cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стојан Трајковски
Животопис
Како многу значаен дел од кариерата на Стојан Трајковски го бележиме издавањето на неговата прва солистичка аудиокасета во 1990 година, каде што изведува негови авторски ора придружуван од оркестарот „Македонски Мерак“ и од најдобриот хармоникаш од Македонија, Милан Завков. Тој албум беше проект од големо значење за севкупниот развој на македонската инструментална музика воопшто. Во 1990 и 1991 година, „Пелагониски Бисери“ имаа две гостувања едноподруго во САД, каде што остварија многу успешни концерти насекаде каде што има Македонци.Следуваат уште два многу успешни проекта на „Пелагониски Бисери“, каде што во продукција на издавачката куќа ВЕЗИЛКА, во 1992 година излегуваат една аудио и една видеокасета. Веднаш потоа, во 1993 година се случи првата голема турнеја на просторите на австралискиот континент, на која „Пелагониски Бисери“ ја претставија македонската музика на највисоко ниво.
Во 1997 година, Стојан Трајковски за „Музичката и касетна продукција на МРТВ“ ја издаде својата втора солистичка касета, каде што е придружуван од еден од најдобрите хармоникаши и композитори на нашиве простори, Николче Мицевски. Потоа следуваат уште проекти заедно со „Пелагониски Бисери“ и второто гостување во Австралија, коешто се случи во 1999 година.
Покрај прекуокеанските гостувања, Стојан Трајковски заедно со „Пелагониски Бисери“ остварува многу настапи и во неколку европски земји каде што има Македонци (Германија, Шведска, Швајцарија итн). Од 2009 година навaму, Стојан Трајковски реализираше уште неколку проекти со „Пелагониски Бисери“: гостувања во САД и во Австралија и заедничкиот албум со хармоникашот Тоде Мицевски, насловен како „40 ГОДИНИ ЗАЕДНО“. Круна на целокупното творештво претставуваат преснимувањето и собирањето на сите негови дела во една целина и оваа книга во која се наоѓаат сите негови ора како нотен запис. Поголемиот дел од ората на Трајковски, во последниот проект, се во придружба на групата „Фонтана“, еден од ретките музички состави којшто вистински се залага за афирмација на македонската музика. Стојан Трајковски во текот на целиот свој професионален живот работи како професор по музичка уметност, силно трудејќи се на своите ученици да им пренесе што повеќе од своето знаење и искуство. Тој е човек, кој со својата скромност, емотивна изведба, исконска музикалност и чувство за јасна инструментална интерпретација, игра исклучително важна улога во зачувувањето на трајните вредности во македонската музика. Останувајќи засекогаш верен на македонскиот фолклор и на македонската музика, Стојан Трајковски станува дел од историјата на македонската народна музика, оставајќи непроценливо музичко богатство за генерациите што доаѓаат.
Новосадски универзитет
Новосадски универзитет (Универзитет у Новом Саду, Újvidéki Egyetem) — државен универзитет во Нови Сад, Србија. Заедно со национално престижниот Белградски универзитет, Универзитетот во Нови Сад е еден од најважните образовни и истражувачки институции во Србија и Југоисточна Европа и водечка институција за високо образование во Војводина. На овој универзитет во учебната 2018-2019 година учеле 42.489 студенти и имало 3.219 вработени, членови на академскиот кадар. Тој е составен од 14 факултети и три институти сместени во четири универзитетски градови - Нови Сад, Сомбор, Суботица и Зрењанин. Институцијата спаѓа во групата на сеопфатни истражувачки универзитети со значително ниво на истражувачки активности.
Историја
Во денешната автономна покраина Војводина и во Србија, како целина, корените на високото образование биле поставени околу 1740 година, со формирање на богословијата со име Колегиум Висарионо-Павловицианум Петроварадиненс во Нови Сад. Меѓу најистакнатите претходници на Универзитетот во Нови Сад биле Норма - училиште за образование на српски учители, основано во Сомбор во 1778 година и Препарандија, наставнички колеџ основан во 1812 година во Сентендре, чие седиште се преселило во Сомбор во 1816 година.
Најзначајната улога во развојот на научната мисла од 19 век па наваму ја има Матица Српска, најстарата културна и научна институција на српскиот народ, основана во 1826 година во Пешта, чие седиште било преместено во Нови Сад во 1864 година. Развојот на правните науки и образованието на територијата на денешна Војводина било особено под влијание на Правниот факултет во Суботица, основан во 1920 година.
Големата синтеза на аспирации, визии, идеи и достигнувања во областа на науката и образованието се случиле во 1960 година, кога Националното собрание го донел Законот за основање на Универзитетот во Нови Сад, кој ги обедини претходно основаните факултети во единствена академска заедница на Нови Сад.
Факултети и институти
Факултетите и институтите на Универзитетот во Нови Сад се наоѓаат во четири историски градови на автономната покраина Војводина, на северот на Република Србија. Седиштето на Универзитетот е во Нови Сад, со централниот кампус сместен на брегот на реката Дунав, во близина на тврдината Петроварадин (изградена во 18 век) и стариот центар на градот.
Заклучно со учебната 2018–19, вкупно девет факултети се наоѓаат во Нови Сад, три во Суботица и по еден во Сомбор и Зрењанин. Факултетите на Универзитетот во Крагуевац со податоци за локацијата, академскиот кадар и бројот на студенти заклучно со учебната 2018–19:
Студии
Универзитетот во Нови Сад нуди околу 400 акредитирани студиски програми на ниво на диплома, магистер, специјалист и докторски студии, извршени на неговите факултети и во рамките на неговите Центри за интердисциплинарни и мултидисциплинарни студии. Заедно со Факултетите и центрите, три научни институти имаат значајна улога во создавањето на солидна научна основа за процесот на континуирано модернизирање на образовната понуда.
