cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Климатски промени во Македонија
Климатските промени во Македонија доведуваат до долгорочни влијанија врз земјоделството во Македонија, поинтензивни топли бранови и студени бранови, почести поплави и намалена достапност на вода. Дебатите за тоа како да се решат овие долгорочни предизвици предизвикани од климатските промени, исто така, предизвикале промени во енергетскиот сектор и во стратегиите за ублажување. Климатскиот индекс на „Џерманвоч“ ја ставил Македонија на 8 место во светот според степенот на загрозеност од климатските промени во 2016 година, додека во 2015 година била на 18 место. Високото рангирање на Македонија во однос на ризиците се должи на два настани кои се случиле во 2016 година. Првиот бил извонредно студената зима која ја зафатила Источна Европа и која имала влијание и врз земјата, со температури кои неретко паѓале и под 20 степени. Вториот настан се катастрофалните поплави кои зафатиле делови од Скопје. Република Македонија ја ратификувала Рамковната конвенција на ОН за климатски промени УНФЦЦЦ (UNFCCC) во декември 1997 година и Протоколот од Кјото во 2004 година. Одговарајќи на обврските од потпишувањето на Рамковната конвенција како земја којашто не припаѓа во групата земји од Анекс I, беа изготвени и доставени Првиот национален извештај за климатски промени во 2003 година и Вториот национален извештај во 2008 година. Подготовката на Третиот национален извештај започнало во април 2012 година. Во претходните национални извештаи, инвентарите биле подготвени за периодот 1990 - 2002 година, со примена на методот ниво 1 (наједноставниот метод) за повеќето сектори. Методологиите од ниво (тиер) 2 биле делумно применети во енергетскиот сектор, одговорен за над 70% од емисиите. Инвентарот за периодот 2003 - 2009 бил завршен со користење на методологија пропишана во 1996 година.
Република Македонија го потпишала Парискиот договор во 2015 година и на 7 ноември 2017 го ратификувала без ниту еден глас против. Во согласност со Парискиот договор, земјата ги доставила соодветните национални придонеси за климатските промени (INDC) како дваесет и трета земја во светот, според Одлуката на Владата бр. 42-17/91 од 28 јули 2015 година.Министерството за животна средина и просторно планирање е назначено за националнo тело за контакт за Рамковната конвенција на ОН за климатски промени (UNFCCC) и е назначен национален орган за спроведување на Протоколот од Кјото. Други министерства кои имаат одговорности во однос на климатските промени се Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство, Министерството за економија, Министерството за транспорт и врски, Министерството за здравство и Министерството за финансии. Канцеларијата на заменик-премиерот за економски прашања е одговорна за постигнување на целите за одржлив развој и исто така е национален назначен субјект за Зелениот климатски фонд. Канцеларијата на заменик-премиерот за економски прашања исто така го поддржува спроведувањето на проектите во земјата кои се поврзани со клима и енергија.
Вовед
Македонија, како страна која не припаѓа во Анекс 1 на Рамковната конвенција на ОН за климатски промени (UNFCCC), уште од 2000 година развива Инвентар на антропогени емисии (по извори) и отстранувања (по понори) на стакленички гасови, кои се емитирани во или отстранети од атмосферата. Инвентарот се развива како дел од Националните планови за климатски промени и Двогодишните извештаи. До UNFCCC биле поднесени три Национални планови (во 2003, 2008 и 2014 година) и Првиот двогодишен извештај (во 2015 година).
Првиот Национален инвентар на стакленички гасови бил развиен во рамките на Првиот национален план за климатски промени (FNC) за периодот 1990–1998 година, а во рамките на Вториот национален план за климатски промени (SNC), се направило ревизија на инвентарот за овој период и негово проширување од 1999 до 2002 година. Во Третиот национален план (TNC), инвентарот на стакленички гасови го опфати периодот од 2003–2009 година. Временската серија од инвентарот била проширена за периодот 2009 – 2012.
Процесот на изработка на Национален инвентар на стакленички гасови ги вклучува следните клучни субјекти:
Стакленички гасови
Инвентарот на стакленички гасови бил подготвен во 2016 година. Согласно Упатствата од 2006, проценетите емисии и понори на стакленички гасови се поделени во следните пет сектори:
Збирните емисии на стакленички гасови (нето емисии) во 2014 се проценува дека се 9.023 Gg CO2-eq (вклучувајќи ги и шумарството и другите употреби на земјиштето).
Енергетика
Енергетскиот сектор во Македонија главно се заснова на фосилни горива. Нивниот удел во вкупните потреби на енергија изнесувал 86% во 2003 година, но се намалил на 81% и 79% во 2013 и 2014 година. Истовремено, енергијата произведена од обновливи извори на енергија останува на константни 11% од вкупното производство на енергија. Останатиот дел од вкупните потреби на енергија се покрива преку увоз на електрична енергија, кој се зголемил од 3% во 2003 година до 10% во 2014 година. Од друга страна, вкупните потреби на енергија во 2014 (2.628 ktoe) се намалиле за 3% споредено со потребите во 2003 и 2013 година (2.710 ktoe). Најголеми потреби на енергија се забележани во 2008 година, 3.012 ktoe.
Најдоминантно гориво во Македонија е јагленот, кој изнесува околу 50% од вкупните потреби на енергија, по кој следат суровата нафта и нафтените продукти со 33%. Во 2014 година, потребите на јаглен (главно лигнит) изнесувале околу 41% (1.074 ktoe), додека потребите на нафтени производи биле 34% (900 ktoe) од вкупните потреби на енергија. Електричната енергија заедно со биомасата се многу важни енергенти за Македонија, особено како домашни ресурси. Во 2014 година, електричната енергија достапна за финална енергетска потрошувачка изнесувала 6.730 GWh (578,5 ktoe). Инсталираниот капацитет за производство на електрична енергија главно се состои од термоелектрани, со удел од 69% во 2003 година и 47% во 2014 година. Потоа следуваат хидроелектраните со 31% во 2003 година и 36% во 2014 година. Технологиите како фотонапонски, ветерните електрани и термоелектрани-топлани (те-то) исто така го зголемуваат својот удел, а во 2014 година тој изнесува 1%, 2% и 14% во вкупниот инсталиран капацитет.
