cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Титан диоксид
Сулфатен процес
Хемиски производствени погони кои користат сулфатен процес, бараат илменит концентрат (45-60 % TiO2) или претходно обработени суровини како соодветен извор на титаниум. Во процесот на сулфат, илменитот се третира со сулфурна киселина за да се извлече железо(II) сулфат пентахидрат. Добиениот синтетички рутил дополнително се обработува според спецификациите на крајниот корисник, т.е. степенот на пигмент или на друг начин. Во друг метод за производство на синтетички рутил од илменит, Бешеровиот процес прво го оксидира илменитот како средство за одвојување на железната компонента.
Специјализирани методи
За специјални апликации, TiO2 филмовите се подготвуваат од различни специјализирани хемикалии. Патеките на сол-гел вклучуваат хидролиза на титан алкоксиди, како што е титан етоксид: Оваа технологија е погодна за подготовка на филмови. Поврзан пристап кој исто така се потпира на молекуларни прекурсори вклучува хемиско таложење на пареа. Во оваа апликација, алкоксидот се испарува и потоа се распаѓа при контакт со топла површина:
Употреба
Најважните области на примена се боите и лаковите, како и хартијата и пластиката, кои сочинуваат околу 80 % од светската потрошувачка на титан диоксид. Други пигментни апликации како што се мастилата за печатење, влакна, гума, козметички производи и храна сочинуваат уште 8 %. Остатокот се користи во други примени, на пример производство на технички чист титан, стакло и стаклена керамика, електрична керамика, метални патини, катализатори, електрични спроводници, хемиски меѓупроизводи или како супстрат за адсорпција на фосфонска киселина.
Пигмент
Прво масовно произведен во 1916 година, титан диоксидот е најкористениот бел пигмент поради неговата осветленост и многу високиот индекс на рефракција, во кој е надминат само со неколку други материјали (види список на индекси на рефракција). Големината на кристалот од титан диоксид е идеално околу 220 nm (мерено со електронски микроскоп) за да се оптимизира максималната рефлексија на видливата светлина. Сепак, абнормалниот раст на зрната често се забележува кај титан диоксидот, особено во неговата рутил фаза. Појавата на абнормален раст на зрната доведува до отстапување на мал број кристалити од средната големина на кристалите и го модифицира физичкото однесување на TiO2. Оптичките својства на готовиот пигмент се многу чувствителни на чистота. Само неколку делови на милион (ppm) од одредени метали (Cr, V, Cu, Fe, Nb) може да ја нарушат кристалната решетка толку многу што ефектот може да се открие при контрола на квалитетот. Годишно во светот се користат приближно 4,6 милиони тони пигментарен TiO2, а овој број се очекува да се зголеми додека употребата продолжува да расте.
TiO2 е исто така ефикасен заматувач во форма на прав, каде што се користи како пигмент за да обезбеди белина и непроѕирност на производи како што се бои, облоги, пластика, хартија, мастила, храна, додатоци, лекови (т.е. апчиња и таблети) и повеќето пасти за заби; во 2019 година беше присутен во две третини од пастите за заби на францускиот пазар. Во храната, најчесто се наоѓа во производи како сладоледи, чоколади, сите видови бонбони, креми, десерти, бел слез, гуми за џвакање, колачи, намази, преливи, колачи и многу други намирници. Во бојата, често се нарекува несовесно како „брилијантно бело“, „совршено бело“, „најбело бело“ или други слични термини. Непроѕирноста се подобрува со оптимална големина на честичките од титаниум диоксид.
Тенки филмови
Кога се депонира како тенок слој, неговиот индекс на рефракција и боја го прават одличен рефлективен оптички слој за диелектрични огледала; исто така се користи за генерирање декоративни тенки фолии како што се наоѓаат во „мистичниот огнен топаз“.
Некои сорти на модифицирани пигменти базирани на титаниум како што се користат во светли бои, пластика, завршна обработка и козметика - тоа се пигменти произведени од човекот чии честички имаат два или повеќе слоеви на различни оксиди - често титаниум диоксид, железен оксид или алуминиум - за да имаат блескави или бисерни ефекти слични на смачкана мика или производи на база на гванин. Покрај овие ефекти, можна е ограничена промена на бојата во одредени формулации во зависност од тоа како и под кој агол е осветлен готовиот производ и дебелината на оксидниот слој во пигментната честичка; една или повеќе бои се појавуваат со рефлексија, додека другите тонови се појавуваат поради мешање на проѕирните слоеви на титан диоксид. Во некои производи, слојот на титан диоксид се одгледува во врска со железен оксид со калцинирање на соли на титан (сулфати, хлорати) околу 800 °C. Еден пример за бисерен пигмент е ириодин, базиран на мика обложена со титан диоксид или железо(III) оксид.
Ирисцентниот ефект кај овие честички од титаниум оксид за разлика од непроѕирниот ефект е добиен со вообичаениот мелен пигмент од титан оксид добиен со ископување, во кој случај се зема предвид само одреден дијаметар на честичката и ефектот се должи само на расејување.
Крем за сончање и пигменти кои блокираат УВ
Во козметичките производи и производите за нега на кожа, титан диоксидот се користи како пигмент, крем за сончање и згуснувач. Како крема за сончање, се користи ултрафиниот TiO2, кој е забележлив по тоа што во комбинација со ултрафин цинк оксид, се смета дека е ефикасен крем за сончање кој ја намалува инциденцата на изгореници од сонце и го минимизира предвременото фотостареење, фотокарциногенезата и имуносупресија поврзани со долготрајна изложеност на вишок сонце. Понекогаш овие UV блокатори се комбинираат со пигменти од железо оксид во кремата за сончање за да се зголеми заштитата од видливата светлина.
