cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гдањск
Среден век
Во август 1308 година, Бранденбуржаните го заземаат градот, но без упориштето, кое го бранел судијата Богуша. Тевтонските витези, повикани од Локиетек да помогнат во отстранувањето на Бранденбургерите, зазеле дел од замокот во октомври и го нападнале градот по засилувањата. На 13 Ноември 1308 година, по повлекувањето на Бранденбургерите, Тевтонските витези ги истребиле жителите. Во 1343 година, како резултат на договорот во Калиш, Полска ја загубила Померанија (Поморје).
Склучувањето на мировниот договор од Торун во 1466 година гарантирало дека Гдањск и Вармија ќе останат во рамките на Полска. Така било создадено Померанското војводство.
Архитектура
Гдањск е еден од највредните историски комплекси во Полска и покрај фактот што речиси целиот историски центар бил обновен по II Светска Војна, а значителен дел од движните споменици биле уништени или преместени.
Важни места во Гдањск, исто така, ги вклучуваат Вестерплате, Тврдината Вислоујсчие и Олива, каде што се наоѓа архикатедралниот комплекс.
Архитектонските споменици на Гдањск потекнуваат од различни периоди. Тие можат да се класифицираат како:
Економија
Во Гдањск постојат околу 52.000 економски субјекти. Од листата на 500 најголеми полски компании (според приходите од продажба) на списанието Политика, десет од овие компании од 2012 година се со седиште во Гдањск. Станува збор за компании од бродоградежната индустрија (Gdańska Stocznia "Remontowa", Crist - најголемото приватно бродоградилиште во Полска), петрохемиските (Grupa Lotos вклучувајќи го и Petrobaltic), енергетика (Elektrociepłownie Wybrzeże, Energa, Gdańskie Przedsiębiorstwo Cipplnejki), текстилна индустрија (LPP), метална индустрија(Glencore), градежни материјали (Mercor) и малопродажба (Jysk).
Секоја година во Гдањск се одржуваат неколку десетици саемски настани. Многу од нив се организирани од Меѓународниот саем во Гдањск. Поморскиот саем Baltexpo во Гдањск има долга традиција. Претходно, саемите најчесто се одржувале во изложбените сали на улицата Бениовскиего во Олива, сега на нова локација во изложбениот и конгресниот центар AmberExpo во Гдањск Летница, во близина на стадионот. На крајот на Јули 2021 година, бројот на регистрирани невработени во Гдањск изнесувал околу 9,1 илјади. жители, што претставува стапка на невработеност од 3,6%.
Железнички транспорт
Првата железницата стигнала во Гдањск на 6 Август 1852 година, кога бил пуштен во употреба делот со 1 колосек на Тжев-Гдањск, кој сочинувал дел од пруската источна железница (Preußische Ostbahn) од Берлин преку Костржин-Кжиж-Пила-Бидгошв. Гдањск и Кролевец. Во Октомври 1857 година, Гдањск бил поврзан со Малборк. Во 1870 година била отворена врската Слупск-Гдањск, изградена од Железничката заедница Берлин-Шчечин (Berlin-Stettiner Eisenbahn Gesellschaft). Во периодот 1876–1877 година, благодарение на пуштањето на линијата Малборк-Илава-Џијалдово-Млава, на 1 Септември 1877 година, Гдањск добил железничка врска со Варшава. До крајот на Втората светска војна, во функција била железничката линија Гдањск Вржешч - Стара Пила [Картузи], изградена во 1914 година. Во 2015 година, оваа линија била повторно изградена како Померанска метрополитенска железница поврзувајќи ги Гдањск Вржешч - Гдањск Осова.
До крајот на 2021 година се планира да биде пуштена во употреба железничката линија преку Гдањск Кокошки, Стара Пила, Банино и Глинч, која треба да се поврзе со линиите до Кошержина и Картузи.
Поморски транспорт
Гдањск има големо пристаниште, кое е воедно и најголемото полско пристаниште. Во 2008 година, таму била претоварена стока со вкупна тежина од 17,07 милиони тони. Голем дел се состоеше од: 955 илјади контејнери. т, општ товар 871 илјади. т и претоварени во ro-ro технологијата 602 илјади.
Постојат редовни крстарења со Белата Флота управувана од Żegluga Gdańska од Рибниот пазар, главно туристички крстарења околу пристаништето, до Вестерплате и до Хел. Има и патнички терминал во пристаништето Гдањск Нови, од каде фериботите на Polferries. поаѓаат за Нишамн (Шведска).
Воздушен транспорт
Аеродромот во Гдањск се наоѓа во населбата Матарнија, сместувајќи се во границите на градот. Аеродромот Лех Валенса е трет (по Варшава и Краков) аеродром во Полска во однос на патничкиот сообраќај. Во 2019 година тој опслужил 5.376.120 патници.
Во 2011 година, на ал. Јана Павла II, била отворена писта Гдањск-Заспа. Една година подоцна, на покривот на зградата на Универзитетски Клинички Центар на ул. Дебинки, бил отворен хелидром.
Образование и наука
Во Гдањск постојат 14 универзитети, вклучувајќи 6 државни универзитети и неколку приватни универзитети основани по 1989 година. Во 2008 година, таму студирале вкупно 78 626 студенти, што го прави Гдањск еден од најголемите академски центри во Полска.
Државни универзитети:
Научни институции
Покрај универзитетите, истражувањето го спроведуваат и неколку истражувачки институти, вклучувајќи:
Култура
Гдањск е еден од најголемите културни центри во Полска. Меѓу другото, има театри (Театр Вибрзезе, Театар Шекспир во Гдањск, Општински театар Минијатура), Балтичка филхармонија, Балтичка опера, седум кина, библиотеки, музеи и уметнички галерии.
Најистакнатите музеи се Музејот на Гдањск, Националниот музеј во Гдањск, Националниот поморски музеј во Гдањск и Археолошкиот музеј во Гдањск. Постои ансамбл за стара (ренесансна и барокна) музика Cappella Gedanensis, како и хорови (Полски камерен хор и академски хорови).
