cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ледено вајарство
Канада
Секој јануари, околу 10 км источно од Квебек Сити, близу до водопадите Монтморенси и во парковите на зимското одморалиште Дакшенај, се гради првиот хотел од мраз во Северна Америка. За рекорација на внатрешниот дел се употребуваат мали и средни скулптури.
Кина
Во Кина, најпознат регион за изработување скулптури од мраз е провинцијата Хејлунгѓанг. Најпознат настан е сè повеќе и повеќе популарниот Меѓународен фестивал за изработување скулптури од мраз и снег кој се одржува годишно во Харбин. Фестивалот постојано се зголемува во текот на годините, со сè повеќе талентирани уметници и повпечатливи техники и дела во шоуто. Во декорацијата со изработени скулптури од мраз има работи од модерната технологија, ласери, но и од традиционалните работи, како фенери од мраз. Климата во Хејлунгѓанг е ладна, има мраз во изобилство. Се појавуваат предмети во сите големини, дури и дела со големина на зграда.
Јапонија
Јапонскиот град Сапоро на островот Хокаидо е познат по својот зимски фестивал, во кој екипи се напреваруваат во изработување скулптури од мраз. Некои од овие дела се со големина на згради. Јапонските скуплтори придонесоа многу за оваа уметност. Најпознати јапонски вајари на мраз се: Јукио Мацуо, автор на "Изработување скулптури од мраз: тајните на јапонскиот мајстор" (анг. "Ice Sculpture: Secrets of a Japanese Master"), Мицуо Шимизу, автор на неколку јапонски книги за изработување скулптури од мраз и Јуничи Накамура, добитник на повеќекратни титули за изработување скулптури од мраз. Во Јапонија изработувањето скулптури од мраз е популарно уште од 1930-тите години и прв адвокат и учител во земјата беше Шуко Кобајаши, првиот претседател на Јапонската асоцијација за изработување скулптури од мраз.
Филипините
Повеќето од филипинските вајари на мраз што работат во странство потекнуваат од Пит, Лагуна, мал град околу 100 км. источно од Манила. Името Пит потекнува од зборот "paet", што значи "делка". Филипинскиот претседател Аројо го прогласи Пит за "главниот град на резбата на Филипините" бидејќи нивна специјалност и главен извор на приход е резбарството. Годишно, секој последен викенд од јули, Питианците одржуваат натпревар по резба од мраз, еден начин да ја прослават својата гратска Фиеста. Секоја година учествуваат околу 50 млади граѓани на овој град.
Русија
Годишно, натпревар се одржува во паркот Горки во Москва, паркот Горки во Перм, во Салехард и други градови. Неколку руски вајари на мраз победија на натпреарите на Светското првенство за уметност со мраз, а тоа се: Владимир Жихарцев, Сергеј Логинов и Виталиј Леднев.
Шветска
Уште од 1991 година, секоја зима се реконструира еден хотел од мраз во селото Јукасјарви. АЈСХОТЕЛОТ (анг. ICEHOTEL), како што е познат, е најстариот и најпопуларниот хотел од многуте хотели од мраз кои досега биле изградени во многу држави. Речиси целиот АЈСХОТЕЛ е изграден од мраз и снег и секоја од гостинските соби има различна тема и разработува резба од мраз или снег.
Во 2009 година во Сикфорш, Хелефорш, на езерото Соралјен започна фестивалот за изработување скулптури од мраз наречен ИСТХАРНАН. Настанот се одржува секоја година во февруари.
Обединетите Американски Држави
Во една одредена година, повеќе од 45 000 гледачи поминуваат низ портите на Паркот од мраз што е дом на Светското првенство за уметност со мраз. Натпреварот е поделен на две главни категории: поединечен блок и групен блок и секоја од нив понатаму е поделена на апстрактни и реалистични скулптури. Една од најпопуларните атракции е Паркот за деца, кадешто деца од секоја возраст се спуштаат по лизгалки од мраз или се вртат на вртелешки од мраз.
Обично се одржува на последниот викенд од февруари и првата недела од март, а гледачите може да ги видат вајарите како работат за време на натпреварите на првенството. Во класичниот поединечен блок, екипи од по двајца работат на 3'×5'×8' (90 см × 150 см × 200 см) блок од природно формиран алјаски мраз, што тежи приближно 7 800 фунти (3 500 кг). Во класичниот групен блок, во екипите од по четворица секој добива десет блока од приближно 6'×4'×3' (180 см × 100 см × 90 см), од кој секој тежи по околу 4 400 фунти (2 000 кг), за градење на нивното кристално ремек-дело. Екипите кои се натпреваруваат и на двата натпревари, поединечниот и групниот блок мора да се справат со вкупно 50 000 фунти (23 тони) мраз. И на двата натпревари може да се користат моќни алатки и скеле. Користење тешка опрема е дозволено само во натпреварот на класични групни блокови. Затоа, на учесниците во наптреварот им се потребни сила, издржливост и инженерски вештини, како и умешност во основни техники за изработување скулптури од мраз и уметничко видување.
Националната асоцијација за разба од мраз (НИЦА), основана во Оук Брук, Илиноис (во метрополата Чикаго) е организација за резбари на мраз и за оние кои се заинтересирани за резбање на мраз. НИЦА ги одобрува и ги поддржува различните натпревари за изработување скулптури од мраз низ Обединетите Американски Држави и Канада и одржува годишно Државно првенство уште од 1991 година. Асоцијацијата разви врвен систем за одредување на квалитетот на скулптурите од мраз создаден за периодични натпревари, а воедно одредува и судии за натпреварите. НИЦА беше одговорна и за раководење со натпреварот за резба од мраз кој се одржа во соработка со Зимските олимписки игри 2002 година во Солт Лејк Сити, а обезбеди и помош за Олимписките игри во 2006 година во Италија. Во 2007 година, НИЦА ја започна „Турнејата за шампиони“ (анг."Tour of Champions") која постигнува високи резултати на неколку натпревари, вклучувајќи го и Државното првенство.
