cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Еуралиен
Интернетски страници
• Смилевски, Г. (2015, н.д.). „Просторот/местото во драмите Казабалкан, Евроалиен и Хотел Европа од Горан Стефановски“. Спектар 66: 83-97. Пристапено на 08.08. 2019, на https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=522803). PDF
• Стефановски, Г. (2016). „Sir Tom Stoppard in Coversation with Goran Stefanovski“. (2016, 25.01.) Пристапено на 28.08.2019, на https://www.youtube.com/watch?v=ZACKt4_Ds1o
• Стефановски, Г. (2018, н.д.). „Искрата што се измолкнува“/“The Spark Which Escapes”. Светскиот конгрес на Меѓународната федерација за театролошки истражувања (IFTR) Белград, главен говор. https://www.iftr.org/media/3397/iftr-world-congress-belgrade-2018- program.pdf
• http://manu.edu.mk/clenovi_nadvor/горан-стефановски/
• „Горан Стефановски“ http://mactheatre.edu.mk • http://www.ftn.uns.ac.rs/1664329022/broj-izvestaja--01-1129-1-od-20-04- 2018--godine)
Интервјуа
• Стефановски, Г. (1992, 09.01.). „Горан Стефановски: Снежана и двете џуџиња“ (со И. Руси и С. Ордановски). „Пулс“, 18.
• Стефановски, Г. (2005). „Горан Стефановски: интервју во 'Актуел'“ (со Е. Евтимова 2001). Приказни од дивиот исток. Скопје: Табернакул. 132.
1833 во книжевноста
1833 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Орхан Асланов
Орхан Асланов (роден на 24 март 1995 година) ― азербејџански параолимписки спортист стручен за скок во далечина. Тој го претставувал Азербејџан на Летните параолимписки игри 2020.
Алден (општинска заедница)
Алден (Ahlden) — општинска заедница во округот Хајдекрајс, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Нејзино седиште е селото Ходенхаген. Општинската заедница Алден се состои од следниве општини:
Пролактин
Пролактинот (лутеотропен хормон- PRL) ја регулира функцијата на млечните жлезди и стимулира синтеза и излачување на млеко кај жените.
Нарушувања
Хиперпролактинемија, или зголемено серумско ниво на пролактин, е поврзано со хипоестрогенизам, ановулаторен неплодност, олигоменореја, аменореја, неочекувана лактација и губиток на либидото кај жени и еректилна дисфункција и губиток на либидото кај мажи.
Рене Реџепи
Во 2011 г. е избран за „Најдобар готвач на светот“, а ресторанот „Нома“ неколку години по ред ја добива титулата „Најдобар ресторан во светот“ и Мишленови ѕвездички. Во 2012 г. е прогласен за 11-ти највлијателен човек во светот, а се има појавено на насловната страница на весникот „Тајмс“.
NGC 3266
NGC 3266 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3266 се споменува и како UGC 5725, MCG 11-13-30, CGCG 313-22.
Откривање
Објектот е откриен на 3 април 1791 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3266 е од видот SB0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13 m/лм2. NGC 3266 има привидни димензии од 1,4' х 1,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 33 м 17,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 64° 44' 59". Положбениот агол на објектот е во износ од 105°.
Други поделби
Проучување на NGC 3266 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 31198. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 24; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4147. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 662.
Златко Чајковски
Златко „Чик“ Чајковски (, –, ) — хрватски и југословенски фудбалер и тренер. Неговиот брат, Жељко Чајковски, исто така бил фудбалер. Вообичаено играл на позиција дефанзивен играч за врска, Чајковски бил познат по својата огромна физичка кондиција и маркирачки способности и се сметал за еден од најдобрите југословенски фудбалери. И покрај неговата вообичаена дефанзивна улога, тој исто така бил добар додавач и поседувал технички способности од врвна класа.
Играчка кариера
На клупски план Чајковски првично играл за ХАШК. По Втората светска војна се преселил во новоформираниот Партизан.
Партизан
Чајковски бил еден од ѕвездените („најеминентните“) играчи во првите 10 години од историјата на клубот. Тој продолжи со освојување на две титули во југословенската лига ( 1946/47, 1948/49 ) и три трофеи во Купот на Југославија (Куп Маршал Тито) (1947, 1952, 1954 ).
Чајковски во последните години со Партизан имал одиграно 391 настап (156 во лигата), каде постигнал 97 гола и ја носел капитенската лента.
„Чик“ одиграл дури 80 меѓународни пријателски натпревари за белградската страна, вклучувајќи ја и високо оценетата јужноамериканска турнеја во зимата 1953/54 година.
ФК Келн
По Партизан, Чајковски се вработил во странство. За прв пат отишол во Западна Германија во 1955 година. Се одлучил и потпишал за ФК Келн, а во следните три сезони настапувал за овој германски клуб под водство на тренерот Хенес Вајсвајлер. Веднаш во првата сезона настапил на 24 натпревари и постигнал два гола. За тоа време одиграл вкупно 57 првенствени натпревари и постигнал седум првенствени голови. Во Купот на Германија одиграл три натпревари и постигнал еден гол.
Југославија
Помеѓу 1946 и 1955 година играл 55 пати за југословенската репрезентација постигнувајќи седум гола. Учествувајќи на Олимписките игри 1948 и 1952 година, го освоил сребрениот медал во двата наврати. Финалето на турнирот во Хелсинки во 1952 година било изгубено против тогашната унгарска страна на Маџик Маџарите.
Учествувал и на Светските првенства на ФИФА во 1950 и 1954 година. Во 1950 година, Југославија загуби само од домаќинот Бразил во групната фаза, при што Чајковски постигнал два гола против Мексико. Во 1954 година, Југославија ремизирал во групната фаза против Бразил, но била елиминирана во следниот четвртфинален натпревар против евентуалниот победник на турнирот Германија. Во 1953 година, Чајковски бил еден од четворицата хрватски играчи на ФИФА Селектираните XI кои играле против Англија. Неговиот последен интернационален натпревар бил пријателскиот натпревар во мај 1955 година против Шкотска.
