
Образување
Минатото неопределени свршено време се образува со сегашното време на помошниот глагол сум и глаголската л-форма на менуваниот глагол. Глаголот кој се менува во ова време е секогаш од свршен вид, по кој е и добиено името перфект. Важно е да се напомене дека за трето лице еднина и множина нема форма на помошниот глагол сум. Помошниот глагол сум во ова време се користи поради тоа што глаголската л-форма е нелична т.е. нема лице. Како и кај останатите определени времиња, така и кај ова време несвршените л-форми од свршените глаголи немаат самостојна употреба, како на пример глаголите паднал, станал, туку тие се комбинираат со честичките ако, да, ќе и слично.
Деклинацијата на глаголите од трите основни раздели за сум-перфект изгледа вака:
Деклинацијата на глаголите од трите основни раздели за има-перфект изгледа вака:
Употреба
Минатото неопределено свршено време се користи за изразување минато дејство без да се укаже или да се определи конкретниот момент на одвивање на дејството. Поради тоа времето се нарекува „неопределено“. Формите на ова време се употребуваат за прекажување или за директно кажување на дејството. Под директно кажување се мисли на наши мисли или искуства, додека под прекажување се мисли на прераскажување туѓи мисли или настани.
Примери за основното значење на времето се следните реченици:
Покрај оваа основна употреба, времето се користи за искажување и на:
Јужен Повратник
Јужен Повратник (наречен и Јарчев Повратник) — замислена кружница на најјужната географска должина на Земјата на која Сонцето може да дојде нормално на Земјината површина. Оваа појава се јавува при декемврискиот сонцестој, кога јужната полутопка е во најголема мера наклонета кон Сонцето.
Ова е еден од петте главни напоредници што стојат на картите на светот. Моментално јужниот напоредник (епоха 2011) лежи  јужно од екваторот.
Положбата на повратникот не е постојана, туку се поместува на север со стапка од речиси половина секунда (0,47″ или 15 метри) годишно. Во 1917 г. повратникот се наоѓал точно на 23° 27' ЈГШ.
Места
! scope="col" | Координати ! scope="col" | Земја, територија, море ! scope="col" | Белешки ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Атлантски Океан ! scope="row" | 🇳🇦 ! scope="row" | 🇧🇼 ! scope="row" | 🇿🇦 ! scope="row" | 🇲🇿 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Индиски Океан ! scope="row" | 🇲🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Индиски Океан ! scope="row" | 🇦🇺 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Корално Море ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Тихи Океан ! scope="row" | 🇨🇱 ! scope="row" | 🇦🇷 ! scope="row" | 🇵🇾 ! scope="row" | 🇧🇷 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Атлантски Океан
Наводи
Wendekreis (Breitenkreis)
Зимски олимписки игри 2014
{{ПозКарта+|Русија|width=250|float=none} |alt=Location of Sochi, Russia |caption= Местоположба на Сочи, Русија |places= | link=Сочи }}
XXII Зимски олимписки игри — зимски олимписки игри коишто се одржале од 7 до 23 февруари 2014 во Сочи, Русија, додека некои настани се одржале во зимското одморалиште Краснаја Полјана.
На игрите се одржале 98 настани во 15 зимски спортски дисциплини. Олимписките и Параолимписките игри 2014 биле организирани од Организацискиот комитет Сочи. Сочи бил избран како град-домаќин во јули 2007, во текот на 119. заседание на МОК одржано во Гватемала. Олимпијадата во Сочи била првата Олимпијада во Русија од распадот на СССР, кој бил домаќин на Летните олимписки игри 1980 во Москва.
Настаните од Зимската олимпијада 2014 се одржале на две места во нови објекти; Олимпискиот парк бил изграден во Имерентинската долина на брегот на Црното Море, додека Олимпискиот стадион и другите затворени објекти се наоѓале во близина, додека настаните на отворено се одржувале во Краснаја Полјана. Во подготовката за игрите, организаторите се насочиле на осовременување на телекомуникациите, електричната енергија и сообраќајната инфраструктура на областа. Иако првично се планирале 12 милијарди долари, различни фактори предизвикале буџетот да се зголеми на неверојатни 51 милијарда долари, надминувајќи ги проценетите 44 милијарди трошоци на Летните олимписки игри 2008 во Пекинг како најскапи олимписки игри во историјата.
Организацијата на Зимските олимписки игри 2014 биле вознемирена од неколку големи скандали, вклучувајќи ги обвинувањата за корупција кои довеле до сериозно покачување на трошоците, заедно со загриженоста на политичарите и спортистите за забраната на „пропаганда на нетрадиционални сексуални врски“ на Игрите.
Избор на град-домаќин
Сочи бил избран на 4 јули 2007 во текот на 119. заседание на Меѓународниот олимписки комитет одржано во Гватемала Сити, Гватемала, поразувајќи ги кандидатурите на Салцбург, Австрија и на Пјонгчанг, Јужна Кореја. Ова ќе биде првпат Руската Федерација да биде домаќин на Зимските олимписки игри. СССР бил домаќин на Летните олимписки игри 1980 одржани во и околу Москва.