Титан диоксид со нано големина се наоѓа во повеќето физички креми за сончање поради неговите силни способности за апсорпција на UV светлина и неговата отпорност на обезбојување под ултравиолетова светлина. Оваа предност ја подобрува нејзината стабилност и способност да ја заштити кожата од ултравиолетова светлина. Нано-размерните (големина на честички од 20–40 nm) честички од титан диоксид првенствено се користат во лосион за сончање бидејќи тие ја распрснуваат видливата светлина многу помалку од пигментите на титан диоксид и можат да дадат заштита од UV Кремите за сончање дизајнирани за доенчиња или луѓе со чувствителна кожа често се базираат на титан диоксид и/или цинк оксид, бидејќи се верува дека овие минерални UV блокатори предизвикуваат помала иритација на кожата од другите хемикалии кои апсорбираат UV. Нано-TiO2 го блокира и UV-A и UV-B зрачењето, кое се користи во креми за сончање и други козметички производи. Безбеден е за употреба и е подобар за животната средина отколку органските UV-апсорбери.
Проценката на ризикот од различни наноматеријали од титан диоксид во кремите за сончање моментално се развива бидејќи TiO2 со нано големина се разликува од добро познатата микронизирана форма. Формата на рутил генерално се користи во козметички производи и производи за сончање поради тоа што не поседува никаква забележана способност да ја оштети кожата во нормални услови и имаат поголема апсорпција на UV. Во 2016 година, Научниот комитет за безбедност на потрошувачите (SCCS) заклучи дека употребата на нано титаниум диоксид (95-100 % рутил, ≦5 % анатаза) како UV филтер може да се смета дека не претставува ризик од негативни ефекти кај луѓето после нанесување на здрава кожа, освен во случај кога методот на примена би довел до значителен ризик од вдишување (т.е. формулации во прав или спреј). Ова безбедносно мислење се применува на нано TiO2 во концентрации до 25 %.
Првичните студии покажаа дека нано-TiO2 честичките може да навлезат во кожата, предизвикувајќи загриженост за употребата на нано-TiO2. Овие студии подоцна беа побиени, кога беше откриено дека методологијата на тестирање не може да направи разлика помеѓу навлезените честички и честичките едноставно заробени во фоликулите на косата и дека заболениот или физички оштетен дермис може да биде вистинската причина за недоволна заштита на бариерите.
Истражувањето на SCCS откри дека кога наночестичките имаат одредени фотостабилни облоги (на пр. Алумина, силициум диоксид, цетил фосфат, триетоксикаприлилсилан, манган диоксид) фотокаталитичката активност била ослабена и не била забележана забележителна пенетрација на кожата; кремот за сончање во ова истражување беше применет во количини од 10 mg/cm2 за периоди на изложеност од 24 часа. Облогата на TiO2 со алуминиум, силициум диоксид, циркон или разни полимери може да ја минимизира деградацијата на авобензонот и да ја подобри апсорпцијата на UV со додавање на дополнителен механизам за дифракција на светлината.
TiO2 се користи интензивно во пластика и други апликации како бел пигмент или заматувач и поради неговите својства отпорни на УВ, каде што прашокот ја распрснува светлината - за разлика од органските UV апсорбери - и го намалува оштетувањето од UV, најмногу поради високиот индекс на рефракција на честичките.
Други употреби на титан диоксид
Во керамичките глазури, титан диоксидот делува како заматувач и создава семенски кристали.
Се користи како пигмент за тетоважа и во стиптични моливи. Титаниум диоксидот се произведува во различни големини на честички кои се дисперзирани и во масло и во вода, во одредени степени за козметичката индустрија. Тоа е исто така честа состојка во пастата за заби.
Надворешноста на ракетата Сатурн V беше обоена со титаниум диоксид; ова подоцна им овозможи на астрономите да утврдат дека J002E3 веројатно е S-IVB фаза од Аполо 12, а не астероид.
Фотокатализатор
Титан диоксид со нано големина, особено во форма на анатаза, покажува фотокаталитичка активност под ултравиолетово (УВ) зрачење. Оваа фотоактивност наводно е најизразена на {001} рамнините на анатаза, иако рамнините {101} се термодинамички постабилни и затоа се поистакнати во повеќето синтетизирани и природни анатази, како што е очигледно со често забележаната тетрагонална бипирамидална навика за раст. Понатаму се смета дека интерфејсите помеѓу рутил и анатаза ја подобруваат фотокаталитичката активност преку олеснување на одвојувањето на носачот на полнеж и како резултат на тоа, често се смета дека двофазниот титан диоксид поседува подобрена функционалност како фотокатализатор. Пријавено е дека титаниум диоксидот, кога се допира со азотни јони или со метален оксид како волфрам триоксид, покажува возбуда и под видлива светлина. Силниот оксидативен потенцијал на позитивните дупки ја оксидираат водата за да создаде хидроксилни радикали. Исто така, може директно да оксидира кислород или органски материјали. Оттука, покрај неговата употреба како пигмент, титан диоксид може да се додаде во бои, цементи, прозорци, плочки или други производи за неговите стерилизирачки, дезодорирачки и анти-фаулирачки својства и се користи како катализатор за хидролиза. Исто така се користи во соларни ќелии осетливи со боја, кои се еден вид хемиски соларни ќелии (исто така познати како ќелија на Грацел).
Фотокаталитичките својства на нанодимензионираниот титан диоксид беа откриени од Акира Фуџишима во 1967 година и објавена во 1972 година. Процесот на површината на титаниум диоксидот беше наречен ефект на Хонда-Фуџишима (ja:本多-藤嶋効果). Титан диоксидот, во форма на тенок филм и наночестички има потенцијал за употреба во производството на енергија: како фотокатализатор, може да ја разбие водата на водород и кислород. Со собраниот водород, тој може да се користи како гориво. Ефикасноста на овој процес може значително да се подобри со допинг на оксидот со јаглерод. Дополнителна ефикасност и издржливост се добиени со воведување нарушување во структурата на решетката на површинскиот слој на нанокристали од титан диоксид, што овозможува апсорпција на инфрацрвени зраци. Нано-големината на анатаза и рутил кои се активни со видлива светлина се развиени за фотокаталитички апликации.
