cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Битка за Радуша (2001)
10 август
Во Министерството за внатрешни работи веднаш се прогласува мобилна состојба и утрото на 11 август 2001 итно во реонот на Радуша е испратена Единицата за специјални задачи "Тигaр". Специјалците имат задача да се пробијат до полициската станица и оттаму да ја извлечат загрозената единица, но заради силниот оган и веќе воспоставениот обрач од многубројниот противник тие се вкопуваат на позиции во непосредната близина на Радуша. Во меѓувреме, од утрото до околу 11 часот се засилува влегувањето на единици на КЗК по истиот правец од Косово.
11 август
Министерот за внатрешни работи и премиерот Љубчо Георгиевски веднаш побарале акција од Министерството за одбрана и армискиот врв, неопходни и вообичаени при едно вакво загрозување на територијалниот интегритет и суверенитет. Но во тој период на објавено примирје Претседателот Трајковски, како врховен командант на Армијата бил концентриран на постигнувањето на политичко решение во преговорите, и не сакал да поведе акции кои би довеле до ескалација. Во тој момент не функционирала дури ниту специјалната воена линија меѓу премиерот и Генералштабот. Додека полициски функционери се обидуваат да издејствуваат акција на армијата, опкружените полицајци во Радуша биле препуштени сами на себе, соочени со повеќе од десет пати поброен непријател.
Откако првите напади на ОНА се одбиени, следниот ден (11 август) терористите го започнуваат најсериозниот напад врз безбедносните сили во скопскиот регион. Колона од двесте терористи прво со минофрлачки, снајперски и автоматски оган ги нападнаѓа граничарите од караулата Радуша, сместена меѓу селата Кучково и Радуша. Паралелно со нападот врз караулата на АРМ почнува и нов напад на опколената полициска станица. Две колони на терористите ја напаѓаат полициската станица во Радуша - едната од правец на кампот за бегалци, а другата по долината на реката Вардар од месноста Висечки Мост, додека трета колона форсирала по должината на земјениот пат што води од Радуша кон границата со Косово. За време на жестоките борби е запален склад со нафта во касарната, а терористите се доближиле толку многу, што почнуваат да ја сечат мрежата од оградата на касарната. Македонските граничари ги одбиле сите напади во реонот на караулата, а очевидци тврдат дека виделе како терорисите повлекуваат тела на десетици мртви и ранети. На другите делови од боиштето полицајците исто така ги одбиле нападите.
Институт за биологија - Скопје
Институт за биологија — институт кој структурно е составен дел на Природно-математичкиот факултет во Скопје (единица на УКИМ). Тој е средиште на високообразовната настава, на научните и апликативните истражувања во областа на биологијата.
Историја
Институтот за биологија (како Катедра или Институт за биологија) бил основан во 1946 година, со основањето на Природно-математичкиот оддел во рамките на Филозофскиот факултет во Скопје. До 1951 година теоретската и практичната настава била изведувана во зградата на тогашниот Природонаучен музеј во Скопје. Во учебната 1951/52 година, Природно-математичкиот факултет бил сместен во зградата во која се наоѓа и денес. Теоретската настава се изведувала во 1 амфитеатар и 2 предавални. Со развојот на научноистражувачката и наставната дејност на Институтот следувало и отворање и проширување на лаборатории за истражувања и изведување на практичната настава.
Во 1958 година, Природно-математичкиот оддел се одделил од Филозофскиот факултет и прераснал во одделен Природно-математички факултет. Институтот за биологија бил во состав на Природно-математичкиот факултет сè до 1976 година. Со универзитетските реформи, во 1976 година, Институтот за биологија бил трансформиран во самостоен Биолошки факултет во рамките на Универзитетскиот центар за биолошко-биотехнички науки при Универзитетот „Кирил и Методиј“ во Скопје. Во рамките на Катедрата за биологија, односно Институтот за биологија, во 1952 година започнало организирањето ботаничка градина, а во 1977 година таа се издвоила како самостојна работна единица во состав на Заводот за ботаника, од кога и датира името Завод за ботаника со Ботаничка градина. Од 1985 година, со процесите на рационализација во високото образование, петте самостојни факултети (Математички, Факултет за физика, Хемиски, Биолошки и Географски) одново се обединиле во Природно-математичкиот факултет.
Основоположници на наставната и научната дејност на Институтот за биологија се наставници од повеќе универзитетски центри: д-р Синиша Станковиќ, д-р Милутин Радовановиќ, д-р Сима Гроздановиќ, д-р Стева Јаковлевиќ итн. Свој придонес во едукацијата на кадри на Институтот дале и многу професори од факултетите во Скопје што одржувале настава по предметите физика, хемија, математика, биостатистика, педагогија, психологија и методика. Наставната дејност на Институтот за биологија (тогаш Катедра за биологија) почнала со тројца наставници што ја изведувале целокупната активност во врска со организацијата и изведувањето на наставата (практичната и теоретската).
Организација
Според научната и наставната област на интерес, наставничкиот и соработничкиот кадар на Институтот е организиран во заводи:
Ацо Стојановски
Ацо Стојановски е поранешен припадник на македонската полиција и учесник во воениот конфликт од 2001 година. Меѓу своите колеги како и меѓу пошироката јавност, Стојановски важи за херој што спасил два живота. Тој исто така е и претседател на "Унијата на Бранителите на Македонија".
Почетокот на воениот конфликт од 2001 година, Стојановски го затекнува како заменик-командир на вод на полициска единица во реонот на Радуша, во близина на границата со Косово. Тука тој ќе учествува во еден од најдраматичните поединечни судири регистрирани за време на целиот конфликт, имено престрелката со којашто започнува Битката кај Радуша. Престрелката се случува на 23 јуни 2001 година, кога патрола на макеоднската полиција предводена од Ацо Стојановски, при извршување на редовна контрола на граничниот појас е нападната од заседна поставена од припадници на ОНА. Терористите испукуваат ракета од РПГ рачен фрлач Зоља кон полициско возило Застава 128, која благодарение на брза реакција од страна на возачот Трпевски Зоран, удира во тркалото на возилото. Втората испукана граната се експлодира во багажникот на Заставата, при што возачот и командирот Стојановски се исфрлени од возилото во амбисот према коритото на река Вардар, додека третиот полицаец од патролата, Киров Даниел, кој седел на задното седиште се здобил со изгореници во горниот дел на телото и од експолизјата бил фрлен на подот помеѓу седиштата.
