cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Космос-1254
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 6 март 1981 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 40 килограми. Космос-1254 бил комуникациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 114,9 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 74,0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1471 км, а најмалото на 1431.
Шерил Кроу
Шерил Сузан Кроу (родена на 11 февруари 1962 година) - американска музичарка, пејачка, текстописец и глумица. Нејзината музика вклучува елементи на поп, рок, кантри, џез и блуз. Има издадено десет студиски албуми, четири компилации, два албуми во живо и придонесе за голем број филмски саундтракови. Нејзините песни се „Сите што сакам да направам “, „ Ако ве прави среќен “, „ Мојата омилена грешка “, „ Секој ден е ликвидарен пат “ и тематската песна за филмот „ Џејмс Бонд “ од 1997 година, Утрешнината никогаш не умира. Има продадено повеќе од 50 милиони албуми ширум светот. Кроу освоила девет награди Греми (од 32 номинации) од <a href="./%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B7%D0%B0%20%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B8" rel="mw:WikiLink">Академијата за филмски уметности и науки</a>.
IC 1123
IC 1123 — галаксија во соѕвездието Бик, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1123 се споменува и како CED 22, Pos of SAO 76256.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1123 е од видот RN. IC 1123 има привидни димензии од 135' х 135'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 50 м 18,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +25° 34' 51".
Други поделби
Проучување на IC 1123 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката .Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 132.
Штидениц-Шенермарк
Штидениц-Шенермарк (Stüdenitz-Schönermark) — општина во округот Источен Пригниц-Рупин, во Бранденбург, Германија.
Попет
Во народната магија и вештерството, попет (исто така познат како попит, мопет, момет или пипи) ― кукла направена да претставува личност, да фрла магии врз таа личност или да му помогне на таа личност преку магија. Повремено се наоѓаат сместени во оџаци. Овие кукли може да бидат изработени од материјали како што се делкани корени, жито или пченки, овошје, хартија, восок, компир, глина, гранки или ткаенина полнети со билки со намера какви било дејства што се вршат врз ликот ќе биде пренесен на субјектот врз основа на симпатична магија. Попетите се користат и како фигури како кујнски вештерки.
Етимологија
Зборот попет (poppet) има англиско потекло е постар правопис на марионета, од средноанглискиот popet, што значи мало дете или кукла. На британскиот англиски и понатаму го има ова значење. Попет е, исто така, главно британски поим за љубов или деминутив што се однесува на мало дете или девојче, слично како зборовите „драга“ или „мило“.
Татјана Чернова
Татјана Сергеевна Чернова (родена на во Краснодар) — руска атлетичарка која се натпреварува во седмобој.
На Летните олимписки игри 2008 одржани во Пекинг, Татјана го освои бронзениот медал.
Во 2011, таа го освои златниот медал на светското првенство во Тегу, остварувајќи нов личен рекорд од 6880 бода.
Гама-зрачење
Гама-зрачење (γ-зрачење) — облик на електромагнетно зрачење со најпродорни фотони, односно со најмали бранови должини во електромагнетниот спектар. Настануваат при заемодејствата на подтомските честички како што се анихилација честичките и античестичките и радиоактивното распаѓање; повеќето зрачења потекнуваат од јадрените реакции што се одигруваат во меѓуѕвездената средина во вселената.
Името γ-зраци (γ-зрачење) го добиле затоа што тоа бил трет вид продорни зраци што биле откриени после α- и β-зраците.
Особености
Во електромагнетниот спектар гама-зраците се наоѓаат во областа на големите честоти и, соодветно на тоа, тие се со мала бранова должина. Радиоактивните материјали можат да емитуваат гама-зраци. Тие навлегуваат длабоко во живите ткива и можат да предизвикаат рак. Како и светлината, и гама-зраците се составени од фотони, но кај гама-зраците овие фотони имаат исклучително голема енергија.
Заштита
Заштитата од гама-зраците бара големи количини на маса. Тие подобро се апсорбирани од материјали со високи атомски броеви и висока густина, иако ефектот на заштита на масата не е толку голем во однос на вкупната маса по единица површина (односно густината) на патеката на гама-зраците. Поради оваа причина, масата на оловото е само донекаде подобра (20-30%) како гама-заштита од еднаква маса на друг материјал, како што се алуминиумот, бетонот или почвата; најголемата предност на оловото е неговата густина.
Колку поголема е енергијата на гама-зраците, толку подебела заштита е неопходна. Материјалите за заштита од гама-зраците обично се мерат со нивната дебелина што е неопходна за на половина да се намали интензитетот на гама-зраците. На пример, за да се намали интензитетот на гама-зраците за 50% неопходно е олово со дебелина од 1 см, гранитни карпи со дебелина од 4,1 см, бетон со дебелина од 6 см или пакувана почва од 9 см. Сепак, масата на бетонот или од почвата е 20-30% поголема од онаа на оловото со истaтa апсорпциона способност.
Употреба
Емитирањето на гама-зраците на кобалт-60 се користи при стерилизирање на медицинската опрема или лекувањето на рак, како и при зрачењето на цезиум-137.
Маргарет (кралица на Шкотска)
Маргарет ( — била англиска принцеза и кралица на Шкотска. Таа била ќерка на англискиот крал Хенри III и кралицата Елеонора Прованска.
На 26 декември 1251 година се омажила за кралот на Шкотска Александар III, со кој имала три деца:
Витербо (аеродром)
Првично отворен како воен аеродром во 1936 година, аеродромот бил посветен на Томазо Фабри и се наоѓал на 3 км северозападно од градот Витербо во регионот Лацио.
На 26 ноември 2007 година, италијанскиот министер за транспорт Алесандро Бјанки објавил дека Витербо бил избран од италијанското Министерство за транспорт како место на следниот аеродром што ќе го опслужува Рим, заедно со аеродромот Леонардо да Винчи и аеродромот Чампино во Рим. Бил избран наместо алтернативни локации во Латина, Фрозиноне и Гвидонија. Сепак, овие планови оттогаш се се оставени.