Во 1995 година Фуџишима и неговата група го открија феноменот на суперхидрофилност на стакло обложено со титан диоксид изложено на сончева светлина. Ова резултираше со развој на самочистечко стакло и премази против замаглување.
Нанодимензионираниот TiO2 вграден во надворешни градежни материјали, како што се камења за поплочување во ноксер блокови или бои, може да ги намали концентрациите на загадувачи во воздухот како што се испарливи органски соединенија и азотни оксиди. Произведен е цемент што содржи TiO2.
Користејќи TiO2 како фотокатализатор, направени се обиди да се минерализираат загадувачите (да се претворат во CO2 и H2O) во отпадните води. Фотокаталитичкото уништување на органската материја, исто така, може да се искористи во облоги со антимикробни апликации.
Формирање на хидроксил радикали
Иако анатазата TiO2 со нано големина не ја апсорбира видливата светлина, таа силно апсорбира ултравиолетово (UV) зрачење (hv), што доведува до формирање на хидроксилни радикали. Ова се случува кога дупките за валентни врски предизвикани од фотографија (h+vb) се заробени на површината на TiO2 што доведува до формирање на заробени дупки (h+tr) кои не можат да оксидираат вода.
Наноцевки
Анатазата може да се претвори во нејаглеродни наноцевки и наножици. Шупливите TiO2 нановлакна може да се подготват и со обложување на јаглеродни нановлакна со прво нанесување на титан бутоксид.
Здравје и безбедност
Од 2006 година, титаниум диоксидот се сметаше за „целосно нетоксичен“. Широко распространетите минерали, па дури и скапоцените камења се составени од TiO2. Целиот природен титаниум, кој сочинува повеќе од 0,5% од земјината кора, постои како оксиди. Иако ниту еден доказ не укажува на акутна токсичност, се изразува повторлива загриженост за нанофазните форми на овие материјали. Студиите на работници со висока изложеност на честички TiO2 покажуваат дека дури и при висока изложеност нема негативно влијание врз здравјето на луѓето.
Прашината од титаниум диоксид, кога се вдишува, е класифицирана од Меѓународната агенција за истражување на ракот (IARC) како канцероген од групата 2B на IARC, што значи дека е веројатно канцерогена за луѓето. Американскиот Национален институт за безбедност и здравје при работа препорачува две посебни ограничувања на изложеност. NIOSH препорачува фините TiO2 честички да се постават на граница на изложеност од 2,4 mg/m3, додека ултрафиниот TiO2 да се постави на граница на изложеност од 0,3 mg/m3, како временски пондерирани просечни концентрации до 10 часа на ден за 40 часа работна недела.
Вовед во еколошки отпад
Титан диоксидот (TiO2) најмногу се внесува во животната средина како наночестички преку постројките за третман на отпадни води. Козметичките пигменти, вклучително и титаниум диоксид, влегуваат во отпадната вода кога производот се измива во мијалници по козметичката употреба. Откако во постројките за третман на отпадни води, пигментите се одвојуваат во отпадна тиња која потоа може да се ослободи во почвата кога ќе се инјектира во почвата или ќе се дистрибуира на нејзината површина. 99 % од овие наночестички се навиваат на копно наместо во водни средини поради нивното задржување во отпадна тиња. Во животната средина, наночестичките од титан диоксид имаат мала до занемарлива растворливост и се покажаа дека се стабилни откако ќе се формираат агрегати на честички во околината на почвата и водата. Во процесот на растворање, јоните растворливи во вода обично се дисоцираат од наночестичката во раствор кога термодинамички се нестабилни. Распуштањето на TiO2 се зголемува кога има повисоки нивоа на растворена органска материја и глина во почвата. Сепак, агрегацијата се промовира со pH вредност во изоелектричната точка на TiO2 (pH= 5,8) што го прави неутрален и концентрациите на јоните на растворот над 4,5 mM.
Националните политики за употреба на адитиви за храна
Избелувачот TiO2 во храната беше забранет во Франција од 2020 година, поради неизвесноста околу тоа кои количини се безбедни за човечка исхрана.
Во 2021 година, Европската управа за безбедност на храната (ЕФСА) донесе одлука дека како последица на новите сфаќања за наночестичките, титан диоксидот „повеќе не може да се смета за безбеден како додаток на храна“, а комесарот за здравство на ЕУ објави планови за забрана на неговата употреба низ ЕУ, со дискусии кои започнаа во јуни 2021 година. ЕФСА заклучи дека генотоксичноста - која може да доведе до канцерогени ефекти - не може да се исклучи и дека „не може да се утврди безбедно ниво за дневен внес на адитивот за храна“. Во 2022 година, Агенцијата за стандарди за храна на Обединетото Кралство и стандардите за храна на Шкотска објавија дека не се согласуваат со пресудата на ЕФСА и затоа нема да ја следат ЕУ во забраната на титан диоксид како додаток на храна. Health Canada на сличен начин ги разгледа достапните докази и одлучи да не ја менува својата позиција за титан диоксид како додаток на храна во овој момент.
Култура и општество
Компаниите како Dunkin' Donuts испуштија титан диоксид од нивната стока во 2015 година по притисокот на јавноста. Ендрју Мејнард, директор на Центарот за наука за ризик на Универзитетот во Мичиген, ја отфрли наводната опасност од употребата на титан диоксид во храната. Тој вели дека титан диоксидот што го користат Данкин Брендс и многу други производители на храна не е нов материјал, а не е ниту наноматеријал. Наночестичките обично се помали од 100 нанометри во дијаметар, но сепак повеќето од честичките во титаниум диоксидот од типот на храна се многу поголеми. Сепак, анализите за дистрибуција на големината покажаа дека сериите TiO2 од типот на храна секогаш вклучуваат фракција со нано големина како неизбежен нуспроизвод на производните процеси.