Наука
Универзитетот во Нови Сад има добро развиена инфраструктура за истражување и голем потенцијал за иновации. Централната библиотека и библиотеките на Факултетите и Институтот нудат богат спектар на публикации кои ги покриваат сите релевантни научни области и овозможуваат пристап до големи електронски бази на податоци. Како резултат на посебен договор за соработка, истражувачите, професорите и студентите имаат пристап до библиотеката „Матица Српска“, најстарата српска научна и културна институција, основана во 1826 година, која нуди повеќе од три милиони публикации.
Студентите на Универзитетот во Нови Сад постигнуваат импресивни резултати во голем број области. Тимовите на Правниот факултет со децении биле меѓу најдобрите во Европа. Во 2009 година, тие го освоиле првото место на спорниот суд, кој бил организиран од Универзитетот во Лајден при Меѓународниот суд на правдата во Хаг. Тие постигнале сличен успех, на глобално ниво во 2016 година. Студентите од Факултетот за технички науки, кои ја продолжуваат традицијата на познатата југословенска школа за роботика, исто така биле меѓу најдобрите во Европа. Тие ги освоиле второто и третото место во Париз во 2016 година на натпреварот организиран од ЕУРОБОТ. Студентите на Академијата за уметности и Факултетот за спорт и физичко образование се здобиваат со бројни награди на национални и меѓународни натпревари.
Академското друштво за култура и уметност на Универзитетот во Нови Сад „Соња Маринковиќ“ е познато по успешните настапи на фестивалите во земјата и странство. Неговиот оркестар „Хармоника“ ја освоил 1-тата награда на Светскиот музички натпревар во Инсбрук (Австрија) во 2013 година и се смета за еден од најдобрите во Европа.
Специјализирани студентски услуги
Студентите на Универзитетот во Нови Сад имаат на располагање специјализирани услуги кои обезбедуваат здравствена заштита, сместување и храна. Медицинските услуги ги обезбедува „Институтот за здравствено здравје на студентите“, кој се состои од единици за специјалистичка медицинска нега, советување и лабораториска дијагностика. Сместувањето и храната се обезбедени од „Студентски центар“. Нивото на услуги што се обезбедуваат е во согласност со стандардите усвоени во развиените европски земји.
Солунски пожар (1917)
Големиот Солунски пожар од 1917 година (грчки: Μεγάλη Πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης) — пожар кој уништил две третини од градот Солун, втор по големина град во Грција, оставајќи повеќе од 70.000 бездомници. Пожарот траел 32 часа и уништил 9.500 куќи во обем од 1 квадратен километар. Половина од еврејското население емигрирало од градот, бидејќи немало средства за живот. Наместо брзо обновување, владата го овластил на францускиот архитект Ернест Хебрард да изготви нов урбанистички план за изгорените подрачја во Солун и за идното проширување на градот. Неговите дизајни сè уште се евидентни во градот, особено плоштадот Аристотел, иако некои од неговите најграндиозни планови никогаш не биле завршени поради недостаток на средства.
Градот пред пожарот
Солун бил еден од најголемите и најмодерни градови во Европа според балканските стандарди во времето на пожарот. Според европските стандарди, планирањето на градот било хаотично, а нехигиенските услови што преовладувале во посиромашните области биле опишани како „неприфатливи“ од страна на владата во Атина. Пристаништето на градот било едно од најважните центри за трговија во регионот. Во 1912 година градот, заедно со најголемиот дел од Македонија и Епир, бил вклучен во составот на Грција. Населението на градот било мешано, главно Евреи, Грци, Турци, Македонци, Бугари, Роми и други.
По започнувањето на Првата светска војна во 1914 година, Грција официјално во почетокот била неутрална. Со овластување на владата на Венизелос, силите на Антантата влегле во Солун во 1915 година, со цел да ги поддржат своите српски сојузници на Македонскиот фронт. Во август 1916 година, офицерите на венизелистите започнале востание што резултирало со формирање на Привремената влада за национална одбрана во градот, што во суштина ја поделило Грција на две суверени држави, едниот на чело со Елефтериос Венизелос, а другиот од кралот Константин. Откако кралот Константин абдицирал во јуни 1917 година, Грција повторно се обединила и официјално влегла во војна со страната на сојузниците.
Солун наскоро станал транзитен центар за сојузничките војници и набавки, а градот исполнет со илјадници француски и британски војници, со бројка до 100.000. Населението на градот во тоа време според некои извори се движело од 150.000 до 278.000. Францускиот морнарински службеник Дуфур де ла Туилери напишал во својот извештај: „го видов Солун, град со над 150.000 луѓе, опожарен“.
Почеток
Според наодите на истрагата, пожарот започнал во саботата на 18 (5) август 1917 година околу 15:00, случајно во мала куќа на бегалци на улица Олимпијадос 3, помеѓу центарот и горниот град, кога една искра од кујнскиот оган паднала во куп од слама и ја запалила. Поради недостаток на вода, првичниот пожар не бил изгаснат. На крајот, интензивниот ветер го пренел огнот до соседните куќи, и продолжил низ централниот дел на Солун.
Првично, пожарот се движел по две насоки, преку патот на Агиу Димитриу и на пазарот преку патот Леонтос Софу. Резиденцијата била спасена од своите вработени, кои побрзале да помогнат. Но ветрот бил многу силен и продолжил да го шири огнот кон центарот на градот. Во раните утрински часови наредниот ден (6/19 август), ветрот го сменил својот правец и двата фронта на огнот го уништиле целиот трговски центар. Во 12:00 часот, огнот поминал низ подножјето на црквата Света Софија без да ја запали, и продолжил кон исток до патот на Етникис Аминис (поранешно име: Хамидије), каде што застанал. Вечерта на тој ден огнот целосно исчезнал.
Напори
Немало доволно вода за противпожарна заштита, бидејќи сојузничките сили ги контролирале резервите на водата, кои бле намалени поради сушата во тоа лето и високата потрошувачка на вода на растечката популација. . Уште поважно, градската власт немала организирано противпожарна бригада; неколку противпожарни тимови биле во приватна сопственост од осигурителни компании кои ги штитиле само нивните претплатници.
