cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тврдина Боден
Железниците го забрзуваат планирањето
До 1860-ти години, првите шведски железнички главни линии биле завршени во јужниот дел на земјата, а до 1881 година северната главна линија стигнала до Онге. Во исто време, од другата страна на Ботнискиот Залив, финската главна железница до Оулу била речиси завршена и наскоро ќе била од голема корист за Русите за транспорт на воен персонал и залихи кон шведската граница во случај на војната. Во комбинација со планираниот железнички потег Лулео – Боден – Галиваре – Кируна – Нарвик (линиите на железната руда и Офотен), ова би претставувало одлична можност за Русите да ја исполнат нивната скриена желба да ја искористат контрола на северна Скандинавија и пристаништата на Атлантикот на норвешкиот брег. Некои офицери, и шведски и норвешки, во втората половина на 1880-ти години го забележале зголеменото стратешко значење на северна Скандинавија и Лапонија како ефект на изградбата на железничките линии во областа. Ова го забележал и членот на Риксдаг, Јоан Ерик Нистром од изборната област на Норботен, кој — загрижен за железницата до Оулу — поднел предлог за зајакнување на одбраната на Горен Норланд во 1885 година. Иако најсеверниот дел од главната линија низ Горен Норланд бил одамна планиран, дури во 1887 година и победата на протекционистичкото крило на партијата Лантмана на изборите таа година финансиските средства — од зголемениот трговски тарифен приход — и политичката волја овозможила завршување на железничката пруга низ Оверлулеа, како што Боден понекогаш бил нарекуван. „Заспаните ресурси и брзата експанзија“ во Горен Норланд биле две причини да се изгради железница до ретко населената област; друг фактор кој имал голем удел во одлуката за завршување на главната линија било преземањето од страна на владата на линијата Лулео-Галиваре, која претходно била во рацете на англиска компанија. Ова било многу профитабилно, бидејќи значително го олеснило транспортот на железна руда од рудните полиња околу Кируна и Галиваре до брегот за понатамошен транспорт со брод. Друга англиска компанија во 1860-ти се обидела да изгради комбинација од железница и канал за таа област, но банкротирала пред нивните планови да бидат завршени. Компанијата која склучил договор за новата железничка линија доживеала слични економски тешкотии и шведската држава одлучила да ја купи речиси завршената линија за да ја заврши во 1891 година.
Одлуката да се заврши железничката пруга до Боден предизвикала интерес за Норботен кај членовите на шведскиот Генералштаб, а началникот Аксел Рапе отпатувал во регионот во 1887 година. Во неговиот извештај се споменуваат изменетите стратешки опции поради железничките линии од двете страни на Заливот и потребата од некакво утврдување во Боден, но тој исто така ги ублажил претходните размислувања за рускиот интерес за линијата Лулео-Нарвик. Извештајот на Рапе директно влијаел врз идниот дел од железничката линија во Норботен. Подоцна биле следени неговите препораки, главно засновани на неговото и военото планирање на Генералштабот, да не се гради линијата долж брегот или да се гради сè до шведско-финската граница кај Хапаранда. Следниот извештај завршен во 1890 година од Комитетот за неутралност од 1888 година, со Аксел Рапе како еден од нејзините членови, сугерирал дека за веродостојна неутралност потребна е зголемена одбрана на сесевероисточната граница и предложил буџет од 1,3 милиони шведски круни, што одговараат на околу 11 милиони американски долар денешни пари, за изградба на постојани утврдувања во Боден.
Харцгероде
Градски пожари
Поради својата заштитена локација, градот не страдал многу од многуте воени конфликти, но бил постојано уништуван од пожари. Пред 1503 имало голем пожар. Во 1635 (на денот на летото) секоја зграда во градот била разорена со исклучок на седум куќи. На 30 јуни 1722, 42 куќи изгореле. На 23 октомври 1817 година, 52 куќи изгореле.
Тврдина Боден
Зошто Боден?
Следната година, во 1891 година, Рапе напишал меморандум во кој подетално го објаснил буџетот, кој одеднаш се зголемил на 4,5 милиони круни за финансирање на изградбата на две упоришта во Паглабергет и Абергет со вкупно шест долги топови, десет хаубици и осум топови за брзо гаѓање, сите во оклопни одбранбени единици, заедно со митралези и бункери, касарни и складишта за снабдување. Планот вклучувал резервен баталјон од 1.000 луѓе, артилериски баталјон од 600 луѓе, инженерска чета од 120 луѓе и персонал за снабдување и депо. Големата студија на Аксел Рапе за постојаните утврдувања на Шведска — мандат што му бил даден во 1882 година — била објавена во 1892 година и го зацврстила ставот дека е потребна централна тврдина во Боден за поддршка и снабдување на војниците што се собираат помеѓу реката Луле и источната граница, заедно со зајакнувањето на крајбрежната одбрана во Стокхолм, Гетеборг и Карлскруна.
Иако Рапе не ја отфрлил целосно можноста за германски или британски напад врз јужна Шведска доколку се укаже прилика, тој сметал дека Русија е најреалната закана. Имало само две веродостојни сценарија за војна со Русија: или Шведска ќе се вклучи во војна меѓу Германија и Русија, при што јужна и централна Шведска би биле бојно поле, или Русија би извршила ограничен напад на Норботен за да стигне до северна Норвешка и Атлантикот, напад за кој Рапе претходно рекол дека не е многу веројатен. Рапе ја омаловажил стратешката важност на линиите Офотен и железната руда, и ја зголемил важноста на главната железничка линија до Боден, за која се дискутирало во тоа време, за да се забрза нејзиното завршување. Железничката пруга до Боден била речиси завршена до 1892 година, негирајќи ја потребата Рапе повеќе да ја игра таа политичка игра. Железничката линија до Боден била од најголема потреба за да може да се доведат војници до реката Луле — главната линија на одбраната — и идната тврдина таму.
