cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Адана
Здравствена грижа
Меѓу најпознатите болници во градот се општата болница, државната болница Чукурова, болница за торакални болести, воена болница итн. Болницата Балџали на универзитетот Чукурова била основана во 1987 година, откако Медицинскиот факултет се преселил во главниот кампус. Болницата има 1.050 болнички легла во 47 сервис-единици, 58 кревети за интензивна нега и 17 кревети за итни случаи. Тоа е најголемата болница во јужна и југоисточна Анадолија и една од главните болници на Турција.
Во Јурегир постои болница која вклучува општа болница со капацитет од 600 легла, интерна болница со 200, гинекологија со 250, онкологија со 100, физиотерапија и центар за рехабилитација со 150 и психијатриски оддел со капацитет од 100 легла.
Сообраќај
Адана се наоѓа на главниот пат кој ја поврзува Европа со Блискиот Исток. Во 16 век, Адана била пристанишниот град каде што бродовите можеле да се движат од реката Сејхан до пристаништето јужно од Ташкопру.
Меѓуградски превоз
Аеродромот Шакирпаша се наоѓа западно од стариот дел на градот. Заедно со Автобуската централна станица и Централната железничка станица, постојат три главни локации за меѓуградски превоз.
Турските државни железници имаат пет долги линии кои ги поврзуваат Адана со Анкара, Кајсери, Караман, Коња и Елазиг. Сите овие линии се под контрола на Централната железничка станица. Освен овие, исто така има и три регионални линии Чукурова-Адана-Мерсин.
Постои голема патна мрежа (O50-O59) во регионот, што ги поврзува Адана со Ердемли на запад, Нигде на север, Шанлаурфа на исток и Искендерун на југ. Сообраќајот тече непречено во текот на денот додека возењето трае од 40 минути до Мерсин до два часа да Газиантеп.
Градски превоз
Локалниот превоз во Адана е обезбеден од страна на Аданската транзит корпорација, која своите клиенти ги пренесува со долмуши и автобуси. Аданското метро претставува брз железнички транзитен систем кој има патна мрежа од 14 километри. Линијата на метрото започнува од северозападниот дел на центарот на градот и завршува во Јурегир. Метрото има 13 станици и може да пренесе 21.600 патници во еден правец, додека комплетното патување трае 21 минути.
Аданската транзит корпорација има 229 автобуси, од кои осум од нив се специјално дизајнирани за корисниците со посебни потреби. Плаќањето се врши преку Кенткарт смарт каричка. Други шест автобуски компании имаат 411 автобуси, каде плаќањето се одвива исто како и кај државната корпорација. За превоз помеѓу улиците, во градот работат 1,086 минибуси каде единствената форма на исплата е со готовина.
Возење велосипед
Градот Адана поради својата топла клима претставува одлично место за возење на велосипед и пешачење. Најголемата велосипедска патека се наоѓа покрај реката Сејхан и во областа Чукурова. За разлика од другите градови, како Измир или Ескишехир, Адана е на пониско ниво во поглед на велосипедизмот.
Моштијан
Моштијан — село во Егејска Македонија, Република Грција.
Петер Јарош
Петер Јарош (словачки: Peter Jaroš; 22 јануари 1940) е словачки писател.
Животопис
Јарош е роден во Хибе во семејство на градежници. Од 1957 до 1962 година тој студитал словачки и руски на Коменскиот Универзитет во Братислава. По завршувањето тој работел како уредник во издавачката куќа „Младе лета“. Меѓу 1962 и 1965 година бил уредник на неделникот „Културни живот“, а потоа до 1971 година работел за Словачкото радио во Братислава. Од 1972 година тој работел како текстописец за словачките филмови. Денес работи во Националниот центар за образование во Братислава.
Дела
Романи:
Приказни:
Преображение Христово
Преображение Христово или Преображение Господово христијански празник кој се слави секоја година на 19 август, односно 6 август според јулијанскиот календар. На овој ден се прославува преображението на Христос на планината Тавор, кога Господ се појавил во сета Негова слава пред апостолите Петар, Јаков и Јован.
Во три од четирите Евангелија се говори за овој настан: Матеј 17,1-9, Марко 9,2-8 и Лука 9,28-36. Според преданието, за да не ослабе верата на апостолите со неговото страдање и смрт кои претстоеле, и за неговите ученици да не отпаднат од него, Господ Исус Христос сакал да им покаже барем дел од својата божествена слава. Затоа ги зел со себе Петар, Јаков и Јован и излегол со нив ноќе на гората Тавор и таму се преобразил пред нив.
И заблескало лицето негово како сонце, а облеката му побелела како снег, а покрај него се појавиле пророциte Мојсеј и Илија. ... Потоа, сјаен облак ги опфатил Господ и учениците и дошол глас од небото: „Овој е Мојот возљубен Син, Него послушајте Го.“ Откако го слушнаале овој глас учениците паднале земјата како мртви и останале така додека Господ не им пришол и им рекол: „Станете и не бојте се“ (Матеј 17).
Откако слегле од гората, Исус им заповедал да не зборуваат за тоа што го виделе, додека Тој не воскресне. Иако настанот традиционално се верува дека се случил на 40 дена пред распнувањето на Христос, тој се празнува на 40 дена пред Крстовден.
