cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Јане Сандански
Јане Сандански и Балканските војни
Но, во меѓувреме во јуни почнува Втората балканска војна и Сандански ја прекинува својата мисија, и се враќа во Софија. По враќањето, тој ја известува владата дека успеал да се договори за заеднички воени дејствија со Албанците против српските окупатори. За да го потопат договорот на Сандански, Србија и Грција веднаш испраќаат свои амбасадори во Албанија, нудејќи им територијални придобивки во замена за откажување од борбата. При овие ветувања Албанците се откажуваат. Во меѓувреме, по Битката кај Кукуш, Бугарите се повлекуваат безредно на север. Тогаш четата на Јане Сандански ја зазема Рупелската Клисура и со тоа ги прекинува врските на грчката војска. Ова овозможува бугарската армија да се прегрупира да се зајакне во Горноџумајско, каде ги запрела Грците. По Втората балканска војна и поделбата на Македонија Сандански се повлекува во Бугарија.
Амнестија
- 'Законот за простување на македонските револуционери''.
По Балканските војни, Сандански се вклучил во политичкиот живот на Царството Бугарија. Иако прифатил добар дел од теоријата на социјализмот, не станал социјалист.
Пред 1912 година, Сандански клонел кон Либералната партија на Васил Радославов. Меѓутоа, по дефинитивната поделба на Македонија и поразот на Бугарија во Втората балканска војна, Радославов предводел една коалициска влада и се залагал за зближување на Бугарија со Тројниот Сојуз.
Оваа политика предизвикала разочарување кај Сандански. Подоцна поранешните серчани, кои веќе биле бугарски граѓани, го поткрепувале Александар Малинов.
Во 1913 година се одрежале избори за бугарското народно собрание, а серчани и струмичани ја поддржале списокот на Демократската партија и нивните кандидати. Во јули 1914 година, по иницијатива на Демократската партија, Народното собрание го изгласал т.н. Законот за простување на македонските револуционери. По амнестијата, Јане имал средба со Павел Делирадев на која истакнал:
За овие случувања, Ванчо Ѓорѓиев истакнува: ''Евидентно, Сандански со своите ставови бил голема пречка за бугарската политика кон Македонија. Оттука бугарскиот прогон против него бил неминовен. Убиството на Сарафов и Гарванов послужило како параван за официјализирање на прогонот. Подоцнежната амнестија на Сандански, прокламирана со Законот за простување на македонските револуционери... претставува само пародија''.
Заговорот против Фердинанд
"Некаква историја пишуваат оние револуционери (врховистите од Софија) и не се срамат да прескокнат цели настани само поради тоа што треба да го спомнат омразеното име на палачот Јане Сандански. Тој не постои за нивната историја. Епохата и борбите, кои ги создаде тој заедно со своите приврзаници, исто така не постојат. Населението кое како бог го сакаше својот Старик и трчаше по него и неговите другари со занес и во голем број како што ретко голем општествен деец можел да собере околу себе и да го приврзе за себе, за револуционерните историчари исто така не постои. Неговиот надгробен крст го гледаме исправен и во самата историја."
- Димо Хаџи Димов
Во есента 1914 година, во полниот разгор на австриско-српскиот судир, кога Пиринска Македонија била во составот на Бугарија, мнозина македонски револуционери и Јане Сандански, токму во подготовките и почетокот на четнички акции во Македонија под Србија и Грција под раководство на ВМРО на Александров, биле во своите родни краеви во Македонија под Бугарија, или во Софија. Во тоа време Јане Сандански главно живеел во Мелник, како легален граѓанин. Во периодот од есента 1914 и зимата и пролетта 1914/1915 година имало чести средби помеѓу Сандански и македонските револуционери. Тие дискутирале околу неколку најболни прашања, и тоа: прво, за политиката на Фердинанд и неговиот круг кои готвеле нова авантура за Македонија, со цел да ја завладеат во целост, второ, за страдањата на Македонците под српскиот и грчкиот терор и нивното масовно мигрирање во Бугарија и трето, за очајната положба во која се нашле македонските емигранти во Бугарија, речиси без никаква егзистенција. Тргнувајќи од таквата неснослива положба во која се нашол македонскиот народ, овие револуционери барале начини како да ја сопрат новата реваншистичка војна и интервенционистичката четничка акција.
Јане Сандански и неговите соборци решиле да се организираат преку собирање на свои приврзаници и евентуални прогресивни сојузници за борба против политиката на Фердинанд и на неговите помагачи во лицето на владата на Радославов. Сандански и неговите другари се поврзале со некои одрински револуционери, кои во однос на реваншистичката големобугарска политика имале исти погледи, барајќи патишта и начини по кои да се избегнат нови катастрофи и разурнувања. Сметајќи го Фердинанд за носител на политиката на погроми и катастрофи, одлучиле Фердинанд да биде ликвидиран и новиот режим во Бугарија да биде прокламиран во името на народновластието и против империјалистичката војна и реваншот. Ликвидацијата на Фердинанд требало да ја извршат македонските и тракиските револуционери, додека воведувањето на народовластието требало да го спроведат политичките партии на Бугарија, кои зад себе имале поголема маса приврзаници.