Превоз на земја
Во октомври 2008 година, владата на регионот Лацио претставила план за подобрување на железничките врски Витербо до Рим за да понуди 70-минутно време на патување и да управува со воз на секои 15 минути. Владата соопштила дека услугата ќе се оперира со нови 10 гарнитури.
Навигациски помагала и шифри
Моментално е место на ненасочен светилник означен VIB, но неговиот аеродромски код сè уште не е одреден.
Смртта на мајката на Југовиќи
Смртта на мајката на Југовиќи (српски: Смрт мајке Југовиһа) е српска епска (јуначка) песна.
Содржина
Откако деветте браќа Југовиќ и нивниот татко, старецот Југ-Богдан заминале во Косовската битка, мајката го моли Бога да ѝ даде очи соколови и лебедови крила за да појде на Косово и да ги види своите синови и мажот. Господ ја послушува нејзината молитва и таа одлетува на Косово, наоѓајќи ги сите десетмина мртви. Покрај нив се нивните копја, на копјата стојат девет соколи, а околу нив девет коњи и девет лавови. Тогаш, соколите, коњите и лавовите започнуваат да пискаат и да вреват, но мајката издржува и не пушта ниту солза, туку ги зема нив и се враќа во дворецот. Оддалеку ја здогледуваат деветте снаи, кои веднаш почнуваат да плачат, заедно со деветте деца-сирачиња, но повторно, мајката се воздржува и не пушта ниту солза.
Изутрината, во дворецот долетуваат два крвави гаврана, кои во клуновите носат една рака, со златна бурма на прстот. Мајката ја превртува раката и ја прашува снаата, прашувајќи ја, дали ја познава раката. Снаата одговара дека, според бурмата, може да препознае дека тоа е раката на својот маж, Дамјан. Тогаш, мајката ја зема раката во прегратка и тивко ја прашува, каде растела, а каде била растргната, истовремено одговарајќи си самата на себе дека раката растела во нејзината прегратка, а дека била растргната на Косово. Во тој миг, нејзиното срце не издржува и таа умира од жал за своите девет синови и за својот маж.
Холстебро
Холстебро — значаен град во Данска, поточно во западниот дел на државата. Градот се наоѓа во регионот Среден Јитланд, каде со околните населени места претставува општина, Општина Холстебро. Денес Холтесборг има околу 34.000 жители во градот и околу 57.000 во поширокото градско подрачје.
Природни услови
Холстебро се наоѓа во западниот дел на Данска. Од главниот град Копенхаген, градот е оддалечен 340 километри западно.
Релјеф: Градот Холстебро се наоѓа во западниот дел на данскиот полуостров Јитланд. Надморската височина на средиштето на градот се движи од 20-30 метри.
Клима: Климата во Холстебро е умерено-континентална под влијание на Атлантикот и топлата Голфска Струја.
Води: Холстебро се формирал во внатрешноста на Данска, подалеко од морето. Низ градот тече реката Сторе. Во околината на градот има повеќе помали езера.
Историја
Подрачјето Холстебро било населено уште во времето на праисторијата. Населбата првпат се споменува 1274 година, а во 1552 година голем пожар го уништил скоро целито град.
И покрај пет годишната окупација над Данска (1940-1945) од страна на Третиот Рајх, градот и неговото население не претрпеле големи страдања. Имало концентрација на германски војници во бункери засновани крај Северното Море на запад од Холстебро.
Население
Денес во Холстебро има околу 34.000 жители во градските граници и околу 57.000 жители со околните населени места.
Етнички состав: Населението на Холстебро до пред неколку децении било типично населено со етнички Данци. И денес етничките Данци се поголемото мнозинство во градот, но мал дел од населението се доселеници.
Анри Гец
Анри Гец, бил француски сликар и уметнички графичар од американско потекло. Роден е на 29 септември 1909 година во Њујорк, а починал на 12 август 1989 година во Ница.
Животопис
Анри Гец своето детство го поминал во Њујорк, каде завршува средно и основно училиште. На возраст од осумнаесет години, тој се преселил во Бостон, каде што се запишал на престижниот Технолошки институт во Масачусетс, каде што студирал за електротехника. Во тоа време започнал и неговиот интерес за уметност. Во 1929 година, Гец се запишал на Харвардскиот универзитет, каде што, меѓу другото, ги следел и предавањата за историјата на уметноста. Истата година, тој го напуштил универзитетот за да се посвети на сликарството, запишувајќи се во Гранд Централното уметничко училиште во Њујорк. Во ова време, кај него се родила желба да оди во Париз.
Заминувањето во Париз
Гец пристигнува во Франција со чамец, на 14 јули 1930. Тој се запишал во неколку Париски академии, некое време е студент во Амедео Озенфан. Тој се запознава со уметноста на Пабло Пикасо, Анри Матис, Георг Руо, Пол Клеи Клеа] [[Василиј Кандински. Септември 1935 година тој се сретнал со Кристин Буместер, исто така уметник, која станува негова сопруга во декември истата година. Гец и Кристина го сретнуваат Ханс Хартунг, апстрактен сликар, со кого ќе развие доживотно пријателство.
Апсрактен период
После 1947 година сликарството на Анри Гец полека ја напушта надреалистичката концепција и се претвора во чисто апстрактно изразување. Гецовото апстрактно сликарство е слично на апстракцијата насликана од страна на Хартунг и Шнајдер. На крајот од тој период, Гец уште еднаш ја променил локацијата на неговото студио, и се пресели на улицата Гренеле во седмиот париски арондисман во Париз, недалеку од Ајфеловата кула. По средината на седумдесеттите години, Гец се вратил на сликарството во студиото. "Јас повеќе не морам да ја гледам природата, сега е во мене", вели уметникот. Во 1971 година Кристина, сопругата на Геко, умира од рак. После тоа, Гец живее само за неговото сликарство.