Обединетото Кралство
Најголемата изложба за изработување скулптури од мраз во Обединетото Кралство е Лондонскиот фестивал за изработување сулптури. Керол Кордреј и Ајсбокс го организираа фестивалот во 2009 година. Натпреварот сега се одржува во Канери Ворф.
Секоја година на Лондонскиот фестивал за изработување скулптури се разработуваат различни теми. За натпреварот во 2012 година беа избрани темите: Дух на заедништво и Зимски спортови. Победници за 2012 година беа Џонатан Лојд од поединечните натпреварувања и Педро Мајра и Најл Маги од групните натпреварувања. Џонатан Лојд доби и Награда од публиката.
Со часови од Ајсбокс, фестивалот им дава шанса на посетителите и самите да се обидат да изработат скулптура од мраз. Воведните часови на Лондонскиот фестивал за изработување сулптури во 2012 година се фокусирани на тоа како да се изработи скулптура на куче од расата хаски.
Земја (планета)
Земјата — една од осумте планети во Сончевиот Систем. Таа е трета планета по оддалеченост од Сонцето и најголема со цврста површина, за разлика од гасовитите „џинови”. Планетата Земја има еден природен сателит, Месечината, и засега е единствената позната планета на која има живот. Во геологијата преовладува мислењето дека земјата е стара околу 4,6 милијарди години, што е потврдено со одредувањето на времето на полураспаѓање на ураниумот и ториумот. Времето на полураспаѓање на U238 е 4,51 x 109, а Th232 е 1,39 x 1010 години.
Единствениот познат сателит на Земјата, Месечината, почнала да кружи околу Земјата пред 4,53 милијарди години. Денес, Земјата прави круг околу Сонцето на секои 366,26 кругови кои ги направила околу својата оска (што е еднакво на бројката од 365,26 сончеви денови). Земјината оска се наоѓа под агол од 23,5° што е последица за менувањето на годишните времиња на Земјината површина.
Атмосферските услови се значајно променети откако настанал животот на планетата и ни создава еколошка рамнотежа која ги модифицира условите на површината на Земјата. Околу 71 % од Земјината површина е покриен со вода. Земјата е единствена планета во Сончевиот Систем каде што водата може да остане во течна состојба. Останатите 29 % се континентите и островите. Земјината површина е многу променувана во текот на многу милиони години, а причина се тектонските движења.
Историја
Научниците успеале да реконструираат подробни информации за минатото на планетата. Земјата и други планети во Сончевиот Систем се формирале пред 4,6 милијарди години   од сончева магла, маса од прашина и гас во облик на диск кои заостанале по формирањето на Сонцето. Првобитно, Земјата била растопена маса, потоа е формирана надворешна обвивка на планетата Земја (Земјина кора) при ладење. Истовремено со формирањето на кората, почнало да се акумулира вода во атмосферата. Набрзо после тоа настанала и Месечината, веројатно како последица на судир со објект, со големина како планетата Марс, и 10 % маса од Земјата, наречена Теја. Дел од масата се споил со Земјината маса, а друг дел е исфрлен во Вселената, но доволно за да се формира Месечината.
Гасовите и вулканските активности ја создале првобитната атмосфера. Со кондензирање на водената пареа од мразот кој го донеле кометите, настанале океаните. Се верува дека високоенергетска хемиска реакција создала самоудвојување на молекулите пред околу 4 милијарди години, а пола милијарда години потоа, настанале првите облици на живот на Земјата.
Развојот на фотосинтезата овозможил животинските форми директно да ја користат Сончевата енергија. Кислородот кој настанал во тој процес и оној кој се акумулирал во атмосферата се претворил во озонска обвивка во горната атмосфера. Инкорпорацијата на малку од клетките придонела во развојот на комплексни клетки кои се нарекуваат еукариот. Озонската обвивка ги апсорбирала ултравиолетовите зраци, што овозможило понатамошен развој на живите клетки на Земјата.
Земјината површина во текот на стотина милиони години постојано го менувала својот облик, се формирале континенти и подоцна се губеле, мигрирале и со текот на времето, спојувајќи се, формирале суперконтиненти. Пред околу 750 милиони години, најстариот познат суперконтинент, Родинија, почнал да се дели на континенти, кои повратно, пред околу 600 — 540 милиони години, се прекомбинирале и се соединиле во друг суперконтинент, Панотија, по што конечно го формирале Пангеја, која се растурила пред околу 180 милиони години. На почетокот на шеесеттите години на 20 век, се претпоставувало дека измеѓу 750 и 580 милиони години, постоела ледена активност на Земјата, што довело до нејзино прекривање на површината со слој на мраз. Оваа хипотеза е наречена „Снежна Земја“ и е многу важна бидејќи и претходела на камбриумската експлозија која го условила создавањето на повеќеклеточните организами.
По камбриумската експлозија (нагло развивање на животот) имало пет масовни уништувања. Последното уништување се случило пред 65 милиони години, кога метеорит удрил во Земјата и со тоа е предизвикано исчезнувањето на диносаурусите и другите големи рептили, иако некои мали животни, цицачи, преживеале. Во текот на 65-те милиони години, цицачите се размножиле и настанале многубројни видови, а пред неколку милиони години, африканските мајмуни успеале да се исправат на две нозе. Ова овозможило користење на разни орудија и придонело во развојот на комуникацијата, која влијаела на стимулацијата во развојот на големиот мозок. Развивањето на цивилизациите овозможило луѓето да влијаат на Земјата во многу краток период на начин на кој не влијаело ниту едно друго живо суштество.
Структура и состав на Земјата
По големина, Земјата е петта во Сончевиот Систем. За разлика од некои други планети, Земјата не е гасовит џин, каква што е Јупитер на пример. Земјата има цврста површина како и Меркур, Венера и Марс, од кои Земјата е најголема, со најголема густина, најсилна гравитација и најсилно магнетно поле. Генерално, Земјата се состои од атмосфера, биосфера, хидросфера и нејзините внатрешни градби под површината.
