cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Илија Јовановски
Активизам
Летото 1937 година заминал да работи во Србија, каде останал речиси две години и работел како фурнаџија. Првото одредиште на Илија било Краљево, а потоа се преселил прво во Крагуевац а на крај во Аранѓеловац. Во Прилеп се вратил во 1938 година. Во 1939 и 1940 година Илија работел и го усовршувал својот занает. Додека бил во Србија станал член на УРС-овите синдикати. Во 1939 година станал член на СКОЈ. Учествувал во илинденските демонстрации во Прилеп во 1940 година, а потоа станал и член на КПЈ, по август 1940.
Како член на Партијата и посветен активист на движењето, Илија извршувал поголем број задачи. Меѓу првите посериозни инциденти во кои се нашол е неговото апсење од страна на бугарската полиција. Тој бил уапсен додека пренесувал летоци до Варош, со претходно негово шпионирање. Него го мачеле во локалната полициска станица и го наведувале на признание, но тој ги издржал тортурите. Иле бил притворен цели две недели. Се зачленил во Комунистичката партија на Југославија во периодот кога работел во монополот заедно со Борка Левата. Во меѓувреме посетувале и курсеви и обуки за ракување огнено оружје.
Во август 1940 бугарските окупатори му врачиле покана за отслужување воен рок. Илија со гадење гледал кон поканата и неговата квалификација како „Бугарин“. Илија не се пријавил за воен рок и чекал да се отпочнат посериозни воени партизански дејства на организацијата. Така, на 12 септември веќе добил опрема од партизанската организација и тој бил меѓу првите партизански групи во Прилеп. Тогаш го добил и своето партизански име - „Цветан“. Toj е еден од првите седум прилепски партизани, кои на 12 септември 1941 година, во месноста Бидимаш на Селечка Планина, ја формирале првата партизанска чета, составена од борците: Јоска Јорданоски-Сандански, Трајко Бошкоски - Тарцан, Борка Велески - Левата, Лазо Филипоски - Лавски, Ѓорe Велкоски – Стрелката и Киро Крстески - Платник. Набрзо потоа станал борец на Прилепскиот партизански одред „Гоце Делчев“. По завршувањето на акцијата на 11 октомври во Прилеп, Илија Јовановски бил испратен да ја пробие блокадата во Прилеп, да влезе внатре и да се поврзе со партиската организација. Тој е првиот партизан кој ја пробил блокадата, влегол во градот, стокмил информациски извештај и го изнел надвор од градот извештајот за акцијата на 11 октомври. Тоа е извештајот кој ја информирал македонската општа маса за почетокот на востанието во Македонија. По акцијата во Прилеп Цветан го предводел одредот од Кадин Камен, преку Топлица па до Царевиќ.
На почетокот на 1942 година, Цветан и Стрелката ја преминале границата на тогашната бугарска окупирана територија на Македонија и заминале за Западна Македонија. Во селото Подмочани зеле нови илегални имиња, Стрелката го именувале како Косте, а Цветан Петре. Двајцата се претставувале како терзии од Струга. Во Преспа бил илегалец цели пет месеци и се движел во околните села. Низ селата одржувал состаноци со младината, а престојувал во црквата во Царев Двор со Јосиф Јосифовски - Свештарот. Кога во тој период се формирал Битолско-преспанскиот партизански одред „Даме Груев“, тој му се приклучил како активен член. Одредот во 1942 година го зазело селото Смилево. Наскоро станал командир на чета.
Во меѓувреме остварил контакти и разговатрал и со Кузман Јосифовски - Питу за поставеноста на организацијата и структурата. Цветан успешно ја извршил зададената задача, односно да премине во третата оперативна зона. На планината Караорман се формирал баталјонот „Мирче Ацев“, но Цветан веднаш бил повикан во Прилеп за да доведе друга група другари. Оваа задача ја завршува со успех, и се задржива во Генералниот штаб. Сепак, мног набрзо започнале борбите во слободната територија Дебрца. По неколку борби во Мариово се формирала и Втората македонска ударна бригада, а Цветан бил назначен за заменик-командант на баталјонот „Мирче Ацев“. На Илинден таа година се формирала Петтата прилепска бригада и Цветан бил назначен за заменик командант. Бригадата забележала почетен успех и стигнала со борбите до Порече. При борбите во Порече бригадата налетала на бугарски бункери. Бидејќи немале друг излез, бригадата јуришала кон бункерот, а Цветан бил во првиот борбен ред. Со бомби пробале да го рушат бункерот, но не успеале. Потоа Цветан пробал со оружје да го нападне бункерот, но во тој момент бил смртно ранет. Животот на Илија Јовановски згаснува на 28 август 1944 година село Здуње, Македонски Брод. Цветан не го дочекал слободен Прилеп, што пак се случило десет дена подоцна од неговата смрт.
NGC 695
NGC 695 — леќеста галаксија во соѕвездието Овен, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 695 се споменува и како UGC 1315, CGCG 482-26, 5ZW 123, NPM1G +22.0080, IRAS 01484+2220.
Откривање
Телото е откриено на 13 ноември 1786 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 695 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,1 m/лм2. NGC 695 има привидни димензии од 0,8' х 0,7'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 51 м 14,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 22° 34' 58". Положбениот агол на објектот е во износ од 40°.
Други поделби
Проучување на NGC 695 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 6844. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 128; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1756. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 896.
Лина Ѓорческа
Лина Ѓорческа (родена на 3 август 1994 во Тетово) — македонска тенисерка.
Пласман на списокот на ВТА
Нејзино највисоко место на ВТА листата во поединечна конкуренција е 192. место кое го постигнала на 30 јануари 2017. Во двојки, нејзино највисоко место е 129. место, кое го постигнала на 5 декември 2016. Ѓорческа досега во кариерата има освоено осум ИТФ титули во поединечна конкуренција и 34 ИТФ титули во двојки.
