cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)
Марсејски атентат
Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката Маузер и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата Слобода или смрт. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар.
Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска оргагавација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во Швајцарија кон крајот на септември 1934 година.
Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот.
Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни.
Преторијанска гарда
Преторијанската гарда била елитна единица на римската империјална војска чии членови служеле како лични телохранители и разузнавачки на информации за римските цареви. За време на Римската Република, Преторијанците служеле како мала придружба на високи функционери, вклучувајќи сенатори и провинциски гувернери како прокуратори, а исто така служеле и како телохранители на високи офицери во римските легии. Сепак, со транзицијата на републиката во Римското Царство, првиот император Август, ја основал гардата како негов личен безбедносна единица. Иако тие продолжиле да служат во овој капацитет приближно три века, гардата станала значајна за нејзините интриги и мешање во римската политика, дури до степен да ги соборат императорите и да ги прогласуваат нивните наследници. Во 312 година, гардата се распушти од Константин Велики.
За време на Римската Република
На крајот на 40 година п.н.е., Октавијан (идниот Август) и неговиот соперник Марк Антониј обајцата ги наредувале преторијанските единици поединечно. Според Апијан, меѓу нив биле и ветерани кои формирале кохорти. Антониј командувал со три кохорти на Ориентот и во 32 година п.н.е., издал монети во чест на неговата праторијанска гарда. Според Пол Оросе, Октавијан командувал со пет кохорти кај Актиум.
За време на Империјата
Преторијанците имале повеќе предности заради нивната близина со царот, како: единствено преторијанците смееле да носат оружје во границите на Рим - Помериум.
Нивната задолжителна услуга била пократка во траење: 12 години за преторијанците наместо 16 години во легијата почнувајќи од 13 година п.н.е., а потоа заменети на до 16 и 20 години во 5 година п.н.е. според Такит.
Нивната плата била поголема од таа на легионерот. Под Нерон, платата на преторијанецот била три и пол пати поголема од онаа на легионерот. Оваа дополнителна плата била еквивалентна на неколкугодишна плата, и честопати се повторувала за важни настани на империјата, како и настани во врска со царското семејство: родендени, раѓања и бракови. Големите парични распределби ја обновувале и ја компензирале верноста на преторијанците по секој неуспешен заговор (како што е заговорот на Месалина против Клаудиј во 48 година од н.е. и Пизо против Нерон во 65 година од н.е.). Преторијанците добиле значително поголема плата од другите римски војници во која било од легиите. Ако легионерите примале 250 денариј, чуварите добиле 375 годишно (годишно). Домитјан и Септимиус Северус ја зголемиле платата на 1.500 денари годишно, дистрибуирани во јануари, мај и септември. Населението и римскиот Сенат се плашеле од нив, поради што преторијанците немале симпатија од римскиот народ.
Историја
Во Стариот Рим, преторите биле граѓански или воени водачи. Преторијанците првично биле елитни телохранители на воените претори, во Републиката. Кога дошол крајот на Републиката, првиот император, Август, поставил елитна гарда на преторијанци за сопствена заштита.
Раната Преторијанска гарда многу се разликуваше од подоцнежните времиња, која имаше огромна сила во политиката на Рим. Додека Август ја видел потребата за телохранители во метрополата на Рим, тој бил внимателен во однос на поддршката кон републиканскиот фурнир на неговиот режим. Така, тој дозволил да се формираат само девет кохорти, од кои првично се состоеле од 500 лица. Кои потоа биле зголемени до 1.000 лица, но со потреба за 3 кохорти да се зачувани во главниот град во секој момент. Исто така, организирано било и мал број на одвоени коњанички единици од по 30 лица. Додека тие патролирале незабележително во палатата и во поважните згради во главниот град, другите биле распространети во градовите околу Рим. Овој систем не се промени радикално со назначувањето на две Преторијански префекти, Квинт Осториј Скапула и Публиј Салвиј Апер, иако организацијата и команда биле изменети. Според Такит бројот на кохорти се зголемил на дванаесет од претходните девет во 47 година во н.е. Во 69 година од н.е. за кратко време бил зголемен на шеснаесет кохорти од Витилиј, но Веспасијан брзо го намалил на девет.
За време на Јулио-Клаудиската династијата
Во Рим, главната должност на гардата им била да ја чуваат палатата на Август на Палатин, (внатрешната стража на палатата била Германската империјална гарда, и Статорес Аугисти која била воена полиција, која се наоѓала во седиштето на главниот штаб на римската армија). Секое попладне, служечкиот трибун на кохортата би ја добил лозинката директно од царот. Командата на оваа кохорта директно ја преземал царот, а не преторијанскиот префект. По изградбата на преторијанскиот логор во 23 г. п.н.е., имало и друг сличен служечки трибун сместен во преторијанскиот логор соодветно. Нивните функции вклучуваат, меѓу други, придружба на царот и членовите на империјалното семејство и доколку е потребно да дејствуваат како полиција за борба против немири.
Според Такит, во 23 година п.н.е., имало девет преторијански кохорти (4500 лица, што е еквивалентно на една легија) за одржување на мирот во Италија; три кохорти биле стационирани во Рим, а другите во близина.
Нивниот задолжителен работен период бил пократок од оној на легионерите: 12 години за преторијанците наместо 16 години за легионерите, во 13 г. п.н.е: овие се зголемени соодветно на 16 и 20 години во 5 година п.н.е. според Такит, а нивната плата е поголема од легионерите.
