cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Литиум
Основни особености
Литиумовиот метал е запалив и потенцијално експлозивен кога е изложен на воздух, а особено на вода, без разлика на тоа што е далеку помалку опасен отколку другите алкални метали во оваа смисла. Реакцијата помеѓу литиумот и водата при нормални температури е брза, но не и екстремно брза. Литиумовиот оган е тешко да се изгасне, за што се потребни посебни хемикалии.
Металот од литиум е корозивен и потребно е посебно ракување со него за да се избегне допир со кожата. Самиот метал е обично помалку ризичен за ракување отколку каустичниот хидроксид кој се произведува кога тој е во контакт со влага. Литиумот треба да се чува во нереактивно соединение, како што се нафтата или јаглеводородите.
Кај луѓето, литиумовите соединенија не играат природна биолошка улога и се сметаат за токсични. Меѓутоа, литиумот изгледа е есенцијален елемент застапен во траги кај козите и, можеби, кај стаорците. Кога се користи како лек, концентрацијата на Li+ во крвта мора внимателно да се контролира.
Наоѓање
На Земјата, литиумот е доста распространет, но поради неговата реактивност не се наоѓа во својата слободна форма. Во контекст на неговото име, литиумот формира помал дел од речиси сите магматски карпи и исто така може да се најде во многу природни слатини. Лититумот е триесет и првиот најзастапен елемент, кој се наоѓа главно во минералите сподумен, лепидолит, петалит и амблигонит. Во просек, Земјината кора се состои 65 делови на милион (ppm) литиум.
Од крајот на Втората светска војна, производството на литиумовиот метал значајно се зголеми. Овој метал се одвојува од другите елемнти во магматски минерали како тие наведени погоре, а исто така се екстрахира од водата од минералните извори.
Електролитички, металот се произведува од смеса на фузиран литиум и калиум хлорид. Во 1998, цената му достигнала 95 US$ по kg. Моментално, Чиле е водечкиот произведувач на литиум во светот, по кој следи Аргентина. Двете земји го добиваат литиумот од соленоводни басени. Во САД, литиумот на сличен начин се добива од соленоводни басени во Невада.
Изотопи
Природно постоечкиот литиум се состои од 2 стабилни изотопи 6Li и 7Li, при што 7Li е најзастапен (92.5% природна застапеност). Седум радиоизотопи се карактеризирани, од кои најстабилен е 8Li со полураспад од 838 ms и 9Li со полураспаѓање од 178,3 ms. Сите останати радиоизотопи имаат полураспади помали од 8,6 милисекунди. Изотопот на литиумот кој најкратко живее е 4Li, а се распаѓа преку протонска емисија и има полураспаѓање од 7.58043x10−23 s.
7Li е еден од првобитните елементи (првобитни изотопи), произведен во Биг Бенг нуклеосинтезата (мала количина на 6Li исто така се произведува во ѕвездите). Литиумовите изотопи фракционираат постепено за време на многу природни процеси, вклучувајќи ги минералната формација (хемиско таложење), метаболизмот и јонската размена. Литиумовиот јон се заменува за магнезиум и железо во октаедарските места во глината, каде 6Li се претпочита над 7Li, што резултира во збогатување на светлиот изотоп при процесите на хиперфилтрација и карпеста алтерација.
Интересен изотоп е екстремно нестабилниот 11Li, кој е поминува низ јадрен венец од два неутрона.
924
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6432 и 6433 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5674 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4684 и 4685 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1677.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 924 година се протега во 3560 и 3561, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3620 и 3621 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1467. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 311 и 312 исламска година.
Св. Илија (Јанче)
'''Св. Илија''' — археолошко наоѓалиште во гостиварското село Јанче. Претставува средновековна некропола. Се наоѓа на околу 500 м југоисточно од селото, каде се гледаат камени плочи од гробни конструкции со насоченост исток-запад.
NGC 5394
NGC 5394 — спирална галаксија во соѕвездието Ловечки Кучиња, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5394 се споменува и како UGC 8898, MCG 6-31-33, CGCG 191-24, IRAS 13564+3741, KCPG 404A, VV 48, Arp 84, KUG 1356+376A, Z 1356.4+3742.
Откривање
Објектот е откриен на 16 мај 1787 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5394 е од видот SBb/P. Видливиот сјај со голо око изнесува 13 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 5394 има привидни димензии од 1,9' х 1,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 58 м 33,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +37° 27' 13"". Положбениот агол на објектот е во износ од 0°.
Други поделби
Проучување на NGC 5394 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 49739. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 110; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2550. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 106.
Ракитница
Ракитница — село во Општина Демир Хисар, во областа Железник, во околината на градот Демир Хисар.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во крајниот северен дел на територијата на Општина Демир Хисар, недалеку од патот Демир Хисар-Крушево. Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 690 метри.
Атарот на селото зафаќа простор од 17,6 км2, при што преовладуваат шумите со површина од 850 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 427 хектари, а на пасиштата 289 хектари. Околни села се: Растојца од север, Радово од запад, Суво Грло и Ново Село од југ, Острилци од североисток, и Журче од југоисток.
Историја
Во XIX век, Ракитница било христијанско село во рамките на Битолската каза (нахија Демир Хисар), на Отоманското Царство.
На 23 јули 1902 година (нов стил) кај селото Ракитница дошло до битка помеѓу четата на војводата Веле Марков и турската војска. Во Битката загинува војводата Веле Марков, заедно со шест негови четници, додека Ѓурчин Наумов - Пљакот и уште тројца четници успеале да ја пробијат турската заседа.
