cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Виенски конгрес
Подоцнежна критики
Виенскиот конгрес честопати бил критикуван во 19 век, како и од поновите историчари поради игнорирање на националните и либералните импулси, како и за наметнување на задушувачка реакција на континентот. Тоа беше составен дел во она што стана познато како Конзервативниот поредок, во кој слободите и граѓанските права поврзани со американските и француските револуции биле загушени, за да може да се постигне фер баланс на моќта, мирот и стабилноста.
Меѓутоа, во 20 век, многумина историчари се восхитувале на државниците на Конгресот, чија работа спречила уште една раширена европска војна од речиси 100 години (1815-1914). Меѓу нив е Хенри Кисинџер, кој во 1954 година ја напишал својата докторска дисертација, Воздржан свет. Историчарот Марк Џарет тврдел дека Конгресот во Виена и конгресниот систем го означиле "вистинскиот почеток на нашата модерна ера". Тој изјавил дека конгресниот систем бил намерно поставен за управување со конфликти и бил првиот вистински обид да се создаде меѓународен поредок врз основа на консензус, а не конфликт. "Европа беше подготвена", рекол Џарет, "да прифати невиден степен на меѓународна соработка како одговор на француската револуција". Историчарот Пол Шредер тврдел дека старите формули за „рамнотежа на моќта“ всушност биле високо дестабилизирачки и грабливи. Тој изјавил дека Виенскиот конгрес ги избегнал, и наместо тоа поставил правила кои создале стабилна и доброќудна рамнотежа. Виенскиот конгрес бил прв од серијата меѓународни состаноци кои станале познати како Европски концерт, кој бил обид да се создаде мирољубив баланс на моќта во Европа. Тој служел како модел за подоцнежните организации, како што е Лигата на народите во 1919 и Обединетите нации во 1945 година.
Пред отворањето на Париската мировна конференција од 1918 година, британското Министерство за надворешни работи нарачало историјата на Виенскиот конгрес да служи како пример за своите делегати за тоа како да се постигне подеднакво успешен мир. Освен тоа, главните одлуки на Конгресот биле направени од четирите големи сили, а не сите земји од Европа можеле да имаат исти права на Конгресот. Италијанскиот полуостров станал обичен "географски израз" поделен на седум дела: Ломбардија-Венеција, Модена, Неапол-Сицилија, Парма, Пиемонт-Сардинија, Тоскана и Папската Држава под контрола на различни сили. Полска останала поделена помеѓу Русија, Прусија и Австрија, со најголем дел, новоформираното Кралство Полска, кое останало под руска контрола.
Аранжманите направени од четирите големи сили биле обид да обезбедат идните спорови да се решаваат на начин што ќе ги избегне страшните војни од претходните 20 години. Иако Виенскиот конгрес го зачувал балансот на моќта во Европа, не можел да го провери ширењето на револуционерните движења низ континентот околу 30 години подоцна.
Абдулменаф Беџети
Абдулменаф Беџети (роден на 2 јули 1959 година во Мала Речица, Тетовско) — македонски економист, професор и член на МАНУ.
Образование
Абдулменаф Беџети завршил основно училиште и гимназија во Тетово. Во 1982 година дипломирал на Економскиот факултет во Приштина. Професионалната кариера ја започнал во ТПТ „Техно-Промет“ Тетово во 1983 година каде што работел до 1987 година. Во 1987 година преминал во тогашната СОК – Филијала Тетово каде што работел како финансиски инспектор, а една година потоа бил унапреден во виш инспектор на СОК на Република Македонија. На работното место останал до март 1994 година кога со одлука на Владата на Република Македонија бил именуван за заменик директор на Управата за јавни приходи, а од мај 1995 до февруари 1996 година ја извршувал функцијата директор на УЈП.
Во 1996 година бил избран за министер за развој во Владата на Република Македонија а во периодот од 29 мај 1997 до 30 ноември 1998 година ја извршувал функцијата Министер за урбанизам, градежништво, транспорт и екологија на Република Македонија.
Во 1996 година Беџети се запишал на постдипломски студии на Економскиот Факултет на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ – Скопје каде магистрирал во 1999 година, под менторство на академик Ксенте Богоев на тема: ,,Структурата на јавната потрошувачка во Република Македонија и можностите за рационализација“. Докторирал во 2002 година на Економскиот факултет на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“, под менторство на проф. д-р. Живко Атанасовски на тема: ,,Јавните расходи во современите држави и во Република Македонија – аспекти на рационализација и оптимализација“.
Научна дејност и работен век
Во почетокот на 2010 година бил избран за редовен професор во областа на макроекономијата – јавни финансии, врз основа на рецензија од Комисија во чиј состав се проф. д-р Heinz Dieter Wenzel, редовен професор на Универзитет Бамберг – СР Германија, претседател, акад. Таки Фити, редовен професор на Економскиот факултет при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ – Скопје и проф. д-р Суло Хадери, редовен професор на Економскиот Факултет на Универзитетот во Тирана.
Истовремено Абдулменаф Беџети бил член на многу меѓународни и регионални иницијативи и организации (SECI, PS, и др.) како и на многу стручни и други асоцијации во земјата (Сојузот на финансиски и книговодствени работници на Република Македонија, Сојузот на економисти на Република Македонија, на Здружението на економистите од Тетово и на д-р). Бил и сè уште е член на надзорни и управни одбори на многу реномирани организации во регионот помеѓу кои и член на одбор за ревизија и на Управен Одбор на НЛБ банка во Скопје и Приштина истовремено.
Абдулменаф Беџети има објавено две книги, два универзитетски учебника, над 100 научни трудови, а во последнава деценија и повеќе од 200 анализи, колумни и мислења во средствата за јавно информирање во Република Македонија.
Во 2012 година бил избран за член на Албанската академија на уметностите и науките. За член на Македонската академија на науките и уметностите бил избран на 4 јуни 2012 година.
