cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Логаритам
Примена
Логаритмите имаат многу примени во и вон математиката. Некои од овие појави се однесуваат на поимот инваријанса на скалата. На пример, секој простор од школката наутилус е приближна копија од следниот, во размер со константен фактор. Ова води до логаритамска спирала. Бенфордовиот закон за распределба на водечките цифри исто така може да се објасни со инваријанса на скалата. Логаритмите исто така се поврзани со самосличноста. На пример, логаритмите се појавуваат при анализа на алгоритми кои решаваат проблем со негово делење на два помали проблеми и поправајќи ги нивните решенија. Димензиите на самослични геометриски облици, односно облици чии делови личат на целокупната слика се исто така засновани на логаритми. Логаритамските скали се корисни за квантифицирање на релативните промени на вредноста за разлика од нејзината апсолутна разлика. Покрај тоа, бидејќи логаритамската функција
log(x)
расте многу бавно за големи x, логаритамските скали се користат за компресија на научни податоци во големи размери (голем однос меѓу малите и големите податоци). Логаритмите исто така постојат во бројни научни формули како во формулата на Циолковски, Фенскеовата равенка, Нернстовата равенка.
Логаритамска скала
Научните количини често се изразуваат како логаритми од други количини користејќи логаритамска скала. На пример, децибелот е единица мерка поврзана со количини на логаритамска скала. Се заснова на десетичниот логаритам од соодносите - 10 пати десетичен логаритам од сооднос на моќности или 20 пати десетичен логаритам од сооднос на напони. Се користи за да се квантифицира загубата на напонски нивоа при пренос на електрични сигнали, да се опишат нивоата на моќност на звуците во акустиката, и апсорпцијата на светлината во полињата на спектрометријата и оптиката. Односот сигнал/шум кој ја опишува количината на несакан шум во однос на сигналот исто така се мери во децибели. На слична тема, вршниот однос сигнал/шум вообичаено се користи за да се оцени квалитетот на звукот и методите на компресија на слика користејќи логаритам.
Силата на земјотресот се мери со земање десетичен логаритам од емитираната енергија. Ова се користи во скалата на моментна магнитуда или во Рихтеровата скала. На пример, земјотрес со магнитуда 5,0 ослободува 32 пати
(101,5)
, а со магнитуда 6,0 ослободува 1000 пати
(103)
од енергијата на земјотрес со магнитуда 4,0. Друга логаритамска скала е привидната ѕвездена величина. Истата ја мери сјајноста на ѕвездите логаритамски. Уште еден пример е pH во хемијата; pH е минус од десетичниот логаритам од активност од јони од хидрониум (облик на водородни јони во вода). Активноста на хидрониумските јони во неутрална вода е 10−7 mol•L−1, па оттука pH е 7. Киселината има типичен pH од околу 3. Разликата од 4 соодветствува со односот 104 од активноста, што значи, активноста на хидрониумски јон на киселина е околу
10−3 mol•L−1
.
Полулогаритамските графици го користат концептот на логаритамска скала за визуелизација: една оска, вообичаено вертикалната е градирана логаритамски. На пример, графикот десно го компресира стрмиот пораст од 1 милион на 1 трилиони со истата стапка (на вертикалната оска) како порастот од 1 до 1 милион. На таквите графици, експоненцијалните функции во облик
f(x) = a • bx
се јавуваат како прави линии со наклон еднаков на логаритам од b. Логаритамско-логаритамски графици со двете оски градирани логаритамски, при што функциите во облик
f(x) = a • xk
се изразени како прави линии чиј наклон е еднаков на експонентот k. Ова се применува за визуелизација и анализи на степенени закони.
Психологија
Логаритмите се јавуваат во неколку закони кои ја опишуваат човечката перцепција: Хиковиот закон предлага логаритамски однос меѓу времето кое е потребно да поединци изберат алтернатива и бројот на алтернативи што го имаат. Фитовиот закон предвидува дека потребното време за брзо преместување во целната област е логаритамска функција од растојанието до целта и големината на целта. Во психофизиката, Вебер-Фехнеровиот закон предлага логаритамски однос меѓу дразбата и осетот како што е актуелната спроти перципираната тежина што ја носи едно лице. (Овој „закон“ сепак е понепрецизен од поновите модели како што е Стивенсовиот степенен закон. )
Психолошките студии покажале дека лицата со мало математичко образование тежнеат да ги проценуваат количините логаритамски, односно тие ги позиционираат броевите на необележана линија според нивните логаритми, така што 10 е поставен еднакво блиску до 1000 како што е 100 до 1000. Зголеменото образование го поместува ова кон линеарна процена (позиционирање на 1000 10 пати подалеку) во некои околности, додека логаритмите се користат кога броевите кои треба да се претстават е тешко да се постават линеарно.
Теорија на веројатност и статистика
мини|десно|alt=Three asymmetric PDF curves|Три [[функција за густина на веројатност|функции за густина на веројатност на случајни променливи со нормални логаритамски распределби. Локацискиот параметар
μ
, кој е нула за сите три прикажани функции за густина на веројатност, е средна вредност од логаритмот од случајната променлива, не средна вредност од самата променлива.]]
Логаритмите се јавуваат во теоријата на веројатноста: законот на големите броеви диктира дека, за фер паричка, како што бројот на фрлања на паричката се зголемува кон бесконечност, посматраниот однос на аверси се приближува кон половина. Флуктуациите на овој однос околу една половина се опишани со законот за итеративен логаритам.
Логаритмите исто така се јавуваат и во нормални логаритамски дистрибуции. Кога логаритам од случајна променлива има нормална распределба, се вели дека променливата има нормална логаритамска распределба. Нормалните логаритамски распределби се среќаваат во многу полиња, секаде каде променливата е формирана од производ од бројни независни позитивни случајни променливи, на пример во изучувањето на турбуленција.