Во текот на следните години се водела жестока дебата меѓу поддржувачите на армијата од едната и морнарицата од другата страна. Предложеното проширување на шведските утврдувања на национално ниво, кое пак довело до помалку пари потрошени за флотата, вознемирило многу поморски поборници, меѓу нив Вилхелм Дирсен, подоцна министер за одбрана, и Фредрик фон Отер, подоцна адмирал и премиер на Шведска. Тие тврдеале дека теоријата за централна одбрана ќе остави големи делови од шведската земја во рацете на непријателот, и наместо тоа предложиле помали утврдувања на границата, заедно со зајакната морнарица. Дебатата била неубедлива и барањето за 500.000 круни за да се започне изградбата на тврдината не било прифатено од владата. Наместо тоа, тие сакале комитет дополнително да ги истражи сите шведски утврдувања и можни нови градби. Така бил формиран Комитетот за утврдување од 1897 година. Комитетот, предводен од претседавачот Јеспер Крусебјорн, дискутирал и детално ја испитувал одбраната на Норланд, а исто така отпатувал во Боден. Изборот на Боден како најпогодно место за утврдување, според конечниот извештај на комитетот објавен на 25 јули 1898 година, имал бројни причини:
Конечна одлука
Извештајот ги пресметал трошоците на 8,7 милиони круни, што во денешните пари се околу 70 милиони долари, потрошени во вкупен распоред за изградба од еден четиригодишен период и два тригодишни периоди. Трошоците сè уште биле значително пониски од оние на неодамна изградени или модернизирани утврдувања на континентот; Белгија потрошила еквивалент од 62 милиони круни на утврдените позиции Лиеж и Намур покрај Меза додека Романија потрошила 63 милиони круни за зајакнување на одбраната на Букурешт и 16 милиони круни за утврдувања долж реката Сирет. Во 1899 година, Рапе му предложил на Риксдагот — во согласност со плановите на Комитетот за утврдување — да започне изградбата на веќе постоечките утврдувачки работи во Шведска, додека прашањето за Боден било одложено за следната година. Планот добил поддршка од првиот дом, но не и од вториот, но кога бил ставен на заедничко гласање на двата дома, предлогот поминал. И покрај тоа што резултатот навистина не значел ништо конкретно за евентуалната градба во Боден, сепак и за тоа прашање ова се сметало за голем успех. Во текот на последните години од векот, општиот став на Риксдагот кон армијата станал попозитивен, најверојатно поради зголемената русификација на Финска, зголемената тензија во Унијата меѓу Шведска и Норвешка и гласините дека руските пилари што работеле во Шведска, исто така, работеле за Окрана, тајната руска полиција. И покрај овој напредок, поради неуспеси за други прашања Аксел Рапе бил заменет од местото министер за војна во 1899 година со Јеспер Крусебјорн, кој го наследи проектот за утврдување на Боден. Крусебјорн тргнал по стапките на Рапе — опишан како „духовен татко на Боденската тврдина“ благодарение на неговите напори — како што предложил, во согласност со планот на Комитетот, Риксдагот да одвои првична сума од 560.000 круни кои би биле искористени за започнување на изградбата на Боденската тврдина. Крусебјорн, исто така, го задржал верувањето на неговиот претходник и на комитетот во кој тој бил претседател, дека тврдината Боден кога ќе биде завршена треба да дејствува како оперативна база за сите трупи при одбрана на Норботен, дека треба да служи како тврдина за снабдување на војниците стационирани помеѓу неа и линијата на фронтот и дека треба да служи и како тврдина за блокирање во случај на ненадеен руски напад.
Резултатот од гласањето одржано на 7 мај 1900 година, датум што може да се смета како раѓање на тврдината, во првиот и вториот дом биле исти како и претходната година. Првиот дом го поддржал предлогот со резултат 108–16, но предлагачите стравувале од пораз во вториот дом. За време на дебатата и премиерот на Шведска, Ерик Густаф Бостром и Јеспер Крусебјорн се заканиле дека ќе поднесат оставки од нивните функции доколку предлогот не биде прифатен, за да извршат притисок врз вториот дом. Бостром го кажал следново тој ден: "Верувајте господа, ова прашање го сметам за толку важно што доколку добијам дефинитивен одговор дека не е прифатено од шведскиот Риксдаг, повеќе нема да останам на ова место."И по ова, вториот дом гласал против предлогот, со пребројување на гласовите од 73-130. Ниту Бостром ниту Крусебјорн не поднеле оставки, бидејќи по понатамошна дискусија и гласање било одлучено прашањето да се реши со заедничко гласање. Првиот дом гласал за, 125-14, додека вториот дом гласал против, 87-135, со вкупен исход од 212-149 за изградба на Боденската тврдина и распределба на средствата потребни за почеток на изградбата. Финансирањето за купување на земјиштето на кое требало да се изградат утврдувањата во голема мера било обезбедено неколку години однапред од две доброволни организации. Организацијата за утврдена одбрана на Горен Норланд и Шведската женска организација собрале 71.000 круни од потребните 131.000 круни за купување земјиште.