Првите податоци за преторијанците од после војните на републиката постојат дури во време на бунтовите во Панонија и Германија. По смртта на Август во 14 година од н.е., неговиот наследник Тибериј се соочил со бунтови од двете армии стационирани на Рајна и Панонија, кои протестираа за нивните услови на услуга, во споредба со преторијанците. Бунтовите во Панонија биле задушени од Друс Јулиј Цезар, син на Тибериј, кој бил придружен од две преторијански кохорти, преторијанската коњаница и Германската империјална гарда. Бунтот во Германија бил задушен од внукот и назначен наследник на Тибериј, Германикус, кој подоцна ги водел легиите и дел од гардата во двегодишна кампања во Германија, и успеал да поврати двајца од трите легионерски орли кои биле изгубени во Битката на Тевтобуршката Шума.
Под власта на Тивериј, Лусиј Алиус Сејан се кренал на власт и бил меѓу првите префекти кои ја искористиле својата позиција да ги извршуваат сопствените амбиции. Тој под своја команда ги концентрирал сите претоијански кохорти во новиот логор. Сејан ја држел титулата префект заедно со неговиот татко, под власта на Август, но станал единствен префект во 15 н.е. Тој ја искористил својата позиција за да бил неопходен за новиот император, Тибериј, кој не бил во можност да го убеди сенатот да ја сподели одговорноста за управување со Империјата. Сепак, Сејан го отуѓил Друс, син на Тибериј, и кога наследникот на престолот, Германикус, починал во 19 г. н.е., бил загрижен дека Друс ќе станел новиот император. Поради тоа, тој го отруел Друс со помош на неговата сопруга, а потоа веднаш започнал елиминација против сите конкуренти, убедувајќи го Тибериј да го даде претстолот на него. Тој скоро успеал, но неговиот заговор бил откриен во 31 година од н.е. и тој подоцна бил убиен. Царот Тибериј за оваа намена ги користел урбаните кохорти, кои не биле под контрола на Сејан.
Во 37 година од н.е., Калигула станал император со поддршка на Наевиј Суториј Макро, наследник на Сејан како префект на преторијанската гарда. Под Калигула, чие владеење траело до 41 година од н.е., целокупната јачина на гардата се зголеми од 9 на 12 кохорти. Во 41 година, тоа беше одвратност и непријателство на преторијанси трибун, по име Касиј Каиреја - кого Калигула го задевал заради неговиот пискав глас - што довело до атентат врз царот од страна на офицери на гардата. Додека Германската имерпијална гарда уништувале сѐ во потрага да ги фатат убијците, сенатот прогласиле дека ја обновувале Република. Преторијанците, кои ја обиколуваа Палатата, го откриле Клавдиј, чичко на Калигула, скриен зад завеса. За да го оправдаат своето постоење, го прогласиле за император. Тој е првиот император прогласен од преторијанската гарда и ги наплатил преторијанците со награда која вредела пет години од нивната обична плата. Преторијанците го придружувале царот Клавдиј до Британија во 43 година од н.е.
Кога Клавдиј бил отруен, гардата ја пренеселе својата верност кон Нерон поради влијанието на неговиот преторијански префект Секстус Афраниј Бурус, кој остварил корисно влијание врз новиот император во текот на првите пет години од неговото владеење. Офицерите на гардата, вклучително и еден од двајцата наследници на Бурус, учествувале во заговорот на Пизо во 65 година. Другиот преторијански префект, Тигелинус, го предводеше потиснувањето на заговорот, а гардата му беше надоместена со бонус од 500 денари за секој војник.
Четворирите императори
Во 69 година од н.е., новиот колега на Тигелинус, Нимфидиус Сабинус, успеал да ја убеди гардата да го напуштат Нерон во корист на кандидатот Галба. Нимфидиј Сабиниј, ветил дека ќе плател 7500 денариј на секој од гардата, но Галба одбил да плати таква сума, за кое што рекол: "Имам навика да регрутирам војници, а не да ги купувам". Ова му овозможило на неговиот соперник Отон да поткупи 23 Спекулатори на преторијанската гарда кои го прогласиле за император. И покрај спротивставувањето на кохортите кои служеле во палатата, Галба и неговиот назначен наследник, младиот Пизо, биле линчувани на 15 јануари.
По поддршката на Отон против трет протиник, Вителиј, по поразот на преторијанците, нивните центуриони биле ексегутирани. Тие биле заменети со 16 кохорти регрутирани од легионерите и ауксилиарните војници кои биле лојални на Вителиј, кои биле скоро 16.000 војници. Овие поранешни преторијанци му помогнале на Веспазијан, четвртиот император, кој го водел нападот против преторијанскиот логор.
Учество во војни
Додека се водела кампања, преторијанците биле биле како било која друга трупа во римската војска. По смртта на Август во 14 година од н.е., неговиот наследник Тибериј се соочил со побуните на легиите во Панонија и Рајна. Според Такит, панонските сили се справиле со синот на Тибериј, Друс, кој бил придружен од две преторијански кохорти, преторијанската коњаница и дел од германската гарда. Бунтот кај Рајната бил задушен од внукот на Тибериј и посвоениот син Германик, неговиот наменет наследник, кој потоа ги водел легиите во инвазија на Германија во текот на следните две години. Гардата имала многу акција во годината на четирите императори во 69 г., коишто се бореле за Отон на првата битка на Бедријакум. Под Домицијан и Трајан, гардата учествувала во војни од Дачија до Месопотамија, додека со Марко Аврелиј, со години минувале на границата со Дануба за време на Маркоманските војни. Во текот на 3 век, преторијанците помагале на императорите во разни походи.
