cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Поларна светлина
Сончев ветер и магнетосфера
Магнетосферата на Земјата е образувана со влијанието на сончевиот ветер врз магнетното поле на Земјата. Тоа образува пречки за сончевиот ветер. Ширината на магнетосферата напоредно со Земјата обично изнесува околу 190.000 км, а на ноќната страна долга „магнетна опашка“ на развлечени линии на магнетно поле се протега на огромна далечина.
Честота на појавување
Поларните светлини повремено се забележуваат во умерените географски широчини, кога магнетната бура повремено го шири кругот на поларната светлина. Големите магнетни бури се најчести за време на врвот на единаесетгодишниот циклус на активностите на сончевите дамки или за време на три години по тој врв. Сепак, во рамките на зоната на поларната светлина, веројатноста за нејзиното појавување најмногу зависи од закосеноста на линиите на меѓупланетарното магнетно поле (закосеноста е позната како Bz), кои се поголеми на јужниот дел.
Геомагнетните бури, кои ги „распалуваат“ поларните светлини, всушност се случуваат почесто за време на месеците на рамноденици. Не се знае зошто геомагнетните бури се поврзани со годишните времиња, а не се поврзани со поларната активност. Но, се знае дека за време на пролет и есен, меѓупланетарното магнетно поле и она на Земјата се поклопуваат. За време на магнетопаузата, магнетното поле на Земјата е ориентирано кон север. Кога закосеноста на линиите на меѓупланетарното магнетно поле станува поголема и негативна (односно ММП се закосува јужно), може да се јави делумен застој на магнетното поле на Земјата. Јужно насочените линии на меѓупланетарното магнетно поле отвораат „врата“ преку која енергијата од сончевиот ветер може да достигне до внатрешноста на магнетосферата на Земјата.
Врвот на закосеноста на линиите на меѓупланетарното магнетно поле во ова време е резултат на геометрија. Меѓупланетарното магнетно поле произлегува од Сонцето и се придвижува на надвор со помош на сончевиот ветер. Ротацијата на Сонцето ја предизвикува спиралниот облик на меѓупланетарното магнетно поле. Јужното и северното придвижување на линиите на меѓупланетарното магнетно поле е најголемо во април и октомври, кога магнетната диполарна оска на Земјата е најблиску до Паркеровата спирала.
Сепак, линиите на меѓупланетарното магнетно поле не се единственото влијание на геометриската активност. Оската на вртење на Сонцето е закосена за 8 степени во соодветност со рамнината на Земјата. Сончевиот ветер дува побрзо од половите на Сонцето отколку од неговиот екватор, па оттука просечната брзина на честичките кои удираат во магнетосферата на Земјата се зголемува и опаѓа на секои шест месеци. Брзината на сончевиот ветер е најголема околу 5 септември и 5 март (во просек околу 50 км/с) кога Земјата се наоѓа во најголемата хелиографска ширина.
Сепак, ниту закосеноста на линиите на меѓупланетарното магнетно поле, ниту сончевиот ветер не можат целосно да го објаснат годишното однесување на геомагнетните бури. Тие фактори заедно придонесуваат само за една третина од набљудуваните полугодишни варијации.
Појави на поларна светлина од историско значење
Поларните светлини кои произлегуваат од „големата геомагнетна бура“ на 28 август и 2 септември 1859 година, се сметаат за најспектакуларни во последите години на пишаната историја. Балфор Стјуарт, на 12 ноември 1861 година, во својот труд до Кралското друштво (Ројал Сосаети) ги опишал двете случувања на поларната светлина со помош на магнетограф од Кју опсерваторијата и ги поврзал бурата на поларната светлина од 2 септември 1859 година и Карингтон- Хоџсон одблесокот кога забележал дека „не е невозможно да се претпостави дека во овој случај нашето светлечко тело беше фатено на дело“. Втората случка на поларна светлина на 2 септември 1859 година настанала како резултат на исклучиво интензивна Карингтон- Хоџсон бела светлина од сончев одблесок кој на 1 септември 1859 година произвел поларни светлини толку необични и сјајни што веднаш биле објавени во весниците во САД, Европа, Јапонија и Австралија. Во „Њујорк Тајмс“ било објавено дека во петокот на 2 септември 1859 година во Бостон поларната светлина „ била толку брилијантна што околу 01:00 часот наутро можело слободно да се чита весник на светлината.“ Помеѓу 1859 и 1862 година Елијас Лумис објавил девет трудови за поларните светлини во „American Journal of Science“ во кои собрал извештаи за поларните светлини од целиот свет. Се смета дека поларната светлина настанала како резултат на најинтензивната експлозија на материјата во сонцето во историјата, јачина кој е најблиску до максималната јачина што може да ја произведе Сонцето. Значаен е и фактот дека за првпат феноменот на активноста на поларната светлина и електрицитетот биле несомнено поврзани. Овој увид бил овозможен не само поради мерењата на магнетометарот, туку и како резултат на значаен дел на телеграфски линии кои биле во употреба на околу 125.000 милји (201.000 км), а за време на бурата биле прекинати неколку часа. Сепак, некои телеграфски линии биле на соодветна должина и ориентација за да произведат доволно геомагнетна индуцирана струја од електромагнетното поле за да се овозможи континуирана комуникација помеѓу операторите дури и кога напојувањето било исклучено. На 2 септември 1859 година се случил следниов разговор помеѓу двата оператори на „Американ телеграф лајн“: Бостон и Портланд, Мејн, а бил објавен во „Бостон травелер“:
Бостон операторот (до операторот на Портланд): „Ве молиме целосно исклучете ја вашата батерија (изворот на енергија, напојување) на петнаесет минути.“ Операторот на Портланд: „Секако. Сега е исклучена.“ Бостон: „Нашата е исклучена и работиме со струјата од поларната светлина. Како го примате мојот допис?“ Портланд: „Подобро отколку кога батериите се вклучени. Струјата доаѓа и оди постепено.“ Бостон: „Нашата струја е многу силана од време на време, а можеме да работиме подобро без батериите. Како што изгледа, поларната светлина ги неутрализира и зголемува батериите наизменично, правејќи ја електричната енергија премногу силна за нашите магнети. Претпоставувам дека ќе работиме без батериите додека сме погодени од оваа неволја.“ Портланд: „Одлично. Да продолжам со работа?“ Бостон: „Да. Продолжи.“ Разговорот бил воден околу два часа без употреба на никакво напојување, работејќи само на струјата произведена од поларната светлина и било кажано дека ова е првпат да се регистрираат повеќе од еден или два збора пренесени на ваков начин. Ваквите настани доведоа до општ заклучок дека:
''„Ефектот на поларната светлина врз електричниот телеграф генерално ја зголемува или намалува електричната струја во жиците. Понекогаш целосно ги неутрализира, па всушност нема никаков проток во нив. Поларната светлина (аврора бореалис) изгледа е составена од маса на електрична материја, која во секој поглед личи дека е генерирана од електрична галванска батерија. Струите кои потекнуваат од неа доаѓаат до жиците, а потоа исчезнуваат, масата на поларната светлина поминува од хоризонот во зенитот.“''
Потекло
Најголем извор на енергија на поларната светлина е сончевиот ветер кој минува низ Земјата. Магнетосферата и сончевиот ветер се состојат од плазма (јонизиран гас), која спроведува електрицитет. Добро познато е дека кога електричен спроводник ќе се постави во магнетно поле додека се јавува релативно движење во насока во која спроводникот ги сече (или поминува низ нив) линиите на магнетното поле, се вели дека електричната струја е индуцирана во тој спроводник, а електроните ќе течат во неговите рамки. Количината на струја зависи од: а) стапката на релативното движење, б) силата на магнетното поле, в) бројот на спроводници здружени заедно, г) оддалеченоста помеѓу спроводниците и магнетното поле, додека насоката на протокот на струја зависи од насоката на релативното движење. Генераторите го исползуваат овој основен процес (динамо ефект), а сите спроводници, во цвста или друга состојба се погодени од ваквите плазми или други течности.
Особено сончевиот ветер и магнетосферата претставуваат две течности кои спроведуваат електрицитет и имаат толкаво релативно движење што би можеле да генерираат електрична струја преку „динамо процес“, во процесите со кои се добива енергија од сончевиот ветер. Процесот е спречен од фактот дека плазмите лесно спроведуваат електрицитет долж линиите на магнетното поле, но потешко вертикално од нив. Значи, важно е да се постави привремена магнетна реконекција помеѓу линиите на сончевиот ветер и магнетосферата. Тоа најлесно се случува кога меѓупланетарното магнетно поле е закосено јужно, бидејќи тогаш линиите на магнетното поле северно од Земјата приближно се поклопуваат со насоката на линиите на магнетното поле во близина на северниот магнетен пол, а слично е и со оние на јужниот магнетен пол. Навистина, поверојатно е активни поларни светлини да се појават тогаш. Електричните струи кои настануваат на таков начин привидно ја даваат енергијата на електроните од поларната светлина. Плазмата во магнетосферата има изобилство од електрони: некои од нив се заробени,некои се наоѓаат во магнетната опашка, а некои се наоѓаат во горниот дел на јоносферата, која може да се простира (намалувајќи ја густината) околу 250.000 км околу Земјата.
Светлите аурори (поларни светлини) генерално се поврзани со струјното коло на Биркеланд кои претекуваат во јоносферата од едната страна на полот и надвор од другата. Во текот на процесот, некои од струите директно се поврзуваат преку Е- слојот на јоносферата (125 км), а остатокот („регион 2“) заобиколува приближувајќи се преку линиите на полето поблиску до екваторот, затворајќи го „делумниот прстен на струјно коло“ кое се образува поради заробената плазма. Јоносферата е Омов спроводник, па таквите струи бараат силна волтажа, која можат да ја обезбедат некои динамо механизми. Сондите за електрични полиња (за мерење на одликите на електрична струја) во орбитата над половите на Земјата влеваат волтажа од 40.000 до максимум 200.000 волти за време на интензивни магнетни бури.
Отпорот на јоносферата има сложена природа и доведува до појава на Халов ефект. Со некое необично извртување на физиката, магнетното нарушување на Замјата поради главниот проток на струја речиси се изгаснува, па најчесто набљудувани ефекти на поларната светлина се поради секундарниот проток на струја.
Меѓутоа, не е само Омовиот отпор пречка за тековниот проток во ова коло. Обединувањето на магнетното поле на Земјата образува „ефект на огледало“ кои ги враќа назад електроните (онаму каде струите течат, се движат нагоре), спречувајќи го капацитетот на проток на струја. За да се надмине ова, дел од расположливата волтажа се појавува по текот на линиите на магнетното поле („паралелно со полето“), помагјќи им на електроните да ја надминат пречката со проширување на снопот од траектории кои доспеваат до Земјата. Карактеристично за таквата волтажа е тоа што е концентрирана во близина на Земјата и навистина, како што заклучил Еванс, а потоа било докажано и од сателитите, повеќето забрзувања на поларната светлина настануваат под 10.000 км. Друг показател за паралелни електрични полиња долж линиите се зраците на јоните на О+ набљудувани на линиите на полињата на поларната светлина.