Индустрија
Индустриското производство во Македонија е намалено по периодот на економска транзиција од 90-тите години. Многу индустриски постројки во земјата го намалиле обемот на производство или целосно прекинале со работа. Сепак, постојат неколку индустрии каде што производството останало стабилно или се зголемило со текот на времето, и овие индустрии се дел од најголемите придонесувачи на емисии на стакленички гасови во секторот индустрија. Поголемиот дел од емисиите на стакленички гасови доаѓаат од минералната индустрија, односно од производството на цемент и од металната индустрија односно од производството на челик и феролегури. Остатокот на емисиите на стакленички во земјата доаѓаат од употреба на супститути на супстанциите кои ја осиромашуваат озонската обвивка (ODS) за ладење и климатизација. Сите вакви супстанции се увезени во земјата. Не постои индустриски погон за производство на ODS во Македонија, така што сите емисии од оваа категорија се резултат на полнење, користење или уништување на опремата која ги содржи овие гасови.
Нивото на вкупните емисии на стакленички гасови од овој сектор е генерално конзистентно во текот на целиот период од 1990-2014. Емисиите во 2013 година изнесуваат 923,1 Gg CO2-eq или 9,1%, а во 2014 година изнесува 921,6 Gg CO2-eq или 7,6% од емисиите на стакленички гасови (со исклучок на Шумарството и другата употреба на земјиштето). Емисиите од производствени индустрии генерално следат тренд на намалување, додека емисиите од користење на производите се зголемуваат со текот на разгледуваниот временски период.
Отпад
Секторот Отпад е втор најголем извор на стакленички гасови. Во 2013 година емисиите од овој сектор изнесувале 17,7%, а во 2014 година 19% од вкупните емисии во Македонија. Според Националниот план за управување со отпад (2009 – 2015), најголем дел од создадениот отпад се одлага на депонии за цврст отпад. Депонијата „Дрисла“, која го опслужува регионот на Скопје, со околу 590.000 жители, е единствената депонија со дозвола во Македонија и релативно добро стопанисува. На комуналните депонии или дивите депонии во руралните области, отпадот едноставно се истура од страна на комуналните претпријатија, без оперативни трошоци, со исклучок на одредени придружни трошоци и трошоците за повремената потрошувачка на вода за гаснење на појавените пожари на депониите. Постојат околу 54 активни комунални депонии што ги користат комуналните претпријатија и за нив е препознаена потреба од подобрување на практиките за управување со отпадот. Од друга страна, постојат околу 320 нелегални депонии кои според законот треба да бидат затворени.
Емисиите на стакленички гасови од секторот Отпад следат растечки тренд. Во 2014 година тие биле за 8,2% повисоки во однос на 2012 година, а за 49,8% повисоки во однос на 2003 година. Најдоминантни се емисиите од Депонии за цврст отпад кои просечно изнесуваат околу 94,4% од вкупните емисии на секторот Отпад.
Променливост на климата
Климатските елементи како: температурата на воздухот, врнежите, снегот и снежната покривка, сончевите денови, облачноста и маглата се анализирани за да се дефинираат климатските одлики и да се направи климатска валоризација на територијата на Република Македонија. Врз основа на добиените резултати, периодот 1971-2000 година на годишно ниво е потопол отколку периодот 1961-1990 година во речиси сите климатски области на територијата на земјата, додека средните месечни температури варираат во текот на годината. Зимските и летните месеци во последниот триесетгодишен период се потопли во споредба со претходниот период. Наспроти тоа, есенските и пролетните месеци се постудени отколку претходниот триесетгодишен период. Највисоките вредности на средните годишни отстапувања на температурата на воздухот во земјата се регистрирани во регионот со субмедитеранска клима (Валандово 0,7 C, Гевгелија 0,5 C и Нов Дојран 0,2 C).
Најтопла година забележана на територијата на Република Македонија за периодот 1971-2000 година е 1994 година. Во 2007 година, екстремно високи температури на воздухот биле забележани на 24 јули, и тоа 45,7 C во Демир Капија, 45,3 C во Гевгелија и 43,4 C во Скопје-Зајчев Рид. Годишното количество на врнежи за 1971-2000 година е намалено во споредба со годишното количество на врнежи за 1961-1990 година во сите метеоролошки станици во земјата. Поголеми негативни износи на разликите на врнежите на годишно ниво се забележани за метеоролошките станици Прилеп -35,0 mm, Гевгелија -32,4 mm, Охрид -36,0 mm, Лазарополе -38,5 mm. Постои зголемување на средниот број денови со снег за периодот 1971-2000 година за метеоролошките станици во Струмица, Битола, Гевгелија, Крива Паланка, и.т.н.
Земјоделство
Земјоделството опфаќало 14% од БДП во 2006 година. Покрај тоа, од вкупното работоспособно население, 14% се ангажирани во земјоделството, а 43% од населението живее во руралните области. Земјоделскиот сектор се издвојува како еден од најважните сектори во македонското стопанство, особено поради неговото значење за социјалната сигурност и намалувањето на сиромаштијата.
Анализата за влијанијата на климатските промени врз секторот „земјоделство“ е извршена за: температурата (просечната температура и сумата на активни температури), времетраењето на растителноста, врнежите (сумата на вкупните врнежи), потенцијалната евапотранспирација, дефицитот на вода, индексот на суша според Де Мартон и дождовниот фактор според Ланг. Студијата за земјоделството дополнително ги анализира трите најзагрозени потсектори: земјоделските култури, почвите и сточарството.