Сулфурводород
Сулфурводород (водород сулфид или сулфан) е хемиско соединение со хемиска формула. Станува збор за безбоен гас со карактеристичен непријатен мирис на расипани јајца. Сулфурводородот е многу отровен, корозивен и запалив гас.
Сулфурводородот често настанува преку процесот на микробно разградување на органска материја во отсуство на кислород, како на пример во мочуриштата и канализациите; овој процес е познат како анаеробен метаболизам, а го вршат микроорганизми кои го редуцираат сулфатот. се јавува и во вулкански гасови, во природниот гас, и во некои природни водени извори. Човечкото тело произведува мали количини на и го користи како сигнална молекула.
Сулфурводородот бил откриен во 1777 година од страна на шведскиот хемичар Карл Вилхелм Шеле.
Својства
Сулфурводородот е малку погуст од воздухот, а смеса од и воздух може да биде експлозивна. Сулфурводородот гори во кислород со син пламен формирајќи сулфур диоксид и вода. Во принцип, сулфурводородот делува како редуктор, особено во присуство на база, која формира SH−.
На високи температури или во присуство на катализатори, сулфур диоксидот реагира со сулфурводородот за да формира елементарен сулфур и вода. Оваа реакција се користи во Клаусовиот процес, кој е важен индустриски метод за отстранување на сулфурводород.
Сулфурводородот е слабо растворлив во вода и делува како слаба киселина (pKa = 6,9 во раствор со концентрација од 0,01–0,1 mol/l, на температура од 18 °C), при што се ослободува хидросулфиден јон (или ). Сулфурводородот и неговите раствори се безбојни. Кога е изложен на воздух, полека оксидира за да формира елементарен сулфур, кој не е растворлив во вода. Во воден раствор не се добива сулфиден анјон.
Сулфурводородот реагира со метални јони за да формира метални сулфиди, кои се нерастворливи цврсти супстанци кои често се црни по боја. Олово (II) ацетатна хартија се користи за откривање на сулфурводород, бидејќи лесно се претвора во олово (II) сулфид, кој е црн по боја. При реакција на металните сулфиди со силна киселина често се ослободува сулфурводород.
На притисоци поголеми од 90 GPa (гигапаскали) сулфурводородот станува метален спроводник на електрична струја. Кога се лади под критична температура почнува да добива својства на суперспроводник. Критичната температура се зголемува со зголемување на притисокот, почнувајќи од 23 К (Келвини) на притисок од 100 GPa, до температура од 150 К на притисок од 200 GPa. Ако сулфурводородот се стави под притисок на повисоки температури, а потоа се излади, критичната температура достигнува 203 K, која е највисоката прифатена критична температура за суперспроводливост заклучно со 2015 година. Со замена на мали количини на сулфур со фосфор и употреба на уште поголеми притисоци, се предвидува дека критичната температура може да се зголеми на температури над 0 °C и да се постигне суперпроводливост на собна температура.
Добивање
Сулфурводородот најчесто се добива со негово одвојување од т.н. кисел гас, што е земен гас со голема содржина на. Може исто така да се добие и со третирање на водород со стопен елементарен сулфур на температура од околу 450 °C. Како извор на водород во овој процес може да послужат јаглеводородите.
Сулфат-редуцирачките и сулфур-редуцирачките бактерии создаваат корисна енергија во анаеробни услови со употреба на сулфати или елементарен сулфур за оксидација на органски соединенија или водород; овој процес продуцира сулфурводород како отпаден производ.
Стандардно лабораториско добивање на ова соединение е со реакција на железо сулфид со силна киселина во Кипов генератор (Кипов апарат):
Овој гас, исто така, може да се добие со загревање на сулфур со цврсти органски соединенија и со редукција на сулфурни органски соединенија со водород.
Производство на сулфур, тиооргански соединенија и сулфиди на алкални метали
Главната употреба на сулфурводородот е како претходник на елементарниот сулфур. Неколку органосулфурни соединенија се произведуваат со помош на сулфурводород, како на пример, метантиол, етантиол и тиогликолна киселина.
При реакција на сулфурводород со бази на алкални метали се добиваат алкални хидросулфиди, како што се натриум хидросулфид и натриум сулфид:
Овие соединенија се користат во индустријата за производство на хартија.
Натриум сулфидот при реакција со киселини дава хидросулфиди и сулфурводород; оваа реакција служи како извор на хидросулфиди во производството на тиофенол.
Претходник на метални сулфиди
Како што е наведено погоре, многу метални јони реагираат со сулфурводород за да создадат метални сулфиди. Ова се користи, на пример, во прочистувањето на гасовите или водите загадени со сулфурводород. При прочистување на металните руди со флотација, минералните прашоци често се третираат со сулфурводород за да се зајакне сепарацијата. Катализаторите кои се користат во хидродесулфоризацијата рутински се активираат со сулфурводород, а однесувањето на металните катализатори што се користат во другите делови на рафинеријата исто така се менува со употреба на сулфурводород.
Наоѓање во природата
Дел од глобалните емисии на се резултат на човековата активност. Најголем индустриски извор на се рафинериите на нафта. Процесот на хидродесулфоризација го ослободува сулфурот од нафтата со дејство на водород. Добиениот се претвора во елементарен сулфур со помош на делумно согорување во Клаусовиот процес, кој е главен извор на елементарен сулфур. Други антропогени извори на сулфурводород се печките за јаглен, фабриките за хартија (со употреба на Крафтовиот процес) и канализациите. се јавува секаде каде постои контакт помеѓу елементарен сулфур и органски материјал, особено при високи температури. Во зависност од условите на животната средина, тој е одговорен за расипување на материјали преку дејството на некои микроорганизми кои го оксидираат сулфурот и ова се нарекува биогена сулфидна корозија.