Графички дела
Гец почнал да се занимава со Графичката уметност во 1940 година. Вкупниот графички опус се проценува на околу 650 графики. Најголемиот дел се наоѓа во графичкиот дел од Националната библиотека на Франција. Најголемиот придонес на Анте Геце кон современата уметност е откривањето на Графички техники во кои се користи силициум карбид, исто така познат како карборунд. Силициум карбид е екстремно тврд абразив и ја наоѓа својата основна примена во индустријата.
Техниката е заснована на принципот на длабока тишина, но наместо плочата која се обработува хемиски за да се постигнат разни тонови, се додаваат различни материјали, од кои повеќето се карабундиум, кој ја зема улогата на житото во Акватинт и ја задржува бојата во отпечаток. Во зависност од чистотата на употребеното зрно на карабундот, се добиваат посветли или потемни тонови слични на оние што се постигнуваат со акватинт, или разни други фини ефекти, отпечатоци од текстура и слично. Карабундиумот е фиксиран на панели со лакови или лепила.
Педагошка работа
Со педагошката работа Гец започнал дури во 1949 година. Учел сликарство во неколку академии, додека во 1965 година ја отворил својата академија, наречена Академија Гетц, која се наоѓа во Монпарнас, во Пасаж де Департ, а потоа во улицата Лион во 1975 година. Неговата академија, исто така, предавала графички техники, но Гец ја напуштил таа улога на помлади уметници, од кои повеќето биле главно поранешни ученици. Со педагошката работа застанал во 1984 година.
Музејот Гец Буместер
Делата на Анри Гец се наоѓаат во бројни приватни и јавни збирки во [Франција]], Германија, Шпанија, Италија и други европски земји, како на пример Соединетите Американски Држави, Јапонија, Бразил, Ерусалим.
Сеада
Сеада е десерт од Сардинија. Се подготвува со пржењето на големата кнедла од гриз со фил од кисело пекорино сирење и кора од лимон и со маслиново масло или свинска маст. Се служи прелиена со мед, шеќер или сол.
NGC 7096
NGC 7096 — спирална галаксија во соѕвездието Индијанец, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 31 август 1836 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7096 е од видот Sa. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13 m/лм2. NGC 7096 има привидни димензии од 1,8' х 1,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 21 ч 41 м 19,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -63° 54' 30"". Положбениот агол на објектот е во износ од 130°.
Други поделби
Проучување на NGC 7096 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 67168. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 458; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 9111. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Бакар
Бакар — хемиски елемент со симбол Cu (од cuprum) и атомски број 29. Тоа е мек, податлив и нодуларен метал со многу висока топлинска и електрична спроводливост. Свежо изложената површина од чист бакар има розово портокалова боја. Бакар се користи како проводник на топлина и електрична енергија, како градежен материјал и како составен дел од разни метални легури, како што се сјајно сребро кое се користи во накит, купроникел што се користи за производство на марински хардвер и монети и константан кој се користи во деформациски мерачи и термопарови за мерење на температурата.
Во римската ера, бакарот главно беше миниран на Кипар, потеклото на името на металот, од aes syprium (метал на Кипар), подоцна корумпирано во cuprum (на латински), од кое произлегуваат зборовите, coper (Стар Англиски) и copper, првпат се користи околу 1530 г.
Најчесто се среќаваат соединенијата со соли од бакар (II), кои честопати даваат сини или зелени бои на такви минерали како азурит, малахит и тиркиз, и се користат широко и историски како пигменти.
Бакар кој се користи во зградите, обично за кров, оксидира за да формира зелен вердигрис (или патина). Бакар понекогаш се користи во декоративната уметност, и во неговата елементарна метална форма и во соединенијата како пигменти. Бакарни соединенија се користат како бактериостатски агенси, фунгициди и конзерванси за дрво.
Бакарот е од суштинско значење за сите живи организми како траен хранлив минерал, бидејќи е клучен состав на респираторниот ензим комплексот цитохром C оксидаза. Во мекотелите и раковите, бакар е составен дел на хемоцианинот во крвниот пигмент, заменет со хемоглобинот комплексен од железо во рибите и другите ’рбетници. Кај луѓето, бакар се наоѓа главно во црниот дроб, мускулите и коските. Телото на возрасни содржи помеѓу 1,4 и 2,1 mg бакар на килограм телесна тежина.
Физички
Бакар, сребро и злато се во групата 11 од периодниот систем; овие три метали имаат еден s-орбитален електрон на врвот на пополнета d- електронска обвивка и се одликуваат со висока еластичност и електрична и топлинска спроводливост. Пополнетите d-отбитали во овие елементи придонесуваат малку за интератоматските интеракции, до кои доминираат s-електроните преку метални врски. За разлика од металите со нецелосни d-орбитали, металните врски во бакар недостасуваат ковалентен карактер и се релативно слаби. Оваа обзервација ја објаснува ниската цврстина и висока еластичност на монокристалите од бакар. На макроскопска скала, воведувањето на проширени дефекти на кристалната решетка, како што се границите на жилите, го попречува протокот на материјалот под примена на стресот, а со тоа ја зголемува својата цврстина. Поради оваа причина, бакар обично се испорачува во фино-грануларна поликристална форма, која има поголема сила од монокристални форми.
Мекоста на бакарот делумно ја објаснува неговата висока електрична спроводливост (59.6×106 S/m) и висока топлинска спроводливост, втор највисок (втор само на сребро) меѓу чисти метали на собна температура. Тоа е затоа што отпорноста на транспортот на електрони во метали на собна температура потекнува првенствено од расејување на електрони на топлинска вибрација на решетката, кои се релативно слаби во мек метал. Максималната дозволена тековна густина на бакарот на отворено е приближно 3.1×106 A/m2 на пресек, над која почнува да се загрева прекумерно.