Согласно со резултатите од климатските сценарија до 2100 година, идентификувани се најчувствителните земјоделски зони. Најранлива земјоделска зона е регионот Повардарие, особено областа на устието на реките Црна и Брегалница. Културите коишто доминираат во чувствителните региони се дефинирани како чувствителни култури. Најчуствителни култури се вВиновата лоза, доматот, земјата, зимската пченица, јаболкото, луцерката. Како мерки за прилагодување се ппрепорачуваат: примена на органски ѓубрива, подобрување на почвената структура, плодоред и оставање на површините неколку години без да се обработуваат итн.
Сточарство
Сточарството, во поширока смисла, е под директно и индиректно влијание на климатските промени. Директното влијание од зголемувањето на температурите ќе го зголеми и топлотниот стрес кај домашните животни, што ќе ја намали продуктивноста на домашните животни, особено кај модерните високо продуктивни раси, во споредба со локалните раси. Индиректното влијание произлегува од проектираното намалување на фуражното производство, како и појавата на болести. Недостигот на локално произведена сточна храна се очекува да го намали сточарското производство во земјата.
За да се минимизираат ефектите на топлинскиот стрес, може да се применат три стратегии: физичка модификација на условите на средината; генетички развој на раси толерантни на топлина; и подобро управување со исхраната на домашните животни. Неопходно е спроведување мерки за:
Биолошка разновидност
Земајќи го предвид зоналниот карактер на биолошката разновидност во Република Македонија, глобалните климатски промени на регионално ниво можат да влијаат преку промени на температурата и врнежите во различни зони. Како загрозени видови се сметаат вкупно 79 видови габи и лишаи, 74 видови алги, 392 виши растенија и 113 ‘рбетници.
Влијанието на климатски промени врз биолошката разновидност е дополнение на многу други антропогени фактори - изградба на патишта, железници, хидроакумулациски системи, далноводи, антенски системи, индустриски објекти, проширување или напуштање на земјоделски површини, водозафати, неконтролирана експлоатација на шуми, исушување на блата. Зафатите на води (извори, потоци и реки), имаат зголемено синергетско влијание на водните екосистеми со идните климатски промени, доведувајќи до загрозување, дури и исчезнување, на планинските мочуришта. Имајќи ги предвид резултатите од сценаријата за изразит пораст на температурата во алпските и субалпските предели, може да се очекува губење на алпскиот појас, што во случајот на Пелистер, според проценките, ќе се случи за околу 50 години. Алпските пасишта, карпестите станишта, растителноста што се развива на камењари, точила и карпи се распространети само на највисоките делови од планинските врвови и зафаќаат многу мал простор (само 0,5% од територијата на земјата). Вертикалното придвижување на овие заедници наметнато од порастот на температурите ќе биде спречено заради препреки што произлегуваат од релјефните особености, еколошките побарувања и особено од расположливиот простор. Само северните падини ќе можат да понудат соодветни еколошки услови, додека вистинските алпски зони на планините во Република Македонија потполно ќе исчезнат.
Некои од најприоритетните мерки за прилагодување се следниве:
Шумарство
Вкупната површина под шумско земјиште во Македонија изнесува 11.596 km2 (1.159.600 ha), од кои 947.653 ha се шуми. Вкупната дрвна маса e 74.343.000 m3 додека вкупниот годишен прираст изнесува 1.830.000 m3, со просечен годишен прираст од 2,02 m3 по хектар.
Некои од главните закани и проблеми во управувањето и стопанисувањето со шумите се:
Здравство
Климатските промени имаат комплексни влијанија врз здравјето на луѓето. Директните влијанија опфаќаат болести и состојби со можен смртоносен исход, поврзани со промени на температурата; здравствени влијанија предизвикани од eкстремни временски услови (поплави, суши и невремиња) и eфекти од аерозагадувањето. Другите, индиректни влијанија влијаат врз дистрибуцијата на болести поврзани со водата за пиење и храната, или болести кои се пренесуваат преку вектори и зоонози, или здравствени состојби како резултат на недостаток на храна и вода. Полот, возраста и типот на личноста се непроменливи фактори во eтиологијата на кардиоваскуларните болести. Многу фактори на ризик често пати имаат влијание врз здравствениот интегритет на поединецот, иако некои од нив, како генетичките фактори, полот, возраста и вродените мани, не влијаат. Лицата со кардиоваскуларни болести се мошне зависни од надворешната температура. Може да се очекува проектираните температурни зголемувања да предизвикаат повисока смртност. Во спроведените истражувања за утврдување на влијанието на надворешната температура врз смртноста во Скопје и Република Македонија се забележува дека средната вредност на вкупната смртност e највисока во постудениот период на годината и тоа за 7% во однос на средната вредност на вкупната смртност и 13 % во однос на средната вредност на вкупната смртност во потоплиот период на годината. Најчести причини за смртноста во постудениот дел на годината се кардиоваскуларните, цереброваскуларните, циркулаторните и респираторните заболувања. При анализата, жените покажаа поголема зимска смртност во однос на мажите.
Туризам
Културното наследство, во комбинација со прекрасните пејсажи, ја прават Македонија потенцијално привлечна,. Со повече од 1000 цркви и манастири и над 4200 археолошки наоѓалишта, Македонија има потенцијал да биде во самиот врв на листата на културниот туризам во Европа.