Народни верувања и обичаи
Преображение Господово е еден од оние осум големи Христови празници, кога, според народното предание, во зора почнуваат да се преобразуваат и гора и вода, најавувајќи ја идната есен. На Преображение се преобразува и листот и гората и каменот во водата, листовите почнуваат да жолтеат и да опаѓаат, а водата станува постудена па не е за капење. Кај луѓето на Преображение се случуваат промени-кој преку лето поцрнел, почнува да белее. На Преображение и небото, во глува доба трипати се преобразува. Кој тоа го види и на друг му каже, се верувало дека ќе го изгуби паметот. Според распространетото верување, на Преображение не е убаво преку ден да се спие, бидејќи кој тој ден поспие, ќе се преобрази, па цела година ќе биде дремлив и поспан. Не е добро овој ден да се плаче, ниту луѓето цел ден да го поминат во кафана – да не им помине во навика и да не станат безделничари и расипикуќи. Преображение спаѓа во христовиот пост на кој жените постеле, а овој ден е обичај, никој, без исклучок да не мрси. Понекогаш се постело и поради дивите зверови. Било обичај тој ден да се јадат риби и ракови. Во некои краеви на Преображение се берат лешници и преку целата година се чуваат за лек, кога некој ќе го заболи увото. Се верувало дека, кога на болен ќе му се дадат вакви лешници да ги изеде, тој оздравува. Во некои места било обичај на Преображение жеби и девојки да станат пред сонце и „малку да поработат од секоја женска работа“, бидејќи се верувало дека Бог ги преобрати (преобрази)нда бидат вредни, а после не работат ништо цел ден.
Според народното верување тогаш за првпат во годината се бере грозје и се носи во црквата каде што свештеникот по молитвата го благословува. Во краишта каде што нема грозје се осветуваат други плодови како јаболка, сливи и сл. Овој чин претставува и благодарност кон Господа за сите природни дарови на земјава. На Преображение во црквата се дава нафора и грозје. Тоа не е нафора во вистинската смисла на зборот, туку само благодарност кон Господа за плодовите.
Во народот постојат повеќе верувања поврзани со овој празник. Поради заладувањето на времето се верува дека на тој ден се преобразува природата. Лисјето на дрвјата почнуваат да венеат, а и водата станува студена поради што на Преображение луѓето за последен пат се бањаат во реките.
Марко Цепенков забележал дека до Преображение нефела да се јадит грозје дури не се пеит од попот и дури не раздаиш по комшии. Ова верување во врска со зајадувањето грозје во Скопје го запишал и К. Шапкарев: „До Преображение никој грозје не јаде како и во Охрид. Тогаш ќе однесат в црква и откако ќе го чита свештеникот со молитва слободно е за секого да јаде грозје“. И во Кумановско на овој ден првпат во годината се берело и јадело грозје. Рано наутро се одело во лозјето каде се береле неколку убави гроздови кои се носеле во црквата да се „очати“, а потоа се раздавало за да се роди повеќе. Во Гевлелиско, како што запишал Стефан Тановиќ, уште спроти празникот децата ги миеле кошниците, зашто било обичај секој да оди во своето лозје и да набере грозје. Вечерта спроти празникот жените оделе во црквата каде што носеле варена пченица и литургија, а утрото на самиот празник пак оделе во црквата и носеле варена пченица и грозје „поп да гу пеје“. И овде се верувало дека пред празникот не треба да се јаде грозје и друг емиш, зашто е греота, а по празникот откако ќе се отпее од свештеникот може да се јаде.
Со Преображение е поврзано и верувањето дека ноќта спроти празникот небото се отворало како на Богојавление, се јавувал Бог и на сите што будни ќе го пречекаат тој миг им ги исполнувал желбите. Кон неколкуте приказни што раскажуваат за случки поврзани со тоа верување, слушани од баба му Арса Стрезова, К. Шапкарев го запишал и следново верување: „Веруваат дека на Преображење Господне или ноќта спроти 6 август, а како што велат други спроти Водици, секоја година се отворало небото и тога се поклонвеле дрвјата со врвовите до земја. Во тој момент кога ќе бидело небото отворено, шчо да посакал чоек од Бога, Господ ќе му даел. За докажвање вервањето оти је вистинско, простијот народ прикажвит некој приказни, и ʼи вервит како сосем вистински“.
Во врска со овој празник Д. Матов забележал дека во Велес се верувало оти „ноќта спроти Преображење се јавуе на небото Божја врата, се отвора небото, сам Господ се јавуе. Кој шчо је праф човек, може да је види Божја врата и, шчо да посака, му дава Госпот, ама вратата стои малку време отворена. За това мајките им викаат на децата да не спијат и да чекајат да ја видат Божја врата. Им прикажујат и приказната за тој шчо рекол: „Дај ми, Боже еден шиник глава“, место да рече: „Дај ми Боже еден шиник пари“ – и шчо му пораснала главата колку еден шиник та не можел да си ја извре главата од пармаклʼците, дури не ѓи искршиле“.
Очигледно празникот Преображение на Господ Исус Христос има длабока смисла во животот на Македонците. Еден важен период од годината кога и времето се преобразува, заладува и тргнува кон есента оставало впечаток и во свеста на Македонцетот па така нашло место и во неговите верувања и во народните умотворби.
Народно предание
Преобр’жџ’јне се празнува на 6 август во Богородичини пости. Тогаш спроти празникот се отворало небото и било светло како оган. Штом се отворело небото, паѓале дрвата и се поклонувале. Во тој момент што и да посакал човек Господ му давал. Некојси жеден за пари сакал да проси од Бога пари и наместо да каже: дај ми Господи, еден осмак пари, тој рекол: „Дај ми Господи, еден осмак глаа“. И Господ му дал. Поради тоа отворање на небото се раскажува и следнава приказна: Еден чоек стан’л ношта на Преобр’жџ’јне да си го врзит телето, бидејќи му се разв’рз’ло. Тогај било отворено небоно и д’рвјата падн’ле да се поклонет на Господа. Чоекоф мислел, оту је коренот на д’рвото, го врз’л и си ошол да си спијат. На утрото, ко стан’л си го нашол телето обесено. Така се сторило з’шчо д’рвото било наведено и ког’ се затворило небото, се испр’јло и телето се обесило. На Преобр’жџ’јне си одет шчркојте и ластојците. К’де Студенчишча се берет со стотини околу еден црн шчрк, дури ќе поцрнит полето. Неколку дена викет, кревет ѓурултија, после ќе летнит црнијот шчрк и сите по него ќе летнет. Црнијот шчрк како цар да им је, како војвода.