Полицискиот заменик-командир Стојановски губи сознание, но се буди по неколку рафали испукани од позициите на ОНА кои полека се приближуваат кон автомобилот во којшто се наоѓа ранетиот Киров. Тој прво му ја преврзува отворената рана на полицаецот Трпевски, и потоа со автоматската пушка која ја има до себе се искачува до врвот на амбисот кон возилото. Кога лоцира од каде доаѓаат напаѓачите, почнува да пука кон нив. Откако испразнува два шаржера, Стојановски ползи кон изрешетаното возило, го извлекува Киров, двата други автомата, како и ранците со муниција и го носи кај другиот ранет полицаец. Од таа позиција Стојановски стрела од трите автомата кон терористите, не давајќи им да се доближат. По 40 минути доаѓа единица со оклопно возило на АРМ од караулата Радуша која ги евакуираат полицајците кон полициската станица.
Како резултат од престрелката со терористите, Стојановски се здобива со прострелни рани и до денес носи шрапнели во десната страна на телото, во раката и ногата.
Во моментот тој е претседател на "Унијата на Бранителите на Македонија" и се бори за остварување на ветените права на Бранителите.
Јуриј Рерих
Јуриј Николаевич Рерих ( Юрий Николаевич Рерих) роден во Окуловка, на 16 август 1902 година, а починал во  Москва, на 21 мај 1960 година  бил руски и советски ориенталист, етнограф, патописец, лингвист, историчар на уметност, специјалист за истражување на јазикот и културата на тибетскиот народ. Бил доктор по филолошки науки, а работел и како професор по филозофија и историја на религијата на Катедрата за ориентални студии на Советската академија на науките и како директор на Институтот за хималајски студии Урусвати. Напишал обемен англиско - руско - тибетски речник во 11 тома, а на руски и англиски го превел обемното дело „ Сини анали “ кое се занимава со духовните традиции на Тибет низ историјата.
Триптих
Триптих ( трислоен, трикратен) – три уметнички дела што припаѓаат заедно. Во ликовната уметност претставува триделна слика во која на три плочи или платна се изведени три самостојни композиции или фигури кои се тематски или идејно поврзани.
Јуриј Рерих
Неговиот татко, Николај Рерих, бил познат руски сликар и истражувач, а неговата мајка Јелена студирала источна филозофија.
Триптих
Триптихот како олтарна слика се состои од поголем среден дел и две потесни крила, обично расклопливи. Средната плоча, а понекогаш и крилата, може да бидат и релјефни. Крилата од надворешните страни редовно биле насликани. Рамките биле често богато резбарени. Помалите триптиси од слонова коска, служат како преносливи олтарчиња, составени од три плочки поврзани со шарки и може да се отвораат и затвораат.
Изразот триптих означува и дело од другите уметнички гранки (книжевност, музика) во кои посредно или непосредно се присутни битни делови на триптихот (на пр. оперскиот Триптих (Trittico) од Џакомо Пучини.
Триптихот во Македонија
Во Македонија триптихот го има и значењето на најмал иконостас од три сврзани икони што се чува во домот на македонско православно семејство (особено во Галичко, Гостиварско, Тетовско, Дебарско, Кичевско и Битолско), пред кој се пали кандило и свеќа на големите празници и на значајни денови и настани за семејството, а свештеникот пред нив ги извршува свештенодејствијата.
Ретвиш (Штормарн)
Ретвиш (Rethwisch) — општина во округот Штормарн, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Унија на Бранители на Македонија
Унијата на бранители на Македонија е сојуз на 11 здруженија на бранители, т.е. припадници на безбедносните сили на Република Македонија (АРМ и МВР) за време на воениот конфликт од 2001 година.1. Претседател на Унијата е г-дин Ацо Стојановски .2.Потпреседател на Унијата е Г-дин Борче Ивановски.
Цели и задачи
Како приоритетни цели на унијата се издвоени решавањето на проблемите на бранителите и на нивните семејства, доследно спроведување на Законот за посебните права на бранителите и окончување на судските процеси против државата за барање отштета се приоритетните цели на оваа асоцијација.
На денот на формирањето на Унијата на бранители, претседателот на организацијата изјави дека неколку години по воениот конфликт во 2001 има одредени донации од невладини организации, но државата воопшто не покажува интерес за спроведување програма за ресоцијализација и вработување на резервистите и доброволците. Исто така е наведено дека недостасуваат проекти од државата за рехабилитација на сите што ги имаат траумите по конфликтот.
Во Унијата се опфатени околу 11.000 бранители.
Ретвиш
Ретвиш може да се однесува на следниве места во Германија:
Карел Поборски
Клупската кариера ја започнал и ја заврши во Динамо Чешке Буџејовице, каде што неговиот комплет број (8) е пензиониран во негова чест. Тој исто така ги освоил титулите во Чешката прва лига со двата најголеми клуба од Прага - Славија и Спарта. Помеѓу овие домашни триумфи, тој ја освоил титулата во Премиерлигата во Манчестер Јунајтед, а исто така играшл за Бенфика и Лацио.
После Петр Чех, Поборски е на второто место со намногу настапи за репрезентацијата на Чешка, со 118 меѓу 1994 и 2006 година, повлекувајќи се од меѓународниот фудбал откако настапил на првото Светско првенство за својата земја. Тој исто така играл на три Европски првенства, а бил и именуван во Тимот на турнирот на УЕФА Евро 1996, откако им помогнал на Чесите да стигнат до финалето.
Џезаир Реџепи
Џезаир Реџепи (албански: Xhezair Rexhepi; Тануше,, ) — македонски сликар, вајар и конзерватор.
Животопис
Реџепи е роден во село Тануше, Горна Река на 2 септември 1983 година. Акaдемската наобразба ја добил на Факултетот за ликовни уметности во Тетово, a по завршувањето на Факултетот за ликовни уметности, својата работа од 2011 година ја посветил во Конзерваторскиот центар во Гостивар, но паралелно со конзерваторската активност забележително е и негово авторско творештво. Првата негова самостојна изложба била во Скопје во Културно Информативниот Центар во 2016 година, но изложувал и во Чифте амамот во 2017 година. Живее и твори во Гостивар.