Играјќи за Македонија во Фед купот, Ѓорческа има биланс од 5 победи и 1 пораз (3–0 во поединечна конкуренција и 2–1 во двојки).
Таа е прогласена за најдобра млада спортистка на Македонија за 2013 година од страна на Сојузот на спортови на Македонија и Агенцијата за млади и спорт. Во 2016 година, таа е прогласена за најдобра спортистка на Македонија од страна на Агенцијата за млади и спорт.
Ѓорческа станала првата македонска тенисерка која заиграла на Гренд слем, и тоа во квалификациите на Отвореното првенство на САД во 2016 година. Во 2017 година, на Отвореното првенство на Австралија 2017, таа запишала две победи во првите две квалификациски кола, но била запрена во третото квалификациско коло од швајцарката Стефани Фегеле.
IC 1861
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1861 се споменува и како NPM1G +21.0332.
Откривање
Објектот е откриен на 27 јануари 1904 година од страна на Макс Волф.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 42 м 11,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +20° 53' 8".
Други поделби
Проучување на IC 1861 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 1638014.
Трговци со шатлови
Трговци со шатлови биле луѓе кои се занимававале со трговија со шатлови во доцниот Советски Сојуз и постсоветските држави во кои трговците превезувале во и надвор од земјата купувајќи стоки и потоа продавајќи ги во земјата. Потекнуваат од времето на перестројката и се прошириле и по распадот на Советскиот Сојуз.
Анатоли Иванов (музичар)
Анатоли Василјевич Иванов бил руски соло-тимпанист, перкусионист со филхармонискиот оркестар во Санкт Петербург и бил автор на книга и Народен уметник на Русија (1997). Тој исто така бил основач на Руската асоцијација на изведувачи на удари, член на Друштво за ударни уметности, диригент, член на Руско друштво за автори. Предавал на Конзерваториумот во Ленинград. На 12 април 2016 година се одржал концерт во негова чест во театарот Мариински.
Граната
Граната е мал експлозив, хемиска или гасна бомба, која се користи на краток дострел. Пронајдена во XV век станал толку важна што европските армии од XVII век имале посебно обучени фрлачи на гранати, или гранатери. По 1750 година гранатите биле во голема мера напуштени заради зголемениот дострел и точноста на огненото оружје, кое ја олеснило можноста за блиска борба. Се вратиле во употреба во XX век, кога нивната ефикасност во Првата светска војна ги направила стандарден дел од борбената пешадијска опрема, што и станале. Најчеста е експлозивната граната со јадро од ТНТ или друг силен експлозив прикачена на железен заштитник и осигурач што ја детонира или со удар или по кратко одложување (обично четири секунди). Хемиските и гасните гранати повеќе согоруваат отколку што експлодираат.
Радовишта (Кожанско)
Радовишта — село во Егејска Македонија, Република Грција.
Истибања
Истибања — село во Општина Виница, во околината на градот Виница.
Географија и местоположба
Селото Истибања се наоѓа во Виничко-Кочанската Котлина, недалеку од Истибањската Клисура, на регионалниот пат Кочани - Делчево. Сместено е помеѓу коритото на реката Брегалница, на 7 километри североисточно од Виница и 10,5 километри источно од Кочани. Се смета за рамничарска населба, на надморска височина од 380 метри. Познато е по термалните води кои извираат во близина, како и по многуте лековити билки во околината. .
Редовни настани
Секоја година во третата седмица од месецот септември во селото се одржува фолклорниот фестивал „Здравоживо“ на кој земаат учество неколку групи од Македонија и светот.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Истибања живееле 970 жители, од кои 750 Турци, 150 Македонци и 70 Роми. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Истибања имало 200 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Според пописот од 2002 година, во селото живеат 1.476 жители, од кои 1.475 Македонци и 1 Србин.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 897 жители, од кои 836 Македонци, 1 Албанец, 2 Роми, 1 Влав, 3 останати и 54 лица без податоци.
На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:
Телепринтер
Телепринтер - електрична машина за пишување која може да воспоставува врски со други телепринтери преку телекс мрежа, слично на фиксната телефонија. Телепринтерот како и фиксниот телефон е поврзан со бакарни парици.
Истибања
Родови
Истибања е македонско село, а имало и други народности во селото.
Според истражувањата од 1959 година, родови во селото се
Телепринтер
Опис
Телепринтерот, покрај класичната тастатура, која е многу слична на тастатурата на машината за пишување, има и неколку дополнителни знаци. Некои телепринтери имале и тркалезен бројчаник идентичен со бројчаниците (вртежни) на постарите видови фиксни телефони. Телепринтерите имале и перфоратор / читач на хартиена лента на која се нанесувала пораката со перфорирање, а подоцна истата можела да се отчитува со читачот. Во текот на работата биле доста бучни, како од тастерите, така и од електромоторите, кои ги имало повеќе во самиот телепринтер.
Брзината на пренос била до 200 букви (алфанумерички знаци) во минута.
Истибања
Родови
Турски
Телепринтер
Опис
Во Југославија бил популарен од 1970-тите на 20 век (кога неговата цена паднала доволно за да може да го купат средните компании) до 1990-тите, кога новите технологии го фрлиле во историјата.
Истибања
Родови
Македонски
Телепринтер
Опис
Пред тоа најмногу го користеле новинските агенции.
Истибања
Родови
Влашки
Телепринтер
Опис
Секој телепринтер имал свој повикувачки број, но и буквен додаток за полесна идентификација.
Истибања
Избирачко место
Во селото постојат избирачките места бр. 318 и 319 според Државната изборна комисија, сместени во месна заедница и основното училиште.
