cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Атмосфера на Марс
Други гасови
Јаглерод моноксид (CO) се произведува со фотолиза на CO 2 и брзо реагира со оксидансите во атмосферата на Марс за повторно да формира CO 2. Проценетиот просечен зафатнински однос на CO во атмосферата на Марс е 0,0747%.
Благородните гасови, освен хелиум и аргон, се присутни на нивоа во трагови (≈10 - 0,01 ppmv) во атмосферата на Марс. Концентрацијата на хелиум, неон, криптон и ксенон во атмосферата на Марс е измерена со различни мисии. Изотопските соодноси на благородните гасови откриваат информации за раните геолошки активности на Марс и еволуцијата на неговата атмосфера.
Молекуларниот водород (H 2) се произведува со реакција помеѓу непарните видови на водород во средната атмосфера. Може да се испорача до горната атмосфера со мешање или дифузија, да се распадне до атомски водород (H) со сончево зрачење и да избега од атмосферата на Марс. Фотохемиското моделирање проценило дека односот на мешање на H 2 во долната атмосфера е околу 15 ± 5 ppmv.
Вертикална структура
Вертикалната температурна структура на атмосферата на Марс се разликува од атмосферата на Земјата на многу начини. Информациите за вертикалната структура обично се заклучуваат со користење на набљудувања од термални инфрацрвени звуци, радиоприкривање, аеросопирање. Атмосферата на Марс може да се класифицира во три слоја според просечниот температурен профил:
Марс нема постојана стратосфера поради недостаток на видови кои апсорбираат кратки бранови во неговата средна атмосфера (на пр. стратосферски озон во атмосферата на Земјата и органска магла во атмосферата на Јупитер) за создавање температурна инверзија. Сепак, сезонски озонски слој и силна температурна инверзија во средната атмосфера се забележани над јужниот пол на Марс. Висината на турбопаузата на Марс варира во голема мера од 60 до 140 км, а варијабилноста е поттикната од густината на CO 2 во долната термосфера. Марс има и комплицирана јоносфера која е во интеракција со честичките на сончевиот ветер, екстремното УВ зрачење и Х-зраците од Сонцето и магнетното поле на неговата кора. Егзосферата на Марс започнува на околу 230 км и постепено се спојува со меѓупланетарниот простор.
[[File:Solar_Wind_Strips_the_Martian_Atmosphere.webm|н|мини|250x250пкс| Сончевиот ветер ги забрзува јоните од горната атмосфера на Марс во вселената
(видео (01:13); 5 ноември 2015) ]]
Ѓаволска прашина
Ѓаволските прашини се вообичаени на Марс. Како и нивните колеги на Земјата, ѓаволските прашини се формираат кога конвективните витли поттикнати од силно површинско загревање се натоварени со прашински честички. Прашинските ѓаволи на Марс обично имаат пречник од десетици метри и висина од неколку километри, кои се многу повисоки од оние забележани на Земјата. Студијата на трагите на ѓаволските прашини покажале дека повеќето на Марс се појавуваат на околу 60°N и 60°С во пролет и лето. Годишно креваат околу 2,3 × 10 11 kg прашина од површината на земјата во атмосферата, што е споредливо со придонесот од локалните и регионалните прашински бури.
Прашински бури
Локалните и регионалните прашински бури не се ретки на Марс. Локалните бури имаат големина од околу 10 3 km 2 и се појавуваат околу 2000 настани годишно на Марс, додека регионалните бури од 10 6 km 2 се забележани често во јужниот дел на пролетта и летото. Во близина на поларната капа, прашинските бури понекогаш може да се создаваат од преднички активности и вонтропски циклони.
Глобалните прашински бури (површина > 10 6 km 2 ) се случуваат во просек еднаш на секои 3 марсови години. Набљудувањата покажале дека поголемите прашински бури обично се резултат на спојување на помали прашински бури, но механизмот на раст на бурата и улогата на атмосферските повратни информации сè уште не се добро разбрани. Иако се смета дека марсовската прашина може да се внесе во атмосферата со процеси слични на Земјините (на пр. солење), вистинските механизми допрва треба да се проверат, а електростатичките или магнетните сили исто така можат да играат во модулирање на емисијата на прашина. Истражувачите објавиле дека најголемиот единствен извор на прашина на Марс потекнува од формацијата Медуза Фоса.
На 1 јуни 2018 година, научниците на НАСА откриле знаци на прашинска бура на Марс, што резултирало со крај на мисијата на роверот Опортјунити со сончева енергија, бидејќи прашината ја блокирала сончевата светлина потребна за работа. До 12 јуни, бурата била најобемната забележана на површината на планетата и опфаќала површина приближна на големината на Северна Америка и Русија заедно (околу четвртина од планетата). До 13 јуни, роверот почнал да се соочува со сериозни проблеми во комуникацијата поради прашинската бура.
Топлинска плима
Сончевото греење на дневната страна и радијативното ладење на ноќната страна на планетата може да предизвикаат разлика во притисокот. Топлинските плими, кои се циркулацијата на ветерот и брановите поттикнати од таквото дневно променливо поле на притисок, може да датат многу варијабилност на атмосферата на Марс. Во споредба со атмосферата на Земјата, топлинските плими имаат поголемо влијание врз атмосферата на Марс поради посилниот дневен температурен контраст. Површинскиот притисок измерен од роверите на Марс покажале јасни сигнали за топлинска плима, иако варијацијата зависи и од обликот на површината на планетата и количината на суспендирана прашина во атмосферата. Атмосферските бранови можат да патуваат и вертикално и да влијаат на температурата и содржината на вода-мраз во средната атмосфера на Марс.