Штајнбург (Штормарн)
Штајнбург (Steinburg) — општина во округот Штормарн, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Јупитер и Антиопа (Давид)
Јупитер и Антиопа е слика од непознат датум, покажувајќи ги Јупитер и Антиопа. На задната страна е цртеж на една млада жена. Со можност му се припишува на Жак-Луј Давид, иако припишувањето е тешко бидејќи Давид ги демантирал повеќето дела што ги создал како млад човек.
Давид ја дал оваа слика на неговата братучетка Мари-Франсоаз Бодри и нејзиниот сопруг. Нејзиниот внук Адолф Гиљон ја оставил на Музејот де Сенс пред неговата смрт во 1896 година, каде што сега се чува. Објавено било во 1911 година од Шарл Соние. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2019)">потребно е цитат  ]
Европско првенство во ракомет за жени 2018
Европско првенство во ракомет за жени 2018 — 13-тото издание на Европското првенство во ракомет за жени. Турнирот се одржал во Франција од 29 ноември до 16 декември 2018 година. Ова било за првпат Франција да биде домаќин на едно Европско првенство.
Франција ја победила Русија во финалето освојувајќи ја својата прва титула.
Квалификувани репрезентации
Белешка: Задебелно означува победник во таа година. Закосено означува домаќин во таа година.
Влечење на групи
Влечењето на групи било одржано на 12 јуни 2018 во 12:00 во Домот на француското радио во Париз, Франција.
Носителите биле одредени на 4 јуни 2018.
Судии
12-те судиски парови биле избрани на 4 октомври 2018 година.
Група 1
Двата натпревари биле планирани за 8 декември, но биле поместени еден ден понапред поради движењето на жолтите елеци.
Тим на првенството
Тимот на првенството и поединечните награди биле објавени на 16 декември 2018 година.
Најдобри стрелци
Извор: Sportresult
Најдобри голмани
Извор: Sportresult
Методи Спиров Тројачанец
Методи Спиров Тројачанец (, –, ) – македонски стоматолог.
Животопис
Методи Спиров е роден во Прилеп на 19 февруари 1897 година. Основно училиште завршил во Прилеп,VII клас Трговска академија во Солун (1913) и гимназија во Софија (1914), живеејќи кај чичко му Ѓорче Петров. Откако го завршил и Военото училиште во Софија (1914-1917), бил упатен на фронтот, а по ранувањето кај селото Младо Нагоричане, Кумановско (1919) и лекувањето, заминал на студии во Германија (1921), каде дипломирал на отсекот за забни лекари на Медицинскиот факултет во Берлин (1922-1927) и ја одбранил докторската дисертација „Ueber die Wirkung einiger organischer Säuren auf die Zähne#, (Phusiologischen Institut der Univerzität Berlin, 13. VIII 1927).
По дипломирањето работел како стоматолог во родниот Прилеп (1927-1930), Загреб (1930-1938) и пак во Прилеп (1938-1944). По ослободувањето Президиумот на АСНОМ го ангажирал да ја организира забоздравствената служба на територијата на Демократска Федерална Македонија и се преселил да живее во Скопје. Организирал разни курсеви за забоздравствена заштита. Бил професор во Средното стручно забарско училиште во Скопје (1947-1949), шеф на Школската забна амбуланта и шеф на Превентивната забоздравствена служба, а потоа добил дозвола за приватна пракса со признаено звање „заболекар-специјалист стоматолог“ (1952). Бил претседател на Стоматолошката секција на Македонското лекарско друштво и се занимавал со здравствена публицистика. За неуспешниот обид да биде избран за вонреден професор по Детска стоматологија на новооснованиот Стоматолошки оддел на Медицинскиот факултет го подготвил хабилитациониот труд „Психолошко-педагошки принципи во детското забарство“ (1960). Работната кариера ја завршил како „здравствен советник I врста“ на Заводот за здравствена заштита на мајки и деца (1962) и по два месеци бил пензиониран (1963).
Прељупски манастир
Местоположба
Манастирот се наоѓа во самото село, на местоположба од каде се гледа целата Преспанска Котлина.
Црква
Црквата била обновена во 1999 година, како што е наведено на плочата поставена на црквата. Истата била обновена од страна на ктиторот Пеце Ѓурковски, кој потекнува од селото, но живее и работи во Франкфурт, Германија.
Даб
Селото, но и самиот манастир, има свој симбол, а тоа е седумвековниот даб. Жителите со поставената потпора на стеблото на дабот го спасиле.
Штајнбург (појаснување)
Штајнбург може да се однесува на:
Turf Tavern
Turf Tavern (или само „Turf“) е историски паб во центарот на Оксфорд, Англија. Неговите темели и употреба како таверна за пиење датираат уште од 1381 година. Првично била наречена „Spotted Cow“, но името било сменето во 1842 година, веројатно како дел од обидот да се ублажи неговиот углед како место за нелегални коцкарски активности.
Најчесто пабот го посетуваат студенти (и на Оксфордскиот универзитет и Оксфордскиот Бруксов универзитет). Се наоѓа на крајот од тесен сокак, патеката „Сент Хеленс“, помеѓу улицата Холивел и Њу Колеџ Лејн, близу Мостот на воздишките. Поради нелегалните активности на многу свои првични покровители, пабот е сместен во област непосредно пред ѕидот на градот со цел да избега од надлежноста на управните тела на месните колеџи.
Таверната е исто така место каде идниот австралиски премиер Боб Хоук поставил Гинисов рекорд за конзумирање долгнавеста кригла за 11 секунди во 1963 година. Други јавни личности кои вечерале или пиеле во таверната се Ричард Бартон, Елизабет Тејлор, Тони Блер, Клајв Луис, Стивен Хокинг и Маргарет Тачер. Исто така, служела како место за дружење за глумската екипа на филмовите за Хари Потер, додека блиските колеџи биле користени како места во текот на снимањето на серијалот.