Во попладневните часови на првиот ден од пожарот, еден француски одред срушил три куќи за да создаде тампон-зона или област на безбедност. Меѓутоа, францускиот одред не продолжил со рушење на куќите, поради кое пожарот продолжил. Следното утро, два британски противпожарни машини и тимови го сопреле пожарот во близина на Белата кула, додека пак француските војници ја спасиле царинската зграда.
Уништување
Пожарот уништил 32% од Солун, околу 1 квадратен километар. Изгорениот регион бил помеѓу патиштата на Агиу Димитриу, Леонтос Софу, Никис, Етникис Аминис, Александроу Сволу и Егнација (од Агија Софија). Овој регион бил објавен во официјалните документи како „запалена зона“ (грчки: πυρίκαυστος ζώνη). Степенот на материјална штета во Солун била пресметена да вреди 8.000.000 златни фунти.
Во пожарот помеѓу зградите што биле опожарени биле поштата, телеграфската канцеларија, градското собрание, седиштето за водоснабдување и гасната компанија, Отоманската банка, Народната банка на Грција, делови од црквата Св. Димитрија, две други православни цркви, Саатли џамијата, 11 други џамии, седиштето на главниот рабин со сета своја архива, 16 од 33 синагоги и печатарските куќи од повеќето весници. Солун имал најголем број весници во Грција, но по пожарот повеќето не успеале да ги обноват своите бизниси да се објавуваат повторно. Околу 4.096 од 7.695 продавници во градот биле уништени, од кои многу биле еврејски, а 70% од работната сила биле невработени.
Грижа за жртвите
Луѓето погодени од пожарот биле околу 73.447 лица. Извештајот на Палис ги идентификувал бездомниците од трите верски заедници во Солун: 52.000 Евреи, 10.000 православни и 11.000 муслимани.
Грижата за жртвите од пожарот започнала веднаш: грчките власти изградиле 100 куќи за да засолнат 800 семејства. Британските власти воспоставиле три населби со 1.300 шатори, каде што биле сместени 7.000 бездомници. Француските власти формирале населба за 300 семејства и изградиле помал камп за 100 семејства. Заедно транспортирале 5.000 луѓе со воз во Атина, Волос и Лариса. Грчките власти поставиле дистрибутивни пунктови кои обезбедувале леб за 30.000 лица. Американскиот, францускиот и британскиот Црвен крст дистрибуирале храна меѓу бездомниците. Речиси половина од Евреите во градот, откако ги изгубиле домови и продавници, наскоро емигрирале во западните земји, главно Франција и САД, додека некои се емигрирале во Палестина.
Перикле А. Аргипулос, главен владин претставник, ја основал Управата за жртвите од пожарот а Владата одобрила кредит од 1.500.000 драхми за првите потреби. Истовремено, бил организиран Централниот комитет за донации, со низа поткомитети за собирање донации и дистрибуција на пари и стоки.
Компензација
По уништувањето на градот, осигурителните компании ги испратиле своите агенти да ја истражат штетата. Имало гласини дека Германците или Французите го предизвикале пожарот. Вкупниот износ на договорите за осигурување изнесувал околу 3.000.000 златни фунти. Поголемиот дел од осигурителните компании во регионот биле Британци. Друштвото за осигурување, Северното британско и трговско осигурување, морало да надомести 3.000 договори за осигурување. Судот сметал дека пожарот бил предизвикан од случајни причини. Под притисок на грчките и странските власти заедно со Судот, сите полиси за осигурување биле целосно платени.
Реконструкција
Само неколку дена по стивнување на пожарот, владата на Венизелос објавила дека нема да дозволи реконструкција на градот. Наместо тоа, тие планирале да создадат нов град според урбанистички план. Министерот за транспорт Александрос Папанастасиу добил главна улога во тоа, и го назначил францускиот архитект и археолог Ернест Хебрард за одговорен, за развојот на планот.
Збогум на 20-тиот век
Збогум на 20 век е македонски филм од 1998 година, режиран од Дарко Митревски и Александар Поповски, со Никола Ристановски, Лазар Ристовски, Лилјана Велјанова, Владо Јовановски, Софија Куновска и Тони Михајловски  во главните улоги. Филмот е добитник на наградата „Méliès d'Argent“ за најдобар европски филм од областа на фантастиката на Меѓународниот Филмски Фестивал „Expo Cine“ одржан во Хелсинки во 1999 година. Беше и македонски избор за номинација за Оскар за најдобар странски филм, но не успеа да влезе во потесниот круг на избрани.
Содржина
Збогум на 20 век е жанровски комбиниран филм, проткаен со разни библиско-митолошки теми и мотиви од народното творештво, како и со разни цитати и парафрази од целокупната светска филмска историја наназад. Самите автори тврдат дека се работи за оформување, раѓање на еден релативно спечифичен и нов жанр, што тие го нарекуваат ethno-groovy.
Структурно и временски, филмот е поделен на три дела, рамковно врзани во една поголема, релативно релаксирана и наизглед не сосема јасно поврзано целина. Трите приказни се исполнети со огромна доза на насилство и чувство на емоционален очај.
Првиот дел се одвива во 2019 година, кога светот има изглед на некаква пост-апокалиптична рушевина. Човекот наречен Кузман (Никола Ристановски) е осуден на смрт од страна на номадско племе, но нивните обиди да го убијат завршуваат неуспешно. Причината е тоа што Кузман е Човекот-што-не-може-да-умре. Барајќи начин да го симне ова проклетство од себе, Кузман дознава од Берберот-Пророк (Владо Јовановски) дека на еден ѕид во Градот, чуван од Човекот-со-зелена-коса-кој-свири-на-пушка (Тони Михајловски), се испишани сите човечки судбини, и дека таму е напишана и неговата. Кузман тргнува во потрага и по борбата со Човекот-со-зелена-коса ја открива својата судбина и дознава дека, за да се ослободи од проклетството, треба да води љубов со сопствената сестра. Тој го прави тоа, и така успева да умре.