Облик на Земјата
Обликот на Земјата многу наликува на вртежен елипсоид. Сепак, ова геометриско тело, кое до пред неколку години се користело за интерпретација, не одговара во потполност со обликот на Земјата. Поради тоа елипсоидот во научните истражувања е заменет со новиот, приближен облик — геоид. Масата на Земјата е приближно 5,98 x 10(24) кг.
Хемиски состав на Земјата
Според хемискиот состав на Земјата, во најголем дел ја сочинуваат: железо (32,1 %), кислород (30,1 %), силициум(15,1%), магнезиум (13,9 %), сулфур (2,9 %), никел (1,8 %), калциум (1,5 %) и алуминиум (1,4 %), а преостанатите 1,2 % ги сочинуваат мали количини на други елементи. Пред сегрегацијата на тежината, се верува дека кората во основа била сочинета од: железо (88,8 %), мали количини на никел (5,8 %), сулфур (4,5 %), а помалку од 1 % биле хемиските елементи кои подоцна се појавиле во поголеми количини.
Атмосфера
Преодните простори помеѓу слоевите на атмосферата се: тропопауза, стратопауза и мезопауза.
Клима
Најнискиот слој на атмосферата е тропосферата. Сончевата енергија го загрева овој слој и Земјината површина, предизвикувајќи ширење на воздухот. Помалку густиот воздух се подига и се заменува со поладниот, тој со поголема густина. Како резултат на овој процес се појавува атмосферската циркулација (струење) која на климата и временските пригоди им овозможува прераспределба на топлината. Основните атмосферски циркулаторни потфати се состојат од ветровите во екваторскиот појас под 30° географска ширина, западно помеѓу 30° и 60° географска ширина. Сепак, океанските струи се исто така значајни фактори во одредувањето на климата, а посебно термохалинската струја која топлата енергија на екваторските океани ја распределува кон поларните региони.
Водената пареа, која се генерира преку површинското испарување, се транспортира во атмосферата. Кога атмосферските услови овозможиле подигнување на топлиот влажен воздух, водата се кондензира и се враќа на површината преку дождот. Поголем дел од водата паѓа на мали височини и со помош на речните системи се префрла во океаните, езерата, морињата. Овој воден циклус е механизам кој има витално значење за преживувањето на копното и претставува примарен фактор во процесот на ерозија на површината во текот на геолошките периоди. Количината на дождот варира зависно од пределите, од неколку метри вода за една година до помалку од милиметар вода за истиот период.
Биосфера
Досегашните изучувања водат кон тоа дека Земјата е единственото место на кое постои живот. Животните облици ја сочинуваат биосферата на планетата. Се претпоставува дека биосферата на Земјата започнала пред околу 3,5 милијарди години. Животните заедници (биоми) настанале низ целата површина на Земјата, од малубројни на Арктикот и Антарктикот, до многубројни во областа околу екваторот.
Функционирањето на биосферата се заснова врз нејзините различни екосистеми, врз принципот на кружење на материите во глобални размери итн. Основните елементи (јаглерод, кислород, водород, азот и др.), организмите ги вградуваат во органските соединенија во своето тело. Органската материја поминува низ веригите на исхрана и на крајот се разложува и минерализира. На тој начин основните елементи се враќаат во надворешната средина, од каде што повторно можат да бидат искористени. Оваа патека на основните елементи го претставува биогеохемискиот циклус на Земјата, кој може да се потврди за секој елемент посебно.
Хидросфера
Земјата е единствената планета во Сончевиот Систем на чија површина има вода во течна агрегатна состојба. Водата покрива 71 % од Земјината површина. Најголемиот дел од водените површини се морињата (97 %), а останатиот дел е слатка вода (3 %). Водата на планетата Земја постои поради спој на неколку погодни услови: орбитата околу Сонцето, вулканите, гравитацијата, ефектите на стаклена градина, магнетното поле и големите количина на кислород во атмосферата.
Земјината орбита се наоѓа надвор од областа во која е доволно топло за да се задржи водата. Без ефектот на стаклена градина кој ја зачувува топлината во атмосферата, водата на Земјата би се замрзнала. Палеонтолошките истражувања наведуваат на расцепување на Земјината површина во време кога ефектот на стаклена градина привремено исчезнал, а површината се замрзнала во текот на следните 10 до 100 милиони години.
На планетите како што е Венера, под влијание на ултравиолетовите зрачења, водената пареа се разложува на водород и кислород, водородот се јонизира и (реакција на Сончевиот ветер) излегува низ надворешните слоеви на атмосферата. Ослободениот кислород се врзува за минералните слоеви на површината. Овој процес е бавен, но се смета за главна причина поради која на Венера нема вода. На Земјата, озонската обвивка ги впива поголемиот дел на ултравиолетовите зрачења во високите слоеви на атмосферата и го намалува смртоносниот процес. Освен тоа, магнетосферата ја штити јоносферата од штетните влијанија на Сончевиот ветер.
Вулканските процеси постојано исфрлаат водена пареа од внатрешноста. Проценето е дека минералите во Земјината обвивка содржат 10 пати повеќе вода од количината која ја има во океаните. Сепак, голем дел од таа водена пареа никогаш нема да биде ослободена.
Кора
Кората е надворешниот слој на Земјата, на длабочина од 5 до 35 км. Составена е од континентална и океанска кора. На границата на кората и обвивката се наоѓа Мохо-слој, познат како Мохоровиќиев дисконтинуитет. Материјата од внатрешноста постојано излегува на површината со помош на вулканските отвори (кратери) и пукнатините на океанското дно. Поголемиот дел од Земјината површина е помлад од 100 милиони години, додека најстарите кори на Земјата се 4,4 милијарди години стари.
Хемиски состав на Земјината кора
Земјината кора е составена од:
Петролошки состав на Земјината кора
Земјината кора претежно е составена од лесно распадливи карпи, карпи со мала густина. Континенталната кора содржи гранит, додека океанската кора содржи најмногу базалт и габро.