Планинскиот и eзерскиот туризам се најатрактивни во земјата и носат најголеми приходи. Од друга страна, тие дестинации се сметаат за посебно чувствителни на климатските промени, бидејќи се природни туристички дестинации и сите туристички активности на отворено директно зависат од климатските услови. Езерскиот туризам e атрактивен, главно, во летната сезона. Најпопуларните дестинации на природните eзера се сместени во западниот дел на земјата (Охридско и Преспанско Езеро). Летната сезона би можела да се продолжи како резултат на порастот на температурата на воздухот, што може да биде од полза за туризмот, имајќи предвид дека овие места го генерираат најголемиот приход од туризмот. сепак, треба да се имаат предвид потребите за вода на туристите, кои се најголеми во сливот на Црн Дрим.
Поголемата потрошувачка на вода, че наметне потреба за обезбедување нови извори на вода за пиење и изградба на нови системи за отпадните води и од домаќинствата и од индустријата, особено во туристичките дестинации. Неизбежно че порасне и потрошувачката на eнергија, поради неопходната потреба од разладување на туристичките капацитети, наметната од зголемените температури. Дојранското Езеро, кое претрпело загуби на вода како резултат и на антропогени и на климатски фактори, e најзагрозено. се очекува зголеменото времетраење на највисоките вредности и топлотните бранови да има негативно влијание и врз квалитетот на водата.
Бурел
Бурел — град во северна Албанија, 91 км оддалечен од Тирана и главен град на округот Матија. Градот има население од 10,862 и во Албанија градот и областа се познати како земја на кралеви, бидејќи наводно тука се родил таткото на албанскиот херој Ѓорѓија Кастриот.
Папатачки мост
Папатачки мост (Γεφύρι Παπατάκη) — стар камен мост во Гребенско, Егејска Македонија. Сместен е меѓу селата Бишово и Чирак и пресича приток на Праморица. Изграден е во XIX век. Има еден отвор.
Во 1995 г. мостот е прогласен за заштитен споменик на културата. Ремонтиран е во 2010 г.
Предел насликан со чај
„Предел насликан со чај“ (српски: Предео сликан чајем) — роман на српскиот писател Милорад Павиќ од 1988 година.
Хоризонтално 1
Во една кафеана, раскажувачот го среќава својот поранешен школски другар, кој по 25 години поминати во странство се враќа во Белград. Раскажувачот не може да се сети на него, но дознава дека станува збор за Атанасије Свилар, кој во меѓувреме станал многу богат бизнисмен. Исто така, дознава дека вистинското презиме на Атанасије е Разин, а татко му бил познат руски математичар. Во чест на Разин е објавена спомен-книга која содржи податоци за неговиот живот, како и негови белешки и други материјали. Од нив се дознава дека, по напуштањето на родната земја, Атанасије најпрвин заминал во Виена, каде од еден свој поранешен школски другар добил пари и така никнала неговата фирма. Исто така, во спомен-книгата е опишана првата средба на Атанасије со неговата сопруга Витача Милут, која ја запознал на една забава во Белград. Понатаму следи описот на историјата на госпоѓата Амалија Ризниќ, една од предците на Витача: Амалија имала српско-полско потекло и била многу богата. Времето го минувала посетувајќи ги европските кафеани, зашто била голема љубителка на храната. Потоа се омажила за богат и убав маж од Виена и со него добила син, кој растел и стареел многу брзо и умрел на седумгодишна возраст. Тогаш, Амалија се развела и пак почнала да ги посетува кафеаните, а истовремено објавила оглас со намера да посвои некое дете кое личи на нејзиниот мртов син. На огласот се пријавил нејзиниот сопруг и таа го посвоила како свој син, а кога сакала да му најде жена, тој ја напуштил, не сакајќи да се ожени за друга жена. Потоа, Амалија се разболела, а еден лекар од Лондон ѝ кажал дека лекот ќе го најде во местото Мачје блато. Откако безуспешно го барала местото, таа го нашла случајно во Бачка и сфатила дека тоа е дел од нејзиниот имот. Влегувајќи во калта, Амалија успеала да оздрави. Витача Милут останала рано без мајка така што израснала со татко ѝ и баба ѝ Јоланта. Витача имала совршен слух и ичела пеење, но кога станала девојка наеднаш го изгубила гласот. Кога го запознала Атанасије Свилар, некое време се дружела со него, а потоа наеднаш се омажила за еден офицер, пријател на татко ѝ. Многу подоцна, еден ден, во нејзината куќа се појавил Атанасије, кој ја зел со себе, напрвин во Виена, а оттука во САД. овој дел завршува со приказната за посетата на Атанасије Разин на неговата познаничка Олга, со понуда да ѝ ги купи идните (неродени) потомци, зашто тој немал деца.
Хоризонтално 2
Споменицата за Атанасије содржи и информации за неговата мајка, по потекло од Панчево. Во една прилика, нејзиниот дом го посетил непознат Рус кој ја зел со себе и така таа се омажила за математичарот Разин. Подоцна, таа се вратила назад и се омажила со офицерот Коста Свилар. Уште кога бил малолетен, Атанасије се вљубил во Витача и сакал да се ожени со неа, но мајка му го натерала да играат покер, а како влог во играта била неговата одлука за женење. Служејќи се со измама, мајка му победила и така тој не се оженил со Витача. Дури подоцна, откако побегнал во странство, Атанасије побарал од мајка му да му го каже името на вистинскиот татко и тогаш го променил презимето од Свилар во Разин. Притоа, тој стекнал огромно богатство, работејќи за потребите на американската армија. Инаку, Атанасије и Витача најпрвин заминале во Виена, каде што живеела кај Вида, сестра и на Витача. Вида била преведувачка и живеела со еден српски писател, но не ги преведувала неговите дела. По неколку години, писателот ја напуштил и таа се омажила. Кога работите на Разин почнале да се подобруваат, тој и Витача се преселиле во Лос Анџелес, каде живееле раскошно, но немале деца. Во овој дел е наведено и едно искажување на Разин, поврзано со неговата посета на Азра, сестрата на Олга. При средбата, Атанасије и Азра најпрвин ја одиграле играта во која двајцата истовремено раскажуваат приказна на одредена тема (за Сината џамија), а потоа склучиле договор со кој Азра му ги продала потомците (иако таа немала деца) на Атанасије. Двете малолетни ќерки на Витача од нејзиниот прв брак со мајорот Похвалиќ биле убиени, а татко им самостојно водел истрага при што го пронашол пиштолот со кој било извршено убиството. Потоа, тој ги канел дома сите колеги од војската на кои им земал отпечатоци од прстите, со цел да го пронајде убиецот. Последен дошол неговиот претпоставен офицер, кој за време на посетата му раскажувал за природата на смртта на девојчињата, а потоа му ја оставил својата муниција. Утредента, мајорот Похвалиќ сфатил дека отпечатоците на пиштолот се, всушност, негови, т.е. дека тој си ги убил ќерките, а потоа извршил самоубиство.
