cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Јаз
Си Денс Фестивал
Од 2014 до 2017 година, на плажата Јаз беше организиран меѓународниот музички Си Денс Фестивал. Фестивалот е во организација на Општина Будва, компанијата „Нови Сад“ Нови Сад Мој Егзит Авантура (што исто така го организира Фестивалот „Егзит“ во Нови Сад) и компанијата ЕМЦ Груп од Подгорица. Од 2018 година, овој фестивал се одржува на плажата Буjarарица. На Си Денс Фестивалу во 2015 година, за три дена беа евидентирани околу 110.000 посетители, а се проценува дека на црногорската туристичка економија и донесе околу 20 милиони евра. Овој фестивал беше запаметен во аналите на фестивалскиот туризам во Црна Гора со бројни записи - посетеност, заработка, потрошувачка, број на странски туристи и други параметри.
Моше Романо
Моше Аврам Романо (, 1894 - Треблинка, 1943) бил главен рабин во Битола (од 1931 до 1943). Со Леон Камхи патувал низ поважните еврејски центри во Југославија барајќи решавање на „битолскиот проблем“ (најсиромашната еврејска заедница во Југославија) за добивање поголема квота на сертификати за иселување во Палестина. Бил депортиран во Треблинка и убиен.
Преселба на птиците
Преселба на птиците (наречена и миграција) — изведување на редовни летови од многу видови птици кои се спроведуваат како резултат на сезонски или периодични преместувања на птиците поради настанати промени во животната средина, достапноста на храната или се случиле временски промени. Во некои случаи птичјите летови не може да се категоризираат како регуларна преселба поради фактот дека тие се неправилни, како резултат на номадство или се вршат само во една насока без птиците да се вратат. Во голем дел од случаите преселбата на се случува поради промената на годишните времиња. Птиците кои не се селат, туку секогаш живеат на едно место, се нарекуваат „жители“ или резидентни. Околу 1800 од 10 000 видови птици во светот се селат на долги растојанија. Многу од птичјите населенијасе преселуваат далеку користејќи постојани патеки, т.н. миграциони маршрути. Најчест модел претставува летањето на север во пролет, каде птиците се размножуваат во умерена умерените или поларен арктички области, а наесен се враќаат на југ кон потоплите региони. Аналогно на ова, во јужната полутопка насоките се обратни.
Заеднички особини
Многу од птичјите популации се преселуваат далеку користејќи постојани патеки, т.н. миграциони маршрути. Најчест модел претставува летањето на север во пролет, каде птиците се размножуваат во умерените или арктички области, а во есен се враќаат на југ кон потоплите региони. Аналогно, во јужната полутопка насоките се обратни. Во овој дел, Земјината површина е значително помала, па и преселбите се во помал број.
Главниот мотив за преселба на птиците е исхраната. Пример за ова се некои видови колибри кои не се селат ако успеат да набават доволно храна во текот на зимата. Друг чинител, пресуден за преселба на птиците е траењето на денот. На север, во текот на летото се обезбедува подолг период за размножување и можност да се набави храна за младенчињата во дневните часови. Ова им помага на дневните птици преселници да произведуваат поголеми легла од птиците кои не се селат, туку остануваат во тропските предели. Поради намалувањето на денот во есенските месеци птиците се враќаат во топлите предели, каде понудата на прехранбени ресурси е релативно поголема во овој период од годината.
Овие предности го компензираат големиот стрес, физичката сила и другите ризици на преселбата како грабливосто. Предатоството може да биде зголемено во периодите на преселба, кога во одредени месеци во дадена територија поминуваат птици преселници. Така, на пример, средоземниот сокол кој гнезди на островите во Средоземното Море има релативно подоцнежна сезоната на парење, синхронизиран со есенска преселба на југ на врапчевидните птици преселници. Високата концентрација на птици преселници на местата за одмор ги прави подложни на паразитски и заразни болести кои бараат и зголемен имунитетен одговор од нивна страна.
Од претставниците на еден вид не мора сите популации да бидат преселници. Овој феномен се нарекува „делумна преселба“. Карактеристична е главно за јужните континенти. Така, на пример, во Австралија, 44 % од неврапчевидните и 32 % од врапчевидните птици се делумно преселни. Кај некои видови, кои живеат на повисоки географски ширини летно време, се селат кон пониски во зима. Птиците преселници, сепак ги заобиколуваат гографските ширини каде непреселните птици од овој вид ги зазеле целогодишно. Ова е пример за т.н. „заобиколувачка преселба“ или „прескокнувачки тип на преселба“. Многу видови кои имаат долги миграциони патишта вршат токму таков тип преселба. Тие гнездат на север, на мали географски ширини, а зимуваат на југ при повисоки широчини. Постојат и внатрешни разлики во однос на преселбата, кај претставниците во самата популација. Овие разлики може да се однесуваат на возраста или полот. На пример, кај некои птици во Скандинавија, само женките се селат, а мажјаците остануваат да зимуваат на полуостровот.
Повеќето преселби кај птиците почнуваат во широк фронт, кој постепено се стеснува како што птиците се собираат во јата кои следат одредени миграциони патишта. Овие правци обично следат планински масиви, крајбрежја, реки. Птиците можат да ги искористат предностите на воздушните струи од загреан воздух или да користат природни климатски феномени. Многу често, при движењето избегнуваат големи географски бариери, како што се, на пример, големите мориња. Специфичните правци, можат да бидат генетски програмирани или птиците да ги научиле во различен степен. Во одделни случаи е можно правците при преселбата во двете насоки да се различни. На пример, во Северна Америка миграциските правци кај некои птици се вршат во насока на стрелките на часовникот. На пролет, при летовите на север птиците се движат по западниот дел на континентот, а наесен кога преземуваат на југ, се движат на источната страна од континентот.