Бакар е еден од неколкуте метални елементи со природна боја, освен сива или сребрена боја. Чистиот бакар е портокалово-црвен и добива црвеникави оцрни кога е изложен на воздух. Карактеристичната боја на бакар произлегува од електронските транзиции помеѓу пополнетите 3d и полупразни 4s атомски орбитали - енергетската разлика помеѓу овие орбитали одговара на портокаловата светлина.
Како и кај другите метали, ако бакар се стави во контакт со друг метал, ќе настане галванска корозија.
Хемиски
Бакарот не реагира со вода, но полека реагира со атмосферскиот кислород за да створи слој од кафеаво-црн бакар оксид кој, за разлика од 'рѓата која се формира на железо во влажен воздух, го штити металниот метал од понатамошна корозија (пасивација). Зелен слој на вердигрис (бакар карбонат) често може да се види на старите бакарни структури, како што се покривот на многу постари згради и на Статуата на Слободата. Бакарот оцрнува кога е изложен на некои сулфурни соединенија, со кои реагира за формирање на различни бакар сулфиди.
Изотопи
Постојат 29 изотопи на бакар. 63Cu и 65Cu се стабилни, со 63Cu содржи околу 69% природен бакар; и двете имаат спин од 3⁄2. Другите изотопи се радиоактивни, од кои најстабилен е 67Cu со полуживот од 61,83 часа. Се одликуваат седум метастабилни изотопи; 68mCu е најдолготраен со полуживот од 3,8 минути. Изотопи со масен број над 64 распаѓаат со β−, додека оние со масен број под 64 распаѓаат со β+. 64Cu, кој има полуживот од 12,7 часа, се распаѓа во двата начина.
62Cu и 64Cu имаат значајни апликации. 62Cu се користи во 62Cu-PTSM како радиоактивен трасер за позитронска емисиона томографија.
Појава
Бакар се произведува во масивни ѕвезди и е присутен во Земјината кора во сооднос од околу 50 делови на милион (ppm). Во природата, бакар се јавува во различни минерали, вклучувајќи природен бакар, бакарни сулфиди како халкопирит, борнит, дигенит, ковелит и чалкоцит, бакар сулфосоли како тетрахедит-тенанит и енаргит, бакар карбонати како азурит и малахит, и како бакар (I) или бакар (II) оксиди како што се куприт и тенорит, соодветно. Најголемата маса на откриен елементарен бакар тежи 420 тони и била пронајдена во 1857 година на полуостровот Кевина Пенинсула во Мичиген, САД. Природен бакар е поликристал, со најголем единствен кристал досега опишан со мерење од 4.4×3.2×3.2 см.
Производство
Повеќето од бакарот се минира или се екстрахира како бакар сулфиди од големи рудници во порфирни бакарни наноси кои содржат 0,4 до 1,0% бакар. Тоа се рудниците во Чукуикамата, во Чиле, рудникот Кајнон Бингам, во Јута, САД, и рудникот Ел Чино, во Ново Мексико, САД. Според британското геолошко истражување, во 2005 година, Чиле беше врвен производител на бакар со најмалку една третина од светскиот удел проследено со САД, Индонезија и Перу. Бакар, исто така, може да се добие преку процес на исцедок на самото место. Неколку локации во државата Аризона се сметаат за главни кандидати за овој метод. Количината на бакар во употреба се зголемува и достапната количина е едвај доволна за да им овозможи на сите земји да достигнат развиено светско ниво на употреба.
Резерви
Бакар е во употреба најмалку 10.000 години, но повеќе од 95% од сиот бакар што бил миниран и извлакан е извлечен по 1900 година, а повеќе од половина е ископан во последните 24 години. Како и со многуте природни ресурси, вкупната количина на бакар на Земјата е огромна, со околу 1014 тони во врвниот километар од Земјината кора, што е околу 5 милиони години на сегашната стапка на екстракција. Сепак, само мал дел од овие резерви е економски одржлив со денешните цени и технологии. Проценките на резерви на бакар достапни за рударството варираат од 25 до 60 години, во зависност од основните претпоставки, како што се стапката на раст. Рециклирањето е главен извор на бакар во модерниот свет. Поради овие и други фактори, иднината на производството и снабдувањето со бакар е предмет на многу дебати, вклучувајќи го и концептот на врвниот бакар, аналогно на врвното масло.
Методи
Концентрацијата на бакар во рудите во просек изнесува само 0,6%, а повеќето комерцијални руди се сулфиди, особено халкопирит (CuFeS2), борнит (Cu5FeS4) и, во помала мера, ковелит (CuS) и халкоцит (Cu2S). Овие минерали се концентрирани од растурени руди на ниво од 10-15% бакар со флотација или биоекстрахирање. Загревањето на овој материјал со силициум диоксид со топење го отстранува поголемиот дел од железото како остаток. Процесот ја искористува големата леснотија на претворање на сулфиди на железо во оксиди, кои пак реагираат со силициум диоксид за да формираат силикатен остаток кој плови на врвот на загреаната маса. Резултантниот бакар мат, кој се состои од Cu2S, се пече за да се претворат сите сулфиди во оксиди: Побојниот оксид се претвора во блистер бакар при загревање:
Судбериевиот процес во металургијата претвора само половина од сулфидот во оксид и потоа се користи овој оксид за отстранување на остатокот на сулфур како оксид. Тогаш е електролитички рафиниран и анодната кал е експлоатирана за платината и златото кои ги содржи. Овој чекор го експлоатира релативно лесното намалување на бакарни оксиди на бакарни метали. Природниот гас се разнесува низ блистер за да се отстрани поголемиот дел од преостанатиот кислород и се изведува електроразладување на добиениот материјал за да се произведе чист бакар:
Рециклирање
Како алуминиум, бакарот може да се рециклира без никакво губење на квалитетот, како од сурова состојба, така и од произведени производи. Во обемот, бакар е трет најмногу рециклиран метал по железо и алуминиум. Се проценува дека околу 80% од сиот бакар досега ископан денес сè уште се користат. Според извештајот на Меѓународниот ресурсен панел за метални резерви во општеството, глобалната залиха на бакар во употреба во општеството е 35–55 кг. по глава на жител. Повеќето е во поразвиените земји (140–300 кг по глава на /ител), а во помалку развиените земји (30–40 кг по глава на жител).