Заради преговори со водачите на политичките партии во Бугарија била избрана тричлена делегација во состав: Јане Сандански - претставник на македонските револуционери, Михаил Герџиков - претставник на одринските и Крсто Станчев - претставник на бугарските новинари и општественици - левичари. Разговорите со водачите на политичките партии во Бугарија дале поразителни резултати. Дел од нив биле вчудовидени, дел уплашени, а дел малодушни и не го одобрувале тој, според нив, анархистички чин. Најголемо изненадување, според пишувањето на Михаил Герџиков, им приредил бугарскиот егзарх Јосиф I кој пред изненадената делегација: ги заредил лошотиите кои Фердинанд ѝ ги нанел на Бугарија... и дека истиот сè додека е жив „нема да дозволи на бугарските воени и граѓански водачи да се еманципираат од неговото (Фердинандовото б.н.) туторство, од неговото влијание, од моралниот гнет во кој ги држел" . И затоа, на крајот, егзархот рекол: Благословена да е раката која ќе го кутне Фердинанда. Кој ќе го стори тоа ќе биде најголем добротвор на Бугарија . И покрај ваквиот став на егзархот, на Сандански му станало јасно дека акцијата на неговите и тракиските истомисленици останала тесен заговор без поширока политичка поддршка.
Бугарските владејачките фактори веќе разбрале за планираната акција и започнале со прогон и затворање на луѓето кои го планирале убиството на Фердинанд, односно кои се приклучиле кон обидот да се изгради блок од претставници на разни граѓански политички партии што го поддржувале ликвидирањето на Фердинанд. По тој повод биле обвинети и затворени и Александар Стамболиски, водачот на Бугарскиот земјоделски национален сојуз и други видни бугарски општественици. Ова се совпаѓа со Валандовската афера, на кои настани Сандански бил огорчен противник.
Убиството на Сандански
"Одвај ли може да дојде под сомневање како фактот дека убиството е извршено од политички побуди, така и тоа дека в гроб легна извонредно силна и крупна фигура, можеби една од најблескавите фугури кои во последните две децении работеа на Балканот."
- Василиј Василевич Водовозов
На 20 април 1915 година, Сандански заминал од Роженскиот манастир за Неврокоп. По пат преспал во родното село Влахи. Следното утро продолжил сам, без придружба и заштита. Кај месноста Блатата, била поставена заседа и бил отворен оган врз него. Јане Сандански паднал од коњот и ја скршил ногата, меѓутоа престрелката продолжила. Нападот бил извршен од околу седум до осум души вооружени со пушки. Напаѓачите биле од неврокопската реонска чета на ВМРО на Тодор Александров. Еден од нив успеал од зад грб да го застрела Сандански. Според некои извори, организатор на убиството на Сандански бил Стојан Филипов, а како физички убиец се посочува Андон Качарков. Подоцна судот ги ослободил поради недостиг на докази. Јаневото тело било пронајдено од еден караван, по што било пренесено во Роженскиот манастир. На околу 200 метри источно од овој манастир се наоѓа црквата ''Св. Св. Кирил и Методиј'' изградена во 1914 година, под ктиторство на самиот Сандански. Во близината на црквата се наоѓа неговиот гроб, а на надгробна мермерна плоча се читаат неговите зборови:
По известувањето за заговорот против него, Фердинанд веројатно ја поддржал идејата Јане да биде ликвидиран, но на погребот испратил венец кој бил поставен од Јонко Вапцаров. Во своите спомени, Ванчо Михајлов приложува едно писмо за кое тврди дека е испратено од Иван Балабанов. Од него дознаваме: ''Не беше за мене тајна дека Сандански влегуваше многу често во Дворецот (т.е. кај Фердинанд) преку северната врата и мене ми правеше впечаток дека таму влегуваше со револвер во џебот... Дали тој се сметал за лошо платен за тоа што го извршувал и станал непријател на Фердинанд ќе можете вие подобро да оцените... Чудни се - да го употребам најмекиот израз - тие средби на Сандански со царот, - тој Сандански, кој се истакнуваше како заколнат непријател на врховизмот... Голема недоумица и сомничави прашања кај многу современици предизвикувал фактот што цар Фердинад испратил венец за да биде положен врз гробот на Сандански, наскоро откако бил убиен. Венецот е положен од Иван Вапацаров, родум од Банско (таткото на поетот Никола Вапцаров, четникувал во четата на Ј.Сандански б.н). Самиот Вапцаров повторуваше дека таа работа никако не може да ја разбере - цар Фердинанд испраќа венец за Сандански...''.
Дарко Митревски во својата колумна под наслов Санданиста! истакнува: ''Кој точно стои зад убиството на првенецот на републиканската мисла и огорчениот антимонархист, можеме само да нагаѓаме. Извесно е дека кнезот (во тоа време веќе цар) Фердинанд бил меѓу првите што испратиле венец на неговиот гроб. А како што рекол дон Вито Корлеоне: Варди се од оној што прв ќе ти изрази сочувство''.
На 15 април 1915 година весникот Народ, под наслов Јане Сандански убиен, напишал: ''Сандански претставуваше во својот карактер едно високо совпаѓање на смелост и далеквидост, на благородството и непроменлива тврдост, на здрав практички разум и на пламено револуционерно чувство. Тие негови квалитети беа направиле од него еден предводник на револуцијата што го слушаат и што без прекин го следат сите, кои го сакаат и неминовно го засакуваат сите што вистински го познаваат како човек и револуционер. И не е лесно да се класифицира еден самостоен општественик, еден оригинален ум, еден голем човек каков што беше Сандански. Не би се рекло дали смееме да го наречеме демократ или социјалист... Но во целост тој беше она што беше, тој беше Сандански. Колку и да позајмуваше од лево, тој беше самосвесен и самобитен создател на едно самостојно револуционерно движење, кое фаќаше длабоки корени во свеста на поробениот македонски народ''.