Логаритмите се користат за процена на максимална возможност на параметарски статистички модели. За ваков модел, функцијата на возможност зависи од најмалку еден параметар што треба да се процени. Максимумот на функцијата на возможност се јавува при иста параметарска вредност како и максимумот на логаритмот од возможноста ("log возможност"), бидејќи логаритмот е растечка функција. Логаритамската возможност е полесно да се максимизира, особено за мултиплицирани возможности за независни случајни променливи.
Бенфордовиот закон ја опишува појавата на цифри во бројни податочни групи, како што се висини на згради. Според Бенфордовиот закон, веројатноста првата децимална цифра од една ставка во податочниот примерок е d (од 1 до 9) е еднаква
log10(d + 1) − log10(d)
, без разлика од единицата мерка. Така, може да се очекува дека околу 30% од податоците да имаат прва цифра 1, 18% почнуваат со 2, итн. Ревизорите ги проучуваат девијациите од Бенфордовиот закон за да откријат измамничко сметководство.
Комплексност на пресметки
Анализата на алгоритми е гранка на информатика што ги проучува перформансите на алгоритмите (сметачки програми кои решаваат одреден проблем). Логаритмите се корисни за опишување на алгоритмите кои го делат проблемот на помали делови и се вклучуваат при решавање на потпроблемите.
На пример, да се најде број во подреден список, алгоритам за двоично пребарување го проверува средниот запис и продолжува со половина пред или по средниот запис доколку бројот сè уште не е пронајден. Овој алгоритам во просек бара
log2(N)
споредби, каде N е должината на списокот. Слично, алгоритмот за сортирање со спојување подредува неподреден список со делење на списокот на половини и подредувајќи ги истите пред да ги спои резултатите. Овој алгоритам типично бара време приближно пропорционално на
N • log(N)
. Тука не е специфицирана основата на логаритмот бидејќи резултатот се менува само за константен фактор кога се користи друга основа. Вообичаено константниот фактор се занемарува при анализата на алгоритми според стандардниот модел на униформен трошок.
За функција
f(x)
е (точно или приближно) пропорционално на логаритам од x. (Биолошките описи на растот на организам, сепак, го користат овој термин за експоненцијална функција. ) На пример, кој било природен број N може да биде претставен во двоичниот облик во не повеќе од
log2(N) + 1
бита. Со други зборови, потребната памтењето за да се складира N расте логаритамски со N.
Ентропија и хаос
Ентгропијата е мерка на неред на некој систем. Во статистичката термодинамика, ентропијата S на некој физички систем е дефинирана со Сумата е над сите можни состојби i на предметниот систем, како што се позициите на честички гас во контејнер. Освен тоа,
pi
е веројатност дека состојбата i е достигната и k е Болцмановата константа. Слично, ентропијата во теоријата на информации ја мери количината на информации. Доколку примачот на порака може да очекува која било од N можни пораки со иста веројатност, тогаш количината на информации пренесена со која било таква порака се квантифицира како
log2(N)
бита.
Љапуновите степени користат логаритми за да го оценат степенот на хаотичност на динамички систем. На пример, за честичка која се движи на овална билјардска маса, дури и мали промени на почетните услови резултираат со многу различни патеки на честичката. Таквите системи се хаотични на детерминистички начин, бидејќи мали грешки во мерењето на почетната состојба предвидливо доведуваат до големи различни конечни состојби. Најмалку еден Љапунов степен на детерминистички хаотичен систем е позитивен.
Фрактали
Логаритмите се јавуваат во дефинициите за димензија на фракталите. Фракталите се геометриски објекти кои се самослични: мали делови ја репродуцираат, барем грубо, целата глобална структура. Шерпињскиевиот триаголник (на сликата) може да се покрие со три негови копии, секоја со страни со половина од должината на оригиналните. Ова ја чини Хаусдорфовата димензија на оваа структура
ln(3)/ln(2) ≈ 1,58
. Друго логаритамско засновано обележување е добиено со броење на бројот на кутии потребни за да се покрие предметниот фрактал.
Музика
Логаритмите се поврзани со музичките тонови и интервали. При еднаква темперација, соодносот на честотите зависи само од интервалот меѓу два тона, не од специфичната честота, или висината на звукот, на поединечните тонови. На пример, нотата A има честота од 440 Hz и рамно B има честота од 466 Hz. Интервалот меѓу A и рамно B е полутон, е оној меѓу рамно B и B (честота 493 Hz). Соодветно на тоа, соодносот на честотите е согласно: Следствено, логаритмите може да се користат за опис на интервалите: интервалот се мери во полутонови со логаритам
base-21/12
од соодносот на честоти, додека логаритмот
base-21/1200
од соодносот на честоти го изразува интервалот во центи, стотинки од полутон. Последниот се користи за фино кодирање, како што е потребно за нееднакви темперации.
Теорија на броеви
Природните логаритми се тесно поврзани со распределбата на простите броеви (2, 3, 5, 7, 11, ...), битна тема во теоријата на броеви. За кој било цел број x, бројот на прости броеви помали или еднакви на x е изразен со [[функција на распределба на прости броеви|
(x)
]]. Теоремата на прости броеви тврди дека
е приближно даден со во смисла дека односот
и дропката се приближува на 1 кога x тежнее кон бесконечност. Следствено, веројатноста дека случајно одбран број меѓу 1 и x е прост е обратнопропорционален на бројот на цифри на x. Далеку подобра процена на
е дадена со функцијата на интегрален логаритам
Li(x)
, дефинирана со Римановата хипотеза, една од најстарите отворени математички претпоставки, може да се наведе споредувајќи ги
и
. Кацовата теорема која го опишува бројот на различни прости делители исто така го вклучува природниот логаритам.