Втората приказна е триминутен интерлудиум датиран во 1900 или 1919 година. Презентирана како снимка на првата свадбена церемонија на Балканот, сцената се претопува во насилство кога се открива дека нововенчаните се, всушност, брат и сестра. Тука, како лик повторно се јавува Берберот-Пророк - тој е снимателот на настанот - и преку него се врзуваат двете приказни.
Третата приказна се одвива на Новогодишната вечер 1999 спрема 2000 година. Главен лик е Дедо Мраз (Лазар Ристовски), инаку потстанар во една соба во градот, кој, разочаран од расипаноста на луѓето, посебно од работите што му се случуваат токму на денот на преодот од еден милениум во друг, решава да го уништи светот точно на полноќ, на самиот преод во новиот милениум. Дедо Мраз се враќа во својата соба каде што забележува дека се одвива погребна процесија. Тажењето се претвора во насилство, додека во позадина свири панк-верзијата на Сид Вишс на My Way. Како лик, на почетокот од овој дел, се јавува и Кузман, главниот лик од првиот дел - како мало дете. Таа линија во филмот, заедно со Дедо Мраз кој на крајот од филмот ги испишува судбините на идните луѓе на еден од ѕидовите во градот (оној истиот ѕид којшто во првиот дел беше цел на Кузмановата потрага, се основните нишки што ја поврзуваат оваа приказна со другите две. На тој начин и се затвора кругот во рамковната приказна на филмот, и истиот - со тоа и завршува.
Реакции
Збогум на 20 век наидува на мешани реакции од филмските критичари. Денис Харви, во својот текст за списанието Variety, пишува дека "темпото на филмот е невоодначено, идејата и намерата често несфатливи, но стилски одлично изработениот "Збогум на 20 век" е впечатлив само врз основа на својата идиосинкретичност." Роберт Фиршинг, пишувајќи ја својата критика за Чудесниот свет на култните филмови (The Amazing World of Cult Movies), вели дека филмот е "импресионистички крик на гнев и очај од една земја што опстојува на работ на воената линија со година, некој вид на кошмар без почеток и крај. Се добива чувство дека сите загрижени се веќе полудени, а токму тоа е и местото каде "Збогум на 20 век" и најмногу успева: без да прикаже и најмала сцена од состојбата на Балканот, успева да ги наслика ужасот и безмисленоста на регионалниот конфликт на начин на кој вообичаен воен филм би бил притиснат да успее." Мејтленд Мекдона, пак, на филмот му дава 3,5 од можни четири ѕвезди, заклучувајќи дека истиот е "симултано цртанолик и елузивен" и дека претставува "опседнувачко дело на агресивниот поп-арт.". Џејмс Берардинели, во својата рецензија за Reel Views, го оценува филмот со 1,5 ѕвезда од четири, пожалувајќи се дека "Поповски и Митревски изгледа уживаат во тоа да го направата филмот што е можно позабеган, и, иако резултатот можеби ним и им дава некаков ужиток, многу веројатно дека тој го има сосема спротивниот ефект на оние што седат во кино и го гледаат конечниот производ." Во контекст на ова, Берардинели сатирично забележува и дека "‘Збогум на 20 век’ успева да го постигне речиси невозможното: да направи [наративната линија на] ‘Изгубениот автопат’ на Дејвид Линч да изгледа конгруозна и линеарна."
Hate That I Love You
Hate That I Love You е песна на поп ѕвездата Ријана, реализирана како трет сингл од нејзиниот трет студиски албум Good Girl Gone Bad. Во песната учество зема и поп- р&б пејачот Не- Јо, кој и претходно соработувал со Ријана, потпишувајќи се како автор на нејзиниот хит од 2006 „Unfaithful“. Песната е продуцирана од страна на Stargate, која исто така ги продуцираше песните на неа од 2006 „Unfaithful“ и „Sexy Love“.
Ринго Стар
Ричард Старки, МБЕ (роден на 7 јули 1940), познат по неговото сценско име Ринго Стар, е англиски пејач, текстописец и глумец, оскаровец и добитник на Греми награда, музичар кој останува најпознат како тапанарот на Битлси. Тој е најстариот и најнискиот член на групата, како и последниот кој се вклучува за да ја создаде познатата четворка.
Провлака (Халкидик)
Провлака (Νέα Ρόδα, Неја Рода) — село во Општина Аристотел во округот Халкидик, Егејска Македонија, денес во областа Централна Македонија, Грција. Пред реформата на локалната власт во 2011 година Провлака била дел од општината Стагира-Акант.
Географија и местоположба
Провлака се наоѓа на 6 километри југоисточно од градот Ерисово и на 130 километри источно од Солун, во југоисточниот дел на Халкидик, на северниот дел од полуостровот Света Гора.
Денеска, населението на селото е 1148 жители според пописот од 2001 година.
Општина Вруток
Населени места
Во Општина Вруток спаѓале следниве села: Вруток, Горно Јеловце, Долно Јеловце, Здуње, Лешница, Печково, Равен и Речане.
Демографија
Според потписот од 2002 година општината имала 5.999 жители.
Малвина Бракенхиелм
Малвина Бракенхиелм родена како Хилда Ингеборг Малвина Габриела Ранстен (25 декември 1928 – 25 декември 1853 година) била шведска писателка на 30 романи и 250 раскази. Таа била филантро, а исто така настапувала и предавала музика. Нејзината постара сестра била писателката Лаура Фитингхоф.
Живот
Во 1873 година се омажила за Јохан Николаус Реенстиерна и за три години била мајка на две деца и вдовица. Таа одржувала концерти за да собере пари и почнала да пишува. Таа ја победила својата сестра Лаура во печатење за една година со нејзината публикација Skisser och berättelser во 1883 година користејќи го nom de plume на Рејчел.