Чествување
"Околу името на Сандански - уште во времето на животот - грее орелот на легендата. Но тоа е легенда неоптоварена со елементи на митоманија и ослободена од секаква апстрактност. Легенда, која крие во себе еден целосно непринуден масовен пиетет кон човекот што во својата длабоко свесна револуционерна повест знаеше да биде и беше незаменлив народен предводник. И не е никаква иронија што неуморниот борец против тиранијата на султани и цареви ја доби симболичната определба - Пирински цар. И во неа стана сенародна легенда. Определувајќи го така - народот го потцртуваше неговото превосходство над крунисаните туѓинци. Превосходство на оној чие живеење се оствари како длабоко слевање со народот."
- Димитар Митрев
Веднаш по ослободувањето и создавањето на современата македонска држава, македонскиот народ му одал видно признание на својот голем син. Јаневата личност и дело, редовно се одбележува на свечените академии и други собири, во печатот, радиото и телевизијата. Голем број на училишта, улици, културно-уметнички друштва го носат неговото име: СУ „Јане Сандански“ - Струмица, СУ „Јане Сандански“ - Битола, ЖС „Јане Сандански“, ОУ „Јане Сандански“ - Чаир и др. Во Македонија тој се слави како еден големите чинители во создавањето на македонската национална држава.
Во 2011 година, бил поставен споменик на Јане Сандански во истоимена населба во скопската општина Аеродром, Скопје. Споменикот е излеан е во бронза, а идејното решение е на авторот Гоце Давидов. По повод дваесет години од прогласувањето на независноста на Република Македонија бил официјално отворен Музејот на македонската борба, во кој меѓу останатото се наоѓа и една восочна фигура на Сандански. Во Бугарија Јане се смета за еден од контроверзните бугарски револуционери. Во периодот помеѓу 1944-1957 година од страна на бугарската држава бил почитуван како македонски национален херој. Во Бугарија во чест на Јане во 1949 година е преименуван градот Свети Врач во Сандански. На неговиот гроб во Роженскиот манастир се организираат комеморативни настани по повод годишнината од неговата смрт. Во научната историографија се објавени поголем број на документи и друг пишан материјал за животот и револуционерната дејност на Јане, придружени со по некоја фотографија како историско-илустративен изворен материјал. Денес, науката располага со мал број на тридимензионални предмети што му припаѓале на Јане Сандански. Во Музејот на Македонија се чуваат и се заштитуваат неколку предмети кои му припаѓале на овој македонски револуционер.
Спомени, биографии, архивски материјали и печат
" Јас повеќепати сум се среќавал со Сандански во различни моменти од неговиот живот. Малкумина луѓе на Балканскиот Полуостров ми имаат оставено таков силен, таков целосен и таков длабок впечаток каков што ми има оставено овој поборник за македонската независност. Од него зрачеше најпотполна храброст, самоконтрола, и огромна, непоколеблива енергија. Се чувствуваше дека со својот тивок, длабок глас, тој умее да дава наредби, кои во критичните моменти никој не се решаваше да не ги исполни. Неговото огромно честољубие беше совршено видливо… Макар што му недостигаше сериозно образование, тој беше човек со голем ум, со превосходно познавање на Македонија и македонскиот народ, и со истенчено чувство да се ориентира во политичките прашања на секој даден момент. Сред македонското селанство, Сандански уживаше огромна популарност…"
- Василиј Василевич Водовозов
Јане Сандански како еден од главните двигатели на македонското револуционерно движење во голема мера го привлекол вниманието на македонската и странската историографија, особено бугарската. Тој како револуционер и човек оставил длабоки траги во македонската и балканската стварност и силно ехо кај неговите следбеници. За неговиот живот и револуционерна дејност се објавени повеќе дела во македонската и странската историографија. За Јане пишувале и неговите најблиски соработници во нивните спомени. Името и делото на Јане се содржи во разни документи, заеднички усвоени програми, решенија, писма, кои можат да послужат како изворен материјал за историјата на Македонија и Сандански. Во текот на Јаневата револуционерна активност биле печатени повеќе весници кои биле органи на неколку организации и политички партии: Револуционерен лист, Конституциона зора, Македонски глас и др.
По повод 90 години од убиството на Јане Сандански во Скопје на 20 и 21 октомври 2005 година бил одржан научен собир под наслов: Јане Сандански и македонското ослободително дело, nа собирот биле поднесени реферати и соопштенија кои подоцна биле поместени во истоимен зборник, објавен во 2007 година. Во овој научен зборник беа објавени неколку нови документи кои открија нови сегменти од револуционерната дејност на Јане кои дотогаш беа непознати во историската наука. Од овој зборник може да се издвои статијата Јане Сандански и посебноста на Македонија и Македонците од Ванчо Ѓорѓиев. Овој автор објавува повеќе документи и други публикации поврзани со дејноста на Јане. Меѓу нив е и написот на д-р Карло Блинд објавен во лондонскиот Пал мал газета на 5 јули 1905 година. Во написот, меѓу останатото, дознаваме дека:
Ако се анализираат бугарските публикации, од релативно поново време, може да се заклучи дека тие се контрадикторни и противречни. Речиси истовремено бугарските автори го оценуваат Јане како една од најспорните фигури во македонското ослободително движење, личност која е виновна за започнувањето на физичките пресметки помеѓу македонските револуционери. Бугарските автори не забораваат да му дофрлат: Дејноста на Јане роди (македонски б.н) национален сепаратизам, познат како македонизам, којшто дава отровни плодови и до денес. Меѓутоа, бугарскиот историчар Цочо Билјарски има сосема различни погледи. Тој во предговорот на Јане Сандански: Спомени објавени во 2007 година истакнува: ''Децении веќе личноста и делото на бугарскиот револуционер Јане Сандански ја возбудува нашата и странската јавност. Неговото име се користи како знаме на антибугарската пропаганда, поради непознавањето не само на неговото дело, туку и на неговите спомени, како и на сеќавањата на неговите другари и соборци... Интересно во овој случај е дека еден од најкоравите и непопустливи Бугари, дисциплиниран до педантизам, ригорозен кон другите, но уште повеќе строго кон себе, стана знаме на антибугаризмот и на македонизмот''.