Трошоци
До октомври 2013, проценети трошоци на Зимските олимписки игри 2014 достигнале 51 милијарда долари. Оваа вкупна сума е четири пати повеќе отколку првичниот буџет од 12 милијарди долари (споредено со 8 милијарди долари потрошени за Зимските олимписки игри 2010 во Ванкувер), со што игрите во Сочи биле најскапи олимписки игри во историјата, надминувајќи ги проценетите трошоци од 44 милијарди долари на Летните олимписки игри 2008 во Пекинг. Зголемувањето е припишано на квалитетот и условите на работата; Леонид Мартињук и Борис Немцов исто така тврделе дека 30 милијарди долари од буџетот биле проневерени или дадени како мито од Путин.
Според претседателот и извршниот директор на организацискиот комитет на Олимписките и Параолимписките игри во Сочи 2014, Дмитриј Чернишенко, се дозволува употреба на средства собрание за Сочи 2014 за развојниот период 2009/10 од партнерства и комерцијални програми, одложувајќи ја потребата за државни средства гарантирани од руската влада. Потврдил дека организацискиот комитет собрал повеќе од 500 милиони долари од маркетинг во првите пет месеци од 2009.
Руската влада обезбедила скоро 327 милијарди рубљи (околу 10 милијарди долари) за вкупниот развој, проширување и одржување на Игрите. 192 милијарди рубљи доаѓаат од федералниот буџет, а 7 милијарди рубљи од буџетот на Краснодарскиот крај и од буџетот на Сочи. Организаторите очекувале да имаат суфицит од 300 милиони долари по завршувањето на игрите.
Финансирањето од небуџетски извори (вклучувајќи средства од приватни инвеститори) — распределено по:
Собиралишта
Со просечна температура од 8,3 °C во февруари и влажна суптропска клима, Сочи бил најтоплиот град, кој негогаш бил домаќин на Зимските олимписки игри. Игрите биле 12. олимписки игри по ред кои го забранувале пушењето: сите собиралишта во Сочи, баровите и рестораните во Олимпискиот парк и јавните површини биле забранети области за пушење во текот на игрите.
Крајбрежно подрачје
Олимпискиот парк во Сочи е изграден покрај брегот на Црното Море во Имеретинската Долина, околу 4 километри од руската граница со Грузија. Собиралиштата че бидат сместени околу езерцето Медалс Плаза, со што се овозможува сите затворени објекти да бидат во близина. Нови собиралишта се:
По Олимпијадата
По Олимпијадата се планира да се организира градска улична трка на Формула 1 околу Олимпискиот парк. Договорот за одржување на Големата награда на Русија бил потпишан на 14 октомври 2010 и важи од 2014 до 2020. Првата трка ќе се одржи по церемонијата на затворање на Игрите, но МОК објавил дека трката ќе биде одложена до 2015, ако изградбата на патеката засмета на подготовките за Олимпијадата 2014.
Олимписки пламен
На 29 септември 2013, олимпискиот пламен бил запален во Олимпија, започнувајќи го седумдневното патување низ Грција и кон Русија, потоа штафетата започнала во Москва на 7 октомври 2013 пред да помине низ 83 руски градови и да пристигне во Сочи на денот на церемонијата на отворање, 7 февруари 2014. Тоа била најдолга штафета на пламенот во олимписката историја, поминувајќи над 60.000 километри низ сите региони на земјата, од Калининградската Област на западот до Чукотска на истокот, а факелот го носеле олколу 14.000 луѓе.
Олимпискиот пламен стигнал на Северниот Пол по првпат со атомски мразокршач и по првпат бил однесен во вселената, руските космонауит Олег Котов и Сергеј Рјазански го однеле на Меѓународната вселенска станица. Пламенот исто така бил однесен на највисоката планина во Европа Елбрус, како и во длабочините на сиберското Бајкалско Езеро.
Спортови
Вкупно 98 настани во 15 дисциплини во 7 спортови биле вклучени на Зимските олимписки игри 2014. Три дисциплини во лизгање се уметничко лизгање, брзо лизгање и брзо лизгање на кратки патеки. Шест скијачки спортски дисциплини се алпско скијање, нордиско скијање, слободно скијање, нордиска комбинација, скијачки скокови и скијање на даска. Две санкачки спортски дисциплини се боб и скелетон. Други четири спортови се биатлон, карлинг, хокеј на мраз и санкање. Вкупно дванаесет нови настани биле воведени на најголемите зимски игри досега. Бројот во заградите го означува бројот на настани предвидени во спортските дисциплини.
Календар
Во следниот календар секоја сина клетка претставува едно или повеќе настани, како што се квалификациите, во даден ден. Жолтите клетки ги претставуваат настани за медали во спортовите и во секоја ќелија е впишан бројот на финалиња предвидени да се одржат тој ден.
Освојувачи на медали
земја-домаќин (Русија)
Иван Нинковски
Д-р Иван Нинковски ( на –  на ) — југословенски и македонски агроном, еден од пионерите на овоштарството во Охридско и Преспанско. Објавил шест книги со стручна литература од областа на агрономијата и овоштарството.
Живот и дејност
Роден крај Охридското Езеро во 1921 година во стара охридска фамилија како син на Тодос Нинко и Ксантипи Теодоси, имал 19 години кога под налетот на бугарските фашистички окупаторски сили во 1941 година го напуштил родниот крај и пребегал во Тирана, Албанија кај неговиот вујко Јанко Теодоси. Таму посетувал италијанско училиште заедно со неговите четири братучеди и го научил италијанскиот јазик кој подоцна му овозможил да се усоврши во областа на овоштарството.