Логаритам од n факториел,
n! = 1 • 2 • ... • n
, е даден со Ова може да се искористи за да се добие Стирлинговата формула, апроксимација за
n!
за големи n.
Комплексен логаритам
[[Податотека:Complex number illustration multiple arguments.svg|мини|десно|Поларен облик на
Комплексните броеви a кои е решенија на равенката
z = x + iy
, каде x и y се реални броеви, а i е имагинарна единица. Ваков број може визуелно да се претстави со точка во комплексна рамнина, како што е прикажано десно. Поларниот облик кодира ненулов комплексен број z со неговата апсолутна вредност, односно, растојанието r до координатниот почеток, и аголот меѓу x оската и линијата која минува низ координатниот почеток и z. Овој агол се нарекува аргумент на z. Апсолутната вредност r од z е
φ
и
' =
+ 2 се аргументи на z бидејќи со додавање
2
радијани или 360 степени на φ соодветствува на „вртење“ околу координатниот почеток во насока на стрелките на часовникот за круг. Резултатниот комплексен број е повторно z, како што е илустрирано десно. Сепак, точно само еден аргумент
ги задоволува
− < φ
. Истиот се нарекува основен аргумент, се означува
, со големо A. (Алтернативна нормализација е
0 ≤ Arg(z) < 2
. )
[[Податотека:Complex log.jpg|десно|мини|Главната гранка на комплексен логаритам, Log(z). црната точка во
Ова значи дека a-ти степен од e е еднаков на z, каде
φ е основниот аргумент Arg(z) и n е произволен цел број. Кој било таков a се нарекува комплексен логаритам од z. Постојат бескрајно многу вакви броеви за разлика од еднозначно дефинираните реални логаритми. Ако
n = 0
, a се нарекува основна вредност на логаритмот означен
Log(z)
. Основниот аргумент на кој било позитивен реален број x е 0; оттука
Log(x)
е реален број и е еднаков на реален (природен) логаритам. Сепак, горните формули за логаритми од производ и степен не ја обопштуваат основната вредност на комплексниот логаритам.
Илустрацијата на десната страна го прикажува
. Дисконтинуитетот, односно, скокот во тонот во негативниот дел од x, или реалната оска, е предизвикан од скокот на основниот аргумент. Ова место се нарекува одгранување. Ова однесување може да е избегне само со намалување на ограничувањето за φ. Тогаш аргументот на z и, следствено, неговиот логаритам стануваат многузначни функции.
Обратни од други експоненцијални функции
Степенувањето постои во многу области на математиката и нејзината обратна функција често се нарекува логаритам. На пример, логаритмот од матрица е (многузначна) обратна функција од експонент на матрица. Друг пример е p-адичен логаритам, обратна функција на p-адичен експонент. И двата се дефинирани преку Тејлоров ред аналогно со реален случај. Во контекст на диференцијална геометрија, експоненцијалната мапа го мапира тангентниот простор во точката на многукратност во околината на таа точка. Нејзината инверзија се нарекува логаритамска мапа.
Во контекст на конечни групи степенувањето е дадено со повторено множење на еден групен елемент b со самиот себе. Дискретниот логаритам е целобројниот n кој е решение на равенката: каде x е елемент од групата. Степенувањето може да се изврши ефикасно, но се верува дека е многу тешко да се пресмета дискретниот логаритам во некои групи. Оваа асиметрија има важна примена во криптографија со јавен клуч, како што е на пример случајот со Дифи-Хелмановиот протокол, рутина која обезбедува сигурна размена на криптографски клучеви преку неосигурени информациски канали. Цеховиот логаритам е поврзан со дискретниот логаритам во мултипликативна група од ненулови елементи од конечно поле.
Други обратни функции логаритамскослични ги вклучуваат двојниот логаритам ln(ln(x)), супер логаритам (негова мала варијација се нарекува итегриран логаритам во информатиката), Ламбертовата W функција и логит. Тие се обратни функции на двојната експоненцијална функција, тетрација, од
, и од логистичката функција, соодветно.
Поврзани концепти
Од перспектива на теоријата на групи, идентитетот
dx/x
Логаритамските форми
се јавуваат во комплексната анализа и алгебарската геометрија како диференцијални облици со логаритамски полови.
Li1(z) = −ln(1 − z)
. Покрај тоа,
Lis(1)
е еднаков на Римановата зета функција
.
Лазарев (поларна станица)
Лазарев (станица на Антарктикот) — поранешна СССР Антарктичка станица. Работел од 1959 до 1961 година.
Историја
Научната станица Лазарев беше отворена од четвртатата САЕ 10 март 1959 на  ледникот на Принцезата Коуст Астрид и го добила името по еден од откривачите на Антарктик Михаил Лазарев.
Станицата извршила научни набљудувања во областите на метеорологија, аерологија, актинометрија, глациологија, геоморфологија и Океанологија.
Една од главните оперативни тешкотии биле снежни виулици; за кратко време објектите биле покриени неколку метри со снег. Друго прашање било загриженоста за можноста за кршење на ледената плоча.
По завршувањето на работата на Петтиот САЕ, 26 февруари 1961 и станицата Лазарев била затворена, бидејќи претходно, 80 километарах до југ од станицата, станица Новолазаревскаја, сместена на попогодно и побезбедно место на Антарктикот Оаза Ширмахер.
Таен централен бугарски комитет
Тајниот централен бугарски комитет (ТЦБК) била бугарска емигранска политичка организација, основана во Букурешт, Романија во пролетта 1866 година.