Стил на игра
Иако Чајковски играл како дефанзивен играч за врска, тој бил подеднакво добар и во нападот и, поради неговата исклучителна издржливост и истрајност, можел да го покрие буквално целиот терен. Неговата необична техника на дриблинг во цик-цак им отежнувало на неговите противници да ги предвидат неговите потези. Чајковски исто така бил многу вешт во ударот со глава и покрај нискиот раст.
Тренерска кариера
Чајковски тренерската лиценца ја стекнал под водство на Хенес Вајсвајлер во Германската спортска академија во Келн. Неговиот прв состанок бил во Израел, Турција и Холандија.
Неговиот прв голем успех бил во Германското првенство 1962 година со 1. ФК Келн. Во 1963 година тој ги презел уздите на ФК Баерн Минхен, кој го водел од втората дивизија во првата дивизија, две победи во Купот на Германија и победата во финалето на Купот на победниците на Европа против Ренџерс ФК од Глазгов во 1967 година. Во овој период тој се формира околу голманот Сеп Маер, Франц Бекенбауер и, подоцна легендарниот, напаѓач Герд Милер, потоа сите во раните дваесетти години, еден од врвните тимови во Европа и целиот свет.
NGC 5669
NGC 5669 — спирална галаксија во соѕвездието Воловар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5669 се споменува и како UGC 9353, MCG 2-37-21, CGCG 75-64, KUG 1430+101, IRAS 14302+1006.
Откривање
Објектот е откриен на 19 март 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 32 м 44 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +9° 53' 32"". Положбениот агол на објектот е во износ од 50°.
Други поделби
Проучување на NGC 5669 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 51973. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 197; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 910. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 65.
Знаме на Општина Арачиново
Знамето на Општина Арачиново е официјалното знаме на оваа македонска општина. Знамето на општината, заедно со грбот, биле усвоено во 2006, кога биле заменети старите симболи.
Опис
Знамето е составено од црвена правоаголна лента. На самата црвена основа има поставени две тенки хоризонтални ленти во црна боја, а меѓу нив во средина на знамето е поставен општинскиот грб. Грбот на знамето е всушност штит на кој има приказ на жолта кула, а пред неа црно крило.
Каталог на сјајни ѕвезди
Каталог на сјајни ѕвезди (Bright Star Catalogue), наречен и Јејлски каталог на сјајни ѕвезди (Yale Catalogue of Bright Stars или Yale Bright Star Catalogue) — ѕвезден каталог во кој се заведени сите ѕвезди со величина од барем 6,5, или секоја ѕвезда видлива од Земјата со голо око. Во каталогот има вкупно 9.110 објекти, од кои 9.095 се ѕвезди, 11 се нови или супернови, и 4 неѕвездени тела; неѕвездените тела се збиените јата 47 Тукан (озн. HR 95) и NGC 2808 (HR 3671), како и расеаните јата NGC 2281 (HR 2496) и Месје 67 (HR 3515).
Каталогот има предодреден број записи, но податоците редовно се одржуваат. Секоја ставка има прибелешки кои продолжуваат да се надоградуваат уште од времето кога Френк Шлезингер од универзитетот Јејл го објавил првото издание во 1930 г. Петтото издание од 1991 г. било проширено со прибелешки дотаму што тие зафаќале повеќе страници од самиот каталог. Поновите изданија се во уредништво на Елен Дорит Хофлајт, исто така од Јејл.
Иако кратенката на каталогот гласи BS или YBS, пред каталошкиот број стои ознаката HR, задржувајќи ја од неговиот претходник Харвардскиот преработен фотометриски каталог (Harvard Revised Photometry Catalogue) на опсерваторијата во Харвард, издаден во 1908 г. Првото негово издание излегло во 1884 г. во уредништво на Едвард Чарлс Пикеринг и опфаќало околу 4.000 ѕвезди. По неговото издавање, Пикеринг се заложил за поопширен преглед се вклучени и ѕвездите од јужната полутопка. Фотометриските испитувања ги извршил Солон И. Бејли помеѓу 1889 и 1891 г., што довело до објавувањето на Преработената Харвардска фотометрија (Revised Harvard Photometry) во 1908 г. Новиот каталог опфаќал голем број ѕвезди, од најсјајните, па сè до оние со величина од 6,5 на обете полутопки. Задачата потоа ја презел Џон А. Паркхерст, кој работел на неа до 1920-тите.
Космос-2381
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, Казахстан на 1 декември 2001 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на орбита околу Земјата на средна висина. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 675,1 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 64,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 9131 км, а најмалото на 9099.
Релативни мерки на дисперзија
Релативни мерки на дисперзија
Релативните мерки на дисперзија   (англиски: relative measures of dispersion) се користат за споредување на варијабилитетот  на сериите кои се искажуваат во различни мерни единици. Тие се јавуваат поради тоа што апсолутните мерки на дисперзија не овозможуваат компарирање на варијабилитетот на белезите со различни единични мерки. Така на пример, не би можело да се споредат варирањата на еден белег чии вредности се изразуваат во литри, со друг белег чии вредности се изразуваат во метри, врз основа на стандардното отстапување на овие белези, бидејќи таа се искажува во различни единични мерки. Споредувањето на варијабилитетот врз основа на апсолутните мерки на дисперзијата не е можно дури и кога се работи за ист белег во повеќе распореди на честотите, ако во нив просечното ниво на тој белег е различно. Релативни мерки на дисперзија се : коефициент на варијација (Cv), коефициент на интерквартилна варијација (CQ) и нормализирано (стандардизирано) отстапување (Z).