Додека овој механизам најверојатно е главниот извор на познатоиот лак на поларна светлина, образби видливи од Земјата, поголема енергија може да премине во други, помалку забележливи типови на поларна светлина. На пример, нејасна поларна светлина и електрони со ниско ниво на енергија кои учествуваат во магнетните бури.
Некои од О+ јоните („конусни“) исто така изгледаат забрзани на различен начин поради процесите на плазмата забрзани со поларната светлина. Овие јони се забрзуваат со брановите на плазмата, во насоки главно паралелни со линиите на полето. Тогаш тие тргнуваат од свои „точки на огледало“ и патуваат само нагоре. Во текот на процесот, „ефектот на огледало“ ги менува нивните насоки на движење, од вертикални до конусни линии, кои постепено се стеснуваат.
Понатаму, поларната светлина придружена со електричната струја произведува радио емисии на околу 150 kHz. Апсорпцијата на јоносферата го прави овој процес возможен да се набљудува само од атмосферата.
Овие „паралелни потенцијали“ ги забрзуваат електроните кон енергиите на поларните светлини и се чини дека се главен извор на поларната светлина.
Вклучени се и други процеси во поларната светлина за кои останува да се учи уште. Електроните на поларната светлина кои образуваат големи геомагнетни бури често изгледаат дека имаат енергија под 1 keV, а се сопираат на 200 км. Ваквите енергии ја предизвикуваат главно црвената боја од кислородот, па така ваквата поларна светлина е црвена. Од друга страна, позитините јони исто така доспеваат до јоносферата во исто време, со енергија од 20 до 30 keV, со што може да се јави „преливање“ низ линиите на магнетното поле.
Извори и типови
Повторно, нашето разбирање е нецелосно. Со груба претпоставка може да се посочат три главни извори:
Секое магнетно заробување пропушта- секогаш постојат куп насоки околу линиите на водечкото магнетно поле каде партикулите не се заробени туку „избегале“. Кај појасите на зрачење на Земјата, кога еднаш партикулите ќе исчезнат, нови само ги заменуваат многу бавно, оставајќи ги таквите насоки „празни“. Сепак, во магнетната опашка траекториите на партикулите изгледаат како постојано да се измешани, а тоа веројатно се случува кога партикулите минуваат низ многу слабото поле во близина на екваторот. Како резултат на тоа, протокот на електрони во сите насоки е речиси ист („изотопски“), а тоа обезбедува постојан проток на електрони.
Енергизацијата на ваквите електрони произлегува од процесите во магнетната опашка. Протокот на негативно наелектризирани електрони не ја прави опашката позитивно наелектризирана бидејќи секој пропуштен електрон изгубен во атмосферата брзо се заменува со друг електрон со пониска енергија привлечен од јоносферата. Таква замена на „топли“ со „ладни“ електрони е во согласност со вториот закон за термодинамика.
На други планети
Поларните светлини на гасовитите гиганти, исто како и на Земјата, се снабдуваат со енергија од сончевиот ветер. Сепак, како додаток, месечините (сателитите) на Јупитер, особено Ија, се моќни извори на поларна светлина. Настануваат од електричната струја долж линиите на магнетното поле, произведена со динамо механизам поради релативното движење помеѓу планетата која ротира и месечината која се движи. Ија, која има активен вулканизам и јоносфера е силен извор, а нејзините струи произведуваат радио емисии кои се проучуваат од 1995 година. Со телескопот „Хабл“ се набљудувани поларни светлини на Ија, Европа и Ганимед. Тие настануваат кога магнетосферската плазма на Јупитер влијае врз нивните многу ретки атмосфери.
Набљудувани се поларни светлини и на Венера и Марс. Бидејќи Венера нема планетарно магнетно поле, поларните светлини се појавуваат како светли и нејасни дамки со различен облик и јачина, понекогаш расфрлани по целиот планетарен диск. Поларни светлини на Венера настануваат под влијание на електрони од сончевиот ветер кои се таложат на ноќната страна во атмосферата. На 14 август 2004 година е откриена поларна светлина на Марс. Поларната светлина била откриена на Тера Цимерија (Terra Cimmeria), во регионот на 177° источно, 52° јужно. Целосната големина на емисијата во регионот била околу 30 км попречно и околу 8 км во висина. Со анализа на мапа на магнетни аномалии во согласност со податоците од Марс Глобал Срвејор дошле до заклучок дека регионот на емисии соодветствува со област каде е сместено најсилното магнетно поле. Поврзаноста укажува дека потеклото на емисии на светлина било проток на електрони кои се движат долж магнетните линии и го „возбудуваат“ горниот дел на атмосферата на Марс.
Историја на теориите за поларна светлина
Во минатото биле предложувани теории кои го обајснуваат овој феномен. Денес овие теории се застарени.
Слики
Поради порастот на употреба на дигитални камери, денес може многу почесто да се видат слики од поларна светлина. Филмот и дигиталната изложеност на поларната светлина се проследени со потешкотии, особено ако се има за цел веродостојно преснимување. Поради различната присутност на спектри и динамичната промена при изложеност, резултатите некако се непредвидливи. Различни слоеви на емулзија на филмот различно реагираат на пониски нивоа на светлина, па поради тоа изборот на филм може да биде многу важен. Подолга изложеност ја собира енергијата која брзо се менува и често го прекрива динамичниот атрибут на покажување на поларната светлина. Дејвид Малин прв воведува многукратно изложување користејќи многукратни филтри за астрономски фотографии, прекомбинирајќи ги сликите во лабораторија за да создаде попрецизен визуелен приказ. За научни истражувања често се користат прокси, како што се ултравилоетови и повторно обоени за да се симулира појавата за човековото око. Земјините одлики често го наоѓаат својот пат во сликите на поларна светлина, правејќи ги попристапни и поверојатни за објавување на веб- страните. Возможно е да се направат одлични слики со стандарден филм и камера со рефлекс на една леќа со целосна апертура, брзи леќи (на пример 1,4 50 мм) и експозиција помеѓу 10 и 30 секунди, во зависност од јачината на изложеноста на поларната светлина. На универзитет во Саскачеван, со користење на СЦР-270 радар се направени најраните слики на поларна светлина.