Посебно внимание посветил на проучувањето на видот нектарини. Во 1982 година ја објавил книгата „Nektarina“ во издание на Нолит, книга која била преведена и на унгарски.
По пензионирањето сè до својата смрт во 2010 година, работел како надворешен соработник на српското списание за здрав живот и природа „Моћ Природе“. Сите негови книги се објавени на српскохрватски или на српски јазик, освен првата која ја објавил преку Земјоделско-шумарскиот факултет во Скопје, па најголемата желба некое негово дело да биде објавено на македонски јазик му остана неостварена. Книгата Трешња е преведена на македонски од страна на неговата ќерка, меѓутоа никогаш не излезе од печат.
Неговиот син Здравко Нинковски е пензиониран рели возач од 80-тите 90-тите години кој се натпреварувал во државните првенства во автомобилизам на Автомото сојузот на Македонија. Неговиот внук од ќерка, Филип Здравески, е спортски новинар и фудбалер на ФК Слободен
Ласло Текеш
Ласло Текеш (унгарски:László Tőkés) — романски политичар од унгарска националност и свештеник.
224 (број)
224 (двесте дваесет и четири) — број и име на глифот што го претставува тој број. Тој е природен број што следи после бројот 223 а претходник на бројот 225.
Саскут
Саскут (Sascut) — општина во округот Бакау во Романија, во која живеат 10.167 жители.
Бледски договор (1947)
Бледскиот договор (исто така наречен „Спогодба Тито – Димитров“) е назив за повеќе билатерални договори помеѓу СФРЈ и НР Бугарија потпишани на 1 август 1947 година во Блед, СР Словенија, СФР Југославија. Овие договори го означувале обостраното тежнеење и настојување да се продолжат и развиваат нови односи помеѓу двете земји. Договорот бил пример за тоа како во текот на Студената војна е возможна мирољубива и блиска соработка помеѓу држави и народи кои во минатото, па и во последната војна биле непријатели. Го потпишале бугарскиот лидер Георги Димитров, и југословенскиот лидер Јосип Броз - Тито, што го отворил патот за идно обединување помеѓу државите во нова т.н. Балканска Федеративна Република. Договорот ги укинал визите и дозволил царински сојуз. Договорот го предвидувал и обединувањето на Вардарска Македонија со Пиринска Македонија и враќањето на Западните покраини од СР Србија на Бугарија. Ова го означило првиот пат Бугарија да ги признае Македонците и македонскиот јазик.
Овие договори ги обележуваат меѓусебните аспирации и напори за развој на нови односи помеѓу Југославија и Бугарија. Тие се согласиле дека владата ќе ја преземе НР Бугарија за да ги осигура правата на Македонците во Пиринска Македонија (денес област Благоевград) во слободен национален, економски и културен развој, и воопшто односите на Бугарија спрема СР Македонија. .
Бледскиот договор бил прифатен со Договорот за пријателство, соработка и заемна помош помеѓу Југославија и Народна Република Бугарија, потпишан и објавен во Евксиноград. Договорот содржи неколку точки за економска соработка, за царинско олеснување, подготовка на царинска унија, олеснување на граничните премини, граничен премин на границата на населението и за државјанството на двете земји. Југословенската влада се откажала од $25 милиони за воената штета што им ја должела Бугарија.
Шлагсдорф
Шлагсдорф (Schlagsdorf) — општина во округот Северозападен Мекленбург, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија.
Серџо Леоне
Серџо Леоне (италијански: Sergio Leone, Рим, - ) бил познат италијански режисер,сценарист и продуцент. Тој се смета за многу важен режисер во историјата на филмот, а особено е познат по неговите филмови од жанрот „шпагети-вестерн“.
Творештво
Леоне се смета за еден од најважните режисери во историјата на филмот, и покрај тоа што имал режирано само неколку филмови во својата кариера. Неговата режија била иновативна, оригинална и богата со стил. Тој бил основач на посебен филмски жанр и предонесол за преродбата на вестернот во 1960-тите години, благодарение на филмовите како: „За грст долари“, „За неколку долари повеќе“, „Добриот, лошиот и грдиот“ и „Беше еднаш на западот“.
Општина Карпош
Општина Карпош — една од десетте општини во главниот град на Република Македонија, Скопје. Општина Карпош се простира во северозападниот дел од Македонија, централно западен дел на Град Скопје. Општина Карпош на својата источна страна се граничи со Општина Центар, на запад со Општина Ѓорче Петров, на северна страна со Општина Бутел, а јужно се простира падината Водно, каде се простира граничната линија со Општината Сопиште. Карпош има правец на простирање со површина од 35 км2.
Според Статутот на Општина Карпош, подрачјето на општината е утврдено со закон. Границата на Општина Карпош почнува од ул. Рузвелтова, па по должина се протега до крај на Булeвар Партизански одреди т.е. до Порта Влае. Општина Карпош е  поделена на 14 заедници, од кои 13 се урбани, а една рурална (Бардовци).
Географија
Врз климатските особини на територијата на Општина Карпош посебно влијание има положбата и локалните географски услови. Средната годишна температура на воздухот изнесува 13,8 Целзиусови степени. Општина Карпош се одликува со топли и суви лета, а зимите се умерени и студени. Есента е релативно потопла од пролетта.