Орографски облаци
На Земјата, планинските венци понекогаш принудуваат воздушна маса да се издигне и да се олади. Како резултат на тоа, водената пареа станува заситена и се формираат облаци за време на процесот на кревање. На Марс, орбитерите забележале сезонско повторливо формирање на огромни водено-ледени облаци околу страната на ветрот на 20 километарските високи вулкани Арсија, што најверојатно е предизвикано од истиот механизам.
Ветерска модификација
На Марс, ветерот блиску до површината не само што испушта прашина, туку и ја менува геоморфологијата на Марс во големи временски размери. Иако се сметало дека атмосферата на Марс е премногу тенка за мобилизирање на песочните одлики, набљудувањата направени од HiRSE покажале дека миграцијата на дините не е ретка на Марс. Глобалната просечна стапка на миграција на дините (високи 2 – 120 м) е околу 0,5 метри годишно. Моделот за атмосферска циркулација сугерира дека повторените циклуси на ерозија на ветер и таложење прашина може да доведат до нето транспорт на почвени материјали од низините до висорамнините во геолошка временска рамка.
Атмосферска еволуција
Се смета дека масата и составот на атмосферата на Марс се промениле во текот на животот на планетата. Погуста, потопла и повлажна атмосфера е потребна за да се објаснат неколку очигледни одлики во претходната историја на Марс, како што е постоењето на течни водни тела. Набљудувањата на горната атмосфера на Марс, мерењата на изотопскиот состав и анализите на марсовски метеорити, обезбедуваат докази за долгорочните промени на атмосферата и ограничувањата за релативната важност на различните процеси.
Атмосферата во раната историја
Додека Марс и Земјата имаат слични соодноси 12 C / <sup id="mwA7Y">13 C и 16 O / <sup id="mwA7k">18  O, 14 N е многу повеќе исцрпена во атмосферата на Марс. Се смета дека фотохемиските процеси на бегство се одговорни за изотопската фракционирање и предизвикале значителна загуба на азот во геолошката временска рамка.
Хидродинамичкото бегство во раната историја на Марс може да го објасни изотопското фракционирање на аргон и ксенон. На современиот Марс, атмосферата не ги испушта овие два благородни гасови во вселената поради нивната поголема маса. Сепак, поголемото изобилство на водород во атмосферата на Марс и високите флуксови на екстремни УВ од младото Сонце, заедно би можеле да предизвикаат хидродинамичен одлив и да ги одвлечат овие тешки гасови. Хидродинамичкото бегство исто така придонело за губење на јаглеродот, а моделите сугерираат дека е можно да се изгуби 1,000 hPa (1 бар) на CO 2 со хидродинамичко бегство за еден до десет милиони години под многу посилно сончево екстремно УВ на Марс. Во меѓувреме, поновите набљудувања направени од орбитерот Мејвен сугерираат дека бегството од распрскување е многу важно за бегството на тешки гасови на ноќната страна на Марс и можело да придонесе за 65% губење на аргон во историјата на Марс.
Атмосферата на Марс е особено подложна на ударна ерозија поради малата брзина на бегство на Марс. Раниот компјутерски модел сугерира дека Марс би можел да изгуби 99% од својата почетна атмосфера до крајот на доцниот период на тешко бомбардирање врз основа на хипотетички флукс на бомбардирање проценет од густината на месечевиот кратер. Во однос на релативното изобилство на јаглерод, на Марс е само 10% од оној на Земјата и Венера. Претпоставувајќи дека трите карпести планети имаат ист почетен испарлив инвентар, тогаш овој низок имплицира дека масата на CO 2 во раната атмосфера на Марс требало да биде десет пати поголема од сегашната вредност. Огромното збогатување на радиогениот 40 Ar над исконскиот 36 Ar е исто така во согласност со теоријата за ерозија на ударот.
Еден од начините да се процени количината на вода што се губи со бегството на водород во горната атмосфера е да се испита збогатувањето на девтериум над водородот. Студиите засновани на изотоп проценуваат дека 12 m до над 30 m глобален еквивалентен слој на вода е изгубен во вселената преку бегство на водород во историјата на Марс. Забележано е дека пристапот заснован на атмосферско бегство ја обезбедува само долната граница за проценетиот ран инвентар на вода.
Атмосферско бегство на современиот Марс
И покрај помалата гравитација, атмосферското бегство не е ефикасно во современата атмосфера на Марс поради релативно ниската температура на егзобазата (≈200 K на 200 km надморска височина). Тоа може само да го објасни бегството на водород од Марс. Потребни се други нетермички процеси за да се објасни забележаното бегство на кислород, јаглерод и азот.
Избегање на водород
Молекуларниот водород (H 2) се произведува од дисоцијација на H 2 O или други соединенија што содржат водород во долниот дел на атмосферата и се дифузира во егзосферата. Егзосферскиот H 2 потоа се распаѓа на атоми на водород, а атомите кои имаат доволно топлинска енергија можат да избегаат од гравитацијата на Марс. Излегувањето на атомскиот водород е очигледно од УВ спектрометри на различни орбитери. Додека повеќето студии сугерираат дека бегството на водород е блиску до ограничено на дифузија на Марс, поновите студии сугерираат дека стапката на бегство е модулирана од прашинските бури и има голема сезонска состојба. Проценетото бегство на водородот се движи од 10 7 cm −2 s −1 до 10 9 cm −2 s −1.
