cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гримсветн
Ерупција во 2011
Хармонични потреси биле забележани двапати околу Гримсветн на 2 и 3 октомври 2010, кои можеби укажувале на претстојната ерупција. Во исто време, ненадејна инфлацијата била измерена со ГПС во вулканот, укажувајќи на магматски движења под планината. На 1 ноември 2010 година стопената вода од ледникот Ватнајекидл се влеала во езерото, што укажувало на ерупција на вулканот. На 21 мај 2011 во 19:25 УТЦ започнала ерупција, со 12 километри висок еруптивен столб придружен со повеќе земјотреси. Облакот од пепел од ерупција нараснал до 20 километри и бил 10 пати поголем од ерупцијата во 2004, и најсилен во Гримсветн во последните 100 години. Нарушувањето на воздушниот сообраќај во Исланд започнало на 22 мај, а потоа и во Гренланд, Шкотска, Норвешка, Шпицбершки острови и следните денови, мал дел од Данска. На 24 мај нарушен бил сообраќајот и во Северна Ирска и на аеродромите во северниот дел на Англија. Откажувањето на 900 од 90,000 европски летови во периодот од 23 до 25 мај било многу помалку раширено отколку нарушувањата во 2010 по ерупцијата на Ејафјатлајектл.
Бактериите во подледничките езера
Во 2004 година, бактерии биле откриени во водата на езерото Гримсветн под ледникот, и тоа било првпат да се најдат бактерии во подледничко езеро. Езерата никогаш не замрзнуваат поради вулканската топлина. Бактериите исто така, можат да преживеат на ниски концентрации на кислород. Местото веројатно е аналогно за животот на планетата Марс, бидејќи и на Марс постојат траги од вулкани и исчезнати ледници па оттука овие наоди би можеле да помогнат во барањето живот на Марс.
Идни трендови
Студиите укажуваат на тоа дека вулканската активност на Исланд расте и опаѓа, и дека честотата и големината на ерупциите во и околу ледената капа на Ватнајекидл варира со тек на времето. Се верува дека четирите ерупции, кои се имаат случено во последните петнаесет години, се почеток на активниот период, за текот на кој ерупција во Гримсветн во Ватнајекул може да се очекува секои 2 до 7 години. Паралелна вулканска активност во близина на Бардарбунга познато е дека е поврзана со зголемена активност во Гримсветн. Сеизмичката активност била зголемена во областа последните години, укажувајќи навлегување на магма.
Фјодор Михајлович Достоевски
Фјодор Михајлович Достоевски (Фёдор Михайлович Достоевский; 11 ноември 1821 — 9 февруари 1881) — руски писател, една од главните ликови во руската книжевност. Достоевски е централна личност на книжевниот реализам во 19 век, и тоа не само во Русија.
Детството и младоста
Фјодор Михајлович Достоевски e роден во Москва на 11 ноември 1821 година. Тој бил второ од седумте деца на Михаил и Марија Достоевски. Средното образование го стекнал во приватен пансион во Москва. Набрзо, откако неговата мајка умрела од туберкулоза во 1837 година, тој и неговиот брат Михаил биле испратени во воената академија во Санкт Петербург. Во 1839 година умрел и неговиот татко, пензиониран воен хирург и насилен алкохоличар, кој работел во болницата за сиромашни „Маринск“, во Москва. Се претпоставува дека Михаил бил убиен од страна на неговите кметови, за кои е познато дека во повеќе прилики биле огорчени од неговото однесување во пијана состојба. Се претпоставува дека го убиле така што го врзале и му истурале вотка во устата додека не се удавил. Според друга приказна, Михаил умрел со природна смрт, а објаснувањето за неговата насилна смрт ја измислил соседниот земјопоседник, со цел полесно да го купи неговиот имот.
На Фјодор не му одело баш најдобро во воената академија во Санкт Петербург, затоа што бил лош по математика, која ја мразел. Наместо тоа, тој се посветил на книжевноста. Тогаш, високо го оценил Оноре Де Балзак и во 1843 година дури и превел едно од неговите најголеми дела „Евгенија Гранде“ на руски. Истата година, неговиот брат Михаил добил дозвола за издавање на списанието „Епоха“, во кое објавувал и Достоевски. Сепак, во 1841 година, тој бил унапреден во офицерски чин, а во 1843 година ја завршил академијата и ја започнал службата.
Од идејна гледна точка, Достоевски се формирал под влијание на социјалистите-утописти и бил член на кружоците на Белински, како и припадник на левото крило на т.н „петрашевци“ (во 1847 година почнал да ги посетува состаноците кај Петрашевски), т.е. дел од револуционерниот кружок на Н. А. Спешнев и Дуров. По илегалното читање на „Писмата на Белински до Гогољ“, Достоевски бил уапсен и затворен на 23 април 1849 година, под обвинение дека учествувал во револуционерните активности против царот Николај I. На 16 ноември истата година бил осуден на смрт поради делување против власта во склоп на интелектуалниот круг, т.н. „Петрашевски круг“, заедно со другите водечки членови на кружокот.
По лажното стрелање, на 22 декември 1849 година, кога му биле врзани очите и бил оставен да чека на студеното време, Достоевски бил помилуван и во јануари 1850 година бил испратен на присилна работа во работничкиот логор „Каторга“ во Омск, во Сибир. Во овој период, тој бил погоден од бројни епилептички напади, за кои имал генетски предиспозиции. Во 1854 година бил пуштен од затвор и следните пет години ги поминал како поручник во седмиот баталјон, стациониран во тврдината во Семипалатинск, во Казахстан. Во 1859 година, Достоевски заминал во Твер, а потоа во Петроград.