Граѓаните може да бидат изложени на сулфурводород доколку живеат во близина на постројки за третман на отпадни води, депонии, фарми каде се складира ѓубриво, како и во близина на нафтени и гасни полиња. Изложеноста се јавува преку вдишување на загаден воздух или пиење на контаминирана вода.
Отстранување од гасови кои се користат како гориво
Сулфурводородот често се наоѓа во земниот гас и во биогасот, од каде се отстранува со технологии кои користат амини. При ваквите процеси, сулфурводородот најпрво се претвора во амониумова сол, а земниот гас останува непроменет.
Сулфидниот анјон последователно се регенерира со загревање на растворот на амин сулфид. Сулфурводородот добиен со овој процес обично се претвора во елементарен сулфур со помош на Клаусовиот процес.
Безбедност
Сулфурводородот е многу токсичен и запалив гас (граници на запалливост: 4,3–46%). Бидејќи е потежок од воздухот, тој има тенденција да се акумулира на дното од слабо проветрени простории. Иако на почеток иритира со својот мирис, типичен на расипани јајца, тој брзо го затапува сетилото за мирис, па жртвите може да не бидат свесни за неговото присуство сè додека не биде предоцна.
Токсичност
Сулфурводородот е отров со широк спектар, што значи дека може да делува на неколку различни системи во организмот, иако нервниот систем е најмногу засегнат. Токсичноста на е споредлива со онаа на јаглерод моноксидот. Тој се врзува за железото во митохондријалните цитохромни ензими, со што го спречува клеточното дишење.
Бидејќи сулфурводородот се јавува природно во организмот, околината и во цревата, постојат ензими за негова неутрализација. Прагот на презаситеност на овие ензими просечно е околу 300-350 ppm. Многу детектори за токсични гасови, како што се оние што ги користат комуналните услуги, работниците во канализациони системи и петрохемиски постројки, се подесени да алармираат на нивоа од 5 до 10 ppm и да даваат јак аларм на нивоа од 15 ppm. Детоксикацијата се изведува со оксидација на сулфурводородот до сулфат, кој е безопасен.
Третманот на луѓе изложени на сулфурводород вклучува итно вдишување на амил нитрит, инјекции на натриум нитрит или администрација на 4-диметиламинофенол во комбинација со вдишување на чист кислород, администрација на бронходилататори за надминување на евентуалниот бронхоспазам, а во некои случаи и хипербарична терапија со кислород.
Изложеноста на пониски концентрации може да резултира со иритација на очите, болка во грлото и кашлица, гадење, недостаток на здив и течност во белите дробови (пулмонален едем). Овие ефекти се верува дека се должат на реакцијата на сулфурводородот со јони на алкални метали присутни во влажните површински ткива, при што се создава натриум сулфид, кој делува како каустик. Овие симптоми обично исчезнуваат по неколку недели.
Долготрајната изложеност на ниски нивоа на сулфурводород може да резултира со појава на замор, губење на апетит, главоболки, раздразливост, лоша меморија и вртоглавица.
Краткотрајната изложеност на високи нивоа може да предизвика колабирање, престанок на дишење и голема веројатност за смрт. Доколку не дојде до смрт, може да се јави кортикална псевдоламинарна некроза, дегенерација на базалните ганглии и церебрален едем. Иако респираторната парализа може да настане веднаш, таа може да се јави во период и до 72 часа.
Циклус на сулфурот
Сулфурводородот е централно соединение во сулфурниот циклус, кој е биогеохемискиот циклус на сулфурот на Земјата.
Во отсуство на кислород, сулфат-редуцирачките и сулфур-редуцирачките бактерии добиваат енергија со оксидација на водородот или органските соединенија и истовремена редукција на сулфатот или сулфурот до сулфурводород. Други бактерии го ослободуваат сулфурводородот од аминокиселини кои содржат сулфур; ова придонесува за мирисот на флатуленцијата.
При распаѓање на органската материја во хипоксични услови (како на пример во мочуриштата, еутрофичните езера или мртвите зони на океаните), сулфат-редуцирачките бактериите ги користат сулфатите присутни во водата за да ја оксидираат органската материја, создавајќи сулфурводород како отпад. Вака создадениот сулфурводородот реагира со метални јони во водата и создава метални сулфиди, кои не се растворливи во вода. Овие метални сулфиди, како што е железо сулфидот FeS, често се црни или кафеави по боја, и придонесуваат за темната боја на тињата.
Неколку групи на бактерии можат да го користат сулфурводородот како гориво, оксидирајќи го до елементарен сулфур или сулфат со помош на растворен кислород, метални оксиди (на пр. Fe оксихидроксиди и Mn оксиди), или нитрати како акцептори на електрони.
Присуство во меѓуsвездениот простор и другите планети
Сулфурводородот често се среќава како компонента на меѓуѕвездениот простор. Исто така е детектиран во облаците на планетите во нашиот сончев Систем.
Масовни изумирања
Сулфурводородот се претпоставува дека бил еден од факторите кои придонеле за неколку масовни изумирања на животинскиот свет на Земјата во минатото. Се претпоставува дека масовното изумирање на животинскиот свет пред околу 252 милиони години (Пермско-тријаско изумирање) се должело делумно на зголеменото ниво на сулфурводородот во океаните и во воздухот.
Еротеј (отец)
Еротеј (роден во Варвара, - ), (световното име: Лаврентие Давидов), македонски игумен. Завршил ќелијно училиште во Софија и добил чин јеромонах.
Служел во црквата „Св. Никола“ во Тетово во 1898 година. Бил игумен на Лешочкиот манастир од 1898 па сè до смртта во 1910 година. Се истакнал во настанот опеан во народната песна за сардисувањето на манастирот во 1905, кога со мудрост и со храброст, го спречил масакрирањето на масата верници во манастирот, сардисан од Албанци на манастирскиот празник.