Пабот ги вдахнал „The Lamb and Flag“, измислено место за пиење прикажано во „Нејасната Џуд“, последниот роман на авторот Томас Харди.[citation needed]
Сафо и Фаон
Сафо и Фаон е неокласична слика во 1809 година од францускиот сликар Жак-Луј Давид, покажувајќи ги Купидон, Сафо и нејзиниот љубовник Фаон. Таа била Нарачана била од кнезот Николај Јусупов за во неговата палата Мојка и сега е единствената слика на Давид во Музејот Ермитаж во Санкт Петербург.
Сафо е прикажан како седи во столчето пред креветот во класично украсената просторија со столбови, мермерен под и поглед кон руралниот пејзаж надвор (со птици на Венера, гулаби, што седат на прагот). Фаон стои зад столот држи копја и лак. На нејзиното колено има свиток со некои нејзини стихови кои го величат на Фаон, и Купидон клечи пред неа, држејќи и ја лирата, на која се обидува да свири со десната рака додека ја потпира главата назад за да му дозволи на Фаон да и ја гушне главата во неговата лева рака.
Гневот на Ахил
Гневот на Ахил е слика од 1819 година од Жак-Луј Давид во Уметничкиот музеј Кимбел, Форт Ворт, Тексас.
Една од последните историски слики на Давид, таа го покажува моментот во грчкиот мит кога Агамемнон му открива на Ахил дека тој всушност не ја донел својата ќерка Ифигенија како невеста, туку има намера да ја жртвува за да ја смири божицата Артемида. Ахил почнува да го вади својот меч во гнев кога ќе го слушне ова, додека сопругата на Агамемнон, Клитамнестра, гледа во жалост и тага, со раката на рамото на нејзината ќерка.
Давид го изработил делото за време на својот егзил во Брисел. Копија од сликата од 1825 година, која сега се наоѓа во приватна збирка, му се припишува на Мишел Гислен Стапле, под насочување од Давид. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2019)">потребно е цитат  ]
Слон
Слон (лат. Elephantidae), архаично фил  — голем цицач што се одликува со присуство на долга и мускулеста сурла и две долги и извиени коски. Слоновите се високоинтелигентни и силни животни, а воедно се и најголемите копнени животни, како и животни со најдолг животен век, обично 60 години или повеќе. Здравите возрасни слонови немаат природни непријатели освен луѓето. Слоновите, исто така се единствените цицачи кои не можат да скокаат.
Историска распространетост
Низ историјата, луѓето ги ценеле слоновите поради нивната големина и сила. Ги користеле на бојното поле, како и за пренесување на тежок товар низ џунглите и за влечење на огромни дрвја од шумите.
Во изминатите 40 милиони години, повеќе од 600 видови на слонови живееле на Земјата. Денес останале само три вида - саванскиот слон, шумскиот африкански слон и азискиот слон. Климатските флуктуации низ милениумите и смената на растителноста биле причина за изумирањето на многу видови слонови, но човечкото влијание исто така имало свој удел. Во XX век, бројот на слоновите на Земјата бил меѓу 5 и 10 милиони, но со ловот и уништувањето на живеалиштата, нивниот број се намалил на 400.000 до 500.000 при крајот на векот. Денешните напори да се спасат слоновите може да се неадекватни и биолозите не се сигурни дали слонот како вид ќе преживее.
Физички опис
Трите видови слонови се слични по изглед, но меѓу нив постојат и помали разлики во големината, бојата и други физички одлики. Саванскиот слон е поголем од шумскиот и азискиот. Мажјаците може да достигнат и до 4 m во височина и да тежат околу 7000 кг. Женките се покуси, со височина од околу 2,8 m и тежина од околу 3600 кг. Саванските слонови се светлосиви по боја, иако можат да се сретнат и темносиви, црвени или кафеави од калта во која се бањаат. Имаат ниско, рамно чело и малку свиткан грб. Нивните масивни уши висат врз нивните рамења. Ушите на слоновите од саваните се долги 1,5 m и широки 1,2 m. И машките и женските единки имаат долги, тенки и извиени сурли.
Шумските слонови се помали од саванските. Мажјаците достигнуваат околу 2,5 m во височина и тежат околу 900 кг. Женките се само малку помали. Шумските слонови исто така имаат големи уши, но тие се целосно тркалезни. Овие слонови имаат темносива боја. И машките и женските форми имаат долги, тесни и прави сурли, а бојата на слоновата коска е виолетово.
Азиските слонови се пократки и потенки од нивните африкански роднини, со уши што не ги достигнуваат рамењата. Азискиот мажјак е висок од 2 до 3,5 m и тежок од 2000 до 5000 кг. Женките достигнуваат просечна височина од 2,4 m и просечна тежина од 3000 кг. Азиските слонови имаат темносива кожа, топчесто чело и тркалезен грб. Големината на ушите се движи од 0,75 m должина и 0,6 m широчина. Сурлата кај женките може да ја нема или да не е развиена.
Одри Хепберн
Одри Хепберн (Audrey Hepburn; 4 мај 1929 — 20 јануари 1993) — англиска глумица со белгиско потекло, добитничка на наградата „Оскар“, изведувачка на Бродвеј, балерина, манекенка и хуманитарка.
Израсната во Арнхем, Холандија за време на нацистичката окупација врз оваа земја во текот на Втора светска војна, напорно тренирала балет пред сосема да се посвети на глумецството. Најпрво била забележана како Жижи во истоимената театарска претстава на Бродвеј од 1951 година. Филмското деби го имала како Принцезата Ен во Празник во Рим од 1953 година, улога за која го добила својот единствен „Оскар“. Таа била една од најпознатите глумици во Холивуд во текот на 1950-тите и 1960-тите, период во кој уште четири пати била номинирана за „Оскар“. Меѓу номинациите, особено се истакнува нејзината антологиска изведба на Холи Голајтли (Holly Golightly) во филмот Појадок кај Тифани од 1961 година. Во 1964 година, Хепберн ја играла Елајза Дулитл (Eliza Doolittle) во филмот Мојата убава дама, кој претставува адаптација на Шоовата драма Пигмалион.
Од 1988 до нејзината смрт во 1993 година, Одри Хепберн биал Амбасадор на Добрата Волја при УНИЦЕФ и била наградена со Претседателскиот Медал на Слободата (највисокото признание што може да го добие еден граѓанин на САД) во чест на нејзината хуманитарна работа. Во 1999 година, таа била прогласена за третата најголема глумица на сите времиња, според Американскиот филмски институт во нивниотсписок АФИ 100 години... 100 ѕвезди.