Телепринтер
Опис
На пример, еден телепринтерски број можел да има изглед во облик 12345 YU EI VF (оваа телефонска секретарка имаше фабрика во рамките на Електронската индустрија во Југославија)
Истибања
Култура и спорт
Селото Истибања има многу културни традиции како старите песни и ора, а воедно и споменици како старите џамии и куќи во селото. Во селото опстојува културниот уметнички ансамбл „Китка“, а се одржува и фестивалот Здравоживо. Во селото имало активна фудбласка екипа ФК ЛИЛЈАК која играла во општинската лига на Виница, името го носела по селската задруга
Иселеништво
Во почетокот на 20 век селото било воглавно турско. Во селото имало преку 200 турски куќи. Но тие потоа постепено се иселувале во Турција. Во 1912 година во Турција се иселиле 170 турски семејства, во 1935 година се иселиле 10 семејства, а од 1954 до 1959 се иселиле 35 семејства.
Телепринтер
Воспоставување врска
Врската се воспоставувала со бирање на бројот на бараниот телепринтер (за меѓународен сообраќај постоеле префикси како во телефонијата). Постоело посебно копче чие притискање автоматски го претставувал другиот телепринтер, т.е. го пишувал својот број и буквениот додаток. На овој начин на почетокот и на крајот на секоја порака се проверувало да не дошло до прекин на врската при преносот. Се разбира, тоа било можно да се направи во секој момент.
Истибања
Иселеништво
Македонски иселеници од ова село има во селото Оризари (Бекерци). Влашки иселеници од селото има во селото Ќоселари (Симовци).
Телепринтер
Воспоставување врска
По воспоставувањето на врската, се активирал читачот на перфорирана лента и следел преносот. Врската завршувала со повторна проверка на идентификацијата меѓу двата телепринтери и прекинување на врската.
Занимливости за телепринтерот
Две телепринтеристки можеле да водат разговор преку телепринтер идентично на денешниот интернет разговор. Текстот наместо на екран бил на хартија (иако најновите верзии на телепринтери имале и екран).
Бидејќи и двата телепринтери секогаш имале хартиена лента на која се испишувал текстот, текстот испратен преку телепринтер имал третман на официјален документ бидејќи и двете страни имале хартиена потврда за испратениот текст. На пример, ова не важело за факс машините поради можни злоупотреби.
Со цел да се воспостави доверба меѓу Советскиот Сојуз и Соединетите Држави во 1960-тите години на 20 век, бил воспоставен „црвен телефон“. Всушност, тоа било телепринтерска врска преку која двајцата претседатели можеле да комуницираат во кризни ситуации. Интересно е и тоа што руската страна испраќала текстови на англиски, а американската на руски за да се избегнат грешки во преводот.
Испраќањето телеграми всушност било испраќање пораки преку телепринтер.
Во текот на неговиот развој постоеле механички, квазиелектронски и електронски телепринтери.
Кетрин Мејфер
Кетрин Мејфер (Katherine Mayfair) е измислен лик од телевизиската серија на ABC, Очајни Домаќинки. Ликот е толкуван од Деjна Делани, а создаден од Марк Чери.
Пред четвртата сезона
Позната како Кетрин Дејвис кога ја напуштила Вистерија Лејн, живеела во куќата број 4356, Вистерија Лејн (куќата во која Мајк Делфино живееше за време на првата сезона) 12 години пред времето од четвртата сезона. Го делела домот со нејзината ќерка Дилан и нејзината тетка Лилиен, која била и сопственичка на куќата. Во текот на четвртата сезона се открива дека Кетрин била физички малтретирана од нејзиниот тогашен маж, Вејн Дејвис. Поради тоа Кетрин, Дилан и Лилиен избегале на неколку години.
Како што е откриено во финалето на четвртата сезона, додека Кетрин живеела на Вистерија Лејн, една вечер Дилан ја чувала Мери Елис Јанг. Кога Кетрин и Лилиен се враќале дома, Мери Елис Јанг им кажува дека Вејн поминал кај нив да ја види Дилан и ѝ оставил кукла како подарок. Кетрин веднаш ја тргнува куклата и ја крие високо на еден шкаф. Подоцна, Вејн се враќа кај Кетрин и започнува караница меѓу нив двајца, каде што Кетрин го удира Вејн со свеќник, со што Вејн си оди. Во епизодата Недела, се открива дека внукот на Сузан, бил сведок на караницата помеѓу Кетрин и Вејн. Чувствувајќи се дека се ослободиле од Вејн, Кетрин и Лилиен прославуваат.
Додека Кетрин спие, Лилиен вреска од собата каде што спие Дилан. Кетрин веднаш оди таму и со Лилиен го откриваат мртвото тело на малата Дилан, смачкана од шкафот сакајќи да ја земе куклата. Кетрин мисли дека Вејн е многу силен како полицаец и може да ги обвини за убиството на Дилан и заедно со Лилиен решаваат да ја закопаат Дилан во шумата. Следниот ден им објаснува на Мери Елис Јанг и на Сузан дека се сели во Чикаго.
Кетрин посвојува мало девојче од романско сиропиталиште кое личи на Дилан со цел да ја прикрие смртта на Дилан. Неколку години подоцна, во Чикаго таа повторно се мажи, со Адам Мејфер, гинеколог. Додека живееле во Чикаго, Адам имал афера со негова пациентка, Силвија. За да избегнат срам, семејството Мејфер се вселува на Вистерија Лејн, мислејќи дека Вејн повеќе нема да ги бара. Ја вселуваат и болната Лилиен, која набргу умира. Доселувањето на Кетрин го означува почетокот на четвртата сезона.