Танас Луловски
Танас Луловски - Тане (, Желево, Преспа, Егејска Македонија -, ) — македонски сликар, еден од доајените на македонското современо сликарство.
Животопис
Луловски е роден на 20 февруари 1940 година во леринското село Желево, Егејска Македонија. Танас бил дел од децата бегалци за време на Граѓанската војна во Грција. Тој со голем број други деца заминал за Бела Црква, Војводина каде го завршил основното и средното образование. Подоцна заминал за Романија, каде во 1967 година завршил Институт за ликовни уметности „Николае Глигореску“, и каде ја направил првата самостојна изложба. Во 1968 година учествувал во изложбата „Наше минато“ во Скопје. Бил член на Друштвото на уметниците на Македонија. До 1985 година работел како уметник на слободна практика. Со италијанска државна стипендија специјализирал во Академијата за ликовна уметност во Рим. Од 1985 година предавал живопис на факултетот за ликовна уметност на Скопскиот универзитет. Бил носител на многу македонски и меѓународни награди. Во јули 2006 година професото д-р Владимир Величковски издал монографија за Луловски. Починал во Скопје на 2 август 2006 година.
Капел (Долна Саксонија)
Капел (Cappel) — село и поранешна општина во округот Куксхафен во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Од 1 јануари 2015 година е дел од општината Вурстер Нордзекисте.
Местоположба
Местото се наоѓа во историската област Вурстенски крај, северно од Дорум. Низ местото поминува железничката линија Бремерхафен-Куксхафен.
Влекачи
Влекачи — група на ‘рбетни животни во која спаѓаат змиите, гуштерите, желките, крокодилите, туатарата, како и бројни изумрени фосилни видови. Меѓу рецентните форми постојат околу 2,500 видови на змии, 3,000 видови на гуштери, близу 250 видови на желки и тортоизи и 21 вид на крокодили. Тие се распространети низ умерените и тропски региони на светот; сите се ладнокрвни (зависни од околината во однос на топлината на телото), а само неколку влекачи можат да живеат во ладните региони. Науката чиј предмет на проучување е оваа група на животни се нарекува херпетологија.
Основни одлики
Мнозинството од влекачите се овипарни (младите се изведуваат од јајца), но многу змии и гуштери се вивипарни (раѓаат живи младенчиња). Постоечките влекачи се одликуваат со развитокот на две ембрионални мембрани: заштитен амнион, или јајцева торбичка, и респираторен алантоис, или васкуларна фетална мембрана. Амнионот, кој го имаат сите влекачи, птици и цицачи, оневозможува исушување на јајце-клетката, па така раните стадиуми од животниот циклус на животното не се зависни од вода. Кај повеќето змии и некои гуштери, функционален е само еден бел дроб; кај другите влекачи се развиени и двата бели дробови. Тораксот и абдоменот не се одделени со дијафрагма, а дишењето се довршува со мускулите на телесниот ѕид.
Бидејќи се ограничени со температурата на својата животна средина, влекачите хибернираат во региони каде зимата е студена, а некои видови естивираат, односно стануваат неактивни во исклучително топли и суви региони. Влекачите се познати како ладнокрвни животни, што не е сосема точно, бидејќи некои влекачи кога се активни ги одржуваат своите тела на повисока температура отколку онаа кај повеќето цицачи. Важна разлика во температурната физиологија е таа што влекачите зависат од надворешните извори на топлина, додека птиците и цицачите користат внатрешна топлина. Влекачите ја регулираат својата телесна температура со искористување на различни извори на надворешна топлина, како што е директната сончева светлина, топли камења и дрва, како и загреаната почва. На ваков начин, одредени видови влекачи ја одржуваат константната внатрешна температура специфична за самиот вид. Често оваа температура е доста повисока од температурата на околниот воздух. Само кога животното е неактивно или спие, неговата телесна температура е приближно иста како таа на животната средина.
Скелетот на влекачите е речиси целосно окоскен (не‘рскавичен). Черепот е приврзан за ‘рбетниот столб со единечен кондил, или зглоб, исто како кај птиците. Ребрата на тораксот се прикрепени за градната коска, а кога е присутен сакрум (коска на карлицата), сакралните ребра артикулираат со карличниот појас. Можат да бидат присутни два целосни пара на екстремитети или, пак, тие може да се редуцирани или да отсуствуваат, како што е кај змиите и некои гуштери. Кожата е покриена со лушпи и коскени плочки кои може да се расположени под кожата.
Срцето на влекачите се состои од три комори, вклучувајќи и две аурикули и една вентрикула. Сепак, кај крокодилите, вентрикулата е речиси целосно одделена на две комори со септа (преграда). И двата ембрионални аортни лакови (одредени артериски гранки најдени во ембрионите на ‘рбетниците) се задржале кај влекачите, во споредба со птиците и цицачите, кај кои се развива само еден. Крвта од вените се враќа во срцето од опашката и задните екстремитети, преку бубрезите, од страна на бубрежен портален (венско-капиларен) систем; крвта од абдоменот се враќа од страна на портален систем кој минува низ црниот дроб. Мочниот меур е присутен само кај желките, тортоизите и гуштерите.
Класификација
Најраните влекачи се појавиле за време на доцниот карбониферен период од палеозоикот. Повеќето форми еволуирале и развиле во мезозоикот, кој е познат и како Време на влекачите. Оттогаш голем дел од влекачки видови се изумрени; само 5 од 23-те реда на влекачи кои постоеле и денес имаат живи претставници. Најпознатите редови следат подолу.
Ред Rhynchocephalia: туатари (хатерии)
Овој ред се состои од гуштеровидни влекачи познати како туатари, кои се разликуваат од гуштерите со своите остеолошки (коскени и скелетни) одлики. Ринхоцефалите се добро познати од тријасот и јурата, но денес сите се изумрени освен Новозеландскиот туатара од родот Sphenodon.