Процесот на рециклирање на бакар е приближно ист како што се користи за екстракција на бакар, но бара помалку чекори. Отпадниот бакар со висока чистота се топи во печка, а потоа се редуцира и оформува во прачки и плочки; отпадот со ниска чистота се пречистува со галванизација во бања со сулфурна киселина
Легури
Формирани се бројни бакарни легури, многу од нив со важни употреби. Месинг е легура на бакар и цинк. Бронза обично се однесува на бакар-калај легури, но може да се однесува на било која легура на бакар, како што е алуминиум бронза. Бакар е еден од најважните состојки на сребрените и каратните златни спојки што се користат во индустријата за накит, модифицирање на бојата, тврдоста и топењето на добиените легури. Некои безоловни заварувачи се калајски легурирани со мал дел од бакар и други метали.
Соединенија
Бакар формира богата разновидност на соединенија, обично со оксидациски состојби +1 и +2, кои честопати се нарекуваат бакарни. Бакарни соединенија, без разлика дали се органски комплекси или органометали, промовираат или катализираат бројни хемиски и биолошки процеси.
Бинарни соединенија
Како и кај другите елементи, наједноставните соединенија на бакар се бинарни соединенија, односно оние кои содржат само два елемента, главни примери се оксиди, сулфиди и халиди. И двата бакар(I) оксид и бакар(II) оскид се познати. Меѓу бројните бакар сулфиди, важни примери се бакар (I) сулфид и бакар (II) сулфид.
Бакар(I) халиди (со хлор, бром и јод) се познати, како и бакар(II) халиди со флуор, хлор и бром. Обидите да се подготви бакар (II) јодид даваат само бакар јодид и јод.
Координативна хемија
Бакар формира координатни комплекси со лиганди. Во воден раствор, бакар (II) постои како [Cu(H2O)6]2+. Овој комплекс го покажува најбрзиот девизен курс на вода (брзина на прицврстување и одвојување на водени лиганди) за било кој транзициски метало аква комплекс. Додавањето на воден натриум хидроксид предизвикува преципитација на светлосиниот цврст бакар (II) хидроксид. Поедноставената равенка е:
Воден амонијак резултира со истиот талог. По додавањето вишок амонијак, талогот се раствора, формирајќи тетрааминобакар (II):
Многу други оксианјони формираат комплекси; овие вклучуваат бакар (II) ацетат, бакар (II) нитрат и бакар (II) карбонат. Бакар (II) сулфат формира син кристален пентахидрат, најзастапено бакарно соединение во лабораторијата. Се користи во фунгицид наречен мешавина на Бордокс.
Полиоли, соединенија кои содржат повеќе од една алкохолна функционална група, генерално се во интеракција со бакарни соли. На пример, бакарни соли се користат за тестирање за намалувачки шеќери. Поточно, со користење на реагенсот на Бенедикт и Фелинговиот раствор присуството на шеќер е сигнализирано со промена на бојата од синиот Cu(II) до црвениот бакар (I) оксид. Реагенсот на Schweizer и сродните комплекси со етилендиамин и други амини раствораат целулоза. Аминокиселините формираат многу стабилни хелатни комплекси со бакар (II). Постојат многу влажни хемиски тестови за бакарни јони, од кои едниот вклучува калиум фероцијанид, кој дава кафеав талог со бакарни (II) соли.
Органобакарска хемија
Соединенија кои содржат јаглерод-бакар врска се познати како органобакарни соединенија. Тие се многу реактивни кон кислородот за да формираат бакар (I) оксид и имаат многу употреби во хемијата. Тие се синтетизираат со третирање на бакар (I) соединенија со Григнал реагенси, терминални алкини или органолитни реагенси; Особено, последната опишана реакција создава реагенс на Гилман. Тие можат да бидат заменети со алкилни халиди за да формираат производи за спојување; како такви, тие се важни во областа на органската синтеза. Бакар (I) ацетилид е високо чувствителен на удар, но е полупроизвод во реакциите како што е спојувањето на Кадиот-Ходкевич и спојувањето на Sonogashira. Коњугатното додавање на енони и карбокурацијата на алкини исто така, може да се постигне со органобакарни соединенија. Бакар (I) формира различни слаби комплекси со алкени и јаглерод моноксид, особено во присуство на аминални лиганди.
Бакар (III) и бакар (IV)
Бакар (III) најчесто се наоѓа во оксиди. Едноставен пример е калиум купрат, KCuO2, кој е сино-црн и цврст Најшироко проучуваните бакарни (III) соединенија се купратни суперпроводници. Итриум бариум бакар оксид (YBa2Cu3O7) се состои од Cu (II) и Cu (III) центри. Како оксид, флуоридот е високо основен анјон и е познат да ги стабилизира металните јони во високи оксидациски состојби. И бакар (III), па дури и бакар (IV) флуориди се познати, K3CuF6 и Cs2CuF6, соодветно.
Некои бакарни белковини формираат оксо комплекси, кои исто така имаат бакар (III). Со тетрапептиди, комплексите од бакар (III) со пурпурна боја се стабилизираат со депротонирани амидни лиганди.
Комплексите на бакар (III), исто така, се наоѓаат како посредници во реакциите на органобакарни соединенија. На пример, во реакцијата на Караш-Сосновски.
Историја
Временската рамка на бакар илустрира како металот ја има напредната човечка цивилизација во изминатите 11.000 години.