•	Коефициентoт на варијација (Cv) претставува процентуален однос на стандардното отстапување и аритметичката средина:
Доколку коефициентот на варијација е поголем и отстапувањето на варијабилитетот е поголем. Во случај членовите на серијата да се еднакви, коефициентот на варијација ќе биде еднаков на нула.
•	Коефициентот на интерквартилна разлика (CQ) се користи за споредување на дисперзијата на повеќе статистички маси (популации) или примероци.
Коефициентот може да има вредност од 0 до 1 или доколку е искажано во проценти од 0 до 100%. Ако коефициентот се приближува до нула варијацијата е релативно мала, односно серијата е похомогена, а доколку се приближува до единица, варијациата е релативно голема т.е. серијата е похетерогена.
•	Нормализираното (стандардизирано) отстапување (Z) претставува мерка на оддалеченост на поодделните вредности на белегот од аритметичката средина на серијата искажана преку бројот на стандардните девијации.
Пресметаните вредности на Z се показател на отстапувањето на определени вредности на белегот од аритметичката средина на серијата, во релативен износ. Подобро кажано, таа разлика е стандардизирана бидејќи е поделена со σ. Предзнакот на стандардизираното отстапување ни покажува дали варијантата (модалитетот) на xi е помала или поголема од аритметичката средина. Вредностите на белегот кои се помали од средната вредност имаат негативен предзнак на своето стандардизирано отстапување, а модалитетите поголеми од аритметичката средина имаат позитивен предзнак.
Ерусалим (округ)
Округ Ерусалим (מחוז ירושלים; منطقة القدس) — еден од шестте окрузи во Израел. Административен центар на округот е градот Ерусалим. Округот има површина од 652 км2, а население од 910,300 жители. 67.8% од населението се Евреи и 30.6% Арапи. 21% од Арапите во Израел живеат во овој округ, кој ги опфаќа и Западен Ерусалим и Источен Ерусалим.
Мнозинството Арапи во округот се Палестинци, кои имаат право на државјанство во Израел. Нееврејското население е составено од 28.3% Муслимани, 1.8% Христијани и 1.4% други.
Аглутинативен јазик
Аглутинативен јазик е оној јазик кој обично ја користи аглутинацијатa: повеќето зборови се формирани со заедничко спојување на морфеми. Овој термин беше употребен од Вилхелм фон Хумболт во 1836 година, за да ги класифицира јазиците од морфолошка гледна точка. Потекнува од латинскиот глагол agglutinare што значи залепува заедно.
Аглутинативен јазик е форма на синтетички јазик, каде што типично секој афикс си има свое значење, и сврзаните морфеми се изразени со афикси (не при внатрешни промени на коренот на зборот, или промени во нагласокот или тонот). Дополнитено и најважно, претставките во аглутинативниот јазик не се спојуваат со други, и не ја менуваат формата кога се условени од другите.
Синтетичките јазици кои не се аглутинативни се викаат Фузионални јазици; тие понекогаш комбинираат претставки стискајќи ги заедно, честопати драматично менувајши ги во процесот, и спојувајќи неколку значења во една претставка ( на пример во шпанскиот збор comi (/ate), наставката -i има значење на индикативен начин, активен глас, минато време, и предмет во прво лице еднина.
Зборот аглутинативен понекогаш е употребен како синоним на синтетички, иако технички не е хегов синоним. Кога зборот е употребен на овој начин вообичаено се земаат предвид фузионалните и флективните јазици. Разликата помеѓу фузионален и аглутинативен јазик честопати не е многу остра. Подобро да се мисли на овие два јазици како на завршетоци на континуум, со тоа што ќе припаѓаат или не едниот или на другиот завршеток. Во секој случај синтетичкиот јазик може да покаже аглутинативни особености во својот отворен лексикон, но не и во својот падежен систем како што се на пример: германскиот и холандскиот јазик.
Аглутинативните јазици се стремат да имаат висок процент на претставки/ морфеми по збор, и да бидат правилни. На пример, јапонскиот јазик има само два неправилни глаголи (и тоа не многу неправилни), јазикот Луганда има само еден (или два во зависност од тоа како е дефиниран терминот неправилен), турскиот има само еден, а во јазикот Quechua сите глаголи се правилни. Грегоријскиот е исклучок, не само во тоа што е високо аглутинативен (истовремено може да има и по осум морфеми по збор), но исто така има и значителен број на неправилни глаголи, кои се разликуваат по степенот на неправилност.
Примери за аглутинативни јазици
Во примерот на аглутинативни јазици се вклучуваат: баскискиот, јазикот блекфут, грегориски, алтајските јазици (Турски и Татарски), јапонски (понекогаш групиран во алтајските), малајски и индонезиски, голем број на тибетско-бурмански јазици, дравидски јазици, многу од Уралските јазици (најобемни се унгарски, фински и естонски), банту-јазиците, североисточниот, северозападниот и јужно-кавкаските јазици и некои Месоамерикански и примитивни северноамерикански јазици. Голем дел од стариот Близок Исток зборувал исто такви јазици, како што се сумерски и персиски помеѓу Индо- европските јазици.
Аглутинацијата е типолошка дисциплина, и не имплицира лингвистичка поврзаност, но сепак постојат некои фамилии на аглутинативни јазици. На пример прауралскиот јазик, предокот на уралските јазици беше аглутинативен и повеќето јазици кои потекнуваат од него ја наследиле оваа особина. Но бидејќи аглутинацијата може да се појави во јазици кои претходно имале неаглутинативна типологија, а може да не постои во јазици кои биле аглутинативни, аглутинацијата како типолошка особина не може да биде употребена како доказ на генетска врска со други аглутинативни јазици.