Стопанство
Селото во основа има полјоделско-шумарска функција.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Ракитница имало 255 жители. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Ракитница имало 240 жители.
Ракитница е мало село, населено со македонско население. Така, во 1961 година селото имало 305 жители, а во 1994 година бројот се намалил само на 40 жители македонско население.
Според пописот од 2002 година, во селото живееле 37 жители, сите Македонци.
Родови
Ракитница е македонско село.
Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1951 година родови во селото:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на проширената Општина Демир Хисар, на која ѝ била додадена поранешната Општина Сопотница по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на Општина Демир Хисар.
Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Демир Хисар.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 632 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на задружен дом.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 10 гласачи.
Иселеништво
Постари иселеници до 1951 година од селото има во Романија (1 семејство), Бугарија (1 семејство, во Софија), Битола (1 семејство) и во Србија (1 семејство, во Вршац).
Мрамор (Мраморец)
Мрамор — археолошко наоѓалиште во селото Мраморец во областа Дебрца. Претставува средновековна некропола. Се наоѓа на околу 2 км источно од селото. Просторот претставува седлест преглед на патот кон селото Белица, Кичевско. На површината се забележуваат старословенски гробови градени од камени плочи и бигор. Најверојатно ѝ припаѓале на населбата во непосредната близина западно од нив, која денес го носи називот Селиште.
Прво заседание на АСНОМ
Првото заседание на АСНОМ е одржано на 2 август 1944 година во манастирот Св. Прохор Пчински. Тоа претставува државно конституирање на македонскиот народ и народностите во Македонија во склоп на југословенската федерација. На него се донесени повеќе решенија, меѓу кои се решението за конституирање на Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија АСНОМ во врховно законодавство и извршно тело на Македонија и заведување на македонскиот јазик како службен јазик во македонската држава, решение за донесување декларација за основните права на граѓаните во демократска Македонија.
Организирање
По објавувањето на одлуката за свикување на АСНОМ, се пристапи кон избирање на делегатите за Собранието. Самиот начин на кој се избирале делегатите за АСНОМ не е сосема јасен. Во „Зборникот на документи од АСНОМ", издаден од Институтот за национална историја, има еден спис на ЦК КПМ од кој се гледа дека „електорскиот процес" се опишува вака - обласните комитети треба да ги избираат пратениците за "Прохор Пчински" на местни конференции од по 5 - 6 лица.
Текот на заседанието
Првото заседание на АСНОМ е одржано на 2 август 1944 година во манастирот Св. Прохор Пчински. Заседанието започнало со изведување на песната „Изгреј зора на слободата“. На заседанието, кое во 17.15 часот го отвори најстариот делегат, учителот Панко Брашнаров од Велес, со присуство на делегати од сите краишта на Македонија и на претставници на големите сили учесници во антифашистичката војна - САД и Велика Британија.
Панко Брашнаров го отвори заседанието со следните зборови: "...Другарки и другари народни претставители, Во овој момент, во ова историско место „Св. Отец Прохор Пчински“ и на овој историски ден - ИЛИНДЕН -, кога објавувам да е отворено Првото Антифашистичко собрание на народното ослободуење на Македонија, душата ми е преполнена со радост и пред премрежените очи гледам како се раздвижиле сите реки од Пчиња и Вардар до Места и Бистрица, заплускујат е целата македонска земја, сакајќи да измијат од македонскиот народ десетвековниот ропски срам од пропасти на Самуиловата држава, за да се роди денеска нова, светла и слободна македонска држава. Во овој момент, земјата на нашите покојници - многубројни народни герои, паднали и посејали коските си по цела Македонија, им станује по лека и они во мир веќе го гледаат изгревот на нашата слобода, гледат идеална дружба на старите Илинденци - на Гоце Делчев и денешните Илинденци - младата македонска војска, и поставените темели за остварението на идеалот на две поколенија, на две епохи - слободна, обединена Македонија. Во знак на почитание спрема падналите јунаци, ја ве поканувам да им ја изразиме со еден минут молчание нашата вечна, бескрајна признателност (при помен на жертвите одава се минутно молчение). Вечна слава на падналите герои за слободата на Македонија! Другари народни претставители, жив сум свидетел на два Илиндена - 1903 и 1944 година. Во моите спомени се нижат безброј моменти за илиденската народна епопеја и Крушовската република. Бескрајни беа напорите на вооружениот македонски народ, огромна беше жаждата му за слобода, борбата го дари со слободна Крушовска република. Но разјарениот башибозук и турската регуларна војска се нафрлија и го затрупаја оазисот на слободна Македонија - Крушовската република го потушија востанието и го стегнаја искрвавениот македонски народ во ново ропство. Народен собор - АСНОМ (2.8.1944).jpg Животворениот извор на слободата не секна. Македонија ја поделија, ропствата се менија, но борбата на македонскиот народ не престана. Кога сите поробени народи на Југославија се дигнаја против денешниот непријател на целото човечество фашизмот, и македонскиот народ се нареди во таја борба. Тој во неа виде возможност да ја помогне општата борба на сите поробени народи и целото слободољубиво човечанство и да го оствари својот вековен национален идеал. И ете како резултат на тригодишни крвави борби, македонскиот народ ја врза својата судбина со судбината на сите југословенски народи, помогна со крф и борба да се дојде до нова, братска, демократска и федеративна Југославија. Денеска на фториот, славен Илинден, последен Илинден на неослободена Македонија, се стават темелите на македонската држава во која да се обедини и заживее нашиот народ онаков среќен живот каков го заслужува по своите претрпени ропски маки и петвековни борби. Да е жива нашата мила македонска федерална држава! Да е жива федеративна, демократска Југославија, заеднички покров на братските јужнословенски народи!..."