На територијата на општината просечно годишно паѓаат по 441,2 литри во м2 врнежи кои се нерамномерно распоредени во текот на годината. Вкупно има 102 просечни денови со појава на дожд, 9 дена со појава на снег кои главно се ограничени само во зимските месеци и се јавуваат од ноември до март и 14 дена со појава на магла исто така во зимските денови.
Низ општината тече реката Вардар, а на еден дел од општината тече и реката Лепенец.
Нема
Дел од планината Водно.
Историја
Општината Карпош е формирана на 8 ноември 1976 година со Законот за образување на општини на Град Скопје и за утврдување на нивните подрачја ("Службен весник на СРМ" бр.8/76). Во првиот состав на Општината, Претседател на Собранието на Општина Карпош беше Ристо Попески, а Претседател на Извршниот совет на Собранието на Општина Карпош беше Крсте Сарџовски.
Најголемиот дел од подрачјето на кое е формирана општината го носело името Карпош кое е заедничко име (прекар) на две значајни личности од историјата на Македонскиот народ: Карпош - војвода, кој во 1689 година бил водач на селското востание од Кривопаланечкиот и Кумановскиот крај и се борел против турските феудалци - паши (Карпошево востание). Востанието било задушено, а Карпош бил заробен, набиен на колец, избоден со копја, по што од Камениот мост во Скопје, Турците го фрлиле во реката Вардар.
За да не се заборави името на Карпош, тоа име го зел Христијан Тодоровски, народен херој на Македонија од НОБ, голем син на Куманово и легендарен партизански командант во Североисточна Македонија. Тој храбро загина на 7 февруари 1944 година, во борба против фашистичката полиција во селото Билјача.
Стопанство
Бројот на економски субјекти според стопанските гранки кои делуваат на територија на Општина Карпош се:
Најважни стопански гранки во општината се хемиската индустрија, транспортот и шпедицијата, градежништвото, прехранбената индустрија и производството на безалкохолни пијалaци, трговската и услужната дејност.
Демографија
Со донесувањето на новиот закон за територијална организација, во општината на 35 км2 површина живеат 60.580 жители (Според Државен Завод за статистика од 2014 година).
Во Општина Карпош живее 11,24% од вкупното население во Скопје, а 2,94% од вкупното население во Република Македонија. Со просечен број од 3,02 члена по домаќинство во општината живеат 13,43% од вкупниот број домаќинства во Скопје. Старосната структура на населението е понеповолна во однос на некои општини од Градот Скопје и Република Македонија.
Образовни институции
Во Општина Карпош постојат четири државни градинки: ЈУОДГ Мајски Цвет со 2 клона, ЈУОДГ Орце Николов со 3 клона, ЈУОДГ Пролет со 3 клона и ЈУОДГ Распеана Младост, како и пет приватни градинки: Бисери, Американско училиште, Француска градинка, Пиколини и Светот на Колорес.
Во општината егзистираат десет основни училишта: ОУ Христијан Тодоровски Карпош, ОУ Вера Циривири Трена, ОУ Лазо Трповски, ОУ Петар Поп Арсов, ОУ Војдан Чернодрински, ОУ Владо Тасевски, ОУ Братство, ОУ Димо Хаџи Димов, ОУ Јан Амос Коменски, ОУ Аврам Писевски. На територија на Општина Карпош има и три приватни основни училишта: Нова, Јахија Кемал и Американско училиште. Во последните 5 години значително се подобрени условите за учење и работа во државните основни училишта и градиники, како резултат на повеќето проекти реализирани од страна на Општината Карпош.
На територија на општината се наоѓаат и пет средни државни училишта во државата: СУГС Никола Карев, СУГС Орце Николов, СУГС Георги Димитров, СУГС Здравко Цветковски, ДСУ Математичко-информатичка гимназија и три приватни средни училишта: Нова, Американско училиште и Јахија Кемал. Постојат шест државни факултети: Педагошки факултет, Електротехнички факултет, Машински факултет, Технолошко-металуршки факултет, Факултет за ликовни уметности и Факултет за драмски уметности, како и два приватни факултети: Факултет за туризам и Њујорк колеџ. Исто така, во Општина Карпош постојат услови за сместување на ученици, студенти и постдипломци и тоа во: Ученички дом Здравко Цветковки, Студентски дом Гоце Делчев и Дом за постдипломци.
Здравствени институции
Во општина Карпош постои развиена здравствена мрежа, во која постои можност за давање на квалитетна и разновидна здравствена услуга, почнувајќи од примарна, специјалистичка, хируршка и секако голем дел на приватни здравствени услуги. Од вкупниот број на 165 здравствени установи  13 се јавни установи и 132 приватни. Исто така, на територијата на општината постојат и најголемите две приватни болници: Систина и Филип Втори.
Културни установи
Објекти од областа на културата во Општина Карпош во кои се одржуваат редовни и повремени претстави, фолклорни фестивали, концерти, ликовни колонии, манифестации и слични дејствија се: Драмски театар, Кинотека на РМ сместена во Библиотеката „Другарче“, Амфитеатар – на кејот на реката Вардар, античкото наоѓалиште Скупи, Манастирот „Св. Пантелејмон“.