Во 2018 година стана Ректор на Факултетот на Југоисточна Европа
Илиџиево (општина)
Илиџиево (Δήμος Χαλκηδόνας, Димос Халкидонас) — општина во Солунскиот округ на Егејска Македонија, денес во Грција. Административен центар е гратчето Куфалово.
Населени места
Општината Илиџиево е создадена на 1 јануари 2011 г. согласно законот „Каликратис“ со спојување на три стари општини: Илиџиево, Кавакилево и Куфалово.
Општинска единица Илиџиево
Општинската единица ги опфаќа следниве општински оддели и населени места:
Општинска единица Каваклиево
На територијата на општинската единица се наоѓало и некогашното село Дрмица (Димари).
Општинска единица Куфалово
Општинската единица Куфалово ги опфаќа следниве општински оддели и населени места:
Кобалт
Кобалт — хемиски елемент со симбол Co и атомски број 27. Како никел, кобалт е застапен во Земјината кора само во хемиски комбинирана форма, освен за малите депозити кои се наоѓаат во легури на природно метеорско железо. Слободниот елемент, произведен со редуктивно топење е тежок, блескав, сребрено-сив метал.
Сините пигменти засновани на кобалт се користат уште од стариот век за накит и бои и за давање карактеристична сина боја на стаклото, но подоцна алхемичарите сметаа дека бојата се должи на познатиот метал бизмут. Рударите долго време го користеле името руда од коболд (германски за гоблинска руда) за некои од минералите за производство на син пигмент; тие беа така именувани затоа што не беа познати метали, и испуштаа отровни гасови што содржат арсен, кога се топат. Во 1735 година, било откриено дека таквите руди можат да бидат сведени во нов метал (првиот бил откриен уште од античките времиња), и тоа било крајното именување на коболдот.
Денес, некои кобалти се произведуваат специјално од еден од големиот број метално-блескави руди, како на пример кобалтит (CoAsS). Сепак, елементот најчесто се произведува како нуспродукт од бакар и никел. Бакарниот појас во Демократска Република Конго (ДРК) и Замбија произведува најголемо количество на кобалт во светот. Само ДРК произведуваше повеќе од 50% од светското производство во 2016 година (123.000 тони), според Министерството за природни ресурси на Канада.
Кобалтот првенствено се користи во производството на магнетни легури, легури отпорни на абење и легури со висока јачина. Соединенијата кобалт силикат и кобалт(II) алуминат (CoAl2O4, кобалт син) даваат карактеристична длабока сина боја на стакло, керамика, мастила, бои и лакови. Кобалтот природно се јавува како единствен стабилен изотоп, кобалт-59. Кобалт-60 е комерцијално важен радиоизотоп, кој се користи како радиотрасер и за производство на високоенергетски гама-зраци.
Кобалтот е активен центар на група коензими наречени кобаламини. Витамин Б12, најпознатиот пример од оваа група, е неопходен витамин за сите животни. Кобалт во неорганска форма е исто така микронутриент за бактерии, алги и габи.
Kарактеристики
Кобалтот е феромагнетски метал со специфична тежина од 8,9. Кјуриевата температура е 1115 °C (2039 °F), а магнетниот момент е 1,6-1,7 Борови магнетони по атом. Кобалтот има релативна пермеабилност две третини од пермеабилноста на железото. Металниот кобалт се јавува во две кристалографски структури: зес и ткс. Идеалната транзициона температура помеѓу зес и ккс структурите е 450 °C (842 °F), но во пракса енергетската разлика помеѓу нив е толку мала што случаен пораст на двете структури е честа појава.
Кобалтот е слабо редуцирачки метал кој е заштитен од оксидација со пасивизационен оксиден филм. Тој е нападнат од халогени и сулфур. Греењето во кислородот создава Co3O4, којшто губи кислород на 900°С (1650 °F) за да се добие моноксид CoO. Металот реагира со флуор (F2) на 520К за да даде CoF3; со хлор (Cl2), бром (Br2) и јод (I2), создавајќи еквивалентни бинарни халиди. Не реагира со водороден гас (H2) или азотен гас (N2), дури и кога е загреан, но реагира со бор, јаглерод, фосфор, арсен и сулфур. На собни температури, бавно реагира со минерални киселини, и многу бавно со влажен, но не реагира со сув воздух.
Соединенија
Честите оксидациски состојби на кобалтот ги вклучуваат +2 и +3, иако се познати и соединенијата со оксидни состојби кои се движат од -3 до +5. Честа оксидациска состојба за едноставни соединенија е +2 (кобалт (II)). Овие соли го формираат металниот аквакомплекс со розова боја [Co(H2O)6]2+ во вода. Додавањето на хлорид дава интензивна сина [CoCl4]2−. Во тест за огнот на боракс, кобалтот покажува длабоко сина и во оксидирачки и во редуцирачки оган.
Кислородни и халогени соединенија
Има неколку познати оксиди на кобалт. Зелениот кобалт(II) оксид (CoO) има тесерална структура. Лесно се оксидизира со вода и кислород до кафеав кобалт(III) хидроксид (Co(OH)3). На температури од 600-700 °C, CoO оксидира до синиот кобалт(II, III) оксид (Co3O4), кој има спинелна структура. Црниот кобалт(III) оксид (Co2O3) е исто така познат. Оксидите од кобалт се антиферомагнетици при ниска температура: CoO (Неелова температура: 291 K) и Co3O4 (Неелова температура: 40 K), што е аналогно на магнетит (Fe3O4), со мешавина од +2 и +3 оксидациски состојби.
Халиди
Познати се четири дихалиди на кобалт(II): кобалт(II) флуорид (CoF2, розов), кобалт(II) хлорид (CoCl2, син), кобалт(II) бромид (CoBr2, зелен), кобалт(II) јодид (CoI2, сино-црна). Овие халиди постојат во безводни и хидрирани форми. Додека анхидридниот дихлорид е син, хидратот е црвен.