Работен дел на заседанието и донесени решенија
По свечениот дел од заседанието, бил отворен работниот дел од заседанието, кое работело според следниот дневен ред:
Покрај овие одлуки на ова заседание се прифатени решенијата од Второто заседание на АВНОЈ, одобрена е работата на Главниот штаб и Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ, донесено е решение за формирање на Комисија за испитување на воените злосторства направени од окупаторите и нивните слуги, како и комисија задолжена за изработување на законски проекти. Избрани се и 40 претставници на македонскиот народ во АВНОЈ и во неговиот Президиум. За претставници во Президиумот на АВНОЈ се избрани: Димитар Влахов, Методија Андонов - Ченто, Михаило Апостолски, Лазар Колишевски, Бане Андреев, Венко Марковски и Мара Нацева.
Од заседанието до македонскиот народ е упатен Манифестот на Првото заседание на АСНОМ до македонскиот народ, како и Прогласот од Првото заседание на АСНОМ до македонскиот народ за одржаното заседание на АСНОМ.
Методија Котевски
Методија Котевски — македонски воен генерал, учесник во македонската народноослободителна борба.
Животопис
Методија Котевски е роден на година во. Во 1941 година завршува гимназија. Од мај 1943 година, за време на Втората светска војна, учествува во Народноослободителната војска на Македонија. Учествува во Дванаесеттата македонска ударна бригада, позната и како Скопска ударна бригада, од нејзиното основање на 12 септември 1944 година, од кога е и нејзин политички комесар. Претходно е помошник на комесар на одред. Во 1944 година се стекнува со чин мајор.
По ослободувањето продолжува со служба во Југословенската народна армија (ЈНА), служејќи во гарнизоните во Валандово, Струмица, Белград, Скопје и Бања Лука. Во првите години по војната, од 1945 до 1949 година е инструктор во дивизиска болница. Од 1949 до 1951 година работи како уредник на весник во Четвртата управа на Генералштабот на ЈНА, при што во 1950 година е унапреден во чин потполковник. Од 1951 до 1954 година е началник на 3. воена област. Во 1954 година ја завршува Високата воена академија на ЈНА. Од 1954 до 1955 година е началник на одделение во Управата за морално-политичка работа на ЈНА, од 1955 до 1960 година е началник на висок курс за морално-политичко воспитување, при што во 1957 година е унапреден во чин полковник, а од 1960 до 1964 година е помошник на командантот за морално-политичко воспитување на военото подрачје Бања Лука. Во 1964 година завршува генералска школа во Советскиот Сојуз. Од 1964 до 1969 година работи како наставник на катедрата за артилерија на Високата воена академија на ЈНА, при што во 1967 година е унапреден во чин генерал-мајор. Од 1969 до 1971 година ја извршува должноста секретар на конференција на Сојузот на комунистите на Југославија (СКЈ) при Југословенската народна армија. Од 1971 до 1974 година е началник на Управата за територијална одбрана и цивилна заштита при Државниот секретаријат за народна одбрана. Од 1974 до 1977 година е помошник на заменик-началникот на Генералштабот за територијална одбрана, при што во 1975 година е унапреден во чин генерал-потполковник. Од 1977 до 1979 година е директор на Дирекцијата за управување со воено-станбениот фонд на ЈНА. Во 1979 година е именуван за помошник на главниот инспектор за територијална одбрана и цивилна заштита и останува на таа должност до неговото пензионирање во декември 1981 година. Во текот на неговата воена кариера е одликуван со повеќе југословенски ордени, а во 1981 година е одликуван и со советскиот Орден на руското црвено знаме.
Азиз-агин мост
Азиз-агин мост (Γεφύρι του Αζίζ-Αγά) — стар османлиски камен мост во Гребенско, Егејска Македонија.
Мостот се наоѓа на неколку километри источно од гребенското селото Залово и ја преминува реката Венетик во источните возвишенија на планината Пинд. Има најширок лак во цела Македонија (15 м), а долг е 70 м. Од обете страни на големиот лак има два помали лака, а над нив има олеснителни отвори. Изграден е во 1727 г. и го носи името на Азиз-ага, кој ги дал средствата за изградба.
Во 1995 г. мостот е прогласен за споменик на културата.
Телескоп „Виктор Бланко“
'''Телескоп „Виктор М. Бланко“ (Víctor M. Blanco Telescope), наречен и Бланко 4 м (') — телескоп во склоп на Меѓуамериканската опсерваторија „Серо Тололо“, Чиле. Има отвор со пречник од 4 метри и изграден е во периодот од 1974 до 1976 г. Сличен е на телескопот „Николас Мејол“ на Националната опсерваторија „Кит Пик“ во Аризона, САД. Телескопот го добил сегашното име во 1995 г., во чест на порториканскиот астроном Виктор Мануел Бланко. Во периодот од 1976 до 1998 г. бил најголемиот оптички телескоп на јужната полутопка. Во 1998 г. таа чест ја добил Многу големиот телескоп на Европската јужна опсерваторија (ESO).
Почнувајќи од 2012 г. главниот истражувачки инструмент на телескопот е Камерата за темна енергија (Dark Energy Camera, DECam), која се користи во Испитувањето на темната енергија (Dark Energy Survey).
Космос-1588
Космос-1588 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 7 август 1984 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 3000 килограми. Космос-1588 бил воен извидувачки сателит за следење на флоти.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 93,2 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 65,0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 444 км, а најмалото на 427.