Ноќта, помеѓу 10 и 11 јуни 1866 година во Букурешт бил извршен државен удар и кнез Јован Александар Куза бил соборен од престолот. Со тоа бил прекршен договорот со Османлиското Царство која го признала обединување на Влашка и Молдавија во 1858 година. Османлиското Царство инсистирала на резделување на двете кнежевство и почнала да собира сили на Дунав.
Новата романската влада побарала поддршка од бугарската емиграција. Како резултат на преговорите помеѓу двете страни, бил постигнат договор за заеднички активности против Османлиското Царство, бил потпишан и "Закон за света коалиција меѓу Романија и Бугарија", а во декември 1866 е основан Тајниот централен бугарски комитет. За раководител на комитетот бил избран Иван Касабов. Комитетот имал за цел формирање на бугарска држава, а притоа се дозволувало да биде зависна од Високата порта или дел од една поширока конфедерација со соседните народи. За постигнување на целта не се исклучувало и вооружено востание. Во статутот и програмата на Комитетот, било предвидено изградба на организациона мрежа на територијата на Романија, Србија, Јужна Русија и Бугарија. ТБЦК сметал на финансиска помош од романската влада.
По надминувањето на противречностите помеѓу Романија и Османлиското Царство, романските претставници се повлекле од соработка со Комитетот, а ТЦБК ги продолжил своите активности, како самостојна организација. Во Комитетот се оформиле две крила - умерено (Пандели Кисимов, Иван Грудов, Иван Аџенов) и радикално (Иван Касабов, Киријак Цанков).
Комитетот извршил неколку пропагандни акции, со цел промоција на Бугарското политичко прашање. Во декември 1866 година била издена брошурата "Бугарија во Европа", во март 1867 бил подготвен и доставен еден мемоар до султанот Абдул Азис. Во мемоарот било побарно создавање на бугарско-турска држава, по примерот на неодамна создадената Австроунгарија. Со неколку дополнувања, мемоарот бил испратен и до рускиот император Александар II, францускиот император Наполеон III, прускиот крал Вилхелм I, прускиот канцелар Ото фон Бизмарк и до редакциите на влијателни европски весници со барање за помош за разрешување на бугарското прашање. Комитетот издавал и свој весник „Народност" (1867-1869).
ТЦБК е создаден без знаење и одобрение на Георги Раковски, кој има потценувачки однос кон него. Во 1868 година, Комитетот ја прекинал својата работа.
Алфа-честичка
Алфа-честичка — честичка составена од два протони и два неутрони свразни во честичка слична на јадрото на хелиумот. Овие честички се добиваат при процесот на алфа-распаѓањето, но исто така може да се добијат и на други начини. Алфа-честичките се именувани по првата буква од грчката азбука, α. Симболот за алфа-честички е α или α2+. Бидејќи тие се слични со хелиумот, може да се запишат и како или, што пак претставува хелиумов јон со полнеж +2 (недостасуваат два електрони). Ако јонот се стекне со два електрони од неговото опкружување, алфа-честичките можат да се запишат како вообичаен (електронеутрален) хелиумов атом.
Некои научници користат двојно јонизирани хелиумови јадра и алфа-честички како поими за употреба при описот на честичките. Номенклатурата не е добро дефинирана, па оттука не сите големобрзински хелиумови јадра се сметаат за алфа-честички од стрна на научниците. Како и кај бета и гама зраци/честички, името што се користи за честичките, е близу поврзано со процесот на добивање и енергијата, но тие не се строго применети. Па така поимот алфа-честичка може слободно да се користи кога станува збор за реакции на хелиумот во ѕвездите (алфа процеси), а воедно и како компоненти на космичките зраци. Повисоко енергетскиот вид на алфа-честички добиени при алфа-распаѓањето е чест производ на невообичаен резултат на јадреното цепење, наречена и тројна делба. Сепак, хелиумовите јадра добиени во забрзувачите (циклотрони, синхротони, и слично) постои мала веројатност да бидат наречени „алфа-честички“.
Алфа-честичките, како хелиумово јадро, имаат збирен спин еднаков на нула. Поради механизмот на нивното производство при стандарднoто алфа-радиоактивно распаѓање, алфа-честичките обично имаат кинетичка енергија од околу 5 MeV, и брзина која е скоро 5% од брзината на светлината. (Погледајте подолу во расправата за границите на овие бројки при алфа-распаѓањето.) Тие се високо јонизирачки облици на честично зрачење, и (кога како резултат на алфа радиоактивното распаѓање алфа радиоактивното распаѓање) имаат ниска длабочина на пенетрација. Тие се способни да се запрат на неколку сантиметри од воздух, или преку кожата. Сепак, т.н. дострел алфа честички од тројната делба се трипати повеќе енергични, и пенетрираат до трипати. Како што е наведено, јадра на хелиум, кои го формираат 10–12% од космичките зраци обично се и на многу повисока енергија од оние произведени од страна на процесите на јадрено распаѓање, и на тој начин се способни да бидат многу продорни и способни да напречат на човечкото тело и, исто така, многу метри густа цврста заштита, во зависност од нивната енергија. Во помала мера ова, исто така, важи и за многу јадра на високоенергетски хелиум во продукција на честички акцелератори.
Кога изотопите кои емитуваат алфа-честички се апсорбираат, тие се далеку поопасни од нивната стапка на распаѓање,би предложиле, поради високата релативна биолошка ефикасност на алфа-зрачењето, можат да предизвикаат биолошка штета, по навлегувањето на алфа-емитирачките радиоизотопи во живи клетки. Апсорбирачките алфа емитирачки радиоизотопи (како трансураниди или актиноиди) се во просек за околу 20 пати поопасни, а во некои експерименти и до 1000 пати поопасен од еквивалентната активност на бета емитувачки или гама емитувачки радиоизотопи.