Почетна работа
Главната инспирација за дизајнот — во кој тврдините се копаат во планините наместо да се градат на нив — дошла од тврдината Вабергет во близина на тврдината Карлсборг. Тврдината Вабергет била изградена во 1890-ти и нејзината јужна тврдина била првата тврдина во светот која целосно ја користела заштитата што ја обезбедува самата основа со тоа што сите нејзини функции биле вградени во планината. Тврдината Вабергет служела како прототип за тврдината Боден и многу други идни утврдувања во Шведска, вклучувајќи ги фиксните армиски и крајбрежните артилериски батерии од крајот на 20 век, кои на Шведската агенција за утврдувања ѝ дале светско реноме. Подготвителната работа започнала во 1900 година и се состоела од разновиден број задачи, почнувајќи од купување кревети за градежните работници, изградба на ново утоварување за железницата, изградба на патишта до различни градилишта и расчистување на земјата од тие сајтови. Планот за утврдувањата во Боден — што беше термин користен до Првата светска војна кога сегашното име Боденска тврдина стана широко распространето — во голема мера се засновал на предлогот даден од Комитетот за утврдување од 1897 година. Дури и пред да започнат градежните работи, трошоците за тврдините се проценувале дека ги надминуваат претходните пресметки за педесет проценти. Во декември 1901 година, само неколку месеци по првата работа на минирање што била извршена во Гамелангсбергет во јули 1901 година, трошоците за четирите тврдини североисточно од реката се очекувале да бидат шеесет и пет проценти поскапи од првичната пресметка. Шемите на тврдините во Дегербергет, Гамелангсбергет и Содра Абергет биле првите кои биле потврдени, што се случило на 11 мај 1901 година. Тврдината во Mjösjöberget го следела примерот на 3 април 1902 година и последната тврдина што добила потврден план била тврдината во Rödberget, на 19 мај 1903 година. Последната предложена тврдина, во Паглабергет, била избришана од плановите во 1906 година — заедно со батериите во Фелбергет и Сламбергет, како и утврдувањата во Аван и Свартбитрске — пред да започне каква било работа на тврдината, поради предлогот на новата Комитетот за утврдување од 1905 година, кој беше формиран по извештаите за големиот пораст на трошоците. На 9 февруари 1906 година, сегашниот министер за војна Ларс Тингстен пресметал дека вкупните трошоци треба да завршат на 19.220.000 круни, што е повеќе од двојно повеќе од трошоците пријавени од комитетот од 1897 година.
Целата работа на големите маси на карпи била извршена рачно, без никаква помош од машини со погон, бидејќи првата централа во Боден била изградена речиси десет години подоцна во 1909 година. Првата работа што била направена на локацијата беше да се создаде голем ров, 9 – широк и со длабочина од 6 m или повеќе, што би го опкружувало јадрото на тврдината. Создавањето патролни ровови и места за одбранбените на врвот на тврдините исто така била работа направена рано. Екипите на работниците прво ќе се спуштела долу во темелите користејќи штипки и чекани, а потоа користете барут за да ја експлодираат карпата на паршиња што можеле да се транспортираат далеку од местото, со користење на рачни колички, коњи подготвени вагони и во некои случаи Декаувил железници. Кога ровот, или делови од него, биле завршени, започнала работата на внатрешниот дел на тврдината со хоризонтално досадување од дното на ровот во самата планина. Оваа работа била многу потешка — цената за секој кубен метар миниран тунел била пет пати поголема од цената на кубен метар миниран ров — и поради ограничениот простор во тунелите и поради ризикот од оштетување на карпата. Употребата на црн прав наместо динамит го намалила ризикот од оштетување на карпите, но го зголеми и времето потребно за завршување на тунелите. Сè на сè, количеството на камената подлога ископана, минирана, натоварена и транспортирана подалеку од тврдините се проценува на околу 300,000 m3.
Завршни допири
Кога рововите и тунелите биле завршени, започнале бетонски дела, вклучувајќи тротоарите, изградба на системи со греди во тврдините со вториот кат, скали, преградни ѕидови и counterscarp галерии. Водните бунари биле спуштани до длабочина до 200 m за да се гарантира снабдувањето со вода, бидејќи тврдините требале да бидат самоносни. Сепак, најсложениот дел од проектот била изградбата, транспортот и поставувањето на оклопните одбранбени и самото вооружување. Две компании претходно имале склучени договори за изградба на други утврдувања во Шведска, шведската AB Bofors-Gullspång и француската Compagnie des Forges de Châtillon, понуди од двете компании веќе постоеле во 1901 година, но дури по тестовите спроведени во декември 1902 година, Шведската компанија била склучена и добила кралско одобрение на 26 мај 1903 година. Нарачката беше за 8.4 cm и 12 cm парчиња што требале да се монтираат на првите три тврдини. Следните две тврдини во Родбергет и Мјосјобергет требало да имаат 15 cm парчиња, нарачка би добила и Bofors, но поради факторот време, неколку од нив всушност биле испорачани од француската компанија. Цената на еден оклопен бедем за 12 cm парче била речиси 100.000 круни — околу 800.000 долари (од 2011 година) во денешни пари — и можел да тежи до 100 t. Бил испорачан во делови за да се поедностави транспортот, но најтешкиот дел сепак имал тежина од 26 t. Деловите биле испорачани со железница до Боден и истоварени со помош на подемен кранови. Бидејќи патиштата од тоа време не можеле да се справат со тежината во текот на летото, транспортот морал да почека до зимата кога мразот ја зацврстувал земјата. Деловите од куполата биле подигнати на санки влечени од 16-30 коњи во зависност од ситуацијата. Најтешкото протегање, нагоре по планината, било обработено со помош на блок и справи, ровот бил преминат на привремено изградени цврсти дрвени мостови и монтажата на куполата била завршена со кранови. Голем дел од монтирањата за одбранбените куќи биле завршени до крајот на 1905 година и покрај суровите зимски услови за работа, со температури кои паднале под −40 °C на моменти. Врвот на работната сила изнесувал околу 900 мажи,  но нивниот број флуктуирал, со најмал број активни работници во текот на зимските месеци. Првото артилериско пробно пукање било спроведено на 15 јануари 1907 година кога оружјата во Гамелангсбергет ги испукале своите први куршуми и сите пет тврдини „биле во одбранбена состојба“ до 1908 година
Две светски војни
Бидејќи Шведска остана неутрална од 1816 година, тврдината Боден никогаш не била ставена на тест. Сепак, постојат неколку индикации за тоа како Боден, гарнизонот, тврдината и неговата екипа би доживеале воен напад. Веќе во 1904 година, Ларс Тингстен — командант на полкот Норботен, подоцна министер за војна и прв командант на тврдината Боден — изразил загриженост поради малиот број војници што се планирале да го гарниционираат градот. Воените планови на армијата од 1892 година имале два пешадиски баталјони стационирани во областа, и дозволиле уште три или четири да бидат префрлени таму, додека Тингстен известил дека баталјоните треба да броеле најмалку 24, а можеби дури и 33. Недостатокот на персоналот, а уште повеќе недостатокот на организација, се покажал кога тврдината била тестирана против главниот државен удар за време на воена вежба во април 1913 година. На чело со својот командант Брор Мунк, коњичкиот полк Хусарскиот полк на престолонаследникот успеа да ја преземе контролата врз железничката станица, железничкиот мост, складиштето за убојни средства, електричните работи и водоводот за само еден ден. Кога единицата стигнала до зградата на штабот, Тингстен, сега командант на тврдината, видел дека неговите претходни грижи се остварувале. И покрај ова, воениот пешадиски гарнизон не бил повеќе од четири баталјони во 1937 година. Но, како што завршила Втората светска војна, тврдината добила нова улога. Од 1943 година на повеќе не требало да застане самостојно против непријателот кој опсадува, туку стана само едно парче во поголема мрежа на утврдувања. Силата за време на војната никогаш не била повеќе од 12.000-13.000 мажи, додека пресметките зборувале за најмалку 25.000 мажи, до 40.000 мажи, потребни за да се издржи опсадата.