Редукциониот потенцијал на реакцијата Co3+ + e- → Co2+ е еднаков на 1,92 V, што е повеќе од оној за хлор до хлорид, 1,36 V. Следствено, кобалт(III) и хлорид ќе резултираат со намалување на кобалт(III) на кобалт(II). Бидејќи редукциониот потенцијал за флуор да флуорид е многу висок, +2,87 V, кобалт(III) флуорид е еден од ретките едноставни стабилни кобалт(III) соединенија. Кобалт(III) флуорид, кој се користи во некои флуорни реакции, енергично реагира со вода.
Координатни соединенија
Како и за сите метали, молекуларните соединенија и повеќеатомските јони на кобалтот се класифицирани како координатни комплекси, односно молекули или јони кои содржат кобалт поврзан со неколку лиганди. Принципите на електронегативност и цврстина-мекост на серија лиганди може да се користат за да се објасни вообичаената оксидациска состојба на кобалтот. На пример, комплексите Co+3 се склони да имаат амино лиганди. Бидејќи фосфорот е помек од азотот, фосфинските лиганди имаат тенденција да ги прикажуваат помеките Co2+ и Co+, на пример трис(трифенилфосфин)кобалт(I) хлорид ((P(C6H5)3)3CoCl). Повеќе електронегативниот (и потежок) оксид ќе овозможи и флуоридот да може да ги стабилизира Co4+ и Co5+ дериватите, на пр. цезиум хексафлуорокобалтат (Cs2CoF6) и калиум перкобалт (K3CoO4).
Алфред Вернер, прв добитник на Нобелова награда за координатна хемија, работел со соединенија со емпириска формула [Co(NH3)6]Cl3. Еден од утврдените изомери беше кобалт(III) хексамин хлорид. Овој координатен комплекс, типичен Вернеров комплекс, се состои од централен атом на кобалт координиран од шест амински ортогонални лиганди и три хлоридни контрајони. Користењето хелантни етилендиамин лиганди на местото на амонијак дава трис(етилендиамин) кобалт(III) хлорид ([Co(ен)3]Cl3), што беше еден од првите координатни комплекси кои биле решени во оптички изомери. Комплексот постои во две форми од "пропелер со три лопатки". Овој комплекс првпат го изолирал Вернер како жолто-златни игли, со изглед на кристали.
Органометални соединенија
Кобалтоцен е структурен аналог на фероцен, со кобалт наместо железо. Кобалтоценот е многу поосетлив на оксидација отколку фероценот. Кобалт карбонил (Co2(CO)8) е катализатор во реакциите на карбонилација и хидросилилација. Витаминот Б12 е органометално соединение пронајдено во природата и е единствениот витамин кој содржи метален атом. Пример за еден алкилкобалтов комплекс во невообичаената +4 оксидациона состојба на кобалтот е хомолептичниот комплекс тетракис(1-норборнил) кобалт(IV) (Co (1-норб)4), транзициски метал-алкил комплекс, кој е значаен за неговата стабилност до β-водород елиминацијата. Исто така се познати кобалт(III) и кобалт(V) комплексите [Li(THF)4]- + [Co(1-норб)4]- и [Co(1-норб)4]+[BF4]-.
Изотопи
Изотопите на кобалт можат да имаат атомска тежина од 50 u (50Co) до 73 u (73Co). Примарниот начин на распаѓање на изотопи со вредности на атомска единица на маса помали од вредностите на најзастапениот стабилен изотоп, 59Co, е електронски зафат, а примарен начин на распаѓање на изотопи со атомска маса поголема од 59 атомски единици на маса е бета распаѓање. Примарните производи од распаѓање на изотопи помали од 59Co се изотопите на елементот 26 (железо), а продуктитеод распаѓање на изотопи поголеми од 59Co се изотопите на елементот 28 (никел).
Историја
Кобалтните соединенија со векови се користеле за да се пренесе сина боја на стакло, глазури и керамика. Кобалт е откриен во египетската скулптура, во персискиот накит од третиот милениум п.н.е., во урнатините на Помпеја, уништени во 79 н.е., и во Кина, кои датираат од династијата Танг (618-907 година) и династијата Минг (1368-1644 година).
Кобалтот се користи за боење на стакло уште од бронзената доба. Ископувањето на бродоломот Улубурун даде инготи на сино стакло, фрлено во текот на 14 век п.н.е. Синото стакло од Египет било обоено со бакар, железо или кобалт. Најстарото стакло со кобалт-боја е од осумнаесеттата династија на Египет (1550-1292 п.н.е.). Изворот за кобалт којшто Египќаните го користеле не е познат.
Зборот кобалт е изведен од германскиот кобалт, од коболд што значи "гоблин", суеверен термин кој се користи за руда на кобалт. Првите обиди за топење на овие руди не успеа, давајќи наместо кобалт, кобалт(II) оксид. Бидејќи основните руди на кобалтот секогаш содржат арсен, топењето на рудата го оксидира арсенот во високо токсичен и испарлив арсенов оксид, додавајќи го на озлогласеноста на рудата.
Шведскиот хемичар Георг Брант (1694-1768) е заслужен за откривање на кобалт околу 1735 година, покажувајќи дека претходно бил непознат елемент, различен од бизмут и другите метали. Брант го нарече нов "полуметал". Тој покажал дека соединенијата од кобалт се извор на сина боја кај стаклото, што претходно му се припишува на бизмутот пронајден со кобалт. Кобалт стана првиот метал што бил откривен после предисторискиот период. Сите други познати метали (железо, бакар, сребро, злато, цинк, жива, калај, олово и бизмут) немале регистрирани откривачи.