Во традиционалната и народната култура
Во митологијата на Булфинч од 1855 година чиј автор е Томас Булфинч, постои тврдење дека во Норвешката митологија:
''„Валкиријанките се воинствени девици, качени на коњи, наоружани со копја и штитови. /.../ Кога јаваат за да исполнат некаква задача, нивните штитови фрлаат чудна, треперлива светлина, која се отсликува на северното небо, образувајќи го она што луѓето го нарекуваат „аврора бореалис“ или поларна светлина.“''
Првата норвешка позначајна белешка е најдена во норвешки летопис од 1230 година п.н.е. Летописецот слушнал за овој феномен од неговите сонародници кои се враќале од Гренланд и дал три можни објаснувања: дека океанот бил опкружен со огромни огнови, дека сончевиот „пламен“ може да достигне насекаде околу светот па дури и до ноќната страна на Земјата, или дека ледниците може да складираат енергија со што подоцна стануваат флуоросцентни.
Во античката римска митологија, Аврора е божица на зората, препородувајќи се секое утро за да лета низ небото, најавувајќи го пристигањето на сонцето. Личноста на Аврора е инкорпорирана во делата на Шекспир, Лорд Тенисон и Торо.
Слика на поларна светлина била употребена како емблем за Зимските олимписки игри во Лилхамер во 1994 година.
Трилогијата на романи на англискиот автор Филип Пулман, „Неговите мрачни материјали“ (His Dark Materials), ја истражува природата на поларни светлини од научно- фантастична гледна точка, особено во „Северна светлина“, каде поларните светлини се објаснети како области каде границите помеѓу паралелните универзуми се особено слаби. Во светот на Лира Белаква, кога некој ќе ѕирне низ северната поларна светлина, може да го види хоризонтот на градот кој се наоѓа во друг универзум.
Влажноносни примати
Гранката на Strepsirrhini е една од двата подреда на примати. Една од најзабележителните особини на 118-те вида од овој подред се нивните влажни носеви по кои оваа група го добила своето име. Грчкото (научно) име означува поседување на извиткан или совиен нос (strepho − совиено, rhis − нос). Единствените примати на Мадагаскар (освен луѓето) припаѓаат во оваа група, иако други можат да се најдат во југоисточна Азија и Африка.
Се смета дека влажноносните имаат попримитивни особини и адаптации отколку нивните хаплорински ("сувоносни", на грчки: со едноставни носеви) роднини. Нивниот влажен нос е поврзан со горната усна, која е поврзана со непцето, што го ограничува фацијалниот израз. Кај нив, односот мозок наспроти тело е помал, што укажува на помала интелигнција. Олфакторните лобуси на мозокот се поголеми, што дава до знаење дека тие повеќе зависат од сетилото за мирис. Нивните нушки се најчесто издолжени, давајќи им кучевиден изглед, иако оваа одлика е застапена и кај некои мајмуни. Влажноносните поседуваат и посторбитална плочка, што уште еднаш ја потврдува попримитивната природа на овие примати. Тие исто така ја задржале способноста за ензимско производство на витаминот С, која е изгубена кај сувоносните, вклучувајќи ги и Tarsiidae. Со исклучок на аје-аје приматите, сите влажноносни имаат забен чешел — тесно собрани секачи и песјаци — кои се користат за чистење и чешлање на крзното. Друга ваква козметичка адаптација е тоалетната канџа на вториот прст од стапалото, додека големиот прст е доста одделен од останатите.
Околу 75% од видовите се ноќни и сите поседуваат тапетум, кој претставува сјаен, рефлектирачки слој во заднината од своите очи, но неколку диурнални видови (како прстеноопашестиот лемур) исто така го поседуваат. Многу од ноќните видови исто така имаат многу чувствителен слух и уши кои можат да ги придвижуваат независно, со цел подобро фаќање на звуците.
Размножувањето на влажноносните примати се разликува во голема мерка од она кај сувоносните. Наместо поединечен циклус, влажноносните имаат сезона на парење. Исто така, даваат малкубројно потомство, а женките имаат Y-видна (бикорнатна) матка и повеќе реда со млечни жлезди.
1846 во музиката
1846 година во музиката содржи некои значајни настани.
Навахондилја
Навахондила — општина во покраината Авила на автономната заедница Кастиља и Леон во Шпанија.
Такаши Шимода
(роден ) — јапонски фудбалер.
1845 во музиката
1845 година во музиката содржи некои значајни настани.
Живко Новески
Живко Новески — македонски поет и раскажувач.
Животопис
Новески е роден е на година во с. Миокази, Кичевско. Завршил Филозофски факултет во Скопје. Просветен работник. Член на ДПМ од 1987 година. Автор е на книгите: Точно време (поезија, 1978), Пелинор (раскази, 1985), Годови (поезија, 1991), Бубашар (сликовница за деца, 1996), Ума земја (еко поезија, 1997).
N-бутилитиум
n -бутилитиум C 4 H 9 Li (скратено n -BuLi ) е органолитиумски реагенс. Широко се користи како иницијатор за полимеризација во производството на еластомери како што се полибутадиен или стирен-бутадиен-стирен (SBS). Исто така, широко се користи како силна основа ( супербаза ) во синтезата на органски соединенија како во фармацевтската индустрија.