Економија на Шри Ланка
Економијата на слободен пазар на Шри Ланка вреди 92,111 милијарди долари по номинален бруто домашен производ (БДП) и 321,856 милијарди американски долари со паритет на куповната моќ (ПКМ). Земјата доживеала годишен раст од 6,4 проценти од 2003 до 2012 година, далеку над нејзините регионални врсници. Со приход по глава на жител од 12.811 долари (Светска банка 2018) или 4.103 номинални американски долари, Шри Ланка е нација со висок среден приход. Главните економски сектори на земјата се туризам, извоз на чај, облека, текстил, производство на ориз и други земјоделски производи. Покрај овие економски сектори, вработувањето во странство придонесува многу и во девизи.
Според владините политики и економските реформи наведени од премиерот и министер за национална политика и економски прашања Ранил Викремесинге, Шри Ланка планира да создаде Западен Регион Мегаполис во западната провинција за да го промовира економскиот раст. Исто така, се планира создавање на неколку области за развој на деловни и технологии ширум островот специјализирани во различни сектори, како и туристички зони. Но, Шри Ланка неодамна се соочила со опасност да падне во економска состојба, со зголемено ниво на долг и политичка криза што забележало пад на рејтингот на долгот на земјата.
Економска историја
Откако станала независна од Велика Британија во февруари 1948 година, економијата на земјата била погодена од природни катастрофи како земјотресот во Индискиот Океан во 2004 година и голем број бунтовници, како што се граѓанската војна во 1971 година, 1987 до 1989 година и 1983-2009 година. Помеѓу 1977 и 1994 година земјата била под власт на ОНП во која под претседателката J.Р. Jајавардана Шри Ланка започнала да се оддалечува од социјалистичката ориентација во 1977 година. Оттогаш, владата прави дерегулација, приватизација и отворање на економијата кон меѓународната конкуренција. Во 2001 година, Шри Ланка се соочила со банкрот, со долг кој достигнал 101% од БДП. Претстојната валутна криза била избегната откако земјата постигнала избрзан договор за прекин на огнот со Ослободителните тигри на Тамил Елам и издејствувала значителни странски заеми. По 2004 година, владата на УПФА се концентрирала на масовно производство на стоки за домашна потрошувачка, како што се ориз, жито и други земјоделски производи. Сепак, дваесет и пет години граѓанска војна го забавил економскиот раст,  диверзификација и либерализација, а бунтовниците на политичката група Јаната Вимукти Перамуна (ЈВП), особено во раните 1980-ти, исто така, предизвикале огромни пресврти.
По задушувањето на бунтот на ЈВП, зголемената приватизација, економските реформи и стресот врз растот насочен кон извоз помогнале во подобрувањето на економските перформанси, со што растот на БДП се зголемил на 7% во 1993 година.
Економскиот раст бил нерамномерен во следните години, бидејќи економијата се соочила со мноштво глобални и домашни економски и политички предизвици. Генерално, просечниот годишен раст на БДП изнесувал 5,2% во однос на 1991-2000 година.
Во 2001 година, растот на БДП бил негативен 1,4% - прва контракција по независноста. Економијата била погодена од низа глобални и домашни економски проблеми и погодена од терористички напади во Шри Ланка и САД. Кризите исто така ги разоткриле основните неуспеси во политиката и структурните нерамнотежи во економијата и потребата од реформи. Годината завршила на парламентарни избори во декември, на кои победила Обединетата национална партија во Парламентот, додека Партијата за слобода на Шри Ланка го задржала претседателството.
За време на краткотрајниот мировен процес од 2002 до 2004 година, економијата профитирала од пониските каматни стапки, закрепнување на домашната побарувачка, зголемени пристигнувања на туристи, заживување на берзата и зголемени странски директни инвестиции (СДИ). Во 2002 година, економијата доживеала постепено закрепнување. Во овој период Шри Ланка успеала да ги намали трошоците за одбрана и да се фокусира на контролирање на нејзиниот голем, јавен сектор. Во 2002 година, економскиот раст достигнал 4%, потпомогнат од силниот раст на услужниот сектор. Земјоделскиот сектор на економијата извршил делумно закрепнување. Вкупниот прилив на СДИ во текот на 2002 година изнесувал околу 246 милиони американски долари
Продолжувањето на граѓанската војна во 2005 година довело до нагло зголемување на трошоците за одбрана. Зголеменото насилство и беззаконие, исто така, поттикнало некои земји дарители да ја намалат помошта за земјата. .
Големиот пораст на светските цени на нафтата во комбинација со економскиот исход од граѓанската војна довеле до инфлација која достигнала врв од 20%. Сепак, како што завршила граѓанската војна во мај 2009 година, економијата започнала да расте со повисока стапка од 8,0% во 2010 година и достигнала 9,1% во 2012 година најмногу поради бум во секторите што не се тргуваат. Сепак, бумот не траел и растот на БДП за 2013 година паднал на 3,4% во 2013 година и само малку се опоравил на 4,5% во 2014 година.
Во 2016 година, владата успеала да ја укине забраната на ЕУ за производи од риба во Шри Ланка, што резултирало во извоз на риба во ЕУ за 200% и во 2017 година во подобрувањето на условите за човекови права по предлог на Европската комисија за враќање на објектот на ГСП плус во Шри Ланка  Даночните приходи на Шри Ланка по БДП, исто така, се зголемиле од 10% во 2014 година, што било најниско во скоро две децении на 12,3% во 2015 година И покрај реформите, Шри Ланка била наведена меѓу земјите со најголем ризик за инвеститорите од страна на Блумберг.
