cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ерол Ризаов
Тој е еден од основачите на Утрински Весник, а воедно и негов прв директор (1999), како и главен и одговорен уредник пет години подоцна. Објавувал текстови во љубљанско „Дело“. Моментално работи како уредник-коментатор во Утрински, а неговите колумни излегуваат секој работен ден во рамките на весникот. Во 2013, Ризаов ја добил наградата „Жан Моне“ за најдобар новинарски текст на тема „Европска Унија“, награда која ја доделува делегацијата на ЕУ во Македонија. Во февруари 2015, Ризаов ја добил наградата за животно дело „Крсте Мисирков“, која ја доделува Здружение на новинарите на Македонија. Во мај 2015, Ризаов промовирал четири книги кои ги содржат неговите најзначајни текстови што ги напишал во периодот 2007-2015. Во текот на својата кариера, тој направил интервјуа со познати светски личности како Лех Валенса, Герхард Шредер, Тургут Озал, Милан Кучан и други.
Александар Лукман
Александар Лукман (29 април 1967) е српски професионален тренер во кошарка за сила и климатизација и алпско скијање и поранешен скокач со стап. Моментално работи како тренер на сила и кондиционер за Црвена звезда од Кошаркарската лига на Србија, АБА лигата и Евролигата.
Ран живот и образование
Лукман е роден во Белград, СР Србија, СФР Југославија, каде што завршил основно и средно училиште. Дипломирал физичко образование на Универзитетот во Белград во 1991 година, а докторирал на Факултетот за спорт и туризам - ТИМС во Нови Сад во 2008 година.
Тренерска кариера во кошарка
Лукман ја започнал својата тренерска кариера во сила и кондиционирање во 1995 година. Тој бил тренер за сила и кондиционер на Раднички Белград, Црвена звезда и Хемофарм, како и на руските тимови Локомотив Кубан, УНИКС и Химки. Во јуни 2020 година Црвена звезда се раздели со него. Во декември 2020 година, тој се вратил во Ѕвезда за остатокот од сезоната 2020-2021.
Анвар Џингисоглу
Анвар Џингисоглу ( во ) е азербејџански писател, историчар и публицист
Роден е 1962 година во с. Худаярлы Џебраил (округ) Азербејџан. Основно образование завршил во своето родно место. Завршил Факултет за новинарство во Баку, а во 1990 г. По завршувањето на студиите работел како новинар во "Араз". 1994 — главен уредник на AzTV во Азербејџан.
Се работи за живот и смрт (филм од 1946)
Се работи за живот и смрт (англиски: A Matter of Life and Death) - британски филм од 1946 година, во режија на Мајкл Пауел и Емерик Пресбургер. Главните улоги ги толкуваат: Дејвид Нивен, Ким Хантер, Роберт Кут, итн.
Нане
Различните видови на нане се ароматични, речиси секогаш повеќегодишни, ретко едногодишни тревести растенија. Тие имаат разгранети подземни ризоми и исправени, разгранети стебла. Листовите се наспрамни, од прости издолжени до ланцетни, најчесто перести, со насечени рабови. Бојата на листовите се движи од темнозелена и сивозелена до розова, сина и понекогаш бледожолта. Цветовите се групирани во гроздови (verticil-и) на една исправена боцка, по боја се бели до розови. Венчето е двоусно со четири субеквални венечни ливчиња, при што горните се обично поголеми. Плодот е мала и сува капсула која содржи едно до четири семиња.
Без разлика што видовите кои го сочинуваат родот Mentha се нашироко распространети и можат да се најдат во многу станишта, сепак, повеќето растат во влажни средини и на влажни почви. Нането расте до 10–120 cm во височина. Како резултат на тенденцијата на брзо распространување, нането се смета за инвазивен вид.
Видови
Во следната листа се претставени нехибридните видови на нане. Тука се напишани научното и народното име. Синонимите, заедно со култивираните растенија и вариетети, се испишани под видот.
Хибридни видови
Во следната листа се претставени хибридните видови на нане.
Данко Лазовиќ
Данко Лазовиќ (17 мај 1983 година) е поранешен српски фудбалер кој играл како напаѓач или крилен напаѓач. Тој ја претставувал репрезентацијата на Србија на Светското првенство во фудбал во 2010 година.
Партизан
Лазовиќ почнал да игра фудбал во мала фудбалска школа во Крагуевац, пред да се приклучи на Партизан на 13-годишна возраст. Во својата прва сениорска сезона, Лазовиќ забележал осум првенствени настапи за Партизан, а играл и за Телеоптик на позајмица. Лазовиќ го направил своето европско деби во квалификациите за Купот на УЕФА против Санта Колома на 23 август 2001 година. Ја освоил домашната титула со Партизан двапати по ред, во 2001–02 и 2002–03.
Феенорд
По импресивната форма во Партизан, Лазовиќ ќе се приклучил на Феенорд во летото 2003 година за клупски рекордни 7 милиони евра. На отворањето на сезоната на 17 октомври 2003 година, тој постигнал гол на своето деби и првиот гол на клубот во сезоната, во победата со 2-1 над НЕЦ и го постигнал својот прв поредок во кариерата на Феенорд во победата од 3-2 над Утрехт на 25 јануари 2004 година, носејќи ги своите 15 натпревари без постигнат гол. На последниот натпревар од сезоната, Лазовиќ го постигнал својот прв хет-трик во кариерата на Феенорд, во победата со 7–1 над испаднатиот ПЕЦ Цволе. Следната сезона, Лазовиќ го постигнал својот прв гол во сезоната и ќе постигне уште еден, исто така поставувајќи гол за Дирк Кајт во победата од 7–2 над Де Графшап. Меѓутоа, во своето време во клубот, на Лазовиќ му било тешко да се пробие во првиот тим на Феенорд и се преселил во Баер Леверкузен во летото 2005 година на позајмица. По овој потег, Лазовиќ изјавил дека очекува да ја воскресне кариерата. Во првото коло на ДФБ-Покал, Лазовиќ постигна хет-трик на своето натпреварувачко деби во победата со 8-0 над Рот-Вајс Ерфурт. Сепак, тој, исто така, не успеал да се насели во Баер Леверкузен, се вратил во Партизан во јануари 2006 година на шестмесечна позајмица. Тој имал пристојна полусезона во својот стар клуб, постигнувајќи пет првенствени гола, но продолжил различни извештаи за неговото очигледно непушачко влијание во соблекувалната. На почетокот на мај 2006 година, по последниот првенствен натпревар од сезоната, Лазовиќ, наводно, бил вмешан во лоша крв во напад на полигон со соиграчот Ниша Савељиќ, кој продолжил подоцна за време на ручекот во тренинг објектот.