Самоуправа и политика
Во 2017 година, општината имала вкупно 997 вработени, од кои 173 биле вработени во општинската администрација, а останатите во општинските јавни претпријатија. Градоначалник на општина Карпош е Стефан Богоев од редовите на СДСМ. Тој бил избран на локалните избори од 2017 година за мандат од четири години. Советот на општина Карпош е составен од 23 члена. Според последните локални избори од 2017 година, членовите на советот според политичката припадност за мандатот 2017-2021 се:
Културни и природни знаменитости
Општината Карпош е мошне богата со културно-историски споменици. На нејзиното подрачје се наоѓале/наоѓаат ретки споменици на македонската култура и традиција, а најзначајните настани од борбата за национална и социјална слобода на македонскиот народ се обележани со повеќе споменици и спомен-обележја:
Редовни настани
Во Карпош се одржуваат спортски училишни лиги во фудбал, кошарка, шах и одбојка за девојчиња.
Култура и спорт
Карпош располага со три спортски сали: сала “Борис Трајковски”, сала “Партизан”, сала “Форца”, еден затворен базен “Борис Трајковски”, деветнаесет спортски игралишта и четериесет и пет детски игралишта.
Раковец (Брежице)
Раковец (словенечки: Rakovec) — населба во Општина Брежице во источна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Штаерска. Населбата сега е вклучена во Посавскиот статистички регион.
Куќа на ул. „Широк сокак“ бр. 46 (Битола)
'''Куќа на ул. „Широк сокак“ бр. 46 — архитектонско обележје во градот Битола, заведена како културно наследство на Македонија во Списокот на заштитени добра''' на Министерството за култура под реден број 105 во Битола.
Дрангајекидл
Дрангајекидл (Drangajökull) — најсеверниот ледник во Исланд. Зафаќа површина од околу 160-200 км2 и се наоѓа во југозападниот дел од полуостровот Хорнстрандир на надморска висина од 925 метри. На ледникот се издигаат неколку врвови — „Хлјодабунга“, „Рејдарбунга“ и „Хролајфсборг“. Од неколикуте леднички јазици најпознат е „Калдалон“, со должина од пет километри. Снежната граница се наоѓа на 700 метри. Под Дрангајекидл се наоѓа изгасен вулкан.
Велосипедизам
Велосипедизам — употреба на велосипеди за сообраќај, рекреација или за спорт. Лицата кои возат велосипеди се нарекуваат „велосипедисти“, Покрај вообичаените велосипеди со две тркала, во велосипедизмот се вбројуваат и возењето на моноцикли, трицикли, квадрицикли и слични возила.
Велосипедите се појавиле во век и моментално се проценува дека има над една милијарда велосипеди во светски рамки. Првите велосипеди во Македонија се претпоставува дека се појавиле исто така во век. Велосипедите се користат како основно средство за превоз во многу делови на светот.
Велосипедизмот нашироко се цени како многу делотворен и ефикасен модел за превоз идеален за кратки или умерени растојанија. Велосипедите обезбедуваат бројни користи во споредба со моторните возила, вклучувајќи значајна фискултура со возењето велосипед, меѓу кои се вбројуваат намалената потрошувачка на фосилни горива, помало загадување на воздухот и помала бучава во градовите, помали сообраќајни гужви, полесно паркирање и полесно управување. Во предности влегуваат и намалените финансиски трошоци како за корисникот, така и за општеството во целина (занемарливо оштетување на патиштата, помала зафатнина на патишта). Со можноста за закачување на велосипеди на автобусите, сообраќајните претпријатија можат значајно да ги зголемат областите кои ги опслужуваат.
Помеѓу слабостите на велосипедизмот се нестабилноста на велосипедот по природа, големата изложеност при несреќи (особено во судири со моторни возила), поголемото време за патување (освен во густо населените области), изложеноста на временските услови, потешкотијата во пренесувањето патници, конкурентноста со другите општествени форми на јавен превоз и вештините и кондицијата за велосипедизам.
Опрема
Во многу земји, најмногу употребувано возило за друмски превоз е градскиот велосипедот. Најчесто содржи рамки со лежерна геометрија, заштитувајќи го велосипедистот од ударите на патот и олеснувајќи го управување при ниски брзини. Градските велосипеди вообичаено се опремени со додатоци, како калници, кошници и светла кои ја надополнуваат корисноста на дневна основа. Некои земји во светот особено се потпираат на велосипедите и нивната култура го практикува велосипедот како основен облик на сообраќај. Во Европа, Белгија и Холандија важат за земји со најмногу корисници на велосипеди кои ги употребуваат за секојдневен превоз.
Друмските велосипеди тежнеат да имаат поисправен облик и пократка основа на тркалата, правејќи го велосипедот пофлексибилен, но со тешкотии за управување при мала брзина. Обликот, надополнет со ниски рачки, побарува возачот да биде навален нанапред, со што се создаваат посилни мускули (особено ножните) и се намалува отпорот на воздухот при големи брзини.
Цената на нов велосипед може да се движи од 4.000 денари до повеќе од 600.000 денари (најскап велосипед во светот е приспособениот Мадон од Дамјен Хирст, продаден за 500.000 американски долари ), што зависи од квалитетот, видот и тежината (најновите друмски велосипеди може да тежат одвај 3,2 килограми). Меѓутоа, одредбите на Меѓународниот велосипедистички сојуз наведуваат дека велосипед употребен во трка не смее да тежи помалку од 6,8 килограми. Воедно, се препорачува самите да се измерите и велосипедот да го испробате пред да пристапите кон купување на велосипед.