Религија во Гамбија
Религијата во Гамбија има значајна улога во секојдневниот живот на луѓето во земјата. Постојат поголем број на религиозни групи, а најголеми се исламот и христијанството. Околу 95.7% од населението се муслимани а 4.2% се христијани според CIA factbook.
Членовите 17, 25, 32, 33 и 212 од Уставот гарантираат за заштита при слободата на религија. Член 60 од Уставот забранува формирање политички партии кои се формираат врз религиозна основа.
Ислам
Најголемиот дел од муслиманите се сунити кои припаѓаат на Маликиската школа, под влијание на суфизмот, додека има и верници од редот Тиџанија и Кадирија. Суфиските редови се молат заедно во заеднички џамии.
Останати
Во земјата постои и мала група следбеници на бахајството и на хиндуизмот.
Права
Мешаните бракови меѓу муслиманите и христијаните се честа појава. . Во некои области, исламот и христијанството се практикуваат со африканската традиционална религија. Постојат неколку атеисти во земјата.
Arrhenia chlorocyanea
Arrhenia chlorocyanea, попозната како вердигрис папок, е вид на агарична габа од фамилијата Hygrophoraceae. Првично именуван како вид на Agaricus во 1885 година, и подоцна класифициран како член на Omphalina, видот бил префрлен во родот Arrhenia во 2002 година. Се наоѓа во Европа и Северна Америка.
Објект на ул. „Гоце Делчев“ бр. 7 (Штип)
'''Објект на ул. „Гоце Делчев“ бр. 7''' ― куќа во Штип, Македонија. Куќата е заведена како Културно наследство на Македонија.
Нераспнати богови
Нераспнати богови – македонски преводи од Драги Михајловски. Книгата е издадена во 1991 година во СР Македонија.
Содржина
Нераспнати богови  – преводи на Драги Михајловски. Необична и оригинална книга во која Драги Михајловски, покрај преводите, се осврнува и со специфични авторски коментари. Опфатени се мошне значајни дела и нивните преводи:
Насловот „ Нераспнати богови“ е авторски, на Драги Михајловски, кој што поаша од една литературна метафора, во која тврди дека Исус е распнат но и дека низ историјата се јавуваат редки личност кои оставаат трага духовна и творечка и кои во културолошки и цивилизациски смисол носат одредена божја искра – нераспнати богови...
Михајловски денес е еден од најнаградуваните, најанализираните, најомилените и најпреведуваните писатели во Македонија, но и пошироко. Ова секако се должи на неговиот привлечен и податлив за читателите прозен стил во кој е вградена народната раскажувачка традиција. Покрај стилот на авторот, треба да се истакне и книжевната вредност на прозното творештво на Михајловски кое е вонвременско, бидејќи најчесто може да се чита и како историски и како современ текст, а неретко и како предвидување за иднината. Покрај тоа што е апликативна за сите времиња, треба да се потенцира и тематската сеопфатност на прозата на Михајловски која е подеднакво привлечно четиво за сите генерации. Преку огромниот семан- тички потенцијал на своето творештвото, мајсторот на прозниот збор, Михајловски, постојано создава нови значења во имагинацијата на читателите. Затоа прозното творештво на Михајловски останува неисцрпен извор за нови креативни читања, критички осврти и толкувања од страна на читателите и книжевните критичари, а поттик и инспирација за младите писатели.
Исусово воскресение
Во системот на христијански верувања, Воскресението на Исус Христос е клучен настан, врз кој е изградена главнината на христијанската религија, обичаи и доктрина. Според Новиот завет, Исус воскреснал од мртвите на третиот ден по смртта. Имено, откако починал како последица на распнувањето на крст, бил погребан во една пештера, но неговите следбеници го нашле гробот празен третиот ден по закопот, а потоа им се укажал на многу луѓе во периодот од 40 дена по смртта, пред да се врати на небото.
Апостолите тврдат дека Исус во следните четириесет дена се појавувал пред различни луѓе насекаде. Се појавил и пред Апостол Павле, кој претходно бил голем противник на Исусовото дело. Пред да воскресне, Исус им рекол на своите ученици да проповедаат и меѓу нееврејското население.
Христијаните го прославуваат денот на воскресението, односно Велигден, како најголем верски празник.
Пандемонио
Пандемонио е фолк бенд од Ломбардија. Од 2000 година тие обновуваат и преуредуваат традиционални италијански народни песни со елементи од други звучни светови, како блуграс, кантри и ирската музика. Звукот е заснован на акустични гитари, мандолини, флејти и псалтерија обоена со полифонични гласови.
Биографија
Групата Пандемонио била формирана во 2000 година од Виторино Гајо (акустична гитара, мандолина, вокалист), Марко Гиаи-Левра (акустична гитара, мандолина, вокалист) и Кристоф Шмузигер (акустична гитара, мандолина, вокалист), кои сите биле поранешни студенти на добро познатите Бепе Гамбета (флетпик гитарист) и Карло Аонзо (мандолина). Уште од раните поччетоци групата го нашла својот пат во прекрасната акустична народна музика. Главниот интерес на групата била да го врати и репродуцира репертоарот, главно популарниот, додавајќи аранжмани и звучност на типични флетпик инструменти. Во 2004 година на бендот му се придружиле Џакомо Сера (флејта и вокалиат) и Рикардо Шарф (псалтерија). Конечно групата се комплетирала и стана квинтет. Нивниот репертоар вклучува инструментални и вокални аранжмани со користење на придружба на акустични инструменти кои се движат од традиционалната италијанска до келтска/ирската и американската кантри музика. Групата Пандемонио го издала своето прво ЦД во 2006 година и имале бројни настапи во италијанските ТВ канали како на Телеломбардија, Канале 6, Антена 3 и Канале 5. Во 2006 година го објавиле својот прв албум.