Детство: Животот за време на Втора светска војна
Родена е како Одри Кетлин Растон (Audrey Kathleen Ruston) во Брисел и е единствено дете на Џозеф Виктор Ентони Растон (Joseph Victor Anthony Ruston), ирски банкар и неговата втора сопруга - бароницата Ела фан Хемстра (Ella van Heemstra), припадничка на холандската аристократија и ќерка на поранешен гувернер на Холандска Гвајана. Подоцна, таткото на Одри го додал и презимето на нејзината баба Кетлин Хепберн, па така Одри имала двојно презиме Хепберн-Растон. Одри имала двајца полубраќа - Александер (Jonkheer Arnoud Robert Alexander "Alex" Quarles van Ufford) и Јан Кварл фан Уфорд (Jonkheer Ian Edgar Bruce Quarles van Ufford), од првиот брак на мајка ѝ со холандски благородник. Таа е потомок на англискиот крал Едвард III. и ерлот Џејмс Хепберн (James Hepburn, 4th Earl of Bothwell), линија од која потекло води и Кетрин Хепберн. .
Во 1940 година, нацистите го окупирале Арнхем. Во текот на војната, Хепберн го присвоила псевдонимот Еда фан Хемстра (Edda van Heemstra) менувајќи ги документите на мајка ѝ, бидејќи се сметало опасно да се има име што звучело англиски. Сепак, тоа никогаш не било нејзино законско име. До 1944 година, Хепберн веќе била искусна и многу вешта балерина. На 8 јануари 1944 година, нејзиното училиште одржало претстава во градската сала „Шоубург (Schouwburg)“. Исто така, таа тајно танцувала за различни групи луѓе, со цел да собере средства за движењето на отпорот. Подоцна, таа изјавила: „Најдобрата публика што ја имав, не аплаудираше на крајот на мојата претстава.“ Исто така, за време на германската окупација, таа била курир на движењето на отпорот, пренесувајќи летоци, скриени во чорапите и чевлите.
По десантот на сојузниците во Нормандија, работите станале уште полоши под германската окупација и Одри имала многу тежок живот. За време на гладот во Холандија во зимата 1944 година, Германците ја конфискувале и онака малата количина храна што ја имале Холанѓаните. . Арнхем бил речиси потполно разрушен како последица од бомбардирањето на сојузничките сили, како дел од операцијата Маркет-Гарден. Чичкото на Одри и еден братучед на нејзината мајка биле стрелани пред неа, откако било откриено дека се членови на Отпорот. Нејзиниот полубрат Јан фан Уфорд поминал одреден период во германски концентрационен логор. Страдајќи од недоволна исхранетост, Хепберн развила акутна анемија, проблеми со душевните патишта, и едема - болест што предизвикува отекување на екстремитетите.
Во 1991, Хепберн ќе изјави: „Имам спомени. Повеќе од еднаш бев на станицата и гледав како се движат возовите полни со Евреи, набљудувајќи ги нивните глави на врвот на вагонот. Се сеќавам, многу јасно, едно малечко дете стоеше со своите родители на платформата и беше многу бледо, русокосо и носеше палто што беше очигледно многу големо за него и се качи на вагонот. Јас бев дете што гледаше дете.“
Во 1946 година, од еден пријател го добила „Дневникот на Ана Франк“. Во таа смисла, Хепберн ја посочувала сличноста со Ана Франк, изјавувајќи: „Бев на потполно иста возраст како и Ана Франк. И двете имавме десет години кога изби војанта и 15 кога заврши. Книгата ми беше дадена на холандски во 1946 година од страна на еден пријател. Ја прочитав... и ме уништи. Таа го прави истото и со многу други луѓе кои ја читаат за првпат, но јас не ја читав како книга, како испечатени страници. Ова беше мојот живот. Не знаев што ќе читав. Никогаш повеќе не бев иста, толку многу влијаеше врз мене.
Гледавме одмазда. Гледавме млади луѓе притиснати до ѕидот и стрелани и тогаш ќе ја затвореа улицата и потоа ја отвораа и можеше повторно да се помине. Ако го читаш дневникот, обележав едно место каде таа вели: Пет заложници се стрелани денес. Тоа беше денот кога го убија мојот чичко. И во зборовите на ова дете, јас го читав она што беше во мене и она што уште е таму. Тоа беше катарза за мене. Ова дете заклучено меѓу четири ѕида имаше напишано цел извештај за сѐ она што јас искусив и почувствував.“
Но сепак, не ѝ било целото детство лошо. Повторно, влечејќи паралела од нејзиниот кон животот на Ана Франк, Одри изјавила: „Духот на преживувањето е толку силен во зборовите на Ана Франк. Еден момент вели: Толку сум разочарана, а веќе следниот копнее да вози велосипед. Таа е дефинитивно симбол на детето во многу тешки мигови, она на кое го посветив моето време. Таа ја надживеа својата смрт.“ Еден од начините на кои Хепберн го минувала слободното време била цртањето. Дел од нејзините слики од детството, денес се јавно достапни. .
Кога Холандија била ослободена, пристигнале камионите на Обединетите Нации. Во едно интервју, Хепберн изјавила дека еднаш изела цела конзерва со кондензирано млеко и потоа ѝ се слошило, поради поголемо количество шеќер. Ова искуство, веројатно било причина таа да стане дел од УНИЦЕФ во подоцнежниот дел од нејзиниот живот. .
Рана кариера
Во 1945 година, по завршувањето на војната, Одри Хепберн го напуштила Арнхемскиот конзерваториум и се преселила во Амстердам каде учела кај Соња Гаскел (Sonia Gaskell). Во 1948 година, Хепберн отишла во Лондон, каде посетувала часови кај познатата Мери Рамбер (Marie Rambert), учителка на Васлав Нижински (Vaslav Nijinsky), еден од најголемите танчери во историјата. По некое време, Рамбер ја посоветувала Одри дека висината (170 сантиметри) и последиците од неисхранетоста за време на војната ќе ја спречат да стане примабалерина. Затоа, Хепберн се откажала од балетот и се посветила на глумата. Откако Хепберн станала позната ѕвезда, Мери Рамбер рекла во едно интервју: „Таа беше прекрасен ученик. Ако се одлучеше да продолжи, ќе станеше величествена балерина“. За несреќа, мајката на Одри била приморана да работи како слугинка за да го издржува своето семејство, па Одри морала да најде работа што ќе се плаќа. Бидејќи цел живот вежбала да биде изведувач, глумечката кариера изгледала како разумно решение. Во поглед на тоа, еднаш, таа изјавила: „Ми требаа пари; тука се плаќаше ₤3 повеќе отколку на балет“.