Во 1889 година го добила името Бракенхиелм кога се омажила за Карл во мај истата година во Њујорк. До декември, нејзиниот несилен нов сопруг почнал да пие и ја направи вдовица по втор пат и мајка на трето дете. Таа се вратила во Шведска чувајќи дел од деталите од бракот од нејзините сестри.
Во својот живот напишала повеќе од 30 романи и 250 раскази но не ги оценила многу високо. Работела како учителка по пеење во Упсала, но сиромаштијата на крајот ја натерала да живее со нејзината сестра Лаура, но тоа било проблематично. Успехот на Лаура со нејзината книга од 1907 година за 1860-тите и нејзината младешка ќерка Роза покренала љубомора и расправии.
Како и нејзината мајка и покрај сопствената сиромаштија, Малвина се свртела кон филантропијата.
Бракенхиелм умрела, последната од ќерките Рунтсен, во парохијата Кунгшолмс во 1928 година.
Хетштет
Хетштет (Hettstedt) — град во округот Мансфелд-Зидхарц, во Саксонија-Анхалт, Германија, на реката Випер.
Почнувајќи од 1911, Хетштет бил ангажиран во производството на машини, клавири и вештачко ѓубриво и соседниот округ и села биле загадени, поради блиските рудници за бакар. Други производи вклучувале сребро, сулфурна киселина и мали количини на никел и злато.
Во времето на кралот Фридрих, рудникот бил затворен, првата парна машина во Германија била поставена тука на 23 август 1785. Хетштет е спомнат околу 1046; во 1220 се спомнува и замокот; во 1380 ги добил граѓанските права. Кога грофовијата Мансфелд се распаднало, Хетштет преминал во посед на Саксонија, подоцна кон Прусија во 1815.
Политичарот Роланд Клаус, член на Бундестагот, е од Хетштет.
Меѓународни односи
Хетштет е збратимен со:
Набљудувања и истражувања на Венера
Набљудувањата и истражувања на планетата Венера ги вклучуваат оние во антиката, телескопски набљудувања и од посета на вселенски летала. Вселенските летала извршиле различни прелетувања, орбити и слетувања на Венера, вклучително и сонди со балони кои лебделе во атмосферата на Венера. Проучувањето на планетата е потпомогнато од нејзината релативно блиска близина до Земјата, во споредба со другите планети, но површината на Венера е заматена од атмосфера непроѕирна за видлива светлина.
Историски опсервации и влијание
Венера се смета за најважното небеско тело забележано од страна на Маите, и Венера била позната како Чак ек, или Них ек (во превод „Големата ѕвезда". Маите внимателно ги следеле движењата на Венера и ја набљудувале во текот на денот. Се сметало дека положбите на Венера и другите планети влијаат на животот на Земјата, така што Маите и другите древни мезоамерикански култури ги темпираат војните и другите важни настани врз основа на нивните набљудувања. Во Дрезденскиот кодекс, Маите вклучиле алманах што го прикажува целосниот циклус на Венера, во пет групи од по 584 дена (приближно осум години), по што шемите се повторувале (бидејќи Венера има синодичен период од 583,92 дена). Цивилизацијата на Маите развиле религиозен календар, делумно заснован на движењата на планетата и ги задржал движењата на Венера за да го одреди погодното време за настани како што е војната. Маите биле свесни за синодскиот период на планетата и можеле да го пресметаат во рок од стотинка од денот.
Фази
Бидејќи нејзината орбита ја носи помеѓу Земјата и Сонцето, Венера гледана од Земјата покажува видливи фази на речиси ист начин како и Земјината Месечина. Галилео Галилеј бил првиот човек што ги набљудувал фазите на Венера во декември 1610 година, набљудување што го поддржал тогаш спорниот хелиоцентричен опис на Коперник на Сончевиот Систем. Тој, исто така, забележал промени во големината на видливиот пречник на Венера кога била во различни фази, што укажува на тоа дека била подалеку од Земјата кога била полна и поблиску кога била полумесечина. Оваа опсервација силно го поддржала хелиоцентричниот модел. Венера (а исто така и Меркур) не е видлива од Земјата кога е полна, бидејќи во тоа време е во горна врска, изгрева и заоѓа истовремено со Сонцето и оттука се губи во сјајот на Сонцето.
Венера е најсветла кога приближно 25% од нејзиниот диск е осветлен; ова обично се случува 37 дена и пред (на вечерното небо) и по (на утринското небо) неговата долна врска. Нејзините најголеми издолжувања се случуваат приближно 70 дена пред и по долната врска, во кое време е до половина полна; помеѓу овие два интервали Венера е всушност видлива среде бел ден, доколку набљудувачот знае конкретно каде да ја бара. Периодот на ретроградно движење на планетата е 20 дена од двете страни на долната врска. Всушност, преку телескоп, Венера при најголемо издолжување изгледа помалку од половина полна поради Шретеровиот ефект првпат забележан во 1793 година и прикажан во 1996 година поради нејзината густа атмосфера. Во ретки прилики, Венера всушност може да се види и наутро (пред изгрејсонце) и навечер (по зајдисонце) во ист ден. Ова сценарио се јавува кога Венера е на максимално одвојување од еклиптиката и истовремено во долна врска; тогаш едната полутопка (северна или јужна) ќе може да ја види во двата моменти. Оваа можност се појавила неодамна за набљудувачите на северната полутопка во рок од неколку дена од двете страни на 29 март 2001 година, и за оние на јужната полутопка, на и околу 19 август 1999 година. Овие соодветни настани се повторуваат на секои осум години во согласност со синодскиот циклус на планетата.