Витесе
Во текот на летото 2006 година, Лазовиќ се вратил во Ередивизие, овој пат со Витесе. Витесе му плати на Феенорд 1,5 евра милиони за напаѓачот, а Феенорд се согласи да ја плати првата година од неговата плата. На воведниот натпревар од сезоната, Лазовиќ постигна гол на своето деби во победата од 2-1 над Спарта Ротердам (која уште еднаш постигна против нив, но погоди во победата од 3-0 на 6 април 2006 година) и го постигна следната недела (на 26 август 2006 година) во 3-1 над АЗ. Лазовиќ го постигна својот прв хет-трик во холандската лига по повеќе од две години во победата со 4-0 над Хераклес Алмело на 23 септември 2006 година. Тој постигна гол и постави гол за Андуле Прајор во ремито 2-2, но доби директен црвен картон, само неколку минути пред полувремето, против Екселзиор на 28 октомври 2006 година. Лазовиќ беше член на тимот кој го победи Ајакс со 4–2, бидејќи постигна гол за себе и постави два гола за Мадс Јункер и Јусуф Херси, соодветно. На разочарување на многу навивачи на Феенорд, Лазовиќ имаше одлична сезона во Витесе, повторно го откри својот голгетерски допир и беше сериозен кандидат за златната копачка во лигата во поголемиот дел од сезоната. Тој беше и најдобар стрелец на клубот.
ПСВ
Лазовиќ рано го привлече вниманието на ПСВ, пред да се пресели кај нив на крајот од сезоната за 6,6 евра милиони, потпишувајќи петгодишен договор. Тој го презеде дресот со број 9 од легендарниот напаѓач Патрик Клајверт, кој беше ослободен и му се приклучи на Лил. Во ПСВ Лазовиќ поради умерениот изглед го доби прекарот „Лазофлап“.
На воведниот натпревар од сезоната, Лазовиќ постигна два гола на своето деби во победата од 5–0 над НЕЦ. На воведниот натпревар од групната фаза на Лигата на шампионите на УЕФА, тој постигна гол во победата од 2–1 над ЦСКА Москва.Походот на ПСВ во Лигата на шампионите помина слабо, што резултираше со тоа што клубот оди во Купот на УЕФА. Во третото коло од Купот на УЕФА, тој постигна гол и му постави гол на Тими Симонс во победата од 2–0 над Хелсингборгс во првиот натпревар. Во реваншот повторно постигна гол со истиот резултат како во првото коло. Клубот ќе напредува во Купот на УЕФА сè додека не се сретне со италијанската Фиорентина во четвртфиналето. На крајот на сезоната, клубот ќе ја освои титулата откако постигна гол против неговиот поранешен клуб Витесе во победата од 1–0.
Следната сезона, Лазовиќ ги постигнал своите први два гола во сезоната кога ПСВ ќе го победи Де Графшап со 3–0. Во ноември 2008 година, тој ќе биде вклучен во конфликт со менаџерот Хуб Стивенс. Откако му асистираше гол на Ибрахим Афелај против Ајакс, тој се појави како наводно да го навредува Стивенс, а по натпреварот (кој ПСВ го загуби со 4-1) беше казнет поради несогласување. На крајот, тој ќе се извини и двајцата ќе ги закопаа секирите. На последниот натпревар од групната фаза на Лигата на шампионите, тој го постигна единствениот гол на клубот во натпреварот кога ПСВ загуби со 3–1 против Ливерпул. Подоцна во сезоната, сепак, клубот не можеше да освои уште една титула и му ја предаде на АЗ. Следната сезона, тој го постигна својот прв гол во сезоната во победата со 3-1 над Вилем II на 26 септември 2009 година. На 11 ноември 2009 година, тој заработи хет-трик и ги постави головите за Ола Тоивонен (двапати) и Отман Бакал во победата од 5–1 над АДО Ден Хаг. На 6 декември 2009 година, тој го постигна својот последен гол за клубот во победата од 2–0 над РКЦ Валвијк, откако претходно постигна гол против Спарта претходната недела во победата од 3–2 и десет дена, тој исто така го постигна својот последен натпреварувачки гол во Победа со 2–0 над ЦФР Клуж. Тој ќе го направи својот последен настап во лигата во нерешениот резултат 1-1 против Спарта, а исто така и неговиот последен натпреварувачки настап во Лига Европа во победата со 3-2 над Хамбургер во реваншот, асистирајќи им на Тоивонен и Дени Коверманс. ПСВ, сепак, беше елиминиран во Лига Европа на гостински голови.
Зенит Санкт Петербург
На 3 март 2010 година, Зенит Санкт Петербург го комплетираше трансферот на напаѓачот од ПСВ за речиси 5 милиони евра. По договорот, генералниот директор на ПСВ Јан Рекер изјави: „Данко Лазовиќ ни кажа за интересот на Зенит пред околу една недела. Оттогаш разговаравме за неговата ситуација неколку пати и на крајот решивме да заработиме од него.“
Лазовиќ го направи своето деби во руската Премиер лига за Зенит на 13 март 2010 година против Крилија Советов Самара, влегувајќи како замена во 54 минута наместо Константин Зирјанов. Две недели подоцна, Лазовиќ го направи своето прво влијание во листата на стрелците, испорачувајќи совршена топка за да го постави Дени за првиот гол против Динамо Москва. Неговиот прв гол, сепак, го постигнал дури на 9 јули 2010 година против Аланија Владикавказ, бидејќи му помогнал на Зенит да победи на гости со 3-1.