Овој период се смета за пресвртница во неговиот живот. Достоевски веќе претходно ги напуштил револуционерните политички ставови и им се вратил на традиционалните руски вредности. Станал христијанин и голем противниик на филозофијата за нихилизмот. Во тоа време ја запознал Марија Димитриевна Исеава, вдовица на некој пријател од Сибир, со која потоа и се оженил.
Зрелите години и смртта
Во 1860 година, Достоевски се вратил во Санкт Петербург, каде со својот брат Михаил, започнал да ги издава книжевните списанија „Време“ и „Епоха“, но без успех. Достоевски бил многу потресен од смртта на неговата сопруга во 1864 година и, веднаш потоа, од смртта на неговиот брат. Во овој период, тој бил во лоша финансиска состојба, а морал да ги издржува вдовицата и децата на неговиот брат. Оттука, потполно потонал во депресија, често губел пари на комар и се задолжувал.
Достоевски имал големи проблеми со комарот. Едно од неговите најпознати дела „Злосторство и казна“ било напишано во рекордно кратко време и брзо објавено, за да може да ги исплати своите долгови, а кога ги исплатил, тој повторно останал без пари. Во исто време, Достоевски ја напишал и книгата „Коцкар“ за да го исполни договорот со своите издавачи.
Достоевски патувал и во Западна Европа. Таму, најпрвин се обидел да ја обнови љубовната врска со Аполинара Суслова, млада студентка, но таа одбила да се омажи за него. Уште еднаш му било скршено срцето, но набрзо ја запознал Ана Грегоревна, дваесетгодишна девојка која работела како стенограф, со која се оженил во 1867 година. Од 1873 до 1881 година издавал, овојпат успешно, месечно книжевно списание со кратки статии и карикатури од актуелните настани. Списанието доживеало голем успех.
Пред крајот на животот, Достоевски живеел во градот Стара Руса (близу Санкт Петербург). Умрел на 9 февруари 1881 година од проблеми со белите дробови кои биле предизвикани од неговите епилептички напади. Погребан е на гробиштата „Тихвин“ во манастирот „Александар Невски“, во Санкт Петербург. Неговото тело до гробиштата било испратено од голема толпа луѓе (се проценува дека на неговиот погреб присуствувале 40.000 луѓе). На неговата надгробна плоча пишува: „Вистина, вистина ви велам, ако пченичното зрно не падне во земјата и не умре, останува само, а ако умре, донесува многу плод.” (Евангелие според Јован XII, 24), што е и епиграф на неговиот последен роман „Браќа Карамазови“.
Творештво
Во 1846 година се појавил првиот роман на Достоевски (напишан во форма на епистоларна драма), „Бедни луѓе“, кој добил одлична критика, а критичарот Висарион Белински ја дал следнава изјава: „Се роди новиот Гогољ!“. Истата година, неговиот брат Михаил добил дозвола за издавање на списанието „Епоха“, во кое објавувал и Достоевски.
Покрај со книжевноста, Достоевски се занимавал и со публицистичка работа. Така, од 1861 до 1863 година, заедно со брат му Михаил Михајлович, го издавал списанието „Време“ (Время), од 1864 до 1865 година го уредувал списанието „Епоха“ кое го основал самиот, а во периодот 1873-1874 година бил уредник на реакционерното списание „Гражданин“. Исто така, во последната деценија од животот почнал да го објавува „Дневникот на писателот“ во кој давал коментари на разни настани што се случувале во Русија и во светот.
Критички осврт кон творештвото на Достоевски
Достоевски е писател-мислител кој настојува фактите од реалниот живот да ги генерализира, да ги сведе на општи принципи и да ги прикаже низ призмата на единствен поглед на светот. Секој поединечен настан тој настојува да го расветли од некое повисоко гледиште, од аспект на општата човечка психологија или како карактеристична појава на општетсвениот живот. Во секој роман, тој сака да каже нешто посебно, да изрази некоја своја идеја, така што секој негов роман може да се нарече роман со теза. Сепак, неговата филозофија нема спекулативен карактер, туку е непосредно поврзана со стварноста. Иако во делата на Достоевски се нагласени идеолошките и мисловните елементи, тој е пред сè уметник кој, наспроти честите девијации во текот на кариерата, секогаш му останал верен на реалистичкиот метод изграден врз основа на Гогољевата „натурална школа“. Неговите мисловни тенденции никогаш не можеле да ја уништат уметноста кај Достоевски, затоа што тој никогаш не бил потполно убеден во исправноста на своите идејни погледи, туку постојано се колебал и токму уметничкото чувство за стварноста го спречувало конечно да прифати определени идеолошки позиции.
Значење и влијание
Уште при појавата на првиот роман на Достоевски, тој бил пречекан со блескави критики, а големиот критичар Белински напишал дека „никој од руските писатели така не ја почнал кариерата“, дека се работи за „необичен талент“ и дека се појавил новиот Гогољ. И подоцна, бројни писатели и книжевни критичари искажувале пофалби за творештвото на Достоевски. Така, во 1879 година, во преписката по повод една глава од романот „Браќата Карамазови“, и големиот руски сатиричар Салтиков-Шчедрин го нарекол Достоевски „извонредно талентиран следбеник на Гогољ“. Според српскиот поет Јован Дучиќ, заедно со Толстој, Достоевски е најголемиот пророк меѓу писателите во нашето време. Во расказот „Двојник“, аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес го опишува Достоевски како „рускиот мајстор“ кој „повеќе од сите останати навлегол во лавиринтите на словенската душа“.