Макро-економски тренд
На графиконот подолу е сумиран трендот на бруто домашниот производ на Шри Ланка по пазарни цени. од Меѓународниот монетарен фонд со бројки во милиони рупии од Шри Ланка. За споредба на паритетот на куповната моќ, американскиот долар се разменува само на 113,4 рупии од Шри Ланка.
Следната табела ги прикажува главните економски индикатори во периодот 1980–2017 година. Во 1977 година, Коломбо ги напуштил статистичките економски политики и нејзината политика на индустријализација за замена на увозот за ориентирана кон пазарот и трговијата ориентирана кон извоз.
Најдинамичните индустрии во Шри Ланка станале преработка на храна, текстил и облека, храна и пијалоци, телекомуникации и осигурување и банкарство.
До 1996 година, плантажните култури сочинувале само 20% од извозот (во споредба со 93% во 1970 година), додека текстилот и облеката учествуваат со 63%. БДП растел со просечна годишна стапка од 5,5% во текот на 90-тите години на минатиот век сè додека сушата и влошената безбедносна состојба не го намалиле растот на 3,8% во 1996 година.
Џосер
Џосер (исто така се чита како Џесер и Зосер) бил рано египетски фараон на Третата династија за време на Старото Кралство, и основач на оваа епоха. Тој е исто така познат по своите хеленизирани имиња Тосортрос (според Манетон ) и Сесортос (според Евзевиј). Тој бил син на кралот Хасехемви и кралицата Нимаатап, но дали и тој бил директен наследник на престолот, сè уште е нејасен. Повеќето списоци на кралеви го нарекуваат кралот пред него Небка, но бидејќи сè уште постојат тешкотии во поврзувањето на тоа име со имиња на Хорус, некои египтолози ја доведуваат во прашање тронската секвенца.
Економија на Шри Ланка
Макро-економски тренд
Економијата скокнала во 1997–98 година со раст од 6,4% и 4,7% - но забавила на 3,7% во 1999 година. За следната рунда на реформи, централната банка на Шри Ланка препорачува Коломбо да ги прошири механизмите на пазарот во земјоделството што не се засадува, да го демонтира владиниот монопол за увоз на пченица и да промовира поголема конкуренција во финансискиот сектор.
Џосер
Идентитет
Насликаната варовничка статуа на Џосер, сега во Египетскиот музеј во Каиро, е најстарата позната египетска статуа во природна големина. Денес на местото во Сакара каде што е пронајдена, на местото на оригиналот има копија на статуата од гипс. Статуата била пронајдена за време на ископувањата на службите за антиквитети од 1924-1925 година.
Во современите натписи, тој се вика Нетјерихет, што значи „божествено тело“. Подоцнежните извори, кои вклучуваат упатство за Ново Царство во врска со неговата конструкција, помагаат да се потврди дека Нетјерихет и Џосер се исто лице.
Економија на Шри Ланка
Макро-економски тренд
Пред 2009 година постоела пречка за напредок на економијата, поради граѓанската војна и борбите меѓу Владата на Шри Ланка и LTTE. Сепак, војната завршила со убедлива победа на Владата на Шри Ланка на 19 мај 2009 година и со тотална елиминација на LTTE.
Џосер
Идентитет
Додека Манетон ги именувал Нехерофес, а Списокот на кралеви од Торино го именувал Небка како прв владетел на Третата династија, многу египтолози сега веруваат дека Џосер бил првиот крал на оваа династија, укажувајќи дека поредокот во кој некои претходници на Куфу се спомнуваат во папирусот Весткар Небка треба да биде ставен меѓу Џосер и Хуни, а не пред Џосер. Уште позначајно, англискиот египтолог Тоби Вилкинсон покажа дека погребните печати најдени на влезот во гробот на Касехемби во Абидос, го содржат само името Џосер, а не Небка. Ова го поддржува гледиштето дека бил погребан од страна на Џосер и, оттаму, директно го наследил Касекхемви, а не Небка.
Семејство
Џосер е поврзан со Хасехемви, последниот крал на Втората династија на Египет, преку неговата сопруга кралицата Нимаетап (Нимаат-хап) преку печатите пронајдени во гробот на Хасехемви и кај Бејт Халаф. Печатот во Абидос го нарекува Нимаат-хап или „мајка на кралските деца, Нимаат-хап“. На мастаба К1 во Беит Халаф, истата личност се споменува како „мајка на двоен крал“. Датирањето на другите печати на местото Бејт Халаф ги става во времето на Џосер. Овие докази сугерираат дека Хасехемви е или директен татко на Џосер или дека Нимаат-хап го имала со претходниот сопруг. Германскиот египтолог Гунтер Драјер пронашол печати на Џосер во гробницата на Хасехемви, што укажува дека Џосер бил директен наследник на Хасехемви и дека тој ја завршил изградбата на гробот.
Економија на Шри Ланка
Раст на БДП за 2018 и 2019
2018: 4,5%, 2019: 4,8%
Џосер
Семејство
Хетефернебти е идентификувана како една од кралиците на Џосер „преку серија на гранични стели“ (кои сега се чуваат во разни музеи) и фрагмент на релјеф од една зграда во Хермополис“ која моментално е во египетскиот музеј во Торино.
Инеткавес е нивната единствена ќерка позната по име. Имало и трета кралска жена која се потврди за време на владеењето на Џосер, но нејзиното име е уништено. Односот меѓу Џосер и неговиот наследник, Сехемхет, не е познат, а датумот на неговата смрт е непознат.