Постојат повеќе од десетина јавни и приватни уметнички галерии во Гдањск, вкл. Градската галерија Гдањск, Центарот за современа уметност Лајанија и галеријата ОСтров.
Други важни културни институции: Културниот центар на Балтичкото Море, Клуб Жак, Културниот архипелаг Гдањск, Младинската палата во Гдањск, како и Центарот Хевелианум.
Спорт
Гдањск бил домаќин на Европското првенство во кошарка за мажи 2009, Европско првенство во фудбал 2012, Европско првенство во одбојка за мажи 2013 и Светско првенство во одбојка за мажи 2014, Европско првенство во ракомет за мажи 2016 година.
Административна поделба
Со одлука на Градскиот совет, Гдањск е поделен на 35 помошни единици наречени населби. Жителите на населбите имаат право да формираат локална власт - совет. Во Гдањск, секоја населба има свој совет.
Претседателски избори во САД (1812)
Претседателски избори во САД, 1812 — 7. по ред претседателски избори во САД. Траеле од 30 октомври до 2 декември 1812, во сенка на Англо-американската војна.
Овие избори биле тесен натпревар помеѓу тогашниот демократско-републикански претседател Џејмс Медисон и дисидентот од Демократско-републиканската партија Девит Клинтон, внук на починатиот поранешен потпретседател на САД Џорџ Клинтон. Федералистичката опозиција застанала зад кандидатурата на Клинтон. Медисон бил реизбран со 50,4 проценти од народното гласање наспроти 47,6% на Клинтон, со тоа, правејќи ги овие избори најтесните дотогаш. Ова биле првите американски претседателски избори што се одржале за време на војна во која учествувале Соединетите Американски Држави.
Номинација на Демократско-републиканската партија
Голем број демократски-репбуликанци во северните сојузни држави биле незадоволни околу доминацијата на претседателите по потекло од Вирџинија (тројца од последните четворица претседатели биле од Вирџинија), па затоа тие посакувале некој од северните сојузни држави да стане претседател наместо повторно да биде номиниран Медисон. Подоцна овие надежи биле свртени кон потпретседателот Џорџ Клинтон, но неговото влошено здравје и старост (72 години) ги намалиле неговите шанси. Пред смртта на Клинтон на 20 април 1812, неговиот внук Девит Клинтон бил сметан за соодветен кандидат кој би му се спротивставил на Медисон од страна на северните демократски-републиканци.
Надевајќи се дека би спречиле поголемо движење против актуелниот претседател Џејмс Медисон како и поделба помеѓу Демократко-републиканската партија, било предложено Девит Клинтон да биде номиниран за позицијата потпретседател, преземајќи ја функцијата на неговиот чичко. Девит не се противел на овој предлог, но сакал да почека до резултатот од јавното гласање во Њујорк, кое што требало да се одржи по конгресното јавно гласање со цел да се финализира одлуката. Раните јавни гласања биле одржани во Вирџинија и Пенсилванија, каде што бил поддржан Медисон. На 18 мај демократско-републиканско конгресно јавно гласање се одржало, а Џејмс Медисон бил формално номиниран како кандидат на партијата, иако имало поделби. Само 86 од 134 демократско-републикански сенатори и конгресмени учествувале во јавното гласање. Во потрага по кандидат за потпретседател од северот (додека Девит останал на страна), на јавното гласање бил избран гувернерот на Њу Хемпшир Џон Ленгдон со цел да се избалансира кандидатурата. Сепак Ленгдон ја одбил кандидатурата за потпретседател поради неговата старост (70 години). На второто јавно гласање бил номиниран гувернерот на Масачусетс Елбриџ Гери како кандидат за потпретседател иако тој не бил многу постар од Ленгдон (68 години).
Номинирани од Федералистичката партија
Federalist candidates:
Пред Клинтон да се приклучи на трката како алтернатива за претседателот Медисон, претседателот на Врховниот суд Џон Маршал бил фаворит за федералистите, релативно популарна личност којшто би освоил повеќе гласови на северозападот, а во меѓувреме би издвоил потенцијална победа во Вирџинија и Северна Каролина. Но со влегувањето на Клинтон во трката, федералистите не биле во можност да ги бројат изборните гласови во Њујорк, оставајќи можност изборите да бидат во рацете на Претставничкиот дом, доминиран од страна на демократските-републиканци, каде што скоро сигурно Медисон би бил избран.
Поради овие факти, Федералистичката партија сметала дека треба да го поддржи кандидирањето на Клинтон одредено време, но на нивното јавно гласање во септември било одлучено дека партијата нема да има свој кандидат таа година и не го поддржала Клинтон. И покрај тоа што Клинтон имал голема поддршка од федералистите, се сметало дека отворената поддршка која би му ја дале би ги намалила неговите шанси во сојузните држави каде што федералистите сè уште биле популарни и би ги оттргнале демократските-републиканци кои нормално би ја поддржале неговата кандидатура. На федералистичкото јавно гласање во Пенсилванија бил избран Елбриџ Ингерсол, јавниот обвинител на Пенсилванија како кандидат за потпретседател, потег кој Клинтон го поддржал сметајќ ја важноста на изборните гласови во Пенсилванија.
Директна федералистичка номинација
Додека многу федералисти биле поддржувачи на кандидатурата на Клинтон, останатите не се сложувале со тоа и биле скептични околу позициите на Клинтон во поглед на војната и останатите работи. Руфус Кинг, поранешен амбасадор и конгресмен направил напор да се одржи јавно гласање во септември каде што би бил номиниран федералист како кандидат за претседател, но на крајот тоа не било успешно. Сепак, некои посакувале Кинг да биде номиниран за федералистички кандидат за претседател, но тоа не се исполнило поради тоа што би се загрозила победата на Клинтон во две сојузни држави.
Опсада на Малта (1565)
Големата опсада на Малта (малтешки: L-Assedju l-Kbir) — опсада која се случила во 1565 година кога Отоманското Царство се обидело да го освои островот Малта, кој тогаш го држеле Витезите Болничари. Опсадата траела скоро четири месеци, од 18 мај до 12 септември 1565 година.