Поврзано
Петар Сандански
20 Лебед
20 Лебед — единечна, портокалова ѕвезда во северното соѕвездие, Лебед. Станува збор за темна ѕвезда, но може да се забележи со голо око со привидна ѕвездена величина од ,03. Растојанието до 20 Лебед е пресметано од промената на паралаксата од, што одговара на растојание од 202 светлосни години. Се приближува кон Сончевиот Систем со околусончева радијална брзина од.
Коен Кастелс
Коен Кастелс (роден на 25 јуни 1992 година) — белгиски фудбалер, голман на и на белгиската репрезентација.
Клупска кариера
Кастелс играл во младинските состави на Бетекома и Генк. Во 2011 година се преселил во германскиот Хофенхајм. Дебитирал на голот на Хофенхајм во Бундеслигата во 2012 година. Во текот на 2015 година, тој бил позајмен во Вердер од Бремен. Од 2015 година бил прв голман во Волфсбург.
Репрезентативна кариера
Тој настапил за белгиската репрезентација од 2011 до 2013 година. Тој бил на пошироката список на белгиската репрезентација за Светското првенство 2014 година. Мартин Мартинез го рангирал меѓу 23 белгиски играчи за Светското првенство во 2018 година. во Русија.
NGC 1160
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1160 се споменува и како UGC 2475, MCG 7-7-14, CGCG 540-27, KCPG 86A, IRAS 02579+4445.
Откривање
Објектот е откриен на 7 октомври 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1160 е од видот Scd. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 1160 има привидни димензии од 1,5' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 1 м 13,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 44° 57' 20". Положбениот агол на објектот е во износ од 50°.
Други поделби
Проучување на NGC 1160 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 11403. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 63; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2859. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1618.
NGC 3076
NGC 3076 — спирална галаксија во соѕвездието Водна Змија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3076 се споменува и како ESO 566-34, MCG -3-26-2, PGC 28769.
Откривање
Објектот е откриен на 12 февруари 1836 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3076 е од видот Sab. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,1 m/лм2. NGC 3076 има привидни димензии од 1' х 0,9'.
Други поделби
Проучување на NGC 3076 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 28766. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 324; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6049. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 689.
Механорецептор
Механорецепторот или пресорецепторот е рецептор (примател) кој одговара на притисок или шинување. Овие рецептори се наоѓаат на крајот од невронот.
Функција
Механорецепторите го овозможуваат осетот за допир, притисок, вибрација, проприоцепција и други. Тие можат да се поделат и врз основа на нивната адаптација. Кога еден механорецептор прима нервен стимул, тој започнува да праќа импулси или дејствен потенцијали до мозокот (колку е посилен стимулот, толку е повисока честотата). Какои и да е, невронот по некое време ќе се адаптира на константен (статичен) стимул. Рецепторите што се адаптираат брзо се наречени фазни. Оние рецептори кои се бавни во враќањето во нивната основна импулсна состојба се наречени тонични рецептори. Фазните учествуваат во осетување на текстура, вибрации и слично, додека тоничните осетуваат температура и проприоцепција.
Во преносот на нервниот стимул до мозокот, аферентниот неврон ја пренесува пораката преку синапсата во таламусот до соматосензорната кора.
Летни олимписки игри 1896
Летните олимписки игри 1896 се одржале во Атина како први модерни олимписки игри. Игрите се одржале од 6 април (понеделник) до 15 април (среда).
Церемонијата на свеченото отворање се одржала на стадионот Панатинаикон, а за отворени игрите ги прогласил грчкиот крал Георги I. На игрите се натпреварувале 241 спортист од 14 земји во 9 спортови и во 43 дисциплини.
Најзначајно натпреварување за Грците била маратонската трка, во којашто победил грчкиот натпреварувач Спиридон Луис. Најуспешен натпреварувач на игрите бил германскиот борач и гимнастичар Карл Шуман, кој освоил 4 златни медали.
Распоред на натпревари
! април ||width=60| 6. ||width=60| 7. ||width=60| 8. ||width=60| 9. ||width=60| 10. ||width=60| 11. ||width=60| 12. ||width=60| 13. ||width=60| 14. ||width=60| 15. ! април || 6. || 7. || 8. || 9. || 10. || 11. || 12. || 13. || 14. || 15.
Земји-учеснички
Концептот на државни репрезентации не играл голема улога во Олимпиското движење, сè до Меѓуигрите 10 години подоцна, иако во многу извори се наведува националноста на натпреварувачите во 1896, како и список на земји по бројот на освоени медали. Меѓународниот олимписки комитет дава бројка од 14 земји-учеснички, но не наведува кои биле тие земји. најверојатно, овие 14 се оние коишто биле признаени од страна на МОК. Во некои извори се споменуваат 12, исклучувајќи ги Чиле и Бугарија; во други се наведуваат 13, вклучувајќи ги претходните две, но исклучувајќи ја Италија. Египет, исто така, понекогаш се вклучува поради учеството на Дионисиос Касдаглис. Белгија и Русија пријавиле свои натпреварувачи, но се откажале.