Економија на Шри Ланка
Раст на БДП за 2018 и 2019
По реалното проширување на БДП од 3,1% во 2017 година, сепак се очекувало економијата да биде во територијата на „негативниот јаз на производство“ во 2018E и 2019E (т.е. под нејзиното потенцијално производство од 5,25% - проценето од ММФ)
Џосер
Должина на владеењето
Манетон вели дека Џозер владеел со Египет дваесет и девет години, додека во списокот на кралевите од Торино се наведува дека владеел само деветнаесет години. Поради неговите многу значајни градежни проекти, особено во Сакара, некои научници тврдат дека Џосер морал да владее речиси три децении. Бројката од Манетон се чини дека е поточна, според анализата на Вилкинсон и реконструкцијата на Кралските анали. Вилкинсон ги реконструира Аналите според кои Џосер владеел „28 целосни или делумни години“, истакнувајќи дека бројот на говеда прикажани на регистарот на Каменот од Палермо V и Каиро фрагмент 1, регистер V, за почетокот и крајот на владеењето на Џосер, најверојатно ги покажуваат годините на владеење 1-5 и 19-28. Годината на крунисувањето е зачувана, проследена со годишни настани кои ги примаат двојните столбови и се протегаат жиците за тврдината Кау-Нетјерв („ридови на боговите“). Џосер испратил неколку воени експедиции на Синајскиот Полуостров, при што месните жители биле покорени. Тој, исто така, испратил експедиции да копаат вредни минерали како што се тиркиз и бакар. Ова е познато од натписите што се наоѓаат во пустината таму, понекогаш покажувајќи го знамето на Сет заедно со симболите на Хор, како што било вообичаено за време на Хасехемви. Синај е, исто така, стратешки важен како тампон помеѓу долината на Нил и Азија.
Економија на Шри Ланка
Раст на БДП за 2018 и 2019
И покрај тоа што CBSL се обидел да донесе мека монетарна политика до почетокот на април 2018 година за да го намали производниот јаз на економијата во Шри Ланка, шансите на Регулаторотite да се определи за понатамошно намалување на каматните стапки на политиката се чини дека се ограничени. Очекуваните зголемувања на стапката се очекува да продолжат да го намалуваат странското учество на домашните пазари со фиксни приходи.
Џосер
Должина на владеењето
Неговиот најпознат споменик бил неговата Скалеста пирамида, што подразбира изградба на неколку гробници мастаба еден над друг. Овие форми на крајот довеле до стандардна пирамидална гробница во подоцнежното Кралство. Манетон, многу векови подоцна, алудира на архитектонски напредокот во ова владеење, спомнувајќи дека „Тосортрос“ открил како да се гради со камен, покрај тоа што е запаметен како лекар Асклепиј, и за воведување на некои реформи во системот за пишување. Современите научници сметаат дека Манетон првично им припишувал (или сакал да ги припишува) овие подвизи на Имутес, кој подоцна бил обожуван како Асклепиј од страна на Грците и Римјаните и кој одговара на Имхотеп, познатиот министер на Џосер, кој ја создал конструкцијата на Скалестата пирамида.
Економија на Шри Ланка
Раст на БДП за 2018 и 2019
Влијанието на климатските промени врз Јужна Азија да го попречи производството на краток и среден рок
Друга причина зошто производството на Шри Ланка (реален БДП) најверојатно ќе биде ниско на близок и среден рок е ниското апсолутно производство што се очекува од земјоделските процеси на производство. Имало поплава во мај 2018 година (проследена со поплави во мај 2016 година и мај 2017 година), а врз основа на неодамнешните годишни извештаи на Светска банка, влијанието на светските климатски промени може да резултира со годишни поплави и /или суши за регионот на Јужна Азија во близок до среден рок (што ја вклучува Шри Ланка).
Џосер
Должина на владеењето
Иако се чини дека започнал незавршена гробница во Абидос (Горен Египет), Џосер бил закопан во неговата позната пирамида во Сакара во Долен Египет. Бидејќи Хасехемви, фараонот од втората династија, бил последниот фараон што бил погребан во Абидос, некои египтолози заклучиле дека за време на владеењето на Џосер било завршено преселувањето на северниот главен град.
Економија на Шри Ланка
Раст на БДП за 2018 и 2019
Инвестициско опкружување и ограничени ограничувања на одржливите приходи
Инвестициите на Шри Ланка кон БДП (просек за последните пет години) се движат ~ 31%, што е составено од 24% инвестиции во приватниот сектор, 5% јавни инвестиции (или влади) и 2% преку странски директни инвестиции (СДИ). За една економија да достигне одржлив производен капацитет (или реална стапка на раст на БДП) еквивалентна на 6% - 7%, односот инвестиција кон БДП треба барем да се зголеми на ниво од% 34% - 35%, што бара зголемување на наведеното ниво на инвестиции. Со оглед на природната заштеда на Шри Ланка од ~ 23% - 24%, инвестициите во приватниот сектор може да продолжат да остануваат на нивоата од 24%. Со оглед на заложбата на Владата на Шри Ланка (ВШЛ) да ги ограничи фискалните дефицити на одреден рок, јавните инвестиции во најдобриот случај на Владата на Шри Ланка ќе бидат на ниво од ~ 5% на краток и среден рок. Ова остава простор само за една област на фокус на краток рок, Шри Ланка треба да го зголеми своето потенцијално ниво на производство односно СДИ. За ова да се подобри, малку индекси како „индексот за деловно работење (Шри Ланка била 111-та за 2018 година, влошувајќи го своето место од 85-та позиција во текот на 2014 година)“, целокупната тарифна структура и сојузничките реформи и темпото на извршување на инфраструктурните проекти (за да се зголеми економската ефикасност ) игра клучна улога. Сепак, зголемувањето на нивото на СДИ на 5% - 6% на среден рок може да бара брзо темпирање на работите споменати погоре.