Според сопственото признание, Достоевски извршил големо влијание врз американскиот писател Џон Апдајк, кој ги читал неговите дела како студент. Уште еден американски писател, Чарлс Буковски, признава дека во младоста многу го сакал Достоевски. Францускиот писател Албер Ками во младоста бил голем љубител на творештвото на Достоевски.
Српската рок-група Бјесови го добила името според истоимениот роман на Достоевски.
Дервишот и смртта
Дервишот и смртта (српски: Дервиш и смрт) — поетско-психолошки и рефлексивно-филозофски роман на југословенскиот писател Меша Селимовиќ. Романот е награден со многу награди, за него се напишани многу студии и доживеал неколку адаптации: ТВ серии, ТВ филм, игран филм, театарска претстава итн. Романот „Дервишот и смртта“ е пишуван во период од четири години (1962 - 1966), а првото издание било објавено во 1966 година од сараевската издавачка куќа „Свјетлост“. Уште при првото објавување, романот бил примен со воодушевување кај читателската публика, така што доживеал повеќе изданија. Авторот ѝ го посветил романот на сопругата Дарка.
Содржина
Романот се состои од 16 глави, поделени во два дела: Првиот дел содржи девет глави, додека вториот дел е составен од седум глави. Дејствието на романот е сместено во XVIII век во типична босанска касаба. Главниот лик на романот е Ахмед Нурудин, дервиш на мевлевијскиот ред, кој доживува лична емотивна, психолошка и човечка драма, а некои негови одлуки и влијанието на средината доведуваат до апасење и смртта на неговиот брат, кој е во судир со апсолутистиката отоманска власт, што води до етички конфликт кај него.
Прв дел (глава 1 - 9)
Ахмед Нурудин, дервиш на возраст од околу 40 години, почнува да пишува за својот душевен немир и за сомнежот што се родил во него. Тој е шеих на теќето, истакнат како чувар на верата. Два месеца претходно, неговиот брат Харун бил затворен и тој станал загрижен за него. Испратен да ја ислуша последната исповед на еден стар угледен човек, Ахмед се сретнал со неговата ќерка, која побарала од него да го убеди брат ѝ Хасан да се откаже од наследството на татко му. По тој разговор, Ахмед за првпат во животот почувствувал необичен немир во душата и голема внатрешна промена. Истиот ден, околу полноќ, во теќето влегол непознат човек кој бегал од потерата на стражарите. Ахмед се колебал како да постапи, но не го предал бегалецот, но утредента му раскажал на еден дервиш за случката, при што тој ги повикал стражарите, но бегалецот веќе побегнал од теќето. Кога во градот пристигнал татко му, Ахмед бил принуден да појде кај муселимот за да се распраша за вината на брат му, но таму не дознал ништо. Сепак, истиот ден, него го посетил Хасан кој му раскажал дека брат му бил затворен зашто случајно го открил фалсификуваниот извештај од сослушувањето на некој бунтовник. Подоцна, Ахмед се сретнал со Хасан, кој предложил да се обидат да го ослободат брат му, а потоа великодушно понудил да се откаже од наследството, со цел да му помогне на Хасановиот брат. Веднаш потоа, Ахмед имал средба со кадијата, но без никаков успех. Сепак, по средбата со Хасан, тој го надминал почетниот немир и цврсто решил да се бори за спас на братот. Една ноќ, пред теќето го пречекал непознат човек, кој му ја пренесол пораката од неговите противници да внимава што прави. Решен да ја бара правдата, Ахмед отишол кај муфтијата, но и таму наишол на студен прием. Набргу, Ахмед дознал дека брат му бил убиен пред неколку дена. Тогаш, тој отишол до портата на тврдината во која бил затворен Харун, а навраќање го пречекале повеќе луѓе кои го придружувале до џамијата каде им одржал проповед. Истата ноќ, непознати луѓе го нападнале Ахмед во близината на теќето, а подоцна дошле стражарите и го затвориле. По некое време, тој бил префрлен во друга ќелија, заедно со друг човек во кој го препознал бегалецот кој своевремено се скрил во теќето (кого го нарекол Исхак), а потоа ненадејно бил ослободен од затворот.
Втор дел (глава 10 - 16)
Овој дел започнува со сеќавањето на Ахмед Нурудин за неговите војнички денови и за дружбата со едно дете чија мајка била стрелана од турската војска. По нејзината смрт, Ахмед го зел детето со себе и го направил дервиш - Мула-Јусуф кој имал голема дарба за калиграфија. Некое време по излегувањето на Ахмед од затворот, Хасан се смирил со татко му и двајцата решиле имотот да им го поклонат на сиромашните и така ја осуетиле намерата на сестрата на Хасан и нејзиниот сопруг (кадијата) да го приграбат имотот. Мула-Јусуф станал близок пријател со Хасан, но нивното пријателство наеднаш се прекинало. Во исто време, Ахмед почнал да собира информации од разни луѓе во градот и открил дека токму Мула-Јусуф, кој бил шпион на кадијата, го наклеветил Харун. Тогаш, Ахмед се соочил со Мула-Јусуф, кој се обидел да изврши самоубиство. Сепак, Ахмед не направил ништо за да му се одмазди напредавникот, но по една случајна средба со муселимот, кај него се разгорела голема омраза кон виновниците за смртта на Харун. Во меѓувреме, тој го откопал телото на Харун и го закопал во близината на теќето, а луѓето од градот почнале да палат свеќи на гробот. Еднаш, од заповедникот на турската војска, кој престојувал во теќето, Ахмед дознал дека синот на златарот Јусуф Синанудин станал највисок царски службеник во Истанбул. Истовремено, низ градот се проширила веста за бегството на неколку затвореници од тврдината. Така, Ахмед добил идеја како да се одмазди за смртта на Харун. За таа цел, тој го натерал Мула-Јусуф да го извести кадијата дека Јусуф Синанудин им помогнал на затворениците да побегнат. Кадијата наседнал на замката и Јусуф Синанудин бил затворен, а Ахмед испратил писмо до синот на Синанудин во Цариград. Во меѓувреме, народот се побунил против власта при што кадијата бил убиен, муселимот побегнал, а Хасан го спасил Јусуф Синанудин. По завршувањето на немирите, Ахмед Нурудин станал кадија, а поранешниот муселим бил затворен и убиен. Штом станал власт, Ахмед бил замразен од народот, а разни страни почнале да прават сплетки против него. Истовремено, тој ја побарал Хасановата сестра за жена, но таа го одбила. Како последица на буната во Посавина, Хасан се променил и купил имоти на кои ги населил настраданите во буната. На тој начин, тој се замерил со валијата и набргу бил осомничен за помагање на својот пријател, трговец од Дубровник, обвинет за шпионажа. Под притисок на валијата, Ахмед потпишал налог за затворање на Хасан. Меѓутоа, фалсификувајќи го потписот на Ахмед, Мула-Јусуф му помогнал на Хасан да побегне, а Ахмед бил осомничен за бегството на Хасан. Поради тоа, наскоро пристигнала наредба од Цариград за погубување на Ахмед. Вечерта, пред смртта, Ахмед го посетило едно момче од родниот крај, синот на неговата дамнешна голема љубов (а можеби и негов син) при што средбата со него му ги разбудило сеќавањата на младоста и на саканата девојка.