Женска конкуренција
На жени не им било дозволено учество на Летните олимписки игри 1896. Сепак, жена по име Стамата Ревити, мајка на 17-месечно дете, ја истрчала маратонската трка на 11 април, ден по одржувањето на официјалната трка. Но и покрај тоа што не и било дозволено да настапи на игрите, таа имала сведоци за да може да го потврди постигнатото време од 5 часа и 30 минути. Ревити настојувала да го поднесе овој резултат до Грчкиот олимписки комитет, надевајќи се дека нејзиното остварување ќе биде признаено. До денес не се пронајдени ниту нејзините извештаи, ниту пак документи од страна на Комитет како поткрепа на нејзиното достигнување.
Нитрилна гума
Нитрилната гума, позната и како нитрилна бутадиенска гума, NBR, Buna-N и акрилонитрилна бутадиенска гума, е синтетичка гума добиена од акрилонитрил (ACN) и бутадиен. Трговските имиња на ова соединенија се Perbunan, Nipol, Krynac и Europrene. Нитрилната е невообичаена по тоа што е отпорна на масло, гориво и други хемикалии.
NBR се користи во автомобилската и аеронаутичката индустрија за производство на црева за ракување со гориво и масло и самозапечатувачки резервоари за гориво. Се користи во јадрената индустрија за производство на заштитни ракавици. NBR е стабилна на на температури од -40 to 108 °C и тоа ја прави идеален материјал за аеронаутички апликации. Нитрил бутадиен исто така се користи за производство на производи кои се добиваат во калапи, обувки, лепила, заптивки, сунѓери, проширени пени и патосници.
Се користи како материјал за еднократна употреба за лабораториски ракавици, чистење и испитување. Нитрилната гума е поотпорна од природната гума на масла и киселини и има супериорна цврстина, но има помала флексибилност.
Историја
Нитрилната гума е развиена во 1931 година во БАСФ и Баер. Првото комерцијално производство започнало во Германија во 1935 година
Својства
Суровината е типично жолта, иако може да биде и портокалова или црвена нијанса, во зависност од производителот. НNBR има добра отпорност на минерални масла, растителни масла, бензен/бензин, обични разредени киселини и алкали.
Важен фактор во својствата на NBR е односот на акрилонитрилните групи со групите на бутадиен, познат како содржина на ACN. Колку е помала содржината на ACN, толку е помала температурата на стаклестата транзиција. Од друга страна, колку е поголема содржината на ACN, толку подобра отпорност полимерот ќе има на неполарни растворувачи. Повеќето апликации кои бараат отпорност на растворувачи и флексибилност на ниски температури бараат содржина на ACN од 33%.
Примени
Употребата на нитрилната гума вклучува ракавици за еднократна употреба не-латекс, ремени за пренос на автомобил, црева, О-прстени, дихтунзи, заптивки за масло, V ремени, синтетичка кожа и обвивка за кабли. NBR латексот може да се користи и при подготовка на лепила и како врзивно средство за пигмент.
Хидрогенизирана нитрилна бутадиенска гума (HNBR)
Хидрогенизирана нитрилна бутадиенска гума (HNBR) се произведува со хидрогенизација на NBR. Со тоа се отстрануваат олефинските групи, кои се ранливи на разградување од различни хемикалии, како и од озон. Типично, Вилкинсоновиот катализатор се користи за промовирање на хидрогенизацијата. Нитрилните групи не се засегнати. Степенот на хидрогенизација го одредува видот на вулканизација што може да се примени на полимерот.
Карбоксилирана нитрилна бутадиенска гума (XNBR)
Алтернативна верзија на NBR е карбоксилирана нитрил бутадиен гума (XNBR). XNBR е терполимер на бутадиен, акрилонитрил и акрилна киселина. Присуството на акрилна киселина воведува групи на карбоксилна киселина (RCO2H). Овие групи овозможуваат вкрстено поврзување преку додавање на адитиви на цинк (Zn2+). Карбоксилните групи се присутни околу 10% или помалку. Покрај овие јонски вкрстени врски, се применува традиционална вулканизација на сулфур.
Стандарден модел
Стандарден модел — теорија во честичната физика која се занимава со електромагнетните, слабо и силно јадрено заемодејство, преку овие заемодејства се разгледува движењето на познатите субатомски честички. Се развива како теорија цо подоцнежната половина од XX век како заеднички напор на научниците од целиот свет. Моменталниот запис е завршен во средината на седумдесеттите години на минатиот век по експерименталната потврда за постоењето на кварковите. Оттогаш, откриени се горен кварк (1995), тау неутрино (2000) и неодамна откриениот Хигсов бозон (2013), со што се потврди веродостојноста на стандардниот модел. Поради својата успешност да ги објасни големиот број на резултати од опити, стандардниот модел се смета на некој начин како „теорија на скоро сè“.
Стандардниот модел за малку не е целосна теорија на основните заемодејства. Не ја вклучува во себе целата теорија за гравитацијата како што е опишана од општата теорија за релативноста, или да го објасни забрзувачкото ширење на универзумот (опишано преку темната енергија). Во моделот нема важечки честички на темната материја кои ги поседуваат сите својства добиени преку наблудување и космологијата. Исто така не ги вклучува неутринските колебања (и нивните маси различни од нула). Иако за стандардниот модел се верува дека теориски е само-одржлив и успеал да потврди голем дел а воедно и да предвиди голем дел од експерименталните предвидувања, сепак некои појави остануваат необјаснети.