Бегство на јаглерод
Фотохемијата на CO 2 и CO во јоносферата може да произведе CO 2 + и CO + јони, соодветно:
+  ⟶
Јон и електрон можат да се рекомбинираат и да произведат електронски неутрални производи. Производите добиваат дополнителна кинетичка енергија поради Кулоновата привлечност помеѓу јоните и електроните. Овој процес се нарекува дисоцијативна рекомбинација. Дисоцијативната рекомбинација може да произведе јаглеродни атоми кои патуваат побрзо од брзината на бегство на Марс, а оние што се движат нагоре можат да избегаат од атмосферата на Марс:
УВ фотолизата на јаглерод моноксид е уште еден клучен механизам за бегството на јаглеродот на Марс:
Други потенцијално важни механизми вклучуваат бегство на CO 2 и судир на јаглерод со брзи атоми на кислород. Проценетиот целокупен флукс на бегство е околу 0,6 × 10 7 cm −2 s −1 до 2,2 × 10 7 cm −2 s −1 и во голема мера зависи од сончевата активност.
Бегство на азот
Како јаглеродот, дисоцијативната рекомбинација на N 2 + е важна за бегството на азот на Марс. Покрај тоа, други фотохемиски механизми за бегство исто така играат важна улога:
+  ⟶
Бегство на кислород
Дисоцијативната рекомбинација на CO 2 + и O 2 + (произведена од реакцијата на CO 2 + исто така) може да генерира атоми на кислород кои патуваат доволно брзо за да избегаат:
Сепак, набљудувањата покажале дека нема доволно брзи атоми на кислород во марсовската егзосфера како што е предвидено со механизмот за дисоцијативна рекомбинација. Моделските проценки на стапката на бегство на кислород сугерираат дека може да биде над 10 пати помала од стапката на бегство на водород. Како алтернативни механизми за бегство на кислород се предложени јони и прскање, но овој модел сугерира дека тие се помалку важни од дисоцијативната рекомбинација во моментов.
Откривање на метан
Метанот (CH 4) е хемиски нестабилен во сегашната оксидирачка атмосфера на Марс. Брзо би се распаднал поради ултравиолетовото зрачење од Сонцето и хемиските реакции со други гасови. Затоа, постојаното присуство на метан во атмосферата може да значи постоење на извор за постојано надополнување на гасот.
Орбитралниот истражувач на Марс, кој ги направил најчувствителните мерења на метанот во атмосферата на Марс со над 100 глобални звуци, не пронашол метан од 0,05 делови на милијарда (ppb). Сепак, има и други извештаи за откривање на метан со помош на копнени телескопи и роверот Кјуриосити. Количините во трагови на метан, на ниво од неколку ppb, првпат биле пријавени во атмосферата на Марс од тим од Центарот за вселенски летови Годард на НАСА во 2003 година. Биле измерени големи разлики во изобилството помеѓу набљудувањата направени во 2003 и 2006 година, што сугерирало дека метанот е локално концентриран и веројатно сезонски.
Во 2014 година, НАСА објавила дека роверот Кјуриосити забележал десеткратно зголемување на метанот во атмосферата околу него кон крајот на 2013 и почетокот на 2014 година. Четири мерења направени во текот на два месеци во овој период изнесувале просечни 7,2 ppb, што значи дека Марс епизодно произведува или ослободува метан од непознат извор. Пред и потоа, читањата биле во просек околу една десетина од тоа ниво. На 7 јуни 2018 година, НАСА објавила циклична сезонска варијација на нивото на позадината на атмосферскиот метан. Главните кандидати за потеклото на метанот на Марс вклучуваат небиолошки процеси како што се реакции на вода- карпи, радиолиза на вода и формирање на пирит, од кои сите произведуваат H 2 кој потоа може да генерира метан и други јаглеводороди преку синтезата на Фишер-Тропш со CO и CO 2. Исто така, се покажало дека метанот може да се произведе со процес кој вклучува вода, јаглерод диоксид и минералот оливин, за кој се знае дека е вообичаен на Марс. Живите микроорганизми, како што се метаногените, се уште еден можен извор, но на Марс не е пронајден доказ за присуство на такви организми. Постојат некои сомнежи за откривање на метан, што сугерира дека тој наместо тоа може да биде предизвикан од недокументирана копнена контаминација од ровери или погрешна интерпретација на мерните необработени податоци.
Потенцијал за употреба од луѓе
Атмосферата на Марс е ресурс со познат состав достапен на кое било место за слетување на Марс. Предложено е дека човечкото истражување на Марс би можело да користи јаглерод диоксид (CO 2) од атмосферата на Марс за да направи метан (CH 4) и да го користи како ракетно гориво за мисијата за враќање. Студиите за мисии кои предлагаат користење на атмосферата на овој начин го вклучуваат предлогот на Роберт Зубрин. Два главни хемиски патишта за употреба на јаглерод диоксид се реакцијата Сабатиер, претворајќи го атмосферскиот јаглерод диоксид заедно со дополнителен водород (H 2), за производство на метан (CH 4 ) и кислород (O 2 ) и електролиза, користејќи цврст оксид од цирконија електролит за разделување на јаглерод диоксидот на кислород (O 2 ) и јаглерод моноксид (CO).