Витезите имале седиште во Малта од 1530 година, откако биле протерани од Родос, исто така од Османлиите, во 1522 година, по опсадата на Родос. Османлиите првпат се обиделе да ја заземат Малта во 1551 година, но не успеале. Во 1565 година, Сулејман Величествениот, османлискиот султан, направил втор обид да ја заземе Малта. Витезите, кои броеле околу 500 заедно со околу 6.000 пешаци, ја издржале опсадата и ги одбиле напаѓачите. Оваа победа станала еден од најславните настани во Европа во шеснаесеттиот век, до тој степен што Волтер рекол: „Ништо не е попознато од опсадата на Малта“. Тоа несомнено придонело за евентуална ерозија на европската перцепција за отоманската непобедливост, иако Медитеранот продолжил да биде оспоруван меѓу христијанските коалиции и муслиманските Турци долги години.
Витезите од Малта
До крајот на 1522 година, Сулејман Величествениот, османлискиот султан, насилно ги исфрлил витезите од нивната база на Родос по шестмесечната опсада на Родос. Од 1523 до 1530 година на Редот му недостигал постојан дом. Тие станале познати како витези на Малта кога, на 26 октомври 1530 година, Филип Вилиер де Адам, Големиот мајстор на витезите, отпловил во Големото пристаниште на Малта со голем број негови следбеници за да полага право на Малта и Гозо по кое им бил доделен од светиот римски цар Карло V во замена за еден сокол што годишно му се испраќал на вицекралот на Сицилија и свечена миса што требало да се слави на Денот на сите светци. Карло, исто така, барал од витезите да го гарниционираат Триполи на северноафриканскиот брег, кој бил на територијата што ја контролирале варварските пирати, сојузници на Османлиите. Витезите ја прифатиле понудата неволно. Малта била мал, пуст остров и некое време, многу од витезите се држеле до сонот за повторно заземање на Родос.
Сепак, Редот наскоро ја претворил Малта во поморска база. Позицијата на островот во центарот на Средоземното Море го направил стратешки клучна порта меѓу Истокот и Западот, особено затоа што варварските пирати ги зголемиле своите напади во западниот Медитеран во текот на 1540-тите и 1550-тите. Конкретно, корсарот Драгут се покажал како голема закана за христијанските народи од централниот Медитеран. Драгут и Витезите постојано биле во судир. Во 1551 година, Драгут и отоманскиот адмирал Синан решиле да ја заземат Малта и го нападнале островот со сила од околу 10.000 луѓе. Меѓутоа, по само неколку дена, Драгут ја прекинал опсадата и се преселил на соседниот остров Гозо, каде што неколку дена ја бомбардирал Цитадела. Гувернерот на витешкиот ред на Гозо, Гелатијан де Сеса, откако одлучил дека отпорот е залуден, ги отворил вратите на Цитадела. Корсарите го ограбиле градот и го одвеле практично целото население на Гозо (околу 5.000 луѓе) во заробеништво. Драгут и Синан потоа отпловиле на југ кон Триполи, каде набрзо го зазеле тамошниот гарнизон на Витезите. Тие првично поставиле локален водач, Ага Морат, за гувернер, но подоцна самиот Драгут ја презел контролата врз областа.
Очекувајќи уште една отоманска инвазија во рок од една година, големиот мајстор на витешкиот ред Хуан де Хомедес наредил зајакнување на тврдината Свети Анжело на врвот на Биргу (сега Виториоза), како и изградба на две нови тврдини, тврдината Сент Михаил на гребенот Сенглеа и Форт Сент Елмо на крајот на морето на планината Скиберас (денес Валета). Двете нови тврдини биле изградени во извонредно краток период од шест месеци во 1552 година. Сите три тврдини се покажале како клучни за време на Големата опсада.
Следните неколку години биле релативно мирни, иако битката помеѓу муслиманите и христијаните продолжила со несмалено темпо. Во 1557 година витезите го избрале Жан Парисо де Валет за голем мајстор на Редот. Тој продолжил со нападите на нехристијански бродови, а се знае дека неговите приватни бродови зеле околу 3.000 муслимански и еврејски робови за време на неговиот мандат како Голем мајстор.
До 1559 година Драгут им предизвикувал таква неволја на христијанските сили, дури и ги напаѓал бреговите на Шпанија, што Филип II ја организирал најголемата поморска експедиција во последните педесет години за да го истера корсарот од Триполи. Витезите се приклучиле на експедицијата, која се состоела од околу 54 галии и 14.000 луѓе. Оваа несреќна кампања достигнала кулминација во битката кај Џерба во мај 1560 година, кога османлискиот адмирал Пијале-паша ја изненадил христијанската флота во близина на тунискиот остров Џерба, заробувајќи или потопувајќи околу половина од христијанските бродови. Битката била катастрофа за христијаните и ја означила највисоката точка на отоманската доминација на Медитеранот.
Кон опсадата
По Џерба немало сомнеж дека Турците на крајот повторно ќе ја нападнат Малта. Малта била од огромно стратешко значење за отоманскиот долгорочен план за освојување на повеќе од Европа, бидејќи Малта била отскочна штица за Сицилија, а Сицилија, пак, може да биде база за инвазија на Кралството Неапол. Во август 1560 година, Жан де Валет испратил наредба сите витези да се подготват да се вратат во Малта веднаш штом ќе биде издадена цитазија (покана). Турците направиле стратешка грешка што не нападнале одеднаш, додека шпанската флота била во урнатини, бидејќи петгодишното доцнење и овозможило на Шпанија да ги обнови своите сили.
Во меѓувреме, витезите продолжиле да пленат турски бродови. Во средината на 1564 година, Ромегас, најозлогласениот морепловец на Редот, заробил неколку големи трговци, вклучително и еден што му припаѓал на главниот евнух на сарајот, и зел бројни високи затвореници, вклучувајќи го гувернерот на Каиро, гувернерот на Александрија и поранешната медицинска сестра на ќерката на султанот Сулејман I. Подвизите на Ромегас им дале на Турците casus belli, а до крајот на 1564 година, Сулејман решил да ги избрише витезите од Малта од лицето на земјата.