Земјина обвивка
Под кората, до длабочина од 2900 км се наоѓа Земјината обвивка. Таа се состои од богати слоеви на железо и магнезиум, односно од карпи со поголема густина од оние кои ја сочинуваат кората. Притисокот зависи од длабочината, колку е подлабоко толку е повисок притисокот. Горната обвивка која се наоѓа помеѓу астеносферата и Земјината кора се состои од ултрабазичните карпи: перидотит и еклогит. Астеносферата е пластична и е дебела неколку стотини километри. Карактеристична е по термодинамичките процеси кои се одвиваат во неа, т.н. конвекциско струење на материите во Земјиниот плашт.
Долната обвивка е дебела околу 1900 км е хетерогена, односно има разновиден (видлив) состав.
Тектонски плочи
Во суштина, литосферата плута по астеносферата и е раскршена на тектонски плочи. Постојат два вида на плочи: океански (на пр. Тихоокеанска плоча) и континентални плочи. Овие плочи се сегменти кои се движат релативно една во однос на друга, при тоа можат да формираат некои од следниве граници на тектонските плочи: конвергентни, дивергентни и трансформни. Најголеми тектонски (геотектонски) плочи се :
Земјина површина
Облиците на Земјината површина варираат. Околу 70,8 % од Земјината површина се наоѓа под вода, вклучувајќи и голем дел од континенталниот гребен. Подводната површина има различни облици, планински, вклучувајќи ја и глобалната широчина на средноокеанскиот гребенски систем, како и подморските вулкани, океанските ровови и подморските кањони. Останатите 29,2 % од Земјината површина, кои не се покриени со вода, ја сочинуваат планините, пустините, рамнините, полињата и други геоморфолошки облици.
Површината на Земјата, од нејзиното оформување до ден денес, е во постојан процес на преобликување и тоа под влијание на тектонските движена и ерозија. Земјишните облици настанале и се менувале поради влијанијата врз тектонските плочи кои се изложени на дождови, температурни промени, хемиски реакции, глацијација, ерозија на бреговите, настанувањето на коралните гребени и ударите на големите метеори.
Орбита и ротација
Слично како и Марс, релативно во однос на ѕвездите, на Земјата ѝ е потребно во просек 23 часа, 56 минути и 4.091 секунда за ротација околу оската (вртежен период или ѕвезден ден) која ги спојува северниот и Јужниот Пол.
Земјата кружи по патеката на својата орбита околу Сонцето за 365,2564 (револуција) главни ѕвездени денови и се наоѓа на просечна оддалеченост околу 150 милиони километри (93,2 милиони милји) од Сонцето. Насоката на револуцијата на Земјата околу Сонцето е спротивна од насоката на стрелките на часовникот, односно насоката на кружење на земјата околу Сонцето е спротивна од насоката на кружење на Сонцето околу својата оска.
Изместувањето од 23,5°, наречено „осен наклон“ предизвикува поголемо загревање и подолг ден, во текот на годината, на едната или на другата полутопка што предизвикува циклични промени на годишните времиња.
Земјино магнетно поле
Земјиното магнетно поле може да се претстави како магнетен дипол, со два магнетни пола. Јужниот магнетен пол се наоѓа на 73° СГШ и 100° ЗГД, на Островот на Принцот од Велс, а северниот магнетен пол се наоѓа на 70° ЈГШ и 148° ИГД, на Антарктикот — јужно од Нов Зеланд. Оската на магнетните полови е наклонета во однос на оската на географските полови за околу 11°.
Според Теоријата на динамоефект, геомагнетното поле се генерира во внатрешноста на растопеното јадро каде што топлината создава конвекциски движења на материјалите кои ја генерираат електричната енергија. Конвекциските движења во јадрото се хаотични и во одредени периоди се јавуваат промени во насоката на движењето. Ова предизвикува промена на поларитетот на магнетното поле. Земјиното магнетно поле делува и на околниот простор. Голем регион во облик на солза, наречен магнетосфера, настанал со интеракција на Земјиното магнетно поле и Сончевите ветришта. На растојание од околу 65.000 км од Сонцето, притисокот на Сончевиот ветер се балансира со помош на геомагнетното поле. Поларната светлина настанува со интеракција на Сончевиот ветер и магнетосферата.
Теоретски гледано, при периодот на промена на поларитетот на магнетното поле, што се случувало повеќепати во историјата на Земјата, додека едниот магнетен пол престанува да дејствува и додека другиот почне да дејствува, Земјата немала магнетно поле. Доколку тоа е точно, планетата во тие периоди била незаштитена од влијанијата на Сончевите ветришта и наелектризираните честички, кои во спротивно би биле одбиени или согорени, а тогаш можеле да стигнат до Земјината површина. Тоа можело да предизвика, покрај зрачење, мутација на живиот свет, појава на стерилитет и изумирање на одредени видови. Оваа теорија не е докажана но посочува на значењето на Земјиното магнетно поле како природен штит од надворешните влијанија врз живиот свет.
Гравитација
Земјиното гравитационо поле предизвикува, телото кое се наоѓа слободно во воздушниот простор да почне да се движи забрзано и рамномерно кон центарот на Земјата. Забрзувањето кое се случува врз телото се нарекува гравитационо забрзување. Со геофизички мерења е потврдено дека гравитационото поле не е насекаде исто низ Земјината површина. Разликите на гравитационото забрзување која се јавува при мерење на различни места на Земјината површина, се појавува поради три причини:
Иако центрифугалната сила се јавува на Екваторот со најголем интензитет, таа е околу 300 пати послаба од силата на привлекување.
Гравитационото забрзување, на некои места на физичката површина на Земјата, може да биде пресметано на следниот начин:
Во висина на ниво на морето, h=0 m : Гравитационата сила ја задржува месечината (природен сателит) во нејзината орбита околу Земјата. За возврат месечината влијае на животот на Земјата со тоа што влијае на плимата и осеката.