На 30 септември 2010 година, Лазовиќ постигна двојник против АЕК Атина во Лигата на Европа на стадионот Петровски. Тој постигна гол од белата точка во 43. минута, победувајќи го голманот на АЕК, Јанис Арабатзис, а потоа го додаде својот втор во 57. минута, погодувајќи центаршут од Владимир Бистров. На 14 ноември 2010 година, тој го постигна голот за шампионската титула против Ростов во 40-тата минута, помагајќи му на Зенит да ја освои својата втора титула во руската Премиер лига во последните четири години. Лазовиќ ја заврши сезоната со пет гола во руската Премиер лига и вкупно седум. Тој се изедначи со Георги Пеев од Амкар Перм за втор најдобар асистент во РПЛ со седум асистенции.
Партизан
По заминувањето од Зенит Санкт Петербург, Лазовиќ се вратил во Србија за да му се врати на Партизан на слободен трансфер, потпишувајќи двегодишен договор. На 8 март 2014 година, Лазовиќ го направил своето официјално повторно деби за клубот против неговиот поранешен клуб, Раднички Крагуевац, и постигнал гол од пенал во победата од 5–0 на гостински терен. Во сезоната 2013–14, Лазовиќ одиграл десет натпревари и постигнал шест гола.
Лазовиќ го одиграл својот прв натпревар во сезоната 2014-15 против ХБ на 15 јули 2014 година, во второто квалификациско коло од Лигата на шампионите на УЕФА 2014-15, каде постигнал гол и дал асистенција во победата од 3-0 на домашен терен. На 31 август 2014 година, Лазовиќ постигнал гол во победата со 4–0 на гости во лигата над Рад. Првиот дел од сезоната го завршил со 12 гола и 8 асистенции на 28 настапи во сите натпреварувања.
Пекинг
На 16 февруари 2015 година, Лазовиќ се префрлил во групата „Пекинг Ентерпрајс Груп“ од Лига 1 на Кина.
Олимпија Љубљана
На 25 февруари 2016 година, Лазовиќ преминал во словенечката Прва лига, Олимпија Љубљана. Тој го напуштил клубот на 20 април 2016 година без ниту еден настап за клубот, бидејќи не добил работна дозвола.
Репрезентативна кариера
Лазовиќ го направил своето репрезентативно деби за југословенската репрезентација на 27 март 2002 година, на пријателскиот натпревар против Бразил во Форталеза.
По поделбата на Србија и Црна Гора, Лазовиќ играл за Србија и го постигнал првиот гол досега во меѓународниот фудбал за Србија; израмнување на нивниот пријателски натпревар против Чешка на 16 август 2006 година во Ухерске Храдиште, на кој тие победиле со 3–1.
Во март 2011 година, две недели пред клучниот натпревар од квалификациите за Еуро 2012 против Северна Ирска, Лазовиќ решил да се повлече од државната репрезентација на 27-годишна возраст, избирајќи да се фокусира на неговиот клуб Зенит. По истиот повод истото се огласил и неговиот клупски колега од Зенит Александар Луковиќ.
Снежана Иљовска
Снежана Иљовска (Скопје, 31 октомври 1945) — специјалист по детска и превентивна стоматологија.
Животопис
Родена е во Скопје на 31 октомври 1945 г. во Скопје. Средно образование, гимназија, завршила во 1964 година. На Стоматолошкиот факултет во Скопје дипломирала во 1971 година. Во 1977 година. се здобила со звањето специјалист по детска и превентивна стоматологија.
Докторирала на Стоматолошкиот факултет во Скопје, во 1988 година, со дисертацијата „Клинички и лабораториски испитувања од дентален аспект кај инсулинозависен дијабет (тип 1) во детска возраст и адолесенција“.
На професионален план, професор Иљовска го насочила својот интерес кон згрижување на трауматизирани заби во детската возраст и кон спроведување кариес профилактички мерки на млади трајни заби.
Во 1998 година, професор Иљовска била управник на Клиниката за детска и превентивна стоматологија при Стоматолошкиот клинички центар. Од 1998 година до пензионирањето била раководител на истоимената Катедра на Стоматолошкиот факултет.
За својата севкупна дејност проф. д-р Снежана Иљовска била наградена со плакета (1981), благодарница (1989) и со повелбата „Д-р Трифун Пановски“ (1998), сите доделени од Македонското лекарско друштво.
Трудови
Иљовска учествувала во изведувањето на научни проекти и е автор на 87 статии како и на учебникот „Организација на стоматолошката служба“.
Полска треперка
Опис
Полската треперка е долга 16 см и има распон на крилјата од 25 до 28 см. Незабележлива е на земја заради нејзините песочни бои, прошарани со малку потемни нијанси одоздора, а светла е одоздола. Слична е на ричардовата треперка (Anthus richardi), но е малку помала, со пократки крилја, опашка и нозе и има поправ темен клун. Летот ѝ е силен и директен придружен со карактеристичниот повик шип.
Поведение
Живеалиштето на полската треперка се топлите, отворени предели, степи и полупустини. Се храни со инсекти, особено со бубачки, скакулци, мравки, гасеници. Нејзината песна е кратко повторување на гласното двосложно чи-ри чи-ри.
Гнездото го прават на земја, скриено во растителноста со малку растителен материјал. Јајцата ги несат од средината на мај до почетокот на јуни, честопати имаат второ легло при крајот на јуни. Несат 3-6, обично 4-5 јајца. Периодот на инкубација е 12-13 дена кое го врши само женката. Пилињата го напуштаат гнездото по 12-15 дена, но целосно се оперјуваат и осамостојуваат по 28-30 дена.
Николае Гуџа
Николае Лингурару е ромски манела пејач.
Полска треперка
Во културата
Дејствието на филмот „Полска треперка“ од 1944 година се фокусира на ретката случка на размножување на овие птици во Англија. Ерик Хоскинг всушност снимал ливадски треперки наместо полски, бидејќи не можел да дојде до полските во окупираната Европа.
