cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Драгомир Фелба
Животопис
Сопругата на Драгомир, Соња извршила самоубиство во март 2000 година, додека нивната ќерка Ивана починала во декември истата година по долго и тешко боледување, по што тој целосно се повлекол од јавноста. Драгомир Фелба починал во 2006 година во Белград, и бил погребан во Алејата на Великаните на Новите гробишта во Белград.
Летна универзијада - 2003
XXI Летна универзијада — универзијада одржана од 21 до 31 август 2003 во Тегу, Јужна Кореја. На овој настан учествуваа 4.179 спортисти од 174 земји, кои настапија во 189 дисциплини во 13 спортови.
Свеченото отворање се одржа на Стадионот Тегу, на кој една година пред тоа се играа натпревари од светското првенство во фудбал. Универзијадата беше официјално прогласена за отворена од страна на јужнокорејскиот претседател Но Мо-хјун.
Цезиум флуорид
Синтеза и својства
Цезиум флуоридот може да се подготви со реакција на цезиум хидроксид (CsOH) со флуороводородна киселина (HF) и добиената сол потоа може да се прочисти со прекристализација. Реакцијата е прикажана подолу:
Користејќи ја истата реакција, друг начин за да се создаде цезиум флуорид е да се третира цезиум карбонат(Cs2CO3) со флуороводородна киселина и повторно, добиената сол потоа може да се прочисти со прекристализација. Реакцијата е прикажана подолу:
CsF е повеќе растврлив од натриум флуорид или калиум флуорид во органски растворувачи. Достапен е во неговата безводна форма, и доколку се апсорбира вода, лесно се суши со загревање два саати на100 °C во вакуум. CsF достигнува парен притисок од 1 килопаскал на 825 °C, 10 kPa на 999 °C, и 100 kPa на 1249 °C.
Синџирите на CsF со дебелина од еден или два атома може да се растат во јаглеродни наноцевки.
Структура
Цезиум флуорид има структура на халит, што значи дека на Cs+ и F− се пакувани во најблиска спакувана кубична низа слично како Na+ и Cl− кај натриум хлорид.
Употреба во органска синтеза
Бидејки е силно дисоцира, CsF е пореактивен извор на флуоридни анјони од било која друга слична флуоридна сол. CsF е алтернатива на тетра-n-бутиламониум флуорид (TBAF) и TAS-флуорид (TASF).
Како база
Како и другите флуоридни соли, CsF is умерено базна, затоа што HF is a weak acid. Ниската нуклеофилност на флуоридот значи дека може да биде корисна база во органската хемија. CsF дава повисоки приноси во Knoevenagel-овата кондензација од KF или NaF.
Формирање на Cs-F врски
Цезиум флуоридот служи како извор на флуорид во органофлуорната хемија. Слично на калиум флуорид, CsF реагира со хексафлуороацетон за да формира стабилна перфлуороалкоксидна сол. Тој ги конвертира арил хлоридите кој се електрон-дефицитарни во арил флуориди (Halex-ов процес), иако за ова почесто се користи калиум флуорид.
Средство за демаскирање
Поради јачината на Si-F врската, флуоридот е корисен за реакции на десилилација, т.е. раскинување на Si-O врските во органската синтеза. CsF најчесто се користи за такви реакции. Растворите на цезиум флуорид во THF или DMF напаѓаат широк спектар на органосилициумски соединенија за да произведат органосилициум флуорид и карбанјон, кои потоа можат да реагираат со електрофили, на пример::
Мерки на претпазливост
Како и другите растворливи флуориди, CsF е умерено токсичен. Треба да се избегнува контакт со киселина, бидејќи тоа формира високо токсична/корозивна флуороводородна киселина. Цезиум јонот(Cs+) и цезиум хлоридот генерално не се сметаат за токсични.
Липарски Острови
Липарските Острови или Еолски Острови (Isole Eolie; Ìsuli Eoli) се вулкански архипелаг во Тиренското Море северно од Сицилија. Името „Еолски“ го добиле по полубогот на ветриштата Еол. Островите се популарно туристичко место во летните месеци и добиваат по 200.000 посетители годишно.
Најголем остров е Липари, по кој е наречена целата група. Другите острови се Вулкано, Салина, Стромболи, Филикуди, Аликуди, Панареја и Базилуцо.
Географија
Островите го добиле денешниот облик како последица од вулканските активности во текот на 260.000 години. Има два активни вулкана - Стромболи и Вулкано. Највеќето острови имаат фумароли (отвори што чадат) и топли води.
Научно, архипелагот претставува „вулкански лак“ кој настанал со движењата на Земјината кора предизвикани од тектониката на плочите. Африканската континентална плоча постојано се движи кон Европа. Досегашните судири создале расцепи во Земјината кора, низ кои излегувала магма. Лакот се протега повеќе од 140 км, но геолошки нестабилното подрачје е многу поголемо, и ги опфаќа Сицилија, Калабрија, Кампанија, заедно со Грција и егејските острови.
Островите збирно зафаќаат површина од 1.600 км2 и водат потекло од големата рамница на дното на Тиренското Море. Тлото на длабочина до 3.600 почнало исфрла лава, образувајќи ги Липарските Острови заедно со Устика и низа подводни вулкани како Мањани, Вавилов, Марсили и Палинуро и уште два безимени вулкана.
Профил
Со цел да се запазат во нивната природна состојба, градежните работи на островите се строго ограничени. Новите објекти подлежат на многу правила и забрани, а постоечките мора да се обноват во стилот на традиционалните варосани куќи. Овие куќи се во облик на наменски коцки изградени од локални градежни материјали како што се каменот, лавата, пемзата и туфот. Речиси сите имаат голем надворешен простор надвиснат со лозници и ползечки цвеќиња. Фасадите, балконите и каскадите се претежно украсени со шарени теракотни плочки во живи бои, што е оставнина од времето на шпанска власт над островите во далечното минато.