Политичка улога
Преторијанските кохорти интервенирале во многу наврати во борбата за империјална сукцесија. Немајќи свои трупи, сенатот немале избор да се спротивстави со изборот на преторијанците, како и изборот на одредени легии. Новиот император секогаш бил прогласуван од преторијанците пред да биде ратификуван од Сенатот и легионите распоредени во различните провинции.
По смртта на Сејан, кој бил жртвуван за донаторскиот (империјален подарок) ветен од Тибериј, гардата почнала да игра поамбициозна и крвава улога во Империјата. За вистинската цена, или по волја, тие ги убивале императорите, ги малтретирале своите префекти или ги напаѓале луѓето во Рим. Во 41 година, Калигула бил убиен од заговорници од сенаторската класа и од гардата, заедно со неговата сопруга и ќерка. Преторијанците го поставиле неговиот чичко Клавдиј на престолот, додека Сенатот бил без можност да се спротивстави на нивната одлука. Во 69 година, Година на четвирите императори, откако царот Галба не успеал да обезбеди донација за преторијанците, тие ја предадоле својата верност кон Отон и го убиле Галба. Отон се согласил со барањата на преторијанците и им дал право да назначуваат свои префекти, обезбедувајќи ја нивната лојалност. После поразот на Отон, Вителиј ја распуштил гардата и формирал нова гарда од шеснаесет кохорти. Веспасијан ги користел незадоволните кохорти кои биле отпуштени од царот во војната против Вителиј и го намалил бројот на кохорти на девет откако станал император. Како дополнителна заштитна мерка, тој го назначил својот син Тит за преторијански префект.
Додека гардата ја имале моќта да именуваат и атентираат императори, сепак немала формална улога во администрацијата на владата, за разлика од персоналот на палатата, Сенатот и бирократијата. Честопати по грозоморно дело, се одмаздување било очекувано од новиот владетел. Во 193 година, Дидиј Јулијан ја купил Империјата од гардата за огромна сума, кога гардата го објавила на аукција откако го убиле Пертинакс. Подоцна истата година Септимиј Север марширал во Рим, ја распуштил гардата и започнал нова формација од своите панонски легии. Непослушните луѓе во Рим честопати се бореле со преторијанците во времето на Максимин Трак во тешки улични битки.
Во 271 година, Аурелиј пловел кон исток за да ја уништи Палмира, во Сирија, со легионерски одреди, преторијански кохорти и други коњанички единици, тој лесно ги победил Палмиринците. Ова довело до православното гледиште дека Диоклецијан и неговите колеги го еволуирале сакерскиот комитет (придружбата на телохранители на императорите). Сакерскиот комитет вклучувало теренски единици кои користеле процес на селекција и командна структура моделирана по старите кохорти од преторијанци, но не била од униформа композиција и била многу поголема од преторијански кохорт.
водство
Почнувајќи од 2 година п.н.е., Преторијанскиот префект бил командант на преторијанската гарда (претходно секој кохорт бил независен и под наредба на трибун од еквитски ранг). Оваа улога (началник на сите трупи стационирани во Рим), во пракса била клучна позиција на римската политика.
Од 2 година п.н.е., кохортите биле под контрола на две префектури; сепак, кохортите продолжиле да се организираат независно, двете командувани од своја трибун. трибуните имале како подредени центуриони, сите со еднаков ранг освен Треценариј, првиот и нај престижниот на сите центуриони на преторијанскиот кохорт, кој командувал со 300 спекулатори, и со исклучок на неговиот втор, принц касторум.
Од вториот век преторијанскиот префект ги надгледувал не само преторијанските кохорти, туку и остатокот од гарнизонот во Рим, вклучувајќи ги и урбани кохорти и еквитес сингуларес Августи, но не и вигилиските кохорти.
По распадот на преторијанските кохорти од страна на царот Константин, откако ги победил во Битката кај Миливскиот мост во 312 година, улогата на преторијанскиот префект во империјата станала само административна, владеејќи со големи територии (префектури) кои содржат римски епархии (географски поделби на Римското Царство) во име на царот.
Големина и состав
Преторијанските кохорти биле назначени како еквити (коњаница) трупи со центурии формирани од пешадија, првично од по 500 лица.
За да не се отуѓи населението од Рим, а и за да зачуваат републикански цивилни традиции, преторијанците не го носеле оклопот додека биле во центарот на градот. Наместо тоа, тие честопати носеле формална тога, која ги разликувала од цивилите, но останувале во респектабилна цивилна облека, обележје на римски граѓанин. Август, свесен дека ризикува единствена воена сила присутна во градот, честопати избегнувал да ги концентрира во мал простор и го наметнал овој кодекс на облекување.
Од владеењето на Тибериј, нивниот логор се наоѓал на ридот Квиринал, надвор од Рим. Во 26 г. н.е., Сејан, преторијанскиот префект и омилениот на царот Тибериј, ги споил урбаните кохорти со девет преторијански кохорти, кои биле распрснатанети низ цела Италија, во еден голем логор сместен над сервинскиот ѕид, на ридот Ескилија, Кастра преторија.
Во 2 век, пресметките од списоците со значајни демобилизации сугерираат зголемување на големината на скоро 1.500 лица за кохорт (можеби и двојно зголемување од 800 (од времето Веспазија), веројатно организирано во 20 центурии) под „Комод“ во 187–188 г. или под Септимиј Север во 193–211 г., што одговара на веројатниот број на војници во урбаните кохорти за време на Касиј Дион. Овие бројки сугерираат вкупна големина на гардата од 4.500–6.000 луѓе во време на Август, 12.800 во време на Витилус, 7.200 во време на Веспасијан, 8000 во време на Домитјан сè до Комод или Септимиус Северус, а 15.000 дури подоцна.