Николае Гуџа
Музичка кариера
Гуџа започнал како пејач и хармоникаш во доцните 1980 -ти, свирејќи музика на виолина. Својот дебитантски албум го издал во 1992 година. Две години подоцна, тој го издал својот прв мејнстрим хит - „De când te iubesc pe tine“ ( англиски : „Since I've Been Loving You“), вклучен во неговата втора долга плоча. Неговиот прв албум за странска публика бил издаден во Франција, во 1996 година; додека романските музички критичари речиси и не реагирале на неговата музика, новинарите во странство ја покажале својата благодарност и  ја нарекле неговата музика многу модерна мода на џипси џез (вклучувајќи електрични гитари и синтисајзери ).
Почнувајќи од околу 1998 година, Гуџа развил зголемен интерес за манеле музиката, поджанр на балканската народна музика наклонета кон клубови, под влијание на турскиот и арапскиот поп, слично на она што е познато во поранешна Југославија како турбо-фолк и народна и во Бугарија како чалга. Гуџа имал важна улога во унапредувањето на манеле (кои бил прилично нов музички тренд во тоа време) и донел влијанија од западната поп и хип хоп музика. Некои од неговите песни се: „Aş renunţa“, „Am greșit și eu“, „Dacă vrei“ и „Doar tu“. Во 2007 година, Гуџа објавил насловна верзија на „ Лејла “ на Хари Мата Хари, третопласираната песна на Евровизија 2006 година, преименувајки ја во „Cine ești?“ (Која си ти?).
Сквотерство
Сквотерството е чин на запоседнување на напуштен или неискористуван простор или зграда без дозвола од сопственикот. Многу автори под сквотирање подразбираат и сродни феномени како што се диво населување. Најчесто се сквотираат празни и запуштени простори кои се во јавна сопственост или чија сопственичка ситуација е нејасна.
Вовед
Запоседнувањето е старо колку што и поседувањето, затоа што имот, изворно е парче земја заземен од личност која на тоа парче има права (затоа што прва стигнала, работела или градела на неа). Со време запоседнувањето, односно сквотирањето се јавува некаде помалку, а некаде повеќе организирано, а од 1960-те години толку се раширува што не може да се говори за изолирани акции на поединци туку за едно ново општествено движење.
Сквотерското движење се јавува како реакција на станбената криза, а како дел од широкото автономно движење и на цели општества, затоа што мал број на луѓе одредуваат за основните животни услови на повеќето - каков воздух ќе се дише, каква храна ќе се јаде, какви згради ќе ги опкружуваат, каква работа ќе работат и дали воопшто ќе имаат работа, што ќе им се понуди на медиумите итн. Сквотерите создаваат автономни простори во кои ја земаат контролата во свои раце врз сопствените животи и си ги уредуваат меѓусебните односи независно од власта, капиталот и пазарот, создавајќи здрава органска храна, уредувајќи го просторот по мерка на човекот, работејќи она што сакаат и што ги исполнува и создавајќи свои медиуми.
Теоретски осврт
Сквотирањето подразбира ревизија на концептот за приватна сопственост, што не значи и нејзино укинување, но подразбира укинување на нејзината семоќност и ги наведува обврските на сопственикот на имотот во односот со заедницата.
Сквотовите најчесто се користат за живеење или како јавни простори т.е. општествени центри, често и нивните содржини се поклопуваат - тие се и места за живот и простори за изразување друштвеност. Некогашните безимени згради, со сквотирањето стануваат култни места за младината во кои заживуваат разни иницијативи како што се бесплатно преноќување, бесплатна работа, бесплатна вегетеријанска или веганска храна, алтернативна библиотека, сметководен центар со слободен софтвер, слободно радио, политички колективи, простор за состаноци и собирања, простор за свирки, некомерцијални кафулиња, задруги, уметнички галерии, театар, кино, правно советувалиште за емигранти, женски центри, работилници за велосипеди, разни работилници, групи за поддршка и тераписки групи, зоолошки градини, алтернативни училишта итн. Сквотираните земјишта се претвораат во обработливи површини на кои се одгледува органско овошје и зеленчук.
Скоро секој сквот, порано или подоцна, престанува да постои (иселен или со помош на легализација), па битното обележје на сквотовите е привременоста. Многу сквотери се против легализацијата затоа што во тој случај сквотот мора да се прилагоди на дадените рамки, се создава додатен трошок, па некои станари мора да се иселат или да работат за станарината, а активностите на сквотерите мора да бидат конформирани.
Сквотер е широк поим кои ги опфаќа:
Зборот сквотер изворно е настанат во Северна Америка во 19 век, за пионерите кои се населувале во оддалечените земји, без дозвола и без плаќање на данок.
Сквотерите се делат на следниве основни групи:
Сквотерите сметаат дека со отворање на зградите кои лежат напуштени прават јавно добро. Тие не заземаат простор во кој некој живее или кој некој го користи, туку го преуредуваат и оживуваат просторот кои сите други го напуштиле. Во последно време сквотирањето се помалку се смета како узурпација, а сè повеќе како претворање на запуштениот и неискористен во жив простор.
Космос-1939
Космос-1939 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 20 април 1988 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 97,4 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 97,9°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 657 км, а најмалото на 618.
Ред (математика)
Ред — збир на математички објекти a_i, односно.
Атика
Атика (грчки: Αττική) е периферија во Грција, која го содржи Атина, главниот град на Грција. Атика е понатаму поделена на префектурите: Атина, Пиреј, Источна Атика и Западна Атика.
Атика е сместена во тоа што денес е јужна Грција, и покрива околу 3.800 квадратни километри. Покрај Атина, во својата територија ги содржи градовите Пиреј, Елевсис, Мегара, Лавриум и Маратон, како мал дел од полуостровот Пелопонез и островите Саламис, Егина, Порос, Хидра, Спецес, Китира и Андикитера. Околу 3.750.000 луѓе живеат во периферијата, од кои повеќе од 95% се населени во метрополитенската област на Атина.
Атина била оригинално главниот град на Централна Грција.