Ревидирана романизација на корејскиот јазик
Ревидираната романизацијата на корејскиот јазик — официјалниот систем за пишување на корејскиот јазик на латиница во Јужна Кореја прогласен од страна на Министерството за култура и туризам на Јужна Кореја, како замена на стариот систем МекКин-Рајшауер.
Новиот систем ги елиминира дијакритичките знаци во корист на диграфи и потесно се придржува до корејската фонологија отколку сугестивниот препев на корејската фонетика на нематичните говорители.
Ревидираната романизацијата е ограничена на ISO основната латиница, со ограничената, честопати факултативна, употреба на цртичката. Била изготвена од страна на Националната академија за корејски јазик во 1995 година и објавена на 7 јули 2000 година од страна на Министерството за култура и туризам на Јужна Кореја со прогласот бр. 2000-8, каде биле цитирани следните причини :
Особености
Други правила и препораки го вклучуваат следново:
Дозволено е да се користи цртка меѓу слоговите во сопствена именка, по вообичаената пракса. Одредени фонолошките промени, вообичаено наведени во други контексти, се игнорираат во имињата, за да нема двосмисленост помеѓу имињ강홍립 → Gang Hongrip or Gang Hong-rip (not *Hongnip), 한복남 → Han Boknam or Han Bok-nam (not *Bongnam or "Bong-nam")ата:am")
Надвор од Кореја
Учебници и речници наменети за студенти на корејски јазик имаат тенденција да ја вклучуваат оваа романизација. Сепак, некои издавачи ја признаваат тешкотијата или забуната што може да се предизвика кај нематичните говорители на корејски јазик кои не се навикнати на одредбите на овој стил на романизацијата.
Букви за согласки
ㄱ , ㄷ , ㅂ и ㄹ обично се препишани и како g, d, b, и r кога се појавуваат пред самогласка и како k, t, p, и l кога се следени со друга согласка или  се појавуваат на крајот од зборот.
Посебни одредби
Ревидираната романизацијата транскрибира одредени фонетски промени што се случуваат со комбинации на крајните согласки како кај Hanguk → Hangugeo. Вакви значителни промени се случуваат (обележани со жолто): Фонетските промени помеѓу слоговите во личните имињата не се транскрибираат: → Jeong Seokmin или Jeong Seok-min,  → Choe Bitna или Choe Bit-na.
Фонолошки промени има кога, , , и се додадени на :  → joko,  → nota,  → japyeo, 낳지 → nachi. Сепак, аспирираните гласови не се изразени кај именките онаму каде следи,, и :  → Mukho,  → Jiphyeonjeon.
Кано
<div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 22em; text-align: right; font-size: 0.86em; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: normal;">
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;">
Кано е административен центар на Областа Кано и е трет најголем град во Нигерија, со население од 3,626,204 жители, по Лагос и Ибадан.
Кано бил долго економски центар на Нигерија и центар за производство и извоз на на кикирики. Тој исто така поседува универзитет и железничка станица со возови кои идат за Лагос преку Кадуна, додека Меѓународниот аеродром во Кано лежи во непосредна близина. Кано отсекогаш бил центар на исламската култура на Нигерија; една од најубавите џамии во земјата се наоѓа токму во овој град.
Кано порано бил опкружен со ѕидини, а денес повеќето од нив опстојуваат во стариот дел од градот. Стариот дел го поседува и Маркетот Курми, познат по своите рачни изработки. Во стариот град се наоѓа и Емировата Палата, палата со сахелска архитектура од XV век, потоа соседната Централна џамија во Кано и џамијата Гидан Макама. Куќата Гида Дан Хауса е уште една забележлива зграда.
Христијаните и следбениците на другите немуслимански религии формираат само мал дел од населението и традиционално живеат во Сабон Гари или квартот за странците. Во 1970-тите, 1980-тите и повторно во 2001 година имаше меѓурелигиски бунтови во кои стотици се пријавени за мртви. Причина за овие бунтови е воведувањето на исламскиот закон шарија.
Историја
Градот Кано бил основан околу 1000-тата година како независен Хауса град-држава. Тој останал водечки независен емират или кралство сè до создавањето на нигериската национална држава во 1903 година. Кано прерасна во просперитетен центар за транссахарската трговија со злато, платно, железо, сол и робови, притоа можеби достигнувајќи го зенитот на неговото богатство и моќ во XIV век, кога исламот почнувал да добива широки размери на овие територии. Во XV век, првата централна џамија била изградена во градот.
Според Хрониката на Кано, триесет и седмиот крал на Кано бил Мохамед Шареф (1703–1731). Неговиот наследник, Кумбари дан Шарефа (1731–1743), бил успешен во борбите со соседниот Сокото.
На почетокот на XIX век, фуланскиот исламски водач Усман дан Фодио повел џихад против Кано, притоа отстранувајќи го неговиот крал и реформирајќи ја владата и религиозните власти. Од тогаш, Фуланците останале традиционални водачи на Кано. Британските трупи го освоиле овој град во 1903. Сегашниот емир (крал) на Кано д-р Адо Абдулахи Бајеро е на престолот од 1962.
Kano
Снежатно
Снежатно (словенечки: Snežatno) — населба во Општина Брда во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
Петит Кануан
Петит Кануан (англиски: Petite Canouan) е остров во Карипското Море.
Опис
Петит Кануан е дел од островската група Гренадини, во островската држава Свети Винцент и Гренадини. Островот не е населен. Островот има вкупна површина од 19 хектари или 0.15 км2. Петит кануан се наоѓа помеѓу островите Саван и Кануан. Островот е назначен како природен резерват.
Свастика
Кукест крст (германски: Hakenkreuz) или свастика (санскрит: स्वास्तिक) — крст со еднакви страни со прекршени краци под прав агол и свртен надесно или налево. Изразот потекнува од санскритскиот збор „свасти“, што значи добробит. Тајландскиот поздрав со споени дланки (како при молитва) има исти корени и исто значење.