432
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5940 и 5941 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5182 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4192 и 4193 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1185.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 432 година се протега во 3068 и 3069, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3128 и 3129 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 975. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 196 и 195 година пред хиџра.
Венецијанска ренесанса
Венецијанската ренесанса имала посебен карактер во споредба со општата италијанска ренесанса на други места. Република Венеција била топографски различна од останатите градови-држави на ренесансната Италија како резултат на нивната географска локација, која го изолирал градот политички, економски и културолошки, дозволувајќи му на градот слободното време да ги следи задоволствата на уметноста. Влијанието на венецијанската уметност не престанало на крајот на периодот на ренесансата. Нејзините практики опстојуваа преку делата на уметничките критичари и уметници кои ја проширувале својата важност низ Европа до 19 век. Иако долгиот пад на политичката и економската моќ на Републиката започнала пред 1500 година, Венеција на тој датум останал „најбогат, најмоќен и најнаселен италијански град“ и контролирал значајни територии на копното, познати како тераферма, кој вклучувал неколку мали градови кои придонеле уметници во венецијанското училиште, особено Падова, Бреша и Верона. Териториите на Републиката, исто така, ги опфаќале Истра, Далмација и островите кои сега се наоѓаат во близина на хрватскиот брег, кои исто така придонеле. Навистина, „главните венецијански сликари од шеснаесеттиот век ретко биле домородци на самиот град“, а некои главно работеле на другите територии на Републиката или подалеку. Речиси истото важи и за венецијанските архитекти.
Иако во никој случај не бил важен центар на хуманизам и ренесанса, Венеција бил несомнениот центар на издаваштвото на книги во Италија, и многу важен во тој поглед; Венецијанските изданија биле дистрибуирани низ Европа. Алд Мануциј бил најважниот печатач/издавач, но во никој случај единствениот.
Сликарство
Венецијанското сликарство било главна сила во италијанското ренесансно сликарство и пошироко. Почнувајќи со работата на Џовани Белини (околу 1430–1516) и неговиот брат Џентил Белини (околу 1429–1507) и нивните работилници, главните уметници на венецијанската школа ги вклучиле Џорџоне (околу 1477–1510), Тицијан (околу 1489–1576), Тинторето (1518–1594), Паоло Веронезе (1528–1588) и Јакопо Басано (1510–1592) и неговите синови. Се смета дека давале предност на бојата над линијата, традицијата на венецијанското училиште се спротивставувало на маниризмот распространет во остатокот од Италија. Венецијанскиот стил извршил големо влијание врз подоцнежниот развој на западното сликарство.
Хармоничниот договор и стабилност и строгата владина контрола на Венеција се рефлектираа во нејзините слики. Венеција била надалеку позната и почитувана по тоа што ја задржала репутацијата на „неизвалкана слобода, непоколеблива религиозност, социјална хармонија и непоколебливи мирољубиви намери“. Република Венеција била водечки град кој го поддржувал користењето на уметничкото покровителство како „рака на власта“ во нејзиното остварување на потенцијалот на уметноста како политичко богатство.
Остатокот од Италија имала тенденција да го игнорира или потценува венецијанското сликарство; Запоставувањето на училиштето од страна на Џорџо Вазари во првото издание на неговиот Животите на најизвонредните сликари, вајари и архитекти во 1550 година било толку видливо што сфатил дека треба да ја посети Венеција за дополнителен материјал во неговото второ издание од 1568 година Спротивно на тоа, странците, за кои Венеција честопати бил првиот поголем италијански град посетен, секогаш го ценат тоа и, по самата Венеција, најдобрите колекции сега се наоѓаат во големите европски музеи, а не во другите италијански градови. На највисокото, кнежевско ниво, венецијанските уметници се стремат да бидат најбарани за нарачки во странство, од Тицијан па наваму, а во 18 век повеќето од најдобрите сликари поминале значајни периоди во странство, генерално со голем успех.
Традиционалните методи на византискиот стил опстојувале дури и во сликарската фракција до околу 1400 година, пред доминантниот стил да почне да се префрла кон меѓународната готска и италијанска ренесанса првпат донесени во Венеција од Падуан Гвариенто ди Арпо, Џентил да Фабриано и Писанело кога биле нарачани да ги украсуваат фреските на Дуждовата палата.
Познато е дека симболот на Венеција е Богородица или божицата Венера, но Лавот на Свети Марко е најстариот и најуниверзалниот симбол на Републиката.
Пример е температа на платно од Виторе Карпачо, Лав од Свети Марко, 1516 година. Моќната слика на лавот прикажан со божествените белези на ореолот и крилјата, укажува на отворена книга со натписи „Мир на тебе Марко, мој евангелист“ експлицитно наведувајќи ја неговата заштита и благослов над градот. Разграничувањето на предните шепи на лавот над копното додека задните шепи стојат над морето алудира на доминацијата на владеењето на Венеција над двете територии како исполнување на ветувањето на Свети Марко.