Хоризонтално 3
Покрај Олга и Азра, Атанасије ја посетил и нивната сестра Цецилија, која однапред знаела за неговата намера и му укажала на страшните последици од неговиот план, но сепак се согласила да го потпише договорот за продажба на своите потомци. Во нејзината куќа, Атанасије сретнал две необични деца, од кои едното, Азередо, било ѓаволче. Притоа, Азередо го предупредил дека со неговата работа ќе го уништи човештовото, советувајќи го да ги поништи договорите за купување на потомците. Кога Витача разбрала за смртта на ќерките, таа и Разин пристигнале во Србија по погребот. На гробиштата, таа го загубила гласот, а подоцна ненадејно се стекнала со извонреден сопран и станала славна оперска пејачка. Во меѓувреме умрела сестра ѝ Вида. Витача и Разин отишле во Виена на погребот на Вида при што Витача останала таму, додека Разин се вратил во САД. Таму, тој почнал да се претвора во Вида, а истовремено станал љубоморен на жена си. Затоа, веднаш се вратил во Виена, каде престанал да личи на Вида, но љубомората му се зголемила, а покрај тоа, тој ја замразил својата сопруга, токму како што своевремено му претскажал Азередо. Во меѓувреме, свесна за својот грешен живот, Витача се заљубила во читателот на книгата во која таа е главната јунакиња. По некое време, Витача одненадеж го загубила убавиот глас и така завршила нејзината пејачка кариера. Истовремено, таа му станала љубовница на еден млад човек, но нејзиниот сопруг повеќе не ѝ давал пари и таа осиромашила. Последните вести за животот на Витача потекнуваат од Тоскана, каде во еден бунар ѝ се прикажал човечки лик, а нејзниот љубовник добил налог да ја убие ако ликот е машки, а да ја остави жива ако ликот е женски. По долгите подготовки, споменицата за Разин најпосле била објавена, а од речениците во неа Разин си ја составил својата омилена приказна за 14. апостол. Најпосле, овој дел од романот завршува со насоките кои авторот му ги дава на читателот за да дознае дали Витача била убиена или не.
Хоризонтално 4
Разин постепено се повлекол од бизнисот, си го вратил презимето Свилар и најпосле ја продал својата фирма. Потоа, во близината на Вашингтон, на брегот на реката Потомак, изградил вила — копија на одморалиштето на Јосип Броз Тито на брегот на Дунав. Исто така, тој купил брод — копија на Титовиот брод „Галеб“, а потоа купил и 14 острови кои ги уредил исто како малиот архипелаг Бриони. Најпосле, во Вашингтон изградил вила, потполно иста како Титовата вила на Дедиње во Белград. Еден ден, една соба од вилата била завеана со снег, а Атанасије започнал да го чисти снегот. Кога излегол на терасата, таму видел бебе во лулка и тоа му наредило да го ниша.
Среден Запад
Среден Запад (Midwest) е регион во САД. Се наоѓа во центарот на земјата.
NGC 2867
NGC 2867 — планетарна маглина во соѕвездието Кобилица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Телото е откриено на 1 април 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2867 е од видот PN. Видливиот сјај со голо око изнесува 9,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 9,7 m. NGC 2867 има само една позната привидна димензија, која изнесува 0,4'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 9 ч 21 м 25,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 58° 18' 40".
Други поделби
Проучување на NGC 2867 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 425; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8596.
Маријен Лофгрен
Маријен Лофгрен (24 февруари 1910 – 4 септември 1957) била шведска глумица. Играла во „Елвира Мадиган“ на Аке Оберг (1943), дебитантскиот филм на режисерот Ингмар Бергман „Криза“ во 1946 година, „Девојчето со зумбули“ на Хасе Екман (1950) и во повеќе од сто други филмови во нејзината родна Шведска.
Церик
Церик Cërrik — град и општина во Елбасан (област)|Елбасанската област, средна Албанија. Има население од околу 18.764 жители.
Во градот игра фудбалскиот клуб „Турбина Церик“.
Македонско-босанскохерцеговски односи
Историја
До 1991 година, и двете земји биле дел од составот на Социјалистичка Федеративна Република Југославија. По декларациите за независност на Хрватска и на Словенија од јуни 1991 година, Македонија по три месеци подоцна, во септември 1991 година прогласила независност. Босна и Херцеговина ја прогласи својата независност во март 1992. Дипломатските односи меѓу двете држави беа воспоставени На 12 мај 1993. Босна и Херцеговина, како и другите бивши југословенски републики, ја признава Република Македонија под своето уставно име, и е меѓу 131 држави кои го направија истото.
ЕУ и НАТО аспирации
Македонија и Босна и Херцеговина ја делат истата цел за влез во Европската Унија.Босна и Херцеговина чека влез во НАТО додека Македонија веќе е членка на НАТО..