Денга
Денга — инфекција предизвикана од вирус на денга. Комарците го пренесуваат (или го шират) вирусот на денгата. Треската од денга е позната и како „коскокршечка треска“ затоа што може да предизвика толку силна болка, што болниот ќе има чувство како да му се кршат коските. Некои симптоми на треската денга се треска, температура, главоболка, осип на кожата што заликува на морбили, како и болка во мускулите и во зглобовите. Кај некои заболени, денгата може да се претвори во форма што е опасна по животот. Првата е хеморагичната треска на денга, што предизвикува крварење и протекување на крвните садови (цевчиња што пренесуваат крв), како и ниско ниво на тромбоцити (што ја засируваат крвта). Втората е синдромот на шок одс денга, што предизвикува опасна низок крвен притисок.
Нема делотворна вакцина што ќе ја спречи појавата на инфицирање со вирусот на денгата. Има неколку работи што може да се направат за да се спречи луѓето да добиваат денга. Тие можат да се заштитат себеси од комарци и да го ограничат бројот на каснувања што би го имале. Научниците предлагаат да се смалат живеалиштата на комарците и да се смали бројот на постоечки комарци. Штом човекот ќе се зарази од денгата, може да закрепне само со земање на доволно течности, но само доколку болеста е во блага или во умерена форма. Ако е случајот посериозен, можно е да му требаат интравенски течности (течности што се даваат директно во вена, со помош на игла и цевчиња) или трансфузии (дарување на крв на друго лице).
Од 1960-те години, многу повеќе луѓе се разболуваат од денга. Болеста стана светски проблем од Втората светска војна. Честа појава е во над 110 земји. Секоја година, околу 50–100 милиони луѓе добиваат денга.
Се работи на вакцина и на лекарства за директно лекување на вирусот. Луѓето се обидуваат на најразлични начини да се ослободат од комарците.
Првите описи на денгата потекнуваат од 1779 година. На почетокот на 20. век, научниците дознале дека болеста е предизвикана од вирус и дека се пренесува (или шири) преку комарците.
Знаци и симптоми
Околу 80% од луѓето (или осум на секои десет) инфицирани со денга вирус не покажуваат симптоми ниту пак имаат благи симптоми (како обична треска). Околу 5% од инфицираните (или петмина од секои 100) посериозно се разболуваат. Кај мал дел од овие луѓе, болеста е опасна по животот. Симптомите се јавуваат помеѓу три до 14 денови откако е поединецот изложен на денга вирус. Симптомите најчесто се јавуваат по четири до седум дена. Така, ако поединецот се врати од место каде што денгата е честа, па добие треска или други симптоми после 14 дена од враќањето, веројатно нема денга.
Кај децата со денга често симптомите се исти како и за настинка илигастроентеритис (или стомачен вирус). На пример, повраќање и дијареја). Меѓутоа, поверојатно е децата да имаат сериозни проблеми од денгата.
Клинички тек
Класични симптоми на денга се ненадејна треска, главоболка (обично зад очите), осип и болки во мускулите и во зглобовите. Прекарот на болеста, „коскокршечка треска“ опишува колку е силна болката што се јавува. Денга се случува во три етапи: фебрилна, критична и етапа на закрепнување.
IC 1692
IC 1692 — галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Денга
Клинички тек
Во фебрилна фаза, лицето обично има висока температура. („фебрилна“ означува дека поединецот има треска). Треската обично е над 40 целзиусови степени. Може да се чувствува и општа болка и главоболка. Фебрилната етапа обично трае од два до седум денови. Во оваа етапа, околу 50 до 80% од луѓето што имаат симптоми се исфрлаат. Првиот или вториот ден, осипот изгледа како кожата да е заруменета (вцрвена). Подоцна при болеста (помеѓу четвртиот и седмиот ден), осипот заликува на морбили. На кожата се појавуваат црвени мали точки (петехии). Овие точки не исчезнуваат кога ќе се притисне кожата. Црвените точки се предизвикани поради пукнати капилари. Кај болниот може да се јави и благо крварење од слузницата на устата и носот. Самата треска има тенденција да помине (да се подобри), а потоа да се врати на ден-два. Меѓутоа, оваа шема се случува на различен начин кај различни луѓе.
Кај некои луѓе, болеста оди во критична фаза откако ќе ја снема високата температура. Критичната фаза обично трае еден до два дена. За време на оваа фаза, во градите и во абдоменот може да се насобере течност. Ова се случува поради тоа што малите крвни садови пропуштаат. Течноста се насобира и повеќе не циркулира низ телото. Ова значи дека виталните (најважните) органи не добиваат крв како и обично. Поради тоа органите не функционираат нормално. Кај болниот може да се јави и сериозно крварење (обично од гастроинтестинален тракт).
IC 1692
Откривање
Објектот е откриен на 7 мај 1904 година од страна на Ројал Харвуд Фрост.
Денга
Клинички тек
Помалку од 5% од оние со денга добиваат циркулаторен шок, синдром на шок од денга и хеморагична денга. Ако болниот претходно имал некој друг тип на денга („секундарна инфекција“), постои веројатност кај него да се јават сериозни проблеми.
Во етапата на закрепнување, течноста што протекла низ крвните садови се враќа во крвотокот. Етапата на закрепнување обично трае од два до три дена. При оваа етапа, на болниот му станува многу подобро. Меѓутоа, може да се јави јадеж и бавна срцева работа. При оваа етапа, болниот може да се најде во состојба на преоптовареност со течност (онаму каде што се повлекува течноста). Ако ова се одрази на мозокот, може да предизвика мозочен удар или изменета состојба на свесност (кога поединецот има мисли, свест и однесување поинакви од вообичаените).
IC 1692
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1692 е од видот S R. Видливиот сјај со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13,5 m/лм2. IC 1692 има привидни димензии од 0,5' х 0,3'.