Во текот на 19 век, значителен дел од светското производство на кобалт син (боја составена од кобалтни соединенија и алуминиум) и смалт (кобалт стакло во прав за употреба во керамика и сликарство) беше спроведена на норвешкиот Бларфарвеверкет. Првите рудници за производство на смалт во 16 век се наоѓале во Норвешка, Шведска, Саксонија и Унгарија. Со откривањето на кобалтовата руда во Нова Каледонија во 1864 година, рударството на кобалт во Европа се намалило. Со откривањето на руда наоѓалишта во Онтарио, Канада во 1904 година и откривањето на уште поголеми депозити во покраината Катанга во Конго во 1914 година, рударските операции повторно започнаа. Кога конфликтот Шаба започна во 1978 година, рудниците за бакар во провинцијата Катанга речиси го прекинаа производството. Овој конфликт имаше помало влијание врз светската економија на кобалт од очекуваното: кобалтот е редок метал, пигментот е многу токсичен, и индустријата веќе воспостави ефикасни начини за рециклирање на материјалите од кобалтот. Во некои случаи, индустријата можеше да се смени до алтернативи без кобалт.
Во 1938 година, Џон Живоуд и Глен Т. Себорг го откриле радиоизотопот кобалт-60. Овој изотоп бил користен на Универзитетот Колумбија во 1950-тите за да се утврди погрешка на парност во радиоактивното бета распаѓање.
По Втората светска војна, САД сакаа да го гарантираат снабдувањето со руда од кобалт за воена употреба (како што правеле Германците) во границите на територијата на САД. Адекватното снабдување со руда беше пронајдено во Ајдахо кај кањонот Блекбард. Компанијата "Калера рударска компанија" започна со производство кобалт.
Настанување
Стабилната форма на кобалт се произведува во супернови преку р-процесот. Во Земјината кора е застапен со 0,0029%. Слободниот кобалт (чист метал) не се наоѓа на Земјата поради кислородот во атмосферата и хлорот во океаните. И двете се во изобилство во горните слоеви на Земјината кора за да го спречат создавањето на кобалт. Освен како предаден во метеорско железо, кобалт во чиста метална форма не е познат на Земјата. Елементот има средно изобилство, но природни соединенија на кобалт се бројни и сите количини на кобалтни соединенија се наоѓаат во повеќето карпи, почви, растенија и животни.
Во природата, кобалтот често асоцира на никел. И двете се карактеристични компоненти на метеорското железо, иако кобалтот е многу помалку застапен во метеорското железо од никелот. Како и со никелот, кобалтот во метеорски железни легури е доволно добро заштитен од кислородот и влагата да остане како слободен (но легуиран) метал, иако ниту еден елемент не се гледа во таа форма во античката терестријална кора.
Кобалтот исто така е составен дел на чадот од тутунот. Тутунот лесно ги апсорбира и акумулира тешките метали како кобалт. Тие потоа се вдишуваат за време на пушењето.
Производство
Главните руди на кобалтот се кобалтит, еритрит, глаукодот и скутерудит, но поголем дел кобалт се добива со намалување на кобалтните нуспроизводи од никел и бакар и со топење. Од кобалт генерално се произведуваат како нус-производ, понудата на кобалт зависи во голема мера на економската остварливост на бакар и никел рударството во даден пазар. Побарувачката за кобалт е проектиран да расте 6% во 2017. Постојат неколку начини за одвојување на кобалтот од бакар и никел, во зависност од концентрацијата на кобалтот и точниот состав на искористената руда. Еден начин е пенетска флотација, во кој сурфактантите се врзуваат за различни компоненти на рудата, што доведува до збогатување на кобалтните руди. Последователното печење ги претвора рудите во кобалт сулфат, и бакарот и железото се оксидираат до оксид. Ликсивијацијата со вода го екстрахира сулфатот заедно со арсенатите. Остатоците понатаму прават ликсивијација со сулфурна киселина, давајќи раствор од бакар сулфат. Кобалтот, исто така, може да биде ликсивијациран од згура од топење на бакар.
Производите од горенаведените процеси се трансформираат во кобалт оксид (Co3O4). Овој оксид е редуциран на метал со алуминиотермична реакција или редукција со јаглерод на високи температури.
Кобалтна екстракција
Геолошкиот топографски институт на САД ги проценува светските резерви на кобалт на 7.100.000 тони. Демократска Република Конго (ДРК) произведува 63% од светскиот кобалт. Овој удел на пазарот може да достигне 73% до 2025 година ако планираните проширувања од рударските производители како „Гленкор“ се одвиваат како што се очекува. Но, до 2030 година, глобалната побарувачка би можела да биде 47 пати повеќе отколку што беше во 2017 година.
Промените што Конго ги направи во рударските закони во 2002 година овозможи привлекување на инвеститори за производство на бакар и кобалт. Сепак „Гленкор“ доминира на пазарот на колтан во ДРК. Рудникот Мутанда минатата година испорача 24.500 тони кобалт, што е 40% од производството на Конго и речиси една четвртина од светското производство. Гленкоровиот проект за рударство во Катанга продолжува и треба да произведе 300.000 тони бакар и 20.000 тони кобалт до 2019 година, според „Гленкор“.
Демократска Република Конго
Во 2005 година, врвниот производител на кобалт беа бакарните наоѓалишта во покраината Катанга во Демократска Република Конго. Порешната покраина Шаба, имаше речиси 40% од светските резерви, објави Геолошкиот институт на Британија во 2009 година. До 2015 година, Демократската Република Конго (ДРК) испорача 60% од светското производство на кобалт, 32.000 тони со 20.000 до 26.000 долари по тон. Неодамнешниот раст на производството може барем делумно да се должи на тоа како ниското рударско производство паднало за време на многу насилните граѓански војни во Конго во раните 2000-ти, или на промените што земјата ги направила во својот кодекс за рударство во 2002 година за да ги охрабри странските инвестиции и што донесе голем број на инвеститори, вклучувајќи ги и Гленкор.
Рударството од мал обем обезбеди 10% до 25% од производството на ДРК. Околу 100.000 рудари на кобалт во Конго користат рачни алатки за да копаат, со мало планирање и помалку безбедносни мерки, велат работниците и владините и невладини претставници, како и набљудувањата на Вашингтон Пост за посети на изолирани рудници. Недостатокот на безбедносни мерки често предизвикува повреди или смрт. Рударството ја загадува околината и ги изложува околните животни и растенија и домородните заедници на токсични метали кои предизвикуваат вродени недостатоци и потешкотии во дишењето, според здравствените работници.