Архитектура
Венецијанската елита имала колективно верување во важноста на архитектурата за зајакнување на довербата во Републиката, а во резолуцијата на Сенатот во 1535 година било забележано дека тој е „најубавиот и најславниот град што во моментов постои во светот“. Во исто време, отворената конкуренција меѓу патрициските семејства биле обесхрабрена, во корист на „хармонична еднаквост“, која се однесувала на зградите како и на други области, и се сметало за новина заради себе или повторно да се придобијат славите на антиката, со сомнеж. Иако посетителите се восхитувале на богатите ансамбли, венецијанската архитектура немало големо влијание надвор од сопствените поседи на републиката пред Андреја Паладио (1508–1580), чиј стил на паладијанската архитектура станал огромно влијателен некое време по неговата смрт, не само во англиското говорно подрачје. Уметноста и архитектурата биле искористени како моќен метод за прикажување на величественоста на градот Венеција. Архитектурите и структурите како што се базиликата Свети Марко, плоштадот Свети Марко и Дуждовата палата за да наведат неколку биле „видлив израз на идејата за Венеција“. Венеција можела да ја продолжи својата состојба на слобода повеќе од илјада години и воспостави супериорна позиција од онаа на Рим. Граѓаните на Венеција се верувале дека се побожна нација поради недостатокот на поврзаност со паганството во минатото и тврдле дека градот бил основан на Денот на Благовештението. Затоа, Венецијанците користеле помпезни и сложени архитектонски дизајни за да го прикажат градското „чисто, легитимно и неизвалкано“ христијанство. Уметноста за време на ренесансниот период на Венеција продолжила да црпи големо влијание од стиловите на Византија.
Мауро Кодуси (1440–1504) од Ломбардија бил еден од првите архитекти што работел во ренесансен стил во Венеција, при што неговиот син Доменико му помагал и ја продолжил неговата пракса по неговата смрт. Неговото дело почитува и алудира на многу елементи од венецијанската готика и одлично се усогласува со него. Други архитекти активни во раниот период на ренесансата се Џорџо Спавенто (активен од 1489 или порано), и Антонио Абонди, често познат како Скарпањино (починал во 1549 година), кој бил активен од најмалку 1505 година. Сан Себастиано, Венеција, започнато во 1506 година, е рана работа. И двајцаат имале многу владини комисии. Јакопо Сансовино (1486–1570), исто така важен скулптор, бил Фирентинец со успешна кариера во Фиренца, а потоа и во Рим. Тој побегнал во Венеција по катастрофалното Ограбување на Рим во 1527 година и во 1529 година бил назначен за главен архитект и надзорник на имотите (Протомаестро или Прото) кај прокураторите на Сан Марко. Набргу тој нашол стил кој ги задоволил венецијанските патрони и бил „дефинитивен за целата понатамошна историја на венецијанската архитектура“. Тој го создал изгледот на голем дел од областа околу плоштадот Сан Марко надвор од самата базилика Сан Марко.
Маркијанската Библиотека се смета за негово „несомнено ремек дело“ и клучно дело во венецијанската ренесансна архитектура. Паладио, кој видел дека се гради, ја нарекол „веројатно најбогатата некогаш изградена од времето на античките до сега“, а Фредерик Харт ја опишал како „сигурно една од најзадоволувачките градби во италијанската архитектонска историја“. Има исклучително истакнато место, со долгата фасада свртена кон Дуждовата палата преку плоштадот Сан Марко.
Микеле Санмикели (1484–1559) од Верона во тераферма, тренирал понатаму на југ, а по враќањето во Верона во 1527 година бил ангажиран од државата како воен архитект. Поголемиот дел од неговата работа биле утврдувања и воени или поморски градби околу венецијанските територии, особено во Верона, но изградил и голем број палати кои се многу оригинални и ја воведуваат венецијанската архитектура во маниризам. Неговата работа во Верона претставува група згради кои го дефинираат градот на начин споредлив со Андреја Паладио во Виченца. Палатата Бевилакуа во Верона (започната1529) е најпознатата од нив. Главниот архитект на подоцнежната венецијанска ренесанса бил Андреја Паладио (1508–1580), кој исто така бил клучна фигура во подоцнежната италијанска ренесансна архитектура и нејзиниот најважен писател за архитектура. Но, освен двете големи цркви Сан Џорџо Маџоре (1566 г.) и Ил Реденторе (1577 г.), тој дизајнирал релативно малку во самиот град, поради повеќе причини. Тој дизајнирал многу вили во Венето, во Виченца и низа познати селски куќи, релативно мали во споредба со некои појужни, за венецијанската елита. Стилот на Паладио подоцна бил развиен во паладиската архитектура и на Обединето Кралство и на американските колонии, и неговиот венецијански прозорец, со централен заоблен врв, земал многу венецијански елемент низ целиот свет. Светско наследство на УНЕСКО на Паладијански вили на Венето вклучува 23 згради во градот и 24 вили во село.
Винченцо Скамоци (1548–1616) од Виченца се преселил во Венеција само во 1581 година, годината по смртта на Паладио. Тој го дизајнирал Новото обвинителство на плоштадот Сан Марко и завршил многу проекти што Паладио ги оставил нецелосни. Неговиот ученик Балдасаре Лонгена (1598–1682), кој бил за промена роден во градот, за возврат ги завршил проектите на Скамоци и, додека тој вовел целосна барокна архитектура во Венеција, многу згради, особено палати, продолжиле да развиваат барок форма на венецијанскиот ренесансен стил.
Архитектонско издаваштво
Венеција била главен европски центар за целокупното печатење на книги и станал главен центар за архитектонско издаваштво. Витрувиј е единствениот значаен класичен писател за архитектура што преживеал, а неговото дело За архитектурата било внимателно проучувано од сите ренесансни архитекти. Иако латинскиот текст бил отпечатен претходно, првото издание илустрирано со дрвопис било произведено од Фра Џокондо во Венеција во 1511 година; тој го дизајнирал Фондако деи Тедески во 1505–08.