Приземни набљудувања
Преминувањето на Венера директно помеѓу Земјата и видливиот диск на Сонцето се ретки астрономски настани. Првиот таков премин што бил предвиден и забележан бил во 1639 година, виден и снимен од англиските астрономи Џеремаја Хорокс и Вилијам Крабтри. Набљудувањето од Михаил Ломоносов на преминот од 1761 година го дал првиот доказ дека Венера има атмосфера, а набљудувањата на паралаксата во 19 век за време на преминот на Венера овозможиле прецизно да се пресмета растојанието помеѓу Земјата и Сонцето за прв пат. Премините можат да се случат само на почетокот на јуни или почетокот на декември, тоа се точките во кои Венера ја преминува еклиптиката (орбиталната рамнина на Земјата) и се случуваат во парови во интервали од осум години, со секој таков пар оддалечен повеќе од еден век. Најновиот пар премин на Венера се случил во 2004 и 2012 година, додека претходниот пар се случил во 1874 и 1882 година.
Во 19 век, многу набљудувачи изјавиле дека Венера имала вртежен период од приближно 24 часа. Италијанскиот астроном Џовани Скијапарели бил првиот кој предвил значително побавна ротација, предлагајќи дека Венера е плимно заклучена со Сонцето (како што предложил и за Меркур). Иако всушност не е точно за ниту едно тело, ова сепак било разумно точна проценка. Блиската резонанца помеѓу нејзината ротација и нејзиното најблиско приближување до Земјата помогнало да се создаде овој впечаток, бидејќи Венера секогаш изгледала како да е свртена во истата насока кога била на најдобрата местоположба за набљудување. Стапката на ротација на Венера првпат била измерена за време на спојувањето во 1961 година, забележана со радар од антена од 26 метри во Голдстон, Калифорнија, Радио опсерваторијата Џодрел Банк во Обединетото Кралство и советската длабинска вселенска постројка во Евпаторија, Крим. Точноста била рафинирана на секоја следна врска, првенствено од мерењата направени од Голдстон и Еупаторија. Фактот дека ротацијата била ретроградна не бил потврден дури до 1964 година.
Пред радио набљудувањата во 1960-тите, многумина верувале дека Венера содржи бујна средина слична на Земјата. Ова се должело на големината на планетата и орбиталниот полупречник, што сугерирало прилично слична ситуација на Земјата, како и на дебелиот слој на облаци што спречувал да се види површината. Меѓу шпекулациите за Венера биле дека има средина слична на џунгла или дека има океани или нафта. Сепак, микробрановите набљудувања од К. Мајер означиле извор со висока температура (600 К). Чудно, набљудувањата со милиметарски опсег направени од А.Д. Кузмин укажуваат на многу пониски температури. Две конкурентни теории го објасниле необичниот радио спектар, едната сугерира дека високите температури потекнуваат од јоносферата, а другата сугерира дека има топла планетарна површина.
Мапирање на копнени радари
Интересот за геолошките одлики на Венера бил поттикнат од усовршувањето на техниките за сликање помеѓу 1970 и 1985 година. Раните радарски набљудувања сугерирале само дека површината на Венера е понабиена од правливата површина на Месечината. Првите радарски снимки направени од Земјата покажале многу светли (радарски рефлектирачки) висорамнини наречени Алфа Регио, Бета Регио и Максвел Монтес; подобрувањата во радарските техники подоцна постигнале резолуција на сликата од 1-2 километри.
Набљудување со вселенско летало
Имало бројни мисии без екипаж до Венера. Десет советски сонди постигнале меко слетување на површината, со до 110 минути комуникација од површината, сето тоа без враќање.
Рани прелетувања
На 12 февруари 1961 година, советското вселенско летало Венера 1 била првата сонда лансирана на друга планета. Прегреаниот сензор за ориентација предизвикало негово неправилно функционирање, и губење контакт со Земјата пред нејзиното најблиско приближување до Венера од 100.000 км. Сепак, сондата прва ги комбинирала сите потребни одлики на меѓупланетарни вселенски летала: сончеви плочи, параболична телеметриска антена, стабилизација со 3 оски, мотор за корекција на курсот. Првата успешна сонда на Венера била американското вселенско летало Маринер 2, кое прелетало покрај Венера во 1962 година, на растојание од 35.000 км. Модифицираната сонда Ренџер, утврдила дека Венера практично нема внатрешно магнетно поле и ја измерила температурата на атмосферата на планетата на приближно 500 C.
Советскиот Сојуз ја лансирал сондата Зонд 1 до Венера во 1964 година, но таа не функционирала некаде по нејзината телеметриска сесија на 16 мај.
За време на друго американско прелетување во 1967 година, Маринер 5 ја измерил јачината на магнетното поле на Венера. Во 1974 година, Маринер 10 поминал преку Венера на пат кон Меркур и направил ултравиолетови фотографии од облаците, откривајќи ги извонредно високите брзини на ветерот во атмосферата на Венера.
Рани слетувања
На 1 март 1966 година, советската вселенска сонда Венера 3 слетала на Венера, со што станала првото вселенско летало кое стигнало до површината на друга планета. Нејзиното сестринско летало Венера 2 не успеала поради прегревање непосредно пред да ја заврши својата мисија на прелетување.
Капсулата за спуштање на Венера 4 влегла во атмосферата на Венера на 18 октомври 1967 година, со што станала првата сонда која вратила директни мерења од атмосферата на друга планета. Капсулата ја измерила температура, притисокот, густината и извршила 11 автоматски хемиски експерименти за анализа на атмосферата. Открила дека атмосферата на Венера е 95% јаглерод диоксид, и во комбинација со податоците за радиоприкривање од сондата Маринер 5, се покажало дека површинските притисоци се далеку поголеми од очекуваните (75 до 100 атмосфери).
Овие резултати биле потврдени и рафинирани од Венера 5 и Венера 6 во мај 1969 година. Но, досега, ниту една од овие мисии не стигнала на површината. Батеријата на Венера 4 се испразнила додека полека лебдела низ огромната атмосфера, а Венера 5 и 6 биле згмечени од висок притисок, 18 км (60.000 ft) над површината.