До почетокот на 1565 година, мрежата на шпиони на Големиот мајстор де Валет во Константинопол го информирала дека инвазијата е неизбежна. Де Валет започнал да собира војници во Италија, и да ја заврши работата на тврдините Сен Анжело, тврдината Сент Михаил и тврдината Сен Елмо.
Тактики и оружје
За време на опсадата на Малта биле користени сите познати техники на опсадна војна. Турските сили имале огромна опсадна кула со подвижен мост од кој стрелците пукале над ѕидините на тврдината Сент Анжело. Кулата била конструирана да биде отпорна на оган со кожни листови кои се чуваат влажни од резервоарите за вода содржани во кулата. И покрај тоа, ѕидарите од Малта имале скриена артилерија во ѕидовите, оставајќи го надворешниот ѕидар на место да го сокрие од погледот. Сокриени од очите, бранителите можеле да го преместат топот во позиција, наполнет со ланец, без да им ја откријат локацијата на Турците, кои веќе зазеле позиции во кулата кога била уништена.
Армии
Турската армада, која испловила од Истанбул на 22 март, според сите сметки била една од најголемите собрани од антиката. Според една од најраните и најкомплетните истории на опсадата, онаа на официјалниот историчар на Редот Џакомо Босио, флотата се состоела од 193 пловни објекти, кои вклучувале 131 галии, седум галиоти (мали галии) и четири големи галии, а остатокот биле транспортни пловни објекти. Современите писма од Дон Гарсија, вицекралот на Сицилија, даваат слични бројки.“
Италијанскиот платеник Франциско Балби ди Кореџо (служејќи како аркебисиер во шпанскиот корпус), ги дал силите како: Витезот Хиполито Санс наведува околу 48.000 напаѓачи, иако не е јасно колку неговата работа е независна од онаа на Балби. Други современи автори даваат многу пониски бројки. Во писмото напишано до Филип Втори само четири дена по почетокот на опсадата, самиот Де Валет вели дека „''бројот на војници што е помеѓу 15.000 и 16.000, вклучувајќи седум илјади аркебузери или повеќе, односно четири илјади јаничари и три илјади. спахии''“. Од друга страна, во писмо до Германецот, еден месец по опсадата, де Валет пишува: „Оваа флота се состоеше од двесте и педесет бродови, триреми, биреми и други пловни објекти; најблиската проценка што можевме да ја направиме за непријателските силата беше 40.000 борци“. Тоа што Де Валет ѝ дава на непријателската флота од 250 бродови, бројка многу повеќе од која било друга, покажува дека самиот Голем мајстор не претерал.
Писмото напишано за време на опсадата од страна на врската со Сицилија, капетанот Винченцо Анастаги, наведува дека непријателската сила била само 22.000 и неколку други писма од тоа време даваат слични бројки. Сепак, Босио пристигнува до вкупно околу 30.000, што е во согласност со „именуваните трупи“ на Балби. Историјата на Ричард Нолс во суштина ја дава истата бројка.
Пристигнување на Османлиите
Пред да пристигнат Турците, де Валет наредил да се соберат сите култури, вклучително и незрело жито, за да се лиши непријателот од секакви локални резерви на храна. Понатаму, витезите ги загадиле сите бунари со горчливи билки и мртви животни.
Турската армада пристигнала во мугрите во петокот, на 18 мај, но не слетала веднаш. Првите борби избувнале на 19 мај. Еден ден подоцна, отоманската флота отпловила до јужниот брег на островот, се свртела и конечно се закотвила во заливот Марсакслок (Марса Сироко), на речиси 10 километри (6,2 милји) од регионот Големо Пристаниште. Според повеќето извештаи, особено онаа на Балби, настанал спор помеѓу водачот на копнените сили, четвртиот везир сердар Кизилахмедли Мустафа-паша, и врховниот поморски командант, Пијале-паша, за тоа каде да се закотви флотата. Пијале сакал да го засолни во пристаништето Марсамксет, северно од Големо Пристаниште, со цел да го избегне сирокото и да биде поблиску до акцијата, но Мустафа не се согласил, бидејќи за закотвување на флотата таму прво ќе требало да се освои тврдината Сент Елмо, која ја сметал како влез во пристаништето. Мустафа имал намера, според овие извештаи, да ја нападне лошо одбраната поранешна престолнина Мдина, која стоела во центарот на островот, а потоа да ги нападне тврдините Сент Анжело и Михаил по копно. Ако е така, нападот на Сент Елмо ќе бил целосно непотребен. Сепак, Мустафа попуштил, очигледно верувајќи дека ќе бидат потребни само неколку дена за да се уништи Елмо. Откако Турците успеале да ги стават во употреба топовите, на крајот на мај тие започнале со бомбардирање. Се смета дека Сулејман I сериозно згрешил кога ја поделил командата на три начини. Тој не само што ја поделил командата меѓу Пијале и Мустафа, туку им наредил на двајцата да му се потчинат за Драгут кога тој пристигнал од Триполи. Меѓутоа, современите писма од шпиони во Константинопол сугерираат дека планот отсекогаш бил прво да се земе Сент Елмо. Во секој случај, за Турците да ги концентрираат своите напори на тоа се покажало како критична грешка.
Додека Османлиите слетувале, витезите и Малтежаните направиле некои подобрувања во последен момент во одбраната на Биргу и Сенглеа. Османлиите го поставиле својот главен логор во Марса, која била блиску до утврдувањата на витезите. Во следните денови, Османлиите поставиле кампови на ридот Санта Маргерита и на полуостровот Скиберас. Нападите на Биргу започнале на 21 мај, додека Сенглеа првпат била нападната еден ден подоцна.