Додека пак Босна и Херцеговина има цел да се придружи кон НАТО. Во 2008, го потпиша договорот за стабилизација и асоцијација со Европската унија.
Бошњаците во Македонија
Има мал број на Бошњаци во Македонија. Според последниот попис во Македонија од 2002, бошњачкото малцинство брои 17,018 луѓе, кое е околу 0,84% од вкупното население во Република Македонија. Нема податоци колку Босански Хрвати и Босански Срби има во Македонија.
Македонците во Босна и Херцеговина
Мал број на Македонци постои во БИХ. Според последниот попис од 1991 во Босна и Херцеговина имало 1596 Македонци. Сегашниот број на Македонците кои живеат во БиХ е непознат.
Мухамед Зеќири
Мухамед Зеќири (р. во ) — македонски политичар од албанска етничка припадност, пратеник од редовите на СДСМ и потпретседател на партијата. Зеќири основно училиште завршил во „Лирија“ – Чаир, а средно теолошко училиште во медресата „Иса Бег“ во скопското село Кондово. Дипломирал на студиите по новинарство на универзитетот на Југоисточна Европа во 2001 година, по што се вработил како дописник од Скопје за македонскиот сервис на Радио Слободна Европа.
Зеќири во март 2006 година станал главен и одговорен уредник на телевизијата Алсат М. Во Алсат останал до ноември 2015, а потоа преминал во ТВ Шења, каде бил уредник на вестите до септември 2016. Тој по 18 години во новинарството ја напуштил професијата и се зачленил во СДСМ. Бил кандидат за пратеник на парламентарните избори во 2016 во втората изборна единица, каде партијата освоила осум мандати. Зеќири зборува албански, македонски, англиски, српски, и хрватски јазик.
Печори
Печори (руски: Печо́ры; естонски и сето: Petseri) — град и административен центар на Печорскиот округ во Псковската област, Русија. Неговото население на пописот во 2010 година изнесувало 11.195 жители, што паднало од 13.056 жители на пописот во 2002 година и 11.935 на пописот во 1989 година.
Географија
Се наоѓа на западната периферија на регионот Псков и регионот Печора, блиску до руско-естонската граница (гранични премини: Шумилкино и Куничина Гора). Оддалеченоста од регионалниот центар е 53 км. Во рамките на градот (во источниот и северниот дел) тече малата река Пачковка.
Историја
Печори бил основан како посад во 16 век во близина на манастирот Псков-Пештери, основан во 1473 година од православниот свештеник Јона, кој побегнал од Дорпат (сега Тарту) за Псковската Република. Неговото име, Печори, или порано Печери потекнува од зборот пешчери (пещеры), руски за пештери. Местото наскоро се развило во важна трговска станица и гранично упориште. За време на кампањата на опричнина, воведена од Иван Грозни, Печори останал во рамките на Земшина, или редовни општински земји кои подлежат на владеење на владата. Бил опколен многу пати од руските непријатели: силите на Стивен Батори ја ограбиле населбата за време на опсадата на Псков во 1581–1582 година, а Швеѓаните и Полјаците го напаѓале Печори во 1592, 1611, 1615 и 1635 година и од 1635 до 11 година. Утврдувањето на Печори било опколено од Швеѓаните во текот на Големата северна војна во 1701 и 1703 година. Во 1701 година, по неуспешниот шведски напад предводен од Шлипенбах, Борис Шереметев ја започнал својата кампања за напредување во шведска Естонија од Печори. По војната, руската граница била поместена на запад, така што Печори го изгубил своето воено значење.
Во 1820 година градот имал население од 1.312, вклучувајќи 1.258 Руси и 27 Естонци, кои живееле во 228 претежно дрвени куќи. До 1914 година, населението пораснало на 2.240, живеејќи покрај единаесет улици и пет плоштади. Улиците биле опремени со улично светло. Во 1889 година била пуштена во употреба железничката пруга Псков-Рига што минувала низ северната периферија на Печори. Железничката станица Печори (сега Печори-Псковски) била отворена во 1899 година. Во градот имало фабрики за кожа и слад, поштенска и телеграфска станица, четири училишта, вклучувајќи едно што го одржувал манастирот и болница. Печори бил познат по својата трговија со лен, која дополнително била проширена во текот на последователниот естонски период од историјата на градот.
Од февруари до декември 1918 година, Печори бил окупиран од Германците. За време на Естонската војна за независност и, истовремено, Руската граѓанска војна, градот бил окупиран од естонската армија на 29 март 1919 година. Центарот на Гувернератот, Псков, бил окупиран од антиболшевичката руска северозападна армија. Според условите на мировниот договор од Тарту од 1920 година, кој ја пропишува границата долж вистинската линија на фронтот помеѓу Црвената и естонската армија, така што Печори и соседниот западен дел на Сетомаа ѝ биле отстапени на Естонија.
Помеѓу двете светски војни, Петсери, како што се нарекувал во тоа време, бил центар на округот Петсери, еден од единаесетте окрузи што ја сочинувале Република Естонија. Под владеење на Естонија, населението на градот се зголемило повеќе од двојно, главно поради доаѓањето на етничките Естонци. Наставата во општинските основни училишта се изведувала и на руски и на естонски, со поголема пристрасност кон естонскиот јазик по училишната реформа од 1934 година. Во мај 1925 година, поголемиот дел од земјиштето во сопственост на манастирот Псков-Пештери било конфискувано од естонската влада и дадено на новите доселеници. Лутеранската црква Свети Петар била изградена во 1926 година. Во 1939 година, во градот избувнал огромен пожар, уништувајќи 212 дрвени градби и убивајќи многу жители.
По окупацијата на Естонија од страна на Советскиот Сојуз во 1940 година, градот првично останал дел од Естонската Советска Социјалистичка Република. За време на Втората светска војна, градот бил окупиран од германската армија од 10 јули 1941 година до 11 август 1944 година и управуван како дел од Генералбециркот Естланд на Рајхскомесаријатот Остланд.
Откако повторно била воспоставена естонската независност во 1991 година, градот и територијата околу него биле преземени од Естонија поради условите на мировниот договор во Тарту, во кој Советскиот Сојуз се откажал од понатамошните претензии за естонска територија. Било објавено дека Естонија се откажала од ова барање во ноември 1995 година. Нов естонско-руски договор за граница бил потпишан од Естонија на 18 мај 2005 година, како одраз на подоцнежните промени на границите, но бил отфрлен и откажан од Русија на 27 јуни 2005 година, бидејќи биле додадени референци за „советска окупација“ од страна на Естонците. Во деценијата што следувала се одржале низа меѓувладини консултации, а на 18 февруари 2014 година, двете земји ја потпишале новата верзија на Договорот за граница. Најновата верзија ја остава договорената граница недопрена со неколку помали исклучоци кои не влијаат на градот Печори. Се чека нејзината парламентарна ратификација од двете страни.
Административен и општински статус
Во рамките на административните поделби, Печори служи како административен центар на округот Печорски, на кој е директно подреден. Како општинска поделба, градот Печори, заедно со четириесет и две рурални локалитети, е инкорпориран во рамките на општинскиот округ Печорски како урбана населба Печори.
Денографија
Од 1 јануари 2021 година, според населението, градот бил на 955-то место од 1116 градови на Руската Федерација.
Етнички состав
Во поголемиот дел од историјата на Печора, Русите доминирале во етничката структура на населението на градот. Единствен исклучок бил периодот кога градот бил дел од независна Естонија, кога Печори бил прилично силно естоизиран. Така, во 1890 година, само четири естонски семејства живееле во Печори, а до 1914 година имало околу 150 луѓе. Но, веќе според пописот од 1922 година, Естонците (вклучувајќи ги и Сето луѓето) сочинуваат 33,8% од населението на градот. До 1931 година, учеството на Естонците достигнало 51,3%, до 1934 година - 54,8%, до 1937 година - 56,9%. Уделот на Русите во градот Печори се намалил од 63,2% (1.272 луѓе) според пописот од 1922 година на 41.0% (1.745 луѓе) во 1934 година.
Меѓутоа, по анексијата на Естонија кон Советскиот Сојуз и пренесувањето на градот во РСФСР, естонскиот елемент брзо бил заменет со рускиот.
Според пописот од 2002 година, националниот состав на населението на градот бил како што следува:
Религија
Градот е дом на манастирот Свето Успение Псков-Печори, како и следните православни цркви:
Во градот работи и Лутеранската црква Свети Петар (изградена според проектот на А. А. Подчекаев во 1923-1926 година, осветена на 19 септември 1926 година). По Втората светска војна, 25 години таа остана единствената функционална евангелско-лутеранска црква на европската територија на РСФСР.
Индустрија
Главни претпријатија: фабриката за керамика Еуро-Керамика (подни и обложени плочки, порцеланска каменина), фабрика за неметални материјали (варово брашно).
Железнички транспорт
Во северниот дел на градот се наоѓа станицата Печори. Станицата води во две насоки: кон Псков и кон Коидула.
Станицата е гранична. Патничката комуникација на станицата е целосно отсутна, и на долги растојанија (од крајот на 1990-тите) и на приградските линии (од јули 2014 година).
На 3 август 2019 година бил обновен приградскиот сообраќај со продолжување на трасата на од Санкт Петербург до Псков.
Автомобилски транспорт
Печори се наоѓа на големо растојание од главните автопати и е спој на патишта само од регионално значење. Вкупната должина на патната мрежа на територијата на урбаната населба Печори изнесува 234,4 км (вклучувајќи 42,75 км со тврда површина). Во Печори има автобуска станица. Од автобуската станица тргнуваат 2 меѓународни транзитни (бр. 626 Печори - Нарва и бр. 989 Псков - Талин) и 11 приградски линии што го поврзуваат градот со Псков и населбите во регионот Печора. Покрај тоа, во градот работи и приватна транспортна компанија Нива ДОО (основана во 2000 година). Оваа фирма ја опслужува приградската линија Печори-Псков (7-12 патувања дневно, 75 неделно), како и меѓународните линии Печори-Вјарска-Виру (2 пати неделно), Печора-Тарту (2 пати неделно). Автобусите на Нива ДОО поаѓаат од Плоштадот на победата. Истата компанија опслужува 5 меѓуградски автобуски линии (бр. 2, 3, 4, 5, 6), како и градско такси. Автобуската компанија Викинг е со седиште во Печори, која ги опслужува линиите Печори - Санкт Петербург, Печори - Москва и туристичките патувања во регионот Псков.
Практично на периферијата на градот има мултилатерален автомобилски контролен пункт Куничина Гора (Русија) - Коидула (Естонија). Преминувањето на границата е можно со автомобил, пеш и со велосипед.
Комуникации
Во градот има две градски пошти (индекси 181500 и 181502). Мобилната комуникација ја обезбедуваат четири главни руски оператори (МегаФон, МТС, Билајн, Ростелеком). Покрај тоа, територијата на градот е покриена со естонски мобилни мрежи (Telia, TELE2, Elisa), така што е можно да се влезе во меѓународен роаминг без да ја напуштите Русија.
Банкарски сектор
Во Печори работи банката на Сбербанк на Руската Федерација и Руската земјоделска банка.
Здравство
Централната окружна болница Печора работи во градот со 117 кревети (вклучувајќи 94 деноноќни болници). Болницата има 26 лекари, 90 парамедицински персонал. Во градот има седум Фармацевтски институции (аптеки, пунктови и киосци).
Танкобон
Танкобон (јапонски: 単行本) е јапонски израз за книга во која дејствието е комплетно и не е дел од некој серијал, иако манга индустријата понекогаш го користи овој израз за некои изданија кои припаѓаат на серијалот на некој начин. Овој израз се користи за романи, трудови, каталози, албуми, и стрипови (поконкретно манга).
Чоровода
Чоровода (Çorovodë) — град во Албанија, седиште на општината Скрапар на Белградската област. Населението брои околу 7.000 луѓе. Според некои археолози во Албанија, градот е најстар град во државата.
Републиканство
Поточната смисла на републиканството се разликува во зависност од културно-историскиот контекст. Во принцип тоа значи отсуство на монархијата, но може да значи "владеење од страна на многу луѓе и со закон", преку олигархија, или произволното владеење на едно лице.
Брезово (Севница)
Брезово (словенечки: Brezovo) — населба во Општина Севница во централна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Долна Штаерска. Населбата сега е вклучена во Посавскиот статистички регион.
Змија (митологија)
Верувања за постанок на змијата (христијанско влијание)
Постојат повеќе преданија за постанокот на змијата: Св. Димитриј убил аждер од чие тело се излегле змиите, според друго змијата живеела во рајот, била добра и имала нозе сè додека не ги измамила Ева и Адам по што ѝ биле одземени нозете од Бога, а таа станала зла, според трето предание змиите на почетокот имале нозе, а со нив управувал Св. Тодор, бидејќи биле многу силни и покретливи, исправени тие биле закана за луѓето кои побарале помош од светецот, од тогаш тој им ги одзел нозете. Се верувало дека сите змии имаат нозе, најчесто девет, но луѓето не смееле да ги видат, бидејќи веднаш биле проколнати и умирале.
Фантастични елементи
На змиите им се припишувани фантастични одлики, сенишната (демонска) змија е невидлива, можат да ја видат само некои животни, доколку би ја видел човекот, тој веднаш умирал од страв. Змиите се претвораат во змејови по четириесет години од својот живот, некои според преданијата се опишани со три, пет, седум, девет глави. Се верувало дека некои змии имаат способност да убиваат само со здив, некои имале хипнотички поглед со кој ја парализираат жртвата. Кај народот се сретнувале и преданија за џиновски змии, со глави големи како котел, како глава на вол и сл. Тие се олицетворение на сезнајноста, змиските цареви ги знаат сите тајни, сите животински јазици, ги распознаваат сите предзнаци на несреќи, во исклучителни случаи своите знаења можеле да ги предадат со пропратен ритуал на човекот. Тие се исклучителни познавачи на лековитите растенија и минералите, само змијата ја знае билката со која може да се оживее мртовецот, но тие ги користат само за себе. Живееле до триста години, змиските цареви и до илјада, змијата која не се појавувала долго време меѓу луѓето (девет, четириесет, сто години) може да се претвори во змеј.
Змијата според народните верувања можела да претскаже смрт, лошо време, неродна година, до Благовец тие останувале (зимувале) во почвата, нивниот надземен период е до Крстовден. За секоја змија која по овој ден останувала надвор од почвата се верувало дека била ‘нечиста’ (каснала човек). Змиите според народното верување можеле да се убијат само со едно удирање, секое следно би ја оживеало, или можеле да се усмртат само со оган, некаде се верувало дека таа едноставно не може да биде убиена. Од неа се правела силна амајлија против демонските сили на следниот начин: во главата на змијата убиена на Благовец се ставал чесен лук, се садел во почвата, а првите надземни ливчиња се сушеле и се пришивале во облеката. За мошне силни амајлии се сметале и срцето и забите на змијата. Постоеле и правила според кои убиената змија не смее да се крева над колена за да не се прекрати животот, бремената жена не смее да види змија за да не му наштети на плодот. Убивањето на змијата се сметало за добро дело, се верувало дека и Господ се радува на нејзината смрт, но постоело и верување дека доколку змијата премине преку некој дел од телото без да го касне, таа не смее да се убие, бидејќи им припаѓа на добрите змии и при насилна смрт би го проколнала убиецот или нему најмилото дете. Како хтонично животно змијата се плашела од сонцето и од него заслепувала, во народот се верувало дека од неа треба да се бега кон сонцето.
Хтонскиот карактер на змијата
Некои змии потекнувале директно од долниот, подземниот демонски свет и се сметало дека тие се најопасни за луѓето, од нив луѓето требало да се вардат и во сон. Како заштитно средство од нив се практикувал лукот, чад од запалени партали, чад од тутун и темјан. Во пеколот змиите ги измачуваат и прогонуваат грешниците. Како одбрана од змиите јужнословенските народи го палеле шутот на Младенци, Благовец и Ѓурѓовден.
Бидејќи е постојано во граничното подрачје помеѓу земјата и отворениот (надземен свет), таа како хтонично животно претставувала врска меѓу живиот и мртвиот свет, нејзината постојана грижа за домот, домашните и имотот е во врска со предокот кој се грижи за својот род. Местото каде таквата змија живее е најчесто сместено под прагот, темелот на куќата, особено ако е изѕидан од камен, огништето. Тие места во обредните сегменти на духовниот живот на нашите предци се евидентирани како места на кои им се принесувале жртви на предците.
И нашите народи верувале во постоење на водените змии Tropidonotus natrix кои поседувале фантастични одлики: изглед, големина, сила, тие се наоѓале во езерата, морињата, ретко во реките. Таквите змии фантазмогорично биле осликувани како шестокрили, со позлатени крилја, со скапоцен камен под крилјата и др. Некаде тие се поистоветувале со алите, а некаде се опишувале како огромни змии. Аловитите змии (алетини) се сметале за многу опасни и секоја средба со нив била смртна. Се верувало дека некои змии (и аловитата) имаат кожа која е непробојна дури за куршум.