Првото успешно слетување на Венера било од страна на Венера 7 на 15 декември 1970 година — првото успешно меко (без удар) слетување на друга планета, како и првиот успешен пренос на податоци од површината на друга планета на Земјата. Венера 7 останала во контакт со Земјата 23 минути, пренесувајќи површински температури од 455 до 475 степени. Венера 8 слетала на 22 јули 1972 година. Покрај профилите за притисок и температура, фотометар покажал дека облаците на Венера формирале слој кој завршува на 35 километри над површината. Спектрометар на гама-зраци го анализирал хемискиот состав на кората.
Венера 9 и 10
Советската сонда Венера 9 влегла во орбитата на 22 октомври 1975 година, станувајќи првиот вештачки сателит на Венера. Батерија од камери и спектрометри вратиле информации за облаците, јоносферата и магнетосферата на планетата, како и за вршење би-статички радарски мерења на површината. 660 килограмско возило се одвоило од Венера 9 и слетало, правејќи ги првите слики на површината и анализирајќи ја кората со спектрометар на гама-зраци и дензитометар. За време на спуштањето, биле направени мерења на притисокот, температурата и фотометриски мерења, како и мерења на густината на облакот. Било откриено дека облаците на Венера се формираат во три различни слоеви. На 25 октомври пристигнала Венера 10 и спровела слична програма за студирање.
Пионер
Во 1978 година, НАСА испратила две вселенски летала Пионер во Венера. Мисијата се состоела од две компоненти, лансирани одделно: орбитер и мултисонда. Мултисондата Пионер-Венера носела една голема и три мали атмосферски сонди. Големата сонда била ослободена на 16 ноември 1978 година, а трите мали сонди на 20 ноември. Сите четири сонди влегле во атмосферата на Венера на 9 декември, по што следело возилото за испорака. Иако не се очекувало да го преживее спуштањето низ атмосферата, една сонда продолжила да работи 45 минути откако стигнала до површината. Орбитерот Пионер-Венера бил вметнат во елипсовидна орбита околу Венера на 4 декември 1978 година. Спровел 17 експерименти и работел сè додека горивото што се користело за одржување на неговата орбита не било исцрпено и влезот во атмосферата го уништило вселенското летало во август 1992 година.
Понатамошни советски мисии
Исто така, во 1978 година, Венера 11 и Венера 12 летале покрај Венера, испуштајќи ги возилата за спуштање на 21 и 25 декември соодветно. Лендерите носеле камери во боја и дупчалка и анализатор за земја, кои за жал не функционирале. Секој лендер правел мерења со нефелометар, масен спектрометар, гасен хроматограф и хемиски анализатор со капки облак користејќи рендгенска флуоресценција што неочекувано открило голем дел од хлор во облаците, покрај сулфурот. Откриена била и силна молња.
Во 1982 година, советската Венера 13 ја испратила првата слика во боја на површината на Венера и ја анализирала флуоресценцијата на Х-зраците на ископаниот примерок од почва. Сондата работела рекордни 127 минути на непријателската површина на планетата. Исто така во 1982 година, лендерот Венера 14 открил можна сеизмичка активност во кората на планетата.
Во декември 1984 година, за време на појавувањето на Халеевата Комета, Советскиот Сојуз ги лансирал двете сонди Вега кон Венера. Вега 1 и Вега 2 се сретнале со Венера во јуни 1985 година, при што секој распоредил лендер и хелиумски балон со инструменти. Аеростатските сонди кои се носат со балон лебделе на околу 53 километри надморска височина за 46 и 60 часа соодветно, патувајќи околу 1/3 од патот околу планетата и овозможувајќи им на научниците да ја проучуваат динамиката на најактивниот дел од атмосферата на Венера. Тие ја мереле брзината на ветерот, температурата, притисокот и густината на облаците. Откриена е поголема турбуленција и активност на конвекција од очекуваното, вклучувајќи повремени падови од 1 до 3 км во надолни струи.
Возилата за слетување извршиле експерименти фокусирани на составот и структурата на облакот аеросол. Секој од нив носел спектрометар за апсорпција на ултравиолетови, анализатори со големина на честички на аеросол и уреди за собирање аеросолен материјал и негова анализа со масен спектрометар, гасен хроматограф и спектрометар на флуоресценција на Х-зраци. Утврдено е дека горните два слоја на облаците се капки сулфурна киселина, но долниот слој веројатно е составен од раствор на фосфорна киселина. Кората на Венера била анализирана со експеримент со дупчење почва и спектрометар на гама-зраци. Бидејќи слетувачите не носеле камери на бродот, ниту една слика не била вратена од површината. Тие би биле последните сонди што слетале на Венера со децении. Вселенското летало Вега продолжило да се сретнува со Халеевата Комета девет месеци подоцна, носејќи дополнителни 14 инструменти и камери за таа мисија.
Повеќецелната советска мисија Веста, развиена во соработка со европските земји за реализација во 1991-1994 година, но откажана поради распаѓањето на Советскиот Сојуз, вклучувала испорака на балони и мал лендер до Венера, според првиот план.
Магелан
На 10 август 1990 година, американската сонда Магелан, именувана по истражувачот Фернандо Магелан, пристигнала во својата орбита околу планетата и започнала мисија за детално радарско мапирање на честота од 2,38 GHz. Додека претходните сонди создале радарски карти со мала резолуција на формации со големина на континент, Магелан мапирал 98% од површината со резолуција од приближно 100 m. Добиените карти биле споредливи со фотографиите на други планети со видлива светлина и сè уште се најдетални што постојат. Магелан значително го подобрил научното разбирање за геологијата на Венера: сондата не нашла знаци на тектоника на плочи, но недостатокот на ударни кратери сугерирал дека површината е релативно млада и дека има канали од лава долги илјадници километри. По четиригодишна мисија, Магелан, како што било планирано, паднал во атмосферата на 11 октомври 1994 година и делумно испарил; се смета дека некои делови удриле во површината на планетата.
Венера експрес
Венера експрес била мисија на Европската вселенска агенција за проучување на атмосферата и површинските одлики на Венера од орбитата. Дизајнот бил заснован на мисиите на Марс Експрес и Розета. Главната цел на сондата била долгорочното набљудување на атмосферата на Венера, со надеж дека ќе придонесе и за разбирање на атмосферата и климата на Земјата. Исто така, биле направени и глобални мапи на температурите на површината.