Бутилитиумот е комерцијално достапен како раствори (15%, 25%, 1,5 М, 2 М, 2,5 М, 10 М, итн.) во алканите како што се пентан, хексани и хептани. Може да се подготват раствори во диетил етер и THF, но не се доволно стабилни за складирање. Годишното светско производство и потрошувачка на бутилитиум и други органолитиумски соединенија се проценува на 2000 до 3000 тони.
Структура и поврзување
n -BuLi постои како кластер и во цврста состојба и во раствор. Тенденцијата за агрегација е вообичаена за органолитиумските соединенија. Агрегатите се држат заедно со делокализирани ковалентни врски помеѓу литиумот и крајниот јаглерод на бутил ланецот. Во случај на n -BuLi, кластерите се тетрамерни (во етер) или хексамерни (во циклохексан ). Кластерот е искривен кластер од кубански тип со Li и CH2R групи на наизменични темиња. Еквивалентен опис го опишува тетрамерот како Li 4 тетраедар меѓусебно навлезен со тетраедар [ CH2R ] 4. Сврзувањето во кластерот е поврзано со она што се користи за опишување на диборан, но покомплексно бидејќи се вклучени осум атоми. Одразувајќи го својот карактер богат со електрони, n -бутиллитиумот е многу реактивен кон Луисовите киселини.
Поради големата разлика помеѓу електронегативностите на јаглеродот (2,55) и литиумот (0,98), врската C−Li е многу поларизирана. Раздвојувањето на полнежот е проценето на 55-95%. За практични цели, n -BuLi често може да се смета дека реагира како бутил анјон, n - Bu- и литиум катјон, Li +.
Подготовка
Стандардната подготовка за n -BuLi е реакција на 1-бромобутан или 1-хлоробутан со Li метал:
Ако литиумот што се користи за оваа реакција содржи 1-3% натриум, реакцијата продолжува побрзо отколку ако се користи чист литиум. Растворувачите што се користат за овој препарат вклучуваат бензен, циклохексан и диетил етер. Кога BuBr е претходник, производот е хомоген раствор, кој се состои од мешан кластер кој ги содржи и LiBr и BuLi, заедно со мала количина октан. BuLi формира послаб комплекс со LiCl, така што реакцијата на BuCl со Li произведува талог од LiCl.
Апликации
Бутиллитиумот е главно ценет како иницијатор за анјонска полимеризација на диените, како што е бутадиенот. Реакцијата се нарекува „карболитијација“:
Реакции
Бутилитиумот е силна основа (p K a ≈ 50), но исто така е моќен нуклеофил и редуктант, во зависност од другите реактанти. Понатаму, покрај тоа што е силен нуклеофил, n -BuLi се врзува за апротичните Луис бази, како што се етери и терциерни амини, кои делумно ги расчленуваат кластерите со врзување за центрите на литиум. Неговата употреба како силна основа се нарекува метализација. Реакциите обично се изведуваат во тетрахидрофуран и диетил етер, кои се добри растворувачи за добиените деривати на органолитиум (види подолу).
Метализација
Едно од најкорисните хемиски својства на n -BuLi е неговата способност да депротонира широк опсег на слаби Бронстед киселини. t -Бутилитиумот и s -бутиллитиумот се поосновни. n -BuLi може да депротонира (т.е. метали) многу типови на врски C−H, особено кога конјугираната база е стабилизирана со електронска делокализација или еден или повеќе хетероатоми (не-јаглеродни атоми). Примерите вклучуваат ацетилени ( H− CC−R), метил сулфиди ( H −CH 2 SR), тиоацетали ( H −CH(SR) 2, на пр. дитиан ), метилфосфини ( H − CH2PR2 ), фурани, тиофени и фероцен (Fe ( H - C5H4 )( C5H5 )). Покрај овие, тој исто така ќе ги депротонира сите покисели соединенија како што се алкохоли, амини, карбонилни соединенија што може да се енолизираат и какви било видно кисели соединенија, за да произведе алкоксиди, амиди, енолати и други соли на литиум, соодветно. Стабилноста и испарливоста на бутанот што произлегува од таквите реакции на депротонација е погодна, но исто така може да биде проблем за реакции од големи размери поради волуменот на произведениот запалив гас.
Кинетичката базичност на n -BuLi е под влијание на растворувачот или корастворувачот. Лигандите кои го комплексат Li + како што се тетрахидрофуран (THF), тетраметилетилендиамин (TMEDA), хексаметилфосфорамид (HMPA) и 1,4-диазабицикло[2.2.2]октан ( DABCO ) дополнително ја поларизираат Li-C врската и ја забрзуваат металацијата. Ваквите адитиви можат да помогнат и во изолацијата на литиираниот производ, чиј познат пример е дилитиофероценот.
Основата на Шлосер е супербаза произведена со третирање на бутиллитиум со калиум т</i> -бутоксид. Тој е кинетички пореактивен од бутиллитиумот и често се користи за постигнување тешки металации. Додека одреден n -бутилкалиум е присутен и е посилна база од n -BuLi, реактивноста на смесата не е сосема иста како изолираниот n -бутилкалиум.