На почетокот на II век, Италијанците сочинуваа 89% од преторијанската гарда. Под Септимиј Север, регрутирањето еволуираше со тоа што се овласти вклучување на легионери од римската војска, како и ветеранската Армија на Дунавот. Север ги сместил своите приврзаници со него во Рим, а преторијанската гарда останала лојална на неговите избори.
Преторијанската коњаница
Првично секој кохорт имал своја единица на коњаница, како во легијата. Преторијанец би можел да стане коњаница после 5 години во служба како пешадија. Овие преторијанци останале во листата со своите претходни центурии, но оперирале како една турма од 30 лица под команда на Оптиоеквитум.
Се претпоставува дека имало една турма од коњаница по два центурии пешадија. Оттука, три турми по кохорт од времето на Август, пет по кохорт во 100 н.е. 200 г. н.е. и десет по кохорт по 200 г. н.е., кои имале знаме како амблем за секоја турма.
Служба во Преторијанската гарда
Првично, Преторијанската гарда била регрутирана од населението во централна Италија (Етрурија, Умбрија и Латиум според трвдењата на Такит). Регрутите биле на возраст меѓу 15 и 32 години, во споредба со легионерските регрути кои се биле измеѓу 18 до 23 години. Според Касиј Дион, во текот на првите два века и пред реформацијата од Септимиј Север, преторијанците биле исклучиво ограничени на Италија, Шпанија (римската провинција), Македонија и Норикум (денешна Австрија).
Под власта на Вителиј и почнувајќи од Септимиј Север, војниците биле префрлени од урбаните вигили, урбаните кохорти и од самите легии. Овој неодамнешен метод и начин на регрутирање кај корпусот на легиите станал вообичаена постапка за регрутирање во 3 век, откако Септимиј Север се справил со недисциплинираните преторијанци, кои го убиле Пертинакс во 193 година, и ги заменил со свои војници од неговите легии на реката Дунав.
На времето, преторијанците ги претставувале најдобрите војници од легиите (главно од Илирија). Тие биле елита група на војници почнувајќи од 3 век, а не категорија на социјално привилегирани војници (како што биле Италијанците под власта на Август). Италијанците ја формирале основата на регрути во Втората легија Партика, нова легија создадена и стационирана во Италија.
За некој да бил примен во гардата, тој морал да биде во добра физичка состојба, да има добар морален карактер и да потекнува од почитувано семејство. Покрај тоа, тој би морал да ги искористи сите видови на покровители кои би биле достапни, за да бил препорачан од важни водечки фигури во општеството. Откако би ја поминал регрутирањето, тој бил назначен како Пробатут, но и како Мајлс (војник) на еден од центуриите на еден кохорт. После две години, ако го привлече вниманието на своите надредни со влијание или заслуги, тој би можел да ја достигне функцијата на Имунис (сличен на десетар), можно е и да бил дел од комисија (нов шеф) во генералниот штаб или како техничар. Оваа промоција го ослободувало од дневните задачи. После две години, тој би можел да напреди како Принципалис, со двојна плата, задолжен за доставување пораки (Тесерариј), како помошник на центурион (Оптио), како носител на знамето (Сигнифер) на корпусот на центуријата, или ако бил писмен, тој би можел да се придружи на административниот персонал на префектот.
Само мал број на војници можеле да достигнат до рангот Принципалис; меѓутоа тие коишто го постигнале ова за време на својата служба, царот ги назначил како Евокати Августи. Оваа ознака им овозможувало да бидат унапредени во технички административни позиции, како инструктори во Рим, или во една центурија во легија, и соодветно на тоа да ја прошират својата кариера. Некои принципали на крајот на својата кариера биле унапредени како центурион во гардата; ова ќе било врвот на нивната кариера. Секој што е амбициозен за понатамошно напредување, требало да се префрли во легиите.
Воените трибуни (Трибуни Милитум) на чело на кохортите биле римска коњаница. За разлика од многу супериорни кадри на Армијата, кои потекнуваат од богатиот слој, овие трибуни ја започнувале својата кариера во редовите на гардата и биле унапредени во редовите на хиерархијата. Откако би станале центуриони, тие морале да служат за период од една година како супериорни центриони во една или повеќе легии пред да го постигнат статусот на Примус Пилус (највисоко рангираниот центурион во легија). Од кога би се вратиле во Рим, тие последователно би биле назначени на позиција на трибун на вигилите, трибун на урбаниот кохорт и, конечно или трибун на гардата.
Други наичини за га се постигне рангот трибун постоеле, вклучувајќи ги и исклучително работа во легиите, постигнување на ранг на Примус Пилус пред заминување во Рим. Без разлика на тоа, сите трибуни биле борбени ветерани со големо воено искуство. Секој трибун служел во Рим една година, после која што, поголемиот дел од лица ќе заминувале во пензија.
Некои од нив, рангирајќи на врвот на хиерархијата, можеле да добијат втор мандат како Примус Пилус и да напредуваат кон супериорните ешалони на својата кариерата вообичаено за да го постигнат рангот преторијански префект.
Опрема и традиции
Преторијанската гарда, како и сите легионери, располагале со различна опрема за извршување на различни мисии. Особено како телохранители, придружбена или резервна воена сила, тие користеле прилагодлива опрема за секоја функција.