Денга
Придружни проблеми
Одвреме-навреме, денгата може да влијае и на други системи во организмот. Кај болниот може да се јават само поединечни симптоми, или пак, овие заедно со класични симптоми на денга. Состојба на смалена свесност се јавува кај 0,5–6% од сериозните случаи. Ова може да се случи кога вирусот на денгата предизвикува инфекција на мозокот. Тоа може да се случи и кога виталните органи како црниот дроб, на пример, не функционираат како што треба.
IC 1692
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 24 м 19,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +10° 26' 47"". Положбениот агол на објектот е во износ од 75°.
Денга
Придружни проблеми
Кај болните од денга се јавуваат и другиневролошки нарушувања (нарушувања на мозокот и на нервите). На пример, денгата може да предизвика трансверзен миелитис или Гилен-Барејов синдром. Иако ова речиси никогаш не се случува, денгата може да предизвика инфекција на срцето и акутно оштетување на црниот дроб.
IC 1692
Други поделби
Проучување на IC 1692 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 165137.
Денга
Причина
Денгата ја предизвикува вирус. Научниот систем што ги именува и класифицира вирусите вели дека вирусот на денгата е дел од фамилијата „Flaviviridae“ и родот „Flavivirus“. И други вируси припаѓаат на истата фамилија и предизвикуваат болести кај луѓето. На пример, и вирусот на жолта треска, западнонилски вирус, вирус на енцефалитис „сент луис“, вирус на енцефалитис што го предизвикува крлеж, вирус на кјасанурска шумска болест и вирусот на омска хеморагична треска припаѓаат на фамилијата„Flaviviridae“. Повеќето вакви вируси ги пренесуваат комарци или крлежи.
IC 1692
Користена литература
Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog)
Денга
Пренесување
Вирусот на денгата се пренесува (или шири), главно преку убоди на комарци „Aedes“ ,особено на типот на комарец „Aedes aegypti“. Овие комарци обично живеат на географска ширина од 35° северно и јужно, на надморска височина од 1000 м. Касаат најчесто дење. Човекот може да се инфицира од само еден убод.
Понекогаш комарците може да се зарзат со денга од луѓето. Ако женка на комарецот касне инфициран поединец,комарецот може да се зарази со вирусот на денгата. Вирусот првин живее во клетките што ги обложуваат цревата на комарецот. Осум до десет дена подоцна, вирусот се шири до плунковните жлездина комарецотм каде што се прависалива (или „плунка“). Тоа значи дека плунката што ја прави комарецот е инфицирана со вирусот на денга. Кога комарецот ќе касне човек, неговата инфицирана плунка оди во човекот и може да го зарази него. Изгледа вирусот не предизвикува проблеми за инфицираните комарци што ќе останат инфицирани додека се живи. Најверојатно е дека комарецот „Aedes aegypti“ ќе ја рашири денгата. Тоа е така затоа што сака да живее блиску до луѓето и да се храни од нив наместо од животни. Исто така сака да полага јајца и во садови со вода што ги направил човекот.
Денгата се шири и преку заразени крвни производи и преку донирани органи. Ако болниот од денга дарува крв или орган, што потоа ќе им се дадат на некој друг, тој другиот може да се зарази со денга од даруваната крв или орган. Во некои земји, како Сингапур, денгата е честа појава. Во ваквите земји, од 1,6 до 6 трансфузии од секои 10.000 шират денга. Вирусот на денга може да се пренесе од мајка на дете за време на бременост или кога детето ќе се роди. Денга обично не се пренесува на друг начин.
Ризици
Бебињата и малите деца со денга се со поголема веројатност од возрасните сериозно да се разболат. Веројатноста од сериозно разболување е поголема кај децата што се добро растени (здрави се и добро се хранат). (Ова е различно од многу други болести, со кои полошо им е на децата што се неисхранети, болникави се или не се хранат добро). Веројатноста за сериозно разболување е поголема кај жените отколку кај мажите. Денгата може да им го загрози животот на болните од хронични (долгорочни) болести, како што се дијабетес и астма.
Механизам
Кога комарецот ќе касне некого, неговата плунка навлегува во кожата на поединецот. Ако комарецот има денга, вирусот е присутен во плунката. Кога комарецот ќе го касне поединецот, вирусот влегува во неговата кожа заедно со плунката на комарецот. Вирусот се прикачува за белите крвни клетки и навлегува во нив. (Тие му помагаат на телото да се брани од закани, односно инфекции). Додека белите крвни клетки се движат низ телото, вирусот се размножува (се репродуцира). Белите крвни клетки реагираа со тоа што произведуваат сигнализирачки белковини (таканаречени цитокини), како интерлеукини, интерферони и фактори за некроза на тумори. Овие белковини ја предизвикуваат треската, симптомите како кај грип и сериозната болка што е придружна со денгата.
Ако некој има тешка (сериозна) инфекција, вирусот се размножува многу побрзо во организмот. Поради тоа што вирусот сега почесто го има, може да влијае и на други органи (како црниот дроб и коскената срцевина). Течноста од крвотокот истекува преку ѕидовите на малите крвни садови во телесните шуплини. Поради ова, помалку крв циркулира (или се движи низ телото) во крвните садови. Крвниот притисок на поединецот толку се снижува, што срцето не може да испумпа доволно крв до виталните (најважните) органи. Исто така, коскената срцевина не може да произведе доволно тромбоцити коишто се потребни за крвта правилно да засирува. Без доволно тромбоцити, има голема веројатност кај поединецот да се јават проблеми со крварење. Крварењето е голема компликација на денгата (спаѓа меѓу најсериозните проблеми што болеста може да ги предизвика).