Бакарско време
Бакар се јавува природно како природен метален бакар и бил познат на некои од најстарите цивилизации. Историјата на употребата на бакар датира од 9000 г. п.н.е. на Блискиот Исток; Бакарен приврзок беше пронајден во северен Ирак кој датира од 8700 г. п.н.е. Доказите сугерираат дека злато и метеорично железо (но не и топено железо) биле единствените метали што ги користеле луѓето пред бакар. Се смета дека историјата на бакарната металургија ја следи оваа низа: прво, ладното работење на природен бакар, потоа жарење, топење и, конечно, восочно лиење. Во југоисточната Анадолија, сите четири техники се појавуваат повеќе или помалку истовремено на почетокот на неолитот 7500 г. п.н.е.
Топењето на бакар е независно измислено на различни места. Веројатно било откриено во Кина пред 2800 г. п.н.е., во Средна Америка околу 600 г. н.е., и во западна Африка околу 9 или 10 век од н.е. Инвестирачкото лиење е измислено во 4500-4000 г. п.н.е. во Југоисточна Азија, а јаглеродното датирање воспостави рударство во Алдерли Еџ во Чешир, Велика Британија, во периодот од 2280 до 1890 г. п.н.е. Отзи Ледениот-човек, маж кој датира од 3300-3200 г. п.н.е., беше пронајден со секира со бакарна глава 99,7% чиста; високите нивоа на арсен во косата укажуваат на вклучување во топење на бакар. Искуството со бакар помогна во развојот на други метали; особено, топењето на бакар доведе до откривање на топење на железо. Производството во стариот комплекс за бакар во Мичиген и Висконсин е датиран помеѓу 6000 и 3000 г. п.н.е. Природна бронза, еден вид бакар изработен од руди богати со силициум, арсен и (ретко) калај, воопшто се користела на Балканот околу 5500 г. п.н.е.
Бронзено доба
Легирањето бакар со калај за да се направи бронза најпрво се практикувало околу 4000 години по откривањето на топењето на бакарот, а околу 2000 години откако "природната бронза" дошла во општа употреба. Бронзените артефакти од културата Винча датираат до 4500 г. п.н.е. Сумерските и египетските артефакти на бакарни и бронзени легури датираат до 3000 г. п.н.е. Бронзеното време започнало во Југоисточна Европа околу 3700-3300 г. п.н.е., во Северозападна Европа околу 2500 г. п.н.е. Тоа заврши со почетокот на железното време, 2000-1000 г. п.н.е. на Блискиот Исток, и 600 г. п.н.е. во Северна Европа. Транзицијата меѓу неолитскиот период и бронзеното време претходно се нарекува халколитички период (бакар-камен), кога бакарните алатки се користеле со камени алатки. Терминот постепено отпаднал од користење, бидејќи во некои делови на светот, халколитикот и неолитот се цереминирани на двата краја. Месинг, легура на бакар и цинк, е од многу поново потекло. Тоа им било познато на Грците, но станало значаен додаток на бронза за време на Римското Царство.
Античка и пост-класична историја
Во Грција, бакар бил познат по името халкос (χαλκός). Тоа беше важен ресурс за Римјаните, Грците и другите древни народи. Во римско време, тоа беше познат како aes Cyprium, aes е генерички латински термин за бакарни легури и Cyprium од Кипар, каде што беше миниран многу бакар. Фразата беше поедноставена во купрум, па оттука и англискиот бакар. Афродита (Венера во Рим) претставуваше бакар во митологијата и алхемијата поради неговата сјајна убавина и нејзината античка употреба во производството на огледала; Кипар беше света за божицата. Седумте небесни тела познати на древните биле поврзани со седумте метали познати во антиката, а Венера била назначена за бакар.
Бакар за првпат се користел во древна Британија во третиот или вториот век пред нашата ера. Во Северна Америка, рударството со бакар започна со маргинални активности на Индијанците. Мајчин бакар е познато дека е извлечена од наоѓалиштата на островот Ројал со примитивни камени алатки помеѓу 800 и 1600 г. Металургијата на бакарот процвета во Јужна Америка, особено во Перу околу 1000 година. Откриени се бакарните погребни украси од 15 век, но комерцијалното производство на метал не започнало до почетокот на 20 век.
Културната улога на бакар е важна, особено во валутата. Римјаните во 6-от до 3 век п.н.е. користеле бакарни грутки како пари. Најпрво, бакарот по себе бил ценет, но постепено обликот и изгледот на бакарот станал поважен. Јулиј Цезар имал свои монети направени од месинг, додека монетите на Октавијан Август Цезар биле направени од легури на Cu-Pb-Sn. Со проценета годишна продукција од околу 15,000 тони, активностите за рударство и топење на римски бакар достигнаа ненадминат обем до времето на Индустриската револуција; провинциите најинтензивно минирани се оние на Хиспанија, Кипар и во Средна Европа.
Портите на Ерусалимскиот храм користеле коринтска бронза третирана со отстранување на метали од легурни на злато. Процесот е најприсутен во Александрија, каде што се смета дека започнала алхемија. Во античка Индија, бакар се користел во холистичката медицинска наука Ајурведа за хируршки инструменти и друга медицинска опрема. Старите Египќани (~2400 г. п.н.е.) користеле бакар за стерилизирање на рани и вода за пиење, а подоцна и за лекување на главоболки, изгореници и чешање.
Современа историја
Големата Бакарна Планина е рудник во Фалун, Шведска, кој оперирал од 10 век до 1992 година. Таа задоволуваше две третини од потрошувачката на бакар во Европа во 17 век и помогна во финансирањето на многу војни во Шведска во тоа време. Тоа беше наречено државно богатство; Шведска имала валута со бакар.