Активистите за човековите права тврдат, а истражувачкото новинарство објави потврда дека детскиот труд се користи во рударството на кобалт во африканското рударство од мал обем. Ова откритие го поттикна производителот на мобилни телефони Ејпл, на 3 март 2017 година да престане да купува руда од снабдувачите како што е Жеџијанг Хујау Кобалт, чии извори од мали рудници се во ДРК и почнале да користат само добавувачи кои се верифицирани да ги исполнат работните стандарди.
Проектот за планината Мукондо, управуван од Централноафриканското претпријатие за рударство и истражување (ЦАПРИ) во покраината Катанга, е можеби најбогат резерват на кобалт во светот. Нивното производство е проценето на една третина од вкупното светско производство на кобалт во 2008 година. Во јули 2009 година, ЦАПРИ објави долгорочен договор за испорака на целокупното годишно производство на кобалт од планината Мукондо до Жеџијанг Галико Кобалт и Никел Материјали на Кина.
На 9 март 2018 година, претседателот Џозеф Кабила го ажурира кодот за рударство за 2002 година, со зголемување на надоместокот за кралско семејство и прогласување на кобалтот и колтанот за "стратешки метали".
Канада
Во 2017 година, некои истражувачки компании планирале да ги истражат старите сребрени и кобалтни рудници во областа Кобалт, Онтарио, каде што се верува дека има значителни депозити. Градоначалникот на Кобалт изјави дека жителите на Кобалт ги одобриле новите рударски напори и истакнаа дека локалната работна сила е мирна и зборува англиски, а добрата инфраструктура многу полесно ќе овозможи извори на резервни делови за опремата или другите набавки отколку што требаше да бидат пронајдени во конфликт-зони.
Апликации
Кобалтот се користи во производството на легури со високи перформанси. Тој исто така може да се користи за правење на акумулатори, а откривањето на електричните возила и нивниот успех со потрошувачите веројатно има голема врска со зголеменото производство на ДР Конго. Други важни фактори беа Кодексот за рударство од 2002 година, кој ги охрабри инвестициите на странски и транснационални корпорации како што се Гленкор и крајот на Првата и Втората војна во Конго.
Легури
Суперлегури засновани на кобалт историски го претставуваат најголемиот дел од произведениот кобалт. Температурната стабилност на овие легури ги прави погодни за турбинските сечила за гасни турбини и авионски млазни мотори, иако монокристалните легури засновани на никел ги надминуваат нив во перформансите. Легурите засновани на кобалт исто така се корозивни и отпорни на абење, што ги прави, како титаниумот, корисни за правење ортопедски импланти кои престануваат со абење со текот на времето. Развојот на алуминиумски кобалтни легури отпорен на абење започна во првата деценија на 20 век со стелински легури, кои содржат хром со различни количества на волфрам и јаглерод. Легурите со хром и волфрам карбиди се многу тврди и отпорни на абење. Специјални кобалт-хром-молибден легури како виталиум се користат за протетски делови (замена на колк и колено). Кобалтните легури исто така се користат за забна протеза како корисна замена за никел, кој може да биде алергентен. Некои брзорезни челици, исто така, содржат кобалт за зголемена топлина и отпорност на абење. Специјални легури на алуминиум, никел, кобалт и железо, познати како алнико, и на самариум и кобалт (магнет од самариум-кобалт) се користат во постојани магнети. Исто така е легиран со 95% платина за накит, со што се добива легура погодна за фино лиење, што исто така е малку магнетно.
Батерии
Литиум кобалт оксид (LiCoO2) е многу користен во литиум-јонските батерии. Материјалот е составен од слоеви на кобалт оксид со литиум интеркалација. За време на празнењето, литиумот се ослободува како литиумски јони. Никел-кадмиум (NiCd) и никел метал хидрид (NiMH) батерии, исто така вклучуваат кобалт за подобрување на оксидацијата на никел во батеријата. Истражувањето на пазарот за транспарентност го проценува глобалниот пазар на литиум-јонски батерии на 30 000 000 000$ во 2015 година и предвидува зголемување преку 75.000.000.000$ до 2024 година.
Иако во 2018 година најмногу кобалт во батериите се користеше кај мобилните уреди, понов уред за кобалт се батерии за полнење на електрични автомобили. Оваа индустрија се зголеми пет пати во побарувачката за кобалт, што го прави итно да се најдат нови суровини во постабилни области на светот. Побарувачката се очекува да продолжи или да се зголеми со зголемувањето на распространетоста на електричните возила. Истражувањето во 2016-2017 година, ја вклучуваше површина околу Кобалт, Онтарио, област кадешто многу сребрени рудници престанаа да функционираат пред неколку децении.
Бидејќи децата и робовите постојано се пријавувале во рударството со кобалт, пред сè во рудниците од мал обем на ДР Конго, технолошките компании кои бараат етички синџир на набавка се соочиле со недостаток на оваа суровина и цената на кобалтoт достигна висока цена во октомври 2017, повеќе од 30$ за килограм, наспроти 10$ на крајот од 2015 година.
Катализатори
Неколку кобалтни соединенија се оксидациски катализатори. Кобалтниот ацетат се користи за претворање на ксилен во терефтална киселина, претходник на најголемиот дел од полиетилен терефталат. Типични катализатори се кобалт карбоксилатите (познати како кобалтни сапуни). Тие исто така се користат во бои, лакови и мастила како "средства за сушење" преку оксидација на масла за сушење. Истите карбоксилати се користат за подобрување на адхезијата помеѓу челикот и гумата во челични радијални гуми. Покрај тоа, тие се користат како акцелератори во полиестерна смола.