Четврта сезона
Со самото доаѓање Бри Хоџ започнува соперништво со Кетрин. Бри која е беспрекорна домаќинка, секогаш со одлични готвачки рецепти, со свеж совет за пријателките и со прекрасни планови за забави од соседството започнува соперништво со Кетрин која со своите рецепти и свежи идеи почнува да привлекува жителите на Вистерија Лејн. Соперништвото продолжува на се повисок степен, додека и двете не сфатат дека една соперништво всушност многу лесно може да се претвори во прекрасно пријателство.
Во деветтата епизода од оваа сезона, Нешто доаѓа торнадо доаѓа на Вистерија Лејн, а во тој момент поради испреплетена низа настани Кетрин и Адам ги посетува стара љубовница на Адам, која имала афера со него додека живееле во Чикаго. Кетрин е лута, а Силвија се заклучува во собата наменета за засолниште на семејството Хоџ, па Кетрин и Адам престојуваат кај Бри за време на торнадото. Тогаш Кетрин открива дека Адам навистина имал афера со Силвија што го доведува нивниот брак во прашање. За време на торнадото, Силвија излегува надвор и веднаш е проголтана од торнадото.
Во финалето на оваа сезона, нејзиниот поранешен маж, Вејн Дејвис ја посетува Кетрин и заедно со Бри ја држи како заложник со цел таа да му ја каже вистината за Дилан, поради сомнежот на Вејн дека Дилан не е вистинската нивна ќерка. Кетрин одлучува да ја каже целата вистина, но веднаш потоа Вејн сакајќи да пука во Кетрин доаѓа Адам и пука во Вејн. Мистеријата околу Кетрин е конечно излезена на виделина и сезоната завршува со прекрасна насмевка на Кетрин упатена кон четирите домаќинки кои го набљудуваат настанот и со прегратка од ќерка си.
Петта сезона
Петтата сезона започнува пет години по настаните од четвртата сезона. Со целата вистина околу минатото на Кетрин излезена на виделина Кетрин е конечно прифатена од страна на домаќинките. Нејзиното соперништво со Бри е преобразено во професионална соработка и заеднички готвачки бизнис. Но иако навидум конечно пријателку, Бри е таа која го добива сето медиумско внимание и станува добро позната како автор на книги за готвење, книги полни со рецепти на Кетрин кои ја доведуваат и нивната соработка во прашање.
Добар ден таго
Добар дан таго (Bonjour Tristesse) – новела од Франсоаз Саган издадена во 1954 година кога авторката имала само 18 години и доживеала моментален успех. Насловот е земен од поемата на Пол Елијар „Едвај нагрдена“ ("À peine défigurée"), која почнува со стиховите „Збогум таго / Добар ден таго...“. Во 1958 година снимен е филм со адаптација на новелата кој го режирал Ото Премингер.
Содржина
Седумнаесетгодишната Сесил го поминува летото во вила на француската ривиера со татко ѝ Ремон и неговата моментална љубовница, младата, површна и модерна Елса, која добро се согласува со Сесил. Ремон е привлечен, светски, аморален маж кој постојаната прељуба ја оправдува со цитатот за гревот од Оскар Вајлд : „Гревот е единственото нешто со живи бои што постои во модерниот свет.“ Сесил вели: „Верував дека можам да си го засновам животот на тоа“ и го прифаќа овој животен стил како типичен. За Сесил, една од предностите на нејзиниот татко, којшто нема интелектуален интерес, е што тој воопшто не се грижи дали таа учи или не. Друга предност е што ѝ дава одврзани раце во привлекувањето мажи. Иако во почетокот почнува со мажи на возраст од нејзиниот татко, во вилата до нивната е млад човек на дваесеттина години, Сирил, со кој таа започнува романса.
Мирниот одмор на четворката е нарушен со доаѓањето на Ана, која Ремон нејасно ја поканил. Културна, принципиелна, интелигентна и работна жена на Ремонова возраст, која била пријателка на неговата покојна жена, Ана се смета себеси за кума на Сесил. Се развива натпревар меѓу трите жени, кој го добива Ана, така што спие со Ремон и утредента ја објавува нивната свршувачка. Елса се отселува, по што Ана се свртува кон Сесил. Таа ѝ вели да престане да го гледа Сирил и да им се врати на книгите. Престрашена пред заканата за нејзиниот мрзлив живот како миленичка на нејзиниот татко, Сесил крои план да го спречи бракот.
Со идеја да го направи Ремон љубоморен, таа организира Елса и Сирил да се преправаат дека се пар и на моменти да се појавуваат заедно. Кога Ремон не може повеќе да го поднесе нивното забавување, тој оди да ја бара Елса. Но Сесил погрешно ја проценила емотивноста на Ана што води до трагични резултати. Таа, кога ги видела двајцата во шумата, залетува со автомобилот и лета од карпата. Подоцна излегува дека Ремон и Елса само се бакнале.
Сесил и нејзиниот татко му се враќаат на празниот, површен живот што го живееле пред Ана да го прекине нивното лето.
Космос-1409
Космос-1409 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 22 септември 1982 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 1250 килограми. Космос-1409 бил сателит за рано предупредување од појава на меѓуконтинентални балистички ракети.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 717,7 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 63,2°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 9711 км, а најмалото на 642.
Градна жлезда
Градната жлезда или тимус е непарна ендокрина жлезда кај цицачите и е активна само до половата зрелост. Значи, градната жлезда е развиена само во детската возраст, за да во пубертетот брзо се намали и по потполното созревање атрофира. Тимус или градна жлезда е орган сместен во предниот, горен дел на градниот кош односно медијастинумот. Тимусот е централен орган на лимфатичниот систем. Кај новороденчиња и деца е добор развиен, а после пубертетот доаѓа до негова инволуција и претворање во масно тело.