За тесни борбени пешадиски линии, тие монтирале шлемови, оклоп, тешки шарени штитови, копја за фрлање, а подоцна дури и долги копја и полесни џевини.
Боите на преторијанската гарда ја вклучувало и крилечката божица на победата.
За придружба како телохранители, овални штитови и долго копје за коњаница ги заменувале вообичаениот штит и копје за фрлање. Мисиите во Рим во центарот на градот во принцип биле забранети на војниците, па затоа носеле тога.
Претеорскијанската гарда, како и сите легионери, имале слична ознака, вообичаено на нивните штитови. Штитовите на преторијанската гарда вклучиле крилја и громови, кои се однесувале на Јупитер, а исто така биле уникатно украсени со скорпии, ѕвезди и полумесечини.
Раќибуж
Раќибуж (Racibórz, Ratibor) — град и општина во Полска во Шлеското Војводство. Се наоѓа на двете страни на реката Одра. Има површина од 74,96 км2 и 55.818 (2014) жители.
Ентрена
Ентрена — општина во автономна заедница Риоха, Шпанија. Според пописот од 2008 година, провинцијата има 1 451 жител. Населението воглавно се занимава со полјоделство.
Пајонски јазик
Пајонски јазик — малку истражениот јазик на античките Пајонци, чие кралство некогаш се простирало северно од Македон и во Дарданија и, во најраните времиња, во југозападна Тракија.
Од класични извори познати ни се неколку пајонски зборови:
Постојат наоди за ред антропоними (некои само преку пајонските монети), како и за неколку топоними (Билазора, Астибо) и неколку теоними (Дриал, Диал, пајонскиот Дионис), како и следниве:
Класичните извори обично ги сметаат Пајонците за посебен народ, различен од Тракијците и Илирите, со свој етнос и јазик. Атенеј го поврзува пајонскиот со мисискиот јазик, кој и самиот е малку истражен. Доколку ова е точно, тоа би значело дека пајонскиот бил анадолски јазик.
Од друга страна, Пајонците од некоисе сметале за потомци на Фригијците, што би значело дека пајонскиот ѝ припаѓа на истата група јазици како и фригискиот.
Современите јазичари се нерешени за класификацијата на пајонскиот јазик, заради екстремната оскудност на материјали за него. Од една страна Вилхелм Томашек и Паул Кретшмер тврдат дека тој им припаѓал на илирските јазици, а од друга страна Димитер Дечев, тврди дека јазикот бил сроден на тракискиот.
Меѓутоа, по сè изгледа дека пајонскиот бил различен и од двата. Тој ја поседува одликата a/o и не изгледа дека е кентумски јазик.
Смилевски манастир
'''Св. Петар и Павле (често само Св. Петар) или Смилевски манастир''' — манастир во демирхисарското село Смилево. Му припаѓа на Прилепското архијерејско намесништво во Преспанско-пелагониската епархија на МПЦ - ОА.
Манастирoт е сместен на неколку километри високо над Смилево. Црквата е изградена во средината на XIX век. Важи за богат манастир — малку обработливо земјиште, но многу шуми, пасишта, кози и овци.
Во средината на XX век, по смртта на игуменот Петар (Петре) манастирот се запустил и црквата пропаднала во урнатини. Мештаните ја оствариле неговата последна желба црквата да биде возобновена. Денешната манастирска црква е изградена во 1983 – 1984 година врз темелите на старата. Претставува крстокуполен храм со камбанарија на запад.
Руски прозорец
„Руски прозорец“ (српски: Руски прозор) — роман на српскиот писател Драган Великиќ од 2007 година.
Втора македонска кошаркарска лига 2013/14
Втората македонска кошаркарска лига 2013/14 било 22. издание на Втората македонска кошаркарска лига. Сезоната започнала на 19 октомври 2013 година, а завршила на 26 април 2014 година. Во оваа сезона првак бил Гоце Делчев.
Екипи
1 Поголемиот дел од сезоната екипата го носела името НБА Чаир. Во последните две кола екипата го сменила името во Шкупи.
Табела
Извор: Македонска Кошаркарска Федерација преку web.archive.org
Арта
Арта (Άρτα) — град во Северозападна Грција, во регионот Епир. Во историјата градот бил познат како Амбракија. Познат е по спредновековниот мост на реката Арахтос. Во Арта постои и тврдина од 13 век и многу цркви од византиски стил. Градот е седиште на Технолошкиот образовен институт на Епир. Има 24,427 жители.
Општина
Сегашната општина Арта беше формирана во 2011 со соединување на 5 поранешни општини:
ФК Работнички
Позадина и фудбалскиот интерес на Дебармаалци
Дебар Маало е населба на десниот брег на реката Вардар веднаш до Градскиот Парк. Насте Дуковски, еден од првите активисти на Работнички, велел дека Дебар Маало имало само четири-пет куќи кога неговото семејство во 1922 година се населило доаѓајќи од Дебарско. Главно се населувале семејства кои доаѓале од Дебар, Галичник и Тетово и тоа најповеќе оние кои се занимавале со ѕидарскиот занает.
Дебар Маало спаѓа меѓу шестте скопски населби кои се граделе од 1923 до 1928 година. Покрај Македонците, го населиле и Срби и нешто Црногорци главно дојдени по Првата светска војна. Во правец на Тафталиџе и селото Долно Нерези се протегале широки полјани на кои младите од Дебар Маало по цел ден играле фудбал. Младинците кои биле вработени едвај чекале да помине долгиот работен ден или да дојде неделата за да се соберат тука и да заиграат топка на две голчиња, а помладите како да не ги познавале другите детски игри – и ним фудбалот им бил најомилен. Неделите и неработните денови биле празник на фудбалот и на сите полјани во Дебар Маало се играло фудбал. Оние со поголемо фудбалско знаење, пак, ги користеле игралиштата на познатите скопски екипи Граѓански и ССК во Градскиот Парк.