Нејзината глумечка кариера започнала со една мала улога во обвниотразовниот филм, Холандски во седум лекции, каде ја играла улога на стјуардеса. Потоа учествувала во музички театарски продукции од типот на Високи чевли со копчиња (High Button Shoes) и Пикантен сос (Sauce Piquante). Нејзината прва улога во долгометражен филм била онаа во британскиот филм Еден див овес (One Wild Oat), каде играла хотелска рецепционерка, а потоа следувале неколку мали улоги во филмови како: Приказната на младите сопруги (Young Wives' Tale), Смеа во Рајот (Laughter in Paradise), Толпата на Лавендер Хил (The Lavender Hill Mob) и Монте Карло, злато (Monte Carlo Baby). Во текот на снимањето на Монте Карло, злато, Хепберн била избрана да ја игра главната улога во Бродвејската претстава Жижи која премиерно била изведена на 24 ноември 1951 година. Писателката Сидони-Габриел Колет (Sidonie-Gabrielle Colette), првиот пат кога ја видела Одри, извикала „Voilà! Еве ја нашата Жижи!“ Хепберн ја добила Светската театарска награда за нејзината дебитантска изведба, а претставата била изведувала на Њујоркшката театарска сцена во текот на неколку месеци.
Нејзината прва позначајна филмска улога била во Таинствени луѓе од 1952 година, каде играла улога на чудесно талентирана балерина. Сосема нормално, на Хепберн не ѝ била потребна двојничка за сцените со танц. Првата вистинска ѕвездена улога на Одри Хепберн и нејзин прв американски филм бил Празник во Рим‎ во кој таа играла заедно со Грегори Пек. Продуцентите ја посакувале Елизабет Тејлор за улогата, но режисерот Вилијам Вајлер толку се восхитил од аудицијата на Одри (камерата била вклучена и една слатка слика на која е прикажана Одри Хепберн како се одмора и невино одговара на прашањата, подоцна ќе биде искористена во трејлерот за филмот), така што веднаш ѝ ја доделил главната улога. Вајлер рекол: „Таа имаше сѐ што ми беше потребно: шарм, невиност и талент. Исто така беше и многу духовита. Беше восхитувачки волшебна и ние рековме: Тоа е нашата девојка!“. Договорот пред снимањето на филмот бил на постерот за филмот да го има името на Грегори Пек со големи букви, а под него да пишува Одри Хепберн со мали. Но, откако завршило снимањето, Пек го повикал својот агент и побарал името на Хепберн да ја има истата важност како и неговото. Тој предвидел дека Одри ќе добие „Оскар“. Хепберн и Пек се поврзале за време на снимањето и почнале да кружат гласини за романтична врска меѓу нив, но двајцата го негирале тоа. Сепак, Хепберн има изјавено дека „всушност, мора да бидеш малку вљубен во главниот глумец и обратно. Ако ја портретираш љубовта, мора да ја чувствуваш. Не можеш да го направиш тоа на друг начин. Но не ја носиш подалеку од сцената“. Набрзо, на 7 септември 1953, сликата на Одри Хепберн се појавила на насловната страница на списанието „Тајм“ (TIME).
Изведбата на Хепберн била примена со воодушевување од страна на критичарите. Така, на 28 август 1953 година, А.Х. Вајлер (A.H. Weiler) напишал во весникот „Њујорк Тајмс“: „Иако не е сосема нова во филмската уметност, Одри Хепберн, британската глумица која за првпат игра главна улога како Принцезата Ен е кротка, самовилска и копнежлива убавица, истовремено кралска и детски наивна во прикажувањето на својата длабока почит кон штотуку пронајдените едноставни задоволства и љубовта. Иако храбро се насмевнува по своето откритие на крајот на аферата, таа останува тажна, осамена фигура што се соочува со загушлива иднина“.
По четиримесечното снимање на Празник во Рим‎, Хепберн се вратила во Њујорк и осум месеци играла во Жижи. Претставата се изведувала и во Лос Анџелес и во Сан Франциско. Во меѓувреме, таа склучила договор за снимање на седум филма со Paramount, со пауза од дванаесет месеци меѓу филмовите за да има можност да се посвети и на својата театарска работа. Хепберн подоцна се сеќавала на Празник во Рим‎ како на нејзин најдраг филм, бидејќи тоа бил филмот што ја направи ѕвезда.
Холивуд: Вивнување кон ѕвездите
Во 1954 година, Одри се вратила на сцената за да го игра водниот дух во претставата Ундина, заедно со Мел Ферер со кого се венчала истата година. Додека се изведувала претставата, Хепберн ги добила наградите „Златен глобус“ за Најдобра филмска глумица и „оскар“ за Најдобра женска улога, за својата улога вофилмот Празник во Рим. Шест месеци по добивањето на „Оскарот“, Одри Хепберн ја добила и наградата „Тони“ за најдобра глумица, за својата изведба во претставата Ундина.