Шпионажа
Строга тајност ја опкружувала тврдината многу долго, а имало неколку обиди од страна на странски сили да се стекнат со знаење за разни видови информации. Еден ран можен обид за шпионажа биле руските пилари кои патувале низ Шведска, главно во Норланд во текот на последните години од 19 век и годините пред Првата светска војна. Голем дел од шведското население верувало дека пиларите, вкупно не повеќе од 300 во Шведска, биле шпиони најмени од Окрана, руската тајна полиција. Некои извори веруваат дека пиларите никогаш не биле испратени на одредени мисии, туку дејствувале како несвесни шпиони, само имале контакт со Окрана која ги испрашувала во врска со нивните искуства кога се вратиле во Русија. Други извори тврдат дека барем некои од филтрите кои Окрана ги сметала за најкорисни биле образовани во уметноста на шпионажа и всушност им биле дадени специфични мисии, како и дека им биле платени 300 рубљи по сезона за нивната работа. Друга форма на овој вид легална шпионажа се верува дека била спроведена од германското движење Вандервогел за време на доцниот меѓувоен период.
Првиот познат обид за намерна шпионажа против тврдината бил спроведен во 1913-1914 година. Еден поранешен поручник во Данската крајбрежна артилерија, А.Б Фредриксен бил криен во Копенхаген од страна на рускиот воен аташе во Стокхолм, полковник Асанович. Фредриксен бил испратен во Боден со задача да ја истражи тврдината и нејзината околина. Тој и неговата сопруга престојувале во пансион во градот, а редовно се допишувале со својот работодавец кој престојувал во Копенхаген. Исто така, преписката го разоткри обидот, кој не бил многу успешен во однос на информациите што ги добија Русите. Тие имале подобра среќа кон крајот на 1914 година со двајца браќа по име Хиука, кои и двајцата служеле со еден од артилериските полкови во Боден, артилерискиот полк Норланд. Тие биле откриени поради нивното екстравагантно живеење, а се дознало дека еден од браќата — и покрај неговото вработување во армијата — имал финско-руско државјанство. Тие и дадоа разузнавачки информации на Русија, но целосниот обем на аферата никогаш не бил откриен. Помал случај на германска шпионажа бил разоткриен за време на Втората светска војна. Првиот трајно стациониран германски офицер во Лулео, Хауптман Шулц, бил фатен како фотографира делови од утврдувањата и бил депортиран. Веројатно е дека неговата шпионажа не била нарачана од некоја виша команда туку самоиницијативно дело.
Два обемни случаи на шпионажа во Шведска за време на Студената војна се ја вклучувале тврдината Боден, обата откриени во 1951 година. Случајот Енбом го вклучувал Фритиоф Енбом, поранешен работник во шведските државни железници во Боден, а подоцна и локален уредник на комунистичкиот весник Норскенсфламман. Тој бил откриен од сопствениот невнимателен разговор — често под дејство на алкохол — со сопствениците на куќата во Стокхолм каде што престојувал откако се преселил таму од Боден. Семејството ѝ кажало на шведската служба за безбедност по божиќните празници во 1951 година, а Енбом бил уапсен на 16 февруари 1952 година. За време на испрашувањето, тој признал дека — од февруари 1943 до април 1951 година — се сретнал со советските работодавци околу 25 пати. Енбом дал голем број разузнавачки информации, повеќето од јавни извори, но и тајни, од кои вооружувањето на една од тврдините во тврдината била една од информациите што се однесувале на тврдината Боден и блиските утврдувања. Тој бил осуден на доживотна тешка работа, но бил ослободен по десет години. Другиот случај го вклучувал Ернст Хилдинг Андерсон, кој беше уапсен на 21 септември 1951 година. Тој извршил седум мисии за Советите и им дал првенствено информации во врска со шведската морнарица, но и информации за утврдувањата долж брегот на Норланд, и инициран извештај за тврдината Боден и единицата на воздухопловството сместена во Боден и Лулео, Норботен. Корпус на воздухопловната база. Андерсон, како и Фритјоф Енбом, бил осуден на тешка работа доживотно.