Во многу оддлени јазици, ова се развило првенствено преку конвергентна еволуција. Тука постои претпочитан еволуционен правец од аглутинативни синтетички јазици до фузионални синтетички јазици, и потоа до несинтатички јазици кои се развиваат во изолациони јазици и оттука повторно до аглутинативни синтетички јазици. Како и да е, ова е само стандард и комбинација од стандардот, видливи се граматичката теорија и теоријата на општата лингвистика, посебно финалниот збор - стокопа и елизија. Овој феномен е познат како лингвистичко отстапување. Некои реални и функционално конструирани јазици, како што се Есперанто, Њуспик и Клингон се претставени како аглутинативни јазици. Аглутинативните јазици се особено тешки за учење, бидејќи само една наставка може да ја смени смислата на реченицата. Типичен пример за аглутинативен јазик е турскиот.Тој спаѓа во т.н високо аглутинативни јазици кои трпат и до 8 морфеми на коренот на зборот.Еве еден пример со турскиот збор EV што значи куќа.Со додавање на наставки за коренот на зборот добиваме и цели реченични изрази Ev-куќа Evler-куќата Evin-твојата куќа Eviniz-вашата куќа Evim-мојата куќа Evimde-кај мојата куќа Evinde-кај твојата куќа Evinizde-Кај вашата куќа Evimizde-Во нашата куќа Evindeyim-Во твојата куќа сум Evinizdeyim-Во вашата куќа сум Evindeyiz-Ние сме во твојата куќа Evinizdeyiz-Ние сме во вашата куќа Evimizdeyiz-Ние сме во нашата куќа
Литература
Bodmer,Frederick. Ed. by Lancelot Hogben. The Loom of Language. New York, W.W. Norton and Co, 1944, renewed 1972, стр. 53, 190ff. ISBN 0-393-30034-X
Игор Стравински
Игор Фјодорович Стравински (Игорь Фёдорович Стравинский; - Њујорк, ) — руски композитор, кого денес многу, и на запад и во неговата родна Русија, го сметаат за највлијателниот композитор на музика во XX век. Тој е олицетворение на Русите именуван од страна на TIME како еден од највлијателните луѓе на минатиот век. Со оглед на многуте признанија кои ги добил за своите композиции, се стекна со слава како диригент и пијанист, најчесто на премиерите на неговите дела. Композициската кариера на Игор Стрависнки е значајна поради нејзините стилски промени. Меѓународната слава прво ја стекна со своите три балети, кои ги нарачај Сергеј Дјагилев, а кои Бале Русе ги направи. Трите балети се Жар-Птица (1910), Петрушка (1911) и Посветување на Пролетта (1913) Посветување на пролетта, чија премиера предизвика бунт, го трансформираше начинот на кој подоцна композиторите гледаа на ритмичката структура. До денес, неговата визија за погански ритуали оживеа во имагинарна праисториска Русија која ја плени и воодушевува публиката. По руската фаза, за време на 1920-тите Стравински се окренува кон неокласицизмот. Делата од овој период се со намера за користење на традиционални музички инструментални форми (концерт, гросо, гуфа, синфонија), често криејќи ја мантијата на интезивни емоции под површина која остава впечаток на едноставност, а често и одаваат почит на музиката на претходните мајстори како што се Јохан Себастијан Бах, Џузепе Верди, Петар Илич Чајковски и др. Во текот на ’50-тите ги адаптираше сериските постапки користејќи нови техники во последните 20 години од својот живот за да напише дела кои се пократки и повеќе ритмички, хармонични и структурални, покомплексни од неговата музика пред тоа. И покрај таа комплексност неговите дела делат одлики со сите претходни дела. Ритмичка енергија, конструкција на проширените мелодични идеи од малите структури компонирајќи само две или три ноти, т.е чистотата придонесуваат за чистотата на формата, инструментацијата и изразувањето. Стравински бил писател и со помош на Алексис Роланд-Мануел го напишал делото “Поетика на музиката” во кое ја употребил позната реченица дека музиката е неспособна да “изрази ништо освен самата себе”. Голем број интервјуа во кој Стравински разговараше со Роберт Краф се издадени како книга под наслов “Разговори со Игор Стравински”. Тие двајца, соработувале на уште 5 изданија во текот на наредната деценија.
Русија
Игор Фјодорович Стравински е роден на 17 јуни 1882. Во Ораниенбаум(од 1498. Ломоносов), а детството го поминал во Санкт Петербург. Неговото детство, како што пишува во својата автобиографија, не било баш сјајно : “Никогаш не сретнав некој кој навистина чувствувал нешто према мене”. Неговиот татко, Фјодор Стравински, бил бас пејач во Маринискиот театар, па младиот игор рано започнал со часови по клавир, а подоцна ја учел и музичката теорија и се опробал во компоновање.
Во 1890. година, Стравински го гледал изведувањето на Заспаната убавица од Петар Илич Чајковски во Маринсикиот театер. Изведувањето, кое воедно бил и негова прва средба со оркестар, потполно го фасцинирало. На 14 години го усовршил Менделсновиот концерт за клавир во Г-мол, а следната година ја зарвшил кратката клавирска верзија на еден гурачки квартет на Александар Глазунов. И покрај совојт ентузијазам за музика, неговите родители очекувале да стане адвокат. Стравински запишал право во Санкт Петербург, но таа професија му била здодевна па во 4. година од студиите присуствувал на помалку од 50 предавања. По смртта на татко му 1902, Стравински сè повеќе и повеќе посветувал внимание на музичките студии. Стравински ја добил дипломата од правниот факултет 1907. година и потоа можел сето свое време да го посвети на музиката. По совет од Николај Римски Корсаков, кој тогаш бил водечки руски композитор, одлучил да не се запише на Санкт Петербуршкиот конзерваториум. Наместо тоа 1905. година започнал приватно учење (двапати неделно) кај Римски-Корсаков, кој му бил како втор татко.