Џосер
Гроб
Џосер бил погребан во неговата позната Скалеста пирамида во Сакара. Оваа пирамида првично била изградена како речиси квадратна мастаба, но потоа уште пет мастаби биле буквално наредени еден врз друг, секоја помала од претходната, сè додека споменикот станал пирамида. Супервизор на градежните објекти бил високиот свештеник Имхотеп.
Економија на Шри Ланка
Раст на БДП за 2018 и 2019
Од гледна точка на одржливи приходи, Шри Ланка продолжила да работи слабо, со оглед на нејзиниот пад на односот Извоз кон БДП, кој изнесувал 33% во 2000 година, што се влошил на 15% во 2014 година и во 2017 година дополнително се влошил до 12%, нагласувајќи го фактот дека политиките на сукцесивните влади во текот на изминатите неколку децении не помогнале во зголемувањето на одржливите приходи на земјата. Класичен пример за ова е, во текот на 1992 година, апсолутната вредност на извозот на Шри Ланка кој бил на исто ниво со земјите како Виетнам и Бангладеш (на 2 милијарди $), што пораснал за нијанса под 12 милијарди $ до крајот на 2017 година (во споредба со Виетнам 214 милијарди $ и Бангладеш 36 милијарди $ за 2017 година)
Инфлација до јуни 2018 година
И покрај тоа што Владата не ја усвоила формулата за цени на горивото, Владата презела активности за зголемување на домашните контролирани цени на бензините и дизелот, што на крајот ќе ги зголеми нефинансиските придобивки. Оваа реформа (иако станува збор за акција на самото место) и предвиденото усвојување на реформата на цените на електричната енергија или слично прилагодување на цените на електричната енергија до крајот на септември 2018 година (како што е договорено со агендата за реформи на ММФ за Шри Ланка), може да ја пренесат корпорацијата „Пејлеум Цејлон“ - ЦПЦ и Одборот за електрична енергија во Цејлон - ЦЕБ (два од првите три претпријатија што прават загуби - други се воздушните линии на Шри Ланка) во зелената зона (профит), во финансиските средства на SOE.
Џосер
Пирамидата
Скалестата пирамида е направена од варовник. Таа е масивна и содржи само еден тесен коридор што води до средината на споменикот, завршувајќи во груба комора каде што е скриен влезот на гробницата. Оваа внатрешна конструкција подоцна била наполнета со урнатини. Пирамидата била висока 62 метри, со основа од околу 125 х 109 метри. Била цврсто покриена со полиран бел варовник.
Економија на Шри Ланка
Инфлација до јуни 2018 година
Сепак, овие промени можат да резултираат во нагорни инфлациски притисоци на краток и среден рок, кои исто така ќе бидат дополнително стимулирани од страна на страните на понудата, предвидени преку неповолни временски непогоди на скоророчен план.
Каматни стапки - 1 година пазарна стапка на сметки до јуни 2019 година
Растот на кредитот на приватниот сектор се намалил од 29% во јули 2016 година на 15% годишно ниво во првото тримесечје во 2018 година. Една од главните одлики на овој пад вклучува значително намалување на наплатата на кредитот од корпорациите од септември 2016 година.
Со оглед на промените што се случуваат во приватниот кредитен простор и под услов неодамнешното намалување на стапката на политика на Централната Банка во април 2018 година, растот на кредитот сепак може да продолжи да се движи или хоризонтално (т.е. на ниво од 15%) или да продолжи да се намалува благо со оглед на предвидените блискорочни инфлациски притисоци, бидејќи задолжувањата предводени од потрошувачката исто така може да имаат тенденција да опаѓаат заради предвиденото намалување на расположливиот доход. Ова сепак нема да додаде преголеми нагорни притисоци врз каматните стапки (вклучително и приносите од 12-месечни државни записи), особено за време на 2Х2018E. Како резултат, приносите од 12-месечни државни записи всушност може малку да се намалат од неговите нивоа во јуни 2018 година -> 9,4% на 9% до крајот на 2018Е
Авторот на овој сегмент (Сањева Фернандо) е предавач на Универзитетот во Коломбо за магистер по финансиска економија
Прашања на трговска сметка
Во блиското минато, Владата на Шри Ланка идентификувала некои клучни фокусни области за решавање на надворешниот дисбаланс на економијата, особено во однос на намалувањето на нејзиниот висок трговски дефицит (~ 15% од БДП за 2012 година) со цел да се направи економијата усогласена со состојбата Маршал – Лернер. Процентот за увоз на нафта во Шри Ланка учествува со околу 27% во вкупниот увоз, додека неговите политики за раст резултираат во компонента на увоз на добра за инвестиции од 24% од вкупниот увоз. Овие нееластични компоненти на увозот довеле до еластичност на цената на извозот на производи во Шри Ланка + еластичност на цената на увозот на стоки во вкупна вредност од помалку од 1, што резултира во тоа што земјата не е во согласност со состојбата Маршал-Лернер.
Некои од предложените предлози вклучуваат:
Финансиски институции
Централната банка на Шри Ланка е монетарна власт на Шри Ланка и е основана во 1950 година. Централната банка е одговорна за водење на монетарната политика во земјата и исто така има надзорни надлежности над финансискиот систем.