Облик и градба
Ако со екстракт од градна жлезда се хранат полноглавците, тогаш тие не се преобразуваат во возрасна жаба, туку во возрасни полноглавци. Според тоа, хормонот од градната жлезда го стимулира растењето на младиот организам и го кочи дејството на хормонот од половите жлезди.
Тимусот има значење и во имуно-биолошките преоцеси. Тој создава Хасалови телца кои влегуваат во општиот фонд на одбранбени супстанции. Од тимусот не е издвоен хормон, па затоа многу физиолози сметаат дека тимусот не е жлезда. Инаку, градната жлезда е сместена во горниот дел на градниот кош, помеѓу белодробните крила.
Тези за падот на Отоманското Царство
Тезите за падот на Отоманското Царство (Osmanlı Gerileme Tezi
И покрај оваа драматична промена на парадигмата помеѓу професионалните историчари, тезата за опаѓање продолжува да го одржува силното присуство во популарната историја, како и академската историја напишана од научници кои не се специјалисти за Отоманското Царство. Во некои случаи ова се должи на континуираната доверба на неспецијалистите за застарени и разоткриени дела, а во други на одредени политички интереси кои имаат корист од континуираното овековечување на наративниот напад.
Отомански тези
Тезите за падот на царството најпрвин се појавиле помеѓу самите Отоманци. Започнувајќи многу порано, но во голема мера проширувајќи се во текот на 17 век, литературниот жанр „Насихат“ имал долга историја и претходно се појавил во веќе поранешните муслимански царства, како што се оние од Селџуците и Абасидите. Книжевноста била првенствено засегната со редот и нередот во државата и општеството. Жанрот го опшшувал владетелот како олицетворение на правдата, чија должност била да се осигури дека неговите субјекти ќе ја добијат таа правда. Ова често се изразувало преку концептот на Кругот на правдата (dā'ire-i'adlīye). Во оваа концепција, обезбедувањето на правдата од страна на владетелот на неговите поданици требало да им овозможи на тие субјекти да напредуваат, а за возврат владетелот ќе ги зацврсти своите позиции. Доколку овој концепт на делување се распадне, тогаш општеството ќе престане да функционира правилно. Така многу Отоманци кои пишувале во овој жанр, како што биле Гелиболулу Мустафа Али, го опишале владеењето на Сулејман I како најсовршена манифестација на овој систем на правдата и ја истакнал идејата дека царството оттогаш се повлекло од тој златен стандард. Овие писатели ги гледале промените што царството ги претрпелело како негативни. Меѓутоа, денес е признато дека наместо едноставно да се опише објективната реалност, тие често го користеле жанрот за да ги искажат своите лични жалби. На пример, верувањето на Мустафа Јали дека царството се намалува, во голема мера било мотивирано од фрустрација поради сопствениот неуспех да се постигне промоција и судски патронаж кај султанот. Примарната цел на писателите била да се заштити сопствениот личен или класен статус во брзото менување на светот.
Западни тези
Идејата за сеопфатниот пад на Отоманското Царство не влегла во западната историографија до почетокот на 19 век, кога започнале да се издаваат делата на историчарите, како оние на Јозеф фон Хамер-Пургштал, кои го познавале отоманскиот јазик и ја прифаќале идејата директно од авторите на писателите на жанрот. Според тоа, внатрешниот пад бил сметан за соодветен начин за објаснување на надворешните воени порази на Османлиите и дејствувал како оправдување за европскиот империјализам. Идејата за намалената отоманска/исламска цивилизација била користена како подлога за Западната цивилизација, во која Османлиите биле во контраст со „динамичниот“ Запад. Исламот (како сеопфатна цивилизациска категорија) честопати бил прикажуван како поларна спротивност на Западот, при што западните општества ја ценеле слободата, рационалноста и напредокот додека исламот ја ценел покорноста и суеверието и застојот. Ваквите претстави се одржале во средината на 20 век, пред сè, од делата на Х.А.Р. Гиб и Харолд Боуен и Бернард Луис, кои се придржувале на цивилизациската концепција на исламскиот пад додека ја промениле со новата социолошка парадигма на Теоријата за модернизација. Овие ставови сè повеќе се зголемувале кога историчарите започнале да ги преиспитуваат своите фундаментални претпоставки за отоманската и исламската историја, особено по објавувањето на книгата „Ориентализам“ на Едвард Саид во 1978 година.
Концептуални прашања
Дана Сајди, во една статија во која ги сумира критиките на тезата за падот на царството, напишана од 1970-тите, ги идентификува следниве главни точки:
Првите две точки се однесуваат на намалувањето на тезата за описот на османлиската држава и општество како заостанато, статично и суштински неспособно за иновации пред „влијанието на Западот“, третата точка се однесува на степенот до кој Отоманското Царство презело мерки за да биде целосно уникатно, работејќи според сопствените правила, наместо да се интегрира во поширока компаративна рамка на светската историја, додека четвртата се осврнува на степенот до кој тезата за опаѓање ги игнорирала локалните процеси кои всушност се случувале во Отоманското Царство во текот на XVII и XVIII век, во прилог на нагласувањето на големиот наратив за отоманското распаѓање и европската супериорност.