Пример за употреба на n -бутилитиум како основа е додавањето на амин во метил карбонат за да се формира метил карбамат, каде што n -бутиллитиумот служи за депротонирање на аминот:
Размена на халоген-литиум
Бутиллитиумот реагира со некои органски бромиди и јодиди во реакција на размена за да го формира соодветниот дериват на органолитиум. Реакцијата обично не успева со органски хлориди и флуориди:
Оваа реакција на размена на литиум-халоген е корисна за подготовка на неколку видови RLi соединенија, особено арил литиум и некои винил литиумски реагенси. Корисноста на овој метод е значително ограничена, сепак, со присуството во реакционата мешавина на n -BuBr или n -BuI, кои можат да реагираат со формираниот реагенс RLi, и со конкурентни реакции на дехидрохалогенација, во кои n -BuLi служи како база:
Овие странични реакции се значително помалку важни за RI отколку за RBr, бидејќи размената на јод-литиум е за неколку реда на големина побрза од размената бром-литиум. Поради овие причини, арил, винил и примарни алкил јодиди се претпочитани супстрати, а <i id="mwAQo">t</i> -BuLi наместо n -BuLi обично се користи, бидејќи формираниот t -BuI веднаш се уништува од t -BuLi во реакција на дехидрохалогенација (така што бара два еквиваленти на t -BuLi). Алтернативно, винил литиумските реагенси може да се генерираат со директна реакција на винил халидот (на пр. циклохексенил хлорид) со литиум или со размена на калај-литиум (види следниот дел).
Трансметалации
Поврзана фамилија на реакции се трансметалациите, каде што две органометални соединенија ги разменуваат своите метали. Многу примери на такви реакции вклучуваат размена на литиум со калај :
Карбонилни додатоци
Органолитиумските реагенси, вклучително и n -BuLi, се користат во синтезата на специфични алдехиди и кетони. Еден таков синтетички пат е реакцијата на органолитиумски реагенс со диссупституирани амиди :
Деградација на THF
THF се депротонира со бутиллитиум, особено во присуство на TMEDA, со губење на еден од четирите протони во непосредна близина на кислородот. Овој процес, кој троши бутиллитиум за да создаде бутан, предизвикува отворање на прстенот за да се добие енолат од ацеталдехид и етилен. Затоа, реакциите на BuLi во THF обично се спроведуваат на ниски температури, како на пр -78 °C, како што е погодно произведено со замрзнувачка бања со сув мраз и ацетон. Повисоки температури (-25 °C или дури -15 °C) се користат и.
Термичко распаѓање
Кога се загрева, n -BuLi, аналогно на другите алкилитиумски реагенси со „β-водороди“, се подложува на елиминација на β-хидрид за да произведе 1-бутен и литиум хидрид (LiH):
Безбедност
Соединенијата на алкил-литиум се складираат под инертен гас за да се спречи губење на активноста и од безбедносни причини. n -BuLi бурно реагира со вода:
BuLi, исто така, реагира со CO 2 за да даде литиум пентаноат:
Ребро
Во анатомијата ’рбетниците, ребрата (лат. costae) се долгите закривени коски кои го образуваат градниот кош. Кај повеќето ’рбетници, ребрата го опкружуваат градниот кош, овозможувајќи им на белите дробови да се шират при што се олеснува дишењето преку ширење на градната шуплина. Тие служат за заштита на белите дробови, срцето и другите внатрешни органи на градниот кош. Кај некои животни, особено кај змиите, ребрата обезбедуваат поддршка и заштита на целото тело.
Човечка анатомија
Луѓето имаат 24 ребра (12 пара). Првите седум пара ребра, познати како „вистински ребра“, се директно прикачени на градната коска со 'рскавица. Првото ребро е уникатно и потешко се разликува од другите ребра. Тоа е кратка, рамна коска, во облика на буквата „С”. Поврзувањето на оваа коска со ‘рбетот започнува веднаш под вратот и поголемиот дел од оваа коска може да се најде над нивото на клучната коска. Ребрата од два до седум имаат повообичаен изглед. Наредните пет пара се познати како „лажни ребра“, од кои три делат заедничко 'рскавично поврзување за градната коска, додека последните две (единаесеттото и дванаесеттото ребро) се нарекуваат „лебдечки ребра“ (costae fluitantes) или ’рбетни ребра. Тие се прикачени само на пршлените, а не и на градната коска или 'рскавицата која излегува од градната коска. Кај некои луѓе недостасува едно од двата пара лебдечки ребра, додека други имаат трет пар. Отстранување на ребро е хируршки зафат со кој се отстрануваат ребра од терапевтски или козметички причини.
Во принцип, човековите ребра се зголемуваат во должина од првото до седмото ребро, а започнуваат да се намалуваат до ребро 12. Со оваа промена во големината, ребрата од еден до девет постепено се закосуваат, а останатите се сè помалку закосени.
Градниот кош е одвоен од долниот дел на стомакот со торакалната дијафрагмата која го контролира дишењето. Кога дијафрагмата се собира, градниот кош и торакалната празнина се шират, намалувајќи го торакалниот притисок со што се овозможува навлегување на воздух во белите дробови.
Кај другите животни
Кај рибите, најчесто постојат две групи на ребра прикачени за ’рбетниот столб. Еден пар, дорсалните ребра, се наоѓаат во поделбената преграда меѓу горните и долните делови на главните мускулни сегменти, проектирајќи приближно искосување на ’рбетниот столб. Вториот пар на вентрални ребра произлегуваат од ’рбетниот столб веднаш под дросалните ребра, и се стеснуваат кон долниот дел од телото, често сраснувајќи на крајот од телото. Не сите видови ги поседуваат и двата вида на ребра, со тоа што дорзалните ребра најчесто се отсутни. Ајкулите, на пример, немаат дорсални ребра, туку само многу кратки вентрални ребра, додека змиулките воопшто немаат ребра. Кај некои целокоскени риби, може да има дополнителни коски во вид на ребра во рамките на мускулната маса.
Кај четириношците, пак, само некои имаат еден единствен пар ребра кои веројатно се хомологни со дорсалните ребра на рибите. Во почетокот на појавувањето на четириношците, секој прешлен имал еден пар ребра, иако тие на градните пршлени обично биле најдолги. Крсните ребра биле тенки и кратки, бидејќи формирале дел од карлицата, поврзувајќи го ’рбетниот столб со колкот.