Бакар се користи во покриви, валута, и за фотографска технологија позната како дагуеротип. Бакар се користел во ренесансната скулптура и бил користен за изградба на Статуата на слободата; бакар продолжува да се користи во изградбата на објекти од разни видови. Обложување со бакар и бакарно обвивање беа широко користени за заштита на подводни трупови на бродови, техника што беше водена од британската Адмиралгија во 18 век. Северногерманската Афинерија во Хамбург беше првата модерна фабрика за галванизација, која започна со производство во 1876 година. Германскиот научник Готфрид Осан ја измислил металургијата со прав во 1830 година, додека ја одредува атомската маса на металот; околу тоа време беше откриено дека количината и видот на легираниот елемент (на пример, калај) на бакар ќе влијае на ѕвонењето на ѕвонче.
Топењето е развиено од страна на Отокумпу во Финска и првпат се применува во Харџавалта во 1949 година; енергетски ефикасен процес изнесува 50% од светското производство на бакар.
Меѓувладиниот совет за извозни извори на бакар, формиран во 1967 година од Чиле, Перу, Заир и Замбија, работеше на пазарот на бакар, како што ОПЕК прави со нафта, иако никогаш не го постигна истото влијание, особено поради тоа што вториот по големина производител, САД, никогаш не бил член; бил распуштена во 1988 година.
Апликации
Главните апликации на бакар се електричната жица (60%), покриви и водовод (20%) и индустриски машини (15%). Бакар се користи претежно како чист метал, но кога е потребна поголема цврстина, таа се става во легури како месинг и бронза (5% од вкупната употреба). Повеќе од два века, бакарната боја се користи на трупот на бродот за контрола на растот на растенијата и школките. Мал дел од снабдувањето со бакар се користи за додатоци во исхраната и фунгициди во земјоделството. Обработката на бакар е можна, иако легурите се најпосакувани за добра обработливост при создавање на сложени делови.
Жица и кабел
И покрај конкуренцијата од други материјали, бакар останува најпосакуван електричен проводник во скоро сите категории на електрични жици, освен надземен пренос на електрична енергија, каде често се користи алуминиум. Бакарна жица се користи во производството на електрична енергија, пренос на енергија, дистрибуција на електрична енергија, телекомуникации, електронски кола и безброј видови електрична опрема. Електричната инсталација е најважниот пазар за индустријата за бакар. Тука спаѓаат структурни напојувања, кабел за дистрибуција на електрична енергија, жица за апарати, комуникациски кабел, жичена и кабелска мрежа и магнетна жица. Приближно половина од сиот бакар миниран се користат за електрични жици и кабелски проводници. Многу електрични уреди се потпираат на бакарни жици, бидејќи на бројните својствени корисни својства, како што се неговата висока спроводливост, затегнувачка цврстина, еластичност, отпор на деформација, отпор на корозија, ниско топлинско ширење, со висок коефициент на топлинска спроводливост, едноставноста за лемење, кроткоста и леснотија на инсталација.
За краток временски период од крајот на 1960-тите до крајот на 1970-тите, бакарните жици беа заменети со алуминиумски жици во многу проекти за станбена изградба во Америка. Новата инсталација беше вмешана во голем број домашни пожари и индустријата се врати во бакар.
Електроника и сродни уреди
Интегрираните кола и печатените плочки сè повеќе се одликуваат со бакар на местото на алуминиум поради неговата супериорна електрична спроводливост; разменувачите на топлина користат бакар, бидејќи на своите супериорни топлински својствад на исипација. Електромагнети, вакуумски цевки,  катодни цевки и магнетрони во микробранови печки користат бакар, како и брановоди за микробраново зрачење.
Архитектура
Бакар се користи уште од античко време како издржлив, отпорен на корозија и водоотпорен архитектонски материјал. Покривите, блендите, дождните олуци, долните куполи, куполи, куќи, сводови и врати се направени од бакар стотици или илјадници години. Архитектонското користење на бакарот е проширено во модерните времиња за да се вклучат внатрешни и надворешни ѕидни облоги, спојки за проширување на зградите, заштита од радиофреквенции и антибактериски и декоративни затворен производи, како што се привлечни парапетни, бањи, и контра врвови. Некои од важните придобивки на бакар како архитектонски материјал вклучуваат ниско термално движење, мала тежина, заштита од гром и рециклирање.
Карактеристичната природна зелена патина на металот одамна е посакувана од архитекти и дизајнери. Конечната патина е особено издржлив слој кој е високо отпорен на атмосферска корозија, со што се заштитува основниот метал од понатамошното отстранување на атмосферските влијанија. Тоа може да биде мешавина на карбонатни и сулфатни соединенија во различни количини, во зависност од условите на животната средина, како што се киселите дождови што содржат сулфур. Архитектонскиот бакар и неговите легури, исто така, може да бидат "завршени" за да преземат одреден изглед, чувство или боја. Завршувањето вклучува механички површински третмани, хемиски бои и премази.
Бакарот има одлични својства за заварување и лемење и може да се заварува; најдобри резултати се добиваат со гасно метално заварување.
Апликации за антибиофолија
Бакарот е биостатик, што значи бактерии и многу други форми на живот нема да растат на него. Поради оваа причина веќе долго време се користи за поставување на делови од бродови за да се заштитат од шкрилци и школки. Првично беше искористена чиста, но беше заменета со Мунтц метална и бакарна боја. Слично на тоа, како што се дискутираше во бакарни легури во аквакултурата, бакарни легури станаа важни материјали за пребивање во аквакултурата, бидејќи тие се антимикробни и го спречуваат биофилирањето, дури и во екстремни услови и имаат силни структурни и корозивни отпорни својства во морските средини.
Како шпекулативна инвестиција
Бакар може да се искористи како шпекулативна инвестиција како резултат на предвиденото зголемување на користењето од светскиот раст на инфраструктурата, како и важната улога што ја има во производството на турбини на ветер, сончеви плочи и други обновливи извори на енергија. Друга причина што се предвидува зголемување на побарувачката е фактот дека електричните автомобили содржат во просек 3,6 пати повеќе бакар како конвенционалните автомобили, иако се дебатира ефектот на електричните автомобили на побарувачката на бакар. Некои луѓе инвестираат во бакар преку резерви на бакар, ETFs и фјучерси. Други чуваат физички бакар во форма на бакарни шипки или кругови, иако овие имаат тенденција да носат повисока премија во споредба со благородни метали. Оние кои сакаат да ги избегнат премиите од бакарно злато, алтернативно чуваат стара бакарна жица, бакарни цевки или американски пени направени пред 1982 година.