Дијагноза
Обично, здравствените работници дијагностицираат денга преку испитување на заразеното лице и согледување дека симптомите одговараат на денга. Здравствените работници на овој начин најуспешно ќе дијагностицираат денга онаму каде што болеста е најчеста. Меѓутоа, кога денгата е во раните етапи, тешко може да се увиди разликата помеѓу оваа и други вирусни инфекции (инфекции предизвикани од вируси). Поединецот најверојатно има денга, ако има треска и два од овие симптоми: мачнина и повраќање, осип, општа болка (болка во целото тело), мал број на бели крвни клетки или позитивен тест за пукање капилари. Кој било од овие знаци, заедно со треска, во местата каде што болеста е честа, покажува дека болниот има денга.
Знаците што предупредуваат обично се јавуваат пред денгата да стане сериозна. Тестот за пропусливост на капиларите е корисен кога не може да се направи лабораториско испитување. За тестот за пропусливост на капиларите потребно е лекарот да заврзе лента за мерење притисок околу раката на поединецот, за време од пет минути. Потоа лекарот ќе ги брои црвените точки што ќе се појават на кожата. Ако има повеќе точки, поверојатно е поединецот да има денга.
Тешко е да се направи разлика помеѓу денга и чикунгунија. Чикунгунија е слична вирусна инфекција што дели голем дел од симптомите како денгата, а се случува и во истите предели од светот. Денгата може да дели симптоми со други болести, како што се маларија, лептоспироза, тифоидна треска и менингококна болест. Пред да се потврди денгата кај некој болен, лекарот ќе направи испитувања за да се осигура дека болниот, всушност, не е болен од некоја од овие болести.
Кај болните од денга, најраната промена што е видлива на лабораториско испитување е малиот број на леукоцити. И малиот број на тромбоцити и метаболичката ацидоза се знаци за денга. Ако кај болниот денгата е сериозна, ќе се јават и други промени што се видливи кога ќе се испитува неговата крв. Тешките случаи на денга предизвикуваат протекување на течност од крвотокот. Тоа предизвикува хемоконцентрација (онаму каде што има помалку плазма - течниот дел од крвта - и повеќе еритроцити во крвта). Предизвикува и ниски нивоа на албумин во крвта.
Во некои случаи, сериозната денга може да предизвика плеврална ефузија (истечената течност се насобира кај белите дробови или вишок на перитонеална течност (течноста се насобира во абдоменот). Ако се доволно големи, лекарот може да ги забележи кога ќе го прегледува болниот. Лекарот може да дијагностицира симптоми на шок од денга и порано, ако користи медицински ултразвук за да ја најде течноста во организмот. Но, во многу предели каде што денгата е честа појава, лекарите и амбулантите немаат апарати за ултразвук.
Класификација
Во 2009 година, Светската здравствена организација (СЗО) ја класифицираше, односно ја подели, денгата на два типа: без компликации и сериозна. Претходно, во 1997 година, СЗО ја имаше поделено болеста на недиференцирана треска, треска на денга и хеморагична треска на денга. Во организацијата СЗО одлучија дека овој стар начин на поделба на денга треба да се поедностави. Беше решено и дека стариот начин на поделба ограничува: не ги вклучува сите начини на кои се појавува денгата. И покрај тоа што класификацијата на денгата беше сменета, сè уште се користи старата класификација.
Со стариот систем на класификација од СЗО, хеморагичната треска на денга беше поделена на четири етапи, наречени степени I–IV:
Лабораториски испитувања
Дијагнозата за денга може да се утврди со микробиолошки лабораториски тест. Има неколку различни тестови. Со еден од тестовите (изолација на вирусот) се изолира (или се одделува) вирусот на денгата од клетките во култури (или примероци). Со друг тест, (откривање на нуклеинска киселина) се бара нуклеинската киселина на вирусот со техниката наречена верижна реакција на полимераза (ВРП, PCR). Со трет тест (откривање на антиген) се бараат антигени од вирусот. Со четврт тест во крвта се испитуваатантителата што ги прави организмот за да се борат со вирусот на денгата. Тестовите за изолирање на вирусот и за откривање на нуклеинската киселина се поефикасни од тестот за откривање на антиген. Меѓутоа, тие тестови се поскапи, па не се секаде достапни. Кога денгата е во почетната фаза, сите тестови можат да бидат негативни (што значи дека не покажуваат дека болниот навистина ја има болеста).
Спречување
Нема одобрени вакцини за спречување на ширењето на вирусот на денгата кај луѓето. За да се спречи инфекцијата, Светската здравствена организација (СЗО), предлага контрола на популацијата на комарци и заштита од убоди на комарците кај луѓето.
СЗО предлага програма за спречување на денгата (наречена програма за „интегрирана векторска контрола“), којашто вклучува пет различни дела:
СЗО предлага и одредени подробности со кои ќе се контролираат комарците и ќе се спречат нивните убоди. Најдобар начин да се контролира комарецот „Aedes aegypti“ е да се уништи неговото живеалиште. Треба да се празнат отворените садови за вода (за комарците да не полагаат јајца во нив). За контрола на комарците во овие области може да се користат инсектициди или агенси за биолошка контрола. Научниците се уверени дека прскањето со органофосфатни или пиретроидни инсектициди не помага. Луѓето треба да се ослободат од непротечната вода (којашто не се движи), затоа што таквата вода привлекува комарци, а ако во неа се насоберат инсектициди може да го загрози човековото здравје. За да се спречат убоди од комарци, треба да се носи облека што целосно ја покрива кожата. Може да се користи и средство за одбивање на комарците (спреј, на пример), со што ќе се избркаат истите. (најдобар е DEET). При одмор, може да се користат и мрежи против комарци.
Справување со болеста
За денгата нема одредена терапија. На разни поединци им е потребна различна терапија, зависно од симптомите. На некои може да им стане подобро само со пиење на течности и со контрола кај матичниот лекар. Кај други пак, потребни се инфузии и трансфузии. Лекарот може да реши болниот да го задржи на болничко лекување ако има сериозни знаци, особено ако веќе боледува од хронична болест.