Студена војна и деактивирање
Тврдината постепено била модернизирана во децениите по Втората светска војна, вклучувајќи понова главна артилерија за некои од тврдините и понова секундарна артилерија за сите тврдини, како и други подобрувања. Но, развојот на ново оружје и еволуцијата на војувањето за време на Студената војна постепено го намалиле значењето на утврдувањата. Оружја како што се ракети и паметни бомби ги направиле големи статички тврдини како што е Боден тврдина да изгледаат застарени кога тие ја покажаале својата вредност за време на Заливската војна во 1991 година. Тврдината Мјохобергет била деактивирана и отстранета од организацијата за време на војна дванаесет години порано, во 1979, и помалку од десет години по Заливската војна и распадот на Советскиот Сојуз, четирите други тврдини го следеле примерот. Последниот истрел бил испукан од Родбергет во 14:11 часот по месно време на 31 декември 1997 година, и точно една година подоцна, на 31 декември 1998 година, таа последна тврдина била деактивирана по 90 години служба.
Сите пет тврдини и три позиции на батерии — Лекерсбергет, Нора Абергет и Содра Сламбергет — биле прогласени за историски градби во летото 1998 година и треба да се зачуваат за во иднина. Балонскиот хангар, единствен од ваков вид во Шведска, бил прогласен за историска зграда три години подоцна во 2001 година Две тврдини, Родбергет и Содра Абергет, се одржани во работење, а поранешната се користи како туристичка атракција со тури, а има и можност компаниите да одржуваат помали конференции внатре во тврдината. Се очекувало над 10.000 посетители да ја посетат тврдината Родбергет во 2002 година, во просек по 300 на ден во текот на летото. Тврдината Боден, исто така, сè уште е една од поздравувачки батерии во Шведска, која пука поздрав со 21 пиштол на специјални прилики како што е Националниот празник на Шведска и родендените на некои членови на шведското кралско семејство. Тврдината била направена како батерија за поздрав на 2 јуни 1931 година, но бидејќи тврдините деактивирани, поздравот сега се испука со четири топови сместени во Кварнген во центарот на Боден.
Митови и влијание
Поради строгото обезбедување околу гарнизонот, многу гласини кружеле за време на животниот век на тврдината. Некои подоцна биле отфрлени како митови или како дезинформации, но други биле потврдени. Една честа гласина била дека артилеријата на главните тврдини има опсег на оган што овозможил да се пука во важното пристаниште Лулео оддалечено повеќе од 40 километри, но во реалноста, максималниот дострел на најоддалечените парчиња стрелање бил помалку од половина од тоа. Друг широко распространет мит бил дека сите тврдини биле поврзани една со друга со сложен систем на тунели под градот. Сепак, едно е потврдено дека тврдините биле користени како складиште за голем дел од шведскиот златен резерват. Околу една третина од вкупниот шведски златен фонд од 280 тони (9.000.000 ozt) се чувал во тврдината Дегербергет од 1941 година - транспортиран таму преправен како кутии со муниција - додека последните инготи не биле донесени од тврдината со шест оклопни автомобили во 1982 година, тврдината повеќе не требала да има деноноќен надзор.
Вкупните трошоци за изградба на тврдината Боден - некаде околу 20 милиони круни во тоа време - би одговарале на речиси 1 милијарда круни (од 2011 година) според индексот на потрошувачки цени што го користи владината агенција за статистика Шведска. И покрај ова, се тврди дека цената одговара на 4 милијарди круни денес, а исто така се тврди дека проектот бил поскап од проектот ЈАС 39 Грипен, кој чинел вкупно 106 милијарди круни, а секој авион чини помеѓу 300 и 500 милиони круни во зависност од тоа што да се вклучи во пресметката. Без разлика колкава е вистинската цена, мислењата за Боденската тврдина значително се разликуваат, од тоа да се нарече фалбаџиски проект и „Проект ЈАС на почетокот на векот“ до една од причините што ја задржа Шведска од двете светски војни. Тврдината имала и психолошки аспект, со тоа што нејзиното само постоење го држела цврсто држење на умовите на луѓето - во суштина функционирајќи како зајакнување на моралот - за време на времето кога Шведска беше во сенка на војната.
Дегерберже
Тврдината Дегербергет бил планиран и изграден на планината Дегерберге, северно од Боден и западно од езерото Будбитраске, помеѓу 1900 и 1908 година. Тоа била единствената тврдина во групата северни тврдина како што е дефинирано во одбранбените планови за Боденската тврдина од 1914 година. Главната артилерија се состоела од четири 12 cm канон m/99, поддржан од уште четири 8.4 cm канон м/94-04 кои беа заменети со 8.4 cm канон м/47 во почетокот на 1950-тите. Опкружена со капониерски ров од сите страни, областа на тврдината има и една набљудувачка станица, две локации за рефлектори и два поголеми бункери. Дел од шведскиот златен резерват бил чуван овде од 1941 до 1982 година. Тврдината Дегербергет била деактивирана во 1992 година заедно со тврдината Гамелангсбергет.
Мјохобергет
Тврдината Мјохобергет била планирана и изградена помеѓу 1900 и 1908 година. Дел од источната група на тврдини заедно со тврдината Гамелангсбергет, се наоѓала на планината Мјохобергет источно од Боден. Како Rödberget Fort беше опремена со 15 cm fästningshaubits m/06 како главна артилерија, заедно со стандардната секундарна 8,4 см топ и терцијар 57 mm капониерски топ. Бидејќи тврдината Rödberget била повторно опремена со нова главна артилерија во 1970-тите, Тврдината Мјохобергет е единствената која сè уште има 15 cm главната артилерија бидејќи била деактивирана во 1979 година, околу 20 години порано од другите тврдини. Како и другите две тврдини североисточно од Боден, од сите страни е опкружена со ров. Тврдината, исто така, има голем бункер и два рефлектори во близина.
Содра Обергет
Единствената тврдина што нема четири различни страни, тврдината Содра Обергет наместо тоа се одликува со триаголен дизајн кој првично бил планиран за сите тврдини, а југозападната страна е формирана од планинскиот гребен наместо од капониерски ров. Тврдината — планирана и изградена на планината Содра Абергет јужно од Боден помеѓу 1902 и 1908 година — заедно со тврдината Родберге била дел од јужната група тврдини. Исто како и соседната тврдина Родбергет од другата страна на реката Луле, тврдината Содра Обергет има четири бункери, две места за набљудување и две локации за прожектори во својата околина.