Развојот на стандардниот модел беше поттикнувана од теориските и експериментални физичари. За теоретичарите, стандардниот модел е основа за квантната теорија за полето, која поседува голем дел од физиката вклучувајќи ги тука и спонтаното нарушување на симетријата, аномалиите, нерастројното однесувањеитн. Се користи како основа за добивање на егзотични модели кои вклучуваат хипотетички честички, екстрадимензионалност и објаснување на симетриите (како што е суперсиметријата) со цел да се објаснат резултатите од опитите со понакви стандардни модели, како што се постоењето на темната материја и неутринските колебања.
Историска позадина
Првиот чекор кон создавање на стандардниот модел беше откритието за поврзување на електромагнетното и слабите заемодејства од страна на Шелдон Глешоу во 1961 година. Во 1967 година Стивен Вајнберг и Абдус Салам го вклучија Хигсовиот механизам во Глешоувата електрослаба теорија, до што истата ја доби современта форма.
За Хигсовиот механизам се верува дека го објаснува создавањето на масите на сите елементарни честички во стандардниот модел. Тука се вклучени и масите на W и Z бозоните и масите на фермионите, т.е. на кварковите и лептоните.
Теоријата за силното заемодејство, за чие создавање придонесоа многу научници, ја доби својата современа форма во периодот околу 1973–74 година, кога опитите потврдија дека хадроните се составени од кваркови со дробни полнежи.
Преглед
Во денешницата, материјата и енергијата се најдобро разбрани преку кинематиката и заемодејствата на елементарните честички. До денес, физиката ги има објаснето законите кои го определуваат однесувањето и заемодејството на сите познати форми наматерија и енергија до најмалиот збир на основни закони и теории. Најголемата цел на физиката е да најде „заедништво“ кое би ги обединило сите теории во една сеопфатна теорија на сè, во која би влегле сите познати закони и од кои однесувањето на целата материја и енергија би се изведувале.
Содржина од честички
Стандардниот модел вклучува членови на неколку класи на елементарни честички (фермиони, баждарни бозони и Хигсовиот бозон), кои можат да се разликуваат едни од други по одредени одлики, како што се бојата полнежот итн.
Фермиони
Стандардниот модел вклучува 12 елементарни честички со спин-½ познати како фермиони. Според спин-статистичката теорија, фермионите се покоруваат на Паулиевиот принцип. Секој фермион има соодветна античестичка.
Фермионите во стандардниот модел се класифицирани според тоа како заемодејствуваат (или пак, според полнежот кој го поседуваат). Постојат шест кваркови (горен, долен, волшебен, чуден, врвен, длабински), и шест лептони (електрон, електронско неутрино, мион, мионско неутрино, тау, тау неутрино). Паровите од секоја класификација се групирани заедно за да создадат семејство, со соодветните честички кои иммат слично физичко однесување (погледај во табелата).
Одредувачко својство на кварковите е дека тие поседуваат обоен полнеж, и поради ова, заемодејствуваат преку силното заемодејство.појавата наречена конфајмент ги прави кварковите постојано (или мошне брзо по големата експлозија) сврзани еден со друг, создавајќи обоено-неутрални композитни честички (хадрони) кои содржат или кварк или антикварк (мезони) или трикваркните (бариони). Познатите протон и неоутрон се два бариони со најмала маса. Кварковите исто така поседуваат електричен полнеж и слаб изоспин. Па поради ова тие заемодејствуваат со други фермиони кои се електромагнетни и преку слабото заемодејство.
Останатите шест фермиони не носат обоен полнеж и се наречени лептони. Трите неутрино честички немаат електричен полнеж, па нивното влијание е под влијание на слабата јадрена сила, поради што истите се познати по тешкотијата и трудот потребен за истите да се забележат. Како и да е, поради поседувањето на електричен полнеж, електронот, мионот, и тауто сите заемодејствуваат електромагнетен.
Секој член на семејството има поголема маса во споредба со соодветните честичките од пониските семејства. Првото семејство на честички кои поседуваат полнеж не се распаѓаат, па затоа сета обична (барионска)материја е составена од овакви честички. Познато е дека сите атоми имаат електрони кои се движат околу атомското јадро составени од горен и долен кварк. Второто и третото семејство на честички кои поседуваат полнеж, се распаѓаат за многу куси временски периоди, и истите можат да се набљудуваат само при средини во кои имамаме присуство на високи енергии. Неутрината од сите семејства не се распаѓаат, и патуваат низ универзумот, но ретко стапуваат во заемодејство со барионската материја.
Баждарни бозони
Кај стандардниот модел, баждарните бозони се дефинирани како носители на силата која ги одредува силното, слабото и електромагнетното заемодејство.
Заемодејствата во физиката се начините на кои честичките влијаат на другите честички. Во макроскопско ниво, електромагнетизмот овозможува честичките да заемодејствуваат една со друга преку електричното и магнетното поле, и гравитацијата која дозволува честичките со маса да се привлекуваат едни со други во согласност со Ајнштајновата теорија за општата релативност. Стандардниот модел објаснува сили кои се последица од честичките на материјата или размена на честички, познати под името „силопосредствени честички“ (строго речено, ова се случува само кога се користи „приближен метод“ познат како теоријата на растросјството). Кога се случува замена на силопосредствена честичка, на макроскопско ниво последиците се еднакви на сила која влијае на двете честички, па токму поради ова за честичката се вели дека посредувала (т.е., била застапник) на таа сила. Пресметките на Фејнмановиот дијаграм, кои се графички прикази на приближноста на теоријата на растројството, предизвикува „силопосредствените честички“, кога истите се разгледуваат при високоенергетски опити на расејување да се во согласност со овие податоци. Како и да е, теоријата на растројството (a со неа и „силопосредствените честички“) не се во согласност во останатите ситуации. Такви случаи се квантната хромодинамика, врзани состојби и солитоните.