Природни ресурси и искористување на Земјата
На Земјата постојат ресурси кои се експлоатираат од луѓето за различни потреби. Некои од нив се необновливи ресурси, како што се фосилните горива, кои е невозможно да се обноват бидејќи се создавале во текот на друг геолошки период од остатокот на билки и животни. Големи лежишта на фосилни горива се наоѓаат во Земјината кора, а се состојат од јаглен, нафта, природни гасови и метан. Луѓето ги користат овие лежишта за производство на енергија и како суровини во хемиското производство. Минералните руди, исто така настанале во Земјината кора во текот на процесот на генеза на рудите, која резултирала од ерозијата и тектонските плочи. Овие руди се наоѓаат на местата со најголема концентрација на многу од металите и други корисни хемиски елементи.
Природни катастрофи
Големи предели се изложени на лоши временски услови како што се тропските циклони, урагани или тајфуни кои управуваат со животот во тие области. Исто така многу области се изложени на чести земјотреси, одронувања, цунами, вулкански ерупции, торнада, снежни бури, поплави, суши и други несреќи и природни непогоди. Жителите на некои области страдаат од загадување на воздухот и водата, изложени се на кисели дождови и токсични материи, недостаток на вегетација, загуба на дивите животни, изумрени видови, деградирано тло, ерозија итн. Човечките активности се одразуваат и на долгорочната промена на климата и тоа највеќе со индустриската емисија на јаглерод диоксид. Со оглед на овие активности се очекуваат промени како што е ширење на озонската дупка, откинување на ледот на Арктикот, поголеми варијации на температурата, значајни промени на климатските услови и глобалното покачување на нивото на морето.
Историски сфаќања за Земјата
Според средновековното сфаќање, Земјата се наоѓа во центарот на вселената, како и во центарот на девет подвижни неба, од кои првото и најмалото е месечевото небо. Исто така, во Средниот век се верувало дека на северната полутопка се наоѓа копното, со средиште во Ерусалим, додека на јужната полутопка има само вода при што постои само еден остров на којшто се наоѓа чистилиштето, а качувајќи се по ридот се оди кон рајот.
Карта
Интерактивна карта на планетата Земја
Кликнете на секоја коцка поединечно за поголем преглед на саканата површина.
Пристигнување (филм)
Пристигнување (англиски: Arrival) е научно-фантастичен филм од 2016 година режиран од Дени Вилнев и адаптиран од Ерик Хајсерер, заснован на расказот од 1998 година, Приказна за твојот живот од Тед Чанг. Главните улоги во филмот ги играат Ејми Адамс, Џереми Ренер, Форест Витакер, Мајкл Сталбарг и Ци Ма.
Пристигнување светска премиера имал на Венецијанскиот филмски фестивал на 1 септември 2016 година, и бил издаден во САД и во Канада на 11 ноември 2016 година во IMAX од Paramount Pictures. Филмот имал заработка од 191 милион долари во светски рамки и бил пофален за својата приказна, атмосфера и изведбата на Адамс. Американскиот филмски институт го вброил во најдобрите десет филмови во годината, и бил номиниран за бројни награди, вклучувајќи осум номинации за Оскар на 89. доделување на наградите, вклучувајќи најдобар филм, најдобар режисер и  најдобро адаптирано сценарио. На крајот, филмот добил еден Оскар, и тоа за најдобра монтажа на звук. Пристигнување добил номинации за Златен глобус за најдобра глумица за Адамс и најдобра музика.
Содржина
Јазичарката Луиз Бенкс (Адамс) се грижи за својата ќерка тинјџерка Хана, која умира од неизлечива болест. Додека предава на универзитетот, дванаесет вонземјански вселенски летала слетуваат на различни страни од светот. Полковникот на американската војска, Вебер (Витакер) бара од Луиз да се здружи со физичарот Ијан Донели (Ренер) за да го дешифрираат нивниот јазик и да дознаат зошто тие слетале на Земјата. Тимот е донесен во американскиот воен камп во Монтана, каде едно од леталата слетало, и тие отстваруваат контакт со два вонземјани со седум екстремитети во леталото. Тие ги нарекуваат вонземјаните „седмокраки“, и Ијан им доделува прекари Абот и Костело. Луиз дознава дека тие имаат напишан јазик од комплицирани кружни симболи, и започнува да учи симболи кои одговараат на основен речник на зборови. Како што станува постручна, таа започнува да гледа и сонува јасни слики од себеси и својата ќерка.
Кога Луиз ги прашува вонземјаните што сакаат, тие одговараат: „нуди оружје“. Сличен превод „користи оружје“ е протолкуван на едно од другите места каде што тие слетале. Стравот од можна опасност од вонземјаните ги принудува другите земји да ја прекинат комуникацијата на проектот, и некои од земјите ги подготвуваат своите војски за напад. Сепак, Луиз смета дека симболот протолкуван како „оружје“ можеби има алтернативен превод, како „алатка“ или „технологија“.
Подоцна војници тајно поставуваат експлозив во вселенското летало. Несвесни за тоа, Луиз и Ијан повторно влегуваат во леталото. Вонземјаните им даваат многу поголема и посложена порака. Абот ги исфрла двјцата од леталото кога се случува експлозијата, и тие ја губат свеста. Луиз и Ијан се враќаат во кампот во кој војската се подготвува за евакуација, додека пак во исто време леталото се искачува повисоко во воздухот. Ијан дознава дека симболите се однесуваат на концептот на време, и дека тоа е една дванаесеттина од целониот „подарок“; тие заклучуваат дека вонземјаните бараат од земјите да соработуваат меѓусебно.
Во меѓувреме, Кина соопштува на светот дека нејзината војска планира да го нападне леталото кое се наоѓа на нејзина територија. Луиз брза да се врати во леталото, кое праќа помало летало да ја собере. Таа комуницира со Костело, кој и соопштува дека Абот умира. Луиз прашува за нејзините визии во кои се појавува ќерка, и Костело и објаснува дека таа гледа во иднината, откривајќи ѝ дека нејзините „визии“ се настани кои се случуваат во иднина. Костело исто така ѝ соопштува дека тие се дојдени да му помогнат на човештвото споделувајќи го нивниот јазик, кој е „оружје“ бидејќи ја менува перцепцијата на умот за времето. Вонземјаните знаат дека по 3.000 години, тие ќе бараат помош од луѓето за возврат. Тие бараат од неа да го користи „оружјето“ — нејзината способност да гледа во иднината.