Географија
Атика е полуостров кој излегува на Егејското Море. Неколку планини го делат полуостровот на рамнините Педија, Месогија и Триасија. Тие планини се Химетус, источниот дел на Геранија, Парнита, Егалео планините Пендели. На север се граничи со рамнината Беотија, а на запад се граничи со Коринт. Саронскиот Залив лежи на југ и островот Евбеја (Евија) лежи близу северниот брег. Првиот, воедно и единствен голем резервар на Атина, езерото Маратон се наоѓа 42 км на североисток и е наречено „Маратонска Брана“ која што за првпат била отворена во 1920-тите. Оттогаш, таа е најголемото езеро на Атика. Областа околу Парнита и Химетус е покриена со шуми, освен врвовите, но планините на запад и југ се тревнасти, неплодни или пошумени.
Реката Цефисус е најдолгата река, и Парнета или Парнита е највисоката планина во Атика. Префектурата исто така има паркови на планините Химетус, Пендели и Парнита, како и во јужниот дел на полуостровот.
Според Платон, античките граници на Атика бил пролазот, и дека во правецот на континентот, тие се протегале сѐ до височините Цитерон и Парнес. Граничната линија доаѓала надолу во правец на морето, со областа Оропус десно, и реката Асопус како граница лево.
Клима
Климата е типично средоземна, со суви и топли лета и минимални врнежи од дожд, и ладни до умерени зими. На планините паѓа мало количество снег секоја зима, но ова ретко се проширува до пониските области. Ретко се случува да се појави и мраз. Шумските огнови и поплавите се чести.
Историја
Процесот на обединување на Атика од Атина не е целосно јасен, но се смета дека е во некоја точка од првата половина на 7 век п.н.е. кога Елевсис и околните рамнини биле приклучени кон атинската држава и нивните населеници станале граѓани. Дури тогаш, границите не биле фискирани, со оглед на тоа што Атина водела битки со Мегара за контрола над Саламис и со Боетија над граничните градови како Оропус со векови. Видете Историја на Атина.
Атика подоцна станала дел (сукцесивно) од Римската и Византиското Царство, крстоносното Војводство Атина и Отоманското Царство, сè до Грчката Војна за Независност.
Патишта и автопати
Областа е поврзана со патишта и автопати:
Ферибот
Бројни линии за ферибот, и за нормални фериботи и за „летечки делфини“ (брзи морски возила), го поврзуваат пристаништето Пиреј со островите на периферијата.
Општини и заедници
Видете:
Клајнлајнунген
Клајнлајнунген (Kleinleinungen) — село и поранешна општина во округот Мансфелд-Зидхарц, во Саксонија-Анхалт, Германија. Од 1 јануари 2010 е дел од општината Зидхарц.
Финансиска криза
Финансиска криза означува состојба во економијата кога некои финансиски институции или финансиски инструменти ненадејно губат голем дел од својата вредност. Во XIX и раниот XX век, голем број финансиски кризи биле поврзувани со банкарски паники. Други ситуации кои често се именуваат како финансиски кризи се: падовите на берзанските пазари и „пукањето“ на другите финансиски меури, валутната криза и должничките кризи.
Дефиниција
Под финансиска криза се подразбира комплексна состојба во економијата, кога финансиските институции или финансиските средства ненадејно губат голем дел од својата вредност. Ваквата состојба ја карактеризира поголема побарувачка за пари, отколку што е понудата на пари. Финансиските институции за краток временски период стануваат неликвидни, заради масовното повлекување на финансиски средства од банките. За банките останува ограничен избор во ваква ситуација: или да ги продаваат своите инвестиции за да го надоместат недостатокот од финансиски средства, или да прогласат банкрот.
Видови финансиски кризи
Финансиската криза настанува во оној момент кога финансискиот и комерцијалниот сектор се соочуваат со потешкотии за навремена отплата на обврските, зголемување на бројот на нефункционални кредити и исцрпување на поголемиот дел од капиталот во банкарскиот систем. Упростена дефиниција на финансиската криза е ситуација која се јавувва како последица на пропаѓањето на една или повеќе финансиски институции и се манифестира со значајна загуба на потенцијалниот национален доход поради неадекватната алокација на ресурсите.
Финансиската криза се јавува во повеќе видови, како:
Банкарски кризи
Состојбата кога некоја банка доживува ненадејно и брзо повлекување на средствата на вложувачите се нарекува банкарско истекување. Поради тоа што банките позајмуваат најголем дел од готовината што ја добиваат во депозити, тешко е подоцна брзо да ги исплатат сите депозити, ако истите се барани од вложувачите ненадејно. Така, истекувањето може да доведе до банкрот на банката, предизвикувајќи голем број на вложувачи да ги изгубат своите заштеди. Вложувачите се заштитени од губење на заштедите само ако нивните заштеди се покриени со осигурување на депозитите. Состојбата кога банкарските истекувања се широко распространети се нарекува систематска банкарска криза или поедноставно банкарска паника. Состојбата пак кога не постојат големи финансиски истекувања, но во која банките не сакаат да позајмуваат пари поради тоа што се загрижени дека немаат доволно расположливи средства, честопати се нарекува кредитен теснец. На овој начин, банките стануваат забрзувачи на финансиската криза.
Истекувањата од „Банката на САД“ во 1931 година и истекувањата од „Нортерн Рок“ (Northern Rock) во 2007 година се примери за банкарски истекувања. Понекогаш, колапсот на „Беар Стернс“ (Bear Sterns) во 2008 година се нарекува банкарско истекување, и покрај тоа што „Беар Стернс“ беше инвестициона, а не комерцијална банка. Во 1980-тите, американската криза на штедилниците доведе до кредитен теснец, кој се смета за главен фактор во американската рецесија од 1990-1991 година.
Шпекулантски меури и падови
Економистите велат дека финансиската актива (на пример: акциите) создава меур кога нејзината цена ја надминува сегашната вредност на идните приходи (какви што се каматите или дивидендите, кои се добиваат откако помине одреден период на поседување). Ако поголем дел од учесниците на пазарот купуваат капитал првенствено со надеж подоцна да го продадат по повисоки цени, наместо да го купуваат истиот за да направат приход во моментот, ова би можело да биде доказ дека меурот постои. Ако постои меур, значи исто така дека постои и ризик за пад на цените на активата: учесниците на пазарот ќе продолжат да купуваат сè додека очекуваат други да прекупуваат од нив, и кога многумина одлучат да продаваат, ќе дојде до пад на цените. Сепак, во практиката е тешко да се каже дали всушност цената на активата е еднаква со нејзината основна вредност, така доста е тешко со сигурност да се детектираат меури. Некои економисти инсистираат дека никогаш или речиси никогаш не се појавуваат меури.