Речиси сите птици се селат заеднички во јата. За големите птици летањето во јато претставува заштеда на енергијата, па затоа при летот се подредуваат во јато со облик налик на латиничната буква V. Патките, на пример, со летање на тој начин заштедуваат 12-20 % од својата енергија во споредба со онаа кога би летале сами. При детекција со радар е утврдено дека јатата на некои гусковидни птици се движат со околу 5 км/ч побрзо, отколку ако единките се движат сами.
Миграциските патишта на некои видови птици минуваат низ екстремни височини. При експедиции на Монт Еверест се откриени скелети од патка ластовичарка и црноопашна блатарка на надморска височина од околу 5000 m во реонот на ледникот Кумбу. Гуски од типот Anser indicus се забележани да летаат во реонот на Хималаите на висина над 6540 метри. Морските птици, пак, летаат ниско до водата, а се издигаат на височина кога се над копното. И покрај огромните разлики во висината на летовите повеќето птици летаат на висина од 150 до 600 m. Како потврда на тоа говори и фактот дека повеќето судири на авиони со птици се случува на височина од околу 600 m и речиси никогаш над 1800 m.
Преселбата на птиците не се ограничува само на основниот начин на движење - летањето. Повеќето видови пингвини се селат така што пливаат во океанските води. На тој начин можат да се движат околу 1000 км. Фазанот Dendragapus obscurus на пример, се селат претежно со одење. Птиците ему во Австралија далеку се движат повторно пеш.
Историски сведоштва
Сведоштво за преселба на птиците има уште од Стара Грција, пред околу 3.000 години. Хесиод, Хомер, Херодот и Аристотел опишуваат сезонски преселби на птиците. Во Библијата, исто така, се наведува за преселби на одредени видови птици. Аристотел забележува дека жерави летаат наесен од степите и талкаат кон мочуриштата од делтата на реката Нил. Но, Аристотел верувал дека ластовиците и други видови птици паѓаат во хибернација во зима. Ова верување постоело до неодамна. Во 1878 година Елиот Куес опишува дека исчезнувањето на некои видови птици во зима не се должи само на хибернација, туку и на преселба. Така, преселбата дава објаснување каде исчезнуваат многу видови птици во студената зима.
Преселби на долги растојанија
Типичен пример за преселба на долги растојанија од северните птичји гнездења кон тропските региони на планетата е онаа на ластовиците и птиците грабливки. Многу птици, кои гнездат на север, на пример, различните видови патки, исто така, вршат големи миграциони транзиции на југ за да го избегнат замрзнувањето на водните басени на север. Повеќето холарктични видови патки од северната полутопка се префрлаат кон предели со блага клима, каде презимуваат. Миграциските правци и местата за презимување се постојани за видот, а младите птици учат за нив од своите родители. Некои патки, како на пример, патката крецка прелетува целосно или делумно до тропските предели. Поради загриженоста од присуството на природни бариери како големи водни пространства или континентални територии кои не нудат услови за одмор или нормално преминување на птиците, се забележува продолжување на преселничкиот пат. Така, иако растојанието е пократко, заради сигурност, птиците ќе ги заобиколат тие правци и ќе ја продолжат преселбата.
Слично се однесуваат и барските птици за кои успехот на преселничкиот пат зависи особено многу и од постоењето на посебни постојки, каде што ќе одморат и наполнат сили за следната фаза од транзицијата. Некои од популациите на блатарките (Limosa lapponica) вршат најдолгата познатa преселба. Тие летаат околу 11 илјади километри од гнездовите живеалишта во Алјаска до Нов Зеланд. Пред да започнат со долгиот пат тие акумулираат масти, кои сочинуваат околу 55% од тежината на птицата. Истите се потребни како енергетски извор за остварување на долгата транзиција. Морските птици се селат на сличен начин како барските. Некои видови, како галебите на пример, не се преселници. Други, пак, како рибарките (Sternidae), се размножуваат во топлите месеци во северната полутопка и се движат на југ во текот на студениот дел од годината. Поларната рибарка врши најдолга птичја преселба позната до сега. Таа е и животно кое поминува поголем дел од животот на дневна светлина. Ова се должи на фактот дека се доселува од гнездењето на Арктикот, на југ кон Антарктикот, каде што не гнезди. Пиле, само три месеци старо, испилено на источното крајбрежје на Британија, е најдено во Мелбурн, Австралија. Птицата прелетала околу 22 илјади километри за толку краток период од својот живот.
Повеќето океански видови, какви што се претставниците на цевконосните се исклучителни летачи. Албатросите од јужните делови на океаните може да ја кружат планетата надвор од периодот на размножување со искористување на ветровите. Овие претставници се способни да летаат над отворени океани, а се собираат на локации во нив, каде што храната е обилна. Повеќето од нив се и преселници на долги растојанија. Сивата бурница (Puffinus griseus) гнезди на Фолкландските Острови и прелетува околу 14 000 км до Северниот Атлантик, до бреговите на Норвешка. Обичната бурница, пак, врши преселба во спротивна насока на сивата бурница. Поради фактот дека овие птици се и исклучително долголетни е утврдено дека е сосема можно една обична бурница да прелета околу 8 милиони километри во текот на 50-годишниот живот.
Некои големи ширококрилни птици ги искористуваат топлинските патеки формирани од жешкиот воздух од Сонцето. Тука спаѓаат птиците грабливки како мршојадци, орли и јастреби, а и штрковидните птици. Големите птици се селат во дневните часови. При преселбата птиците од овие групи доживуваат особени тешкотии при прелетувањето над мориња. Причината за ова е дека топлинските патеки се формираат благодарение на затоплувањето на копното. Тие создаваат услови птиците да летаат повеќе со лебдење и така да не ја трошат вредната енергија. Средоземјето се покажа како сериозна пречка при преселбата на големите птици. Поради тоа, тие кружат од исток или запад, па патеката им минува низ тесни делови од морето, како на пример, Гибралтар и Босфор, и Категат на Балтичкото Море. Други пречки за миграциските патишта можат да бидат планинските вериги. Заради нивното заобиколување многу птици се среќаваат на места каде патиштата им се сечат, особено во Средна Америка, во градот Батуми, Џорџија.