Кај повеќето форми на животни кои подоцна се развивале, многу од овие ребра кои порано постоеле биле загубени, а кај некои водоземци и влекачи кои денес постојат, има голема варијација во структурата и бројот на ребрата. На пример, желките имаат само осум пара ребра, кои се развиени во коскени или ‘рскавични черупки и наградници, додека змиите имаат голем број на ребра по должината на целиот труп. Жабите обично немаат ребра, освен крстниот пар, кој е дел од карлицата.
Кај птиците ребрата се застапени како посебни коски само во торакалниот регион, иако мали споени ребра се присутни на вратните пршлени.
ИРВИН
ИРВИН — уметничко движење и колектив воглавно составено од ликовни уметници. Основачи на ова уметничко движење е новата словенечка уметност.
Историја
Во 1983 година, уметниците Душан Мандиќ, Миран Мохар, Андреј Савски, Роман Уранјек и Борут Вогелник, во Љубљана, создаваат уметничка група и ја нарекле Розе Ирвин Селави. Ова име било поврзано со Марсел Дишан. Групата наскоро ќе се скрати името на Р Ирвин С.
Во 1984 година, групата била и сооснована од Славение Кунст (НСК). Покрај ова тие се приклучиле и кон групта Лајбах и групата Сципион Нашице Сестри. Набргу по формирањето на поголемиот колектив, Р Ирвин С го смени своето име во едноставно Ирвин.
Особености
„Иднината е семето на минатото“. Во принцип, ретроавангардството се состои во рециклирана употреба на минати симболи, слики и филозофски идеи, особено оние кои се користат од владите или другите институции за да се акумулира и да се одржи моќта. Работата на Ирвин е дефинирана главно со три главни принципи. Првата е идејата да се изгради сопствена уметничка позиција надвор од посебните околности; со тоа што е посебна, уметноста може да стане навистина универзална. Вториот е работа во група, колектив, па дури и во организација, привлекувајќи го акцентот од поединечната личност на уметникот. Третиот е основна постапка за работа на НСК, понекогаш наречена ретро-принцип.
Сликарство
„Сликите“ на Ирвин опфачаат голем број медиуми, вклучувајќи: боја, катран, книги, садови, свилени пари и многу други,најразновидни материјали. Делата не се потпишани од групата, во традиционална смисла, но се презентирани на своевидно колективно одобрување. Делота се биде обележуваат со групен монограм - често на метална плоча.
Перформанси
Во 1992 година, во соработка со Мајкл Бенсон режисер, тие ја создадоа претставата Црн плоштад на Црвениот плоштад, која беше создадена и одиграна на црна ткаенина, од 22 метри во чест на Казимир Малевич и супрематизам.
Источна уметничка мапа
Источна мапа на уметноста е своевиден проект за создавање историја и речник за источноевропската уметност почнувајќи од 1945 година со идентификување на влијателните уметници.
Изложби
Ирвин организира бројни изложби низ Европа и САД, вклучувајќи го и Манифестот во Ротердам, Венециското биенале и позначајните светски ликовни манифестации.
NGC 1386
NGC 1386 — леќеста галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1386 се споменува и како ESO 358-35, MCG -6-9-5, IRAS 03348-3609, FCC 179.
Откривање
Објектот е откриен на 19 јануари 1865 година од страна на Јохан Фридрих Јулиус Шмит, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 6,2 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1386 е од видот S0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,7 m/лм2. NGC 1386 има привидни димензии од 3,4' х 1,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 36 м 46,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 35° 59' 56". Положбениот агол на објектот е во износ од 25°.
Други поделби
Проучување на NGC 1386 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 13333. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 355; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7034.
Жировница
Жировница — село во Општина Маврово и Ростуше, во областа Долна Река, во околината на градот Дебар.
Географија и местоположба
Ова големо село претставува најсеверното село во областа Долна Река, во западниот дел на територијата на Општина Маврово и Ростуше, од десната страна на реката Радика, а на источните падини помеѓу планините Кораб и Дешат, чиј атар се допира со државната гранична линија со Албанија. Селото е планинско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 840 до 960 метри.
Селото претставува развиен рурален центар. Оддалечено е 9,5 километри од општинското средиште Ростуше, 26 километри од Дебар и 45 километри од Гостивар. Од магистралниот пат Дебар-Маврово-Скопје е оддалечено само 2 километри.
Жировница, заедно со Болетин, е на самата граница помеѓу мијачките села и Горна Река. Селото е сместено во долината на Жировничка Река, која е десна притока на Радика. Под селото се наоѓаат ниви и ливади, додека над селото се наоѓа шума, а високо во планината и пасишта.
Селото има збиен тип и куќите се распоредени по улици и околу сретсело. Помал дел од селото е издвоен од остатокот, наречен Долно Маало. Во турско време таму се наоѓала управата на Реканската каза, а селото и службено се нарекувало Река.
Историја
На излезот на долината во Радика во месноста Крќе има траги од црква, како и икони по камењата. По предание се верува дека таму се наоѓал манастир, додека на сегашната местоположба на селото се наоѓала воденица. Кога селото било потурчено, манастирот бил уништен, а селото се создало околу воденицата.
Селото првпат се споменува во османлиските пописни дефтери од 1467 година со 22 христијански семејства. Првите муслимански семејства се забележуваат во османлиските дефтери од 1536/39, каде се регистрирани 69 христијански семејства и 7 неженети, но и 3 муслимански семејства и 2 неженети муслимани.