Во Дебар Маало постоеле две кафеани: едната се викала „Нада“ и била сопственост на Трајко Георгиевски – Ќорот, а другата „Јавор“ на Радомир Вукичевиќ. Овие две кафани биле главно сврталиште на младите Дебармаалци кои тука навраќале секојдневно. Кога не биле на фудбал или во кафеана, младите крстосувале по околните овоштарници или ја посетувале Руската Плажа на Вардар.
Во периодот меѓу двете светски војни Дебар Маало се истакнало како една од најпознатите револуционерни населби во Скопје. Дебармаалци речиси исклучиво и припаѓале на работничката класа и секојдневно на своја кожа ја чувствувале репресијата на тогашниот српски режим. Со своите напредни револуционерни идеи се истакнувале многу личности кои подоцна ќе останат запишани како херои во историјата на македонскиот народ, а меѓу нив предничел Дане Крапчев кој најмногу се истакнал во создавањето и организацијата на Фудбалскиот клуб Работнички.
Сфаќајќи ја важноста на фудбалот и моќта која тој ја има и увидувајќи го ентузијазмот за оваа игра како и револуционерната свест на младината, Дане Крапчев ја добил идејата за формирање на клуб кој би имал централно место во животот на Дебар Маало и сите случувања (спортски и револуционерни) во тој дел на градот.
И многу пред формирањето на ФК Работнички младите посакувале и се обидувале да формираат и регистрираат свој фудбалски клуб. Постоеле повеќе обиди за вакво нешто но сите завршувале неуспешно. Ваквите желби биле особено актуелни во 1935 и 1936 година кога постоел голем број на локални екипи кои играле меѓусебно, но ниту една од нив не го прераснала маалскиот, локален карактер. Во ова време ниту тогашната власт не била расположена да разговара за ваквите предлози бидејќи во Дебар Маало имала свое здружение наречено „Хумано-културно друштво Дебар Маало“ преку кое режимот сакал да ја истакне својата „грижа“ за сиромашната работничка класа, но неговата активност згаснала при крајот на 1936 година.
Пролетта 1937 кулминирало прашањето за постоење на организиран фудбалски клуб преку кој оваа средина би се претставила во градот и пошироко. Младите загреано дискутирале дека во маалото може да се состави солидна фудбалска екипа која би била подобра од половина постоечки клубови во Скопје, која би имала најверна публика и слично. Прашањето се поставило во најсериозна форма и постарите повеќе не можеле да молчат и морале да се вклучат во оваа акција. Во меаните кај Трајко и Радомир кои биле сврталиште на младите, во овој период започнало да се расправа за основањето на фудбалскиот клуб и неговото егзистирање.
Создавање
Во судбинската 1937 година, неколку настани биле клучни за создавањето на клубот. Најважниот момент се случил на собирот на повлијателните младинци во собата на Дане Крапчев. Тој внимателно ги сослушал сите мислења, а со неговите особини, трпеливост и почитување веќе ги освојувал луѓето, а поради широките познавања се здобил со голем авторитет. Со избрани и убави зборови дал образложение за предлогот да биде создаден фудбалски клуб, проширувајќи ја концепцијата дека во неговите рамки треба да биде создадена и библиотека, како и шаховска секција што ќе овозможи масовно опфаќање на младината од Дебар Маало. Неговиот предлог бил едногласно прифатен.
Името Работнички го предложил Дане Крапчев на споменатиот собир, иако според кажувањата на повеќе сведоци, сите потсвесно посакувале такво име. Жителите на овој крај произлегувале од работнички семејства, од работничка средина и кога го слушнале името веднаш го прифатиле. Тоа име ги освоило, се впило во нивните срца и во него гледале нешто возвишено. Тоа име ги исполнило со гордост, фудбалскиот клуб ќе го носи името на класата на која и припаѓаат, се почувствувале среќни дека и на ова поле ќе имаат свој достоен претставник. Активистите на клубот од овој период се сеќаваат дека името Работнички и предложената црвена боја на дресовите биле настан кој ги воодушевил и возбудил сите Дебармаалци.
За основањето на клубот и неговото службено регистрирање, требало да бидат совладани доста пречки и потешкотии. За клубот да биде регистриран пред надлежниот орган требало да се спроведе постапка која се предвидувала со повеќе правила. Надлежниот орган било Министерството за физичко воспитување на народот на Кралството Југославија од Белград, а пак претходна согласност требало да се добие од Кралската банска управа на Вардарска Бановина во Скопје и управата на Скопскиот фудбалски потсојуз (фудбалското раководство на целата Вардарска Бановина).
Основачкото собрание на клубот било одржано во втората половина на 1937 година (точната дата не може да се пронајде во документите), во кафеаната „Нада“ на Трајко Георгиевски – Ќорот едно неделно претпладне во бавчата на кафеаната во сенката под лозницата. На собранието биле присутни 30-40 лица меѓу кои биле играчите, а имало и некои видни граѓани, како и претставници на други фудбалски клубови од градот. Плановите за иднината на клубот ги претставил кандидатот за претседател Александар Танев. Во неговото обраќање бил изнесен и предлогот клубот да го носи името Спортски Клуб Работнички Скопје со седиште во Скопје, во Дебар Маало, а адреса на просториите на клубот немало потреба да се назначи, бидејќи било доволно да се каже Дебар Маало.