Кога Луиз се враќа од леталото, кампот е евакуиран. Таа има визија од себеси на прием на Обединетите Нации, каде ѝ се заблагодарува кинескиот генерал Шанг заради тоа што таа успеала да го убеди да го запре нападот. Тој ѝ објаснува дека таа го повикала на неговиот приватен мобилен телефон. Тој ѝ го покажува неговиот број. Во сегашноста, Луиз краде сателитски телефон и се јавува на Шанг, но сфаќа дека не знае што да му каже. Нејзината визија продолжува, така што Шанг објаснува дека таа го убедила кажувајќи ги последните зборови на неговата жена на мандарински јазик, кој тој ѝ ги кажува на Луиз. Ова го убедува Шанг во сегашноста, кинескиот напад е откажан и земјите ја продолжуваат меѓусебната комуникација, при што вонземјанските летала исчезнуваат од Земјата.
При подготовките да го напуштат кампот, Ијан признава дека е заљубен во Луиз. Тие разговараат за животни одлуки, и дали би ги смениле доколку ја знаат иднината. Луиз гледа визии дека Ијан ќе биде татко на нејзината ќерка Хана, чие име е палиндром, и дека ќе ја напушти откако ќе дознае дека нивната ќерка ќе почине на млади години. Иако таа гледа дека Ијан ќе ја напушти откако таа ќе ја открие иднината на ќерка им, кога тој ја прашува дали сакаат да имаат бебе, таа се согласува.
Заработка
До 3 февруари 2017 година, Пристугнување заработил 98,7 милиони долари во САД и Канада и 92,6 милиони долари во други земји за вкупна заработка од 186,2 милиони во светски рамки, наспроти објавениот буџет од 47 милиони долари.
Пристигнување бил издаден на 11 ноември 2017 година заедно со филмовите Речиси Божиќ и Заточеничка, и првично се очекувало да заработи околу 17 милиони долари од 2,317 кина во првата недела на прикажување, додека пак студиото очекувало првична заработка од 12–15 милиони долари. Филмот заработил 1,4 милиони долари од ноќното прикажување на денот пред премиерата во 1,944 кина и 9,4 милиони долари на првиот ден на прикажување, при што проекциите за заработка пораснале на 24 милиони долари. На крајот на првата недела, филмот заработил 24,1 милиони долари, завршувајќи на третото место. Во втората недела, филмот заработил 12,1 милиони долари (пад од 49.6%), а во третата недела 11,5 милиони долари (пад од само 5.6%). По добивањето на осумте номинации за Оскар, филмот се вратил во 1,221 кино на 27 јануари 2017 година и заработил 1.5 милион долари.
Норвешка на Олимписките игри
Норвешка за првпат учествувала на Летните олимписки игри во 1900 година кои се одржале во Париз, и оттогаш пропуштила само две Олимписки игри, и тоа во 1904 година и во 1980 година
До сега, Норвешка била двапати домаќин на Олимписките игри, за првпат во 1952 во Осло, а по вторпат во 1994 година во Лилехамер.
Норвешките спортисти, заклучно со 2009, освоиле 144 на Летните и 280 медали на Зимските олимписки игри.
Националниот олимписки комитет на Норвешка (норвешки:) е основан во 1900 година.
Левин Озтунали
Левин Озтунали (роден на 15 март 1996) — германски фудбалер со турско потекло, играч од средниот ред на Мајнц 05.
Животопис
Озтунали е внук, по неговата мајка, на легендата на германскиот фудбал Уве Зелер. Неговиот татко е турчин и претходно има работено како скаут во Хамбургер.
Почетоци, Баер Леверкузен и заемот во Вердер Бремен
Својата кариера Озтунали ја започнал во малку познатите клубови Тура Харкшеиде и Ајнтрахт Нордерштедт од каде подоцна преминува во академијата на Хамбургер каде расте и се развива како фудбалер. На 5 февруари 2013 потпишал петгодишен договор со Баер Леверкузен, а трансферот требало да се комплетира во текот на летото. Пред почетокот на сезоната 2013-2014 Озтунали бил пријавен да настапува и за првиот и за вториот тим на Баер. Своето деби за првиот тим го направил на 10 август, влегувајќи како доцна замена на местото на Гонсало Кастро во победата со 3-1 над Фрајбург. Со тоа на возраст од 17 години и 146 дена Езтунали станал најмладиот играч во историјата на Баер Леверкузен кој дебитирал за клубот во Бундеслигата и 11-ти најмлад дебитант во историјата на натпреварувањето.
На почетокот на следната сезона, на 26 август 2014 бил изгласан за втор најдобар играч на возраст под 18 години зад соиграчот Јулијан Брант. Во текот на неговата втора сезона во Леверкузен дебитирал во Лигата на шампионите влегувајќи како замена од клупата на местото на Карим Белараби во натпреварот против Бенфика кој завршил со победа од 3-1 за фармацевтите. Езтунали останал во Леверкузен до крајот на првиот дел од сезоната, а во текот на зимскиот трансферен прозорец бил позајмен на Вердер Бремен со цел да игра почесто. Својот прв погодок за Вердер го забележал во поразот со 3-2 од Борусија Дортмунд во последното коло од сезоната во Бундеслигата на 23 мај 2015.
Во летото 2015 неговата позајмица во Вердер била продолжена до крајот на сезоната 2015-2016. Озтунали ја завршил сезоната со 25 натпревари во Бундеслигата и еден гол постигнат против Штутгарт во победата со 6-2 во мај. Својот последен натпревар за Вердер го одиграл на 14 мај 2016 во победата со 1-0 над Ајнтрахт Франкфурт, по што се вратил во Баер Леверкузен во текот на летото.