Истата година, се верил со својата роднина Катерина Носенко, која ја познавал од порано. Се венчале на 23 јануари 1906. Во рок од две години добиле две деца – син Фјодор (1907) и ќерка Људмила (1908).
Во 1909. година, неговиот Огномет е изведен во Санкт Петербург, каде бил чуен од Сергеј Дјагилев, шеф на Бале русеа во Париз. Дјагилев бил доволно импресиониран од делото, па веднаш го ангажира Стравински да му напише оркестрација, а подоцна и цел балет – Жар-птици.
Швајцарија
Стравински, во 1910. отпатувал во Париз за да ја гледа премиерата на Жар-птици. Скоро му се придружило и неговото семејство. Заедно одлучиле да останат на запад. Се преселил во Швајцарија, кад останал до 1920. и тоа наизменично во Кларанс кај Монтреа и Лозана. Во тој период, компонирал уште три дела за Бале Русе – Петрушка (1911), напишано во Лозана и Посветување на пролетта (1913) и Пулчинела, двете во Кларанс.
Додека семејството престојувало во Швајцарија, роден е нивниот втор син, Соулим (1910) и втората ќерка, Марија Милена (1913). Во текот на последната бременост било отркиено е дека Катерина болува од туберкулоза, па била сместена во швајцарскиот санаториум поради нега. По краткото се вратил во Русија, јули 1914. година за да собере материјали за Свадба. Стравински ја напуштил татковината и се вратил во Швајцарија пред почетокот на Првата светска војна. Во Русија се немал вратено скоро цели 50 години.
САД
Стравински продолжил со животот во САД од 1939, па сè до смртта 1971. Државјанството го добил во 1945. Приказната како го добил истото е доста интересна. Кога на 58 годишна возраст отишол во канцеларијата за довиање државјанства, службеникот го прашал за презима. Игор рекол дека се презива Стра-вин-ски, внимавајќи на нагласувањето на секој слог. Кога службеникот го запишал презимето, се насмејал и рекол : Знаете, би можеле и да го промените. Стравински се навикнал на животот во Франција, но преселувањето во САД на 58 годишна возраст била голема промена. Едно време успеал да го сочува кругот на пријатели на емигранти од Русија, но подоцна сфатил дека тоа нема да биде доволно за неговиот интелектуален и професионален живот во САД. Кога планирал да ја напише операта Вистен Хју Оден, потребата за подобро запознавање со англискиот јазик го составила со диригентот и музичар Роберт Крафт. Тој живеел со Игор и му помагал сè до неговата смрт. Му помагал како изведувач, хроничар, помошник диригент, како и во многу други музички и социјални проекти.
Во 1962. Стравински го прифатил повикот да се врати во родната Русија, за да одржи серија концерти, но останал емигрант, цврсто заснован на западот. Игор Фјодорович Стравински починал на 6 април 1971. во Њујорк на 88. годишна возраст. Бил закопан на венециските гробишта Сан Микеле. Неговиот гроб се наоѓа близу гробот на неговиот долгогодишен соработник Сергеј Дјагилев. Животот на Игор Стравински опфатил поголем дел од XX век, вклучувајќи и многу негови модерни стилови на класична музика, а сам Стравински влијаел на многу композитори не само во текот на неговиот живот, туку и по смртта. Стравински има ѕвезда на Холивудската стаза на славните на 6340 Холивудска авенија, а посмртно е одликуван и со Греми награда за животно дело во 1987.
Личност
Стравински ја покажал несицрпната желба за истражување на уместноста, книжевноста и животот. Таа желба се манифестирала во голем број негови париски соработки. Не бил само композитор за Бале русе на Дијагивљев, туку соработувал и со уметници како што се Пабло Пикасо (Пулчинела), Жан Кокто (Едипус рекс) и Џорџ Баланчин (Аполон).
Со релативно низок раст и не баш убав Стравински, сеедно бил фотогеничен како што покажуваат многу слики. Иако неговиот брак со Катерина издржал 33 години, неговата вистинска љубов која останала со него до неговата смрт и со која се оженил по смртта на Катерина е Вера де Босе. Иако бил злогласен женкар (се говори и дека имал афери со личности од високо друштво, како што е Коко Шанел) Стравински бил и семеен човек. Посветил доста време и на своите синови и ќерки. Еден од неговите синови, Соулима Стравински исто така станал композитор, но помалку познат во споредба со неговиот татко.
Кога Стравински ја запознал Вера за време на ’20-тите, таа била во брак со сликарот и дизајнер Сергеј Судејкин, но таа и Стравински набргу потоа започнале афера што доведе до тоа Вера да го напушти својот сопруг. Од тогаш па до смртта на својата сопруга Катерина, Стравински водел дволичен живот, посветувајќи внимание на смејството, но и на Вера. По смртта на Катерина, Стравински се венчал со Вера во Бедфорд на 9 март 1940. За тоа време и двајцата ја напуштиле Франција и отишле во САД, за да се сокријат од Втората светска војна. Стравински се одселил во 1939, а Вера следната година. Публиката никогаш не беше предалеку. За раните ’20-ти, Леополд Стоковски му овозможи поддршка преку псведонимот “дарител”. Стравински исто така беше во можност да привлече надоместоци: поголем број на дела по Жар-птици се напишани за посебни свечености и добро се платени.
Стравински се покажал за соодветен во играње на улогата “светски човек”, развивајќи изострен инстинкт за биснис и настапувајќи ладнокрвно и опуштено во многу големи светски градови.