Кон средината на 1950-тите, Хепберн била не само една од најголемите филмски ѕвезди во Холивуд, туку и вистинска модна икона. Нејзината детска наивност и самовилски изглед, како и светски познатото шик-сетило биле обожавани и имитирани. Во 1955 година, Одри Хепберн го добила „Златниот глобус“ за Најомилена глумица во светот. Откако станала една од најпопуларните ѕвезди во Холивуд, Одри Хепберн глумела заедно со најголемите глумци од тоа време: со Хемфри Богарт во Сабрина, со Фред Естер во Смешно лице, со Морис Шевалије и Гари Купер во Љубов на попладне, со Џорџ Пепард во Појадок кај Тифани, со Кери Грант во Шарада, со Рекс Херисон во Мојата убава дама, со Питер О'Тул во Како да се украде милион и со Шон Конери во Робин и Меријана. Голем дел од овие глумци станале многу блиски со неа. На пример, Рекс Херисон ја нарекувал Одри неговата омилена дама; Кери Грант сакал да ја засмева и еднаш изјавил дека „сѐ што сакам за Божиќ е само уште еден филм со Одри Хепберн“; Грегори Пек бил нејзин доживотен пријател, кој по нејзината смрт, пред камерата, со солзи во очите ја изрецитирал нејзината омилена песна „Вечна љубов“ (Unending Love) од Рабиндранат Тагоре. Иако постоело мислење дека Богарт и Хепберн не се согласувале на филмското платно, ова не е точно, туку напротив, Богарт се согласувал со Одри повеќе отколку со било кој друг. За него, во една прилика, Одри изјавила: „Понекогаш таканаречените цврсти момчиња се токму оние со најкревки срца, каков што беше и Боги со мене.“
Во ликот на Холи Голајтли, во филмот Појадок кај Тифани од 1961 година, Хепберн ја одиграла својата антологиска улога и станала икона на американската филмска индустрија во XX век, а самата таа ја нарекла оваа улога „најжива во мојата кариера“. Прашана за глумечкиот предизвик што го нудела улогата, Хепберн одговорила: „Јас сум интроверт. Глумењето на една екстровертна девојка беше најтешката работа што ја направив“. Во филмот, Одри носела модерна облека, дизајнирана од неа и од Живанши и си додадала руси прамени на нејзината кафеава коса, изглед што го задржала и надвор од екраните.
Така, Хепберн станала една од најпопуларните глумици во Холивуд. Мерилин Монро не е единствената што ќе му пее „Happy Birthday, Mr. President“ (Среќен роденден, Г. Претстедателе) на претстедателот Џон Ф. Кенеди на неговиот роденден. За неговиот следен и последен роденден на 29 мај 1963, Хепберн, омилената глумица на претседателот, му ја отпеала „Happy Birthday, dear Jack“ (Среќен роденден, драг Џек). Сепак, без оглед на ѕвездената кариера, Хепберн постојано била скромна: сакала да живее тивок живот со своето семејство и со домашните миленичиња; живеела во куќи, а не во вили; и обожавала да ја уредува сопствената градина.
Контроверзијата околу кастингот на Хепберн за главна улога во филмот Мојата убава дама кулминирала на доделувањето на наградите „Оскар“ во 1964-1965 година, кога и Одри и Џули Ендрјус биле номинирани во категоријата за најдобра глумица. Медиумите повеќепати се обидувале да го прикажат односот меѓу двете глумици како непријателски, но двете глумици ја одбиле теоријата дека постоел анимозитет меѓу нив. Џули Ендрјус го добила „Оскарот“ таа година, за улогата во филмот Мери Попинс.
Филмот Двајца за патот е нелинеарна и иновативна приказна за разводот. Режисерот Стенли Донен рекол дека за време на снимањето Хепберн била послободна и посреќна од кога и да е, што, според него, било последица на дружењето со Алберт Фини. Почекај додека се стемни од 1967 година бил тежок филм - напнат трилер во кој Хепберн има улога на една слепа девојка која е тероризирана. Филмот бил продуциран од страна на Мел Ферер и го означил почетокот на нивниот развод. Се вели дека Хепберн изгубила речиси 7 килограми за време на снимањето под влијание на стресот. Од друга страна пак, таа смета дека нејзиниот партнер Ричард Крена бил навистина смешен, а покрај тоа, имала доста да зборува и со режисерот Теренс Јанг. Сите се шегувале дека тој ја бомбардирал својата омилена ѕвезда 23 години пред тоа; Јанг бил заповедник на британска тенковска воена единица во текот на Битката кај Арнхем. За својата изведба, Хепберн повторно била номинирана за „Оскар“.
Од 1967 година, по петнаесетгодишна успешна и богата филмска кариера, Хепберн настапувала само повремено. По разводот со Мел Ферер, се венчала со италијанскиот психијатар д-р Андреа Доти и го родила вториот син по тешката бременост која речиси потполно ја врзала за кревет. После разделбата со Доти, таа се обидела да се врати на филмот со улогата на Маријана во Робин и Мериан, во кој глумела со Шон Конери, но филмот постигнал само просечен успех. Потоа, таа ја одбила улогата на балерина во филмот Пресвртната точка, а улогата ја добила Ширли Меклејн. Хепберн се вратила на филмското платно во 1979 година во филмот Крвна линија на Сидни Шелдон, кој го променил романот откако добил дозвола за екранизација, правејќи го главниот лик постара личност, со цел улогата подобро да ѝ одговара на Одри. Филмот поминал лошо и кај критичарите и на благајните.
Последната главна улога на Одри Хепберн во холивудски филм е онаа, покрај Бен Газара во филмот Сите се смееја, режиран од Питер Богданович. Иако кај критичарите поминал одлично, филмот бил засенет од убиството на една од ѕвездите, девојката на Богданович, Дороти Стратен; оттука, тој бил пуштен во кината по смртта на Стратен, но само во ограничена количина. Во 1987 година, Хепберн глуела со Роберт Вагнер во пародијата Љубов меѓу крадци кој приказната ја позајмува од неколку хит-филмови на Одри, најмногу од Шарада и Како да се украде милион. Овој телевизиски филм имал само просечен успех, а и самата Хепберн изјавила дека ја прифатила улогата само поради забава. Последната улога на Одри Хепберн била онаа каде се глумела себеси како ангел во филмот Секогаш на Стивен Спилберг од 1988 година. Во текот на последните месеци од нејзиниот живот, Хепберн учествувала во два забавни проекти: била водител на телевизиската документарна серија Градините на светот со Одри Хепберн, која дебитирала на телевизиската мрежа „PBS“ на денот на нејзината смрт и снимила албум за деца - Волшебните приказни на Одри Хепберн, каде таа чита неколку класични детски приказни, кои ѝ ја донеле посмртната награда „Греми“ за најдобар албум за деца.
Како признание на нејзиното творештво, Одри Хепберн има ѕвезда на Холивудската улица на славните на 1652 Vine Street.