Во Венеција биле објавени и „Седумте книги“ на Себастиано Серлио (1475–1554), во неколку тома од 1537 година наваму. Работел во градот како архитект, но оставил малку трага. Тие исто така биле во голема мера илустрирани и станале суштинско читање, и брзо биле копирани и преведени низ Европа. Патрицискиот хуманист, свештеник и венецијански дипломат Даниеле Барбаро бил покровител на Паладио (Вила Барбаро), а Паладио го илустрирал неговиот италијански превод на Витрувиј (1556). Сопствениот Четири книги за архитектурата (1570) на Паладио, илустриран од него, повторно имало огромно влијание низ Европа.
Главната книга на Винченцо Скамоци била објавена во 1615 година и во суштина се навраќа на Паладио; бил влијателен во ширењето на паладијанизмот.
Музика
Неколку главни фактори се собрале за да се создаде Венецијанската школа. Првиот бил политички: по смртта на папата Лав X во 1521 година и Ограбувањето на Рим во 1527 година, долго доминантниот музички естаблишмент во Рим бил засенет: многу музичари или се преселиле на друго место или избрале да не одат во Рим, а Венеција била една од неколку места за да има средина погодна за креативност.
Друг фактор, можеби најважен, било постоењето на прекрасната базилика Сан Марко, со својот уникатен ентериер со спротивставени хорски мансарди. Поради пространата архитектура на оваа базилика, неопходно било да се развие музички стил што ќе го искористи доцнењето на звукот до предност, наместо да се бори против него: така бил развиен венецијанскиот полихорски стил, големиот антифонски стил во кој групи пејачи и инструменти свирени понекогаш спротивставени, а понекогаш заедно, обединети од звукот на оргулите. Првиот композитор кој го прославил овој ефект бил Адријан Вилаерт, кој станал маестро ди капела на Свети Марко во 1527 година и останал на позицијата до неговата смрт во 1562 година. Џозефо Зарлино, еден од највлијателните писатели на музиката на тоа време, го нарекол Вилаерт „новиот Питагора “, а влијанието на Вилаерт било длабоко, не само како композитор туку и како учител, бидејќи повеќето од Венецијанците кои следеле учеле со него.
Во 1560-тите, две различни групи се развиле во рамките на венецијанското училиште: прогресивна група, предводена од Балдасаре Донато и конзервативна група, предводена од Зарлино, кој тогаш бил маестро ди капела. Членовите на конзервативната гранка се стремеле да го следат стилот на француско-фламанската полифонија и ги вклучиле Ципријано де Роре, Зарлино и Клаудио Меруло; членовите на прогресивната група ги вклучија Донато, Џовани Кроче, а подоцна и Андреа и Џовани Габриели. Дополнителна точка на спор помеѓу двете групи било дали на Венецијанците - или барем на Италијанците - треба да им се додели главната работа на маестро ди капела на Свети Марко или не. На крајот преовладувала групата која ги фаворизирала локалните таленти, ставајќи крај на доминацијата на странските музичари во Венеција; во 1603 година, Џовани Кроче бил назначен на оваа работа, по што следел Џулио Чезаре Мартиненго во 1609 година.
Врвот на развојот на Венецијанската школа бил во 1580-тите, кога Андреа и Џовани Габриели составиле огромни дела за повеќе хорови, групи од дувачки и гудачки инструменти и оргули. Овие дела се првите што вклучуваат динамика и се меѓу првите што вклучуваат конкретни упатства за ансамбл инструментација. Органисти кои работеле во исто време биле Клаудио Меруло и Џироламо Дирута; тие почнале да дефинираат инструментален стил и техника што се преселила во северна Европа во следните генерации, кулминирајќи со делата на Свилинк, Дитрих Букстехуде и на крајот Јохан Себастијан Бах.
Венецијански еснафи
Венецијанската заедница во ренесансата била изградена на акцентот на односите меѓу соседите, ритуалните браќа и роднините кои сите живееле заедно во еднаквост од горната и долната општествена класа. Многу научници веруваат дека стабилноста, просперитетот и политичката безбедност значително се должат на нивната идеја за заедничка работа и заедничко дејствување. Франческо Петрарка, во средината на четиринаесеттиот век, ја опишал Венеција како „цврсто изградена на мермер, но поцврста на темелите на граѓанскиот договор“. Стабилноста на Венеција ила ескалирана преку системот на еснаф. Денис Романо во својата книга „Патрицијци и Пополани“ напишал: „Никаде во венецијанското општество акцентот на заедницата и солидарноста не бил поизразен како во еснафите“. До средината на четиринаесеттиот век, Венеција основала повеќе од педесет еснафи кои помогнале да се постигне соработка и од членовите на владата и од еснафот. Владата била паметна да практикува правична правда подеднакво на сите општествени нивоа, што спречило немири или политички протести. Во зависност од занаетот и специјалитетот на занаетчиството, поединци се придружувале на соодветната еснафска група по залог на верност кон дуждот. Имало многу видови на еснафи како што се каменорезите, копаничарите, стакларите, крзнарите и индустријата за волна.