Во компјутерската технологија, динамичната меморија за случаен пристап (ДРАМ) "дискретни грешки" се поврзани со алфа-честички во 1978 година на Интел ДРАМ чипови.Ова откритие доведе до строга контрола на радиоактивни елементи во пакување на полупроводнички материјали, и проблемот во голема мера се смета дека ќе биде решен. .
Алфа делба
Најпознатиот извор на алфа-честички е алфа распаѓањето на потешки (> 106 u атомска маса) атоми. Кога еден атом зрачи алфа-честички во алфа распаѓањето, атомскиот масен број се намалува за четири поради загубата на четирите нуклеони во алфа-честичката. Атомскиот број на атомот се намалува по точно две години, како резултат на губењето на два протони – атомот станува нов елемент. Примери за овој вид на јадрена трансмутација се кога ураниум станува ториум, или радиум станува радонов гас, поради алфа распаѓањето.
Алфа-честичките обично се зрачат од сите поголеми радиоактивни јадра како што се ураниум, ториум, актиниум, и радиум, како и трансуранички елементи. За разлика од другите видови на распаѓање, алфа распаѓањето како процес мора да има минимална големина на атомското јадро кои ќе може да го издржи.Најмалото јадро кое треба временски да биде најдено да биде способно од алфа-зрачењето се најлесните нуклиди на телириум (елемент 52), со масен број помеѓу 106 и 110. Процесот на алфа распаѓање понекогаш го остава јадрото во возбудена состојба, при што емисијата на гама-зраците тогаш го отстранува вишокот на енергија.
Механизмот на производството на алфа распаѓање
Сепак, квантноto тунелирање дозволува алфа-честичките да се ослободат, иако тие немаат доволно енергија за надминување на јадрената сила.Ова е дозволено од страна на брановата природа на материјата, која им овозможува на алфа-честичките да поминат дел од времето во регионот подалеку од јадрото, така што потенцијалот од одбивни електромагнетни сили целосно да го задоволува привлекувањето на јадрената сила. Во тој момент, алфа-честичките може да избегаат,а во квантната механика, по извесно време, тие навистина ќе избегаат.
Тројно цепење
Особено енергичните алфа-честички кои се добиени од јадрените процеси се произведуваат во релативно ретките (по еден во неколку стотини) процеси на јадреното цепење од тројното цепење. Во овој процес, наместо две вообичаени се добиени три наелектризинарани честички, честички со најмала јонизирачка моќ (90% веројатност) се алфа-честички. Овие алфа-честички се нарекуваат "алфа-честички со голем дострел", и имаат енергија од 16 MeV, тие се со далеку повисока енергија отколку што некогаш произведено од алфа распаѓањето. Тројното цепење се случува и во неутронски поттикнато цепење (јадрената реакција што се случува во јадрениот реактор), а исто така и кога фисилните и делливи актиноиди нуклиди (односно, тешки атоми способни за цепење) подложат на спонтано цепење како форма на радиоактивното распаѓање. Во двете индуцирани и спонтани цепења, повисоката енергија достапна во тешките јадра резултира во алфа-честички со голем дострел кои се на повисока енергија, отколку оние од алфа распаѓањето.
Ацелатори
Енергетските хелиум јадра може да бидат произведени од страна на циклотрони, синхотрони, и други честички акцелератори, но тие обично не се нарекуваат "алфа-честички."
Сончеви основни реакции
Како што е наведено, хелиумот може да учествува во јадрените реакции во ѕвездите, а повремено, историски тие биле нарекувани како алфа реакции (види на пример троен алфа процес).
Космички зраци
Покрај тоа, хелиумските јадра со многу висока енергија, понекогаш се нарекуваат и алфа-честички кои сочинуваат околу 10-12% од космичките зраци. Механизмите на производство на космичките зраци и понатаму се испитуваат.
Енергија и апсорпција
Енергијата на алфа-честичките кои се емитирани варира, алфа-честичките со повисока енергија се емитирани од поголемите јадра, но повеќето алфа-честички имаат енергија од 3 до 7 MeV (мега-електрон-волти), што одговара соодветно на многу долг и исклучително краток полураспад од алфа-емитирачките нуклиди.
Оваа енергија е значајна количина на енергија за една честичка, но нивната висока маса значи дека алфа-честичките имаат помал број на вртежи (со типична кинетичката енергија од 5 MeV; брзината е 15,000 км/с, што е 5% од брзината на светлината) од било кој друг заеднички тип на зрачење (β честички, неутрони, итн.) Поради нивната голема маса, алфа-честичките лесно се апсорбираат од страна на материјалите, и тие можат да патуваат само неколку сантиметри во воздух. Тие може да се апсорбираат од тенка хартија или од надворешните слоеви на човечката кожа (околу 40 микрометри,што е еквивалентно на неколку клетки длабоко).
Биолошки ефекти
Поради краткиот опсег на апсорпција и неможноста за пробивање на надворешните слоеви на кожата, алфа-честичките во принцип не се опасни по живот, освен ако изворот е проголтан или вдишан, во кој случај тие стануваат исклучително опасни. Поради оваа висока маса и силна апсорпција, ако алфа-емитирачките радионуклиди навлезат во телото (се вдишат, проголтаат или инјектираат или навлезат при употреба на Торострат за висококвалитетните рендгенски слики од пред 1950 година), алфа зрачењето е најдеструктивна форма на јонизирачко зрачење. Тоа е најсилно јонизирачко зрачење и во доволно големи дози може да предизвика некои симптоми на труење со зрачење. Се проценува дека хромозомското оштетување од алфа-честичките е 10-1000 пати поголемо (просечно 20 пати) од она предизвикано од иста количина бета или гама-зрачење. Се претпоставува дека моќниот алфа емитер полониум-210 (еден милиграм 210Po емитира онолку алфа-честички во секунда колку и 4.215 грама на 226Ra) предизвикува рак на белите дробови и рак на мочниот меур, преку пушењето тутун. 210 Полониумот бил употребен за да се убие рускиот дисидент и поранешен припадник на ФББ, офицерот Александар Литвиненко во 2006 година.