Свастиката е ширококористен симбол во дармиските религии (хиндуизам, будизам и џаинизам). Хиндуистите често ја украсуваат свастиката со по една точка во секој квадрант. Во Индија е премногу чест и вообичаен симбол, така што е дел од неколку деванагари азбуки. Исто така е дел и од современиот Уникод. Често се наоѓа во верски текстови, покани за свадби, украси итн. Се користи за обележување религиозни знамиња во џаинизмот и будистички храмови во Азија.
Постојат археолошки докази дека облици на свастика датираат од Неолитот. Во 1920 свастиката била позајмена како нацистички симбол и од тогаш е контроверзен симбол. Во западниот свет, свастиката е најпозната како симбол на нацизмот, што го извртува историското значење на симболот на истокот.
Се среќава и во други азиски, европски, африкански и староамерикански (индијански) култури, некогаш како геометриски мотив, некогаш како религиозен симбол.
Иако и во Европа овој симбол може да се најде на голем број обjекти и споменици, неговото користење во Западниот свет се избегнува поради поврзаноста на овој симбол со Нацистичка Германија.
Црква Свети Марко (Белград)
Црквата Свети Марко  (српски: Црква светог Марка / Crkva Svetog Marka) е црква која се наоѓа во Белград, Србија и е во склопот на Српската православна црква. Била изградена во периодот од 1931 до 1940 година, во непосредна близина на старата црква која датира од 1835 година.
Книга од песок
„Книга од песок“ (шпански: El libro de arena) — збирка раскази на аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес. Збирката е објавена во 1975 година, а расказите се напишани во периодот од 1970 до 1975 година.
Содржина
Книгата се состои од 13 раскази и епилог, напишан на 3 февруари 1975 година, во Буенос Аирес:
Во епилогот, авторот дава кратко објаснување на расказите: првиот расказ ја обработува познатата тема на двојната личност; љубовната тема во „Улрика“ е реткост во неговите прозни текстови; „Конгрес“ е најамбициозниот расказ во збирката, со автобиографски елементи и со почеток во стилот на Кафка; „Ноќта на дарбите“ е најопуштениот расказ, со најмногу наслство и егзалтација; „Ундр“ и „Огледалото и маската“ ја замислуваат можноста за литература што се состои од само еден збор; „Утопијата на еден уморен човек“ е најчесното дело во збирката; „Мито“ ја изразува етичката опсесија на северноамериканците; „Дискот“ може да се опише како Евклидов круг, а „Книгата од песок“ ја опишува книгата со безброј страници.
За збирката
Во збирката, Борхес ги продолжува своите творечки искуства, слободно користејќи ги културолошките, историските, литературните и филозофските контексти, а фабуларните настани ги обојува со авторска интелектуална рефлексија. Расказите во збирката ги допираат темите на алтер егото, љубовта, судбината, претпоставениот ерес, вечните дела, светот како книга, книгата како лавиринт итн. Во нив, едноставниот и колоквијален стил е комбиниран со фантастичниот заплет.
Изданија на македонски јазик
Во 2015 година, збирката била објавен на македонски јазик, во издание на „Бегемот“, во рамки на едицијата „Ars magna“, а во тираж од 500 примероци. Преводот од шпански јазик го направил Ненад Велковски; ликовното уредување на книгата е дело на Бојан Димитриевиќ; а јазичната редакција ја направил Филип Димевски. Книгата била преведена со финансиска помош на програмата „Сур“ при Министерството за надворешни работи и култура на Република Аргентина, а била испечатена во „Печатницата Наумовски“ од Скопје. Книгата, со димензии од 18 сантиметри и со обем од 118 страници, е каталогизирана во НУБ „Св. Климент Охридски“ од Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4718-30-7.
Чешма (Подмоље)
Чешма — археолошко наоѓалиште во охридското село Подмоље. Наоѓалиштето претставува средновековна црква и некропола. Се наоѓа во самото село, источно од патот Кичево-Охрид-Скопје во близината на селската чешма. Северно од чешмата се наоѓа црквата Св. Константин и Елена која е подигната врз темели од постара црква околу која (особено јужно) се протега средновековна некропола. Според археологот Васил Лахтов, гробни конструкции се забележувале покрај самата чешма и биле поставени во правец исток-запад.
Нинанајна
Нинанајна — македонска песна претставничка на Евровизија 2006 во Атина, Грција, изведена на македонски и на англиски јазик од Елена Ристеска, а биле снимени и двете јазични верзии. Композитор и продуцент на песната е Дарко Димитров, а стиховите ги напишал Раде Врчаковски. Текстот за англиската верзија е на Лерој Чемберс.
Опис
Песната е инспирирана од урбаниот живот, иако текстот на македонски и на англиски има сосема различни значења. Во македонската верзија, Ристеска му кажува на својот љубен дека таа не ги сака љубителите на турбофолк како него. Тој ѝ пеел "Нинанајна" заменувајќи го Еминем со фолк-телевизискиот канал "Планета" и не дозволувајќи ѝ да ги слуша Шакира и Мадона, што е причина тој повеќе да не е вистинскиот човек за неа.
Од друга страна, пак, во верзијата на англиски јазик Ристеска му кажува на својот љубен дека таа ќе стори сè што сака тој ("I'll open up your fantasies and make your dreams come true" - "Ќе ги разбудам твоите фантазии и ќе ги остварам твоите соништа"), но дека "Ако сакаш нинанајна со мене, ќе ти кажам што да правиш" ("If you wanna ninana with me, I'll tell you what to do"). И овде се споменува Шакира, иако во оваа верзија Ристеска ветува дека "можам да направам Бијонсе и Шакира да танцуваат за тебе" ("I can make Beyoncé and Shakira dance for you").