Баждарните бозони во стандардниот модел поседуваат спин (како и честичките на маттеријата). Вредноста на спинот е 1, со шро тие се бозони. Поради ова својство, тие не се покоруваат на Паулиевиот принцип кои ги опфаќа фермионите: па така бозоните (на пример фотоните) немаат теориска граница на нивната просторна густина (број во единица волумен). Различните видови на баждарни бозони се опишани подолу.
Заемодејствата меѓу сите честички опишани од стандардниот модел се збирно прикажани на десно во овој пасус.
Хигсов бозон
Хигсовата честичка е масивна скаларна елементарна честичка опишана теориски од Роберт Брут, Франсоа Англер, Питер Хигс, Џералд Гуралник, Карл Ричард Хаген, and Том Кибл во 1964 година и е еден од најзначајните честички во стандардниот модел. Не поседува спин, и поради оваа причина е класифициран како бозон (како баждарните бозони кои имаат целобројни спинови).
Хигсовиот бозон игра важна улога во стандардниот модел, на тој начин што ја објаснува масивноста на останатите елементарните честички, но не и за фотоните и глуоните. Подетално, Хигсовиот бозон објаснува зашто фотонот нема маса, додека пак W и Z бозоните се доста масивни. Масите на елементарните честички и разликата меѓу електромагнетизмот (посредувано преку фотонот) и слабата сила (посредувана преку W и Z бозоните), се од критична важност во многу погледи на градбата на микроскопската (а со тоа и макроскопската) материја. Во електрослабата теорија, Хигсовиот бозон ја создава масата на лептоните (електрон, миони и тау ) како и масата на кварковите. Бидејќи и Хигсовиот бозон е масивен, истиот мора да заемодејствува со себеси.
Бидејќи Хигсовиот бозон е многу масивна честичка и истовремено се распаѓа моментално по нејзиното создавање, и настанот може да се набљудува и сними само во високоенергетски забрзувачи на честички. Опитите за потврдување и утврдување на природата на Хигсовиот бозон со помош на Големиот хадронски судирач (LHC) во CERN започнаа во 2010 година, и беа извршувани во Фермилабовиот Теватрон сè до неговото затворање во 2011 година. Математичката постојаност на стандардниот модел побарува секој механизам способен за создавање на масата на елементарните честички да стане очигледна со енергии поголеми од 1.4 ТеВ затоа, LHC (беше дизајниран да судрува два протонски зраци со енергии од 7 до 8 ТеВ) беше изграден со цел да се одговори на прашањето дали постои Хигсовиот бозон.
На 14 Март 2013 година бешњ потврдено постоењето на Хигсовиот бозон.
Целосно пребројување на честичките
Броењето на честичките по правило се разликува меѓу честичките нивните античестички, меѓу разните обоености на кварковите и глуоните, бројноста се сведува на 61 елементарна честичка.
Создавање на стандардниот модел Лагрнжијан
Технички, квантната теорија за полето ја определува математичката рамка на стандардниот модел, во која Лагрнжијанот ја контролира динамиката и кинематиката на теоријата. Секој вид на честичка е опишана во со поимите на динамичките полиња кои се шират низ време-просторот. Создавањето на стандардниот модел снапредува следејќи го модерниот метод на повеќето теории за полиња: првично се задава збир на на симетрии на системот, и потоа со запишување на повеќето општи ренормализациони Лагранжијани од сопственото честично (поле) со содржина која ги набљудува овие симетрии.
Естонско национално движење
Естонското национално движење, традиционално познато во историографијата како период на будење (Ärkamisaeg) — историски, политички и културен процес на кој Естонците стануваат свесни за себе како нација со право на самоопределување. Процесот започнал во 19 век, кога Естонците добиле одредени граѓански права за време на реформите во Руското Царство и продолжил до независноста на Естонија во 1918 година и создавањето на сопствена држава.
Стандарден модел
Создавање на стандардниот модел Лагрнжијан
Сеопфатна Поанкареова симетрија е основата за сите реалтивистички квантни теории за полето. Се состои од познатите транслациона симетрија, вртежна симетрија и инерцијалната референтна рамка во инваријантост во споредба со специјалната теорија за релативност.локалноста SU(3)×SU(2)×U(1) баждарна симетрија е внатрешната симетрија која и всушност го определува стандардниот модел. Грубо, трите чинители на баждарната симетрија даваат можност за создавање на трите основни заемодејства. Полињата се во различни групи на симетрии на стандардниот модел (види табела). По запишувањето на повеќето Лагранжијани, се забележува дека динамиката зависи од 19 параметри, чие бројчени вредности се утврдени опитно. Овие параметри се запишани во погоренаведената табела (забелешка: Хигсовата маса е 125 ГеВ, силата на сврзување на Хигсовите е λ ~ 1/8).
Естонско национално движење
Развојот на културниот идентитет го започнале естонските интелектуалци со промоција на традиционалната народна култура. Патриотизмот се пеел во литературни, музички и други дела. Постоечкото самоозначување на Естонците „луѓе на земјата“ било заменето со терминот „Естонски народ“. Националното будење било потпомогнато од масовното образование на естонски јазик.