Историја на откривање и употреба
Во 1899 и 1900 г. физичарите Ернест Радерфорд (кој работел на универзитетот Мекгил во Монтреал, Канада) и Пол Вилард (кој работел во Париз) го поделиле зрачењето на три вида, подоцна именувани алфа, бета и гама од страна на Радерфорд, врз основа на продорноста во предметите и девијациите од магнетното поле. Алфа-зраците беа дефинирани од страна на Радерфорд како зрачење со најмала продорна моќ низ обични предмети.
Работата на Радерфорд вклучува и мерења на соодносот на масата на алфа-честичките и нивниот полнеж, што го доведе до хипотезата дека алфа-честичките се двојно наелектризирани хелиум јони (подоцна се покажа дека се голи хелиумови јадра). Во 1907, Ернест Радерфорд и Пол Вилард конечно докажаа дека алфа-честичките навистина се хелиумови јони. За таа цел, тие дозволиле алфа-честички да поминат низ тенкиот стаклен ѕид на евакуирана цевка, при што во цевката се заробиле голем број од хипотетичките хелиумови јони. Тие предизвикале појава на електрична искра во цевката, при што се формирал „дожд“ од електрони, кои заедно со јоните формирале неутрални атоми гас. Подоцнежна студија на спектарот на резултантниот гас покажа дека гасот е хелиум и дека алфа-честичките се навистина хипотетичките хелиумови јони.
Бидејќи алфа-честичките ги има во природата, а може да имаат енергија доволно висока за да учествуваат во јадрени реакции, со нивното проучување се дошло до многу од првичните сознанија во јадрената физика. Радерфорд користел алфа-честички кои се емитираат од радиум бромид со цел да ги посочи суштинските недостатоци на Томсоновиот модел на атомот. Во експериментот на Радерфорд со златна фолија, извршен од страна на неговите студенти Ханс Гајгер и Ернест Марсден, тенок зрак од алфа-честички е пуштен да помине низ многу тенка златна фолија (од неколку стотици атоми). Алфа-честичките биле детектирани на екран од цинк сулфид, кој емитува блесок на светлина при судирот со алфа-честички. Радерфорд претпоставил дека кога Томсоновиот атомски модел би бил точен, позитивно наелектризираните алфа-честички ќе бидат само малку отклонети, ако и воопшто, од предвидениот дисперзиран позитивен полнеж.
Се покажало дека некои од алфа-честичките се отклониле за многу поголеми агли отколку што се очекувало, а некои дури и речиси директно се одбиле назад. Иако повеќето од алфа-честичките се однесувале онака како што се очекувало, Радерфорд дал мислење дека неколку честички кои се отклонети се слични на фрлањето петнаесет инчна школка кон тенок лист хартија од кој школката ќе се одбие, со што повторно би се потврдила точноста на Томсоновата теорија за атомот.Се утврдило дека позитивниот полнеж на атомот бил сконцентриран во мала област во неговиот центар, со што позитивниот полнеж бил доволно густ за да ги одврати сите позитивно наелектризирани алфа -честички кои дошле во близина на она што подоцна било наречено јадро.
Забелешка: Пред ова откритие, не било познато дека алфа-честичките се всушност атомски јадра, ниту пак се знаело за постоењето на протоните и неутроните. По ова откритие, моделот на Џ.Џ.Томсон бил напуштен, а експериментот на Радерфорд довел до создавање на познатиот Боров модел на атомот (именуван по Нилс Бор), а подоцна и на современиот браново-механички модел на атомот.
Радерфорд, користејќи ги алфа-честичките, во 1917 година случајно дошол до сознание за нешто што подоцна било наречено насочена јадрена трансмутација од еден елемент на друг. За трансмутацијата од еден во друг елемент како резултат на природното радиоактивно распаѓање се знаело уште од 1901 година, но кога Радерфорд проектирал алфа-честички од алфа-распаѓање во воздухот, тој открил дека се произведува нов тип на зрачење - од водородните јадра, кои Радерфорд ги именувал протони. Понатамошните експерименти покажале дека протоните потекнувале од азотната компонента на воздухот, а споменатата реакција претставувала процес на трансмутација на азотот во кислород:
Ова е првата откриена јадрена реакција.
На сликата на десна страна: Според Бреговата крива за губиток на енергија, очигледно е дека алфа-честичките губат навистина повеќе енергија на крајот на трагата.
Анти-алфа-честички
Во 2011, членовите на меѓународната СТАР соработка користејќи го Релативистичкиот судирач на тешки јони во Брукхејвенската национална лабораторија при одделот за енергија на САД каде бил откриен антиматериски сродник на јадрото на хелиум, кој е познат како анти-алфа. Нивниот резултат бил објавен на 24 април 2011 година во списанието Nature. При експериментот биле употребени златни јони кои се движеле речиси со брзина на светлината и се судирале создавајќи ја античестичката.
Алфа-зрачење и RAM грешки
Во 1978 година во компјутерската технологија, динамичната меморија за случаен пристап (ДРАМ) се појхавувале „мали грешки“ чии предизвикувач биле алфа-честичките во ДРАМ чиповите на Интел. Ова откритие доведело до строга контрола за присуство на радиоактивни елементи во пакувањата на полупроводничките материјали, со што се смета дека е надминат проблемот.