Родберже
Можеби најпознатата од петте тврдини, тврдината Родбергет, сместена на планината Родберге југозападно од Боден, била последната во редот за изградба, која започнала во 1903 година. Тврдината била завршена во 1908 година. Во исто време, уште два 12 cm топови биле поставени на новоизградено мало сателитско утврдување северно од тврдината. Тврдината Родберже била дел од јужната група тврдини заедно со тврдината Содра Абергет од другата страна на реката Луле. Овие две тврдини — разлика од другите тврдини — немаат капонирски ров од сите страни, бидејќи западната страна на тврдината Родберге е заштитена со природниот гребен на планината. Околината има четири големи бункери, две места за набљудување и две локации за рефлектори. Денес, тврдината Родберже е единственото поголемо утврдување на Боденската тврдина што е отворено за јавноста.
Во медиумите
Тврдината, исто така, се споменува во операцијата Гарбо, роман од три тома напишан од Хари Винтер, псевдоним за непознат број луѓе. Техно-трилерот е за советската инвазија на Шведска и додека тврдината Боден не е главен дел од приказната, едно поглавје во првиот том накратко ја спомнува Форт Содра Обергет и две поглавја во вториот том се посветени на настаните во и околу тврдините, тврдините Содра Абергет и Мјохобергет се спомнати по име, додека тврдината Родберже е опишана подетално.
30-минутна епизода од серијата Hemliga svenska rum („Тајни шведски простори“) на шведскиот јавен радиодифузер SVT ја опфати тврдината Боден и нејзините тајни, помалку познати факти и митови. Програмата ја наведе употребата на тврдината Дегербергет како складиште за златниот резерват и други информации од 100-годишната шведска воена историја за „една од најнеобичните и можеби најмоќните градби во Шведска“.
Наводи
Сите извори се шведски освен ако е поинаку забележано.
NGC 2810B
NGC 2810B — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Откривање
Објектот е откриен на 3 декември 1788 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2810B е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 16,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 m, додека површинскиот сјај изнесува 11,8 m/лм2. NGC 2810B има привидни димензии од 0,2' х 0,1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 9 ч 21 м 58,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 71° 52' 0". Положбениот агол на објектот е во износ од 80°.
Други поделби
Проучување на NGC 2810B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 277; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4379. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1325.
The Philly Kid
The Philly Kid е американски акционен филм од 2012 година, во режија на Џејсон Конери во кој главните улоги ги толкуваат Вес Чатам и Девон Сава.
Содржина
По десет години во затворот во Луизијана откако бил погрешно осуден за напад и убиство на полицаец, НСАА борачот и шампион Дилан Мегваер е пуштен на слобода. Враќајќи се во неговиот дом во Батон Руж Луизијана, се среќава со неговиот пријател Џејк кој е во длабока неволја со коцкарски долгови, а Дилон се согласува да го исплати неговиот долг борејќи се во кафез. Компликации се случуваат со офицерот кој го уапсил Дилон, корумпиран полицаец, новата девојка на Дилон, и промотори на борбите. Неговите проблеми се поврзуваат со неговите победи; на крајот системот бара да фрли рака.
Напад во Новара во 2021 година
Нападот во Новара бил напад со возило што се случи утрото на 18 јуни 2021 година, за време на протест пред супермаркет во Новара, Пиемонт, Италија, што резултирало со една смрт и двајца повредени.
Напад
Околу 20 работници протестирале пред супермаркетот Лидл на улицата Гуидо ил Гранде во италијанскиот град Новара, Пиемонт, кога маж намерно удрил со својот камион во толпата, убивајќи го 33-годишниот Адил Белахдим и ранил двајца. Возачот избегал од местото на настанот, но неколку минути подоцна бил уапсен.
Калина Дупка
Калина Дупка — пештера која се наоѓа на планината Бистра, во близина на селото Лазарополе. Се состои од еден меандерски канал со должина од околу 300 метри. Во нејзиниот почетен дел истражувана е рецентната пештерска фауна, при што е пронајден ендемски претставник Troglophilus Lazaropolensis. Според категоризацијата на пештерите во Македонија, Калина Дупка спаѓа во категоријата Значајни пештери
Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Дивље
'''Св. Илија''' — главна црква во скопското село Дивље, Општина Петровец. Му припаѓа на Северноскопското архијерејско намесништво во Скопската епархија на МПЦ - ОА.
Храмот е мала еднокорабна градба со правоаголна основа и цилиндричен свод со калкански покрив, изградена од делкан камен без тули и со мала врата. Внатрешноста е лошо осветен. Конаците се малки, веројатно изградени во XIX век.
Шчавница
Шчавница (германски: Штајнц/Stainz) ― река долга 56 км во Штаерска, Словенија. Извира во близина на Згорња Велка и тече по Словенечките Гори кон југоисток. Го минува замокот Негова и Свети Јуриј на Шчавница, поминува низ Гајчевското Езеро и паланката Љутомер, и конечно се влева во Мура од десно во Разкрижје.
Шчавница е една од најзагадените реки во Словенија.
Национален парк Хуаскаран
Национален парк Уаскаран (Parque Nacional Huascarán) е национален парк во Перу кој го опфаќа најголемиот дел од планинскиот венец познат како Кордиљера Бланка (највисокиот тропски планински масив на светот) кој е дел од централните Анди, во регионот Анкаш. Паркот зафаќа површина од 340.000 хектари (околу 3.400 км2) и е управуван од перуанската мрежа на заштитени природни области: СЕРНАНП (Servicio Nacional de Áreas Naturales Protegidas). Прогласен бил за светско наследство во 1985 година од УНЕСКО, а исто така е добро познато планинарско место и се наоѓа во уникатна биоразновидност со растителни видови како што се Puya raimondii, дрвјата од родовите Polylepis и Buddleja, и животни, како што се очилни мечки, кондори, викуња и перуански елен.