Освојување на Сент Елмо
Откако правилно пресметал дека Турците ќе се обидат да обезбедат точка за спуштање на нивната флота и на тој начин ќе ја започнат кампањата со обид да ја заземат тврдината Сент Елмо, де Валет испратил засилување и концентрирал половина од својата тешка артилерија во тврдината. Неговата намера била тие да го издржат олеснувањето што го ветил Дон Гарсија, вицекралот на Сицилија. Незапирливото бомбардирање на тврдината од триесетина топови на повисокиот терен на планината Скиберас започнало на 27 мај, и ја претворило тврдината во урнатини во рок од една недела, но Де Валет ги евакуирал ранетите ноќе и ја снабдувал тврдината од другата страна на пристаништето. По пристигнувањето во мај, Драгут поставил нови топови за да ја загрози спасувачката линија на траектот. На 3 јуни, една партија јаничари успеала да го заземе гребенот и ровот на тврдината. Сепак, до 8 јуни, витезите испратиле порака до Големиот мајстор дека тврдината повеќе не може да се држи, но биле одбиени со пораки што тврдината мора да се држи додека не пристигнат засилувањата.
Турците ги нападнале оштетените ѕидови на 10 и 15 јуни и извршиле севкупен напад на 16 јуни, при што дури и робовите и најмените веслачи во галијата сместени во Сент Елмо, како и домородните малтешки војници, наводно се бореле и загинале „речиси храбро како и самите витези“. Два дена подоцна, Драгут бил виден во рововски топови како се расправа со турските стрелци за нивното ниво на оган. На инсистирање на Драгут, целта на топот била спуштена, но целта била премногу ниска, а при испуканата топка се откачила дел од ровот, кој го погодил Драгут во главата, убивајќи го, (иако според Босио, тој бил убиен кога од Форт Сент Анжело било пукано кон).
Конечно, на 23 јуни, Турците го зазеле она што останало од тврдината Сент Елмо. Тие ги убиле сите бранители, вкупно над 1.500 луѓе, но поштедиле девет витези кои пиратите ги заробиле. Мал број Малтежани успеале да побегнат со пливање преку пристаништето.
Иако Турците успеале да го заземат Сент Елмо, дозволувајќи му на Пијале да ја закотви својата флота во Марсамксет, опсадата на тврдината Сент Елмо ги чинела Турците најмалку 6.000 луѓе, вклучително и половина од нивните јаничари.
Мустафа ги обезглавил телата на витезите и нивните тела лебделе низ заливот. Како одговор на тоа, Де Валет ги обезглавил сите свои турски затвореници, ги натоварил нивните глави во своите топови и ги испукал во турскиот логор.
Паника
Во тоа време, веста за опсадата се ширела. Додека војниците и авантуристите се собирале на Сицилија за помош на Дон Гарсија, се проширила и паника. Не може да има мало сомневање дека влогот бил голем, можеби поголем од кој било друг момент во натпреварот меѓу Отоманското Царство и Европа. Кралицата Елизабета I од Англија напишала: Сите современи извори укажуваат на тоа дека Турците имале намера да продолжат кон туниската тврдина Ла Голета и да ја одземат од Шпанците, а Сулејман исто така зборувал за инвазија на Европа преку Италија.
Сепак, современите научници имаат тенденција да не се согласуваат со ова толкување на важноста на опсадата. Х.ЈА. Сире, историчар кој напишал историја на Редот, е на мислење дека опсадата претставува преголемо проширување на османлиските сили и тврди дека ако островот паднел, тој брзо би бил повторно преземен со масовен шпански контранапад.
Иако Дон Гарсија не го испратил веднаш ветеното олеснување (трупите сè уште се собирале), тој го убедил Филип II да му дозволи да ослободи напредна сила од околу 600 луѓе под команда на Дон Мелкиор де Роблес, шпански витез. По неколку обиди, ова пиколо сокорсо успеал да слета на Малта на почетокот на јули и да се прикраде во Биргу, неизмерно подигнувајќи го духот на опколениот гарнизон. Сепак, оваа сила за помош била премала за да има некое значајно влијание. Дон Гарсија го молел Филип II да одобри распоредување на многу поголеми сили за помош, но шпанскиот крал бил неодлучен и се плашел да ја ризикува својата новособрана флота.
Полуостров Сенглеа
На 15 јули, Мустафа наредил двоен напад врз полуостровот Сенглеа. Тој превезол 100 мали пловила низ планината Скиберас до Големото Пристаниште, со што ги избегнал силните топови на тврдината Сент Анжело, со цел да изврши морски напад против гребенот користејќи околу 1.000 јаничари, додека пиратите ја нападнале тврдината Свети Михаил на копнениот крај. За среќа за Малтежанецот, еден дезертер го предупредил Де Валет за претстојната стратегија и Големиот мајстор имал време да изгради палисада долж гребенот Сенглеа, што успешно помогнало да се одврати нападот. Како и да е, нападот веројатно ќе бил успешен доколку турските чамци не дошле на дострел (помалку од 200 јарди) на атилеријата на ниво на морето од пет топови што ја конструирал командантот Шевалие де Гирал во основата на тврдината Сент Анжело со единствена цел да запре ваков амфибиски напад. Само два салвоа ги потонале сите пловила освен еден, убивајќи над 800 од напаѓачите. Копнениот напад не успеал истовремено кога силите за помош успеале да преминат на Свети Михаил преку пловечки мост, со што Малта била спасена за тој ден.
Турците до тој момент ги окупирале Биргу и Сенглеа со околу 65 опсадни топови и го подложиле градот на веројатно најодржливото бомбардирање во историјата до тоа време. (Балби тврди дека во текот на опсадата биле испукани 130.000 бомби) Откако во голема мера уништил еден од клучните бастиони на градот, Мустафа наредил уште еден масивен двоен напад на 7 август, овој пат против Свети Михаил и самиот Биргу. Во таа прилика, Турците ги пробиле градските ѕидини и се чинело дека опсадата е завршена, но неочекувано напаѓачите се повлекле. Како што се случило, командантот на коњаницата, капетанот Винченцо Анастаги ја нападна незаштитената турска теренска болница, убивајќи ги сите и обезглавувајќи повеќе од шеесет Турци. Турците, мислејќи дека христијанското засилување пристигнало од Сицилија, го прекинале нападот.