Многу од малите инсектојадни птици претставници на врапчевидните и колибрите ги вршат своите далечни преселби претежно ноќе. Наутро приземјуваат на земјата, каде што се хранат и дури можат да останат во регионот да одморат неколку дена и да се соберат сили за следната фаза од преселбата. На оние места каде птиците се задржуваат кратко се нарекуваат „минувачки преселници“.
Ноќните преселби ги намалуваат жртвите како резултат на грабливките, птиците не се прегреваат и имаат можност да се хранат во текот на денот. Единственото нешто што птиците го губат при ноќните преселби е сонот. Меѓутоа, тие се способни да го променат квалитетот на спиењето, како надомест за другите загуби.
Преселби на кратки растојанија
Птиците кои вршат долги преселби се генетски програмирани да реагираат на промените на должината на денот. Видовите кои вршат кратки преселби не се под влијание на овој чинител, туку се под влијание главно од климатските промени во регионот. Така, на пример, птиците кои гнездат во повисоките планински и ридски области, како планинската карполазачка и водениот кос се селат на пониска надморска височина, каде што климата во зима е поблага. Други видови, како малиот сокол и полската чучурлига се префрлаат кон крајбрежните или јужни области.
Птиците преселници на кратки растојанија од редот на врапчевидните имаат две еволутивни потекла. Првите, како еловиот свиркач се претставници на јужната полутопка, кои во минатото биле преселници на долги растојанија и се преселиле на север. Поради различни причини, постепено миграциските патишта им се скратиле и тие останале постојани жители на северната полутопка.
Вториот тип врапчевидни преселници, како свиларката на пример, не потекнуваат од птици кои во минатото вршеле долги преселби. Тоа се птици кои нашле ефикасни начини да преживеат во условите на зимските месеци во местото каде гнездат и го одгледуваат потомството.
Вистинска преселба на кратки растојанија се случува во планинските области и е добро изразена во високите планини како Хималаите и Андите. Често таков тип преселба може да биде комбинација и со преселба на поголеми далечини. Пример за таква е кај видовите Ficedula subrubra и Zoothera wardii кои се селат од Хималаите на југ до планинските региони на Шри Ланка. Чиста преселба е особено важна за видовите кои живеат на релативно мали и оддалечени острови со високи планини, како што се Хаваите.
Инвазии и растурања
Понекогаш, во околности кога сезоната за размножување била добра и генерацијата го зголемила бројот на видот значително, а пак, имало последователни негативни сезони во природата што придонеле да се намалат изворите на храна, може да се случи т.н. „растурање“ на видот. Некои претставници на видот ги напуштаат местата на живеење во потрага по храна и се населуваат во нови, посоодветни. Ваков феномен се случувал со свиларката која направила 5 големи инвазии во Британија во текот на XIX век и XVIII во времето меѓу 1937 и 2000 година.
Во умерените зони на јужните континенти (особено во Австралија и југозападна Африка) постојат широки суви области во кои атмосферските промени се чести, но не секогаш се предвидливи. Во случаи кога неколку недели врне силен дожд во еден дел од таква зона настапува драматичен раст на растенијата и без'рбетните животни. Ова, за возврат привлекува и птици кои се хранат со достапните хранливи ресурси.
Птичјите преселби се значителни во северната полутопка, но не претставуваат феномен само за овој дел на планетата. Во јужната полутопка, исто така, се вршат сезонски преселби кои не се така забележливи. Причините за ова се неколку.
Прво, во голема мера формата на континентите и соседните океани не дозволуваат миграциските патишта лесно да се забележуваат. Второ, климатските области во јужната полутопка не се така нагло издиференцирани, туку постепено преминуваат еден во друг. Тоа значи дека, наместо птиците да прават долги патувања во несоодветни живеалишта за да стигнат до извесни одредишта, тие обично можат да патуваат во релаксирачко темпо и во паузите да соберат доволно сили за следната релативно повторно лесна транзиција. Затоа птиците за краток период може да исчезнат од дадена област, а во други периоди повторно да бидат забележани за одредено време на патот при преселбата на север или југ. Многу видови птици изведуваат слични преселби кои не се така јасно забележливи од луѓето. Примери за такви се кај птиците од видовите Hirundo cucullata, Myiagra cyanoleuca, Eurystomus orientalis и Merops ornatus.
Физиологија и контрола
Контролата на преселбата се јавува како резултат на успехот птиците да го најдат вистинскиот момент да се селат кој е генетски условен. Тој е присутен и како примитивна особина која е карактеристична дури и кај непреселните видови птици. Способноста на птиците да се движат и да се ориентираат за време на преселбата е многу посложена појава која може да вклучува и ендогени чинители на организмот, како и да се постигне преку континуирана обука на следните генерации.
Синхронизација на преселбата
Главниот физиолошки клуч за започнување на преселбата е промената во траењето на денот. Оваа промена е чинител кој условува појава на хормонални промени во телото на птиците. Во периодот пред преселбата, многу видови птици покажуваат висока активност, која се нарекува „преселничка загриженост“. Во организмот настануваат физиолошки промени како што е зголеменото таложење масти. Појавата преселничката загриженост е во директна врска и со појавата на еколошките информации како што се, скратување на денот и падот на деноноќната температура. Птиците почнуваат да покажуваат претпочитачка насока на нивниот лет, која одговара со насоката во која ќе се селат. Кај полигамните видови и особено во случаите кога меѓу половите има силно изразен полов диморфизам постои тренд мажјаците да се враќаат порано до местата за размножување. Ова се нарекува како протандрија.