Поплава во Скопје 1962
Поплавата во Скопје од 1962 година се случила на 16 ноември 1962 година. Скопје, Охрид, Струга, Титов Велес, Ресен, Кичево, Битола, Новаци, Прилеп, Тетово, Крушево, Богомила и голем број села и населби во Западна Македонија, тој ден биле погодени од водената стихија, што била резултат на вонредно силни дождови. Водите на Шарпланинскиот слив од Бистра и од другите планини што гравитираат кон Треска, запенавени и матни се струполувале во коритото на матната река Вардар. Забележани се четири човечки жртви.
Причини за поплавата
Седумстотини и триесет кубици истекувале од главниот испусен тунел во хидроцентралата Матка, а преку 70 кубни метри вода во секунда ги преплавувале ѕидиштата на браната. Водата и натаму растела, и само за 15 минути е забележан пораст од 4 сантиметри. Машинската хала на централата била поплавена, турбогенераторите исклучени, целото езеро Матка било полно со трупци дрвја.
Езерото почнало да надоаѓа точно во 11:55 часот, односно тогаш ја поминало браната. Во 13:00 часот се прелило во машинското одделение, го однело бетонскиот и камен потпирач пред централата како да е сламка, насипот се растопил.
Скопје
Особено биле загрозени пешачките дрвени мостови: кај Народниот театар, и мостот што се наоѓа меѓу новиот бетонски и железничкиот. Поради нивната нестабилност под притисок на надојдените води, на 16 ноември претпладнето на нив бил забранет печашкиот сообраќај.
Железничкиот мост кај Воена болница бил забранет за сите возови, а движењето по Железничкиот мост кај Ѓорче Петров било дозволено со пет километри. Само еден мост на Вардар бил сигурен — Камениот мост.
Околискиот штаб за елементарни непогоди веднаш презел мерки загрозените семејства од подрачјето на Идадија и Кисела Вода да бидат сместени во осмолетката „Кочо Рацин“, а загрозените семејства од ОПштина Кале и Општина Саат Кула, во Здравствениот дом на овие општини. Во овие два пункта во градот, биле сместени и сите загубени деца.
Вардар се излеал на „Илинденска“, на плоштадот „Маршал Тито“, во Градскиот парк, кај стадионот, и секаде каде заштитните насипи биле најниски. Многу визби се наполниле со вода, а повремено делови на градот останувале без струја.
Водата ги поплавила тесните и длабоки простории на манастирот „Св. Андреја“, и сè во ресторанот крај езерото Матка, било под вода.
Настрадале и селата од околината на Ѓорче Петров. Пробиена била браната на новиот акумулационен базен кај село Бојане. Поради големиот водостој на Треска, било преполнето езерото кај ХЕЦ „Матка“, па заради тоа, водата постепено била испуштана за да не дојде до опасност и самата брана на езерото. Во Сарај биле поплавени терените за камп-куќички.
Поплавата низ Македонија
Во Охрид се нашле под вода 400 куќи, Кичево без сообраќајни врски, во Пелагонија многу поплавени површини, големи материјални штети во сите поплавени реони.
Два дена и две ноќи луѓето од Струга се бореле против огромната водена стихија на езерото. По Охридско Езеро: расфрлени чамци, полни со кал и некакви куќни предмети. Во Струга, езерото се излило и ја поплавило целата туристичка населба. Сатеска Река поплавила голем дел од Струшкото Поле. Јабланичка Река се излеала, и го поплавила и разнела патот на повеќе места.
Поради долгите поројни дождови, реките Видобишка и Коселска Река се излиле во широчина од 3, односно 2 километра низ целиот тек. Овие две реки поплавиле и дел од Охрид. Покрај овие две реки, се излила и реката Даљан, во широчина од околу 2 километри. Од надојдените води во Охрид, десетина куќи се урнале. Бидејќи водата била надојдена повеќе од еден метар, кон поплавените куќи можело да се пристапи само со чамци. Евакуирани биле околу 350 семејства, и сместени во осумгодишното училиште „Братство – единство“, во хотелот на Југохром и хотелот на ПТТ.
Од водената стихија, урнати биле повеќе куќи во Ресен, Царев Двор, Дрмени, Горна и Долна Бела Црква, и други. Сите граѓани од 15 до 55 години биле мобилизирани. Село Езерени, јужно од Ресен, било отсечено од другите населби.
Битола и Пелагонија биле под вода. По силните дождови надошла Црна Река, потоа Шемница, Драгор во Битола и Курдерес, како и сите нивни притоки и селски потоци. Изутрината Драгор го надминал коритото кај кланицата, а во истиот момент и Курдерес, па водите се здружиле поплавувајќи огромна површина веднаш до Битола, пред железничката линија. Кај селото Новаци, Црна Река поплавила 3.000 хектари обработлива земја. Водите на Црна Река ги урнале и двата големи моста кај селото Брод. Оштетен бил и рибникот Вукри.
Кај Титов Велес, Вардар и Тополка биле надојдени 4,5 метри над нормалата. Целата улица „Васил Левски“, од левата страна на Вардар, била поплавена. Зградата на училиштето „Трајко Андреев“ и „Благој Кирков“ биле под вода до првиот кат. На градското пазариште, водата достигнала висина од еден метар. Пет семејства биле евакуирани во текот на првиот ден по поплавата. Два моста на Тополка биле однесени. Уништени биле 6.000 кокошки и пилиња на претпријатието „Сточар“.
Бабуна се излила од коритото. Богомила била сосема изолирана од железничката станица, затоа што не можело да се помине на мостот преку Бабуна. Водената стихија корнела дрвја крај брегот на реката, а го поплавила и фудбалското игралиште. Во Богомила и Тетово биле поплавени повеќе куќи, и според првите проценки, околу 70 хектари засеани површини.