Настап на Евровизија 2006
На настапот Ристеска била облечена во црвена кошула со мониста и пар кратки пантолони. Имало и три танчери облечени во секојдневна облека, заедно со две пејачки како придружни вокали кои остануваат зад неа и се приклучуваат при танцувањето на одредени точки. Придружни вокали биле Александра Пилева и Маја Саздановска.
Бидејќи Македонија на Евровизија 2005 година не се пласирала меѓу првите десет, “Нинанајна“ била изведена во полуфиналето. Била единаесетта по ред и добила 76 бода, пласирајќи се на 10 место во конкуренција од 23 песни, со што Македонија трета година по ред се квалификувала во финалето.
Во финалето, песната повторно била изведена единаесетта и добила 56 бода, освојувајќи го 12 место, во конкуренција на 24 песни, што значело враќање на Македонија во полуфиналето за следната година. Дванаесеттото место било најдобриот пласман за земјата на Евровизија до 2019 година, кога Тамара Тодевска го освоила осмото место.
Келингхузен
Келингхузен (Kellinghusen) — град во округот Штајнбург, во сојузната покраина Шлезвиг-Холштајн, Германија. Градот претставува административно седиште на истоимената општинска заедница.
Географија
Келингхузен се наоѓа североисточно од Ицехо на двете страни на реката Штер.
Градот е поделен на шест окрузи: Фелдхузен, Миленбек, Оверндорф, Гренхуде, Рензинг и Форбриге.
Историја
Келингхузен бил првпат споменат во век и станал познат за време на  век по неговата керамика. Градот, кој постоел од времето на Карло Велики, бил првпат запишан како „Тото од Керлегехузен“. Жителите главно биле занаетчии, трговци и работници.
Во периодот од 1964 до 2009 година, Келингхузен бил седиште на основа на германската војска. За време на Студената војна, арсенал на јадрено оружје на американската војска се чувал во Келингхузен.
Дејанчо Богданов
Дејанчо Богданов (, Велешко,  —, ) — македонски бранител, војник на АРМ, учесник во Воениот конфликт во Македонија во 2001 година. Загинал на 24 март 2001 година од експлозија на бомба при обука.
Живот, војната 2001 и сведоштва
Дејанчо Богданов е роден на 27 февруари 1980 година во Чашка, Велешко. Кога започнал Воениот конфликт во 2001 година бил дел од Велешката бригада, која во текот на седумте месеци воени операции била распоредена на Матка, Рашче, Танушевци, Карпалак, Кучково, Слупчане и Ваксинце. Загинал на 24 март 2001 година од експлозија на бомба при обука во близината на Велес. Неговото име било испишано на бронзената плоча на Споменикот на Бранителите во центарот на Скопје. Богданов е еден од шестемина велешки бранители кои го положиле својот живот во територијалниот суверенитет и интегритет на Република Македонија. Дејанчо Богданов посмртно бил одликуван со Медал за храброст од Претседателот на Р. Македонија.
Планета ТВ
Планета ТВ е бугарски телевизиски канал што го започнал своето емитување во 2001 година преку сателит Thor 3. Подоцна продолжува ширењето и преку сателитите Hellas Sat 2, Eutelsat W2W и за Америка, AMC 4, Optus B3.
Телевизијата е дел и од програмските шеми на два бугарски големи дигитални оператори - Bulsatcom и TotalTV. Во сопственост на "Пајнер медиa", каналот ја емитува музичката продукција претежно на музичка компанија "Пајнер". Стиловите кои се застапени во програмската шема на телевизијата се фолк, фолклор, поп и модерна балканска музика.
Глава (инструмент)
Главата е дел од гитара или некој сличен жичен инструмент. Главната функција на една глава е да ги држи жиците на инструментот. Жиците одат од кобилицата, преку вратот и вообичаено се фиксирани на штимерите на главата. Штимерите се користат за штимање на гитарата со подесување на затегнатоста на жиците, и последователно, висината на звукот кого го произведуваат.
Детали за конструкцијата
Два традиционални распореди на штимерите се наречени „3+3“ (3 горни штимери и 3 долни) и „6 во линија“ штимери, иако постојат многу други комбинации, особено за бас гитари и гитари кои не се шестжичени. Кога не постојат штимери (на пример, штимерите не се потребни или се сместени на друго место, на пример, на телото на гитарата), главата на гитарата може целосно да е изоставена, како во гитарите Steinberger или на некои модели на чапманов стик.
Главата може да биде изработена одделно и залепена за вратот користејќи некој тип на зглобови. Постојат два големи трендови во конструкцијата на глави, засновани на тоа колку далеку заминува шицата по минувањето на крајот на вратот. Поволностите и неповолностите на двата тренда се многу дискутабилни и сујбективни, па затоа се користат овие две варијанти:
Лутиерите од двата стила често како предности ги наведуваат подобриот звук, подолгиот сустејн и подолгото време коешто жиците остануваат наштимани. Кршливата конструкција се наведува како недостаток на секој стил исто така: вратовите од еден дел се поподложни на кршење на случаен удар и се потешки за поправка, додека пак залепените вратови може да се скршат со тек на времето.
Покрај нејзината главна функција, главата е важен декоративен детал на една гитара. Тоа е местото каде што огромното мнозинство од производителите на гитари го цртаат своето лого. Некои гитари без штимери (на пример, оние опремени со Floyd Rose Speedloader) имаат глава чисто поради декоративни причини.
Заштитни контури на глави
Сите поголеми производители на гитари имаат заштитни глави кои ги прават нивните гитари или гитарски серии лесно препознатливи. Непишан етички закон на гитарска индустрија го дозволува копирањето на дизајни на целото тело, но ниту една голема фирма не ги копира дизајните на главите. Како што се гледа во подолниот дел, дури „копираните“ на прв поглед имаат јасно видливи разлики во димензиите, пропорциите на елементите и слично, па така скоро секогаш е возможно да се погоди името на производителот само од изгледот на главата.