Берзата на Коломбо (CSE) е главната берза во Шри Ланка. Таа е една од најмодерните размени во Јужна Азија, обезбедувајќи целосно автоматизирана платформа за тргување. Визијата на Берзата на Коломбо е да придонесе за богатството на нацијата преку создавање вредност преку хартии од вредност. Седиштето на Берзата на Коломбо е сместено во Светскиот трговски центар Тауерс во Коломбо од 1995 година и има свои филијали низ целата земја во Канди, Матара, Курунегала, Негомбо и Јафна. Во 2009 година, по завршувањето на граѓанската војна, која траеше 30 години, Берзата на Коломбо била втора берза со најдобри резултати во светот.
Превоз и патишта
Повеќето градови и градови во Шри Ланка се поврзани со железниците во Шри Ланка, државниот железнички оператор. Транспортниот одбор на Шри Ланка е државна агенција одговорна за управување со јавни автобуски услуги преку островот.
Владата започнала неколку проекти за автопатишта за зајакнување на економијата и националниот транспортен систем, вклучувајќи ги експресниот пат Коломбо-Катунајаке, експресниот пат Коломбо-Канди (Кадуганава), автопатот Коломбо-Паденија и автопатот на надворешниот кружен пат за да се олесни сообраќајниот метеж во Коломбо. Власта спонзорирана од Агенцијата за развој на патишта (РДА) е вклучена во неколку големи проекти низ целиот остров во обид да се подобри патната мрежа во Шри Ланка. Комерцијалните и економските центри на Шри Ланка, првенствено главните градови на деветте провинции се поврзани со патиштата „А“ кои се категорично организирани и обележани. Понатаму, патиштата со „Б“, исто така асфалтирани и обележани, ги поврзуваат главните градови во провинциите. Вкупниот пат на патишта со одделение А, Б и Е се проценува на 12.379,49километри.
Енергија
Енергетската политика ја води Министерството за енергија и енергија, додека производството и трговијата на мало со електрична енергија ги спроведува одборот за електрична енергија во <a href="./%D0%A6%D0%B5%D1%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD" rel="mw:WikiLink" data-linkid="undefined" data-cx="{&quot;userAdded&quot;:true,&quot;adapted&quot;:true}">Цејлон</a>. Препораките и планирањето на политиките се под надзор на Комисијата за јавни комунални услуги од Шри Ланка. Енергијата во Шри Ланка најмногу се создава од хидроцентралите во Централната провинција.
Квалификуван труд
Шри Ланка има добро воспоставен образовен систем кој успешно создал огромна понуда на квалификувана работна сила. Населението во Шри Ланка има стапка на писменост од 92%, поголема од онаа што се очекува за земја од третиот свет; има највисока стапка на писменост во Јужна Азија и севкупно, една од највисоките стапки на писменост во Азија. Писменоста на информатичката технологија кај населението во урбаниот сектор е исто така задоволителна и изнесува 39,9 проценти и луѓето низ целата земја користат веб-засновани работни табли за да најдат квалификувано вработување заедно со други извори, како што се весници и владини весници. Во Шри Ланка, сите лица над возрасната граница од 15 години и повеќе од кој било пол се идентификувани како работоспособно население. Во четвртиот квартал на 2017 година, Шри Ланка имала стапка на невработеност од 4,2 проценти и се покажало дека постепено се намалува со текот на годините.
Туризам
Туризмот е една од главните индустрии во Шри Ланка. Главните туристички атракции се фокусирани на островите познати плажи сместени во јужните и источните делови на земјата и античките места за наследство сместени во внатрешноста на земјата и одморалиштата сместени во планинските региони на земјата. Исто така, поради скапоцените камења како што се рубини и сафири кои често се наоѓаат и минираат во Ратнапура и нејзините околни области, тие се голема туристичка атракција.
Поради земјотресот во Индискиот Океан во 2004 и граѓанската војна, бројот на туристи се намалил, сепак бројот на туристи во посета на неодамна бележи пораст, со почеток на 2008 година Во 2008 година бројот на туристи се зголемил за 8,6% и Шри Ланка привлекоа 1,003,000 туристи во 2012 година според патоказот на Централната банка на Шри Ланка за 2013 година.
Индустрија за чај
Индустријата за чај, која работи под Министерството за управување и развој на јавни недвижнини, е една од главните индустрии во Шри Ланка. Станала водечки светски извозник во 1995 година со удел од 23% во глобалниот извоз на чај, поголем од 22% удел во Кенија. Централните висорамнини на земјата имаат ниска температурна клима во текот на целата година и годишни врнежи од дожд и нивоа на влажност кои се погодни за одгледување чај. Индустријата била воведена во земјата во 1867 година од страна на Џејмс Тејлор, британски жардиниер, кој пристигнал во 1852 година.
Неодамна, Шри Ланка станала една од земјите што извезуваат чај за фер трговија во Велика Британија и други земји. Се верува дека ваквите проекти можат да ја намалат руралната сиромаштија.
Индустрија за облека и текстил
Индустријата за облека на Шри Ланка главно извезува во САД и Европа. Постојат околу 900 фабрики низ целата земја кои служат компании како Викторија Сикрет, Лиз Клеборн и Томи Хилфигер. Текстилот и облеката, како што се категоризирани и пријавени од Одборот за развој на извозот во Шри Ланка, сочинуваат околу 44% од извозот на стоки во Шри Ланка, во 2017 година.
ИТ-индустрија
Приходите од извоз на ИТ секторот во Шри Ланка се проценуваат на 720 милиони $ во 2013 година.