Најстариот познат сликарски еснаф датира од 1271 година. Оваа група не е ексклузивна за сликарите, туку вклучува и позлатари, дизајнери на текстил, везење, занаетчии на кожа со златни алатки, изработувачи на карти за играње, изработувачи на маски и сликари на знаци. Стратификацијата на еснафите била поделена на мајстори занаетчии и работници или чираци. Мајсторите биле задолжени за производните процеси додека во зависност од нивната компетентност и вештини, работниците придонесувале за производство на стоки или преземалее тривијални задолженија како што се бришење на подот или мелење пигменти. Функциите на еснафите биле и политички и културни, придонесувајќи за нивните таленти за време на специјални прослави и церемонии. На специјални настани како што е Марковден, членовите на секој еснаф учествувале во овие настани за тргување со скапи предмети како што се слики, мебел, теписи, предмети од стакло, злато и текстил.
NGC 7232B
NGC 7232B — спирална галаксија во соѕвездието Жерав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7232B се споменува и како ESO 289-9.
Откривање
Објектот е откриен на 6 септември 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7232B е од видот SBm. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,9 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,5 m/лм2. NGC 7232B има привидни димензии од 1,6' х 1,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 22 ч 15 м 52,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -45° 46' 50". Положбениот агол на објектот е во износ од 0°.
Други поделби
Проучување на NGC 7232B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 68443. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 414; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8439. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Регионална сила
Во меѓународните односи, од крајот на 20век, терминот „ регионална сила“ се користи за суверена држава која има значително влијание во даден географски регион. Државите од еден регион чија што моќ и влијание е неспоредливо поголема од другите држави во тој регион имаат регионална хегемонија.
Африка
Иако Јужна Африка била дипломатски изолирана во последните години од времето на апартхејдот, во последните 20 години се смета дека успешно се реинтегрирала во меѓународните односи. Таа се смета за единствена новоиндустријализирана земја во Африка и има клучна улога во БРИКС и Г-20.
Нигерија, Египет, Јужна Африка и Алжир се четирите најголеми африкански економии; во 2020 година сите тие имале БДП од преку 150 милијарди долари (номинален) и 500 милијарди долари (заснован на куповна моќ).
Азија
Низ историјата, царска Кина била доминантна сила во Источна Азија. Кон крајот на 19 век, Јапонија започнала реформи за модернизација и индустријализација, и до почетокот на Првата светска војна, како една од сојузничките сили веќе била регионална сила во Азија.
Кон крајот на 20 век, регионалните сојузи, економскиот напредок и контрастната воена моќ ја промениле стратешката и регионалната рамнотежа на моќ во Азија. Појавата на нови сили регионални сили, како Кина и Индија, предизвикало значителни промени во геополитиката на Азија. Кина и Јапонија, кои според БДП се на второ и трето место во светот, соодветно, почнале да влијаат врз регионите надвор од Азија. Во последните децении, Јужна Кореја се појавила како значајна економска и културна сила во Источна Азија.
Европа
Русија – која доминирала со поранешната велесила, Советскиот Сојуз, историски била главна геополитичка сила во Источна Европа. Франција, Германија, Италија и Обединетото Кралство се сметаат за големата четворка на Западна Европа. Поголемиот дел од континентот сега е интегриран во Европската унија, која понекогаш како целина се смета за велесила, и покрај тоа што не е суверена држава. Историски гледано, доминантните сили во Европа создале големи колонијални империи (како што се белгиската, британската, данската, холандската, француската, германската, италијанската, португалската, руската и шпанската колонијална империја).
Северна Америка
САД се главна геополитичка сила во Северна Америка и се смета дека денес е единствена суперсила на светско ниво. Толку силно доминира во регионот така што нејзините соседи, Канада и Мексико, иако и двете се средни сили обично не се сметаат за регионални сили. И покрај тоа што има доволно голема економија за да биде членка на Г7, Канада не е регионална сила од две причини. Таа е воено безбедна како резултат на американската хегемонија и стана финансиски комфорна поради нејзината зависност и длабока интеграција со робусната американска економија. Мексико е нова сила која веројатно би можела да се смета за регионална сила ако се групира во Латинска Америка, или дефинитивна регионална сила ако се земе предвид Средна Америка или во Шпанска Америка поради нејзината економска големина и различното културно наследство. Сепак, како и Канада, мексиканската економија е многу зависна од САД (околу 80% од нејзиниот извоз оди за САД).
Океанија
Австралија се смета за регионална сила поради нејзиното богатство во Океанија и Југоисточна Азија. И покрај тоа што има десет пати помалку жители од Индонезија, Австралија има поголем номинален БДП.
Јужна Америка
По откритивањето, Португалија и Шпанија биле најголеми колонијални сили на континентот, но по деколонизацијата во првата половина од 19 век биле основани нови држави, иако културното влијание и јазицикот на Европјаните сè уште се доминантни во Латинска Америка.
Аргентина е најголема држава во која се зборува шпански јазик и втора по големина економска сила во Јужна Америка, со многу природни ресурси во енергијата и земјоделството. Бразил, од друга страна, долго време се смета за највлијателна геополитичка сила во Јужна Америка, бидејќи државата има најбројно население и најголема територија во Јужна Америка, а исто така има огромни резерви на природни ресурси, меѓу кои и вредни минерали, а на нејзина тероторија се наоѓа една десетина од пивката вода во светот и најголемата преостаната прашума на Земјата. Бразил има важна улога во меѓународните односи, особено во економските и глобалните еколошки прашања. Аргентина и Бразил се членки на големите економии на Г-20.