Вештини
Многу училишта и полициски служби велосипедски натпревари, на кои децата учат како се вози велосипед и ги воведуваат во правилата на сообраќајот, особено оние кои се однесуваат на велосипедистите.
Покрај вообичаеното возење, друга вештина е ефикасното и безбедно возење во сообраќајот. Еден популарен пристап во возењето велосипед е користењето на цела лента, како што тоа го прават моторните возила. Друг пристап, во држави каде што велосипедизмот е популарен, како Холандија, велосипедистите понекогаш се разделени во посебни ленти на страна.
Инфраструктура
Велосипедистите, пешаците и моторџиите имаат различни потреби на патот и сакаат различен изглед на патиштата, поради што можат да настанат конфликти. Некои власти даваат предност на моторизираниот сообраќај, на пример воведувањето еднонасочни улици, слободно вртење во десно, големи кружни текови и раскрсници. Други пак воведуваат мерки за ограничување на влијанието на моторизираниот сообраќај. Во првите случаи, велосипедизмот бележи намалување, додека со вторите мерки има стабилност и продолжува да се развива. Понекогаш можат да се случат екстремни мерки против велосипедизмот. Во Шангај, каде некогаш велосипедите биле преовладувачки начин на сообраќај, биле воведени забрани за велосипедисти на неколку градски улици во декември 2003 година.
Во областите каде велосипедизмот е популарен и охрабруван, велосипедските паркинзи користат велосипедски држачи, мини-гаражи со можност за заклучување и чувани велопаркови со цел да се намали кражбата на велосипеди. Локалните власти го промовираат велосипедизмот дозволувајќи велосипедите да бидат пренесувани во јавниот превоз или преку воведување надворешни помошни држачи на возилата на јавниот превоз. Спротивно, отсуството на безбедни велопаркинзи води кон незадоволство од велосипедистите.
Издвоени велосипедски патеки можат да се сретнат во некои градови. Овие патеки често мора да бидат делени со ролерџиите, скејтерите и пешаците. Одвојувањето на велосипедскиот и автомобилскиот сообраќај во градовите наишол на поделен успех, како во безбедноста, така и во ширењето на велосипедизмот. На одредени точки двата тека мора да се сретнат, често на опасен начин, како и со закрчен сообраќај. Студиите покажале дека поради високата можност за несреќи на овие места, некои такви издвоени патеки можат всушност да го зголемат бројот на несреќи на автомобили-велосипеди.
Велосипедите се сметаат за одржлив начин на сообраќај, особено погодни за градска употреба и на релативно кратки растојанија користени за превоз (како и за рекреација). Студиите на случаи и добрите искуства (од европските градови и некои светски примери) кои го промовираат и поттикнуваат овој начин на велосипедизам во градовите можат да се најдат на Елтис, европскиот портал за локален превоз.
Голем број европски држави, вклучувајќи ги Австрија, Германија, Данска, Италија, Холандија, Франција и Шведска, применуваат строги одредби за велосипедистите, насочени кон нивна заштита. На пример во Холандија, законот претпоставува дека посилниот учесник (н.п. возачот на автомобил) е одговорен во случај на несреќа со послаб учесник (н.п. велосипедист), доколку не биде докажано дека однесувањето на велосипедистот не можело да биде очекувано.
Воедно, во Холандија, возачите знаат и очекуваат голем број велосипеди, а велосипедските патеки се раширени и (во градови) приближени до моторите. Поради овие одредби бројот на несреќи помеѓу автомобилите и велосипедите не е висок во Холандија.
Голем број градови, вклучувајќи ги Париз, Лондон и Барселона, сега имаат развиен систем на измајмување велосипеди, кои им овозможуваат на луѓето да користат велосипед низ градовите. Вообичаено овие градски велосипеди се ослободени од плаќање во одреден временски период.
Видови
Постојат неколку дисциплини на возење велосипед:
Градски велосипедизам
Градскиот велосипедизам се однесува како на велосипедизмот како средство на секојдневен превоз, како и употреба на велосипедот за комерцијална активност, главно за превоз на добра и најмногу се сретнува во урбаните средини.
Поштите во многу земји долго време се потпирале на велосипедите. Британската Кралска пошта започнала да ги употребува велосипедите во 1880 година; денес, постојат 37.000 велосипедски поштари во Велика Британија, 25.700 во Германија, 10.500 во Унгарија и 7.000 во Шведска. Во Австралија, Австралиската пошта исто така повторно ги вовела поштенските достави на некои патеки поради неможноста да вработи доволен број на возачи кои ќе сакаат да ги користат нивните неудобни мотори. Лондонската амбулантна служба неодамна вовела велосипедска итна служба, кои често можат да стигнат до местото на несреќа во средиштето на Лондон побрзо отколку моторизирано возило.
Кон крајот на век, урбаните полициски велосипеди станале почести, бидејќи подвижноста на полицајците со автомобили била ограничена од гужвата во сообраќајот и пешачките зони.
Велосипедски туризам
Велосипедите се користат како средство за рекреација од сите возрасти. Велосипедскиот туризам, исто така познат како велотуризам, кој вклучува возење и истражување или разгледување со велосипед за задоволство.