Стандарден модел
Квантно хромодинамичен дел
Квантно хромодинамичем (КХД) дел ги објаснува заемодејствата меѓу кварковите и глуоните, со помош на симетријата SU(3), добиена од Ta. Бидејќи лептоните не заемодејствуваат со глуоните, не се од интерес за овој дел. Дираковиот Лагражијан за кварковите поврзан со полињата на глуоните е определана со:
Естонско национално движење
Политичката борба против германската доминација и русификација се потпирала на урбанизацијата во гувернерот на Естланд. Во 1905 година и подоцна се одржале масовни антивладини демонстрации на работници и селани. По револуцијата од 1917 година и последователната германска окупација и граѓанска војна на територијата на поранешнотот Руско Царство, Естонците ја прогласиле својата независна држава и успеале да ја одбранат во вооружена борба против руските болшевици и балтичките Германци.
Историска позадина
Во историјата, географската положба и малото население не им дозволувало на Естонците да ја одбијат инвазијата на странците. Поради ова, нивната безбедност и физичка егзистенција биле постојано загрозени. Затоа, националната самосвест на Естонците била насочена кон самоодржување на нацијата.
Укинувањето на крепосништвото на почетокот на 19 век во балтичките провинции, а потоа аграрните реформи и развојот на образовниот систем под царот Александар II во втората половина на векот, придонеле за појавата на естонското национално движење. Во 1860-тите, на територијата на Естонија започнало масовното откупување на фарми од земјопоседници од страна на селаните. До крајот на 19 век, повеќе од 80% од обработливото земјиште било во сопственост на селаните во Јужна Естонија, а 50% во Северна Естонија. Како резултат на овој процес, независните селани станале главната економска и општествено активна сила во естонското општество. Дискриминацијата во политичките одлуки од страна на доминантните групи (руската влада и балтичкото благородништво) ја охрабрила новата национална интелигенција и средната класа да формираат свој естонски национален идентитет.
Развој на културниот идентитет
Појавата и развојот на естонскиот национален идентитет започнал со масовниот ентузијазам на естонската интелигенција за проучување и зачувување на традициите на народната култура. Тоа било типично за формирање на националната идеологија на народи кои долго време немале своја државност. Социологот Томас Грос верува дека недостатокот на живо херојско минато е проблем за естонскиот национализам што се појавува. Балтичките Германци и германизираните Естонци почнале да ги поставуваат темелите на современата национална култура преку проучување и популаризација на народната уметност. Градот Тарту се сметал за духовен центар на овој процес.
Постоело мислење и за придобивките од германската асимилација. Оваа позиција ја имал особено естонскиот интелектуалец Роберт Фелман. Тој верувал дека алтернативата е русификацијата, која Фелман ја сметал за пречка за напредок. И покрај несогласувањето со Фелман за придобивките од асимилацијата, Јансен и другите интелектуалци образовани во Германија верувале дека Естонците треба да се помират со германската политичка доминација, бидејќи естонската нација сè уште не била зрела за донесување сопствени политички одлуки. Ќерката на Јансен, Лидија Којдула, ја гледала Финска како модел за развој на Естонците.
Естонската литература и уметност од овој период го идеализирала „нестратификуваното општество“ што постоело во античка Естонија пред доаѓањето на освојувачите и времето по нивното доаѓање било наречено „700 години заробеништво“. Делата ја опеале убавината на природата и љубовта кон татковината. Друштвото на естонските писатели (1872-1893), основано во Дорпат и обединувајќи ги естонските интелектуалци, организирало собирање фолклорни и етнографски материјали и нивно објавување на естонски јазик. Од 1870 година, бил формиран првиот естонски театар, Ванемуин. Во 1869 година бил организиран првиот фестивал на песната - фестивал на песната кој собрал повеќе од илјада пејачи и музичари и публика од над 12 илјади луѓе. Овој фестивал, кој се одржува на секои 4 години, и денес е една од најпознатите традиции во Естонија. Од 2008 година, тој е вклучен и во списокот на УНЕСКО за ремек-дела на Фондот за материјално и нематеријално културно наследство.
Масовното образование придонело за националното будење. Покрај тоа, со растот на бројот на приватни издавачки куќи, Естонците добиле многу печатени материјали на естонски до крајот на 19 век. Наставниците на државните училишта одиграле важна улога во националното движење. Важен фактор била појавата и развојот на националното новинарство. Како што пишува почесниот професор на Универзитетот во Талин, специјалист за естонскиот образовен систем Вијве-Рејна Руз, до крајот на 19 век, Естонците станале еден од најобразованите народи во тоа време: според пописот од 1881 година, 94% можеле можеле да читаат, а 48% знаеле да читаат и пишуваат.
Политичка борба
Во почетната фаза, политичката насока на новото движење произлегува од концептот на конфронтација со Германците во сојуз со Русите. Карл Роберт Јакобсон (1841-1882), учител, писател, новинар, основач на првиот естонски политички весник Сакала, бил истакнат претставник на овој тренд. Програмата што ја формулирал барала еднакви права за Германците и Естонците. Тој бил забележан од руската влада како главен противник на балтичките Германци во провинцијата Естланд. Тој ги гледал руските власти како сојузник на Естонците во борбата против Германците. Сличен став имал и сликарот Јохан Келер. Јакобсон и Келер во 1881 година дури поднеле петиција до Александар III со барање за реформи што ќе придонесат за русификација на Естонија.