Шварца (Тирингија)
Шварца (Schwarza) — општина во округот Шмалкалден-Мајнинген, во Тирингија, Германија. Се наоѓа помеѓу Цела-Мелис и Мајнинген.
Географија
Шварца има издолжен тип во насока север-југ. Низ местото течат повеќе реки, а по една од нив е именувана и општината.
Шварца лежи југозападно од Тириншката Шума, помеѓу Мајнинген и Цела-Мелис.
Новачани
Новачани — село во северниот дел на Општина Велес, во околината на градот Велес, недалеку од браната, на вештачко езеро Младост, познато како Велешко Езеро.
Географија и местоположба
Селото Новачани се наоѓа во северниот дел на Општина Велес недалеку од браната на вештачкото езеро Младост познато како Велешко Езеро. Новачани се наоѓа од левата страна на автопатот „Александар Македонски“ (делницата Скопје - Велес), веднаш после наплатната рампа „Сопот“. Сместено е на десната падина во долот на потокот Бучало непосредно пред вливот во Вардар. Ваквата положба во долината на потокот, која има одлики на клисура, е доста поволна бидејќи го заштитува селото од ветрови од сите страни. Од градот Велес селото е оддалечено 9 километри. До селото се стигнува по краток земјен крак кој се одвојува од асфалтниот пат веднаш непосредно пред браната на езерото Младост и хотелот „Романтик“. Иако е расположено на падините на долот, Новачани се сметка како рамничарско село кое лежи на 220 метри надморска височина. Атарот на селото зафаќа површина од 13,3 км2, на кои преволадуваат пасиштата со 736 хектари, 426 хектари зазема обработливото земјиште, а шумите зафаќаат само 36 хектари. Поради слабата пошуменост, голите ридови во непосредната околина и крај самиот пат кој води до селото повеќепати се пошумувани со зимзелени дрвја како бор и елка.
Историја
Според општото предание во подалечното минато селото било во месноста Бела Вода (денешните лозови насади крај автопатот Скопје - Велес десно од наплатната рампа „Сопот“) крај патот кој водел за Скопје и дека поради крџалии (разбојнички дружини) се преместило во клисурата на потокот Бучало. Кај месностите Бела Вода и Ограѓе имало темели од градби, а кај чешмата Прдле била пронајдена голема плоча со латински натпис од едната страната. Во древните времиња меѓу Новачани и Сопот била границата на античка Македонија како и границата на римските провинции Македонија на која граничела и употребата и говороењето на латинскиот и хеленскиот јазик, поради што селото Новачани и неговата околина изобилуваат со старини од античкиот период. Меѓу нив е и пронаоѓањето на златни пари како и остатоци од (ранохристијанска) црква на ридот Грамади. Кон крајот на XIX и почетокот на XX век, селото Новачани имало 70 куќи и во него имало пекарница и дуќани. Поради големите иселувања во Башино Село, Велес, Скопје и Куманово селото започнало да опаѓа и да се реселува при што уште во средината на првата половина на XX век останале многу разрушени куќи.
Стопанство
Според составот на селскиот атар Новачани има поледелско-сточарска функција. Најзастапено е сточарството односно одгледувањето на овци кои често зимуваат во трлата на крајот од селото кои се забележуваат и од автопатот, кози, а во многу помала мерка и крупен добиток како крави и волови. Од поледелските култури кои ги одгледуваат преостанатите жители најзастепено е житото, односно пченицата, а од градинарските култури се одгледуваат пиперки, домат и кромид за сопствени потреби. Поради убавата растителност од зимзелени шуми повеќе лица кои имаат куќи и повремено престојуваат во селото се занимаваат со пчеларство и правење мед кое е во пораст и постојат повеќе дворови со неколку десетици пчелни сандаци.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Новачани живееле 340 жители, сите Македонци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Новачани имало 520 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Новачани е мошне мала селска населба во фаза на наполно раселување, но сепак во однос на последните два пописи бележи мал пораст на населението. Во 1961 година во селото живееле 44 жители, а во 1994 година само 2 жители, Владо и Марија Панови, Македонци. Забележливо е повратништвото на постари жители кои се родиле во селото, а потоа се иселиле во Велес и Скопје или пак водат потекло од ова село. Покрај нив еден дел луѓе кои водат потекло од Новачани ги обновуваат своите стари куќи или градат целосно нови во кои престојуваат привремено, бавејќи се со земјоделски дејности.
Според пописот од 2002 година, во селото Новачани живеат 5 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 1 жители, Македонец.
Родови
Во селото Новачани отсекогаш живееле исклучиво Македонци од православна христијанска вероисповед. Според записи и податоци од 1935 година во Новачани живееле следните македонски родови: Василевци, Прелоговци, Камиларовци, Панови (сите староседелци), Бузалковци (од с. Сопот, подалечно потекло од с. Бузалково), Бабунци (од областа Бабуна), Цаневи, Згрополци (двата рода од с. Згрополци), Симитковци (од с. Сопот), Ѓурчинови (од с. Грнчиште), Аџови-Алексови (од с. Џидимирци), Васковци (од с. Ветерско), Утевци (од с. Ораовец), Анчеви (од с. Бадар - Скопско), Неделковци (од с. Каратманово во Овче Поле), Карасларци (од с. Караслари), Гугуталиевци, Челбовци (двата рода од Велес), Анчевци (од с. Раштани и следните родови кои не го знаеле местото на отселување Доколенковци (Пашови), Митковци, Андовци, Гочеви, Војновци, Џајкови, Маркови, Таскови и Шетлови.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 2182 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на основното училиште во Башино Село. Во избирачкото место се опфатени населените места: Новачани, Башино Село, Сопот
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 624 гласачи.