Осврт кон делото
Критиката овој роман го прогласила за книга за сите времиња, а тоа доаѓа од таа длабока, чувствителна сооченост на главниот лик со стапиците на човековото постоење и со неизбежно губење на човечките вредности во апсурдните опшествени тирании и притисок на тоталитарните идеологии. Авторот, кој и самиот имал, речиси, идентична судбина, загубата на братот поради повоеното лудило на средината, малограѓанството и моќта на непромислените, хистерични реакции на масата, во романот ја внел сета своја мисловна длабочина што ова дело го издигнува на највисокиот пиедестал, можеби дури и над самиот Андриќ, иако кандидатурата за Нобелова награда, која што ја иницирале босанските писатели, современици на Селимовиќ, никогаш не била реализирана.
Награди
Романот „Дервишот и смртта“ освоил повеќе награди, како:
Нирвана (музичка група)
Nirvana била популарна американска гранџ група, основана во 1987 година во Абердин, Вашингтон. Со нивната рокенрол химна „Smells Like Teen Spirit“ од албумот Nevermind, тие експлодираа во мејнстримот, популаризирајќи го новиот жанр во рокенролот наречен „гранџ“ од страна на обожавателите и медиумите. Заедно со нивните врсници од Сиетл, бендовите како што се Alice in Chains, Pearl Jam, и Soundgarden, гранџот станал доминантен во музиката во периодот од почетокот на 90-тите донекаде 1997 година.
Курт Кобејн (Kurt Cobain) од страна на медиумите бил опишуван како гласноговорник на една генерација, а неговиот бенд како знаменосци на „Генерацијата Икс“. Кобејн ја негирал таа позиција што му била доделена, и продолжил да се фокусира на музиката на својот бенд, издавајќи го нивниот трет студиски албум In Utero. Иако мејнстрим популарноста на Нирвана беше во опаѓање, нивната најверна публика останала и понатаму верна. Краткиот излет на Нирвана заврши со смртта на Кобејн во 1994, но популарноста на бендот продолжила и по неговата смрт. Осум години по смртта на Кобејн, незавршена демо снимка која што бендот ја снимил во 1994, почнала да ги освојува топ листите во 2002 година. Од нивниот почеток, сè досега, тие имаат продадено преку 50 милиони плочи, вклучувајќи 10 милиони од Nevermind само во САД. Присутноста на Нирвана на радио станиците останува непроменета.
Почетоци
Кобејн и Крист Новоселиќ се запознале во 1985. Нивните интереси биле заеднички, The Melvins и формирање на бенд. Имаат работено со повеќе тапанари (вклучувајќи го Арон Буркхард (Aaron Burckhard) и Дејл Кровер (Dale Crover) од The Melvins, којшто има свирено на нивните први демоа).
Nevermind
По препорака на членот на Sonic Youth, Ким Гордон (Kim Gordon), Дејвид Гефен (David Geffen) ги донесува Nirvana во DGC Records во 1990, со што бендот го започнува својот прв албум спонзориран од голема издавачка куќа. Резултатот бил Nevermind, којшто се смета за класика во рок-музиката.
Бендот продолжува да работи на албумот заедно со Виг. Но наместо да снимаат во студиото на Виг, Медисон, како што правеа во 1990, бендот се префрла во Sound City Studios во Лос Анџелес. Некои од песните, како што се „In Bloom“ и „Breed“, биле повеќе години присутни во репертоарот на бендот, додека другите, како што се „On a Plain“ и „Stay Away“, било потребно само да се додаде текст, за нивно доработување.
Во завршните чекори на подготовките на албумот учествувал и Енди Волас, ко-продуцент на албумот на Slayer, Seasons in the Abyss, којшто бил повикан по инсистирање на Кобејн, откако го одбил учеството на луѓето од DGC.
Месеци по издавањето на албумот, Кобејн се жалел на медиумите дека Волас го направил Nevermind многу измазнет, иако тој е крив за неговото доведување да работи на албумот, заедно со нив. Иако бендот бил разочаран од албумот, за којшто сметале дека е премногу мек, Волас успешно го истемпирал инди рокот којшто бендот го практикувал и создал мејнстрим рок албум којшто во следната деценија ќе биде репер за успешен албум.