Паркот е приближно 150 километри долг од север кон југ и во просек е околу 25 километри широк. Западната падина на Кордиљера Бланка се спушта кон Тихиот Океан преку реката Санта, а источните падини се спуштаат до реката Марањон, а на крајот до реката Амазон и Атлантскиот Океан.
Историја
Дефинитивно разграничување на Националниот парк Уаскарн билое можно преку пренамена на земјиштето во државна контрола со помош на компензирана експропријација на земјиште. Границите на паркот избегнуваат вклучување на населени места кога е можно, но неколку заедници продолжуваат да одгледуваат добиток, иако властите во паркот се обидуваат да ја регулираат практиката.
Во 1977 година, УНЕСКО го призна Националниот парк Уаскаран како биосферен резерват, кој ја покрива долината на реката Санта, далеку над границите на паркот, опфаќајќи многу села и градови. Во 1985 година, паркот бил прогласен за светско наследство.
Географија
Националниот парк Уаскаран ја штити Кордиљера Бланка, која е највисокиот тропски планински масив во светот. Сместен во централниот дел на Андите, паркот со површина од 340.000 хектари опфаќа височински опсег од околу 2.500 метри до неколку завеани врвови над 6.000 метри. Меѓу тие врвови се наоѓаат Уаскаран (највисокиот во Перу со 6.768 метри), Уандој, Копа, Уанстан, и многу други.
Другите географски одлики во рамки на паркот вклучуваат: долини во форма на U, 660 тропски ледници (најголемата глацијална област во тропските предели), 300 леднички езера и високи висорамнини пресечени со клисури со поројни потоци.
Клима
Климата во паркот има две добро дефинирани сезони: сезона на дождови од декември до март и сува сезона од април до ноември. За време на сезоната на дождови, грмотевиците се чести, а полињата и планинските падини се покриени со многу зелени нијанси; сепак, сушната сезона носи сонце скоро секој ден, но студени ноќи. Дневните температури во дождовната сезона можат да бидат од максимум 20 °C до минимум 5 °C; додека во сувата сезона максимумот може да биде 24 °C и минимум 2 °C.
Екологија
Бидејќи е највисокиот тропски планински масив во светот, Кордиљера Бланка може да се пофали со различни клими од субалпска до алпска и тундра. Долините и планинските падини се прекриени со расфрлани високи андски шуми и пасишта.
Фауна
Повеќе од 120 видови птици се пријавени на овие простори, вклучително и андкиот кондор, андската патка, пуна тинаму, кафеавоопашеста патка, андска патка, џиновско колибри, ибис, бело-кичурест нуркач, џиновска блатна кокошка, дрозд и андски галеб.
Повеќе од десет видови на цицачи биле забележани во паркот, неколку од нив се загрозени видови, вклучувајќи: пампасна мачка, андска планинска мачка, очилна мечка, на перуански елен, викуња, белоопашест елен, пума, во северна вискача, долгоопашеста ласица, смрдливец и андска лисица.
Флора
Околу 779 растителни видови се идентификувани во паркот, од кои Puya raimondii е една од најрепрезентативните и предмет на зачувување. Други растителни видови присутни во паркот се: Polylepis racemosa, Escallonia resinosa, Alnus acuminata, Senna birostris, Vallea stipularis, Lupinus spp., Vaccinium floribundum, Calamagrostis vicunarum, Festuca dolichophylla, Jarava ichu, Azorella spp, итн.
Активности
Посетителите на паркот можат да уживаат во активности како што се пешачење, гледање на дивиот свет, планински велосипедизам, скијање, планинарење, и културен туризам. Уаскаран има 25 патеки за пешачење и 102 планинарски места.
Паркот, исто така, има потенцијал за истражување во многу научни области, како што се: метеорологија, геологија, глациологија, ботаника, лимнологија, зоологија, екологија и управување со диви животни.
Во рамките на паркот има 33 археолошки наоѓалишта, кои вклучуваат: пештерски слики, антички населби, тераси за земјоделство, гробници, тврдини и наводнувачки работи. Помеѓу градовите Олерос и Чавин има и предколумбиски пат.
Прашања за животната средина
Меѓу главните вообичаени закани за паркот се повлекувањето на ледниците поради глобалното затоплување; хидроенергетски проекти; легално и нелегално рударско работење со ниски еколошки стандарди; и губење на биолошката разновидност на земјоделското земјиште и пасиштата (второто главно се должи на конфликт помеѓу целите на паркот и правата на месното население).
Космос-1717
Космос-1717 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Стражник (Дебреше)
Стражник — археолошко наоѓалиште во гостиварското село Дебреше. Претставува некропола од бронзеното време. Се наоѓа во близината на северниот раб на селото, на приватен имот, што лежи во подножјето на ридот Стражник, каде при земјоделски работи биле откриени три урни - керамички садови со мали држалки на најширокиот дел, со траги од пепел во нив. Урните биле вкопани во здравица. По површините на нивите се среќаваат фрагменти од керамички садови. Наоѓалиштето е загрозено со интензивната урбанизација на селото. Урните имаат аналогии во некрополите на Косово и јужното Поморавие и се датираат меѓу 1700-1200 година од старата ера.
Космос-1717
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 9 јануари 1986 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 40 килограми. Космос-1717 бил комуникациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 115,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 73,9°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1514 км, а најмалото на 1475.
Глигор Крстевски
Глигор Крстевски — македонски поет и критичар.