Ред Squamata: гуштери и змии
Овој ред ја сочинува најголемата група на живи влекачи и содржи околу 5,500 видови на гуштери и змии. Исто така содржи и одредени изумрени форми наречени Pythonomorpha кои имале змијовидни тела и гуштеровидни екстремитети.
Ред Chelonia: желки и тортоизи
Овој ред, наречен уште и Testudines, бил веќе издиференциран од другите влекачи уште во тријасот и денес ги сочинува желките и тортоизите. Видовите од овој ред се единствени по тоа што имаат долги и рамни ребра над кои се наоѓа оклопот од остри лушпи. Бидејќи телесните ѕидови се ригидни од коскениот штит, овие животни мораат да дишат преку процес сличен на голтањето, наместо да ги користат мускулите на телесниот ѕид.
Ред Crocodilia: крокодили, алигатори, кајмани и гавиали
Крокодиловидните влекачи еволуирале во доцниот тријас и се најблиските живи роднини на диносаурусите и птиците. Срцето е речиси целосно поделено на четири комори; мозокот покажува поголем развој и мускулатурата на желудникот е високоразвиена.
Ред Ichthyosauria
Сите членови на овој ред се изумрени. Редот се состоел од големи морски влекачи кои имале рибовидни тела и весловидни екстремитети. Видовите од типичниот род, Ichthyosaurus, растеле до повеќе од 4 m.
Ред Saurischia и Ornithischia: диносауруси
Добро познатите диносауруси припаѓале на овие редови на долговратести и долгоопашести влекачи кои најпрво се појавиле во тријасот. Тие станале чести во подоцнежните периоди, сѐ до крајот на мезозоикот, кога изумреле (освен птиците).
Ред Pterosauria
Ова е група на изумрени летачки влекачи кои биле роднини на диносаурусите.
Ред Therapsida
Членовите на овој изумрен ред се познати како “цицачовидни влекачи”, бидејќи се предци на цицачите. Тие постоеле за време на пермот и тријасот.
Ланд Вурстен (општинска заедница)
Ланд Вурстен или Вурстенски крај (Land Wursten) — поранешна општинска заедница во округот Куксхафен, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Нејзино седиште било селото Дорум. Била распуштена на 1 јануари 2015 година, кога била споена со општина Нордхолц за да ја создадат новата општина Вурстер Нордзекисте.
Општинската заедница Ланд Вурстен се состоела од следниве општини:
Список на државни водачи во 521 година
Ова е список на државни водачи во 21 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Делвина Крлуку
Делвина Крлуку (Delvina KËRLUKU)е поетеса, публицист и есеистичар. Живее и работи во Скопје.
Јаково
Јаково — село во Петричко, Пиринска Македонија, денес во општината Петрич на Благоевградската област, југозападна Бугарија.
Делвина Крлуку
Животопис
Делвина Крлуку е родена на 21 февруари 1985 година во Дебар, каде што завршува средно образование. Дипломирала на Економски факултет на Универзитет на Југоисточна Европа и магистрирала на Универзитетот Св. Кирил и Методиј во Скопје.
Јаково
Географија и местоположба
Селото се наоѓа на 24 километри северно од градот Петрич, во источниот планински регион на Огражден. Селото се наоѓа на надморска висина од 840 метри. Атарот на селото зафаќа површина од 24.406 км2.
Делвина Крлуку
Животопис
Предавала на ДУТ и Универзитетот “Мајка Тереза” во Скопје. Била Претседател е на Друштвото за наука и култура “Јосиф Багери”. Член е на Друштво на писатели на Македоноја (член е на Претседателството на ДПМ) и на Друштво на писатели Албанци во Македонија. Работи како новинар во дневникот Коха (Време), исто така е уредник на списанието Стожер.
Јаково
Османлиско Царство
Според локалните легенди, првиот жител на селото е Јако од Палат. Тој бил измеќар на бегот кој поседувал земји во долните делови на Јаково. Бегот имал убава ќерка што тој ја сакал. таа исто така го сакала на него, но бегот дознал за нивната љубов и наредил да го фатат. Двајцата успеале да избегаат и се искачиле високо во планината каде што изградиле колиба. Дошле и други доселеници - од Палат, Дреново, Гајтаниново и други. Селото го добило името по првиот доселеник - Јако. Најстарите семејства се Кацарци, Трајкови, Чанови, Кантурци.
Делвина Крлуку
Книжевна дејност
Досега ги објавила стихозбирките:
Јаково
Османлиско Царство
Во текот на XIX век селото било чисто македонско и било во составот на Петричката каза. Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Јаково (Yacovo) било село со 83 семејства и 60 Македонци. Во времето на Кресенското востание, селото било ограбено и опустошено от башибозуците.
Делвина Крлуку
Книжевна дејност
Учестува на повеќе културни и научни средби во земјава и надвор од неа. Добитник е на повеќе државни и меѓународни награди и признанија и нејзините дела се преведени на повеќе јазици.
Јаково
Османлиско Царство
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година селото имало 360 жители, сите Македонци. Селото било под влијание на Бугарската егзархија. Според податоците на секретарот на егзархијата Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во селото живееле 370 Македонци под врховенството на Бугарската егзархија.
Делвина Крлуку
Награди
“Книжевно дело“ за стихозбирката “Стих од Роза“; на поетски фестивал во Призрен (Косово);
“Специјалната Награда” на балканскиот поетски фестивал во Корча – (Албанија);
Јаково
Бугарија
По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Бугарија. Во XX век, Јаково бил општински центар за околните села Дреново, Тонско Дабе, Драгуш, Иваново и Крунџилица. Населението на Јаково во 1960-тите и 70-тите години броело околу 500-600 луѓе. Во тоа време, постоела селска полициска станица, во која бил сместен локалниот совет. Во тоа време, населението живеело главно од тутун, сточарство и шумарство.