Првенствено, воопшто не очекувале Nevermind да се продаде во повеќе од 500.000 копии. Наместо тоа, албумот станал тројно-платинест (три милиони копии) во САД за помалку од 6 месеци. Заразната песна „Smells Like Teen Spirit“ била постојано пуштана на MTV, со што се појавиле куп на имитатори на стилот на Нирвана со што го донеле гранџот во мејнстримот. За популарноста на алтернативниот рок, како и изумирањето на глам металот, се вели дека е заслужен албумот Nevermind. Во јануари 1992, албумот го достигнува првото место на Билборд 200 топ листата, со што го симнува Мајкл Џексон со неговиот албум Dangerous, момент којшто се вели дека го симболизира покорувањето на поп-музиката од страна на алтернативниот рок.
Во февруари 1992, по австралиската турнеја, Кобејн се венча со Кортни Лав на Хаваите. Во август се раѓа ќеркичката Френсис Бин. Неколку дена по раѓањето на Френсис Бин, Нирвана настапува на еден од нивните најпознати концерти како главни изведувачи на фестивалот во Ридинг. Кобејн се појавил на сцена во инвалидска количка на шега. Дејв Грол бил исплашен дека настапот ќе биде катастрофален со оглед на тоа дека немале проба веќе 6 месеци, но на изненадување на сите, Нирвана го пружила нивниот најдобар настап досега.
Тумба (Миладиновци)
Тумба — археолошко наоѓалиште во скопското село Миладиновци. Наоѓалиштето претставува населба од римското време. На 1 км југоисточно од селото, на десната страна од патот Петровец-Миладиновци, на површина од 2 хектари, нивите на двајца жители се среќаваат делови од керамички садови и градежен материјал (тегули, имбрекси, тубулуси и друго).
Космос-118
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 11 мај 1966 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 97,1 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 65,0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 653 км, а најмалото на 586.
Леукоенцефалопатија со аксонални сфероиди и пигментирана глија кај возрасни (АЛСП)
Леукоенцефалопатија со аксонални сфероиди и пигментирана глија кај возрасни (АЛСП) (Hereditary diffuse leukoencephalopathy with axonal spheroids and pigmented glia МКB E75.2,Преваленца (распространеност) : 1 / 1 000 000) е ретко автосомно доминантно нарушување кај возрасните, карактеризирано со дегенерација на церебрална бела материја со демиелинизација и аксонални сфероиди што доведува до прогресивна когнитивна и моторна дисфункција.АЛСП претставува ретка невролошка состојба, автозомно доминантна болест која се одликува со зрела леукодистрофија (група на ретки, прогресивни, метаболички, генетски заболувања кои влијаат на мозокот, 'рбетниот мозок, а често и на периферните нерви) која најчесто доведува до смрт за околу 5-7 години. Сфероидите се аксонални отоци со прекинати или отсустни миелински обвивки. Се верува дека болеста произлегува од примарна микроглијална дисфункција што доведува до секундарно нарушување на аксоналниот интегритет, невроаксонално оштетување и фокални аксонски сфероиди што доведува до демиелинизација. Сфероидите во АЛСП до одреден степен личат на оние произведени од смолкнување или лизгање при повреда на главата со оштетување на аксоните, предизвикувајќи нивно отекување поради блокада на аксоплазматскиот транспорт. Покрај траумата, аксонските сфероиди може да се најдат кај стар мозок, мозочен удар и кај други дегенеративни болести. Кај АЛСП, неизвесно е дали демиелинизацијата се јавува пред аксонските сфероиди или предизвикува невродегенерација по очигледно нормалниот развој на мозокот и белата маса, иако генетските недостатоци сугерираат дека демиелинизацијата и аксонската патологија може да бидат секундарни на дисфункција на микроглија. Клиничкиот синдром кај пациенти со АЛСП не е специфичен и често може да биде погрешно дијагностицирана поради слични симптоми на други нарушувања како Алцхајмерова болест, фронотемпорална деменција, атипичен паркинсонизам, мултиплекс склероза или кортикобазална дегенерација.
Главен белег е леукоенцефалопатија (нарушување на белата мозочна маса), како и задебелувања на аксоните наречени сфероиди кои се знак за оштетување и абнормално пигментирани глијални (нервни) клетки. Оштетувањето на миелинот и невроните се смета дека придонесува за појава на невролошките знаци и симптоми кај луѓето со АЛСП.
Симптоми
Симптоми се: на промени во личноста, промени во однесувањето, деменција, депресија и епилепсија се најраните симптоми.Симптомите обично започнуваат во четириесеттите години кај заболените и се влошуваат со текот на времето. Заболените можат да развијат губење на меморија и губење на способноста за планирање и спроведување на активности и стратегии за решавање на проблеми, а со тоа и  губење на вештините. Детеиорирањето на состојбата може да доведе до опаѓање на способностите за размислување и расудување (деменција).Со текот на времето, ги зафаќа и моторните нерви, па заболените можат да имаат потешкотии при одење. Многумина развиваат потешкотии при движење познато како паркинсонизам кој вклучува невообичаено бавно одење (брадикинезија), неволно треперење (тремор) и мускулна вкочанетост (ригидност). Појавата на когнитивните и моторните проблеми е варијабилна, но со тек на време заболените не можат да одат, да зборуваат и да се грижат за себе. На крајот, пациентите стануваат врзани за инвалидска количка или кревет.