Свети Михаил и Биргу
По нападот на 7 август, Турците продолжиле со бомбардирањето на Свети Михаил и Биргу, изведувајќи барем уште еден голем напад врз градот на 19-21 август. Што всушност се случило за време на тие денови на интензивни борби не е сосема јасно. Извештајот на Бредфорд за кулминацијата на опсадата вели за една мина која експлодирала со огромна експлозија, пробивајќи ги градските ѕидини и предизвикувајќи камен и прашина да паднат во рововите. Балби, во својот дневник за 20 август, вели само дека на Де Валет му било кажано дека Турците се во ѕидините; Големиот мајстор се стрчал на „загрозениот пост каде што неговото присуство правеше чуда. Меч во рака, тој остана на најопасното место додека Турците не се повлекоа.“ Босио исто така не спомнува за успешна детонација на мина. Наместо тоа, според неговиот извештај настанало паника кога жителите на градот ги шпионирале турските стандарди надвор од ѕидините. Големиот мајстор истрчал таму, но не нашол Турци. Во меѓувреме, канонада на врвот Свети Анжело, зафатен од истата паника, убил голем број граѓани со „пријателски оган“.
Свети Михаил и Мдина
Ситуацијата била доволно страшна што, во одреден момент во август, Советот на старешини одлучил да го напушти градот и да се повлече во тврдината Сент Анжело. Де Валет, сепак, ставил вето на овој предлог. Ако погодил дека Турците ја губат волјата, бил во право. Иако бомбардирањето и малите напади продолжиле, напаѓачите биле погодени од сè поголем очај. Кон крајот на август, Турците се обиделе да ја заземат тврдината Свети Михаил, прво со помош на манта (слична на формацијата Тестудо), мал опсаден мотор покриен со штитови, а потоа со употреба на целосно разнесување на опсадната кула. Во двата случаи, малтешките инженери излегле низ урнатините и ги уништиле конструкциите.
На почетокот на септември, времето се менувало и Мустафа наредил марш до Мдина, со намера да презимува таму. Сепак, нападот не успеал. Слабо одбранетиот и снабден град намерно почнал да пука со своите топови кон Турците кои се приближувале на бесмислено долгиот дострел; овој блеф ги исплашил со тоа што ги измамил веќе деморализираните Турци да мислат дека градот има муниција. До 8 септември, Турците ја започнале својата артилерија и се подготвувале да го напуштат островот, откако изгубиле можеби една третина од своите луѓе поради борби и болести.Поглед на Мдина (горе) и карта на градските утврдувања какви што биле во 1565 година (долу)
Гран Сокорсо
На 7 септември, Дон Гарсија, конечно, слетал со околу 8.000 луѓе во заливот Сент Пол на северниот крај на островот. Таканаречените Гранде Сокорсо („големо засилување“) се позиционирале на сртот на Сан Паул тат-Тарџа на 13 септември, чекајќи го отоманскиот напад. Се вели дека, кога некои вжештени витези на силите за помош го виделе отоманското повлекување и запалените села, во пресрет на тоа, тие се зафатиле со напад без да чекаат наредби од Асканио дела Коргна. Тој, гледајќи ги војниците во таков дух, немал друг избор освен да нареди општа обвинение што резултирало со масакр на османлиските сили кои се повлекувале од островите на 13 септември.
Малта го преживеала отоманскиот напад и низ цела Европа луѓето ја прославиле последната епска битка во која биле вклучени крстоносците витези.
Силите за помош се состоеле главно од шпански и италијански војници, испратени од Шпанското Царство, како и од Војводството Фиренца, Република Џенова, Папските држави и Војводството Савоја.
Последици
Бројот на жртви е спор колку и бројот на напаѓачите. Балби дава 35.000 турски жртви, Босио 30.000 жртви (вклучувајќи ги и морнарите). Неколку други извори даваат околу 25.000. Витезите изгубиле третина од својот број, а Малта третина од своите жители. Биргу и Сенглеа биле суштински срушени до темел. Сепак, 9.000 бранители успеале да издржат опсада од повеќе од четири месеци во жешкото лето, и покрај тоа што издржале бомбардирање од околу 130.000 топови.
Жан де Валет, Големиот мајстор на витезите од Малта, имал клучно влијание во победата против Османлиите со неговиот пример и неговата способност да ги охрабрува и држи луѓето заедно. Овој пример имал големо влијание, соединувајќи ги кралевите на Европа во сојуз против претходно навидум непобедливите Османлии; резултатот бил огромниот сојуз на силите против Османлиите во битката кај Лепанто шест години подоцна. Таква била благодарноста на Европа за херојската одбрана на витезите што парите набрзо почнале да се слеваат на островот, дозволувајќи му на Де Валет да изгради утврден град, Валета, на планината Скиберас. Неговата намера била да ја ускрати позицијата на сите идни непријатели. Самиот Де Валет починал во Бускет во ловечка несреќа во 1568 година.
IC 1130
IC 1130 — галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1130 се споменува и како Plate defect?.
Откривање
Објектот е откриен во 1900 година од страна на Делајл Стјуарт.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1130 е од видот NF.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 56 м 44 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -17° 6' 36"".
Други поделби
Проучување на IC 1130 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката.
Користена литература
Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679)
Џејк 2.0
Во серијата се зборува за компјутерскиот експерт Џејк Фоли, кој работи за Националната Безбедносна Агенција (НСА) на федералната влада на САД и кој по една несреќа ќе биде инфициран од наноботи кои му даваат натприродни моќи. Тој има способност да ја контролира технологијата со својот мозок.
Ферден-Барл
Ферден-Барл (Föhrden-Barl) — општина во округот Зегеберг, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Суго Маринети
Маринетов сос или Суго Маринети (италијански: Sugo Marinetti) е сос во италијанската кујна кој е направен од домат, аншоа, пржени артишок, шунка и сецкани ф'стаци, и е именуван по футуристичкиот поборник за готвење Филипо Томазо Маринети. Создаден е од Амедео Петини, поранешен кралски готвач и уредник на La Cucina Italiana, за натпреварот за готвење спонзориран од италијанската компанија за тестенини.