Доста познати примери за меури (или наводни меури) и опаѓања на цените на акциите и другите цени на активата се: холандската опседнатост со лалиња, падот на Вол Стрит од 1929 година, јапонскиот имотен меур од 1980-тите, пукањето на дот-ком меурот (dot-com меурот) во 2000-2001 година и дефлацискиот станбен меур во САД.
Меѓународни финансиски кризи
Кога една земја што одржува фиксен девизен курс е ненадејно присилена да ја девалвира својата валута поради шпекулативен напад, настанува криза која се нарекува криза на валути или криза на билансот на плаќање. Кога една земја не може да го исплати својот суверен долг, тоа се нарекува суверено неисплаќање. И покрај тоа што и девалвацијата и долгот би можеле да бидат волеви одлуки на владите, тие честопати се сметани за неволеви резултати од промената на инвеститорското чувство, што доведува до ненадејно запирање на капиталните приливи или ненадејно зголемување на капиталниот одлив.
Неколку валути кои беа дел од Европскиот механизам на девизен курс доживеаја кризи во 1992-1993 година и беа присилени да девалвираат или да се повлечат од механизмот. Друга рунда на валутна криза се случи во Азија од 1997 до 1998 година. Голем број латино-американски земји не можеа да го исплатат својот долг во раните 1980-ти години. Руската финансиска криза од 1998 година резултираше во девалвација на рубљата и не покриеност на руските владини обврзници.
Поголеми економски кризи
Негативниот раст на БДП, кој трае два или повеќе квартали се нарекува рецесија. Рецесијата која трае подолго се нарекува депресија, додека периодот на бавен, но не и на безусловно негативен раст понекогаш се нарекува економска стагнација. Поради тоа што овие појави дејствуваат врз многу повеќе нешта отколку само врз финансискиот систем, тие обично не се сметаат за финансиски кризи сами по себе. Сепак, некои економисти сметаат дека повеќето од рецесиите се предизвикани, во најголем дел, од финансиски кризи. Еден добар пример е Големата депресија на која во многу земји ѝ претходеле банкарски истекувања и берзански падови.
Сепак, некои економисти сметаат дека финансиските кризи се предизвикани од рецесии, наместо обратно. Исто така, дури и доколку финансиската криза е почетниот шок кој ја предизвикува рецесијата, можеби други фактори се позначајни за нејзино продолжување. Така, Милтон Фридман и Ана Шварц (Anna Schwartz) заклучиле дека почетниот економски пад, кој е поврзан со падот на берзата од 1929 година и банкарските паники од 1930-тите, не би преминал во продолжена депресија, доколку не бил зајакнат од грешките во монетарната политика, направени од Федералните резерви. Дури и Бен Бернанке (Ben Bernanke) признал дека се согласува со нив.
Стратегиски комплементарности во финансиските пазари
Многупати е забележено дека секоја успешна инвестиција побарува од инвеститорот на финансискиот пазар да погоди каков чекор ќе преземат другите инвеститори. Џорџ Сорос ја нарече оваа потреба за погодување на намерите на другите „рефлексивност.“ Слично на ова, Џон Мејнард Кејнс го споредил финансискиот пазар со игра за избор на убавица, во која секој учесник се обидува да погоди кој модел според другите учесници е најубав.
Понатаму, во многу случаи инвеститорите ги координираат своите избори. На пример, кога некој инвеститор очекува од другите да купат јапонски јени и со тоа да се зголеми цената на јенот, тој исто така ќе сака да купи јени. Слично, еден вложувач во Инди Мак Банк (IndyMac Bank) кој очекува другите вложувачи да ги повлечат своите средства и да дојде до банкрот на банката, исто така намерава да се повлече. Економистите со своите намери сакаат да имитираат стратегии на друга стратегиска комплементарност.
Се смета дека доколку луѓето или компаниите имаат доволно силна намера да го прават она што сметаат дека другите ќе го прават, тогаш може да се исполнат сопствените пророштва. На пример, ако инвеститорите очекуваат дека вредноста на јенот ќе се зголеми, тоа може да предизвика неговата вредност да се зголеми. Доколку пак вложувачите очекуваат некоја банка да банкротира, ова може да предизвика таа да банкротира. Поради сево ова, понекогаш финансиските кризи се гледани како маѓепсан круг во кој инвеститорите отфрлаат некоја институција или актива само затоа што очекуваат и другите да го сторат истото.
Зајакнување
Зајакнување означува позајмување на средства за да се финансираат инвестиции. Тоа честопати е посочувано како придонесувач за финансиска криза. Кога една финансиска институција (или индивидуалец) инвестира само сопствени пари, во најлош случај може да ги изгуби само своите пари. Но, кога таа врши позајмувања со цел да инвестира повеќе, можно е да заработи многу од таа инвестиција, но исто така може и да загуби повеќе од сè она што го има. Значи, зајакнувањето го зголемува потенцијалниот резултат од инвестицијата, но истовремено создава и ризик за банкрот. Поради тоа што банкротот е неуспех на една компанија да ги изврши ветените исплати кон други фирми, тој може да предизвика финансиски незгоди во повеќе фирми. (погледнете подолу кај 'Заразување').
Просечниот степен на зајакнување во економијата честопати се зголемува пред финансиска криза. На пример, позајмувањата направени со цел да се насочат кон берзанскиот пазар („маргинални купувања“) биле доста чести пред падот на Вол Стрит од 1929 година.