Културни и природни знаменитости
Во селото Новачани постои многу стара црква Свети Атанас. Нејзиното постоење датира од турско време.Одолеала на забот на времето.Не е реконструирана, ниту поправана. Еден тамошен нејзин жител (сега починат) Владо Панов долги години сè до својата смрт ја одржуваше малата црквичка. Со голема љубов го поправаше покривот, и со свои раце го корнеше коровот околу ова прекрасно здание.Заедно со неговата жена Марија Панова се закопани во малиот двор пред црквата.Тој е ограден со ограда од камен, а старата дрвена порта стои едвај на малиот ѕид, целата рапава и избрздена како брчките на старите Панови, кои се грижеа за ова свето место. Многу чудотворни случки се имаат случено при посета на ова место.Раскажуваше Владо, за многумина кои побарале спас пред иконата на Свети Атанас. Моментално нема живи жители староседелци, освен куќите на луѓето кои за викенд доаѓаат да се нагледаат природна убавина, да се надишат чист воздух и да се напијат ладна, бистра вода од селската чешма која се наоѓа во центарот на самото село. Ако Ве нанесе патот кон Новачани запалете свеќи во малата црквичка. Секоја парична помош за нејзина заштита и реконструкција е добредојдена.
Иселеништво
Од Новачани се иселиле голем број на жители особено во Велес (родовите Џајкови, Попови), Скопје (целиот род Градиновци), Куманово (целиот род Пачкови), Неготино (родот Здравевци), Башино Село како и во странство во Србија во градот Крагуевац
Шаховски часовник
Шаховскиот часовник се состои од два меѓусебно поврзани часовници со едно копче, со чиешто притискање започнува со отчукување едниот, а се стопира другиот, со што поврзаните часовници никогаш не може да работат истовремено. Целта на часовникот е да го мери вкупното време, коешто секој играч оделно го потрошил за време на играта и да осигури дека играта нема да се одолговлекува.
Ваквите часовници, најчесто се користат во шахот, по кои и го добиле името, но се употребуваат и во некои други игри со двајца играчи, како скребл, шоги и го.
За првпат, шаховските часовници биле употребувани на шаховски турнир во Лондон во 1883 година. Оттогаш, часовниците станале редовен дел од турнирските партии, а на турнирите честа е и практиката, шахистот кој партијата ја игра со црни фигури да одбере на која страна сака часовникот да биде поставен.
Доколку времето предвидено за игра истече, шахистот ја губи партијата, што исто така не е ретко во шаховската практика.
Историја
Првите обиди за мерење на времето за време на играта биле направени во шаховската варијанта шатранџ, која била популарна во арапскиот свет.
Во Европа, шаховските партии се играле без контрола на времето. Се случувало, шахистот кој имал очигледно загубена позиција да ја одолговлекува партијата до недоглед и да го заморува противникот. Партиите траеле доста долго, а неретко и со денови. Сепак, трпението траело, сè до еден турнир во Лондон во 1851 година, кога помошникот на судијата, ограничувајќи го бројот на потези во партијата меѓу Вилијам и Маклуис, запишал: Партијата остана недовршена, бидејќи и двајцата противници заспаа.“
По две години, во парија одиграна меѓу Хорвиц и Левентал, шахистите биле ограничени со по 10 минути за секој потег. За мерење на времето, биле уптребувани песочни часовници, а доколку некој го пречекорел дозволеното, биле изрекувани парични казни. Во 1866 година, во партија одигрна меѓу Андрерсен и Штајниц, песочните часовници биле заменети со аналогни часовници, кои всушност не биле шаховски, туку обични часовници.
Првиот специјализиран шаховски часовник го изработил британскиот инженер и љубител на шахот, Томас Брајт Вилсон. Часовниците, за првпат биле употребени на шаховскиот турнир во Лондон во 1883 година. Една година подоцна, Амандус Ширвотер го патентирал овој вид на часовник, а веќе во 1886 година, часовниците биле наменети за продажба и биле рекламирани во ливерпулските списанија.
Во 1899 година, се појавиле и првите часовници со „занаменце“, кое служело како ознакаа за истекување на времето. Идејата со знаменцето била на Д.Б. Меер. На турнирот во Нирнберг во 1906 година, било воведено правило според кое, по спуштањето на знаменцето, шахистот може за одредена сума на пари да си купи дополнително време. Ваквата можност ја искористил полскиот мајстор Давид Пржепорка, но тоа не му помогнало да избегне едно од последните места на конечната табела.
Прототип на денешните механики часовници бил изработен во 1900 година од страна на Винхоф. Во 1920-тите с појавиле првите дигитални шаховски часовници. Сепак, масовното производство на дигиталните часовници започнало во Киев во 1964 година. Во 1989 година, Боби Фишер патентирал еден вид на дигитален часовник.
Временска контрола
Наједноставна временска контрола е „изненадната смрт“, во која играчите мораат да одиграат однапред предвиден број на потези за одредено време. Особено популарна варијанта во неформалниот шах е брзопотезниот шах, во кој, обично, секој шахист има по пет минути време за секоја партија.
Во зависност од различните видови на временски контроли, можно е, но не мора да значи дека по секој одигран потег шахистот ќе добие дополнително време за размислување. Поради длабоките анализи во отворањето, почетните потези се играат релативно брзо. Не е редок случајот, часовникот на шахистот кој е на потег да отчукува, додека тој не е пред таблата.
Аналогни часовници
Аналогните часовници имаат „знаменце“, кое паѓа во исто време со истекувањето на времето. Сепак, и поради големата функција која ја врши знаменцето постојат ограничувања во поглед на додавањето на додатно време, со примената на некои временски контроли. Поради тоа, поголема популарност стекнале дигиталните часовници. Сепак, многумина сметаат дека дефектот на аналогниот часовник не е поголем од оној, кој би настанал со дигиталнит часовник.