Мајнц
На 25 август 2016, Озтунали потпишал петгодишен договор со Мајнц 05. Дебитирал за новиот клуб на 27 август против Борусија Дортмунд влагувајќи како замена во второто полувреме на местото на Суат Сердар, а својот прв гол за клубот го постигнал во следната недела во ремито 4-4 против Хофенхајм. На 29 септември го постигнал својот прв погодок во европските натпреварувања, и тој се покажал како победнички во успехот со 3-2 над азербејџанската екипа Кабала во Лигата на Европа. Својата прва сезона во Мајнц ја завршил со 36 настапи и 6 гола во сите натпреварувања.
Репрезентативна кариера
Озтунали бил дел од повеќе младински репрезентациии на Германија како што се репрезентациите под 15, под 16 под 17, под 19, под 20 и под 21 година.
Во 2014 година учествувал со репрезентацијата под 19 години на Европското првенство во Украина на кое Германија станала шампион; Озтунали одиграл 4 натпревари и постигнал еден гол на турнирот. Во 2015 година настапувал за репрезентацијата под 20 години на Светското првенство во Нов Зеланд, каде собрал 5 настапи и постигнал еден гол во осминафиналето против Нигерија во победата со 1-0. Во летото 2017 Озтунали бил член на германската репрезентација под 21 година која го освоила Европското првенство во Полска. Тој одиграл два натпревари на првенството.
Клупска статистика
Статистиката е ажурирана на 3 јули 2017.
Вилен (појаснување)
Вилен може да се однесува на следново:
Пјетрошани
Пјетрошани (Pietroşani) — општина во округот Арџеш во јужна Романија, во која живеат 5.943 жители.
Св. Никола (Сирула)
'''Св. Никола''' — археолошко наоѓалиште во охридското село Сирула. Наоѓалиштето претставува средновековна црква. На сртот што се наоѓа на 2 км северозападно од селото, по кој минува патот Мешеишта-Сирула, и на околу 200 м од наоѓалиштето Горна Црква се гледаат остатоци од градежен материјал од сакрална градба. Според кажувањето на жителите, на овој простор постоела селска црква посветена на Свети Никола.
Јулија Рагнарсон
Во 2016 година, таа ја играла главната улога како Оливија Ронинг во криминалистичката серија „Спрингфлоден“.
Крсињи Врх
Крсињи Врх (словенечки: Krsinji Vrh) — населба во Општина Севница во централна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Долењска. Населбата сега е вклучена во Посавскиот статистички регион.
Космос-1894
Космос-1894 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 28 октомври 1987 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на геостационарна орбита. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 1449.36 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 1.2°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 6175 км, а најмалото на 5917.
Мала Софија
Мала Софија (Малка София) — ознака за местата надвор од современите граници на Бугарија, која била најмногу користена за места во Вардарска и Егејска Македонија.
Села наречени Мала Софија:
Марија Поп-Ацева - Христова
Марија Божидарова Поп-Ацева - Христова (Скопје, ) — македонски специјалист по микробиологија со паразитологија и редовен професор на Медицинскиот факултет во Скопје.
Библиографија
Автор е на над 106 трудови.
Омепразол
Омепразол, кој се продава под брендовите Prilosec и Losec, е лек кој се користи во третманот на гастроезофагеална рефлуксна болест (ГЕРБ), пептичен чир и Золингер-Елисон синдром. Исто така се користи за спречување на крварење во горниот дел на гастроинтестиналниот тракт кај луѓе кои се изложени на висок ризик. Омепразол е инхибитор на протонска пумпа (PPI) и неговата ефикасност е слична на другите PPI. Може да се зема преку уста или со инјектирање во вена. Достапен е и како комбиниран лек омепразол/натриум бикарбонат под бредот Зегерид и Конвомеп.
Вообичаени несакани ефекти вклучуваат гадење, повраќање, главоболки, абдоминална болка и зголемени цревни гасови. Сериозните несакани ефекти може да вклучуваат зголемен ризик од пневмонија, зголемен ризик од фрактури на коските и потенцијал за маскирање на рак на желудникот. Не е јасно дали е безбеден за употреба во бременост. Делува преку блокирање на ослободувањето на стомачната киселина.
Омепразолот бил патентиран во 1978 година, а одобрен за медицинска употреба во 1988 година Се наоѓа на списокот на есенцијални лекови на Светската здравствена организација. Достапен е како генерички лек. Во 2020 година, тој станува осмиот најчесто препишан лек во САД, со повеќе од 56милиони рецепти.
Медицинска употреба
Омепразол може да се користи во третманот на гастроезофагеална рефлуксна болест (ГЕРБ), пептични улкуси, ерозивен езофагитис, Золингер-Елисон синдром и еозинофилен езофагитис.
Несакани ефекти
Несаканите ефекти кои се јавуваат кај најмалку 1% од луѓето вклучуваат:
Други грижи поврзани со негативните ефекти се:
Долготрајна употреба
Долготрајната употреба на PPI е силно поврзана со развојот на бенигни полипи од фундусните жлезди (што се разликува од полипозата на фундусните жлезди ); овие полипи не предизвикуваат рак и се решаваат кога PPIs се прекинати. Не се гледа поврзаност помеѓу употребата на PPI и ракот, но употребата на PPI може да прикрие рак на желудник или други сериозни гастрични проблеми и лекарите треба да бидат свесни за овој ефект.
Постои можна поврзаност помеѓу долготрајната употреба и деменција што бара понатамошно истражување за да се потврди.
Бременост и доење
Безбедноста на употребата на омепразол не е утврдена кај бремени жени или доилки. Епидемиолошките податоци не покажуваат зголемен ризик од големи вродени дефекти по употреба на омепразол од страна на мајката за време на бременоста.
Ниту една клиничка студија не ги проценувала потенцијалните последици од употребата на омепразол при доењето. Сепак, фармакокинетиката на молекулата на омепразол силно укажува на безбедноста на употребата на омепразол за време на доењето:
Омепразол во нормални дози е веројатно безбеден за време на доењето.
Фармакокинетика
Апсорпцијата на омепразол се одвива во тенкото црево и обично се завршува во рок од 3 до 6 часа. Системската биорасположивост на омепразол по повторени дози е околу 60%. Омепразол има волумен на дистрибуција од 0,4 L/kg. Има високо врзување за плазмение белковини од 95%.