Народна медицина
Бакар најчесто се користи во накит, а според некои фолклор, бакарни нараквици ги олеснуваат симптомите на артритис. Во едно испитување за остеоартритис и едно испитување за ревматоиден артритис не се наоѓаат разлики меѓу бакарни нараквици и контролни (не бакар) нараквици. Нема докази дека бакар може да се апсорбира преку кожата. Ако е така, тоа може да доведе до труење со бакар.
Компресирани ткаенини
Неодамна, некои компресирани ткаенини со мешавина од бакар се продаваат со здравствени тврдења слични на тврдењата за народната медицина. Бидејќи компресираните ткаенини се валиден третман за некои заболувања, ткаенината може да ја има таа корист, но додадениот бакар може да нема корист од плацебо ефектот.
Деградација
Chromobacterium violaceum и Pseudomonas fluorescens можат и да мобилизираат цврст бакар како соединение со цијанид. Ерикоидните микоризални габи поврзани со Калуна, Ерика и Вакциниум можат да растат во металиферни почви кои содржат бакар. Ectomycorrhizal габата Suillus luteus ги штити младите борови од бактериска токсичност. Примерок од габата Aspergillus niger беше пронајден од растителен раствор за злато и беше пронајден дека содржи циански комплекси од такви метали како злато, сребро, бакар, железо и цинк. Габата исто така игра улога во растворањето на хемиски сулфиди.
Биолошка улога
Бакарните белковини имаат различни улоги во транспортот на биолошки електрони и транспорт на кислород, процеси кои ја користат лесната интерконверзија на Cu (I) и Cu (II). Бакарот е од суштинско значење за аеробното дишење на сите еукариоти. Во митохондриите, се наоѓа во цитохром c оксидаза, кој е последна белковина во оксидативната фосфорилација. Цитохром c оксидаза е белковина која го врзува О2 помеѓу бакар и железо; белковината пренесува 8 електрони на молекулата О2 за да ја намали на две молекули на вода. Бакар, исто така, се наоѓа во многу супероксидни дисмутаси, белковини кои го катализираат распаѓањето на супероксидите преку претворање (преку диспропорција) на кислород и водороден пероксид :
Белковината хемоцијанин е кислородниот носач кај повеќето мекотели и некои членконоги, како што е потковицата рак (Limulus polyphemus). Бидејќи hemocyanin е сино, овие организми имаат сина крв отколку црвената крв на хемоглобинот заснован на железо. Структурно поврзани со хемоцијанин се лаказите и тирозиназите. Наместо реверзибилно врзувачки кислород, овие белковини се хидроксилатни супстрати, илустрирани со нивната улога во формирањето на лаки. Биолошката улога за бакар започна со појава на кислород во атмосферата на Земјата. Неколку бакарни белковини, како што се "сините бакарни белковини", не дејствуваат директно со супстрати; оттука тие не се ензими. Овие белковини ги пренесуваат електроните со процесот наречен трансфер на електрони. Единствен тетрануклеарен бакарен центар е пронајден во азотен оксид редуктаза.
Диететски потреби
Бакарот е суштински елемент кај растенијата и животните, но не и сите микроорганизми. Човечкото тело содржи бакар на ниво од околу 1.4 до 2.1 mg на килограм телесна маса. Бакар се апсорбира во цревата, потоа се транспортира до црниот дроб врзан за албумин. По обработката во црниот дроб, бакар се дистрибуира до други ткива во втората фаза, која вклучува белковински церулоплазмин, носејќи го најголемиот дел од бакар во крвта. Церулоплазминот, исто така, го носи бакарот кој се излачува во млеко и е особено добро се апсорбира како извор на бакар. Бакар во телото нормално минува низ ентерохепатична циркулација (околу 5 mg на ден, наспроти околу 1 mg дневно апсорбирано во исхраната и излачуван од телото), а телото може да излачи вишок бакар, доколку е потребно, преку жолчката, која носи бакар од црниот дроб, а потоа не се реапсорбира од цревата.
Диететски препораки
Американскиот институт за медицина (IOM) ги ажурираше проценетите просечни барања (EARs) и препорача диетални додатоци (RDAs) за бакар во 2001 година. Доколку нема доволно информации за да се воспостават ЕАР и РДА, наместо тоа, се користи проценет назначен како адекватен внес (AI). AI за бакар се: 200 μg од бакар за мажи и жени од 0-6 месеци, и 220 μg од бакар за 7-12 месеци стари мажи и жени. RDA за бакар се: 340 μg бакар за 1-3-годишни мажи, 440 μg од бакар за 4-8 годишни мажи, 700 μg од бакар за мажи 9-13 години, 890 μg од бакар за мажи 14-18 години, и 900 μg од бакар за мажи на возраст од 19 години и постари. RDA за бакар се: 340 μg бакар за 1-3-годишни жени, 440 μg од бакар за 4-8 години стари жени, 700 μg од бакар за жени од 9-13 години, 890 μg од бакар за 14-18 години стари жени и 900 μg од бакар за жени кои се 19 години и постари. RDA за бакар се: 1.000 μg од бакар за 14-50-годишни бремени жени; Покрај тоа, 1.300 μg од бакар за 14-50-годишни жени во лактација. Што се однесува до безбедноста, IOM, исто така, поставува толерантни нивоа на внес (ULs) за витамини и минерали кога се доволно. Во случај на бакар, UL е поставен на 10 mg/ден. Колективно, EARs, RDAs, AIs и ULs се нарекуваат диететски референтни вредности.