Париз, Венеција, Берлин, Лондон и Њујорк го угостиле Стравински како пијанист и како диригент. Поголем број на луѓе кои го познавале низ работни договори околу изведувањето тврделе дека бил пристоен, внимателен и спремен да помогне. На пример, Ото Клеперер, кои добро го познаваше Арнолд Шенберг, рекол дека Стравински секогаш бил подобар и полесен за соработка. Во исто време, Стравински имал и приметно непочитување спрема оние кои сметал дека биле социјално под него : Роберт Крафт се срамел од неговите обичај да удира со лажицата по стакло и да вика во ресторани со цел да привлече внимание. Вкусот на Стравински за книжевност бил голем и секогаш тежнеел кон нешто ново. Текстовите и книжевните извори за неговите дела започнале период на интересирање за рускиот фолклор, па за класичните автори и латинската литургија, со кои преминал на француските современици (Андре Жид во Персефон) и на крај на англиските книжевници како што се Вистен Хју Оден и Томас Сервантес Елиот и средновековната англиска книжевност. На крајот од својот живот, во своето дело Абрахам и Исак внел и еврејска скриптура.
Стилистички периоди
Скоро сите дела на Игор Стравински можат да се поделат во три стилистички периоди во кои неговата кариера може да се подели.
Рускиот период
Првиот од значајнит стилистички периоди на Игор Стравински (со исклучок на некои мали дела пред тоа) го обележале три балети кои ги напишал за Сергеј Дијагиљев. Овие балети имаат доста слични одлики: напишани се за особено голем оркестар, користени се руски народни теми и мотиви и носат знаковно имативни ноти и инструментација на Римски-Корсаков. Покрај ова, покажуваат значаен стилски развој : од стилски нацрти на Римски-Корсаков од Жар-птици, па до важноста на битоналноста во Петрушка, па сè до бруталните полифони дисонанци во Посветување на пролетта.
Првиот од овие балети, Жар-птици е значаен по својот необичен вовед (12/8 такт во пониски басови) и голема оркестрација. И Петрушка е напишана дистинктивно. Исто така и првиот балет на Стрависнки се заснова на народната митологија. Но третиот балет, Посветување на пролетта, сметан за апотеза на “рускиот период” на Стравински, тој се осврнува на бруталноста на паганската Русија, рефлектирајќи ги впечатоците во грубо нацртани мотиви кои боцкаат и се повторуваат во целото дело. Делото има доста познати премини, но два од нив се навистина важни : воведната тема која ја свири фагот со своите највисоки ноти и голем, осмонотни мотив кои го свират гудала во придружба на рог.
Како Стравински рече на премиерата дека “неговата намера е да ги прати сите по ѓаволите”, во тоа и успеа : 1913, пермиерата на Посветување на Пролетта ја предизвика најпознатата побуна во на публиката историјата на музиката.
Останати важни дела од овој период се : Ле Росињол, Ренард (1916), Приказната за војникот (1918) и Свадба (1923)
Неокласицистички период
Следната фаза во кариерата на Стравински е одбележана со две дела : Пучинела (1920) и Октет за дувачки инструменти(1923). И двете дела го соджат она што стана главен квалитет на овој период, т.е. враќањето на Стравински во класицистичка музика на Моцарт, Бах и нивните современици. Тој “неокласицистички” стил вклучуваше и напуштање на големите оркестри кои беа неопходни за балети. Во тие дела, напишани во периодот помеѓу ’20-тите па до ’50-тите, Стравински во главном се свртува кон дувачките инструменти, клавирот, т.е вокалната и камерна музика. Синфонијата на дувачките инстументи и Синфонијата на псалмите се меѓу најдобрите дела напишани за дувачки инструменти.
И други дела, како ораториум Едипус рекс (1927), Аполон (1928), концерт Думбартонски дабови (1937-38), го продолжуваат овој тренд.
Некои поголеми дела од овој период се трите синфонии : Синфонијата на псалмите (1930), Синфонија во C (1940) и Синфонија во три става (1945). Аполон, Персефона (1933) и Орфеј (1947) исто така означуваат загриженоста на Стравински во текот на овој период за враќање не само на клисицистичка музика, туку и на класицистички теми : во овие дела, старогрчката митологија.
Врв на овој период е операта Животот на развратникот, завршена во 1951. По изведбата во Метропилитен 1953, истата е игнорирана. Изведена е во Сантафешката опера во година на нејзиното отворање (1957), во присуство на самиот Стравински. Тоа иведвање го обележи неговата долгогодишна соработка со оваа оперска куќа. Оваа опера, напишана према либрето на Вистен Хју Оден и темелна на делата на Вилијам Хогарт, кондензира се што Стравински го имаше усовршено во последните 20 години. Музиката е неспоредна, но чудна. Позајмува елементи на класицистичка тонална хармонија, но заплетот изненадува со дисонанци. Истата содржи неритмички заштитен знак на Стравински и се враќа кон оперите и темите на Клаудио Монтеверди, Кристофер Вилибалд Глук и Волфганг Амадеус Моцарт.
Сериски период
По смртта на Арнолд Шенберг, 1951. Стравински почнува да користи додекафонија, која Шенберг ја разви во своите дела. Стравински имаше помош во проучувањето на додекафонијата од страна на својот пријател Роберт Краф, кој веќе долго се залагаше за овој премин. Следните 15 години ги поминува во пишување на дела во овој стил.
Стравински, со додекафонија за прв пар експериментираше во мали вокални дела како што се Кантата (1952), Три песни од Шекспир (1953) и Ин мемориам Дајлан Томас (1954). Кантикум сакрум (1955) — негово прво дело во кое користеше тонски редови во целото дело. Стравински подоцна ја прошири употребата на додекафонија, главно во библиските текстови како што се Трени (1958), Проповед, приповест и молитба (1961) и Поплава (1962).