Деменција или фронотемпорални промени во однесувањето, на пример, вообичаено се причина за погрешна клиничка проценка односно да рмислат дека се работи за дијагнози како што се Алцхајмерова болест, фронтотемпорална деменција или атипичен паркинсонизам. Присуството на промени во белата маса доведе до погрешно дијагностицирање на мултиплекс склероза. .
Дегенерацијата на белата материја е поврзана и поставува диференцијална дијагноза од други леукодистрофии на возрасни, како што се метахроматска леукодистрофија (МЛД), болест на Крабе (глобоидна клеточна леукодистрофија) и Х-поврзана адренолеукодистрофија (X-ADL). Мутациите се концентрирани во доменот на тирозин киназа (TKD) на белковината. Мутациите главно се пронајдени во егзоните 12-22 од внатреклеточната ТКД, вклучително и 10 промашени мутации кои имаат единствено бришење на нуклеотиди и единечно бришење на кодон што се состои од тројка нуклеотиди кои се отстранети, предизвикувајќи да не се шифрира цела аминокиселина. Дополнително, биле идентификувани три мутации на местото на споеви кои предизвикаа бришењето на егзон, изразена низа на нуклеотиди, што доведува до отстранување на повеќе од 40 аминокиселини во TKD.
Невропсихијатриски симптоми
Многу невропсихијатриски симптоми се идентификувани во клиничките студии на пациенти со АЛСП. Овие вклучуваат тешка депресија и анксиозност, идентификувани во околу 70% од АЛСП семејствата, што се однесува на самоубиствени склоности и злоупотреба на супстанции, како што е алкохолизам. Дополнително, пациентите може да покажат дезориентираност, конфузија, вознемиреност, раздразливост, агресивност, промена на менталната состојба, губење на способноста за извршување на научени движења ( апраксија ) или неможност за зборување ( мутизам ).
Моторни нарушувања
Лицата со АЛСП можат да страдаат од тремор, намалено движење на телото, несигурност ( паркинсонизам, мускули од едната страна на телото во постојана контракција ( спастична хемипареза ), оштетување на моторната и сетилна функција во долните екстремитети ( парапареза ), парализа што резултира со делумна или тотално губење на сите екстремитети и торзото ( тетрапареза ) и недостаток на доброволна координација на мускулните движења ( атаксија ).
Причини
Причината за АЛСП во повеќето семејства е мутација на рецепторот за фактор 1 стимулирачки колонија (CSF1R), фактор на раст за микроглија и моноцити / макрофаги, што укажува на тоа дека микроглијалната дисфункција може да биде примарна во АДЛС.
Ова се заснова на генетски студии на 14 семејства АЛСП кои потврдуваат мутации на овој ген. Белковината рецептор CSF1 првенствено функционира во регулирање, преживување, размножување и диференцијација на микроглијалните клетки. Механизмот на микроглијална дисфункција како резултат на мутации во CSF1R до загуба на миелин и формирање на аксонална сфероида останува непознат. Потребни се дополнителни истражувања за подобро разбирање на патогенезата на болеста.
Оваа болест е автозомно-доминантно наследна, значи заболеното лице наследува мутација од еден засегнат родител. Но, во некои случаи заболувањето е резултат на нови мутации на генот и се јавува кај луѓе кои немаат историја на нарушување во нивното семејство.
АЛСП е предизвикана од мутации во генот CSF1R. Овој ген дава упатство за создавање на белковина наречена рецептор за стимулирање на колонијата фактор-1 (CSF-1 рецептор), кој се наоѓа во надворешната мембрана на одредени клетки, вклучувајќи ги и глијалните клетки. CSF-1 рецепторот предизвикува повеќе каскади кои контролираат  различни клеточни процеси, како што се раст и поделба на клетките и созревање и диференцијација на клетките.
Мутациите на генот CSF1R доведуваат до изменет CSF-1 рецепторска белковина која веројатно нема да може да ги стимулира процесите во клетките. Сепак, не е јасно како мутациите доведуваат до оштетување на белата маса.
На КТМ (компјутеризирана томографија ) се гледаат мали перивентрикуларни клацификации, најчесто само на сагитални реконструкции.
На МРИ (магнетна резонанца) кај носителите на мутации се гледаат неспецифични Т2 хиперинтензивни лезии на белата маса додека кај симптоматските пациенти се забележуваат билатерални, асиметрични, поединечни или конфлуирани ареи кои се наоѓаат субкортикално или длабоко во белата маса, најчесто нагласени во фронталниот лобус проследено со париеталниот лобус. Прогресијата доведува до сериозна атрофија на супратенторијалната бела маса.
Патологија
Во АЛСП, постои зголемување на страничните комори и изразено разредување или слабеење на церебралната бела маса. Губењето на белата маса е предизвикано од губење на миелин. Овие промени се поврзани со дифузна глиоза, умерено губење на аксоните и многу аксонски сфероиди.
Активирана или амебоидна микроглија и макрофаги кои содржат остатоци од миелин, капки од липиди и кафеави гранули од автофлуоресцентни пигменти се наоѓаат во областите со демиелинизација и аксонални сфероиди. Во сериозно дегенерирани области има многу големи, реактивни астроцити исполнети со глијални фибрили.
Во случаи на обдукција, се покажало дека абнормалностите на белата маса се релативно ограничени на големиот мозок, додека се избегнува малиот мозок и многу од главните тракт на влакна на нервниот систем. Исклучок е кортикоспиналните трактати (пирамидални трактати) во мозочното стебло, а понекогаш и 'рбетниот мозок.
Мозочната патологија на АЛСП личи на болеста Насу-Хакола (полицистична липомембранозна остеодисплазија со склерозирачка леукоенцефалопатија).