DAX
DAX (Deutscher Aktienindex) — е еден од најважните фондовски индекси во Германија. Индексот се пресметува како средна вредност на капитализација на цените на акциите на 40 најголеми акционерски компании во Германија. DAX претставува еквивалент на британскиот FTSE 100 и на американскиот индекс Доу Џонс. DAX бил создаден на 1 јули 1988 година,неговата почетна вредност изнесувала 1000 поени. Индексот гго пресметува команијата Deutsche Börse AG. На 24 ноември 2020 година Deutsche Börse го објавила проширувањето на составот на индексот со десет дополнителни компоненти со цел поцелосно одразување на современата структура на економијата на Германија. Проширувањето било реализирано во 3-от квартал на 2021 година.
Пресметување на индексот
Од јаннуари 2016 година индексот се пресметува за секој ден на тргување од 9:00 наутро по Средноевропско време. При пресметувањето на DAX се користат цените на акциите на електронската берза XETRA. За пресметувањето кое е засновано на формулата на Етјен Ласпејрес, цените на акциите на избраните компании од листата се определуваат во согласнност со нивната пазарна капитализација. Се земаат во предвид само акции кои се наоѓаат на во слободен промет. Ако капиталот на компанијата е поделен на неколку типа на акции (на пример, обични акции и привилегирани акции), се користи типот на акции кој има повисока ликвидност.
Критериуми за избор
Од септември 2021 година компаниите имаат право на вклучување во DAX само по еден основен критериум – пазарната капитализација на акционерското друштво. Се зема во предвид збирната вредност на сите акции кои се наоѓаат во слободен промет, а не во рацете на стратегиските инвеститори. Другите поранешни критериуми како на пример активноста на трговијата со овие хартиии, отпаднале. Дополнително воведен е нов строг услов: кандидатите за DAX 40 треба најмалку две годдини да работат со добивка а исто така и редовно да доставуваат не само годдишни и полугодишни туку и кварталнни извештаи, кои поминале одредена постапка на ревизија. Акцијата може да биде исклучена од индексот меѓу датумите на ребалансирање ако нејзината тежина надминува 10%, а 30-дневната историска волатилност на цената на акцијата надминува 250%.
Пруски јазик
Пруски јазик — изумрен балтички јазик, некогаш зборуван од населението на Прусија, што подоцна станала Источна Прусија а денес е североисточна Полска и Калининградската Област во Русија. Јазикот се нарекувал “Prūsiskan” (пруски) или “Prūsiskai Bilā” (прускиот јазик). Неколку верзии на јазикот постојат во Полска и Литванија за кои се сметаат дека се дел од стариот пруски јазик.
Такит во својата книга Germania, спомнува народ Æsti за кој се тврди дека всушност се старите Пруси. Тој ги опишува како дел од германските племиња, но со многу келтски одлики.
Стариот пруски јазик е сличен со другите исчезнати балтички јазици, со курскиот јазик и судовинскиот јазик. Исто така многу е сличен и со постоечките источнобалтички јазик, литвански јазик и латвиски јазик. Големи сличности има и со словенските јазици. Како пример на тоа за земја на пруски е zemē' а на словенските јазици скоро секаде е слично - земја или земля.
Примери од јазикот
Praprusoj
Минстер (административен округ)
Минстер е еден од петте административни окрузи во Северна Рајна-Вестфалија, Германија, кој се наоѓа на северот на покраината и е наречен по градот Минстер. Тој ја вклучува територијата, која во средновековието била позната како Драјнгау.
Округот Минстер ги опфаќа главно руралните земји од Минстерскиот крај (Münsterland, Минстерланд), кој е позната по неговите замоци, на пример: Нордкирхенскиот и Ахаус. Округот нуди повеќе од 100 замоци, сите поврзани со велосипедска патека (100 Шлесер Рут/100 Schlösser Route).
Всушност, наједноставниот пат да го откриете Минстерланд е со велосипед. Најголемиот рамен предел со неговите архитектонски и културни богатства повикува на велосипедизам, за амбициозните патно возење (на пример:Минстерланд Џиро-трка) и релаксирани тури на земјени рурални патишта, Pättkes (мали патеки). Создадени се над 4.500 км долга мрежа на велосипедски патеки не се единствените најпопуларни рути, туку исто така има и мали и горени кружни тури низ округот. Софистицираната инфраструктура за велосипедистите со фарми Бед & Бајк, навигациони системи и сервис-станици го прават Минстерланд велосипедски рај.
Историјата на округот датира од 1815, кога еден од првичните 25 окрузи замислени како поделба на покраините на Прусија. Најголемата реорганизација на окрузите била направена во 1975, кога бројот на окрузи бил намален од 10 на 5 и бројот на слободните градови од шест на три.
Клима
Климата е главно морска, под влијание на Голфската струја. Температурите над 30°C за време на летото се ретки. Но, исто така, температурите во зима под нула се ретки.
Кремицауе
Кремицауе (Kremitzaue) — општина во округот Елба-Елстер, во Бранденбург, Германија.
1276 п.н.е.
1276 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1276. година пред новата ера, 276. од вториот милениум п.н.е., 76. од 13 век п.н.е. и седма од 1270-тите п.н.е.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4232 и 4233 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3474 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2484 и 2485 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 523 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1276 година се протега во 1360 и 1361, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1420 и 1421 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 733 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1955 и 1954 исламска година пред хиџра.