Во согласност со овие точки, заедничка критика на тезата за падот на царството, е тоа што е телеолошки: тоа значи дека ја претставува целата историја на Османлиите како приказна за подемот и падот на царството, предизвикувајќи претходните историчари да го пренагласат проблемите на царството и недоволно да ги нагласуваат неговите сили. Според Линда Дарлинг, „бидејќи знаеме дека на крајот Османлиите станаа послаба сила и конечно исчезнаа, секоја претходна тешкотија што ја доживеаја стана семе на опаѓање, а османлиските успеси и извори на сила исчезнаа целосно“. Последицата на опаѓање е идејата дека царството претходно достигнало врв. Владеењето на Сулејман Величествениот се сметало за златно доба на кое требало да се спореди целата историја на земјата. Таквите споредби предизвикале претходните истражувачи да ја согледат трансформацијата и промените како негативни, бидејќи империјата се префрлала од воспоставените норми на романтизираната и идеализирана возраст на Сулејман. Според Џејн Хатавеј, овој фокус на „златното доба имал нарушување на неговата историја: „големото царство кое траело повеќе од шест века не можело да има идеален момент и идеална пермутација со која целиот хронолошки и географски распон на империјата може да се процени“.
Политички прашања
Во преиспитувањето на поимот Политички пад во Отоманското Царство, историчарите прво ги испитале текстовите на Насихат кои го формирале столбот на тезата за опаѓање. Многу научници, меѓу кои и Даглас Хауард и Рифат Али Абу-Ел-Хаџ, истакнале дека критиките на овие османлиски писатели на современото општество не биле неповрзани со сопствените предрасуди и ги критикувале претходните историчари. Понатаму, „Насихат“, всушност, бил книжевен правец во отоманското општество, а исто така постоело и во периодот на таканареченото златно доба на Сулејман. За отоманските писатели, падот им овозможувал да прават предрасуди за современата држава и општество, наместо да дадат опис на објективната реалност. Така, овие дела не треба да се земат како доказ за вистинскиот пад на Отоманското Царство.
Другите тези за политичкиот пад, како што е идејата дека султаните кои владееле по времето на Сулејман I биле помалку компетентни владетели, исто така, се соочиле со критики. Владеењето на таквите султани, како Ахмед I, Осман II , и Мехмед IV (меѓу другите) се преиспитуваат во контекст на условите на сопствените епохи, наместо со несоодветно споредување со митскиот идеал на Сулејман. Самата теза за тоа дали владеењето на Сулејман претставувало златно доба исто така била разгледувана и дебатирана. Фактот што султаните повеќе ја придружувале војската лично во воени походи повеќе не се критикувани, туку се гледа како на позитивна и неопходна промена што произлегува од трансформацијата на империјата во седентарен империјален политички систем. Истражувањето на Лесли Пирс за политичката улога на жените во Отоманската династија ја покажала неточната претпоставка дека таканаречениот Султанат на жените, во кој женските членови на династијата остварувале невообичаено висок степен на моќ, на некој начин било причина на султанската слабост. Напротив, отоманските Валиде султанки, принцези и наложници успеале да го засилат династичкото владеење за време на периоди на нестабилност и играле важна улога во династичката легитимизација. Покрај тоа, важноста на брзорастечката бирократија сега е особено нагласена како извор на стабилност и сила за империјата во текот на седумнаесеттиот и осумнаесеттиот век, посебно навлегувајќи во работата на Линда Дарлинг. Врз основа на работата на Ариел Салцман, зајакнувањето на регионалните знаменитости во 18 век повторно се толкува како ефикасна форма на власт, наместо знак на опаѓање.
Воени прашања
Едно од најдолготрајните тврдења на падот на Отоманското Царство се однесува за слабоста на османлиската војска во постсулејманскиот период. Наводно, Јаничарскиот корпус станал корумпиран, бидејќи тие сè повеќе добивале привилегии за себе, стекнувајќи право да стапат во брак, и нивните деца да ги запишат во корпусот. Наместо да одржуваат строга воена дисциплина, тие започнале да се занимаваат со професии како трговци и сопственици на продавници, со цел да го надополнат својот приход, со што започнале да го губат своето воено раководство. Сепак, денес се подразбира дека учеството на јаничарите во економијата не било ограничено на постсулејманскиот период. Јаничарите се занимавале со трговија веќе во 15 век, без очигледно влијание врз нивната воена дисциплина. Освен тоа, далеку од тоа да не станат военофективни, јаничарите продолжиле да бидат една од најиновативните сили во Европа, воведувајќи тактика со оган покрај можеби дури и порано од повеќето европски армии.
Nothoceros
Нотоцерос е род на рогови од фамилијата Dendrocerotaceae. Родот се среќава во Нов Зеланд, Јужна Америка и неотропска и источна Северна Америка.
Тези за падот на Отоманското Царство
Воени прашања
Уште поголемо внимание е посветено на промените кои ги доживеал Тимарскиот систем во текот на оваа ера. Падот на Тимарскиот систем денес не се гледа како резултат на некомпетентна администрација, туку како свесна политика, која требало да им помогне на царството да се прилагоди на растечката монетизација на економијата од крајот на 16 век. Така, далеку од тоа да биде симптом на опаѓање, системот бил дел од процесот на воена и фискална модернизација. Коњаницата која ја создал Тимарскиот систем станала застарена во 17 век, а оваа трансформација им овозможила на Османлиите да имаат големи пешадиски армии со мускети, со што ја задржале својата воена конкурентност. До 1690-тите, процентот на пешадија во отоманската војска се зголемил на 50-60 проценти, што било еквивалентно на нивните хабсбуршки соперници.