Тетовска околија: прекинат патниот и ПТТ сообраќај. Надојдената Пена, чие ниво нараснало повеќе од еден метар, ги урнала на неколку места крајбрежните ѕидови и ги поплавила улиците: „Ленинова“, „Мирче Ацев“ и „Јени Мало“. Поплавени биле визбите на некои установи, како и на Ветеринарната станица.
Прилепско: Ореовечка Река надошла и ги однела двата дрвени моста во подрачјето на Табана. Во ова подрачје била загрозена и една приватна куќа, поради лизгање на земјиштето на левиот речен брег. Реката довлекла дрвја и неколку грла стока. Големи површини на Прилепското Поле се нашле под вода.
После поплавата
Во Скопје урнати 1.050 куќи, 157 згради под вода, 4.445 граѓани без покрив; во Петровечко поплавени близу 4.000 хектари плодна земја. Водената стихија урнала три моста во Скопје и три во Ѓорче Петров. Во Охрид, биле урнати од поплавата 36 куќи, оштетени - 57, а во 56 куќи не можело да се влезе затоа што во нив два дена по поплавата имало кал и вода.
Во голем број градови извршена била општа мобилизација на населението, на припадниците на ЈНА и Народната милиција, а биле ангажирани сите можни превозни средства.
Стоковната куќа „Скопје“ ја пријавила првата материјална штета од 300 милиони динари. Се претпоставувало дека вкупната штета од поплавата е преку 10 милијарди динари.
Канализационата и водоводната мрежа биле тешко оштетени, уништена била пумпната станица кај Рашче и онаа кај Козле. Сарај бил комплетно уништен, до него не можело да се пријде.
Се појавувале подземни води кои избивале и на оддалечени места од Вардар, како на пример кај Железничката станица. Зградата на Народниот театар во Скопје била оштетена, посебно електричните инсталации, механизмот за ротирање на сцената и кулисите.
Уште првиот ден по поплавата, свои екипи од војници и пожарникари, испратиле Ниш, Лесковац, Сурдулица, Урошевац, Косовска Митровица, Белград, Призрен и други.
Од Неготино до Демир Капија, Вардар бил широк 400 метри во просек. Кај Гевгелија езеро широко 8 километри. Во гевгелиско урнати 5 мостови. На 2 километри до Гевгелија, возовите „пловат“ 200 метри низ вода. Во тетовско, поплавени 3.000 хектари, и однесени 8 мостови.
Архивскиот материјал на претпријатието за производство на филмови „Вардар – филм“ е наполно уништен. Наполно се уништени негативите на сите долгометражни играни и документарни филмови, снимени од 1945 година до денот на поплавата.
Во Зоолошката градина во Скопје, загинале само околу 20 отсто од животните, а останатите се спасиле, меѓу кои: лавовите, мајмуните, слонот, нилскиот коњ, тигарот и тигрестиот питон.
Кон напорите на Југословенската народна армија, целото население и народната милиција се придружиле младинците, кои во голема мера придонеле за давање помош на настраданите од елементарните непогоди во сите краишта на Македонија. Младинските работни бригади и групи се ставиле на располагање на штабовите за борба против елементарните непогоди. Младинските и студентските работни групи учествувале во расчистување на настраданите куќи и во спасување на загрозените семејства. Тие организирано започнале заштитување и чистење на училиштата, интернатите и другите простории. Само на 19 ноември 1962 година, на расчистување на улиците во Скопје работеле 3.830 младинци, додека на 20 ноември 1962 година, во постраданите реони во Скопје и околината вклучени биле околу 5.000 младинци.
По иницијатива на Главниот и Околискиот одбор на Црвениот крст и Штабот за борба против елементарни непогоди од општина Идадија, група младински раководители и активисти организирале префрлање и згрижување на децата од најзагрозените семејства од подрачјето на општина Идадија во центарот на Црвениот крст на Водно. Во овој прифатен центар биле префрлени 72 деца на возраст од 7 до 14 години.
Ваквата ангажираност на младинците е забележана и во други делови на Македонија: Битола, Титов Велес, Охрид, Гевгелија и други загрозени подрачја. Младинските организации помагале и при акциите на санитарните органи за вакцинирање на населението, со цел да се спречи евентуално ширење на заразни болести.
Зеја (град)
Зеја (Зе́я) — град во Амурската област, Русија. Има население од.
1933 во музиката
1933 година во музиката содржи некои значајни настани.
Амстел Голд Рејс
Амстел Голд Рејс (Amstel Gold Race) — друмска велосипедска трка која се одржува (најчесто) во јужниот дел на покраината Лимбург, Холандија. Од 1989 е помеѓу трките вклучени во светските серии, најпрвин како дел од Светскиот друмски куп UCI (1989–2004), UCI ProTour (2005–2010), Светско рангирање на UCI (2009–2010) и од 2011 во Светската турнеја. Се смета за една од најважните друмски велосипедски трки во Холандија.
Името не е директно поврзано со реката Амстел, која е далеку од патеката на трката, туку преку покровителот — пиварницата „Амстел“.
Трката често минува по ридот Валсерберг (322,7 м) — највисока точка во Холандија и тромеѓа помеѓу Белгија, Холандија и Германија.
Бојна
Бојна — село и поранешна општина во округот Зале, во Саксонија-Анхалт, Германија. Од 1 јануари 2009 е дел од градот Мерзебург.
Албрехт Алтдорфер
Албрехт Алтдорфер (Регенсбург или Алтдорф, околу 1480 - Регенсбург, 1538) бил германски сликар, графичар и архитект.