Катализаторите засновани на кобалт се користат во реакции кои вклучуваат јаглерод моноксид. Кобалтот е, исто така, катализатор во процесот Фишер-Тропшовиот процес за хидрогенација на јаглерод моноксид во течни горива. Хидроформилација на алкени често користи кобалт октакарбонилот како катализатор, иако често се заменува со поефикасни катализатори засновани на иридиум и родиум, на пр. Катива процесот.
Хидродесулфуризацијата на нафтата користи катализатор добиен од кобалт и молибден. Овој процес помага да се исчисти нафтата од нечистотии од сулфур што го попречуваат рафинирањето на течните горива.
Пигменти и бои
Пред 19 век, кобалтот главно се користел како пигмент. Се користи од средниот век за да се направи смалт, сино стакло. Смалт се произведува со топење на мешавина од печени минерален смалтит, кварц и калиум карбонат, што дава темносино силикатно стакло, кое е фино мелено по производството. Смалт широко се користеше за обојување на стакло и како пигмент за слики. Во 1780 година, Свен Ринман открил кобалт зелен, а во 1802 Луј Жак Тенар открил кобалт син. Кобалт-пигменти како што се кобалт син (кобалтен алуминат), церулеан син (кобалт (II) станат), разни нијанси на кобалт зелен (мешавина од кобалт (II) оксид и цинк оксид) и кобалт виолетов (кобалтен фосфат) се користат како уметнички пигменти поради нивната супериорна хроматска стабилност. Ауреолин (кобалт жолт) сега е во голема мера заменет со поголема светлина жолти пигменти.
Радиоизотопи
Кобалт-60 (Co-60 или 60Co) е корисен како извор на гама-зраци, бидејќи тие можат да бидат произведени во предвидлива количина и висока активност со бомбардирање на кобалт со неутрони. Произведува гама-зраци со енергија од 1,17 и 1,33 MeV.
Кобалт-60 има радиоактивен период на полуураспад од 5,27 години. Загубата на потенцијата бара периодична замена на изворот во радиотерапијата и е една од причините зошто машините за кобалт во голема мера се заменети со линеарни акцелератори во современата радиотерапија. Кобалт-57 (Co-57 или 57Co) е најчесто користен кобалт радиоизотоп во медицинските тестови, како радиотрасер за навлегување на витамин Б12, и за Шилингов тест. Кобалт-57 се користи како извор во Месбауеровата спектроскопија и е еден од неколкуте можни извори во уредите за флуоресценција со рендгенски зраци.
Дизајнерите за јадрено оружје можеа намерно да инкорпорираат 59Co, од кои некои би се активирале во јадрена експлозија за да се произведе 60Co. 60Co, дисперзиран како јадрена последица, понекогаш се нарекува кобалтна бомба.
Биолошка улога
Кобалт е од суштинско значење за метаболизмот на сите животни. Тој е клучна состојка на кобаламин, исто така познат како витамин Б12, примарен биолошки резервоар на кобалт како ултратрасен елемент. Бактериите во стомаците на животните преживари ги претвораат кобалтните соли во витамин Б12, соединение кое може да се произведува само од бактерии или археи. Затоа минималното присуство на кобалт во почвите значително го подобрува здравјето на тревојадите животни, а се препорачува земање од 0,20 mg/kg на ден, бидејќи тие немаат друг извор на витамин Б12.
Во раниот 20 век, за време на развојот на земјоделството на  Северено Исландското Вулканско Плато на Нов Зеланд, добитокот страдаше од "грмушка болест". Беше откриено дека вулканските почви немаат соли на кобалт кои се од суштинско значење за синџирот на исхрана.
"Бреговата болест" на овците во пустината Деведесет Милји на југоисточниот дел на Јужна Австралија во 1930-тите беше пронајдено дека потекнува од хранливи недостатоци на елементите кобалт и бакар. Дефицитот на кобалт беше надминат со развојот на "кобалт куршуми", густи топчиња од кобалт оксид се мешаат со глина внесена орално за сместување во предниот желудникот на животното.
Белковини засновани на кобалинот користат корин за одржување на кобалтот. Коензимот Б12 има реактивна С-Со врска која учествува во реакциите. Кај луѓето, Б12 има два вида алкилен лиганд: метил и аденозил. MeB12 ги промовира метил (-CH3) групите. Аденозилната верзија на Б12 ги катализира преуредувањата во кои атомот на водород е директно префрлен помеѓу два соседни атоми со истовремена размена на вториот супституент X, кој може да биде јаглероден атом со супституенти, кислороден атом на алкохол или амин. Метилмалонил коензим А мутаза (MUT) го претвора MMl-CoA во Su-CoA, важен чекор во екстракција на енергија од белковини и масти.
Иако далеку поретки од другите металобелковини (на пример, оние од цинк и железо), познати се и други кобалтобелковини покрај Б12. Овие белковини го вклучуваат метионин аминопептидаза 2, ензим кој се јавува кај луѓето и другите цицачи кои не го користат коринчкиот прстен на Б12, но директно го врзуваат кобалтот. Друг некорин кобалтен ензим е нитрил хидратаза, ензим во бактериите кои ги метаболизира нитрилите.
Мерки на претпазливост
Кобалтот е основен елемент за живот. Се проценува дека LD50 вредноста за растворливи соли на кобалт е помеѓу 150 и 500 mg/kg. Во САД, Администрацијата за безбедност и здравје при работа (OSHA) назначи дозволена граница на изложеност (ДГИ) на работното место како временски просек (ВП) од 0,1 mg/м3. Националниот институт за безбедност и здравје при работа (NIOSH) постави препорачана граница на изложеност (ПГИ) од 0,05 mg/м3 просечно време. Вредноста на ВОЖЗ (веднаш опасен за живот и здравје) е 20 mg/м3.
Тоа предизвикува респираторни проблеми при вдишување. Исто така, предизвикува проблеми со кожата кога се допираат; по никел и хром, кобалтот е главна причина за контактен дерматитис. Со овие ризици се соочуваат рудари на кобалт.