Во однос на производството на оружје и технологијата на оружје, Османлиите останале приближно еквивалентни со нивните европски соперници во текот на поголемиот дел од XVII и XVIII век. Теоријата дека отаманските државни власти ги игнорирале мобилните теренски пиштоли со производство на огромен број опсадни топови на несразмерна стапка е разоткриена од страна на воениот историчар Габор Агостон. И покрај ориенталистичкото тврдење дека вродениот конзервативизам во исламот ги спречил Османлиите да ги прифаќаат европските воени иновации, денес е познато дека Османлиите биле прифатливи за странските техники и пронајдоци и продолжиле да ги користат европските отпадници и технички експерти низ XVII и XVIII век. Во однос на продуктивниот капацитет, Османлиите биле во можност да ги надминат своите европски соперници во текот на 17 век. Тие одржувале целосна самодоволност во производството на барут до крајот на 18 век, а со ретки и кратки исклучоци постојано биле во можност да произведат доволно топови и мускети за да ги снабдат сите свои вооружени сили, како и вишокот на залихи. Според Габор Агостон, османлиските порази во 1683-99 и 1768-74 војни со Хабсбуршката Монархија и Руското Царство најдобро се објаснува со притисокот врз логистиката и комуникациите предизвикани од војна отворена на повеќе фронтови, а не од отоманската инфериорност во технологијата и вооружувањето, која била далеку помалку значајна отколку што порано се верувало. Денеска се верува дека Отоманската војска можела да одржи груба паритетност со своите соперници до 1760-тите години, заостанувајќи како последица на долг период на мир на својот западен фронт помеѓу 1740 и 1768 година.
Економски прашања
Раните критики за падот на Отоманското Царство од економска гледна точка биле под силно влијание на новите социолошки перспективи на теоријата на зависност и анализа на светските системи. Овие теории далр влијателна критика на преовладувачката теорија за модернизација, која тогаш била популарна меѓу економистите и политичките аналитичари и претставувала рамка во која се разбирала османлиската економска историја, како пример пред сè од Бернард Луис од 1961 година „Појавата на модерна Турција„. Теоријата за модернизација сметала дека недоволно развиениот свет е осиромашен поради тоа што не успеал да ја следи Европа во напредокот на низа одделни фази на развој (врз основа на моделот на Франција и Британија), за кои се претпоставува дека биле рамномерно применливи за сите општества. Историчарите кои се обидуваат да ги идентификуваат факторите што ги оневозможиле Османлиите да се модернизираат, се свртеле кон стереотипите кои ја формирале основата на тезата за опаѓање: отоманската наклонетост кон деспотизмот и летаргијата што го попречијло нејзиниот влез во современиот свет и предизвикал економски застој. За разлика од теоријата за зависност, современата неразвиеност се смета за производ на нееднаков глобален економски систем постепено воспоставен од страна на Европејците кои започнале во раниот современ период, и на тој начин го сметаат за исход од историскиот процес, наместо едноставна неспособност да се прилагодува дел од незападниот свет. Теоријата на зависност, воведена во отоманската историја од Хури Исламоглу-Инан и Чаглар Кидер, на тој начин им овозможил на историчарите да ги надминат концептите кои претходно доминирале во отоманската економска историја, пред сè, поимот „ориентален деспотизам“ кој наводно го попречувал економскиот развој, а наместо тоа да ја испита империјата во смисла на постепена интеграција во периферијата на новонастанатиот светски систем во Европа. Последователните провинциски студии го истакнале степенот до кој Отоманското Царство во 18 и почетокот на 19 век бил во сопствената капиталистичка трансформација, независно од европската економска трансформација, што, пак, ја олеснило интеграцијата на царството во светската економија. Дури и по периферијализацијата на царството, османлиското производство, кое долго време се претпоставувало дека се распаднало пред европската конкуренција, денес се разбира дека растело, па дури и цветало во текот на XVIII и XIX век, користејќи ја силата на отоманскиот домашен пазар.
Во претходните периоди, отоманската економска и фискална криза била поврзана пред сè со катастрофалните ефекти на Ценовната револуција од крајот на 16 век. Сепак, оваа економска криза не била единствена за Османлиите, но била споделена од европските држави, бидејќи сите се бореле со различните притисоци на инфлација, демографски промени и ескалацијата на трошоците за војување. Со ставањето на Османлиите во компаративен контекст со нивните соседи, научниците покажале дека повеќекратната криза што ја доживеале Османлиите кон крајот на 16 и раниот до средината на 17 век може да се види како дел од поширокиот европски контекст што се одликува како „општа криза од 17 век“, наместо знак на единствено отоманско опаѓање. Претпоставката дека отоманската економија не можела да закрепне од овие кризи, била вкоренета и во лошата состојба во областа на знаењето за османлиската економија во подоцнежниот XVII и XVIII век, како и во тоа колку лесно се чинело дека се вклопуваат со претходно постоечките идеи за падот на Отоманското Царство. Сепак, последователните истражувања покажале дека, според зборовите на Шевкет Памук, 18 век „всушност бил период на опоравување за османлискиот монетарен систем“, што укажува на тоа дека „старата теза на континуиран пад не може да се одржи“. Првата половина на 18 век претставува период на значително проширување и раст за отоманската економија.
Воспоставувањето на нови трговски патишта во Индија околу ’Рт на Добрата Надеж, заобиколувајќи ги османлиските територии, имало далеку помалку значајно влијание врз отоманската економија отколку што некогаш се претпоставувано. Додека претходната констатација ги прикажувала Португалците како да има воспоставено речиси монопол за движењето на луксузни стоки, особено зачини, во Европа, всушност Португалците биле само еден од многуте глумци кои се натпреварувале во комерцијалната арена во Индискиот Океан. Дури и во доцниот 16 век, азиските трговци кои ги користеле традиционалните трговски патишта на Црвеното Море низ отоманската територија, превезувале четири пати повеќе зачини од оние на португалските трговци, и до почетокот на 18 век повеќе сребро продолжило да се увезува во Индија преку традиционалните патеки на Блискиот Исток отколку преку рутата на ’Рт на Добрата Надеж. Губењето на приходите што се случило било направено со порастот на трговијата со кафе од Јемен во текот на 17 век, кој заедно со силни комерцијални врски со Индија го обезбедил континуираниот просперитет на трговијата во Црвеното Море и на Каиро како комерцијален центар.