Дигитални часовници
Со развојот на компјутерскиот шахист, појавата на мрежните места кои им овозможуваат на посетителите да играат шах преку Интернет, како и појавата на новите временски контроли, сè поголема е употребата на дигиталните шаховски часовници. Особено значаен е дигиталниот часовник, кој во 1989 година го има патентирано поранешниот светски првак во шах, Боби Фишер. Фишеровиот дигитален часовник, на секој играч на почетокот од партијата му дава одредено време, а за време на партијата додава додатно време по секој потег. Со ова, шахистите имаат повеќе време за размислување, а сепак партијата завршува релативно брзо. Со овој часовник се нуди и можноста за прекинување на партијата.
За Фишероцвиот часовник да биде прифатен требало долго време. Денес, на голем број врвни турнири се применува Фишеровиот систем на мерење на времето и во употреба е Фишеровиот часовник, но сепак постојат турнири на кои и понатаму се во употреба аналогните часовници, бидејќи се поевтини.
Заедно со часовникот, Фишер патентирал и синтетички глас кој го предупредува шахистот за времето кое му стои на располагање, но ова не било прифатено.
Самовила Македонска
Самовила Македонска (позната и како Самовила Македонска и еја посестрима) е поема напишана од македонскиот национален и револуционерен деец Ѓорѓија Пулевски. Поемата е напишана во 1878 година во Софија, непосредно во годината на револуционерните збиднувања со Македонското (Кресненско) востание, Руско-турската војна во Големата источна криза (кога е ослободена Бугарија) и Берлинскиот конгрес. Преку песната Ѓорѓија Пулевски ги искажува силните стремежи и традиции македонскиот народ, сакајќи со силен патриотски набој да го крене македонскиот народ на ослободителна борба против поробувачите, потсетувајќи го на сопственото славно минато и историја на Македонија од времето на Филип Македонски и Александар Македонски. Оваа поема е сведоштво за свеста на македонското преродбенско ослободително движење за поврзаноста со Античките Македонци како доказ и стожер за македонската национална посебност и самобитност. Оваа поема е првата објавена поетска творба на Ѓорѓија Пулевски и истовремено е првата македонска револуционерна политичка-патриотска песна со јасна националноослободителна определба во македонската литературна историја. До крајот на XIX век, поемата била уште 2 пати објавувана. Македонскиот преродбеник Кузман Шапкарев во целост ја препечатил оваа значајна поема во пловдивскиот весник „Марица“ во 1882 година. Во 1894 година во својот „Македонско-славјански зборник“ оваа песна ја вклучил и видниот руски славист од бесарапско бугарско потекло Петар Драганов.
Делови од текстот на Самовила Македонска
Поемата е напишана на свесно архаизиран јазик, со стрикни своевидни укажувања како каде да се пее и започнува со стиховите:
Ѓорѓија Пулевски го дава плачот на Самовилата Македонска што ги повикува сите сестри од македонските планини за да ја чујат несреќата на Македонија, зашто:
Во поемата Пулевски исто така сожалува за неисполнетото обединување на Македонија со Кнежевство Бугарија:
Потоа доаѓа главниот родољубив македонски набој, повикувајќи ги Македонците на своето славно минато на своите цареви Александар Македонски и Филип Македонски и своето царство на античките Македонци да се кренат во борба за слобода:
Поемата завршува со следните стихови:
NGC 1339
NGC 1339 — елиптична галаксија во соѕвездието Печка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 18 ноември 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1339 е од видот E3. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,6 m/лм2. NGC 1339 има привидни димензии од 1,5' х 1,1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 28 м 6,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 32° 17' 8". Положбениот агол на објектот е во износ од 172°.
Други поделби
Проучување на NGC 1339 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 12917. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 355; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7021. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 30.
Свадба (филм)
„Свадба“ е југословенски филм од 1973 година, во режија на Радомир Шарановиќ. Сценариото е работено според истоимениот роман на Михаило Лалиќ од 1950 година.
Дејство
Дејството се случува во 1943 година. Четниците, заедно со Италијанците, се борат против комунистите. Четничките одреди, под команда на мајорот Павле Ѓуришиќ (одредот Лимско-Санџачки), се наоѓаат во Колашин. Во овој град има затвор за заробени комунисти-партизани. Мајорот Ѓуришиќ (го игра Мандиќ) во април истата година ја откажал својата покорност кон Врховната команда и ја продолжил борбата против комунистите, заедно со Германците. Сепак, Германците ја започнуваат операцијата „Шварц“ против четниците. Мајорот Ѓуришиќ ги чека Германците во Колашин, сметајќи на сојузот, но тие го преземаат градот без борба и ги разоружуваат четниците.
Улоги
Драгомир Бојаниќ Гидра за улогата на партизанот Тадија Чемеркиќ на Филмскиот фестивал во Пула во 1974 година бил награден со „Златна арена“ за најдобра машка улога.
Тиркизна боја
Тиркизната боја е базирана на минералот со исто име. Зборот тиркиз датира од 17 век и е изведен од францускиот тиркиз што значи „турски“, бидејќи минералот првпат бил донесен во Европа преку Турција од рудниците во историската Хорсанска провинција во Иран (Персија) и Авганистан. Првата забележана употреба на тиркизот како име на боја на англиски беше во 1573 година.
Наводи
Turkuaz
Петар Џаџиќ
Петар Џаџиќ (роден во, на — починат во , на ) – српски книжевен критичар, дописен член на САНУ.