Важно транзициско дело од овој период е впрочем враќањето на Игор Стравински на она што му донесе светска слава – балетот Агон е балет наменет за 12 играчи кои Стравински го напишал помеѓу 1954. и 1957. Некои делови од Агон повторно собираат “блед” тоналитет на неокласицистичкиот период, додека други (на пр: Веселиот Брансле) ја покажуваат неговата единствена реинтепретација на серискиот период. Тој балет е како мала енциклопедија на Игор Стравински, која содржи многу негови заштитни знаци кои се провлекуваат низ многу негови дела, без разлика дали истите се примитивистички, неокласицистички или сериски. Тие знакови се : ритмички отстапки, експериментирање со хармонична генијалност и обучено уво за мајсторска оркестрација. Овие одлики се она што го прави Стравински единствен во споредба со неговите современици во подрачјето на сериската музика.
Влијание и придонес
Делото на Игор Стравински опфаќа многу композиторски стилови на револуционерна оркестрација, многу музички жанрови и практично реновирана балетска форма и комбинација на многу култури, јазици и книжевности. Поради сето ова, неговото влијание на композиторите за време на неговиот живот и по смртта и понатаму е значајно.
Композиторски иновации
Стравински започнал да размислува за повторно користење на мотиви веќе во Жар-птици, а користење на тие елементи процвета во Посветување на пролетта.
Развојот на мотивот, т.е користење на одредени музички фрази која подоцна е променета и развиена во текот на делото, влече корени од сонатната форма од времето на Моцарт. Првиот голем иноватор на овие методи беше Лудвиг ван Бетовен. Познатиот “мотив на судбината” кој ја отвора 5. синфонија и се повторува во делата со изненадувачки и освежителни мутации е класичен пример. Но, користењето на овој мотивски развој од страна на Стравински е единствено по начинот на кој истиот мутирал. Во Посветување на Пролетта, претставува адитивна мутација, т.е одземање или додавање на ноти, без жалби поради промени на такт. Истиот балет е познат и по интензивно користење на остината. Познатиот премин е осмонотно остино за гудала со придружба на осум рогови кои се случува во преминот Играта на младите девојки. Ова е можеби првиот настан во музиката во кој проширеното остинато не е користено ниту за варијација, ниту како придружна мелодија. Во другите времиња, Стравински во делот става два остината еден против друг, не грижејќи се за хармонијата и темпото, правејќи пастиш, некоја врста на музички еквивалент на кубистичка слика. Овие премини не се значајни само поради својот пастишен квалитет, туку и поради должина : Стрависнки ги третира како цели и комплетни музички дела.
Ваквите техники, неколку децении го засениле минималистички дела на композитори како што се Тери Рајли и Стив Рајх.
Неокласицизам
Стравински го најавил користењето на новиот стил во 1923. со својот Октет за дувачки инструменти.
До доцните ’20-ти и ’30-ти, неокласицизмот стана најшироко прифатен модерен жанр на музика. Иронично е дека и самиот Стравински влијаеше на падот на популарноста на неокласицизмот со својата опера Напредокот на неморалниот довршена во 1951. Потполно напишана во класицистички стил, операта била изложена на критики од страна на оние кои три децении пред тоа го фалеле неокласицизмот.
Цитати и пастиш
Меѓу подоцните примери за музички аранжмани се користени и Циркус полке на Франц Шуберт (1942) и песната Среќен роденден во пријателска прелида (1955).
Користење на народен материјал
Во XX век имало композитори кои собирале и придонесувале за народната музика и ја користеле во своите дела. Истакнати композитори се Бела Барток и Золтан Кодај. Но во Посветување на пролетта гледаме и дека Стравински придонел со своето користење на народни матерјали. Тој ги симнува тие материјали до нивните избришани линии и самата мелодија, па често ги изобличува до непрепознатливост со додатни ноти, инверзија, диминуција и други техники. Тоа го направил така добро што дури во најновите студии, како што е Стравински во руска стардација на Ричард Тараскин, аналитичарите откриваат изворен материјал за некои дело од музиката во Посветување на пролетта.
Оркестарски иновации
Доцниот XIX и раниот XX век беа идеално време за оркестарски иновации. Композитори како Антон Брукнер и Густав Малер на големо беа фалени. На нив влијаеше проширувањето на традиционалниот класицистички оркестар од страна на Рихард Вагнер низ неговото користење на големи сили и необични инструменти.
Стравински продолжи со неговото романтичарско пишување за големи оркестарски сили, посебно во првите балети. Но, кога почна сè повеќе да се оддалечува од оваа тенденција, се претставуваше со едноставна комбинација за инструменти. На пример, во Приказната за војникот, користените сили се : кларинет, фагот, корнет, тромбон, контрабас и удиралки.Таа комбинација во тоа време (1918) била исклучително шокантна. Тоа комбинирање на дистинктивни бои на звукот за брзо ќе станат клише во класичната музика по Втората светска војна. Стравински бил еден од првите композитори кој компонираше за два фагота и тоа меѓу голема оркестарска палета во Посветување на пролетта.
Уште една значајна иновација во оркестарската техника која делумно може да се препише на Стравински е користење на што е можно поекстремни инструменти. Најпознатиот премин е во воведот на Посветување на пролетта, каде Стравински ја користи најекстремната можност на фаготот, со цел да симулира “будење” на утрото во пролетта.
Важно е да се спомене и дека композитори како Антор Вебер, Албан Берг и Арнолд Шенберг ги проучувале неки од овие оркестарски и инструментални техники во почетокот на XX век. Сепак, влијанието на Стравински останало поголемо од нивното.