Кобалтот може ефикасно да се апсорбира од коските на изгорените свињи; сепак, овој процес е инхибиран од бакар и цинк, кои имаат поголеми афинитети за поврзување со коските.
Втора македонска кошаркарска лига 2007/08
Втората македонска кошаркарска лига 2007/08 - 16. издание на Втората македонска кошаркарска лига. Во оваа сезона првак бил Торус.
Екипи
1 Ангели Леов и Овче Поле се фузирале на почетокот на сезоната.
Извор: Кошаркарска федерација на Македонија преку web.archive.org
Прва фаза
Извор: Кошаркарска федерација на Македонија преку web.archive.org
Група за унапредување
Извор: Кошаркарска федерација на Македонија преку web.archive.org
Бараж за унапредување
Овче Поле не настапил на двомечот за пополнување на Првата лига против прволигашот Карпош Соколи 2000 и со тоа го загубил баражот.
NGC 939
NGC 939 — елиптична галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 939 се споменува и како ESO 246-11, MCG -7-6-4.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 939 е од видот E2. Видливиот сјај со голо око изнесува 13 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 939 има привидни димензии од 1,2' х 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 2 ч 26 м 21,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 44° 26' 47". Положбениот агол на објектот е во износ од 110°.
Други поделби
Проучување на NGC 939 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 9271. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 389; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7557.
Лаура Бергнер
Лаура Бергнер (починала во 1852 година) била шведска глумица. Таа е позната како љубовница на шведскиот крал Чарлс XV.
Лаура Бергнер била ќерка на поручникот Ларс Август Бергнер и куртизаната Ловиса Спанберг (нејзината мајка подоцна се омажила за благородникот и дворски службеник Аксел Фредрик Лилјенстолпе), и братучетка на Зелма Хедин и Леокади Герлах.
Бергнер била глумица и го имала своето деби во театарот Миндре во 1847 година. Меѓу нејзините улоги има Корделија во Кралот Лир. Нејзината сценска кариера, сепак, се чини дека била умерена. Таа и нејзините три сестри, наводно, биле познати куртизанки во средината на 19-тиот век во Стокхолм со клиентела меѓу повисоките класи, „исто и на сличен начин славни како осумте сестри Лоф“, односно како познатата куртизана -глумицата Фредрика Лоф и нејзините сестри.
Лаура Бергнер е најпозната како љубовница на престолонаследникот Чарлс: тој ја нарекол „Сињора Фарали“ и изјавил дека ќе создаде нов збор, „фарал“, кој требало „да го означи и замени зборот морал“.
Литов
Литов (Lütow) — општина во округот Западна Померанија-Грајфсвалд, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија.
NGC 2819
NGC 2819 — елиптична галаксија во соѕвездието Рак, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2819 се споменува и како UGC 4924, MCG 3-24-40, CGCG 91-62.
Откривање
Објектот е откриен на 21 декември 1863 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2819 е од видот E1. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 2819 има привидни димензии од 1,4' х 1,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 9 ч 18 м 9,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 16° 11' 53". Положбениот агол на објектот е во износ од 60°.
Други поделби
Проучување на NGC 2819 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 26274. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 187; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1402. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 57.
Зрче
Зрче е долга песочна плажа на хрватскиот остров Паг, северниот дел на хрватскиот брег. Сместена е близу градот Новаља, околу 2 километри од неговиот центар. Една е од 100-те хрватски плажи кои имаат сино знаменце, кое го доби во 2003 година. Плажата е позната летно туристичко одредиште за оние кои сакаат журки и забави со неколку дискотеки кои работат непрестајно и повеќе барови на плажа кои работат во текот на летните месеци. Местото го посетуваат бројни хаус и транс диџеи во шпицот на сезоната, односно во јули и август со што прават несекојдневни и незаборавни журки за млади.
Хепарин
Под поимот хепарин (од старогрчки ηπαρ (hepar), црн дроб) се подразбира група на ендогени полисахариди исто така познати под името нефракциониран хепарин, кои делуваат инхибиторно на коагулационата каскада и затоа се користат во терапевски цели како средство за спречување на згрутчувањето на крвта, т.е. како антикоагулантни средства (антикоагуланси). Хепаринот се користи пред сè во спречувањето и лекувањето на тромбоза и емболија.
Антикоагулантниот ефект на хепарините се заснова на засилување на дејството на антитромбин III, ензим што циркулира во крвта и е инхибитор на активирани фактори на коагулацијата. Со врзување на хепарин за антитромбин III доаѓа до засилување на неговата активност за околу 1000 пати.
Хепаринот не се апсорбира преку гастроинтестиналниот тракт и затоа се администрира парентерално, т.е. како инјекција или како континуирана инфузија, во зависност од областа на апликација. За надворешна употреба, хепаринските препарати се нудат како гел или маст за поддршка на третман на акутен оток по тапи повреди (модринки), и покрај тоа што хепаринот, поради неговите физичко-хемиски својства, не може да се докаже дека продира во кожата и затоа не може ефикасно да се апсорбира.
Дозата на хепарин не се дава во грамови, туку во меѓународни единици (IU): Една единица спречува згрутчување на 1 ml цитратна плазма по додавање на CaCl2 на 37 °C за еден час.
Фракционирана верзија на хепаринот, позната како нискомолекуларен хепарин е исто така достапна.
Структура
Хепарините се гликозаминогликани, кои се состојат од наизменични секвенци на D-глукозамин и уронска киселина (D-глукуронска киселина или L-идуронска киселина). Многу од мономерните единици содржат сулфатни групи поврзани со атоми на кислород и азот.
Почнувајќи од должина на синџир од пет моносахариди (три D-глукозамини и две уронски киселини), гликозаминогликаните покажуваат антикоагулантно дејство. Во зависност од градежните единци на синџирот, тие имаат многу негативни полнежи, преку кои се врзуваат за антитромбин III. Нативниот хепарин е познат и како нефракциониран хепарин (англиски: unfractionated heparin, UFH), додека деполимеризираните хепарини со просечна релативна моларна маса под 8000 (со најмалку 80% од хепарините под 8000) се познати како хепарини со ниска молекуларна тежина (англиски: low molecular weight heparins, LMWH) или нискомолекуларни хепарини.