Несложување на активата и пасивата
Друг фактор, кој се смета дека придонесува за финансиска криза е несогласувањето на активата и пасивата, состојба во која ризиците поврзани со долговите и активата на една институција не се соодветно усогласени. На пример, комерцијалните банки нудат депозитни сметки од кои може да се подигаат пари во кое било време и тие ги користат добивките за да даваат долгорочни кредити на сопствениците на домови и на бизнисите. Неусогласеноста помеѓу банкарските обврски на краток рок (депозитите) и активата на долг рок (заемите) се смета за еден од предизвикувачите на банкарските истекувања (кога кај вложувачите настанува паника. Тие одлучуваат да ги повлечат своите средства побрзо, односно пред банката да може да ги добие добивките од нејзините заеми). На овој начин во 2007-2008 година банкротираше „Беар Стернс“ (Bear Sterns) поради тоа што не беше во можност да го обнови долгот на краток рок, кој го искористи за да ги финансира инвестициите во хипотекарните хартии од вредност на долг рок.
Несигурност и групно однесување
Голем број анализи на финансиските кризи ја нагласуваат улогата на инвестициските грешки предизвикани поради незнаење или поради недостатокот на човечко размислување. Бихевиористичките финансии ги проучуваат грешките на економското и квантитативно размислување. Психологот Торбјорн К А Елиазонас (Torbjorn K A Eliazonhas) исто така ги анализирал неуспесите на економското размислување во неговиот концепт „екопатија“.
Историчарите, особено Чарлс П. Киндлебергер (Charles P. Kindleberger) истакна дека кризите честопати следат веднаш по големи финансиски или технички иновации, кои претставуваат за инвеститорите нови видови на финансиски можности, кои тој ги нарекува „поместувања“ на инвеститорските очекувања. Вакви примери се „меурот на Јужно Море“ („Јужно Море“ била британска компанија која имала ексклузивно право да тргува со Јужна Африка во 19-от век, поради шпекулации во самата компанија дошло до нејзин банкрот) и „меурот од Мисисипи“ од 1720 година, кој се случиле кога идејата за инвестирање во акции била самата за себе нова и непозната,  како и Падот од 1929 година, кој следел по воведувањето на нови електрични и транспортни технологии. Неодамна, многу финансиски кризи биле проследени со промени во инвестиционата околина предизвикани од финансиски нерегуларности, несомнено и падот на дот-ком меурот (dot- com меурот) во 2001 година започнал со „нерационално изобилство“ во Интернет технологијата.
Не запознаеноста со новите технички и финансиски иновации е всушност објаснување за тоа како инвеститорите понекогаш на големо ги преценуваат цените на активата. Исто така, ако првите инвеститори во некоја нова класа на актива (на пример, купување на акции од дот- ком компании) профитираат од зголемувањето на вредноста на активата, и доколку другите инвеститори дознаат за таа иновација (во нашиот пример, потенцијалите на интернетот)  и тие ќе почнат да  купуваат брзо со надеж дека ќе добијат слични добивки. Со ова брзо купување цената достигнува астрономски висини. Ако ваквото „групно однесување“ предизвика зголемување на цените по спирала високо над вистинската цена на активата, тогаш падот е неизбежен. Доколку поради некоја причина цените за кратко паднат, и со тоа инвеститорите заклучат дека понатамошни добивки не се сигурни, тогаш спиралата може да тргне во обратна насока. Намалувањето на цените предизвикува брзо распродавање, со што се зајакнува опаѓањето на цените.
Регулативни неуспеси
Владите се обидувале и се обидуваат да ги елиминираат или ублажат финансиските кризи преку регулирање на финансискиот сектор. Една значајна цел на регулирањето е транспарентноста: јавно објавување на состојбите на финансиските институции според стандардизирани сметководствени постапки. Друга цел на регулирањето е да се утврди дали институциите имаат доволно актива за да ги исполнат нивните договорни обврски, преку резервни и капитални побарувања, како и преку други ограничувања на „зајакнувањето“.
Недоволната регулатива била главен виновник за некои финансиски кризи и поради тоа дошло до промена на регулативата со цел да се избегне повторување. На пример, директорот на ММФ, Доминик Штрос - Кан (Dominique Strauss-Kahn), обвинил дека финансиската криза од 2008 година се случила поради „регулативниот неуспех при спречувањето на прекумерната ризичност во финансискиот систем, особено во САД. Исто така како причина за оваа криза, Њујорк Тајмс го посочи не регулирањето на размената на неисплатениот долг.
Проневера
За колапсот на некои финансиски институции улога играла и проневерата - компаниите привлекувале вложувачи со лажни тврдења за нивните инвестициски стратегии, или ја затајувале крајната добивка. Такви примери се, измамата Чарлс Понзи во раниот 20 век во Бостон, колапсот на инвестицискиот фонд МММ во Русија во 1994 година, проневерата која доведе до бунт во Албанската лотарија во 1997 година, како и колапсот на „Мадоф Инвестмент Секјуритис“ Madoff Investment Securities во 2008 година.
Голем број овластени вработени без дозвола од својот работодавец, предизвикале големи загуби во финансиите и биле обвинети дека извршувале проневери со цел да ги скријат своите трговии. Проневерата во хипотекарните финансии исто така се смета за еден од можните причинители на супрajмската хипотекарна криза. На 23 септември владините службеници на САД објавиа дека ФБИ истражува за постоење на можни проневери кај следниве финансиски компании: „Фени Меј“ и „Фени Мек“ (Fannie Mae и Freddie Mac), „Леман Брадерс“ (Lehman Brothers) и осигурителната компанија „Американ Интернешанал Груп“ (American International Group).
Заразување
Заразувањето е термин кој ја претставува идејата дека финансиската криза може да се прошири од една во друга институција, како што банкарското истекување се проширува од само неколку банки до многу други, или од една во друга земја. На истиот начин низ многу земји се прошируваат валутните кризи, сувереното неисплаќање и падовите на берзанските пазари. Кога неуспехот на една посебна финансиска институција се заканува врз стабилноста на многу други институции, ова се нарекува систематски ризик.
Еден доста споменуван пример за заразување е проширувањето на Тајландската криза од 1997 година, во други земји како Јужна Кореја. Сепак, економистите честопати дебатираат дали набљудувањето на кризите во повеќе земји и во исто време е навистина последица од заразувањето на пазарите или пак тие се предизвикани од слични во основа проблеми кои би ја погодиле секоја земја одделно дури и во отсуство на меѓународна поврзаност.