Повторно се споменува во пописниот дефтер од 1583 година, бројот на христијаните изнесувал 20 семејства и 11 неженети, додека бројот на муслиманите се зголемил на 69 семејства и 15 неженети.
До пред 1941 година границата со Албанија била проодна и на реонот на Голема Планина во месноста Пишкупска Бара, се одржувал неделен пазар, каде што луѓето од двете страни на границата вршеле размена на стоки за широка потрошувачка. По 1948 година, односно по резолуцијата на Информбирото се воспоставил обостран строг граничен режим, кој во првите години резултирал со погранични инциденти, па дури и вооружени пресметки. Од 1952 година пограничните инциденти стивнале и се создале услови за мирно користење на пасиштата и косење на сеното. Во тие години по падините на Дешат и Кораб можеле да се сретнат од 200 до 500 косачи.
Стопанство
Селото, во основа, има сточарско-шумарска функција, но може да се каже дека има и мешовита земјоделска активност.
Население
Жировница е населба во која живее население со исламска вероисповед познато под името Торбеши и која говори чист мајчин македонски јазик.
Во делото „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Жировница била село со 300 домаќинства и 615 жители.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Жерновница имало 1.300 жители, сите Македонци-муслимани.
Жировница е големо село, коешто во 1961 година броело 1.174 жители, од кои 1.055 се изјасниле како Турци, 18 Македонци, 18 Албанци и 10 жители Срби. Во 1994 година бројот се зголемил на 1.997 жители, од кои 1.274 биле Македонци, 336 Албанци, 151 Турчин и 209 останати.
Жировница е голема населба каде што постојано бројот на жители варира, во поголема или помала мера. Па така, најголемото намалување на населението било во периодот од 1953 година (1.763 жит.) до следниот попис во 1961 година (1.174 жит.), или за 589 жители помалку се избројани во следниот попис. Намалувањето на населението во овој период е вообичаено, бидејќи се поврзува со иселувањето на турското или другото муслиманско население во Турција, па како и многу села и Жировница не успеала да ја одбегне таа преселба. Но, иако многу турски и македонски муслимански села кои ги зафатила преселбата во Турција, целосно се испустиле и не доживеале обновување и развој, сепак Жировница веќе следната година демографски успеала да се стабилизира и во наредната 1971 година, населението се зголемило на 1.526 жители, што укажува на високиот наталитет во селото. Селото било најбројно во 1991 година, кога во таа пописна година биле запишани 2.155 жители, но од тогаш, па сè до денес, населението константно се намалува.
Според последниот попис од 2002 година, во селото Жировница живееле 1.608 жители, од кои:
Сепак, голем дел од попишаните жители се на привремена или постојана работа во странство, поради што селото има далеку помал број жители.
Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Жировница:
* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1953-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години
Родови
Во Жировница отсекогаш живееле Македонци. Според записите на Томо Смилјаниќ - Брадина на почетокот на XX век во Жировница живееле следните македонски муслимански родови:
Населението на ова село во огромно мнозинство е староседелско, единствено Шијаковци се доселени од Шијак во Албанија и Делиовци од околината на Елбасан.
Во селото повеќе нема христијански семејства, последното се иселило во Дебар во век.
Самоуправа и политика
Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената Општина Маврово и Ростуше (тогаш „Маврово и Ростуша“), која настанала со територијалната поделба на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната Општина Ростуша, која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со Општина Маврови Анови, со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на општина Ростуша се наоѓало во периодот 1955-1957.
Во периодот 1952-1955, селото било седиште на Општина Жировница, во која покрај Жировница се наоѓале и Болетин, Врбјани и Видуше. Во периодот 1950-1952 година постоела повторно Општина Жировница, во која влегувале селата Болетин, Видуше и Жировница.
Избирачко место
Во селото постојат избирачките места бр. 0473, 0473/1, 0474 и 0474/1 според Државната изборна комисија, сместени во простории на основното училиште и на месната заедница.
На претседателските избори во 2019 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 2.227 гласачи.
Култура и спорт
Селото е опеано во македонската народна песна „Жировницо пуста останала“.
NGC 5770
NGC 5770 — спирална галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5770 се споменува и како UGC 9575, MCG 1-38-11, CGCG 48-52.
Откривање
Објектот е откриен на 29 април 1786 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5770 е од видот SB0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 13 m/лм2. NGC 5770 има привидни димензии од 1,7' х 1,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 53 м 14,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +3° 57' 39"". Положбениот агол на објектот е во износ од 108°.
Други поделби
Проучување на NGC 5770 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 53201. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 243; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 330. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1421.
Селим III
Селим III (турски: سليم ثالث Selīm-i sālis;, - ,   ) — дваесет и осми султан на Отоманското Царство во периодот од 7 април 1789 до 29 мај 1807. Селим III бил реформаторски султан но јаничарите организирале бунт против неговите реформи и бил затворен по кое неговиот роднина Мустафа IV станал новиот султан. Во затворот Селим бил убиен по заповед на новиот султан.
Владеење
Селим III бил син на султан Мустафа III и Михришах султан. Неговата мајка која потекнувала од Грузија направила реформи во државните училишта и воспоставила неколку дипломатски односи. Неговиот татко исто така вовел неколку реформи. Така Селим испратил неколку свои поданици во западните земји за да го преземат искуството од Европа.
Селим своето образование го стекнал во палатата. Мустафа целиот свој живот го гледал како свој наследник, но неговиот чичко Абдул Хамид I се качил на престолот. По стапувањето на престолот на неговиот чичко, новиот султан се загрижил дека Селим ставил голем акцент врз неговото образование.
Кога станал султан, Селим бил многу посветен на литературата и калиграфијата а голем дел од неговите дела биле ставени во џамиите. Тој зборувал арапски и персиски јазик.