Историчарите, како што е горенаведениот Бернард Луис, еднаш се осврнале на претпоставениот пад на квалитетот на бирократските записи на империјата како показател за застој во отоманскиот административен апарат Historians now recognize that no such decline ever occurred. . Историчарите денес признаваат дека таквиот пад никогаш не се случил. Оваа промена во водењето на евиденцијата не може да се припише на губење на квалитетот, туку на промена во природата на проценката на земјиштето, бидејќи империјата се приспособувала кон растечката монетизација на економијата карактеристична за 17 век. Методите за оценување кои се користеле под султан Сулејман биле добро прилагодени за да се обезбеди правилна распределба на приходите на армијата на феудална коњаница, која потоа ја сочинувале најголемиот дел од османлиските сили. Меѓутоа, до крајот на векот, потребата за пари за да се обезбедат армиите со мускети придонеле централната власт да го реформира својот систем на владеење на земјиштето и да ја прошири практиката на даночното земјоделство, што исто така бил општ метод на приходи како во современа Европа. Всушност, 17 век бил период на значително проширување во отоманската бирократија, а не контракција или пад. Овие промени, спротивно на тврдењата на претходните историчари, не довеле до широко распространета корупција или угнетување до степен поголем од оној што може да се забележи кај европските современици на Отоманското Царство. Османлиите, како и другите европски држави, се бореле во текот на 17 век за да ги исполнат брзо зголемувачките трошоци, но по нејзиниот крај можеле да воведат реформи што им овозможуваат да влезат во 18 век со буџетски вишок.
Научен консензус од 21 век
Денешните историчари на Отоманското Царство најчесто се осврнуваат на период по крајот на владеењето на Сулејман или пошироко во периодот од 1550 до 1700 година, период од историчарите познат како Трансформација. Улогата на економската и политичката криза во дефинирањето на овој период е од клучно значење, но исто така е и нивната привремена природа, бидејќи османлиската држава во крајна линија можела да преживее и да се прилагоди на светот што се променил. Исто така, со поголем акцент е местото на Отоманското Царство во компаративна перспектива, особено со државите во Европа. Додека Османлиите се бореле со тешка економска и фискална криза, истото ги правеле и нивните европски современици. Овој период често се нарекува и Општата криза на 17 век, и затоа тешкотиите со кои се соочило царството не се пресликани како уникатни само за Османлиите, туку како дел од општ тренд што влијаел врз целиот европски и средоземен регион. Според зборовите на Ехуд Толедано, „''во Европа и во Отоманското Царство, овие промени ги трансформирале државите и начините на кои воено-административните елити водеа и финансираа војни. Соочувајќи се со овие огромни предизвици и наоѓајќи соодветни одговори преку море на социо-економските и политичките промени всушност е приказната за отоманската историја од XVII и XVIII век. Нејзината главна одлика беше извонредната адаптација кон новите реалности, наместо падот и дезинтеграција, што ја рефлектира снаодливоста, прагматизмот и флексибилноста во мислата и акција на отоманската воено-административна елита, наместо нивната неспособност или некомпетентност'' “.
Емил Хајек
Емил Хајек бил српски пијанист, композитор (ученик на Антонин Двожак) и музички педагог од чешко потекло. Се родил на 3 март 1886 а починал на 17 март 1974 година.
Како професор по пијано на Музичката академија во Белград тој бил еден од основачите на современото српско пијанистичко училиште.Тој исто така бил член, основач и прв претседател на Здружението на музички уметници на Србија. Од 1920 до 1921 година работел како директор на Конзерваториумот Саратов.
Грабнување на Даме Груев
Грабнувањето на Даме Груев е првата голема и успешна вооружена акција на српската пропаганда против Македонската револуционерна организација како и на целата територија на Македонија. Грабнувањето се случило во октомври 1904 година.
Српска пропаганда
Во периодот 1901-1903 година, а особено по Илинденското востание и Мирцштешките реформи, српската пропаганда неколкупати се обидувала да создаде свои вооружени чети на територијата на Македонија.
Од дејствата кои ги презела Македонска револуционерна организација може да се заклучи дека таа најверојатно сакала да добие каква било помош и затоа кон крајот на ноември Задграничното претставништво го задолжило Борис Сарафов да стапи во контакт со српските првенци.
Првата српска чета
Додека траеле овие игри, Белград започнал активност за основање на првите српски чети во Македонија.
Мицко со својата чета го привлекол вниманието на Организација што негодувала во Белград за таквата дејност. Меѓу другото бил задолжен Георги Герџиковиќ заедно со Христо Узунов да го поканат Мицко да се покори на Организацијата. Тие тоа и го направиле, но наспроти тоа војводата Мицко ја засилил својата активност и неговата чета се зголемила на 30 души.
Судир
Поради ваквото држење на Мицко Крстевски, војводата Ѓорѓи Сугарев почнал да ја проследува неговата чета. Организацијата подготвила план за опколување на српската чета во Порече. Петар Ацев отишол да се поврзе со Сугарев. Најпрво поминал низ Крушевско земајќи го со себе Ѓурчин Наумов, а во селото Горно Дивјаци добил известување да ја мобилизира селската милиција која требало да чека кака резерва во евентуалната борба со Мицко.
Потоа дошло до судирот во Црешнево. Мицко му поставил заседа на Ѓорѓи Сугарев, меѓутоа тој успеал да се извлече. По заседата, Мицко се префрлил на левата страна на Треска и се спуштил на југ. Организациските чети, следејќи го Мицко, се собрале во селото Слатино. Во исто време таму дошол и Даме Груев со неколку селски милиционери.