Рецесивни последици
Некои финансиски кризи немаат големи последици надвор од финансискиот сектор, како Падот на Вол Стрит од 1987 година, но се смета дека другите кризи одиграле значајна улога во намалувањето на растот во другиот дел од економијата. Постојат многу теории околу тоа - зошто финансиските кризи би можеле да имаат рецесивни последици врз останатиот дел од економијата. Во овие теориски идеи влегуваат „финансискиот забрзувач“, „бегство кон квалитет“ и „бегство кон ликвидност“, како и Кијотаки-Мур моделот (Kiyotaki-Moore model). Некои модели на валутни кризи од „третата генерација“ истражуваат како валутните и банкарските кризи заедно можат да предизвикаат рецесии.
Теоријата на Мински
Химан Мински (Hyman Minsky) предложил пост- Кејнезианско објаснување кое е најприменливо во затворената економија. Тој сметал дека финансиската ранливост е типична одлика на секоја капиталистичка економија. Големата ранливост води до уште поголем ризик од финансиска криза. За да ја направи поедноставна својата анализа, Мински дефинирал три пристапи за финансирање кои можат да ги изберат фирмите во зависност од нивната отпорност кон ризик. Тие се ограничено финансирање,шпекулантско финансирање и Понзи финансирање. Понси финансирањето доведува до најголема ранливост.
Нивоата на финансиска ранливост се поместуваат заедно со бизнис циклусот. По рецесија, фирмите веќе загубиле доста финансиски средства и поради тоа се одлучуваат само за ограниченото финансирање, кое е и најсигурно. Како што закрепнува економијата и очекуваните приходи се зголемуваат, фирмите веруваат дека тие можат да се префрлат на шпекулантско финансирање. Во овој случај тие знаат дека приходите нема да можат да ги покријат сите камати во секое време. Сепак, фирмите сметаат дека приходите ќе растат и дека заемите на крајот ќе бидат вратени без проблеми. Повеќе заеми водат кон повеќе инвестиции, а со тоа расте и економијата. Тогаш позајмувачите исто така веруваат дека ќе си ги повратат сите средства што ги позајмиле. Значи, тие се подготвени да им позајмуваат и на фирмите без целосна гаранција за успех. Позајмувачите исто така знаат дека ваквите фирми ќе имаат проблеми при враќањето на парите. Сепак, тие и понатаму веруваат дека овие фирми ќе можат повторно да се финансираат од некаде, поради тоа што нивните очекувани приходи растат. Ова финансирање се нарекува Понзи финансирање. На овој начин економијата зема сè повеќе ризичен кредит. Сега е прашање на време кога некоја голема компанија ќе објави дека не може да го исплати својот долг. Позајмувачите го разбираат моменталниот ризик во економијата и престануваат да даваат кредити толку лесно. Повторното финансирање станува проблем за многу фирми и поради тоа тие објавуваат дека не се во можност да го вратат долгот. Доколку не влегуваат нови пари во економијата за да се овозможи процесот на повторно финансирање, во овој период настануваат вистински економски кризи. За време на рецесија фирмите почнуваат повторно да се ограничуваат, и така циклусот е затворен.
Игри за координирање
Математичките пристапи за моделирање на финансиските кризи нагласуваат дека честопати постои позитивна реакција во одлуките на учесниците на пазарот (стратегиска комплементарност).Позитивната реакција укажува дека може да постојат драматични промени во вредностите на активата како одговор на малите промени во економските основи. На пример, некои модели на валутни кризи ( вклучувајќи ја и онаа на Пил Кругман) укажуваат на тоа дека фиксниот девизен курс може да биде стабилен долго време, но ќе се сруши наеднаш во лавината од валутни распродажби како одговор на нарушувањата во владините финансии или економските услови.
Според некои теории, позитивната реакција укажува дека економијата може да има повеќе од еден еквилибриум. Може да постои еквилибриум во кој учесниците на пазарот инвестираат многу во капиталните пазари бидејќи очекуваат активата да биде вредна, но може да постои и друг еквилибриум во кој учесниците ги напуштаат капиталните пазари бидејќи очекуваат и другите да ги напуштат. Ова е еден вид на аргумент кој се однесува на моделот на Дајаманд и Дибвиг (Diamond and Dybvig's model) за банкарските истекувања, според кој штедачите ги повлекуваат своите средства од банката бидејќи очекуваат дека и другите ќе го сторат тоа. Исто така, во моделот на Обстфелд (Obstfeld's) кој се однесува на валутните кризи,кога економските услови не се ниту многу добри ниту многу лоши, има два можни резултати: шпекулантите одлучуваат да ја нападнат или да не ја нападнат валутата зависно од тоа што очекуваат другите шпекуланти да направат.
Групни модели и модели за учење
Во овие модели, доколку неколку агенти купат одреден капитал,тоа ги поттикнува и другите да купуваат, не затоа што вистинската вредност на капиталот пораснала кога многумина купиле (ова се нарекува стратегиска комплементарност) туку за тоа што инвеститорите почнале да веруваат дека вистинската вредност на капиталот е висока кога набљудуваат дека другите купуваат.
Кај моделите на „адаптивно учење“ или „адаптивни очекувања“, се претпоставува дека инвеститорите се несовршено рационални, поради тоа што го засноваат своето мислење само врз неодамнешното искуство. Кај ваквите модели, доколку цената на даден капитал расте за некој период, инвеститорите може да почнат да веруваат дека неговата цена секогаш расте, што ја зголемува нивната тенденција да купуваат и со тоа цената „ скока “ уште погоре. Моделите засновани врз мислењето на агентите, честопати претпоставуваат дека инвеститорите дејствуваат според адаптивното учење или адаптивните очекувања.
Историја
Кратка список на некои позначајни финансиски кризи во 20-от век
Литература
Општи гледишта
Неодамнешни аспекти
Куќа на ул. „Пеце Матичевски“ бр. 53 (Битола)
'''Куќа на ул. „Пеце Матичевски“ бр. 53 — архитектонско обележје во градот Битола, заведена како културно наследство на Македонија во Списокот на заштитени добра''' на Министерството за култура под реден број 24 во Битола.