Омилена холандска активност е релаксирано возење велосипед во руралните подрачја во внатрешноста на Холандија. Земјата е многу рамна и испресечена од велосипедски патеки, каде велосипедистите не се попречувани од автомобили или други сообраќај, што ги прави идеални за велосипедизам. Многу Холанѓани се пријавуваат секоја година на настанот наречен fietsvierdaagse — „четири дена велосипедизам“ низ руралните подрачја. Париз-Брест-Париз, која започнала во 1891 година, е најстарата велосипедска трка која сè уште се одржува редовно на отворен пат, се одвива на растојание од 1.200 километри и вклучува 90 часа временска рамка.
Организирани трки
Многу велосипедски клубови одржуваат организирани трки на кои можат да учествуваат велосипедисти од сите возрасти и нивоа. Најчесто, организираните трки започнуваат со голема група на возачи, наречена маса, група или главна група. Оваа ќе се разретчува како што напредува патеката. Многу возачи избираат да возат заедно во групи со исто ниво на вештини со што ја искористуваат заветрината.
Повеќето организирани трки бараат однапред пријавување, како и барање за исполнување на одредени минимални стандарди во врска со опремата на велосипедот која треба да се поседува. Трките вообичаено вклучуваат неколку различни патеки, подредени по растојание, како и неколку паузи кои вообичаено вклучуваат освежување, прва помош и алат за одржување. Патеките може да се менуваат и најчесто траат по околу 100 километри.
Планински велосипедизам
Планинскиот велосипедизам започнал во 1970-тите години, првично како спорт за спуст, возен на специјално обликувани велосипеди. Повеќето планински трки се одржуваат на неасфалтирани патишта, патеки и специјално направени паркови. Во поново време се појавил и планинскиот велосипедизам со спуст, кој се практикува на стрмни места и се смета за екстремен спорт.
Тркање
Кратко по појавувањето на велосипедите, започнале да се појавуваат трки во многу делови на светот. Првите трки доведувале до многу повреди. Поголемите трки станале познати за време на „златното време на велосипедизмот“ во текот на 1890-тите, со појава на трки во Европа, САД и Јапонија. Едно време, скоро секој поголем град во САД имал велодром или два за велодромските трки, меѓутоа од средината на век, значењето на велосипедизмот се намалувало, додека во континентална Европа продолжил да биде еден од главните спортови, особено во Обединетото Кралство, Франција, Белгија, Италија и Шпанија. Најпозната од сите велосипедски трки е Тур де Франс. Започнала во 1903 година и продолжува да го лови вниманието на спортскиот свет.
Во 1899 година, Шарл Минторн Марфи станал првиот човек кој извозил на својот велосипед една милја за помалку од една минута (оттука неговиот прекар, Мајл-а-Минут Марфи).
Како што велосипедот напредувал во неговиот облик, се појавувале различни трки. Друмските трки вклучуваат поединечно и екипно натпреварување и се изведуваат на различни начини. Ова вклучува од еднодневни трки, критериуми и хронометри до повеќеетапни трки како Тур де Франс, Џиро д’Италија и Вуелта а Еспања, кои ги создаваат трите големи велосипедски трки. Лежечките велосипеди биле забранети на велосипедските трки во 1934 година откако Марсел Берте поставил нов часовен рекорд (49,992 км на 18 ноември 1933 г.). Велодромските велосипеди се користат на велодромите за велодромските трки, додека велокрос трките се одржуваат на отворен простор, вклучувајќи асфалт, трева и кал. Велокрос трките вклучуваат и вештачки пречки како мали препреки преку кои возачите скокаат. На хронометарските трки, друг облик на друмскиот велосипедизам, велосипедистите треба да возат најбрзо, односно се натпреваруваат со часовникот. Хронометрите можат да бидат изведувани како екипа или поединечно. Велосипедите се менуваат за хронометарските трки, искористувајќи ја аеродинамиката на сите можни начини. Во поново време, планинските трки исто така постигнале меѓународна популарност и станале олимписки спорт.
Професионалните управни велосипедски трки поставуваат ограничувања на велосипедите кои можат да бидат користени на трките, кои се спроведуваат под нивна капа. На пример, Меѓународниот велосипедистички сојуз, управно тело во меѓународниот велосипедизам (во кои влегуваат трки како Тур де Франс), кон крајот на 1990-тите одлучил да создаде дополнителни правила, кои забрануваат велосипедите да тежат помалку од 6,8 килограми. Правилата на UCI исто така забрануваат одредени промени во велосипедските рамки (како што се лежечките велосипеди), поставувајќи услов велосипедот да има двојна градба на триаголник.
Воени
Велосипедот не е погоден за борба, но бил користен како средство за извидување, како и за превоз на војници и средства во борбените области. Велосипедот со ова презел многу од функциите на коњите. Во Втората бурска војна, обете страни користеле велосипеди за извидување. Во Првата светска војна, Франција, Германија, Австралија и Нов Зеланд користеле велосипеди за превоз на трупите. При инвазијата на Кина во 1937 година, Јапонија поседувала околу 50.000 велосипедски трупи, а слични вакви единици имале и при освојувањето на Малезија во Втората светска војна. Германија користела велосипеди во Втората светска војна, додека Британците имале воздухопловна единица со расклопени велосипеди.
Во Виетнамската војна, комунистичките сили користеле велосипеди за пренос на товар долж Патот на Хо Ши Мин.
Последната земја позната по одржување на велосипедска бригада била Швајцарија, која ја распуштила оваа единица во 2003 година.