Ориентација и лет
Навигацијата при летањето на птиците се врши благодарение на комплекс од неколку различни сетила. Многу птици го користат сонцето за компас. Неговата употреба, сепак, како единствено обележје е поврзано со ограничување во дневните часови. Кај голем дел од птиците навигацијата се должи на способноста да се ориентираат по магнетното поле, други се ориентираат со користење визуелни обележја, како и мириси.
Се смета дека младенчињата на птиците преселници на долги растојанија се распрскуваат и во повеќето случаи не успеваат да се вратат во местата каде израснале. Па, сепак, тие откриваат нови омилени места за гнездење и соодветно, дефинираат и свои омилени места за презимување. Еднаш воспоставени, секоја година преселбите меѓу соодветните места стануваат сè попрецизни во нивната брза детекција на летот.
Навигациската способност кај птиците за време на преселбата не е само ендогено условена, туку се утврдува и од чинителите на средината и можните промени кои можат да се случат. Можноста на птиците да ги надминат долгите растојанија веројатно се должи и на користењето своевидни мисловни мапи. Сателитското следење на дневните преселби на птиците грабливки покажува дека постарите се способни полесно да направат исправка на летот при промена на насоката на ветерот. Сезонските преселнички модели покажуваат дека има силна генетска компонента при изборот на времето во кое ќе започне и изборот на маршрутата. Тоа, сепак, може да биде променето и од влијанието на животната средина. Интересен пример за ваква промена се случи на миграциониот пат, поради присуството на географска бариера, на црноглавото грмушарче кое од Средна Европа попрво отиде на запад во Велика Британија, отколку да помине низ Алпите.
За да го најдат своето одредиште преселните птици можат да користат два електромагнетни инструменти. Првиот е целосно вроден, а вториот е резултат на стекнатото искуство. Младите птици при првата преселба летаат во вистинската насока, во согласност со магнетното поле на Земјата, но не знаат колку долго ќе биде нивното преминување. Тоа го прават преку полутопка реакции во посебни фотопигментни чувствителни единици, кои реагираат на должината на магнетните бранови. Иако овој механизам работи само во дневните часови на деноноќието, врз него не се влијае на било кој начин од Сонцето. Во оваа фаза птицата наликува на скаут со компас, но без карта. Со акумулација на искуство и на секоја следна преселба, птицата ќе почне да користи и други механизми за водство. Бидејќи птиците се селат во насоки север-југ, се соочуваат и со различни магнетни поилиња на различни ширини. Во најновите истражувања се утврдуваат невронски врси помеѓу окото и „кластер N“ (дел од предниот мозок), кој е активен за време на преселбата. Ова укажува дека птиците најверојатно се способни да го „гледаат“ магнетното поле на Земјата.
Скитништво
Може да се случи преселните птици да се изгубат на својот пат и да се појават надвор од нормалните граници. Ова може да се должи на предолгиот лет во кој птиците го пропуштиле своето место на вгнездување или презимување. Така, птицата поминува подолго растојание и оди на север или соодветно на југ, повеќе отколку што е потребно. Поради карактерот на локацијата некои области станаа познати како места за набљудување на птици преселници - скитници. Примери за такви зони се на пример, национален парк Поинт пиеле во Канада, и Спурн во Англија. Преселните птици можат да бидат одвеани од ветрот и така да го сменат курсот.
Учење на преселбата
Денес е познато дека птиците можат да бидат научени да ја извршат преселбата. Ова се користи при реинтродукција на птиците. Извршени се обиди канадски гуски да бидат научени да ја извршат преселбата следејќи ултралесен авион. Пред тоа се извршени и успешни обиди со птици од видот бел американски жерав.
Прилагодување
Пред да започне преселбата птиците треба да го променат својот метаболизам за да одговорат на потребите при остварување на долгиот пат. Складирањето енергија, преку акумулација на мастите и контролата на спиењето кај ноќните преселници бара посебни физиолошки прилагодувања. Како дополнување на ова, перјето на птиците се веќе истрошени и треба да бидат заменети. Оваа промена се нарекува митарење или линеење и обично се врши еднаш годишно. Кај некои видови птици митарењето се случува двапати годишно, обично пред секое поаѓање - било на север или на југ. Освен физиолошките прилагодувања понекогаш за преселбата мора да се случат промени и во поведението. Обично тоа е собирањето на птиците во јата, кои заеднички ги пребродуваат големите растојанија бидејќи така штедат значително количество енергија и го намалуваат ризикот од тоа птиците да бидат нападнати од грабливци.
Еволутивни и еколошки чинители
Дали некој вид ќе изврши преселба зависи од бројни чинители. Климата во регионот на размножување е од огромно значење. Некои видови птици можат да се справат со суровата зима во внатрешноста на Канада и северниот дел на Евроазија. Така, на пример, популациите на Turdus merula делумно се селат до Скандинавија, но не продолжуваат на југ кон значително поблагата клима од Јужна Европа. Природата на основната храна, е исто така значаен чинител за вршење преселба. Повеќето миграциски видови се специјализирани да јадат инсекти и промената на климата кон постудено време во значителна мера го ограничува изборот на храна. Затоа на птиците не им преостанува ништо друго освен да летаат на југ.