Бракови, семејство и подоцнежен живот
Во раните 1950-ти, Одри била свршена за младиот Џејмс Хенсон. Подоцна, оваа врска Одри ја нарекла љубов на прв поглед, но, иако бил направен свадбениот фустан и бил закажан денот на свадбата, свршувачката била раскината, бидејќи Хепберн одлучила дека поради професионалните обврски кои би ги оддалечувале неа и Џејмс долг период, бракот нема да успее Хепберн го подарила својот фустан на една сиромашна италијанска двојка која го поседува и ден-денес.
Хепберн се венчала двапати: за американскиот глумец Мел Ферер и за италијанскиот доктор Андреа Доти, и од двајцата имала по еден син: Шон, роден во 1960 година од бракот со Ферер и Лука, роден во 1970 од бракот со Доти. Хепберн го запознала Мел Ферер на забава чиј домаќин бил Грегори Пек. претходно, таа го забележала Мел во филмот Лили и била воодушевена од неговата изведба. Ферер подоцна ѝ го испратил сценариото за драмата Ундина и Хепберн со задоволство се согласила да учествува. Пробите почнале да се одржуваат во јануари 1954 година, а Хепберн и Ферер се венчале на 24 септември истата година. Хепберн велела дека се неразделиви и среќни, без разлика на честите озборувања, кои тврделе дека нивниот брак нема да трае. Сепак, и самата признала дека Мел имал тежок темперамент. На пример, се зборувало дека Ферер ја контролира Одри и дека бил нејзин Свенгали. Во таа смисла, еднаш Вилијам Холден рекол: „Мислам дека Одри му дозволува на Мел да мисли дека ја контролира.“
Пред да ѝ се роди првото дете, Хепберн двапати имала спонтан абортус, од кои првиот во март 1955 година. Во 1959 година, за време на снимањето на филмот Непростено, Одри си го скршила грбот откако паднала од коњ. Неколку недели минала во болница, а подоцна имала уште еден спонтан абортус, предизвикан од физички и ментален стрес. Додека се одморала дома, Мел Ферер ѝ го донел паунот употребен во филмот Зелени палати да го чува како милениче. Го нарекле „Ип“, скратено од „Пипин“. Во 1965 година, Одри повторно имала спонтан абортус. Затоа била повнимателна за време на бременоста со Лука во 1969 година: се одморала со месеци и постојано сликала сè додека не го породила Лука со царски рез. Последниот спонтан абортус ѝ се случил во 1974 година. Во популарните легенди, Хепберн останала запаметена по песната „Совети за убавината тестирани од времето“ („Time Tested Beauty Tips“) која им ја рецитирала на своите деца. Песната вклучува стихови од типот на „За да има убава коса, дозволи му на детето да минува со прстите низ неа еднаш дневно“ или „За убава фигура, сподели ја својата храна со гладните.“ Поемата понекогаш ѝ се препишува нејзе, но вистинскиот автор на песната е Сем Левенсон.
Бракот со Ферер траел 14 години, до 5 декември 1968 година, а во една прилика, нивниот син рекол дека Одри останала предолго во овој брак. Во последните години од нивниот брак, се зборувало дека Ферер имал девојка на страна, но и дека Одри имала врска со нејзиниот партнер од филмот Двајца за патот Алберт Фини. Таа ги негирала озборувањата, но режисерот Стенли Донен рекол: „Со Алберт фини таа беше како нова жена. Таа и Алби создаваа нешто прекрасно заедно; беа како мали деца. Кога Мел не беше на сетот, тие блескаа. Кога Мел беше таму, беше навистина смешно. Одри и Алби се однесуваа прилично формални и малку беше непријатно“. Двојката се разделила уште пред разводот,а во текот на разводот, Хепберн ослабела. Потоа, таа го запознала италијанскиот психијатар Андреа Доти на едно патување со брод и се вљубила во него при посетата на некои грчки археолошки места. Тогаш, таа верувала дека ќе има многу деца и дека ќе престане да работи. Со Доти се венчала на 18 јануари 1969 година. Иако тој ја љубел Хепберн и бил сакан од Шон, кој сметал дека Доти е забавен, Андреа многу често имал врски со помлади жени. Нивниот брак траел 13 години и завршил во 1982 година, откако и Лука и Шон станале способни да живеат со својата мајка. Иако Хепберн ги прекинала сите контакти со Ферер (со него се сретнала само уште двапати до крајот на својот живот: на дипломирањето на Шон и неговата прва свадба), таа останала во контакт со Доти за доброто на Лука.
Работа за УНИЦЕФ
Веднаш по нејзината последна филмска улога, во 1988 година, Одри Хепберн била наименувана за амбасадор на добрата волја на УНИЦЕФ. Благодарна на својата среќна судбина, која ѝ овозможува да ја преживее германската окупација како дете, таа го посветила остатокот од својот живот на грижата за несреќните деца во сиромашните земји. Патувањата на Хепберн ѝ биле олеснети поради нејзиното познавање на повеќе јазици: зборувала француски, италијански, англиски, холандски/фламански и шпански јазик.
Иако Одри веќе имала работено за УНИЦЕФ во текот на 1950-тите, почнувајќи од една радио-емисија во 1954 година, овојпат таа навистина се посветила на својата хуманитарна работа. Нејзината прва мисија била во Етиопија во 1988 година, каде посетила едно сиропиталиште во Мек'еле, каде на 500 гладни деца им биле дадени пакети од УНИЦЕФ. Тогаш, таа изјавила: „Моето срце е скршено. Очајна сум. Не можам да го поднесам фактот што два милиони луѓе се наоѓаат на работ на смрт предизвикана од прегладнетост, многу од нив се деца, а [sic] не е тоа само поради тоа што има тони храна на брегот на Шоа. Не може да се пренесе. Минатата пролет на Црвениот крст и на работниците на УНИЦЕФ им беше наредено да си заминат од северните предели поради избивањето на две симултани граѓански војни... Заминав во бунтовната земја и гледав мајки и деца што одеа по десет дена, па дури и по три недели, барајќи храна, спиејќи во пустината во импровизирани кампови кадешто и можат да умрат. Ужасно. Таа слика е премногу за мене. Трет свет е термин што не го обожавам многу, бидејќи овој свет е еден свет. Сакам луѓето да знаат дека најголем дел од човештвото страда.“