Критики
Ерик Сати напишал статија за Стравински која во 1922. излегла во списанието Ванити фер. Сати го запознал Стравински во 1910. Однесувањето на Сати према Стравински е обележано со почитување, како што може да се види од писмата кои му ги пишувал во 1922. подготвувајќи ја статијата. Со мали додатоци на иронија, едно од писмата го завршил вака : “Јас ви се восхитувам, зарем не сте вие Големиот Стравински ? Ја сум само мал Ерик Сати.” Во статијата, Сати твдрел дека мерењето на големината на некои уметници и нивно споредување со други, ако се зборува за некоја “вистинска” илузија: секој музичар треба да се проценува према сопствената вредност, а не да се споредува со други композитори. Впрочем, тоа и го правеше Жан Кокто, кога со незадоволство коментирал за Стравински во неговото дело Харлекински петел од 1918. “Сите знакови упатуваат на силна реакција против ноќна бука и екцентричност кои беа едни од последиците од војната ... Што стана со делата кои го сочинуваа програмот на концертот на Стравински, кои правеше такви емоции пред неколку години ? Речиси сето тоа е на полицата и таму ќе остане сè додека невротика не добие потреба да се нахрани со пепел и да го наполни својот стомак со источен ветер” (Мјузикал Тајмс, Лондон, октомври 1923, цитирано во : Слонимски, 1953).
Композиторот Констант Ламберт, во 1936, проценил дека делата како што е Приказната за војникот содржат “есенцијална ладнокрвна апстракција”. Мелодичните фрагменти од Приказната за војникот се потполно безначајни. Тие се само низа од ноти кои конвенционално можат да се поделат во групи од три, пет или седум и повторно да се состават према други математички групи, а каденцата за соло тапан е “музичка чистота” ... постигната со различни типови на музичка кастрација. Ги споредил изборот на “најбледа и најбезначајна фраза” од страна на Стравински, со реченицата на Џертруд Стајн : “Секој ден беа весели, секој ден беа редовно весели”, (“Хелен Фер и Џорџин Скин”, 1922) “чии ефект беше еднакво ценет од личностите кои воопшто не разбираат англиски јазик”.
Во својата книга Филозофија на модерната музика (1948), Теодор Адорно го нарекува Стравински акробат, цивилен службеник, лутка на кројач, зрел, психотичен, детски, фашист и човек жеден за зарабоотка. Дел од грешката на Стравински, како што рекол Адорно, била во неговиот неокласицизам, а највеќе неговиот „псевдоморфизам во сликарството“, свирејќи le temps espace (простор), а не le temps durée (траење) на Анри Бергсон. „Еден карактеристичен трик е за сите формални обиди на Стравински; се трудел со неговата музика да го прикаже времето како на циркуско пано и да ги прикаже временски комплекси како просторни. Но и самиот сфатил дека тој трик набргу исцрпел”. Во одредени шизофрении, процесот кој води до независен мотор води до бескрајно повторување на гестови или зборови, проследено со распаѓање на егото.
Снимки
Стравински ги сметал снимките за особено практични и корисни средства за зачувување на своите мисли и интерпретација на сопствената музика. Како диригент на сопствената музика, во главно снимал за Колумбија рекордс, почнувајќи од 1928. со изведба на оригинални суити од Жар-птици и завршувајќи во 1947. со истиот балет. За време на ’40-тите, направил неколку снимки за Ар-Си-Еј во Лос Анџелес.
Одбрани дела
Иако Игор Стравински е напознат по сценските дела, поточно балетите, неговиот композиторски опус ги опфаќа сите музички типови.
Балети :
Мелодрами :
Опери :
Надворешни врски
Профилот на Стравински на TIME
Кублај Хан
Кублај Хан, попознат како Големиот Хан (1215-1294) бил последниот владетел на Монголското Царство (1260-1294) и основач, а воедно и прв цар на кинеската династија Јуен (1279-1294)
Ран живот
Кублај бил внук на Џингис Хан. Неговиот брат Монгке во 1251. станал кан, а тој управувал со јужната теритрија на монголското царство. Во 1258. Монгке му даде команда над источната армија со задача да му помогне во нападот над Кина. Монгке умира во 1259. И покрај смрта, Кублај продолжува со војната. Скоро тој добива вест дека неговиот помлад брат се прогласил за кан. Кублај склучува мир со Кина и се враќа во Монголија. Поради тоа што двајцата се прогласиле за канови, во 1260. година доаѓа до војна и по три години, Кублај победува.
Монголско Царство
За време на неговото владеење, царството било поделено во четири канати, кои имале посебен кан под врховна власт на големиот кан. Во негово време монголското царство ги добило своит најголеми граници, со овојање на Кина кое заврши во 1279. година со финална победа над династијата Сонг.
Кинески цар
Во 1271 година Кублај кан званично ја основа династијата Јуен и за главен град го прогласи Пекинг. За да ја обедини Кина, покрена голема офанзива проти остатокот од држава на династијата Сонг, која финално беше освоена во 1279. година. За време на неговото владеење дојде до економски раст и проправање на големиот канал и ширење на патната мрежа. Марко Поло го посетил неговиот двор во 1270 година. Ги освоил Јинан и Кореја, а водел и неуспешни походи кон Јапонија, Бурма, Виетнам и Индонезија.
Косматац
Косматац — село во Општина Куманово, во околината на градот Куманово.
Географија и местоположба
Косматац — село во општина Куманово. Селото се наоѓа на 18км југоисточно од градот Куманово. На патот што води за Свети Николе и областа Овче Поле.
Селото е прекрасно и убаво место за посетување и одмор.
Историја
Косматац се смета во едно од помладите села во кумановско. Било основано од доселени Черкези во XIX век. Потоа во селото се населиле и Помаци од Бугарија.
Марко Поло
Марко Поло (1254 - ) — италијански трговец, истражувач и писател, роден во Венецијанска Република. Неговите патувања се евидентирани во книгата Livre des Merveilles du Monde, или Патувањата на Марко Поло, книга која ги опишува на Европејците богатството и големината на Кина, нејзиниот главен град Пекинг, и други азиски градови и земји.
Косматац
Историја
Селото сè до 1912 година, имало исклучиво муслиманско население. Но со пропаста на Османлиското Царство, муслиманите се иселиле во Турција, а на нивно место дошло православно население од Кривопаланечко и Горна Пчиња.