Хемија
Омепразол содржи трикоординиран сулфонил сулфур во пирамидална структура и затоа може да постои како ( S )- или ( R ) -енантиомери. Омепразолот претставува рацемат, односно еднаква мешавина од двете. Во кисели услови на каналите на париеталните клетки, двата енантиомери се претвораат во ахирални производи (конфигурации на сулфена киселина и сулфенамиди ) кои реагираат со цистеинска група во H <sup id="mwAU0">+ /K <sup id="mwAU4">+  ATP-аза, а со тоа ја инхибираат способноста на париеталните клетки да произведуваат гастричен киселина.
AstraZeneca, исто така го развива езомепразол (Nexium) кој е еутомер, чисто ( S )-енантиомер, наместо рацемат како омепразол.
Омепразол подлежи на хирално поместување in vivo кое го конвертира неактивен ( R )-енантиомер во активен ( S )-енантиомер, удвојувајќи ја концентрацијата на активната форма. Ова хирално поместување се постигнува со изозимот CYP2C19 на цитохром P450, кој не се наоѓа подеднакво кај сите човечки популации. Неколку фармакогеномски студии сугерираат дека третманот со PPI треба да се приспособи според статусот на метаболизмот на CYP2C19.
Мерење во телесните течности
Омепразолот може да се квантифицира во плазмата или серумот за да се следи терапијата или да се потврди дијагнозата на труење кај хоспитализирани пациенти. Концентрациите на омепразол во плазмата обично се во опсег од 0,2-1,2 mg/L кај лица кои го примаат лекот терапевтски преку орален пат и 1–6 mg/L кај луѓе со акутно предозирање. Достапни се енантиомерни хроматографски методи за да се разликува езомепразол од расемичен омепразол.
Историја
Омепразол за прв пат бил направен во 1979 година од шведскиот AB Hässle, дел од Astra AB. Тоа бил првиот од инхибиторите на протонската пумпа (PPI). Astra AB, сега AstraZeneca, го лансирала како лек за чир под името Losec во Шведска. За прв пат бил продаден во САД во 1989 година под брендот Losec. Во 1990 година, на барање на Управата за храна и лекови на САД, името на брендот Losec било променето во Prilosec за да се избегне забуна со диуретикот Lasix (фуросемид). Новото име довело до конфузија помеѓу омепразол (Прилосек) и флуоксетин (Прозак), антидепресив.
Кога американскиот патент на Prilosec истекол во април 2001 година, AstraZeneca го воведува езомепразол (Nexium) како патентиран лек за замена. Многу компании понатаму воведуваат генерички верзии бидејќи патентите на AstraZeneca истечени низ целиот свет, кои се достапни под многу имиња на брендови.
Имиња на брендови
Бренд-имиња на Омепразол се Losec, Prilosec, Zegerid, Miracid и Omez.
Макариј I (охридски архиепископ)
Макариј  бил византиски свештеник и охридски архиепископ најверојатно во периодот по 1290 до 1299 година или до 1317 година. Тој бил архиепископ на Охридската архиепископија по потекло од Византија.
За неговото дело е малку познато, но на охридскиот престол се качил благодарение на царот Андроник II Палеолог. Во текот на 1299 година на реката Вардар ги венчал српскиот крал Стефан Милутин и византиската принцеза Симонида.
Ризом
Ризом (од ῥίζωμα) или кореништe — видоизменетo стеблo кај некои повеќегодишни тревести растенија коe можe да бидe хоризонтално или косо поставенo во однос на површината на земјата. Од долната страна на ризомот се наоѓаат дополнителни (адвентивни) корења, додека странично или од горната страна се развиваат пупките на новиот летораст. Првенствено служат како резервоари за храна која му е потребна на надземниот изданок за идната вегетациска сезона или за вегетативно размножување. Во ризомите на некои видови растенија (како ѓумбир, куркума, момина солза, шаш) се создаваат и се насобираат вторични метаболити кои се одговорни за лековитите својства или отровноста на овие растенија.
Ризомите може да бидат:
Според тоа дали растат нешто над земјата или под површината на земјата, разликуваме епигени и хипогени ризоми, соодветно.
Кибарие
Бахрије Токмак, попозната по нејзиното уметничко име Кибарие (родена на 10 август 1960 година), е турска арабеска - поп пејачка.
Живот
Кибарие е родена како Бахрије Токмак на 10 август 1960 година во семејство со ромско потекло. Таа е ќерка на Доган и Макбуле Токмак и е родена во Ахисар, Маниса. Кога се родила, нејзините родители сè уште не биле венчани, а нејзиниот датум на раѓање првично бил забележан како 1959 година. Во 1981 година, таа поднела барање до судот да го исправи нејзиниот датум на раѓање при регистрацијата и го променила во 1960 година.
Во последниве години, таа се појавила како судија на натпреварот за пеење на ATV Oryantal Star. Заедно со филхармонијата на Тепеџик, таа настапила на 85-от Меѓународен саем во Измир во 2016 година.
Личен живот
На 21 декември 1979 година, таа се омажила за таксистот Тунај Урек. Двојката се развела по неколку години. Во 1999 година се омажила за Али Кучукбалчик и заедно имаат ќерка по име Бирѓул.
Нукшвар
Нукшвар (Nucşoara) — општина во округот Арџеш во јужна Романија, во која живеат 1.720 жители.
Талига
Талига или Талега — град и општина во граничната област меѓу Португалија и Шпанија. Како и Олвенса, Талига е дел од покраината Бадахос, во шпанската автономна заедница, Екстремадура, иако е оспорена и непризнаена од страна на Португалија, која смета дека Талига е де јуре дел од окупираната општина Олеванса во 1801 година.
Под португалско владение, Талига била фрегезија во општината Оливенса. Станала независна општина во 1850 година, под шпанско владение.
Сократ Маркилов
Сократ Данаилов Маркилов (1924 - 1993) — еден од најистакнатите припадници на македонското национално движење и маченик за македонската национална кауза во комунистичка Бугарија.