Делвина Крлуку
Награди
Награда “Поетски бран”, меѓународен фестивал – Струга;
Јаково
Бугарија
Во 1960-1961 година била изградена електрична мрежа во близина на селото Јаково. Во годините 1970-1972 година, селото се снабдило со систем за водоснабдување, чија вода се користела за пиење и наводнување, која доаѓала високо од планината Огражден. Сливачкото подрачје е под Марков Врв (1524 м). Во 1986-1987 година бил изграден асфалтен пат од четврто одделение кај селото Јаково. Во раните 90-ти, жителите на селото Јаково биле поврзани и со телефонската мрежа на земјата.
Делвина Крлуку
Награди
Наградата „Книжевен мост”,на ДПМ за стихозбирката “Заливи на осамата”, во Р.Македонија;
Јаково
Бугарија
Во седумдесеттите години од минатиот век се изградило училиште, со интернат за деца од околните села, што не функционира денес. Киното, чија судбина е слична како и училиштето, прикажувало филмови во 80-тите години, како и многу други настани, како што се славењето на новогодишната ноќ. Во осумдесеттите години на минатиот век, новото градско собрание и болницата со породилно одделение, стоматолошката ординација и лекарска канцеларија исто така биле затворени. Новата зграда на советот ја опфаќа градското собрание, локална селска библиотека, пошта, простории за изнајмување на наставниците кои предаваат во локалното училиште, како и потребите на локалната самоуправа.
Делвина Крлуку
Награди
Награда „Абдулзис Ислами„ од Сојуз на литературни преведувачи на Северна Македонија и Признанија, за придонес кон уметноста и културата од Националната Галерија на Р.Северна Македонија, во 2018.
Јаково
Бугарија
==Население ==
Културни и природни знаменитости
Православната бугарска црква „Свети Петар и Павле“ е релативно добро зачуван благодарение на локалните и другите дарители.
Локалниот фолклорен состав, составен главно од постари жени и неколку мажи, ги зачувува традиционалните локални фолклорни црти на селото Јаково. Во селото е снимен дел од телевизиската серија Вангелија, посветен на животот и делото на Баба Ванѓа.
Редовни настани
Селскиот собор е покровител на локалната црква на празникот Петровден, но со годините и депопулацијата на Јаково, настанот бил прекинат во 90-тите.
Петар Здравев
Животопис
Здравев е роден во Тетово на 25 јуни 1883 година. Студирал во Швајцарија на Универзитетот во Женева. Во есента 1915 година со група други македонски студенти во Женева се организирале и основале Академско друштво „Македонија“ со цел да го запознава јавното мислење со положбата на македонскиот народ и да го актуелизира решавањето на македонското прашање. Здравев бил член на Иницијативниот одбор за обединување на македонските друштва (1918), а по создавањето Сојуз на македонските друштва во Швајцарија бил избран за потпретседател на Генералниот совет. Учествувал во акциите за придобивање на европското јавно мислење и на владите на големите сили-победнички за разрешување на македонското прашање на Мировната конференција, со примена на правото за самоопределување и за создавање самостојна македонска држава. Во 1947 бил избран меѓу првите 19 наставници на новоформираниот медоцински факултет во Скопје и станува основоположник на Клиниката за оториноларингологија и шеф на Катедрата сè до неговото пензионирање во 1957 година. Починал во Скопје во 1960 година.
Опишана кружница
Опишана кружница (круг опишан околу многуаголник) – во геометријата кружница кој поминува низ сите темиња на многуаголник. Центарот на оваа кружница се наоѓа во пресекот на симетралите на страните, а нејзин полупречник е растојанието од центарот до кое било теме на многуаголникот.
Многуаголникот кој има опишана кружница се нарекува тетивен многуаголник. Сите триаголници и сите правоаголници се тетивни како и останатите правилни многуаголници (петаголник, шестаголник, осумаголник)
Опишаната кружница се смета за најмала кружница која во целост го содржи многуаголникот. Секој многуаголник нема опишана кружница, бидејќи не секогаш сите темиња на многуаголникот лежат на кружница, но секој многуаголник има единствена минимална гранична кружница, која може да се конструира со алгоритам во линеарно време Дури и ако многуаголникот има опишана кружница, не мора да значи дека ќе се поклопи со минималната гранична кружница. На пример, кај тапоаголен триаголник, минималната гранична кружница како пречник ја има најдолгата страна и не поминува низ останатите темиња.
Кружница опишана околу триаголник
Сите триаголници се тетивни, односно околу секој триаголник може да се опише кружница.
Теорема за центарот на опишана кружница
Симетралите на страните на триаголник се сечат во една точка.
Доказ
Нека S е заедничка точка на симетралата s_1 на страната BC и симетралата s_2 на страната AC на триаголникот ABC. Се заклучува следното: како S е точка на симетралата s_1, важи еднаковста BS=CS. Меѓутоа, заради S\in s_2 и CS=AS, па следи и AS=BS. Значи, триаголникот ABS е рамнокрак, па точката S ѝ пришаѓа и на симетралата на отсечката AB. Значи, S е заедничка точка на симетралите на трите страни на триаголникот. Освен тоа, како SA=SB=SC, кружницата со центар во S и полупречник SA ги содржи сите темиња, па таа е опишана кружница на триаголникот ABC.
Рамностран триаголник
Полупречникот на опишана кружница околу рамностран триаголник е еднаков на \frac{2}{3} од висината на тој триаголник.
Површината на опишаниот круг е.
Рамнокрак триаголник
Кај рамнокракиот триаголник центарот на опишаната кружница се наоѓа на висината која одговара на основата. Должината на полупречникот на опишаната кружница околу рамнокрак триаголник е еднаква на половина од висината на основата.
Површината на опишаниот круг е