Дијагноза
Истражувањата до 2012 година вклучуваат испитувања на микроглијалната функција. Оваа работа дополнително би разјаснила дали болеста е првенствено дефект во функцијата на микроглија. За ваква студија, микроглијалните клетки од родот АЛСП може да се култивираат од обдукција на мозокот и да се анализираат во споредба со нормалните микроглијални клетки врз основа на разлики во појавите на мутација и изразување на факторот на раст.
Диференцијална дијагноза
Радиодијагностички диференцијални дијагнози: мултиплекс склероза, церебрален васкулитис, ЦАДАСИЛ (CADASIL).
Клинички диференцијални дијагнози: Алцхајмерова болест,  фронтотемпорална деменција, атипичен паркинсонизам.
Поврзани нарушувања во ист спектар на болести како АЛСП вклучуваат Насу-Хакола болест ( полицистична липомембранозна остеодисплазија со склерозирачка леукоенцефалопатија ) и еден вид леукодистрофија со макрофаги исполнети со пигменти, наречени пигментна ортохроматска леукодистрофија. Болест на белата маса, Насу-Хакола предизвикува коскени цисти. Таа е предизвикана од мутации на гените вклучени во истиот каскада на сигналниот пат на сигналниот фактор на колонијата (CSF), идентификувана во АЛСП.
Болеста Насу-Хакола e предизвикана од мутации на TYRO белковинсковрзувачка белковина за тирозин киназа ( TYROBP - исто така познат како DAP12) или активирачки рецептор изразен на белковините во миелоидните клетки 2 ( TREM2 ). Различни мутации се јавуваат во патеката на Насу-Хакола и АЛСП и двете се одликуваат со дегенерација на белата маса со аксонални сфероиди. Сегашните истражувачи од оваа областа сметаат дека подлабока анализа и споредба на двете генетски аномалии кај овие нарушувања може да доведат до појасно разбирање на механизмите на болеста кај овие ретки нарушувања. Пигментната ортохроматска леукодистрофија покажува неинфламаторно демиелинизирање на аксоните со првични симптоми на еуфорија, апатија, главоболка и извршна дисфункција. Додека АЛСП е автосомно доминантно, некои семејства со пигментна ортохроматска леукодистрофија имаат одлики што сугерираат автосомно рецесивно наследување. Како и да е, неодамна се покажа дека пигментната ортохроматска леукодистрофија ја има истата генетска основа како АЛСП.
Клинички и генеалошки студии
За подобро разбирање на болеста, истражувачите ретроспективно ги разгледале медицинските досиеја со докази кои биле направени преку клинички прегледи или прашалници. Примероци на крв се собираат од семејствата на сондажите за генетско тестирање. Овие членови на семејството се отценети со користење на нивната стандардна медицинска историја, на нивната прогресија на симптомите слични на Паркинсон ( унифицирана скала за оценување на Паркинсонова болест ) и на нивната прогресија на когнитивно оштетување, како што е деменција ( Фолштајн тест ).
Невровизуелизација
Стандардни МНР- снимки извршени на 1,5 скенери на Тесла со 5 mm дебелина и 5 mm растојание до екранот за лезии на белата маса во идентификувани семејства. Ако интензитетот на сигналот на магнетната резонанца е поголем во регионите на белата маса отколку во регионите на сивата материја, се смета дека пациентот е изложен на ризик за АЛСП, иако голем број други нарушувања исто така можат да предизвикаат промени во белата маса и наодите не се дијагностички без генетски тестирање или патолошка потврда.
Патологија
Делови од ткиво од биопсија на мозок или мозок од обдукција најчесто се ставени во парафин, од кој се сечат делови на стаклени слајдови за хистолошки студии. Специјалните дамки за миелинот и аксоналната патологија покажуваат дека абнормалните промени што се карактеристични за АЛСП се идентификуваат во белата маса на неокортексот, базалните ганглии, таламусот, средниот мозок, понсот и 'рбетниот мозок. Во прилог на рутински хистолошки методи ( боење со H&E ), примероците се проценуваат со имунохистохемија за убиквитин, белковина претходник на амилоид и неврофиламент за да се одликуваат аксоналните промени и основната белковина на миелинот за патологијата на миелинот. Имунохистохемиските дамки за микроглија (CD68 или HLA-DR) и астроцити (GFAP) се исто така корисни техники за карактеризирање на патологијата на белата маса. Со слична патологија на пигменти ортохроматска леукодистрофија, АЛСП обично се групира како леукоенцефалопатија кај возрасни со аксонални сфероиди и пигментирани глии (ALSP) за да им се даде зголемено внимание на овие поединечно под-признати услови.
Класификација
АЛСП спаѓа во категоријата заболувања на мозочните бели материи наречени леукоенцефалопатии кои се одликуваат со одреден степен на дисфункција на белата маса. АЛСП има лезии на белата маса со абнормалности во миелинската обвивка околу аксоните, каде што постојано се истражуваат предизвикувачките влијанија врз основа на неодамнешните генетски наоди. Студиите на Сундал и неговите колеги од Шведска покажаа дека алелот за ризик кај Кавказците може да биде предизвикувачки бидејќи идентификуваните случаи досега биле меѓу големите кавкаски семејства.
Третман и прогноза
Во моментов не постои прифатена специфична терапија и болеста неизбежно завршува фатално  во рок од неколку години.
Епидемиологија
Просечен клинички профил од објавените студии покажува дека просечната почетна возраст кај пациентите со АЛСП е 44,3 години години со просечно времетраење на болеста од 5,8 години и просечна возраст на смртта на 53,2 години. Најчесто се манифестираат помеѓу 30 до 50-годишна возраст.Заклучно со 2012 година, има околу 15 случаи идентификувани со најмалку 11 спорадични случаи на АЛСП. Случаи со АЛСП се сместени во Германија, Норвешка, Шведска и САД, покажувајќи меѓународна дистрибуција фокусирана помеѓу Северна Европа и САД.