Ж
Ж или во мала форма ж (стара кирилица:, глаголица: Ⰶⰶ) — буква од кириличните азбуки, а осма по ред во македонската азбука. Фонетска вредност на буквата во словенските јазици е /ʒ/. Буквата се користи и кај несловенските јазици,каде има фонетска вредност /ʒ/, /ʐ/, или /dʒ/, во зависност од јазикот. Старото име на буквата е живете и немала бројчена вредност. Потеклото на буквата не е познато за сигурно, нема слична буква со неа во ниту една друга азбука освен во глаголицата.
Употреба
Ж се користи во сите словенски јазици кои се пишуваат на кирилица, но и кај повеќето од несловенските јазици кои се пишуваат на кирилица.
Градба на животинска клетка
Животинската клетка е исградена од:
Клеточни органели
Тој претставува комплекс од меѓусебно поврзани мембрани во тубули, цистерни и везикули, создавајќи мрежа во цитоплазмата, која со едниот крај е поврзана со јадрената мембрана, а со другиот со клеточната мембрана. Доколку на надворешната страна на ендоплазматичниот ретикулум се наоѓаат рибозоми, ваквиот ендоплазматичен ретикулум се вика грануларен (зрнест), тој е вклучен во процесите на синтеза на белковините. За разлика од него, агрануларниот (мазен) ендоплазматичен ретикулум на својата површина нема рибозоми и учествува во синтезата на мастите.
Потекнуваат од малите јадренца, а потоа низ јадрените пори доаѓаат во цитоплазмата и се сврзуваат за мембраните за ендоплазматичниот ретикулум хлоропластите и Голџиевиот комплекс. Рибозомите се составени од две компоненти и тоа : мала и голема. Нив ги поврзува молекула на и-РНК (информативна). На и-РНК рибозомите се групирани во формации наречени полирибозоми или полизоми.
Изграден е од повеќе мембрани, нееднакво дебели и делумно свиткани, наречени диктиозоми. Секој диктиозом е изграден од сплескани торбички, наречени сакули поставени една врз друга и меѓусебно поврзани. Материите што се синтетизираат во клетките преку ендоплазматичниот ретикулум доаѓаат во секулите на голџиевиот комплекс, тука се доработуваат и во форма на везикули се ослободуваат во цитозолот, и се движат кон површината на клеточната мембрана. Оваа појава се нарекува секреција и е најмногу изразена кај жлездните клетки.
Потекнуваат од грчки lizis= разградување и soma = тело. Претставуваат дигестивен клеточен систем, водат потекло од Голџиевиот комплекс од каде што се ослободуваат во форма на везикули, обложени со липобелковинска мембрана, и исполнети со голем број ситни гранули. Овие гранули претставуваат белковински агрегати од хидролитички ензими со чија помош се разградуваат егзогено внесените материјали (хетерофагија). Специфично вградената мембрана го оневозможива излевањето на ензимите во внатрешноста на клетката. Доколку сепак дојде до тоа, клетката ќе биде изложена на автолиза (саморазградување).
Имаат цилиндрична форма и ѕид изграден од 9 групи од по 3 микротубули. Учествуваат во создавањето на делбеното вретено што се формира за време на делбата на јадрото. Покажуваат слична градба со т.н. базални телца, присутни во основата на клетките и камшичињата кај едноклеточните организми и управуваат со нивното движење.
Ѕидот на микротубулите е изграден од топчести молекули на белковината тубули, распоредени во 13 надолжни реда во круг и на тој начин формираат долг, шуплив цилиндар. Заради својата релативно константна форма, заедно со миофиламентите го сочинуваат цитоскелетот. Микротубулите учествуваат и во градбата на делбеното вретено, трепките и камшичињата и управуваат со нив.
Цитозомите или се органели својствени за животинските и растителните клетки. Тие се субмикроскопски структури кои можат да имаат јајцевиден, сферен или друг неправилен облик со единечна мембрана и матрица. Во матрицата на цитозомите често доааѓаат аморфни нуклеоиди и кристални инклузии. Се делат на: Во нив се наоѓаат ензими кој за време на 'ртењето и растењето на никулецот имаат важна улога во хидролиза на масните матери, односно преопразувањето на липидите до јаглехидрати.
Присутни се кај одреден тип растителни и ќивотински клетки. Претставуваат израстоци од површината на клеточната мембрана. По својата градба се слични со центрозомите, но за разлика од нив во својата градба имаат 9 групи по 2 2 микротубули, а 10 група е поставена централно. Трепките и камшичињата управуваат со движењето на едноклеточните организми и со половите машки клетки-сперматозоиди. Освен тоа, се наоѓаат и на епителните клетки од дишните патишта кај човекот, придвижувајќи го секретот кон надвор, истовремено не дозволуваат навлегување на поголеми честички прав и на бактерии во белите дробови.
Бјорн Борг (бренд)
Бјорн Борг е шведски моден бренд за облека именуван по поранешниот професионален тенисер со исто име. Компанијата порано била именувана Ворлд бренд менаџмент (World Brand Management, скратено WBM) и има продавници во седум европски земји, а најважни се Шведска и Холандија. Нови пазари се Германија и Обединетото Кралство.
Од 1997 година компанијата има ексклузивна лиценца за трговски марки за името Бјорн Борг, што им дава права да произведуваат и продаваат производи на Бјорн Борг во сите земји. Ги откупила целосните права на трговската марка на крајот на 2006 година. Главните производи се во категоријата долна облека, чевли, ташни, очила и парфеми.
Компанијата исто така создала игра во соработка со Исбит Гејмс наречена ,,Љубовник во прво лице" со цел да ја промовира нивната облека. Тоа е стрелец во прво лице во кое играчот може да се прилагоди во која било облека на Бјорн Борг. Содржината се центрира околу играчот кој ја отстранува омразата од различни области со оружје на љубовта додека ги лечи луѓето кои биле обземени од омраза, наречени хејтери. Играта е достапна за играње на компјутер.
Најголемиот производ на Бјорн Борг е долната облека.