Активизам
Во велосипедскиот активизам присутни се две теории: едната посветена на промовирање на велосипедот како алтернативен облик на превоз, а другата посветена на создавање на услови за дозволена употреба на велосипеди, како и охрабрување за нивна употреба, било во секојдневниот живот, било за рекреација. Иако првата, која го придава значењето за заштита на енергија и ресурси и здравствените придобивки од велосипедите во однос на автомобилите, е релативно неоспорена, втората е предмет на поголема дебата.
Важи општа согласност дека подобрувањето на локалните и железничките услуги и другите облици на масовен превоз (вклучувајќи поголеми одредби за употреба на велосипедите) создаваат услови за охрабрување на употребата на велосипедите. Меѓутоа, постојат различни мислења за улогата при употреба на одвоени велосипедски патеки и другите работи на велосипедската инфраструктура при изградба на градови и патишта кои би биле пријателски настроени кон велосипедите.
Некои велосипедски активисти (вклучувајќи одредени советници за управување со сообраќајот) бараат изградба на издвоени велосипедски патеки за патувања на сите растојанија. Други активисти, пак, особено оние со поголема традиција, ја гледаат безбедноста и намерата на многу издвоени патеки со сомнежи. Повеќе поддржуваат полабав пристап заснован на четирите „Е“; „образование“ (education; на секој вклучен во сообраќајот), „охрабрување“ (encouragement; заедно со образованието), „наметнување“ (enforcement; за заштита на правата на другите) и „инженерство“ (engineering; за олеснување на патувањето со почитување на еднаквото право на секој човек за тоа). Во некои случаи ова спротивставување има поидеолошка основа: некои членови на вехикуларното велосипедско движење се спротивставуваат на издвоени јавни патеки, како ленти на улици, од принцип. Некои групи нудат тренинт курсеви за да им помогнат на велосипедистите да се вклучат со останатиот сообраќај.
Критичната маса е настан кој вообичаено се одржува секој последен петок во месецо во градовите околу светот, каде велосипедистите ги заземаат улиците. Иако возењето првично било започнато со идејата за привлекување на вниманието за тоа колку непријателски е градот за велосипедистите, не постоењето на одредени водачи при возењето го прави невозможно да му се додели одредена специфична цел. Всушност, целта на критичната маса не е формализирана, туку е директна акција на собир на велосипедисти на некое место и возење како група низ улиците на градот. Во Македонија, оваа форма на активизам е релативно нова, а вакви настани започнале да се одржуваат најпрвин во Скопје, а потоа и низ другите градови во Македонија. Критичните маси во Скопје се одржуваат секоја последна среда во месецот.
Здруженија
Велосипедистите создаваат здруженија, било за одредени интереси (развој на патеки, одржување на патеките, одржување на велосипедите, урбано планирање, клубови и сл.) и за пошироки цели (заштеда на енергија, намалување на загадувањето, промовирање на вежбањето). Некои велосипедски клубови и национални сојузи станале познати застапници за подобрување на патиштата и патеките.
Како спорт, велосипедизмот е управуван и воден од Меѓународниот велосипедистички сојуз (UCI) во Швајцарија. Велосипедизмот како превоз и рекреација на европско ниво е промовиран од Европската велосипедистичка федерација.
Како управно велосипедско тело во Македонија се јавува Велосипедската федерација на Македонија, членка на UCI. Во последните години се појавија и многубројни неформални групи кои го промовираат самиот велосипедизам во Македонија.
Здравствени резултати
Здравствените резултати на велосипедизмот се исбалансираност помеѓу користите од вежбањето наспроти ризиците поради загадувањето, несреќите и повредите.
Здравствените користи од велосипедизмот ги надминуваат ризиците, кога велосипедизмот е споредуван со лежечкиот животен стил. Холандска студија покажала дека велосипедизмот може да го зголеми животниот век до 14 месеци, но ризиците да го намалат за 40 дена или помалку. Велосипедизмот во Холандија е многу побезбеден отколку во други делови на светот. Општо, користите од велосипедизмот или пешачењето покажале дека ги надминуваат ризиците во однос 9:1 и 96:1, кога се споредува со никакви вежби. Овие студии не го споредуваат велосипедизмот со другите облици на кардиоваскуларни активности, кои не одат заедно со ризиците придружни на велосипедизмот.
Вежбање
Физичката активност од велосипедизмот главно се поврзува со зголемено здравје и благосостојба. Според Светската здравствена организација, физичката неактивност е втор по ред здравствен ризик, зад пушењето, во развиените земји, и ова е поврзувано со многу десетици милијарди долари потрошени како здравствени трошоци. Извештајот на СЗО посочува дека зголемувањето на физичката активност е најдоброто нешто за општото здравје и дека велосипедизмот е „препорачана активност“ за оваа цел. Добротворната организација Сустранс известува дека инвестирањето во велосипедизмот може да донесе 20:1 поврат за здравјето и други користи. Просечно било проценувано дека околу 20 години се добиваат од здравствените користи од друмскиот велосипедизам за секоја година изгубена од повреди.
Велосипедите се често користени од луѓе кои сакаат да ја подобрат нивната кондиција и кардиоваскуларното здравје. Поради ова, велосипедизмот особено помага за оние со артритис на нозете кои не можат да спортуваат на друг начин. Бидејќи велосипедизмот може да се користи за превоз, постои помала потреба за самоубедување за вежбање.