Правилата на клубот биле подготвувани неколку месеци. Клучно прашање во тој момент било кои лица ќе се јават како основачи, т.е. кои лица ќе одговараат за исправноста на клубот пред власта. Имено, требало да бидат предложени лица кои од една страна ќе се борат за интересите на клубот, но пред органите на власта би биле политички чисти. Тоа требало да бидат личности со одреден авторитет, положба во општеството, сериозни и почитувани, во кои власта би имала доверба. Заради својата револуционерна дејност, Дане Крапчев не смеел да фигурира во службените документи на клубот ниту да се наоѓа на каква било клупска положба. По долгите договарања и широките советувања, како предлагачи биле назначени Александар Танев, Благоја Јовановски и Дамјан Жантев – авторитетни граѓани од Дебар Маало кои ги потпишале правилата на клубот.
Велешанецот Ацо Танев бил предложен за претседател на клубот заради својата револуционерна дејност, но и политички чиста личност пред власта на тогашната Вардарска Бановина заради која вршел функција во градската општина. Подоцна, првиот претседател на Работнички во една интервју на прашањето што го привлекло кон овој клуб ќе одговори: „Ме привлекоа луѓето. Живеев меѓу нив, во таа сиромашна работничка средина. Луѓето беа добри, посебно младинците. Во таа сиромаштија го сакаа спортот и веќе играа фудбал во некои маалски екипи кои имаа свои имиња. Ги обединивме сите во еден клуб на кого му дадовме име Работнички, односно тогаш Раднички. Името беше класна определба. Кога баравме дозвола на претставниците на власта требаше да им објаснуваме зошто го бараме тоа име и црвената боја. Мене скоро пет часа ме сослушуваа во Управата. Јас давав аргументи кои ги сметав за убедливи. Власта го прифати името, но црвената боја не. На власта многу добро и беше познато што значи црвената боја за револуционерното движење, дека тоа е познат симбол и заради тоа не ја прифатија и енергично бараа тој став во правилникот во однос на бојата да се измени.“
Членовите на иницијативниот одбор поради ова барање на власта по многу разговори и договарања се договориле да ја предложат црната боја за боја на клубот. Немале избор, морале да тактизираат, неприфаќањето на овој услов можело да го оневозможи основањето на клубот.
Во службено одобрената боја на дресовите – црна, екипата ги одиграла само двата квалификациони натпревари, за потоа дресовите да бидат заменети со традиционалните црвени кои Работнички ги носи до ден денес. На натпреварот во Тетово со Љуботен во 1938 година, полицијата барала играчите да настапат во дресовите кои се предвидени со правилникот бидејќи во спротивно воопшто нема да може да настапат. Играчите и управата ја надмудриле полицијата излегувајќи на теренот со дресови во темноцрвени дресови. Знаејќи го ова, навивачите при влегувањето на играчите на теренот и во текот на целиот натпревар екипата ја поздравувале со скандирање „црвени, црвени“.
Имињата на активистите полицијата на Вардарската Бановина долго и детално ги проверувала. Дебармаалци и тука ја надиграле полицијата одбирајќи личности кои не биле компромитирани, а во исто време биле револуционерни дејци. Љубо Ѓурашковиќ, Александар Санде Мицковски, Борис Мисајловски, Киро Ангеловски – Шапкарот, како и синовите на Трајко Георгиевски – Ќорот: Димко Георгиевски и Никола Георгиевски биле првите активисти на новосоздадениот Работнички, а кафеаната „Нада“ долго време била економат и соблекувална на клубот.
Покрај сите проблеми, на клубот му се заканувало и нерегистрирање и поради дејностите на „жолтите синдикати“ односно ЈУГОРАС (Југословенска радничка странка (партија)) која всушност претставувал предавнички синдикат организиран од буржоаската влада која сакала да ги отстрани работниците од суштината на класната борба. ЈУГОРАС бил собир на разни отпадници кои ја имале улогата на растурачи на штрајкови и дејствувале против единството и револуционерноста на работничката класа во тоа време. Во исто време кога Дебармаалци поднеле барање за создавање клуб со име Работнички, ЈУГОРАС поднел исто такво барање за создавање на клуб со истото име. Меѓутоа вистинскиот Работнички покрај љубовта и ентузијазмот на Дебармаалци, веќе ги освојувал и симпатиите на целиот град и тоа бил главен фактор кој придонел барањето на ЈУГОРАС да биде одбиено. Подоцна ЈУГОРАС најпрво правел напори да го стави Работнички под своја контрола со ветувања за материјална помош, а откако оваа понуда била одбиена се обиделе и со закани да ги заплашат Дебармаалци. Сепак, со обемна акција организирана и предводена од Дане Крапчев, клубот успеал да им одолее на овие напади.
Рани почетоци
Натпреварувачката 1938/39 е првата службена сезона на ФК Работнички. Од петте екипи го освоил четвртото место со само еден бод помалку од второпласираната Слога и третопласираниот Рапид. Одиграл осум натпревари од кои победил на четири, а исто толку изгубил. Освоил вкупно осум бодови со гол-разлика 14:11 која всушност била подобра од двете екипи пласирани пред него. Таа сезона победник на Вториот разред била екипата на Олимпија која преминала во повисок ранг.