Кога на болниот му е потребна инфузија, обично му е потребна ден-два. Лекарот ќе го зголеми протокот на течноста за болниот да исфрли одредено количество на урина (0.5–1 mL/kg/hr). Протокот се зголемува додека хематокритот (количеството на железо во крвта) и виталните знаци да се нормализираат. Поради ризик од крварење, лекарите не се нафаќаат на инвазивни зафати, како назогастрична интубација (вметнување на цевка низ носот на болниот до неговиот стомак), интрамускулни инјекции (давање на лекот како инјекција во мускул) и артериски пунктури (ставање на иглата во артерија). За треска и болка може да се даде ацетаминофен (тиленол). Има еден антиинфламаторен лек, наречен НСАИЛ (како што се ибупрофен и аспирин), што не треба да се користи поради можноста да се јави крварење. Ако кај болниот се сменат сигналите на виталните органи и ако количеството на еритроцити се намали, треба што е можно порано да се започне со трансфузии на крвта. Во случај кога е потребна трансфузија, болниот треба да ја прими целата крв (крвта да не биде разложена на разни делови) или само одделени црвени крвни зрнца. Обично не се препорачуваат тромбоцити и свежо замрзната плазма (одделени од крвта).
Кога болниот е во етапа на закрепнување од денгата, повеќе не му се дава инфузија, за да не добие прекумерно количество на течности. Доколку се случи тоа, а виталните знаци кај болниот се стабилни (не се смениле), може да се помогне со самото прекинување на инфузиите. Доколку болниот повеќе не е во критичната етапа на болеста, може му се даваат диуретици на Хенлеова петелка, како на пример фуросемид („ласикс“). Со нив се исфрла вишокот течност од крвотокот на болниот.
Веројатност
Повеќето заболени од денга закрепнуваат и потоа немаат проблеми. Без лекување, еден до пет отсто од инфицираните луѓе (од секои 100) умираат од денга. Со лекување, помалку од еден отсто умира. Меѓутоа, кај оние со тешки случаи на денга, умираат 26% (26 од секои 100 поединци).
Денгата е честа во над 110 земји. Секоја година инфицира 50 до 100 милиони луѓе од целиот свет. Поради неа околу половина милион болни завршуваат во болница, а има и од 12.500 до 25.000 смртни случаи во светот, секоја година.
Денгата е најчестата вирусна болест што се шири преку артроподи. Се смета дека денгата се одразува на 1600 години изгубени поради неа, на милион луѓе популација. Ова значи дека на секој милион популација, денгата предизвикува губење на 1600 години живот. Ова влијание е големо како и кај други детски и тропски болести, како што е туберкулозата. Се смета дека денгата е втора по важност тропска болест, а се наоѓа зад маларијата. Светската здравствена организација ја смета денгата за една од 16-те занемарени тропски болести (што значи дека не се сфаќа сериозно).
Денга станува сè почеста во светот. Во 2010 година, денгата беше за 30 пати позастапена отколку во 60-те години на 20. век. За зачестеноста на денгата се земаат неколку причинители. Повеќе луѓе живеат во град. Светската популација (број на луѓе во светот) е во пораст. Повеќе луѓе патуваат меѓународно (од една во друга земја). Се смета дека и глобалното затоплување игра улога во зачестеноста на денгата.
Денгата е најчеста околу екваторот. На местата каде што ја има денгата живеат 2,5 милијарди луѓе. Од нив 70% живеат во Азија и во Тихиот Океан. Во Соединетите Држави, 2,9% до 8% од луѓето што се враќаат од патувања на места каде што има денга, а ја имаат треската, биле инфицирани додека патувале. Во оваа група, денгата е на второ место по зачестеноста, а прва дијагностицирана инфекција е маларијата.
Историја
За денгата за првпат се пишувало пред многу години. Една кинеска медицинска енциклопедија од династијата Ѓин (којашто постоела од 265 до 420 п.н.е.) раскажува за болен од денга. Во книгата се зборува за „воден отров“ што е поврзан со летачките инсекти. Постојат пишани податоци и од 17. век (1600-1699), за нешто што најверојатно било епидемија на денга (кога болеста се шири многу брзо за многу кратко време). Најраните извештаи за епидемија на денгата се од 1779 до 1780 година. Во овие извештаи стои дека епидемијата се раширила во Азија, Африка и Северна Америка. Оттогаш, па сè до 1940 година, немало многу епидемии.
Во 1906 година, научниците потврдиле дека луѓето се инфицираат од комарците „Aedes“. Во 1907 година, научниците докажале дека вирус предизвикува денга. Оваа болест била втората за која се покажало дека ја предизвикува вирус. (Научниците веќе имале докажано дека вирус ја предизвикува и жолтата треска). Џон Бартон Клиленд и Џозеф Франклин Сајлер го проучувале вирусот на денгата и откриле како тој се пренесува.
Денгата почнала многу побрзо да се шири за време на Втората светска војна, како и после неа. Се смета дека тоа е така поради тоа што војната ја изменила животната средина на најразлични начини. А и нови типови на денга се шират на нови места. За првпат луѓето почнале да заболуваат и од хеморагична треска на денга. Оваа тешка болест за првпат била пријавена на Филипините во 1953 година. До 70-те години хеморагичната треска станала сериозна причина за смртност кај децата. Болеста почнала да се појавува и во Тихиот Океан и во С. и Ј. Америка. Хеморагичната треска на денга и синдромот на шок од денга во Централна и Јужна Америка за првпат биле пријавени во 1981 година. Дотогаш лекарите веќе забележале дека болните од тип 1 на вирусот на денга по неколку години го добиваат типот 2 од истиот вирус.