Нефракционираниот хепарин во медицинска употреба (исто така наречен стандарден хепарин) има моларна маса од 6000 до 30.000 далтони (Da). Преку хемиско или ензимско фракционирање (расцепување) се добиваат нискомолекуларни, терапевтски корисни хепарини со просечна моларна маса од околу 5000 далтони: цертопарин (5400 Da), далтепарин (6100 Da), еноксапарин (4500 Da), парнапарин (50), надропарин (4300 Da). ), ревипарин (4400 Da) и тинзапарин (6500 Da).
Биосинтеза
Во телото, хепаринот се продуцира од страна на мастоцитите и базофилните гранулоцити во различни органи (на пример, белите дробови, цревата, тимусот и слезината).
Механизам на дејство
Хепаринот се врзува за антитромбин III, ензим кој циркулира во крвта и е протеазен инхибитор на следниве фактори на коагулација: тромбин (фактор IIa) и активиран фактор X, во помала мера активираните фактори IX, XI and XII, како и активираниот фактор VII во мала мера. Исто така, комлексот хепарин-антитромбин III ја инхибира активираната серин протеаза каликреин. Врзувањето за антитромбин III предизвикува конформациска промена во неговиот активен центар што резултира со негово активирање. Стапката на инактивација на факторите на коагулација од страна на антитромбин може да се зголеми до 1000 пати поради врзувањето на хепаринот.
Конформациската промена на антитромбин при врзувањето за хепарин ја засилува неговата активност во инхибиција на факторот Xa. За разлика од тоа, за инактивацијата на тромбин е потребно формирањето на троен комплекс помеѓу антитромбин, тромбин и хепарин. Поради оваа причина, активноста на хепаринот против тромбин зависи неговата големина, при што тројниот комплекс бара големина на хепаринот од најмалку 18 сахаридни единици за да може ефикасно да се формира. Поради ова, нискомолекуларните хепарини го инхибираат претежно само факторот Xa.
Фармакокинетика
Нискомолекуларните хепарини (LMWH) се администрираат поткожно. Тие имаат помал афинитет за плазмените белковини, васкуларните матрични белковини, макрофагите, тромбоцитите и ендотелните клетки. Ова ја објаснува подобрата биорасположивост, подолгиот полуживот на елиминација и исклучиво реналниот клиренс на LMWH. По поткожната инјекција се постигнува над 90% биорасположивост. Ако функцијата на бубрезите е нарушена, дозата можеби ќе треба да се намали. LMWH не ја преминува плацентата и не е познато дека преминува во мајчиното млеко.
Медицинска употреба
Нискомолекуларниот хепарин (LMWH) е индициран, меѓу другото за:
За повеќето од нискомолекуларните хепарини сè уште може да нема одобрение за користење за секоја од овие индикации.
Контраиндикации и ограничувања во употребата
Хепарините не смеат да се користат ако постои сомнителна или постоечка наклонетост кон крварење, гастроинтестинални улкуси и доколку постои веројатност за спонтан абортус. Неопходна е критична анализа на придобивките и ризиците од терапијата со хепарин како и внимателно лабораториско следење на пациентот во случај на:
високо дозиран хепарин:
Во случај на процедури за регионална анестезија блиску до 'рбетниот мозок (спинална анестезија или епидурална анестезија), нефракционираниот хепарин (UFH) треба да се прекине четири до шест часа претходно и повторно да се дава не порано од еден час по интервенцијата. Во случај на LMWH профилакса, активната супстанција треба да се прекине 12 часа претходно, во случај на LMWH терапија 24 часа претходно и да се дава повторно дури четири часа по процедурата.
Несакани дејства
Главниот несакан ефект на хепаринот е крварење. Ризикот зависи од дозата и се зголемува со истовремена употреба на други антикоагулантни лекови. Како противотров може да се администрира протамин интравенски. Хепаринот може да доведе до т.н. хепарин индуцирана тромбоцитопенија. Противтелата против хепарин можат да доведат до крварење опасно по животот и формирање на тромби. Третманот подолг од четири недели може да предизвика мерливо намалување на густината на коските. До 2-3% од пациентите на долготраен третман со хепарин страдаат од остеопоротични вертебрални фрактури. Реверзибилно зголемување на трансаминазите е исто така вообичаено. Хепарините со ниска молекуларна тежина покажуваат помала фреквенција на овие несакани ефекти. Сепак, тие имаат понизок терапевтски ефект од хепаринот со подолг ланец поради нивниот помал ефект врз деактивирањето на тромбин.
Контрола
Кај пациентите кои добиваат нефракциониран хепарин (UFH), потребни се лабораториски контроли со мерење на парцијално тромбопластинско време (partial thromboplastin time, PTT) со цел да не се дава ниту преголема доза (ризик од крварење) ниту премала доза (ризик од тромбоза) на хепарин.
Бело Хоризонте
Бело Хоризонте или Бело Оризонте (порт. Belo Horizonte, значи убав хоризонт) — град во Бразил и главен град на државата Минас Жераис. Неформалниот назив на градот е Беага (Beagá), затоа што така на португалскито јазик звучат иницијалите БХ. Градот е центар на доста интензивни економски и културни активности со извонредна инфраструктура и на национално и на интернационално ниво. Бело Хоризонте е е ден од четирите најголеми градови и регии во Бразил. Според проценките од 2007 година во градот живееле 2,412,937 жители.
Една од интересните одлики на Бело Хоризонте, по која е најпознат град во Бразил е непропорционалниот однос во бројот на жените и мажите. Кон средината на 90-тите години од XX век, во градот имало 175,000 жени повеќе од мажи. Никој не ја знае причината за тоа, но се претпоставува дека причината е тоа што мажите оделе од градот во потрага по работа, а жените останувале да живеат тука заедно со своите семејства.