Животопис
Роден бил во Битола. Завршил Филозофски факултет во Белград. Докторирал на тема од творештвото на Иво Андриќ. Како критичар се јавил на крајот на педесеттите години на минатиот век. Се залагал за нови, модернистички струи во српската книжевност, во спротивност со тогашниот владејачки социјален реализам кој бил во служба на идеологијата на Сојузот на комунистите на Југославија. Бил главен уредник на студентскиот весник Видици, а потоа и уредник на влијателниот магазин Дело, кој го промовирал и бранел модернизмот во книжевноста. Како писател на дневни критики, сметал дека новинската критика треба да се занимава не само со прикажување на книжевните дела, туку и нивно вреднување. Пишувал критики за НИН, Политика и Радио телевизија Србија. Работел како уредник во издавачката куќа Просвета. Бил дописен член на Српската академија на науките и уметностите. Неговите текстови биле преведувални на француски, руски, англиски, хинду, шпански, италијански, унгарски, јапонски и други јазици. Бил добитник на повеќе книжевни награди, како Октомвриската награда за студијата „Бранко Миљковиќ или нескротлива реч“, „Ѓорѓе Јовановиќ“ за книгата „Критики и огледи“, Милан Богдановиќ“ за приказ на книгата „Пешчаник“ од Данило Киш.
Марфанов синдром
Марфановиот синдром (МФС) е ретко мулти-системско генетско нарушување кое влијае на сврзното ткиво. Оние со оваа состојба имаат тенденција да бидат високи и слаби, со долги раце, нозе и прсти. Тие, исто така, обично имаат премногу флексибилни зглобови и сколиоза. Најсериозните компликации го вклучуваат срцето и аортата, со зголемен ризик од пролапс на митралната валвула и аортна аневризма. Белите дробови, очите, коските и обвивката на 'рбетниот мозок, исто така, најчесто се засегнати. Тежината на симптомите на МФС е променлива.
MFS е предизвикан од мутација на FBN1, еден од гените што го создава фибрилинот, што резултира со абнормално сврзно ткиво. Тоа е автосомно доминантно нарушување. Околу 75% од случаите, состојбата се наследува од родител со оваа состојба, додека 25% од случаите е нова мутација. Дијагнозата често се заснова на критериумите на Гент.
Не постои познат лек за MFS. Многу од оние со нарушување имаат нормален животен век со соодветен третман. Менаџментот често вклучува употреба на бета блокатори како што се пропранолол или атенолол или, доколку тие не се толерираат, блокатори на калциумови канали или АКЕ инхибитори. Може да биде потребна хируршка интервенција за да се поправи аортата или да се замени срцевиот залисток. За оние со оваа состојба се препорачува избегнување напорни вежби.
Околу 1 од 5.000 до 1 од 10.000 луѓе имаат MFS. Стапките на состојбата се слични во различни региони во светот. Името е по францускиот педијатар Антоан Марфан, кој прв го опишал во 1896 година.
Знаци и симптоми
Повеќе од 30 знаци и симптоми се променливо поврзани со Марфановиот синдром. Најистакнатите од нив влијаат на скелетните, кардиоваскуларните и окуларните системи, но целото фиброзно сврзно ткиво низ телото може да биде засегнато. Тежината на болеста варира во голема мера. Пациентите се повисоки од просекот за одредената возраст и ширината на испружените раце ја надминува висината на телото. Забележлива е арахнодактилија (непропорционално долги, тенки прсти), често пати со белег на палецот (дисталната фаланга на палецот на раката излегува над работ на стегната тупаница). Дополнителните симптоми вклучуваат абнормално лабави или флексибилни зглобови (хипермобилност на зглобовите), рамни стапала, прсти кои се трајно свиткани или „фиксирани“ и не можат да се продолжат или исправат целосно (камптодактилија или клинодактилија), и намалено продолжување на лактот. Во некои случаи, зглобовите можат да не бидат засегнати или да станат затегнати и вкочанети (контрактури). Многу лица со Марфанов синдром развиваат абнормалности на ʼрбетниот столб, како што е прогресивно искривување на ʼрбетот (сколиоза) што може да биде лесна или тешка. Сколиозата може да биде поврзана со болка во грбот. Кај децата, абнормалностите на скелетот можат брзо да напредуваат за време на фазите на брз раст, како што е адолесценцијата.
Луѓето со Марфанов синдром можат да имаат неколку изразени одлики на лицето, вклучувајќи долг и тесен череп (долихоцефалија), длабоко поставени очи (енофталмус), абнормално мала вилица (микрогнатија) што може да биде позадлабочена од нормалната (ретрогнатија), абнормално рамни коски (маларна хипоплазија) и абнормална надолна косост на очите (коси палпебрални пукнатини надолу).
Скелетниот систем
Повеќето од лесно видливи знаци се поврзани со скелетниот систем. Многу лица со Марфанов синдром растат до натпросечна висина, а некои имаат непропорционално долги, тенки екстремитети со тенки, слаби зглобови и долги прсти на рацете и нозете.
Знакот Штајнберг, познат и како знак на палецот, е еден од тестовите за клиничко испитување за Марфанова болест во рацете. Станува збор за клинички тест во кој врвот на палецот е видлив медијално на малиот прст кога е споен во стегнатата рака.
Очи
Кај Марфановиот синдром, здравјето на окото може да биде засегнато на многу начини, но главната промена е делумна дислокација на леќата, каде што леќата се поместува од својата нормална положба. Ова се случува поради слабост во цилијарните зонули, жиците на сврзното ткиво кои ја суспендираат леќата во окото. Мутациите одговорни за Марфанов синдром ги ослабуваат зонулите и предизвикуваат нивно истегнување. Долните зони најчесто се истегнуваат што резултира со поместување на леќата нагоре и нанадвор, но може да се помести и во други насоки. Кратковидост (миопија) и заматен вид се вообичаени поради дефекти на сврзното ткиво во окото. Далековидоста може да резултира и особено ако леќата е многу сублуксирана. Сублуксација (делумна дислокација) на леќата може клинички да се открие кај околу 60% од луѓето со Марфанов синдром со употреба на биомикроскоп со пресечна ламба. Ако сублуксацијата на леќите е суптилна, тогаш може да се користи слика со ултразвучна биомикроскопија со висока резолуција.