Понекогаш чинители се фино врамнотежени. Ливадарчињата од типот Saxicola rubetra во Европа и сибирскиот вид Saxicola maurus се селат на долги растојанија и хибернираат во тропските предели. Но нивниот најблизок роднина, Saxicola rubicola се сели на кратки растојанија и е речиси жител. Најверојатно тоа се должи на можноста птиците од третиот вид да создадат поголемо потомство, што ја компензира енергијата потрошена за преселба на останатите два вида. Неодамнешните истражувања покажуваат дека врабчевидните преселници на долги растојанија од Јужна Америка и Африка се со еволутивно потекло од северната полутопка. Тие се приспособиле да гнездат во јужната полутопка и така ја свртеле насоката на преселба и местата за презимување.
Теоретски анализи, сумирани од Alerstam (2001), покажуваат дека заобиколувањето на одредени објекти за време на преселбата довело до зголемување на растојанието на полињата до 20%. Најчесто тоа се должи на поединечните и аеродинамичните одлики на птицата. Птиците полесно ја пребродуваат транзицијата кога имаат можност да конзумираат храна за време на својот пат. Други видови птици заобиколуваат од историски причини, кои како резултат на геолошки или популациони промена станале несоодветни, но сепак се зачувани. Пример за таква е преселбата на видот Catharus ustulatus. Континенталните претставници летаат првично во источна насока и во подоцнежна фаза нагло завртуваат на југ кон Флорида, да стигнат во Јужна Америка. Формата на овој пат се должи на фактот дека пред околу 10 000 години видот извршил експанзија во западна насока внатре во континентот. Заобиколните правци може да се должат и на голем број други услови како насоката на ветерот, ризик од грабливки и други.
Климатски промени
Големите климатски промени кои се случиле во минатото промениле некои од особеностите на преселбата на птиците. Истражувањата покажаа дека тие влијаат врз времето на започнување на преселбата и размножувањето како и врз бројноста на популацијата.
Еколошки ефекти
Преселбата на птиците помага и за движењето на други видови животни, главно на ектопаразитите, како крлежите и вошките, микроорганизми и вируси, од кои некои имаат и директно влијание врз здравјето на човештвото. Значителен интерес во средината на првата деценија на XXI век претставувала пандемијата на вирусот на птичјиот грип, кој не бил толку опасен од птиците преселници колку што било од домашните птици. Птиците можат да бидат резервоар на разни вируси, кои при одредени услови можат да предизвикаат фатален ефект кај луѓето. Карактеристичен пример за ова е западнонилската треска, која благодарение на птици преселници се шири во неколку земји. Птиците, исто така, можат да вршат улога и во дистрибуција на растителни видови и планктони.
Некои грабливци имаат корист од значителната концентрација на птици за време на преселбите. Така, на пример, најкрупниот европски лилјак - голем вечерник, се храни со безрбетници. Но,за време на преселбите ја користи можноста да фати и ситни врапчевидни птици во текот на нивните ноќни летови. Некои грабливи птици се специјализираат во ловење на барските птици преселници.
Методи за изучување на преселбата на птиците
Едни од најраните истражувања за утврдување на времето на започнување на преселбата е во 1749 година, во Финска кога Јоханес Лече од Турку ги бележи датумите на пристигнување во пролетта на преселниците. Миграциските патишта на птиците се испитуваат на различни начини, како еден од најстарите и распространети методи е обележувањето на птиците. Лебедите во Англија се обележувани со засек на клунот уште од 1560 година. Означувањето со бои на птиците, користење на радари и сателитско следење, се некои од другите користени техники. Стабилните изотопи на водород, кислород, јаглерод, азот и сулфур, исто така, се користат за да се воочат врските меѓу местата за презимување и размножување. Стабилните изотопни методи се потпираат на просторни изотопни разлики во птичјата исхрана, кои се вклучени во инертни материјали како пердуви, нокти, мускули и крв.
Закани и заштита на птиците
Човековата активност е чинителот кој денес има суштинско влијание врз состојбата на птичјите популации. Долгите растојанија кои птиците ги минуваат сечат политички граници меѓу многу земји, секоја со сопствено и премногу често различно законодавство во областа на заштита на орнитофауната. Тоа бара меѓународна соработка. Денес се во сила неколку меѓународни договори, чија цел е заштита на преселните птици.
Концентрацијата на птиците за време на преселбата може да го стави видот на ризик. Историјата покажува дека некои птици преселници веќе се исчезнати на овој начин. Класичен пример за тоа е северноамериканскиот талкач гулаб Ectopistes migratorius. За време на преселба концентрацијата на птиците од видот е поголема и тоа овозможува истите да се претворат во лесна мета и жртва од страна на луѓето. Други места каде птиците се ранливи за време на преселбата, се местата за одмор. Ловот на птици во областите во кои минуваат е сериозна опасност за видот. Така на пример, сибирските жерави (Grus leucogeranus) се доведени до работ на исчезнување како резултат на лов на преселнички јата низ Авганистан и Централна Азија. Последен пат се видени 2002 година. Објектите изградени од луѓето се јавуваат како сериозна пречка на патот на птиците. Такви се далноводите, ветерниците, нафтените сонди и други. Исто така, сериозна закана е пресушување на мочуриштата, во кои птиците престојуваат за одмор и закрепнување на силите.
Надворешни врски
__ИНДЕКС__
Димитар Бајалџиев
Димитар Бајалџиев (роден во 1944-2022 година во Лугунци,, Грција) — македонски правник и политичар.
Во 1969 година започнал со работа на Правниот факултет во Скопје како асистент. Во 1977 година го одбранил магистерскиот труд на тема „Важноста на нормите во јавниот живот на луѓето“. Во 1978 година бил избран за предавател, во 1985 година - за доцент, во 1990 година - за прекувремен професор, а во 1995 година - за редовен професор. Во 1985 година докторирал во Скопје.
Во Владата од 1992 година Бајалџиев ја извршувал функцијата Министер за образование и наука, и тоа во периодот од 4 септември 1992 до 20 декември 1994 година.