Веќе во втората своја сезона (1939/40), полетноста и фудбалското знаење Работнички ги докажал во голем стил освојувајќи го Вториот разред во конкуренција на шест екипи. Во десетте натпревари екипата немала ниту еден пораз, само еден нерешен резултат и убедлива гол-разлика 45:6. Освоени биле деветнаесет бодови, шест повеќе од второпласираната екипа. Како првак на Вториот разред, Работнички преминал во најсилната градска лига.
Првенството во сезоната 1940/41 не го доживеало својот крај, а во оние малку натпревари кои ги одиграл Работнички забележал една победа, две нерешени и еден пораз. Дел од првотимците на клубот во тоа време меѓу кои Благоја Мисајловски, Михе Ивановски, Стефан Стефановиќ – Треф, Василие Терзиќ – Кореја, Никола Таневски и други се приклучиле кон активностите на партизанското движење во Македонија па во такви околности за нив фудбалот станал второстепена активност и често отсуствувале од тренинзите и натпреварите.
Покрај гореспоменатите револуционери, за првата екипа во тој период настапувале: Станко Сенковски – Караман, Илија Кокиновски, Коста Ангеловски – Шапкарот, Трајко Николовски, Насте Дуковски, Борис Богоевски – Будо, Крсто Георгиевски, Тошо Венинов, Роман Лечевски, Бошко Димовски – Џамџија, Санде Богоевски, Димче Русјаковски, Бошко Тонев, Милан Качаревиќ, Ване Петровски, Душко Атанасовски, Киро Николовски, Васко Кокиновски, Васе Богоевски, Стевче Попчевски, Мазлам Карабиш, голманот Мумла, Трајче Василевски – Шипош, Анте Андоновски – Кула и секако човекот чие име вечно ќе биде запишано во аналите на клубот, Митко Каварџик кој со сопствени средства ги купил првите дресови на ФК Работнички.
Во овој период Работнички немал изградено игралиште, па тренинзите ги одржувал на полјаните во Дебар Маало. Првото игралиште на клубот се наоѓало кај сегашната барака на Јавното претпријатие за стопанисување со станбен и деловен простор, на плацот на големопоседникот Владан Поповиќ. Овие игралишта биле нерамни тревни терени на кои биле поставени стативи, а натпреварите Работнички ги играл на терените на ССК и Граѓански.
Носејќи ја во себе чесноста како одраз на домашното воспитување и сиромаштијата како белег на тогашните општествено-политички прилики, овие младинци делеле и добро и зло и растејќи заедно се вклопиле во организираниот живот на спортскиот колектив Работнички. Овие оценки биле дадени во написот во весникот „Глас Југа“ (бројот од 1 јануари 1941 година) кој излегувал пред војната во Скопје. Авторот кој се потпишал со иницијалите Б.К. дал позитивна оценка за клубот, велејќи дека младата екипа основана пред само неколку години веќе избила во редот на најдобрите скопски фудбалски екипи. „Во него играат сосема млади играчи, никој не постар од 20 години, работници и пред сè добри другари кои извонредно се сложуваат и меѓусебно почитуваат како на теренот, така и вон него.“
За љубовта кон Работнички и симпатиите кои клубот набрзо ги освоил низ целиот град, зборува и податокот дека пред секој натпревар во продажба биле пуштани преку 1000 влезни билети кои најчесто биле премалку за сите оние кои сакале да го гледаат Работнички. Билетите ги продавале главно во Чаршијата, по дуќаните, кај службениците и работниците кои со тоа директно го помагале клубот. Работнички најмногу приврзаници имал во Дебар Маало кои редовно давале доброволен прилог и плаќале членарина. Од овој крај редовно доаѓале по неколку стотини верни навивачи. Во тие први години била создавана традицијата за верност кон клубот, љубовта кон клубот растела од ден во ден, а се воздигнувало се што Работнички претставувал за народот. Оваа љубов продолжила со несмален интензитет и во тешките години кои следувале, а својата кулминација ја доживеала по ослободувањето. Скопјани се радувале, тагувале, често биле разочарани, но никогаш не го напуштиле својот клуб и неговите спортисти.
Во последните денови на 1939 година било одржано второто годишно собрание на Работнички. На ова собрание во Управниот одбор биле избрани Дамјан Жантев за претседател, Александар Ѓерѓановиќ за прв секретар, Љубо Ѓурашковиќ за втор секретар, Димко Георгиевски за благајник и Димитар Таневски за економ. Жантев бил долгогодишен функционер во клубот, имал своја приватна месарница во Дебар Маало и преку неа клубот го помагал сесрдно. Секретарите Ѓерѓановиќ и Ѓурашковиќ кои биле Црногорци по потекло, живееле во Дебар Маало и биле блиски соработници на Дане Крапчев.
Во овој период Работнички преку Дане Крапчев и секретарите на клубот воспоставил допири со работничките спортски клубови Раднички Крагујевац, Вележ Мостар, Борац Бања Лука и Солин Сплит, меѓутоа до службени пријателски натпревари не дошло поради тоа што активистите на Работнички биле под постојана присмотра од полицијата на Вардарската Бановина. Со цел клубот да не се најде под угнетување на режимот, средбите постојано биле одложувани.
Втора светска војна (1941-1944)
Во месец јуни 1941 година, бугарската национална спортска федерација решила за свои членови да ги прими клубовите од „ослободените земји“. Со ова решение се формирале две нови спортски области со седиште во Скопје и Битола. Работнички, односно сега веќе Свобода, станал член на Скопската спортска област и бил примен во „Прва дивизија“ (прва градска лига) во која уште настапувале Ботев, ЖСК и Вардар Топаана. ФК Македонија станала член на Елитната дивизија (национална лига на Бугарија).