Потекло на зборот
Не е јасно од каде потекнува зборот „денга“. Некои мислат дека доаѓа од свахили фразата „Ka-dinga pepo“. Оваа фраза вели дека болеста ја предизвикува зол дух. Се смета дека свахили зборот „dinga“ потекнува од шпанскиот збор „dengue“. Овој збор значи „внимателен“. Можно е зборот да се користел за да се објасни болката во коските од која страда болниот од денга, т.е. дека болката го тера човека да оди внимателно. Меѓутоа, можно е и шпанскиот збор да потекнува од свахили зборот, а не обратно.
Некои мислат дека називот „денга“ доаѓа од Западните Инди. Таму, за робовите што биле болни од денга се велело дека стојат и одат како конте (анг. dandy). Поради тоа, болеста ја нарекувале и треска „денди“.
Називот „коскокршечка треска“ за првпат го употребил Бенџамин Раш, физичар и еден од основачите на САД. Во 1789 година, Раш го употребил називот „коскокршечка треска“ во еден извештај за избувнувањето на денга во 1780 година во Филаделфија. Во извештајот Раш го користел, главно, формалниот назив „жолчна повторлива треска“. Терминот „треска на денга“ не се користел до 1828 година. Пред тоа, се користеле различни називи за болеста. На пример, денгата ја нарекувале и „срцекршачка треска“ и само „денгата“. За тешките случаи на денга се користеле „заразна тромбоцитопенична пурпура“, „филипинска“, „тајландска“ и „сингапурска“ хеморагична треска.
Истражувања
Научниците уште истражуваат начини на кои ќе се спречи и ќе се излекува денгата. Истовремено се делува и на контролирање на комарците, преку создавањето на вакцина и лекови за борење со вирусот.
Направени се многу едноставни работи за да се контролираат комарците. Некои од нив се успешни. На пример, во непроточните водни површини може да се ставатрипки („Poecilia reticulata“) или копеподи, за да ги јадат ларвите (јајцата) на комарецот.
Научниците се обидуваат да создадат вакцина за заштита на сите четири типа на денга. Дел од нив се загрижени дека вакцината ќе го зголеми ризикот од тешка болест, преку антително-зависното засилување (АЗЗ, ADE). Најдобрата можна вакцина треба да има неколку различни квалитети. Прво, да биде безбедна. Второ, да делува после една или две инјекции (или боцкања). Трето, да штити од сите типови на вирусот на денгата. Четврто, нема да предизвикува АЗЗ. Петто, лесно да се транспортира (пренесува) и да се складира (да се чува додека да стане потребна). Шесто, да биде евтина и ефикасна (да вреди за парите). До 2009 година се тестирани неколку вакцини. Научниците се надеваат дека првата вакцина (или вакцини) ќе бидат комерцијално достапни (достапни за купување) до 2015 година. fi
Научниците се трудат да создадат антивирусни лекови за третирање на нападите на треската на денга и за спречување на тешките компликации кај болните. Исто така, прават обиди да откријат која е структурата на белковините на вирусот. Ова може да им помогне да создадат лекови кои делуваат и за денга.
Црква „Св. Атанасиј“ - Зовиќ
Свети Атанасиј — црква во селото Зовиќ
Местоположба
Црквата е сместена на врв од рид во непосредна близина на селото.
Архитектура
Градбата на црквата е еднокорабна со правоаголна основа и полукружна апсида на источната страна. Влезот е сместен на западната страна и над него има ниша со фреска којашто е во лоша состојба. Објектот е граден од камен и варов малтер, а прекриена е со кров од црвени ќерамиди.
Внатрешноста на црквата е зографисана. Иако црквата претрпела оштетувања низ годините, денес се сочувани вредни површини фрескоживопис, како што е претставата во олтарниот простор позната како Богородица со епитетот Платитера – Знамение од XVII век. Според иконографскиот тип, Богородица Знамение е облик на Богородица Ширшаја со молитвено издигнати раце. На сиво-сината заднина на фреската со бели грчки букви е испишан епитетот на Богородица. Претставата е работена според текстот на пророкот Исаија, според кој Богородица претставува отелотворение на црквата. Ваквата претстава на Богородица е значаен тематско-времеследен показател затоа што сведочи за присуството на пошироката сфера на византиската во постарата уметност.
Во дворот на црквата се наоѓа помошен објект.
NGC 560
NGC 560 — леќеста галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 560 се споменува и како UGC 1036, MCG 0-4-151, CGCG 385-145, DRCG 7-4.
Откривање
Телото е откриено на 1 октомври 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 560 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14 m, додека површинскиот сјај изнесува 13 m/лм2. NGC 560 има привидни димензии од 1,9' х 0,6'.
NGC 7578/2
NGC 7578/2 — леќеста галаксија во соѕвездието Пегаз, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7578/2 се споменува и како NGC 7578A, UGC 12477, MCG 3-59-24, CGCG 454-22, VV 181, Arp 170, HCG 94B, HCG 94A.
Откривање
Објектот е откриен на 18 септември 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7578/2 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 7578/2 има привидни димензии од 0,8' х 0,8'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 23 ч 17 м 11,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +18° 42' 5".
Други поделби
Проучување на NGC 7578/2 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 70933. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 169; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1715. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 320.
Михаел Енде
Михаел Андреас Хелмут Енде (германски: Michael Ende; 12 ноември 1929 — 28 август 1995) — германски писател, најпознат по делото „Бескрајна приказна“.
Животопис
Михаел Енде е роден на 12 ноември 1929 година во Гармиш, Израснал во Минхен, во познатиот кварт Швабинг во кој се собирале боемите, сликарите и писателите. Неговиот татко, Едгар Енде бил познат сликар, еден од првите германски надреалисти кому му било забрането да слика за време на Третиот рајх. Откако завршил театарско училиште, Михаел Енде работел како глумец во неколку провинциски театри при што се обидел и да пишува драмски дела, но никој не ги сакал неговите текстови. Во тој период, Енде дури глумел во минхенската поставка на драмата „Мајката Храброст и нејзините деца“ на Бертолд Брехт, но потоа се откажал од театарската работа.