Производ
Производ или уште наречен производ, во економската литература, се дефинира како резултат на човечката работа од областа на материјалното или духовното работење кој не е наменет за трговија, туку се користи исклучиво за самиот производител, за разлика од материјалната роба која исто така е производ на човековиот труд, која е наменета за размена на пазарот, продажба.
Бизмарково Море
Граници
Според Меѓународната хидрографска организација, Бизмарковото Море е „оној дел од Јужниот Тихи Океан кај североисточниот брег на Нова Гвинеја“, со следниве граници:
на север и исток. По северниот и североисточниот брег на островите Нова Ирска, Нов Хановер, Адмиралитетските Острови, Пустиничкиот Остров и групата Ниниго, преку островите Ману и Ауа до Вувулу, а оттаму линија до ’ртот Бодисен во Нова Гвинеја (142°02' ИГД).
на југоисток. линија од јужниот крај на Нова Ирска долж напоредникот 4°50' ЈГШ до брегот на Нова Британија, долж нејзиниот северен брег, а оттаму линија од западниот крај преку северниот крај наостровот Умбој до ’ртот Телијата, Нова Гвинеја (-5.91667°N, 147.4°W)
на југозапад. По северниот брег на Нова Гвинеја.
Минерално богатство
Со неодамнешните испитувања на морското дно се откриени богати наоѓалишта на сулфиди, бакар, цинк, сребро и злато. Наодите имаат особено значење бидејќи се сместени во плитка и мирна вода. Правата на нивно искористување ги поседува Папуа Нова Гвинеја согласно меѓународното право.
Салмориљо
Салмориљо е јужноиталијанско зачинување кое е направено од сок од лимон, маслиново масло, лук, сол и билки (како оригано и магдонос). Вообичаено е во Сицилија и Калабрија како и додаток може и да биде морска храна или месо, особено сабјарка.
Salmoriglio ја дели истата етимологија како и шпанскиот salmorejo (од латински salimuria што значи „саламура“). Сепак, тие се две сосема различни јадења, салмориљо е сос или пак зачин базирани на лимон, билки и масло, додека салморехо е шпанската супа која се состои од домати и леб.
Драчевка
Драчевка — македонско народно оро од Скопска Блатија во ритам 7/16 (3,2,2,). Се игра во мешан состав, со држење за слободно пуштени раце, полетно, со брзи и лесни чекори на полустапалата со потскоци и доскоци.
Плазмодијални лигави габи
Плазмодијалните лигави габи (миксомицети, Myxomycetes од грч. myxa - лигаво, слузаво и mykes - габа; или миксогастри, Myxogastria) образуваат една од вкупно трите поткласи на лигави габи. Со околу 900 видови распоредени во 60 родови, тие се најбројни лигави габи.
И покрај името кое сè уште се употребува („миксомицети“ и плазмодијални „лигави габи“), овие организми не се габи (т.е. не припаѓаат во царството Fungi како што се мислело порано), туку се дел од царството на протисти.
Одлики и животен циклус
Животниот циклус на плазмодијалните лигави габи е од типот на дипло-хаплонтски и тој грубо може да се подели на три фази, и тоа едноклеточна еднојадрена фаза, потоа фаза на аморфен повеќејадрен плазмодиум и крајната репродуктивна фаза кога се образува плодното тело, процес познат како фруктификација.
Едноклеточна еднојадрена фаза
Во оваа фаза од животниот циклус овие организми се во вид на амеби кои произлегле од `ртењето на спорите создадени во фазата кога организмот е во вид на плодно тело. Телото на миксамебите е изградено од една клетка, која во себе содржи едно јадро. Елементите на оваа фаза од животниот циклус се опишани во текстот кој следува.
Спори
Спорите главно се разнесуваат со ветрот, а ретко со инсекти или дожд. Клучни фактори за ‘ртење (герминација) се најчесто влагата и температурата, а улогата на другите фактори е нејасна. Спорите најчесто остануваат вијабилни во текот на неколку години, така на пример, единечни спори од еден хербариум из‘ртеле дури по 75 години. Кога спорите ‘ртат, нивните лушпи се отвораат или долж специјализирани пори (или колпи) или се раскинуваат неправилно и даваат четири слободни протопласти, односно миксамеби (амебофлагелати).
Миксамеби и миксофлагелати
Условите на средината се менуваат, па така и клетките од една во друга форма. Во оваа фаза, плазмодијалните лигави габи се хранат со бактерии и габни спори, како и веројатно со растворени супстанци. Вегетативното размножување се одвива со делба.
Доколку условите на средината станат неповолни во оваа фаза на развитокот (на пример, екстремни температури, големи суши и недостаток од храна), плазмодијалните лигави габи можат да се претворат во многу издржливи, тенколушпести образованија наречени микроцисти, кои по воспоставување на нормалните услови, повторно се враќаат во активната фаза.
Образување на зигот
Плазмодиумот на видовите кои се размножуваат полово се развива од зигот, додека апомиктичките видови се развиваат непосредно од амебофлагелатот. Во оваа фаза кај полово-размножувачките видови, две клетки се спојуваат (заедно со протоплазмата и јадрата) и даваат диплоиден зигот, кој е архетип на плазмодиумот. Притоа се јавува хетероталија и апогамија, и тоа често во рамките на еден вид.
Фаза на плазмодиум
Во оваа фаза, клетката има хемотаксични, како и фототаксични способности, таа е доста подвижна и во зависност од дразбата, се движи до дадена супстанца или од неа, како и во зависност од светлината. И кај оваа фаза е можно образување на издржливи структури - склероции - со кои миксомицетите ги преживуваат зимите или сушните периоди.
Фаза на фруктификација
Зрелите плазмодиуми образуваат плодни тела при поволни услови. Точните причини кои го поттикнуваат овој процес не се познати, но лабораториските набљудувања ги наведуваат влажноста, температурата, промената на pH, па дури и гладот како такви.