Венера експрес успешно ја презела поларната орбита на 11 април 2006 година. Првично било планирано мисијата да трае две Венеријански години (околу 500 Земјини денови), но била продолжена до крајот на 2014 година додека не се исцрпил нејзиниот погон. Некои од првите резултати кои произлегле од Венера Експрес вклучуваат докази за минати океани, откривање на огромен двоен атмосферски вител на јужниот пол и детекција на хидроксил во атмосферата.
Акацуки
Акацуки бил лансиран на 20 мај 2010 година од страна на JAXA, а било планирано да влезе во орбитата на Венера во декември 2010 година. Меѓутоа, маневарот за вметнување на орбитата не успеал и леталото било оставено во хелиоцентрична орбита. Тоа било поставено на алтернативна елиптична орбита на 7 декември 2015 година со палење на погоните за контрола. Сондата ја сликала површината со ултравиолетови, инфрацрвени, микробранови и радио и бара докази за молњи и вулканизам на планетата. Астрономите кои работеле на мисијата објавиле дека откриле можен гравитациски бран што се случил на планетата Венера во декември 2015 година.
Флајбис
Неколку вселенски сонди на пат кон други дестинации го искористиле прелетот на Венера за да ја зголемат својата брзина преку методот на гравитациски маневар. Тие ја вклучуваат мисијата Галилео до Јупитер и мисијата Касини-Хајгенс до Сатурн, која направила две прелетувања. За време на испитувањето на Касини на емисиите на радиочестотата на Венера со нејзиниот научен инструмент за радио и плазма бранови за време на прелетувањето во 1998 и 1999 година, тој не пријавил радио бранови со висока честота (0,125 до 16 MHz), кои најчесто се поврзуваат со гром. Ова било директно спротивно на наодите на советските мисии Венера 20 години порано. Се претпоставува дека можеби ако Венера навистина има молња, тоа би можело да биде некој вид електрична активност со ниска честота, бидејќи радио сигналите не можат да навлезат во јоносферата на честоти под околу 1 мегахерци. Испитувањето на радио емисиите на Венера од вселенското летало Галилео за време на неговото прелетување во 1990 година било толкувано во тоа време како индикативно за молња. Меѓутоа, сондата Галилео била 60 пати подалеку од Венера отколку Касини за време на нејзиното прелетување, што ги прави нејзините набљудувања значително помалку значајни. Во 2007 година, мисијата Венера Експрес го потврдила присуството на молња на Венера, откривајќи дека таа е почеста на Венера отколку на Земјата.
Месинџер двапати поминал покрај Венера на пат кон Меркур. Првиот пат прелетал на 24 октомври 2006 година, минувајќи 3000 км од Венера. Бидејќи Земјата била од другата страна на Сонцето, не биле забележани никакви податоци. Второто прелетување се случило на 6 јули 2007 година, каде што леталото поминало само 325 км од облаците.
Идни мисии
Вселенското летало Венера-Д било предложено на Роскосмос во 2003 година и оттогаш концептот е созреан. Ќе биде лансиран во 2029 година и неговата главна цел е да ја мапира површината на Венера со помош на моќен радар. Мисијата би вклучила и лендер способен да функционира долго време на површината. Од крајот на 2018 година, НАСА работи со Русија на концептот на мисијата, но соработката не е формализирана.
Индиската организација за вселенско истражување го развива концептот на орбитарот Shukrayaan-1, кој од 2018 година е во фаза на конфигурација. Се предлага да биде лансирана во 2023 година, но сè уште не е побарано негово финансирање.
БепиКоломбо, лансиран во 2018 година за проучување на Меркур, направила две прелетувања на Венера, на 15 октомври 2020 година и на 10 август 2021 година. Јоханес Бенхоф, научник на проектот, верува дека МЕРТИС би можел да открие фосфин, но „не знаеме дали нашиот инструмент е доволно чувствителен“.
Во јуни 2021 година, НАСА објавила две потенцијални мисии на Венера, орбитер ВЕРИТАС и ДАВИНЧИ+, комбинирана мисија орбитер/лендер, и двете од класата Дискавери.
На 6 октомври 2021 година, Обединетите Арапски Емирати ја објавиле својата намера да испратат сонда до Венера во 2028 година. Сондата би направила набљудување на планетата додека ја користи за помош на гравитацијата за да ја придвижи до појасот на астероидите.
Планинска чубрица
Satureja montana или планинска чубрица, е повеќегодишна, полузимзелена билка од семејството Lamiaceae. Потекнува од умерено топлите региони на јужна Европа, Медитеранот и Африка. Има темнозелени лисја и летни цветови кои се движат од бледо розова до бела. Сродното растение, чебрика (Satureja hortensis L.) е едногодишно растение.
Опис
Расте од 10 до 40 см. Кожести, темно зелени листовите се, овално-ланцетни, или иглички, 1-2 см долги и 5 мм широки. Цветовите се појавуваат во лето, помеѓу јули и октомври, и се движат од бледа розова до бела. Цветовите на планинската чубрица се помали од цветовите на чебриката. Содржи карвакрол, монотерпеноиден фенол.
Билката првпат ја објавил Карл Линеус во неговата книга Species Plantarum на страница 568 во 1753 година. Латинскиот специфичен епитет Монтана се однесува на планини. Исто така познат како "планински чубрица".
Распространетост и живеалиште
Планинска чубрица потекнува од областите со умерена клима во Европа, Медитеранот, и Африка. Прилагодена е на живот и во Велика Британија. Може да расте во стари ѕидови, на суви брегови и карпи на ридови, или карпести планински падини. Обично расте на варовнички, или алкални почви.
Одгледување и употреба
Постојат докази за употребата на планинската чубрица пред околу 2000 години од страна на старите Римјани и Грци.