Животопис
Глигор Крстевски е роден во Прилеп на година. Работел како уредник во издавачката куќа „Култура“ и во Југословенскиот лексикографски завод, Скопје. Завршил Филолошки факултет во Скопје. Член на ДПМ од 1963 година. Автор е на книгите: Дивите ветрови, мојата колиба и јас (поезија, 1963), Отпори и прогони (студии, 1993). Добитник е на наградите: „Млад борец“, „13 Ноември“.
Тоса (куче)
Тоса, исто така познат како Тоса Ину или јапонски борец (土 佐 闘 犬) е раса на кучиња со потекло од Јапонија. Според класификацијата на FCI се категоризира како Втора група на FCI, меѓу молоси.
Изглед
Јапонскиот борец „тоса“ е голема и моќна раса. Тој мора да ја задржи агилноста и покрај неговата тежина. Тоса Ину има голема глава која делумно е во форма на клин. Исто така карактеристични се и борите на челото, спуштените уши, кои висат близу до образите. Неговото тело е долго и исклучително мускуларно и развиено. Крзното му е силно и тешко. Опашката е долга и дебела, а влакната се кратки. Тежината на машки кучиња се движи од 40 до 88 килограми. Женките се значително полесни и ретки се случаите масата да надмине 70 кг. Kaко и тежината, така и висината на овие кучиња во пракса многу варира. Висината за машки кучиња е во просек 64 - 77 см. Меѓутоа, горната граница на висината не е строго определена. Бојата на крзното може да биде жолта, црвена, кајсија, кафеава, а поретко е црна или тигреста.
Карактер
Јапонскиот борец тоса е една од најхрабрите раси на кучиња. Тој има одлична издржливост на физички напор и болка. Поседува независна автономна личност. Сопственикот на тосата мора да биде строг, а за луѓето кои се плашат, оваа раса не е препорачлива. Може да се дресира, но само ако сопственикот има решителност и не е флексибилен. Кога е социјализиран може да биде во придружба и со други кучиња и животни. Иако е голем, тосата може да живее во куќа или стан, но тој треба секојдневно да има активни вежби. И покрај својата тежина, со соодветна обука, може да постигне голема брзина и агилност. Исклучителната издржливост на тосата, кога е комбинирана со добра дресура, може да создаде куче за заштита на луѓето и објектите.
Грижа
Бидејќи има кратко влакно не е потребна поголема нега на крзното. Влакното му се менува неколкупати во годината. Крзно е силно и речиси бесчувствително на надворешни повреди. Кога има услови, треба да му се обезбеди семејна љубов, но тосата е прилагодлива и на условите без човечко присуство, особено ако неговата цел е да врши службени функции.
Историја
Расата тоса била развиена во 19. век со вкрстување на јапонското куче од Шикоку и кучиња од Европа. Меѓу другото, се користеле булдози, мастифи, поентери, доги, бул териери и, според некои извори, и стафорд териери. Покрај тоа, во создавањето на оваа раса биле користени и бернардинци и други европски борбени кучиња. Јапонскиот борец е, како што сугерира и името, создаден исклучиво за борба со кучиња. Поради неговата храброст и сила, таа раса се употребува во борби и денес, посебно во некои земји од Азија, Европа и Јужна Америка. Во земјите каде таквите борби се легални, оваа раса е многу популарна. И покрај нивната храброст и потенцијал да станат агресивни кон другите животни, оваа раса има благороден, сталожен карактер и развива особен емотивен однос кон својот сопственик, како и кон членовите на семејството.
Маргарета Андершон
Маргарета Андерсон (родена 1948 година) е политичар од шведската централна партија. Таа била член на Риксдагот од 1995 до 2006 година.
Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1980
Во списокот на освојувачи на медали по земји на Летните олимписки игри 1980 се наведени сите земји-учеснички на игрите кои освоија медали. Најуспешна нација на игрите беше репрезентацијата на Советскиот Сојуз, која освоила 80 златни од вкупно 195 медали.
Список по земји
Списокот е направен според информациите добиени од Меѓународниот олимписки комитет (МОК) и е во склад со прописите утврдени од страна на МОК за составување на ваквите списоци. Според прописите, земјите во списокот се претставени со нивните национални олимписки комитети, а се подредени по бројот на освоени златни медали. Доколку се случи две или повеќе земји да имаат еднаков број на освоени златни медали, подредувањето продолжува по освоените сребрени, па по освоените бронзени медали. Доколку се случи две или повеќе земји да имаат освоено ист број на златни, сребрени и бронзени медали, тогаш тие заземаат исто место во списокот и се прикажани според редоследот на првата буква во абецедата.
Карло Азељо Чампи
Образование
Чампи е роден во Ливорно (покраина Ливорно). Тој добил диплома по античка грчка литература и класична филологија во 1941 година на Нормално високо училиште во Пиза, еден од најпрестижните универзитети во земјата, бранејќи ја тезата, насловена Favorino d' Arelate e la consolazione Περὶ φυγῆς, под раководство на хеленистот Аугусто Манчини. Потоа бил повикан на воена должност во Албанија како поручник. На 8 септември 1943 година, на датумот на примирјето со сојузниците, тој одбил да остане во Фашистичката Италијанска Социјална Република и се засолнил во Абруцо, во Скано. Последователно, тој успеал да ги помине линиите и да стигне до Бари, каде што се приклучил на Акциона партија, а со тоа и на италијанското движење на отпорот. Во 1946 година се оженил со Франка Пила. Истата година, тој добил диплома по право на Универзитетот во Пиза и почнал да работи во Банка д'Италија. Тој, исто така, се приклучил на CGIL (Синдикат), кој го напуштил во 1980 година.
Банка на Италија
Во 1960 година бил повикан да работи во централната администрација на Банката на Италија, каде што станал генерален секретар во 1973 година, заменик генерален директор во 1976 година и генерален директор во 1978 година. Во октомври 1979 година, тој бил номиниран за гувернер на Банката на Италија и претседател на националното Биро за промени, позиции што ги извршувал до 1993 година.