Ентитетот кој се добива од плазмодиумскиот спорокарп може да биде помал од 1 милиметар, но достигнува големини и од 1 метар. Обично има форма на дршкаст спорангиум (каде дршките не се клеточни), но исто така може да се јави во вид на сесилни спорангии, како и во вид на плазмодиокарп, еталии или псевдоеталии.
Во плодните тела се наоѓа маса од спори која се чува во клопчевидни, ацелулани капилициуми, кои имаат улога во расејувањето.
Распространетост
Поголем дел од видовите на миксомицети се распространети насекаде низ светот. Се среќаваат во умерените географски широчини, и тоа со значително поголемо видово богатство отколку во суптропските и тропските региони. Најчесто се наоѓаат во отворените шуми, но ги има и во необични места како што се пустините (во пустината Сонора се пронајдени 33 видови), водата од снегот што се топи на Алпите, како и во регионите од особено големите географски широчини.
Причините за помалата абундантност во тропските региони се недостатокот на светлина во тропските шуми (несоодветно на позитивната фототаксија), недостатокот од ветрови (за распространување на спорите), влажноста која фаворизира развиток на мувли, многу киселите почви, големиот број грабливци, како и честите и многу силни дождови кои можат да ги однесат или уништат клетките на миксомицетите.
Живеалишта
Поголем дел од сите миксомицети се копнени организми, а само неколку видови живеат целосно подводен живот. Меѓутоа, можат да се издвојат различни микрохабитати. Најважни микрохабитати се мртвото дрво, кората на живите дрвја, гнилиот растителен материјал на шумската простирка, почвата и животинскиот фецес. Посебна форма се особено ретките тропски видови кои ги колонизираат живите листови на растенијата.
Систематика
Поткласата Myxogastria се состои од околу 900-1000 видови. Следната класификација е според Dykstra и Keller 2000, каде миксомицетите се спомнуваат под името Mycetozoa. Класичната поделба на оваа поткласа не се смета за монофилетска, но сè уште е во употреба, бидејќи недостасува нов класификациски систем.
Клајне Елстер (Долна Лужица)
Клајне Елстер (Долна Лужица) (Kleine Elster (Niederlausitz)) — општинска заедница во округот Елба-Елстер, во Бранденбург, Германија. Нејзиното седиште е во Масен-Нидерлаузиц.
Општинската заедница Клајне Елстер (Долна Лужица) се состои од следниве општини:
Малави (езеро)
Езерото Малави или Езеро Њаса е најјужно од сите Големи Африкчки Езера. Езерото е долго 560 до 580 км, има максимална ширина од 75 километри и површина од околу 29,600 км2. Езерото Малави е трето езеро поголемина во Африка и деветто во светот. Главен одлив на езерото е реката Шире која се влева во реката Замбези, а најголема притока на реката Шири е реката Рухуху
Земји кои се наоѓаат на бреговите на ова езеро се: Малави, Танзанија и Мозамбик. На островот се наоѓаат и два населени острови, Ликома и Чизумулу, кои припаѓаат на Малави ама се опкружени со територијалните води на Мозамбик.
Водите на езерото се дом за најголемиот број езерски видови на риби во светот. Езерото е познато по циклидите. Националниот парк Езеро Малави од 1984 година е под заштита на УНЕСКО.
Пичи
Пичи е густа, рачно валана тестенина, како масни шпагети. Потекнува од провинцијата Сиена во Тоскана, а, во областа Монталчино се нарекуваат и пинчи.
Тестото обично се прави само од брашно и вода. Додавањето јајце е опционално, одредено од семејните традиции. Алтернативно, наместо вода може да се користи ситно сечкан или рендан спанаќ.
Тестото се расукува во густ рамен лист, па се сече на ленти. Во некои семејства, лентата од тестото се тркала меѓу едната дланка и масата, додека другата рака се завиткува со остатокот од лентата. Може да се формира и со тркалање на лентата меѓу дланките. Секој метод формира густа тестенина, малку потенка од обичен молив. За разлика од шпагетите или макароните, оваа паста не е униформна по големина и има варијации на дебелината по должината.
Се јаде со разновидна храна.
ФА Куп 2015-2016
ФА Куп 2015-2016 било 135-тото издание на ФА Купот, најважниот куп во англискиот фудбал и најстарото елиминационо натпреварување во светот. Турнирот е спонзориран од Емирејтс. Бранител на титулата од претходната сезона бил Арсенал.
Победникот се квалификува за фазата по групи во Лигата на Европа 2016-2017.
Полуфиналните натпревари и финалето се играат на Вембли.
Победник била екипата на Манчестер Јунајтед, која по продолженија го победила Кристал Палас со 2-1.
Екипа победник
Манчестер Јунајтед '''12. титула'''
Залгаст
Залгаст (Sallgast) — општина во округот Елба-Елстер, во Бранденбург, Германија.
Лозувата (Липовечки реон)
Лозувата (Лозувата) е село во Украина, Липовечки реон, Виничка област.
Куќа на Пешиновци (Вевчани)
Куќа на Пешиновци — староградска куќа во струшкото село Вевчани, прогласена за значајно културно наследство на Македонија.
Историја
Куќата е изградена во 1927 година пред старата Куќа на Плушковци од XVIII – XIX век, со која образува архитектонски комплекс.