Преку студија на бројни роднини, откриено е дека болеста не се јавува само кај мажи и жени, туку е рамномерно распределена, индикативно за автосомно, а не за сексуално генетско нарушување Исто така, беше забележано дека случаите со АЛСП не прескокнуваа генерации како што би се случиле со рецесивно наследство таквите биле етикетирани и како автосомно доминантни.
Точната распространост е непозната. такви биле
Историја
Долги години, наследната дифузна леукоенцефалопатија со сфероиди и пигментна ортохроматска леукодистрофија се сметале за две посебни наследни леукоенцефалопатии. ХДЛС (HDLS) се нарекувала и невроаксонална леукодистрофија. Впечатливите сличности во клиничката презентација и хистологијата, сугерирале поврзаност помеѓу двете болести долго време, па со оглед на тоа се смета дека се дел од истиот спектар на болести.
Турски Гробишта (Миладиновци)
Турски Гробишта — археолошко наоѓалиште во скопското село Миладиновци. Наоѓалиштето претставува осамен наод од римското време. На турските гробишта во селото во 1912 година се наоѓал жртвеник со латински натпис, посветен на полубогот Херкул. Споменикот е изчезнат.
Космос-119
Космос-119 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Капустин Јар, СССР на 24 мај 1966 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 250 килограми. Космос-119 бил сателит наменет за воено и научно истражување.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 98,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 48,3°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1202 км, а најмалото на 208.
Илинден (археолошко наоѓалиште)
Илинден — археолошко наоѓалиште во скопската приградска населба Илинден. Наоѓалиштето претставува осамен наод од римското време. Во атарот на населбата била пронајдена надгробна плоча со латински натпис. Споменикот се чува во Музејот на Македонија во Скопје.
Козјачка Река
Козјачка Река (во горниот тек позната како Кучишка Река или Коџа Дере) — река во Македонија, североисточно од градот Штип.
Реката поминува низ селата Кучица, Козјак, Карбинци.
Космос-120
Космос-120 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Козјачка Река
Именување
Во горниот тек реката е позната и под имињата Кучишка Река или Коџа Дере.
Космос-120
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 8 јуни 1966 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,3 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 51,7°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 286 км, а најмалото на 200.
Козјачка Река
Тек
Козјачка Река се наоѓа на планината Плачковица, настанувајќи кај селото Кучица, кога на едно место се влева непостојан водотек и реката Вртешка.
Реката се влева во реката Брегалница кај селото Карбинци. Има сливно подрачје од 59,24 км2.
Брана
На реката била најавена изградба на брана во 2016 година по проект од 1994 година, но таа не е започната.
Буковик (вулканска купа)
Буковик — вулканска купа сместена на 3 км североисточно од Пехчево, во состав на планината Влаина. Претставува единствена јасно изразена вулканска образба во тој дел од земјата. Има пречник од околу 3,5 км, а површина од. Потекнува од горниот миоцен. Месното население ја смета за посебна планина.
Од јужната страна е длабоко пресечена со долината на Пехчевска Река, а од северната ја сече изворишниот дел на Желевица. Истакнатоста на купата (во однос на околниот предел) изнесува 600-700 м, а највисок врв е Орловец (1.723 м). На исток од овој врв, преку благо седло, Буковик се поврзува со билото на планината Влаина и нејзиниот највисок врв Кадиица (1.932 м).
Состав и облик
Купата е сочинета од кварцлатити, но не се забележува јасна кратерска структура, но присутни се траги од лавини текови, особено кон западен правец. Пирокластичниот материјал најверојатно е однесен со речната ерозија.
Фумарола
Фумарола (fumarola) или чадилка — отвор во Земјината кора во вулканско подрачје, од код кој избиваат пареа и гасови како јаглерод диоксид, сулфур диоксид, хлороводород и сулфурводород. Струјата настанува кога прегреаната вода кондензира со снижувањето на притисокот при излегувањето од земјата. Фумаролата која испушта сулфурни гасови се нарекува солфатара (од solfo, сулфур).
Ваквата образба може да се јави на места од многу мали пукнатини, па сè до големи расцепи, во безредни китки или полиња, но и на површините на лавини текови и дебели наслаги од пирокластични текови. фумаролско поле е подрачје со топли извори и гасни отвори каде магма или врелите магматски карпи се сместени плитко и испуштаат гасови или доаѓаат во допир со подземните води.
Фумаролите опстануваат со десетлетија или векови ако се сместени над долготраен извор на топлина; може да исчезне во текот на неколку седмици или месеци ако е поставена врз нова вулканска наслага која бргу се разладува. На пример, Долината на Десет Илјади Чадови е создадена во 1912 г. со избувот на Новарупта во Алјаска. Првично се јавиле илјадници фумароли во пепелот, но како што тој се ладел, тие постепено исчезнувале и денес се исчезнати.
Оние фумароли кои испуштаат сулфурни испаренија од површински наслаги се искористуваат за добивање на сулфур. Таков пример е фумаролата Дувало кај с. Косел, Охридско од која се вадел сулфур во турско време.
Космос-121
Космос-121 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 17 јуни 1966 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,7 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 72,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 325 км, а најмалото на 203.
Космос-122
Космос-122 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 25 јуни 1966 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 97,0 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 64,9°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 653 км, а најмалото на 583.
Коџа Дере (појаснување)
Коџа Дере може да се однесува на следниве реки: