cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Крв
Осмотски и опкотски притисок на крвта
Изолирани еритроцити ставени ви изотоничен раствор на NaCl, не ја менуваат својата форма затоа што составените компоненти на еритроцитите имаат ист осмотски притисок со 0.85 % раствор на Na Cl. Во случај кога еритроцитите ќе се стават во раствор со повисок осмотски притисок (хипертоничен раствор) ќе се забележат промени во нивната форма. Тие стануваат збрчкани поради излегување на вода низ полупропусливата еритроцитна мембрана во околниот раствор. Ако ги ставиме во хипотоничен раствор тие набабруваат поради навлегување на вода. Доклоку растворот е многу хипотоничен, навлегувањето на водата може да предизвика прскање на еритроцитната мембрана и излегување на еритроцитната содржина во околниот раствор. Оваа појава е позната како хемолиза.
Колоидно — осмотски и опкотски притисок претставува сила со која белковините од крвната плазма ја привлекуваат водата. Големината на колоидно —осмотскиот притисок се движи во границите од 3,32 до 3,99 kPa (25–30 mm Hg). За одржување на колоидно – осмотскиот притисок најголема улога им припаѓа на албумините. Ова својство на албумините се должи, пред се, на малите размери на нивните молекули и голема хидрофилност (способност на врзување на молекулите на водата).
Клоидо-осмотскиот притисок е одговорен за задржување на водата во крвната циркулацијасо што се регулира и волуменот на крвната плазма.
Електрохемиска реакција на крвта
Електрохемиската реакција на некоја течност е определена преку концентрацијата на водородните јони (H+) и се означува со pH (potentia hidrogenii). Електрохемиската реакција на крвта е слабо базична: pH се движи во границите од 7,3–7,45. Нормален pH за артериската крв изнесува 7,4, а за венската 7,35. Пониските вредности венската крв се должат на поголемо присуство на CO2.
Максималните граници на pH што организмот за релативно кусо време може да ги поднесе се следниве: за горната граница вредноста изнесува 7,70, за за долната 7,00. Надвор од овие граници животот престанува веќе по неколку минути.
Ацидо — базна рамнотежа
Од бројни метаболички реакции што се одвиваат во организмот се ослободуваат кисели материи, јаглеродна киселина, млечна киселина, сулфурна киселина, кисели фосфати, као и материи со базни својства, како што е амонјакот.
Сите овие материи влегуваат во крвта и зависно од нивната количинска застапеност во крвта можат да ја изменат нејзината електрохемиска реакција, всушност, да ја нарушат изохидријата.
Преку регулациони механизми организмот се бори да го одржи pH на крвта во тесни физиолошки граници. Во процесот на одржување на изохидријата учествуваат голем број органи, а во прв ред белите дробови, бубрезите, хепарот и потните жлезди. Мошне важна улога во одржување на рамнотежата на киселите и базни материи во крвта (ацидо-базна рамнотежа) иаат пуферите.
Регулатори на електрохемиската реакција – „пуфери“
Пуферите претставуваат мешавина на слаби киселини и соли на овие киселини со силни бази. Улогата на пуферите во некој раствор се состои во одржување на електрохемиската пеакција на растворот на мошне тесни граници при додавање било на кисели или мазни материи.
Регулаторска способност на пуферите зависи од концентрацијата на пуферската материја во пуферскиот систем и нејзина хемиска природа.
Според хемиската природа пуферите на крвта се делат на неоргански и органски.
Неорганските пуфери
Од неорганските пуферски системи во крвта на прво место доаѓа бикарбонатен пуферски систем на крвната плазма. Доколку на натриумовиот бикарбонат му се додаде некоја силна киселина, на пример, хлороводородна киселина се образува слаба јаглеродна киселина и соодветна натриумова сол:
NaNCO3 + HCl = H2 CO3 + NaCl.
Создадениот NaCl, како сол на силна база и силна киселина нема влијание врз елктрохемиската реакција. Јаглеродната киселина (H2CO3) е слаба киселина. Во споредба со хлороводородната киселина, таа битно не ја менува електрохемиската реакција на крвта. Освен тоа, јаглеродната киселина е мошне непостојана, таа лесно се разложува на CO2 и H2O. Со процесот на дишењето јаглерод диоксидот се отстранува од организмот. Доколку концентрацијата на физички растворениот CO2 во крвта се зголемува тоа предизвикува намалување на NaHCO3 и зголемување на концентрацијата на водородните јони, а со тоа и изместување на елктрохемиската реакција на крвта кон киселиот дел од спротивно. Оваа појава станува сосема разбирлива ако се има предвид дека концентрацијата на водородните јони (H+) зависи од односот меѓу слободниот CO2 и бикарбонатите. Овој однос се изразува со следнава равенката:
H = Kx CO2/NaHCO
K = константа
Фосфатниот пуферски систем во крвната плазма (примарни и секундарни фосфати — H2PO4 / HPO4) има многу послаб пуферски капацитет (мала концентрација) во споредба со бикарбонантниот, додека во еритроцитите тој претставува главен неоргански пуфер. Фосфатниот пуферски систем како регулатор на електрохемиската реакција дејствува на тој начин што ги врзува силните киселини и силните бази:
Органски пуфери
Во органските пуфери спаѓаат белковините на крвната плазма и хемоглобинот. Белковините се составени од голем број аминокиселини кои имаат амфотерни (базни и кисели) својства. Тие, со својата карбоксилна група (-СООН) дејствува како слаба киселини, а со базната амино (-NH2 ) група како слаба база. Според тоа, белковините се способни да врзуваат како базни така и кисели материи во крвта. Пуфесерскиот капацитет им е голем бидејќи им е голема концентрацијата во крвната плазма. Најсилен пуферски систем во крвта е хемоглобинскиот пуферски систем. Нековата регулаторска улога на електрохемиската реакција е опишана во партијата дишење.
Алкална резерва
Алкалната резерва претставува количина алкалиите од пуферите што се користат за неутрализација на киселини со цел да се одржи нормалната концентрација на водородните јони. Во поширока смисла на збирот, во алкалната резерва спаѓаат сите материи (органски и неоргански) кои можат да врзуваат кисели материи што влегуваат во крвната циркулација. Во практиката алкалната резерва на крвта се изразува преку бројот на милилитри на јаглерод диоксис што се ослободува од 100 ml крвна плазма и додавање на силна киселина. Кај здрави луѓе резерва се движ меѓу 55–70 зафатнински % на СО2 сметано за 100 ml крв.
Свртување на електрохемиската реакција кон киселата страна (намалување на Ph во крвта) се нарекува ацидоза. Таа можже да биде физиолошка и патолошка.основната промена што се јавува во крвта при оваа состојба е зголемена концентрација на N при ваква промена на Ph во крвта се забележува нарушување на финкциите на централниот нервен систем. Доколку ацидозата е силна, тогаш настанува губење на сознание, а во потешкислучаи настапува смрт.
Смртувањето на елктрохемиската реакција кон алкална страна се нарекува алкалоза. При алкалозата постои зголемување на концентрацијата на ОН — јоните. На овие промени најмногу реагира централниот нервен систем со една изразена пренадразливост, појава на грчеви, а во најтешки случаи настапува смрт.
Крвна плазма
Крвната плазма е составена најмногу од вода (90-92%), органски и неоргански состојки. Таа е многу стабилна суспензија на формативните елементи на крвта.
Од неорганските состојки на крвната плазма најзастапени се повеќе хемиски елементи важни за организмот, како натриум, калиум, калциум, бакар, железо, магнезиум и др.
Од органскиот дел на крвната плазма, важно е да се спомнат плазматичните белковини (плазматични глобулини, фибриноген, протромбин, албумин, γ глобулин итн.), аминокиселини, липиди (најмногу холестерол), јаглехидрати (главно глукоза), нуклеински киселини, азотни соединенија итн.
Со центрифугирање или седиментација на крвта, на дното од садот се издвојуваат крвните клетки, а над нив се издвојува бистрата крвна плазма. Со отстранување на фибриногенот од крвната плазма се добива крвен серум.
Волумен на Крвната плазма = 20 * ТТМ + 29 * В - 3250 (во ml) ТТМ = телесна маса (kg) В = висина телото (cm)
Вискозноста на крвната плазма е за 1,4 до 1,9 пати поголема во споредба со вискозноста на водата.
Доколку на крвната плазма и се отстрани фибриногено се добива серум.
Состав на крвната плазма
Крвната плазма се состои од вода, органски и неоргански материи. Процентот на водата изнесува 90–92 %, а на растворените материи 8–10%.
Неоргански материи. Неорганските материи (јони) се застапени во крвната плазма со 0.1%.
Од анјоните присутни во крвната плазма се слениве: хлорните, бикарбонантните и фосфатните. Најголем дел од хлорните јони се врзани со натриумовиот јон во вид на натриум хлорид (NaCl), а помалку во вид на KCl и CaCl2.
Од катјоните најмногу е застапен натриум во вид на NaCl. Натриум хлоридот е важен за регулирање на осмотскиот притисок на крвната плазма, За одржување на ацитобазната — рамнотежа, служи како извор пти создавање на хлороводородната киселина во желудникот, како активатор на некои ферменти и редица други не помалку важни процеси ви организмот.
Калциумот е важен за регулација на пермеобилноста на клеточните мембрани (ја намалува пропусливоста); учествува во коагулација на крвта и зема учество во процесите на нервно — мускулното раздразнување.
Магнезиумот игра важна улога во регулацијата на нервномускулната раздразливост (ја намалува) и дејствува како активатор на редица ензими.
Олигоелементи
Во олигоелементи спаѓаат оние неоргански материи во која концентрацијата во крвната плазма не е поголема од 1 мг%. Во олигпелементите спаѓаат следниве: бакар, железо, јод, манган, кобалт, цинк, бром, флуор, калај и др.
Органски материи
Органските материи од крвната плазма  по однос на присуство или отсуство на азпт можат да се поделат на азотни и безазотни. Материите штосодржат азот ги делиме во две групи. Во првата група спаѓаат белковини, а во втората материи со небелковински (преостанат) азот. Безазотните материи имаат јаглехидратно или липидно потекло.
Белковини
Белковините во крвната плазма се: албумини,глубини и фибриноген. Застапенста на белковините во крвната плазма се движи во границите од 6-8 g% или просечно 7,3 g%.
Од вкупната количина на сите белковини во крвната плазма на албумините отпаѓа најголем процент 50-55% или 40 g/l (4 g%). Лесно се раствориливи во вода, а молекулската маса им е 68 000.
Најмалку застапнен меѓу плазнените белковини е фибриногенот. Го има само 3 g/l (0,3%). Процентната застапеност меѓу плазмените белковини му е сосема мала 4-5%.
Небелковини азот
По остранување на белковините од крвната плазма, во крвниот серум остануваат редица материи што содржат азот. Во оваа група материи спаѓаат: аминокиселините,уреа.мочна киселнина, амонијак, креатинин и креатин.
Една четвртнина од небелковинскиот азот се нарекува амино-азот. Тоа е азот од аминокиселните што се транспортираат преку крвта. Во најголем дел претставуваат изворен материјал за синтеза на белковини во разни клетки и ткива во организмот. Другиот дел од небелковинскиот азот потекнува во најголем дел од крајните производи на метаболизмот (уреа, мочна киселина, амонијак, креатин и др.).
Безазотни материи
Во групта на безазотни материи во крбнената плазма спаѓаат гликозата, мастите и некои производи од метаболизмот.
Гликозата се наоѓа во концентрацијата од 4,44-6,66 mmol (80–120 mg%).
Во крвната плазма мастите се среќаваат како прости масти, глицероли и липоиди.
Простите масти се наоѓаат во вид на хиломиктони после обично масно јадење.
Концентрацијата на холестеролот кај здравите луѓе изнесува 3,9 до 6,5 mmol/m (150–250 mg%). Се наоѓа како слободен или како естер на масни киселини.
Најголем дел од липидите во крвната плазма се врзани со белковините и јаглехидратите (фосфолипиди, гликолипиди).
Метаболички продукти
Количината на метаболичките производи во крвната плазма варира во зависност од интезитетот на метаболизмот. Да ги спомниме само најважните: млечна киселина, пирогроздова киселина и кетонски тела.
Биолошки активни материи
Во оваа група материи спаѓаат хормони, витамини и фирменти (ензими).
Коагулација на крвта
Коагулацијата во крвта има важна биолошка улога бидејќи го штити организмот од губење на крв при повреди на крвните садови. Овај заштите систем е ефикасен доколку се повредени капиларите и крвните садови со мал или голем калибар.
Фибриногенот, всушност,фибринот можеме лесно да го острануваме доколку крвта што истекла од крвниот сад веднаш ја мешаме со некое стапче, стаклени перли (ситни џамлии) или некој друг предмет. На предметите со кои се врши мешањето се факааѕ фибринските конци и еден ден од оформените елементи. Крвта, што останува по остранувањето на фибриногенот е дефибринирана.
При ниски темперетури и во садови и во садови чии ѕидови се премачкани со парафин или силициум коагулацијата се одвива забавено.
Во паталошки состојби можно е крвта да се коагулира и во самите крвни садови,како што е можно до коагулацијата воопшто и да не дојде без оглед што крвта зависи од меѓусебното дејствување на двата видафактори: прокоалуантни и антикоагулантни.
Прокоагулантните факртори го стимулираат, а и антикоагулантните го инхибрираат процесот на коагулација во крвта.
Имајќи ги овие фактори во вид сосема е разбирливо зошто крвта во крвните садови е течнна и зошто таа надвор од нив се засирува.
Во процесот на коагулацијата на крвта заземаат учество повеќе фактори. Некои од факторите се присутни во крвната плазма, а некои во крвните клетни, телесните клетки и ткивата.
Плазматичните фактори по својата хемиска природа претставуваат белковини. Најголем дел од нив припаѓаат на глобулинската фракција од плазматичните глобулини. Некои од нив се синтетизираат во хепарот,а за нивната синтеза неопходно е присутвото на витамонот К.
Процесот на коагулација на крвта се дели на три фази.
Во 1-та фаза на коагулациониот процес се формираат внатрешен и надворешен протомбински активатор (крвен и ткивен тромбопластин). Во создавањето на внатрешниот протомбински активатор (крвен тромбопластин) земаат учество следниве фактори: XIIа, XI а, Ixа, VIIIа, Ха, V, IV (Ca++) и тромбоцинтниот фактор 3 (види коагулациона шема).
Процесот на коагулација на крвта започнува со активирање на XII фактор. (Хагеманов или контактен фактор). Тој се активира во допир со “туѓата површина“ (колаген,стакло итн.). Активираниот Кристмасов фактор (IX a) во отсуство на Cа2+ (фактор IV) го активира VIII, а исто така, во присуство на Cа2+ јони го активира Х-от фактор.
Активираниот фактор X (Стјуартов фактор) заедно со факторите: IV (Ca2+), V (проакцелерин) и тромбоцитниот фактор 3 (фосфолипид) го создаваат внатрешниот протомбински активатор (крвен тромбопластин). Во создавањето на надворешниот протомбински активатор (ткивен тромбопластин)земаат учество следниве. фактори: ткивен екстрат а) ткивен фактор-протеолитички ензим и б) ткивен фосфолипид, фактор VII, X и V.
Ткивниот фкатор и ткивните фосфолипиди заедно со факторот VII го активираат факторот X. Активираниот X фактор заедно со ткивните фосфолипиди и факторот V го градат надворешниот протромбински активатор (ткивен тромбопластин).
Во II фаза од коагулациониот процес протромбинот (факторот II) под влијание на било на крвниот или на ткивниот или пак на двата тромбопластина во исто време се претворува во активна материја тромбин (фактор II a).
Во III фаза од коагулациониот процес плазматичната белковина фибриноген (фактор I) кој се наоѓа во растворена сол состојба под влијание на тромбинот (F. II) се претвора во фибрин (фибрински мономер) и фубринопиптиди. Фибринскиот мономер минува во фибринскиот минува во фибринскиот полимер (фибрин) растворлив во уреа,кој под влијание на активираниот фактор XIII (Лаки-Лоранд) од страна на тромбинот се претвора во фибрин нерастворлив во уреа (фибрин). Со тоа завршува процесот на коагулација на крвта.
За правилно одвивање на III потребно е присуство на Cа++ (IV) и тромбоцитираниот фактор 6 (P6) — ретрактозам (тримбоститин) настанува ретракција на фибринските конци. При тоа се издвојува крвниот серум од фибринската мрежа и “заробените”во незе оформени елементи накрвта.
Веќе кажавме, дека во крвта,покрај прокоагулантните материи. Улогата на антикоагулантните материи се состои во инхибиција и забавување на коагулациониот процес. Всушност тие не дозволуваат да настане интраваскуларна коагулација. Во таа група материи спаѓаат: антитромбоплстини, липобелковинска липоза,антитромбини и хепарин.
Улогата на антитромбопластините се состои во кочење на процесот на создавањето на плазматичниот тромбопластин,а доколку се создаде, тие го онеспособуваат. Липобелковинската липаза го разградува создадениор тромбопластин.
Антитромбините го кочат процесот на претворање на протромбинот во тромбин како и дејствувањето на тромбинот врз фибриногенот.
Хепаринот дејствува во сите три фази од коагулациониот процес. Тој го кочи процесот на создавање на активниот тромбопластин, врши онеспособување на тромбинот и има способност да се врзува со фибриногенот. За изведување на лабораториски анализи често е потребно крвта да остане во течна состојба. Тоа се постигнува со додавање во крвта на антикоагулантни материи во определена количина. За таа цел најчесто се употребуваат: хепарин,натриум цитрат (3,8%), натриум оксилат (1,34%) и ЕДТА (динатриум-еталин-диамин-тетра оцетна киселина).
Kрвни групи
Воведување на огнено оружје, од една, и големи воени студии во текот на XVIII и XIX век,од друга страна, резултирале со голем број ранети. Една од основните причини за голем број умирања меѓу ранетите било губењето на крв. Единствен начин да им се спаси животот било надоместување на изгубената крв од здрав човек. Ова надоместување или трансфузија, што ја нарекуваат лекарите од тоа време,секогаш не давала позитивни резултати. Еден голем дел од трансфузираните завршиле со смрт на примателот на крвта. Тоа било причината што во голем број земји, трансфузијата како терапевтско средство било со закон забранета.
Суштественоста на трансфузионите компликации во основа ги решил во основа лекар Ландштајнер, на самиот почеток од овајк век (1901). Тој открил, во крвта на здравите луѓе материите што предизвикуваат аглутинација (слепување) на еритроцитите на другите луѓе. Се работи за две специфични материи присутни во серумот кои ги нарекол аглутини (алфа или анти-А и бета или анти-В). Во етитроцитите открил исто така две специфични аглутини (А и α, В и β) реагираат меѓусебно врз принципот на кој реагираат антигените и антителата.
Аглутиногените ги имаат својствата на антигените, а аглутинините на антителата.
Во етироцитите може да биде присутен еден или обата аглутиногена, а има и такви луѓе во чии еритроцити тие недостасуваат. Ист случај е и со аглутинините во крвната плазма. Во крвта на човекот никогаш не доаѓа до едновремено присуство на аглутиногенот А и алутининот α аглутининот β, па поради тоа никогаш не доаѓа до аглутација на сопствените еритроцити.
Крвта на луѓето може да се класифицира во една од четирите основни групи од А В О системот. Класификацијата се врши во однос на присуството, всушност, отсуството на аглутиногените во еритроцитите и аглутинините во плазмата. Луѓето кои во еритроцитите имаат А аглутиноген и припаѓаат на А крвната група. Во плазмата на овие луѓе присутни се α (анти-А) аглутинини. Ако се во еритроцитите присутни двата аглутиногена (А и В) се работи за АВ крвна група. Во плазмата на овие луѓе од оваа крвна група нема аглутинини. Кај О крвната група нема аглуниногени во еритроц тите меѓутоа, во нивната крвна плазма присутни се и двата аглутинини (α и β; види табела 2.) Крвните групи се наследуваат според Менделеевите закони за наследување. Во тек на животот крвната група останува непроменета ниту може да се промени со дејствување на кој и да било фактор. Покрај антигените од А В О системот денес се познати голем број антигени (М, N, S, P) кои (слично на Rh-факторот) можат да бидат причина за редица имунолошки реакции меѓу ,ајката и плодот и создавањето на хемолитичкото заболување на новородените. Имунолошките компликации можат да се јават при повторна трансфузија на несоодветна (инкопатибилна) крв.
Одредување на крвните групи
На стаклена или порцеланска плоча на едниот крај се става една капка од тест серумот B (анти-А), а на другиот А (анти-В). Потоа, се додава по една капка крв чика крвна група сакаме да ја определиме. Со еднито крај на стаклената плочка се промешува крвта со серумот на едниот, а со другиот крај серумот со капка од вториот крај на плочката. По кусо време се гледа дали настанала коагулација.
Ангутинацијата може да се забелижи и со обично око, меѓутоа многу посигурно е да се изврши контрола под микроскоп. Таму каде не настапула коагулација, еритроцитите се одвоени и рамномерно распоредени. На местото каде што дошло до аглутација еритроцитите се насобрани во вид на црвено обоени купчиња,
Ако аглутацијата на еритроцитите настапила само со тест серумот В (анти-А), тоа значи дека во испитуваните еритроцити е присутен А-аглутиногенот. Закчучок би бил: испитуваната крв и припаѓа на А крвната група (види слика 8).
Ако настане аглутинација само во тест серумот А (анти–В) и В (анти-А), тоа е знак дека во испитуваните еритроцити се просутни двата аглутуногена А и В. Според нивното присуство крвта се класифицира во АВ крвна група. И на крај, доколку испитуваната крв не даде аглутинација ниту со еден од тест серумите,тоа е доказ дека в ертитроцитите нема аглутиногени. Крв во која нема аглутиногени спаѓа во О крвна група.
Резус фактор
Резус факторот или Rh фактор го отркиле Ландштајнер и Винер 1940 година. Тие, еитроцити од мајмунот што му припаѓале на видот макакус резус ги несиле во крвта на зајакот. Серумот од овие зајци врши аглутинација на еритроцитите кај овај вид мајмуни, а исто така и кај 85% од луѓето. Кај 15% од испитуваните луѓе не дошло до аглутунација. На тој начи, кај поголем број на луѓе е отриен постоење на нов антиген, Rh фактор, според името на мајмунскиот вид кај које за првпат откриен. За луѓе, кои во свотите ериторицити го поседуваат овај фактор велиме дкеа се резус-позитивни (Rh+), а кај оние кај кои овај фактор недостасува резус-негативни (Rh-).
Mеѓу Rh антигенот и А и В антигенот постојат некои сличности и разлики. Заедничко им е тоа што сите се наоѓаат во еритроцитите и што имаат антигени својства, всушност,внесени во организмот за кои тие претставуваат туѓа материја,предизвикуваат сензибилизација и создавање на специфични антитела. Разликата се состои во тоа што не постојат природни антитела за овај антиген. Присуството на овај антиген не зависи ниту од полот ниту од возраста.
Доколку при трансфузија Rh негативното лице прими Rh позитивна крв тоа ќе се сензибира од Rh антигенот и ќе започне да продуцира Rh антитела (антирезус-аглутинини). При повторна трасфузија на Rh позитивна крв ќе настане аглутација на внесените еритроцити од страна на антителата создадени со претходната трансфузија на крв. Rh фактрот се нагласува доминантно. Во случај, мајката да е Rh-, а таткото Rh+, плодот доминатно го наследува Rh антигенот. Ако во тек на бременоста еритроцитите од плодот ја минат плацентарната бариера (прскање на крвни садови во плацентата) и навлезат во крвотокот на мајката, тие ќе предизвикаат создавање на антитела. Првиот плод обично без какви било компликации. При повторна бременост резус антителата можат да ја минат плацентарната бариера (повреди од плацентарниот крвоток) и да предизвикаат аглутинација и хемолиза на Rh позитивните еритроцити на плодот. Ова заболување е позанто како фетална еритробластоза. Заболувањето се манифестира со силно изразена анемија и жолтица на плодот кои обично доведуваат до фатален крај, до умирање на плодот, и негово предвремено раѓање (абортус). Ако плодот се роди жив кај него се забележуваат тешки последици во централниот нервен систем. Според на Институтот на трансфузиологија и хематолија од Скопје, диструбицијата на крвните групи во нашава Република е следнава: О (35,27%); A (41,23%); B (15,62%)и AB (7,88%).
По однос на присуството на Rh антигенот 88% се Rh+.
Трансфузија на крв
Трансфузијата на крв се применува во случаи, кога е неопходно да се надомести изгубената крв настаната поради крвавења, тешки повреди, анемии, изгореници, тешки труења и инфекции.
Трансфузија на крб може да се врши според два медота: по директен и индиректен. При директниот метод крвта од дарителот дирекно се протичива во циркулаторниот cистемна примателот, а при индиректниот метод за трансфузија се користи конзервирање крв добиена обично од доброволни дарители.
Пред да се изврши трансфузија мора да се определи крвната група на примателот и дарателот по однос на АВО системот и Rh факторот.
За трансфузија се дава крв од иста крвна група при што се води сметка и за Rh факторот. На Rh негативно лице
не смее да се даде Rh позитивна крв. Во исклучителни случаи, кога животот е во опасност, а за трансфузија не постои крв од соодветна крвна група може да се даде крв и од друга крвна група по следнава шема: Од шемата се гледа дека луѓетп со О крвна група можат да дадат крв на луѓе од која било крвна група, а можат да примат крв само од сопствената крвна група. За луѓето од ова крвна група се вели дека се општи дарители, а за луѓето од АВ крвна општи приматели. Луѓе со А и В крвна група можат да примааат крв од својта крвна група и од О крвна група. При давање на несоодветна крвна група моеа да се вментува намногу работи. Прво, титарот на антителата (нивна концетрација) во крвта на дарителот не смее да биде високо за да не дојде до масовна аглутанација. Второ, количината на крв што се дава не смее да биде голема (250 до 300 ml.). Со давање на мали количини се постигнува разредување на крвта на дарителот во крвта на примателот и намалување на титарот на антителата. Тоа се потенцира со самата техника на давањето, капка по капка, со брзина од 40-60 капки во минута. За сето време лекарот е должен да го следи токот на трансфузијата за да ја прекине доколку. Евентуално се јават симптони на имунолошка реакција: болки низ целото тело, во лумбалниот предел и пределот на срцето, забрзано дишење и пулс и појава на цијаноза. Се внимава пациентот да не падне во колапс и евентуално трансфузијата да не заврши со срмт на пациентот.
Болести на крвта
Абномералноста што се забележуваат кај крвта можат да се поделат во пет групи:
неопластична болест на органите што создаваат крв. Неоплазмата е растење на нови абнормални клетки или ткива. Неоластичните болести што се канцерогени вклучуваат лекемија болест што се одликува со зголемување на бројот на еритроцитите;
Функции на крвта
Функциите на крвта моќта да се групираат во: транспортни, регулациски и заштитни.
Крвта како тема во уметноста и во популарната култура
Крвта се јавува и како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура.
Оаза (департман)
Оаза (Oise) — департман во регионот Горна Франција на северот на истоимената земја. Наречен е по реката Оаза.
Историја
По извојуваната победа во Битката кај Ватерло, британската војска го окупирала департманот, што траело од јуни 1815 доноември 1818 г.
Градски Дол (Думановце)
Градски Дол — археолошко наоѓалиште во кумановското село Думановце. Наоѓалиштето претставува населба од римското време. На 6 км источно од селото, во нивата на едно семејство има површински наоди од римското време.
Оаза (департман)
Географија
Оаза е дел од денешниот регион Горна Франција и лежи на 35 км северно од Париз. Опкружен е од департманите Сома, Ена, Сена и Марна, Долина на Оаза, Ер и Приморска Сена.
Туризам
Највеќе посетители во департманот добива забавниот парк „Астерикс“ отворен 1989 г. Други места од особено културно-историско значење се катедралата „Св. Петар“ во Бове, замокот Пјерфон обновен од Ежен Виоле ле Дик и ликовната збирка во Шантији, една од најголемите вон Париз.
Збратимени места
Оаза е збратимена со грофовијата Бедфордшир во Англија.
IC 587
IC 587 — галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 587 се споменува и како NPM1G -15.0068.
Откривање
Објектот е откриен на 5 декември 1891 година од страна на Стефан Жавел.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 587 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 15 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,4 m/лм2. IC 587 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 28 м 13,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -14° 50' 20". Положбениот агол на објектот е во износ од 10°.
Други поделби
Проучување на IC 587 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 919275.
Волкот и седумте јариња (цртан филм)
„Волкот и седумте јариња“ е цртан филм од Советскиот Сојуз, создаден во 1957 година од режисерот за анимации, Петр Николаевич Носов, заснована на руска народна приказна, во студиото „Сојузмултфилм“.
Гласовите ги позајмиле: Јулија Јулскаја - Коза, Георгиј Витцин - Клукајдрвец, Леонид Пирогов - Мечка, Лев Дуров - Волк.
Заплет
Цртаниот филм е заснован на познатата руска народна приказна „Волкот и седумте јариња“.
Еднаш козата морала итно да ја напушти куќата. Загрижена за своите јариња, таа ги советува јарињата да не ја отвораат вратата на никој друг, освен  нејзе. За да ја препознаат, козата ги научила на едноставна песна, со која јарињата веднаш можеле да ја препознаат нивната мајка.
Но, злобниот волк го прислушкувал нивниот разговор и решил да ги фати јарињата, користејќи се со итрина. Тој побарал од мечката, шумски ковач, да му го направи гласот тенок за да ги измами малите јариња.
Јарињата „паднале во замката“ и го пуштиле волкот во куќата. Волкот ги фатил и ги ставил во вреќа, освен едно јаре кое се сокрило во шпоретот. Но, козата сепак успеала да ги врати своите јариња со помош на жителите на шумата, вклучително и мечката ковач тие му одржале лекција на злобниот волк.
ДВД изданија
Во 2008 година, овој цртан филм бил објавен на ДВД од Крупен План. За време на снимањето, се користело дигитална реставрација на сликата и звукот.
Карбек
Карбек (Carbäk) — општинска заедница во округот Росток, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија. Седиштето на општинската заедница е во Бродерсторф.
Општинската заедница Карбек се состои од следниве општини:
836 п.н.е.
836 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 836. година пред новата ера, 836. од првиот милениум п.н.е., 36. од 9 век п.н.е. и седма од 830-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4672 и 4673 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3914 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2924 и 2925 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 83 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 836 година се протега во 1800 и 1801, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1860 и 1861 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 293 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1502 и 1501 исламска година пред хиџра.
297 (број)
297 (двесте деведесет и седум) — број и име на глифот што го претставува тој број. Тој е природен број што следи после бројот 296 а претходник на бројот 298.
Лакот (мерка)
Лакот или лакт — стара антропоморфна мера за должина, историски застапена во размни земји, меѓу кои и Македонија.
Историја
Примената на оваа единица мерка е за првпат забележана во Египет и Месопотамија.
Особености
Лакот претставува должина на раката од лактот до врвот на средниот прст. Според основната систематизација на антропоморфните единици мерки може да се изрази со 6-7 дланки или една половина стапка. Лакотот е 1/4 од човековата висина.
Иранска Висорамнина
Иранска Висорамнина — геолошка образба во Западна и Средна Азија. Претставува дел од Евроазиската Плоча, сместен помеѓу Арапската и Индиската. Се граничи со Загрос на запад, Каспиското Море и Копет Даг на север, Ормускиот Проток и Персискиот Залив на југ и реката Инд на исток од Пакистан.
Ова историско подрачје ги опфаќа некогашните земји Партија, Медија и источна Персија, внатрешност на Иран и неодамна изгубените територии. Системот Загрос ја сочинува западната граница на висорамнината.
Од Каспиското Море на северозапад до Балучистан ја југоисток, висорамнината се протега во должина од 2.000 км. Го опфаќа поголемиот дел од Иран, како и Авганистан и Пакистан западно од Инд. Подрачјето може да се замисли како четириаголник помеѓу градовите Тебриз, Шираз, Пешавар и Квета и зфаќа површина од околу 3.700.000 км2. Макар што се нарекува „висорамнина“, подрачјето не е рамно, туку има повеќе планински венци. Највисока планина е Демавенд (5.610 м) во состав на Алборз), а најниско место е пустината Деште Лут источно од Керман во централен Иран, на надморска височина под 300 м.
Географија
Во потесна геолошка смисла, висорамнината се однесува на подрачјето со големи набори настанато со судир помеѓу Арапската и Евроазиската Плоча и не го офпаќа југозападен Иран. Се протега од покраината Источен Азербејџан во северозападна Персија, па сè до Пакистан, западно од реката Инд. Опфаќа и помали делови од Азербејџан и Туркменистан.
Планинските венци можат да се поделат на пет области. Северозападниот дел почнува од местото кајшто се спојуваат Понт и Таур и има повисоки предели, посурова клима и повеќе врнежи од Анадолската Висорамнина. Подрачјето се нарекува Антитаур (Аладаглар), чии планини имаат просечна надморска височина од 3.000 м. Највисоката планина во Турција, Арарат (5.137 м) е дел од Антитаур. Во овие предели е сместено и езерото Ван, на надморска височина од 1.546 м.
Во Антитаур извираат најголемите реки во подрачјето. Аракс тече на исток и се влева во Каспиското Море, а Тигар и Еуфрат течат на југ, влегуваат во Ирак и завршуваат во Персискиот Залив. Порај тоа, тука извираат и помали водотеци што се влеваат во Црното Море и езеото Ван. Реката Инд извира во Тибет и тече низ цел Пакситан, исцртувајќи ја источната граница на Иранската Висорамнина.
Југоисточна Анадолија се наоѓа на југ од Антитаур. Има благи ридови и широки висорамнински предели што навлегуваат во Сирија. Висината постепено се намалува од 800 м на север до 500 м на југ. Најважни земјоделски култури се пченицата и јачменот.
Реки и низини
Реки:
Пустини:
Историја
Во бронзеното време, царството Елам преку Загрос, поврзувајќи ја Месопотамија со Иранската Висорамнина. Во централниот дел веројатно се наоѓало кралството Арата.
Во времето на Александар Македонски, подрачјето се нарекувало Персија како земја на Ахеменидите кои потекнувале од Фарс.
За време на Сасанидското Царство, државата почнала да се нарекува Еран, што останува до денес како „Иран“.
Флора
Во минатото, на висорамнината преовладувале дабот и тополата. Денес дабовите шуми се среќаваат претежно околу Шираз. Виреат и повеќе други видови како јасика, брест, јасен, врба, орев, бор и чемпрес, но последните две се ретки. Во 1920 г. тополата се одгледувала за изработка на врати, а од брестот се правеле плугови. Како украс се користеле акацијата, чемпресот и туркестанскиот брест. Од цвеќињата, најзастапени се јоргованот, јасминот и розите. Често се среќаваат белиот глог и Јудиното дрво и наоѓаат примена во плетењето кошници.
Стопанство
Покрај стопанското шумарство во помали размери (дрвена граѓа за врати, плугови и кошници), на висорамнината е застапено овоштарството со круши, јаболка, кајсии, дуњи, сливи, сливопраски, цреши, црници и праски, а во потоплите краишта и бадеми и ф’стаци. Се одгледуваат и урми, портокали, грозје, дињи и лимети. Нивите се посадени со зеленчукови насади како компир, карфиол, зелка, домати, артичоки, краставици, спанаќ, роткви, марули и модри патлиџани.
Развиено е и полјоделското стопанство, со житни и индустриски култури како пченица, јачмен, просо, грав, опиум, памук, луцерка и тутун. Се догледува сусам сусам за добивање на сусамово масло. Во покраината Керман се догледува ким.
Список на државни водачи во 1429 година
Ова е список на државни водачи во 429 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Тулендорф
Тулендорф (Thulendorf) — општина во округот Росток, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија.
Јагршче
Јагршче (словенечки: Jagršče) — населба во Општина Церкно во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
Едерсон Мораес
Едерсон Сантана де Мораес (роден на 17 август 1993), познат едноставно како Едерсон, е бразилски професионален фудбалер кој игра за клубот во Премиер Лигата, Манчестер Сити и Бразил, како голман.
Ја започнал својата кариера во Сао Паоло во 2008 година, пред да се приклучи на португалската страна Бенфика, една година подоцна, каде што помина две сезони како помлад. Во 2012 година, тој се префрли од Рибеирао во Рио Аве. Тој се приклучи на Бенфика во 2015 година и беше назначен во резервите пред да дебитира за првиот тим, со кого ќе освои четири главни титули во две сезони. По завршувањето на сезоната 2016-17, тој се приклучи на Англискиот клуб Манчестер Сити за 35 милиони фунти, станувајќи најскапиот голман на сите времиња во однос на номиналната вредност на фунтата на фунтата за време на неговиот трансфер.
Животопис
Роден во Осаско, Сао Паоло, Едерсон ја започнал својата фудбалска кариера во 2008 година во локалниот клуб Сао Паоло со кого играше една сезона, пред да се приклучи на Бенфика во Португалија. Овде, на 16 години, поминал две години како помлад, на крајот заминал за Втората дивизија од Рибеирао во 2011 година. Една година подоцна, тој се приклучил на премиерската лига од Рио Аве. Во летото 2012 година, тој официјално потпиша договор со Рио Аве. Во мај 2015 година, по низа добри резултати и повик до бразилскиот тим под 23 години, тој потпиша нов договор со клубот кој ќе трае до 2019 година
Манастир Св. Богородица (Думановце)
Градски Дол — археолошко наоѓалиште во кумановското село Думановце. Наоѓалиштето претставува осамени наоди од римското време. Во урнатините на црквата, оддалечена околу 1,2 км јужно од селото, е најдена надгробна стела со латински натпис од II век п.н.е посветен на М. Улпиј Тиментис (M. Ulpius Timentis).
Геодетски премер
Геодетски премер или геодетско снимање — техника, професија, уметност и наука за определување на терестичката или тридимензионалната положба на точките (кое може да се подели на дводимензионално и еднодимензионално мерење) и растојанијата и аглите меѓу нив. Професионален геодетски стручњак кој се занимава со премер се нарекува геодет. Точките за геодетски осматрања обично се наоѓаат на површината на Земјата или на непосредни објекти над неа и често се користат за воспоставување на мапи и граници за потребите на дефинирање на имотните права, за дефинирање на објекти и одлики, како што се агли на згради или положба на подземни одлики, но и за други цели.регулирани со владини или граѓански закони, како што е продажба на имот.
Геодетите (кои вршат геодетски премер) работат со елементи на геометрија, тригонометрија, регресивна анализа, физика, инженерство, метрологија, програмски јазици и правни закони. Геодетите за снимање често користат неопходна геодетска опрема, како што се тотални станици, роботизирани тотални станици, теодолити, ГПС приемници, ретрорефлектори, 3D скенери, радија, клинометри, рачни таблети, дигитални нивелири, локатори на површини, беспилотни летала, ГИС и достапни специјализирани геодетски софтвер.
Геодетскиот премер се користи како елемент на развојот на човековата околина уште од почетокот на пишаната историја. Повеќето градежни планови бараат прелиминарен геодетски премер со цел да се оптимизираат потребите за изградба и внимателно да се планира целта на изградбата. Премерот се користи и во транспортот, комуникациите, мапирањето и дефинирањето на границите за сопственоста на земјиштето. Тоа е важна алатка за истражување во многу други научни дисциплини.
Дефиниција
Меѓународна федерација на геодети (англ. International federation of Surveyors) ја дефинира целта на истражувањето на следниов начин: Геодет (лице кое се занимава со дисциплината геодетски премер) е стручно лице со академски квалификации и техничка експертиза способно да врши една или повеќе од следните активности;
Древна историја
Премер се вршел уште од времето кога луѓето ги изградиле првите големи градби. Во Стар Египет, производителите на коноп користеле едноставна геометрија за повторно да ги воспостават границите по годишните поплави на Нил. Речиси совршена квадратен облик и ориентација север-југ на Големата пирамида во Гиза, изградена околу 2700 година пред новата ера, ја потврдува вештината на Египќаните да вршат геодетски премер. Инструментот грома потекнува од Месопотамија (почетокот на I милениум пр.н.е.). Праисторискиот споменик во Стоунхенџ (околу 2500 година пред новата ера) го поставиле праисториски геодети користејќи ја геометријата на клинови и јажиња.
Математичарот Лиу Хуи опишал начини на мерење на оддалечени објекти во неговото дело Хаидао Суанџинг или Математички прирачник на морски остров, објавено во 263 година.
Римјаните премерот на земјиште го препознале како професија. Тие ги воспоставиле основните мерења според кои било поделено Римското Царство, како што е даночниот регистар на освоените земји (300 г. од новата ера). Римските геодети биле познати како громатици.
Во Средновековна Европа, обичајот за „кршење на границите“ ги одржувал границите на селата или парохиите. Било практика да се соберат група жители и да се шетаат низ парохијата или селото со цел да се одржи заедничко сеќавање за границите. Во овој настан биле вклучени и младите мажи за да се осигура колективната меморија да трае што е можно подолго.
Во Англија, Вилијам Освојувачот во 1086 година нарачал да се изработи книга на страшниот суд. Во неа биле запишани имињата на сите сопственици на земја, површината на земјиштето што ја поседуваат, квалитетот на земјиштето и посебни информации за содржината и бројот на жители. Книгата не вклучува мапи кои ги прикажуваат точните локации.
Современо време
Абел Фулон во 1551 година ја опишал планарната маса, но се смета дека инструментот бил во употреба и порано, бидејќи неговиот опис е опис на веќе развиен инструмент.
Гантеровата верига била воведена во 1620 година од англискиот математичар Едмунд Гантер. Тоа овозможило прецизно да се проверат парцелите земја и да се исцртаат за правни и комерцијални цели.
Во својата книга Геометриска практика наречена Пантометрија (1571), Леонард Дигес опишал теодолит кој мери хоризонтални агли. Во 1576 година, Џошуа Хабермел создал теодолит со компас и статив. Џонатан Сисион беше првиот што воведе телескоп на теодолит во 1725 година. години.