Архитектура
Градбата е висока куќа со приземје и два ката. Содржи двовисински трем и двоен средишен чардак со изразито издеференциран зимски стан во меѓукатот и летен стан на катот. Приземјето и првиот кат се изработени од камен, зарамнети со дрвени кушаци во сува ѕидарија. Над прозорците на првиот кат има украси од тули. Вториот кат на исток и запад е од камен, а останатите ѕидови се од полна тула. Над дрвените прозорци има сводесто украсување од тули. Меѓукатната конструкција е изведена со греди од костеново дрво. Покривот е повеќеводен, исто така е од костенови греди, со ќарамиди врз платно од даски. Дрвените покривни конструктивни греди, кои ја образуваат стреата, завршуваат со украси. Внатрешните врати, подови, како и меѓукатното столбиште се од костеново дрво.
Емилија Симоска
Емилија Симоска (родена во 1956 година во Скопје) — македонски социолог и политичар.
Во Владата од 1994 година Симоска ја извршувала функцијата Министер за образование и наука, и тоа во периодот од 20 декември 1994 до 23 февруари 1996 година.
Симоска завршила социологија на универзитетот во Скопје. Во 1980 година се вработила во Институтот за социолошки и политичко-правни истражувања при Универзитетот „Свети Кирил и Методиј“ во Скопје, како раководител на Центарот за етнички и безбедносни прашања. Таа станала редовен професор по политичка култура и комуникации и односи со јавноста на постдипломските студии.
Папуда
Папуда, (познат како црноок грав од англиски black-eyed pea или козји грашок) — едногодишно мешункасто растение од семејството на бобовите со зрнест плод со ситно бело зрно со црна точка во средината, која е подвид на кравји грашак, одгледувана низ целиот свет за средни јадења како гравот. По големината е налик помеѓу гравот и леќата.
Видови и сорти
Заедничката комерцијална сорта се нарекува Калифорниско Црно око; тоа е бледо обоено со истакната црна точка. На Американскиот југ има безброј сорти, многу од нив преданија, кои се разликуваат во големина од малиот грашок до многу големи, како што може да се види на пазарите на државните и општинските фармери. Бојата на окото може да биде црна, кафеава, црвена, розова или зелена. Сите грашаци се зелени кога се свежи гранатирани и кафеави или бифенирани кога се сушат. Популарна варијација на црните очи е "пурпурниот сируп"; обично е зелен со истакнато виолетова или розова точка. Тековно прифатеното ботаничко име за папудата е Vigna unguiculata subsp. unguiculata, иако претходно било класифицирано во родот на гравови (Phaseolus). Папудата има повеќе подвидови меѓу кои: dekindtiana е дивиот роднина и папудовиот подвид sesquipedalis кој е поврзан со аспарагусот. Другите гравчиња со нешто сличен изглед, како што е "frijol ojo de cabra" (козјо око) од северниот дел на Мексико, кои понекогаш се погрешно нарекувани и сметани за папуда и обратно.
Одлики и одгледување
Папудата како растение е отпорно на суша и топло време и е добро прилагодлива на суви површини во тропските предели, каде што другите прехранбени зрнести и мешункасти растенија не растат добро. Таа има способност да го впива атмосферскиот азот преку своите коренски јазли и добро се одгледува во сиромашните почви со повеќе од 85% песок и помалку од 0,2% органска материја и ниски нивоа на фосфор. Покрај тоа, растението на папудата е отпорно на сенка, така што може да се одгледува со во плодоредови и меѓуредови со пченка, просо, сорго, шеќерна трска и памук. Ова ја прави папудата важна компонента на традиционалните системи со плодоред во сложените почви на саваните на потсахарска Африка, каде што исушените стебла на папудата се искористуваат како сточна храна. Одлгедувањето папуда е застапено и во Македонија најмногу во Струмичко во Колешино и селата на пределот Подгор под Беласица, како и во јужна и југоисточна Бугарија.
Златен Град
Златен Град или Градот на воините кој датира од крајот на 5 век, и се наоѓа во непосредна близина на с. Коњух. Мештаните од околните села имаат сопствено усно предание или легенда за местото. Овде, многу одамна, живеел моќен крал со неговата кралица. Тие си имале само една ќерка, која била позната по својата итрина, бистрина и цврстина во карактерот. Арно ама, при еден од оброците, кралската ќерка се задушила, при што доживеала состојба која денеска е позната под терминот „клиничка смрт“, а своевремено луѓето не биле запознаени со овој феномен, така што ја прогласиле за мртва. Кралот и кралицата, во големата жалост, наредиле набрзина да се припреми многу богат погреб во месноста „Мала Кралица“, во непосредна близина на наоѓалиштето „ Големо Градиште“ – с. Коњух. Гробарите, вечерта по погребот, се вратиле да го ограбат гробот. Зеле многу од накитот, даровите, златните и сребрените пари, при што, кога еден од гробарите пришол да го земе ѓерданот од кралската ќерка, кога го потегнал, на свое големо изненадување, видел дека кралската ќерка е жива. Тоа ги ставило во мисла гробарите, дали да ја остават жива или да ја убијат, затоа што таа ги видела како го ограбуваат гробот. По долго размислување, дошле до решение да не ја убиваат, туку да ја однесат во друго кралство, за да не ги издаде на кралот и кралицата. Нејзините родители останале со сознанието дека нивната ќерка е мртва. Тие тргувале со многу богати земји од Исток и Запад. При едно од нивните отсуства, заради трговска размена за друти стоки, нивното кралство било ограбено, а кралскиот град горел во пламен. Тие со свои очи го виделе пожарот во градот, при што заплакале, а денеска, меѓу народот, местото е познато под името „Плакало“. Бидејќи загубиле сè што им било драго, поради добрите односи со градот Солун, одлучиле да се преселат во него, со целата своја сопственост, а до ден денес спомен на тоа има во т.н. „ Коњушко Маало“ во Солун.
Никола Узунов
Никола Узунов (Емборе, Кајларско, Егејска Македонија, -, ) — виден македонски економист, општественик, политичар, економист, академик на МАНУ и универзитетски професор.