Еколошки рекорд
На 13 август 2008 година, шведскиот весник Гетеборгс-Постен објавил дека открил високи нивоа на ксеноестроген нонилфенол етоксилат (НПЕ) во долната облека на Бјорн Борг. Откриено било дека два пара црна долна облека Бјорн Борг, купени од две различни продавници, имале концентрации од 860 мг/кг, и 490 мг/кг, соодветно. Во тоа време, НПЕ веќе бил забранет за употреба во Европската Унија поради еколошки грижи, но бил дозволен увоз на производи кои користеле НПЕ за време на производството. Шведското здружение на увозници било против употребата на нонилфенол етоксилати и неодамна предложил ограничување од 250 мг/кг текстил, додека Шведската асоцијација за зачувување на природата Шведското општинско претпријатие за водоснабдување препорачува ограничување од 20-50 мг/кг. Анакарин Модин, менаџер на производи во Бјорн Борг, бил цитиран укажувајќи на тоа дека компанијата ги почитувала прописите на увозниците на текстил и дека нивната сопствена анализа на случајно избраните серии долна облека покажала содржина на НПЕ од 120-200 мг/кг.
Во јуни 2017, Бјорн Борг се обврзал да ги елиминира супстанциите што предизвикуваат многу голема загриженост според законодавството на ЕУ (хемикалии кои потенцијално би можеле да бидат штетни, но сè уште не е докажано дека се такви) од својот ланец на снабдување, со посебен фокус на фталатите, флуоројаглероди и етоксилати на алкилфенол вклучувајќи го нонилфенол етоксилат.
Намцо
Намцо (официјално Нам Цо, монголски:Тенгри Нур (Небесно езеро)) е планинско езеро во Тибет, Кина. Езерото се наоѓа на границата меѓу Дамксунг од префектурата Ласа и Баингоин од префектурата Нагќу, околу 112 км северозападно од Ласа.
Географија и клима
Езерото лежи на надморска висина од 4,718m и зафаќа површина од 1,870 км2. Езерото е на најголема надморска висина од солените езера во светот и најголемото солено езеро во Тибет. И покрај то, не е најголемото езеро во историјата на географски Тибет. Најголемо, сепак е езерото Кингаи (речиси двојно поголемо), но поради промената на границата од 1965, тоа и припаѓа на Кина и е најголемо езеро во оваа земја.
Во езерото има 5 острови со различна големина, а на едн или два има камена руда. Езерото служело за религиозни намени кои ги извршувале поклониците кои поминувале по неговата ледена површина кон крјот на зимата, носејќи ја храната со себе. Тие ги поминувале летата покрај езерото, оневозможени да се вратат сè додека водата од езерото не замрзнела. Оваа пракса е практикувана и за време на комунистичкиот режим на Кина врз Тибет.
Најголемиот остров се наоѓа во северозападниот дел од езерото и е долг 2.100 м, а широк 800 м со возвишување до 100m кон средината. Неговата најблиска точка е на 3,1 км од брегот.
Највнатрешниот остров е на најблиска оддалеченостѕ од 5,1 км од брегот.
Времето покрај Намцо е променливо и често се случува да дојде и до снежни виулици на планинскиот венец Њаинкентагла.
Останати податоци
Во овааповршина се наоѓаат населбите Добџои, Догар и Чагјунгоинба.
Манастирот Таши Дор се наоѓа покрај југоисточниот дел од езерото.
Во хонгконшкиот филм од 2002 Допир се снимени неколку сцени од езерото.
Постојат некои неточни записи кои велат дека езерото Намцо се наоѓа на најголема надморска виина во светот. Но, оваа констатација е точна за езерото Сенгли кое се наоѓа на надморска висина од 5,386m и зафаќа површина од 92 км2. Сепак, Намцо е соленото езеро кое се наоѓа на највисока надморска висина во светот.
За езерото Намцо исто така е снимен и документарец на BBC.
Хардебек
Хардебек (Hardebek) — општина во округот Зегеберг, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Славој Жижек
Славој Жижек (Slavoj Žižek; р. 21 март 1949) — словенечки филозоф и критичар на културата кој работи во традициите на хегелијанството, марксизмот и Лакановата психоанализа. Има придонесено за развојот на политичката теорија, теоријата на филмот и теоретската психоанализа. „Еден од најпознатите јавни интелектуалци на светот“, според Џон Н. Греј, се смета дека „Жижек е денес она што Жак Дерида беше во осумдесеттите: омилен мислител за младата европска интелектуална авангарда“.
Жижек користи примери од популарната култура да ја објасни теоријата на Жак Лакан и користи Лакановата психоанализа, хегеловска филозофија и марксистичка критика на економијата за да ги толкува и зборува за совреемените општествени феномени, меѓу кои финансиската криза која започна во 2007 г. Во 2008 година во интервју со Ејми Гудман се опишал себеси како „комунист во квалификувана смисла“, а во 2009 г. како „радикален левичар“.
Жижек е атеист. Има изјавено дека не ја смета религијата за непријател туку за едно од полињата на борба. Тој исто така се има нарекувано и „христијански материјалист“. Тој верува дека универзалистичкиот аспект на христијанството треба да се секуларизира во милитантнен егалитаризам, наспроти „паганското сфаќање на судбина“ Овој универзализам тој го изведува од она за што верува дека е наводната христијанска смрт на Бог: Бог умрел на крстот и живее понатаму како „Светиот дух“, односно, во човечката заедница.
Во 2006 г. Жижек напиша мислење објавено во Њујорк тајмс насловено „Атеизмот е наследство за кое вреди да се бориме“ и искажа поддршка за пропагирањето на атеизмот на континентот. Има напишано повеќе дела за реинтерпретацијата на религиозното или теолошкото, како „Куклата и џуџето“, „За верувањето“ и „Кршливото апсолутно“.
Признание
Жижек беше изгласан на 25 место во Анкетата за 100 врвни јавни интелектуалци во 2010.
Рудник „Боров Дол“
Рудник „Боров Дол“ — рудник за бакар во околината на градовите Штип и Радовиш.
Географија и местоположба
Рудникот се наоѓа на околу 4 км над селото Дамјан. Сместен е на подрачјето на општините: Конче, Штип и Радовиш.