cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арамејски јазик
Согласки
Значајна фонетска одлика на арамејскиот јазик, и воопшто на семитските јазици, е присуството на „силно нагласени“ согласки. Овие се согласки кои се изговараат кога коренот на јазикот е повлечен наназад и има присуство на различен степен на фарингализација и веларизација. Староарамејскиот јазик можеби имал поголем број нагласени согласки, а и денес во некои новоарамејски јазици има повеќе такви согласки. Такви „силно нагласени“ согласки се:
Арамејскиот има четири шушкави согласки, а староарамејскиот можеби имал шест. Шушкавите согласки се:
Покрај овие согласки, арамејскиот ги имал носните согласки m и n и апроксимантните r, l, y и w.
Историски гласовни промени
Шест фонетски и фонолошки промени се случиле кај јазкот, кои може да се сметаат за дијалектолошки разлики:
Граматика
Како и кај останатите семитски јазици, така и кај арамејскиот, морфологијата е заснована на тн. семитски корен или зборовен корен основно составен од три согласки. Ваквите корени се составени од три согласки и го даваат основното значење на еден збор. Со додавање на самогласки и останати согласки се изведуваат зборови од основниот. Така на пример е земен коренот „k-t-b“ (пишува):
Зборовниот редослед на арамејскиот бил прирок-подмет-предмет. Кралскиот арамејски користел подмет-предмет-прирок, кое може било под влијание на персискиот јазик.
Именки и придавки
Именките и придавките во арамејскиот јазик имаат род, број и состојба. Состојбата е нешто слично со падежот во индоевропските јазици. Арамејскиот има два рода, машки род и женски род. Женскиот род е често означен со наставката -â, која се пишува со буквата алеф. Хебрејската варијанта не е алеф, туку буквата хе, во согласност со хебрејскиот правопис. Именките може да бидат во единина или множина, но постои и двоина за именки кои се во пар. Двоината постепено исчезнала од арамејскиот со текот на времето и нема влијание во современите арамејски јазици.
Арамејските именки и придавки може да се појават во една од трите состојби:
Останатите северозападни семитски јазици имаат и апсолутна и конструктивна состојба, определената состојба е уникатна одлика на арамејскиот. Падежни наставки најверојатно постоеле во раните стази на јазикот и нивните траги можат да бидат видени во некои сопствени имиња. Сепак, сите наставки биле кратки самогласки и таквите не се пишувале, а подолгите наставки за генитив и акузатив за именки од машки род множина не се јасно воочливи. Често директниот предмет бил означен со претставката l- ако е определен.
Како и именките, така и придавките имаат род и број, а состојбите ги искажувале само ако биле својствени. Исказните придавки се во апсолутна состојба без разлика од состојбата на именката. Така, својствена придавка со определена именка, како во фразата „добриот крал“, се пишува исто како во определената состојба  — крал[опред.] добар[опред.]. За споредба, исказната придавка, како во фразата „кралот е добар“ се пишува во апсолутна состојба  — добар[апс.] крал[опред.].
Белешка: Крајниот глас -â во поголем број овие примери се пишувал со буквата алеф. Во некои еврејски арамејски текстови тој глас се пишувал со буквата хе за женски род во апсолутна состојба. Исто така, во некои јудеоарамејски текстови се користела хебрејската наставка -îm наместо -în за машки род апсолутна состојба. Определената наставка за множина -ayyâ има алтернативна верзија, -ê. Алтернативната верзија понекогаш се нарекува „отмена множина“, бидејќи имала проминентна употреба за етноними (на пример yəhûḏāyê, 'Евреите'). Алтернативната множина се пишувала со алеф, и останала како единствена множина за именки и придавки од овој вид во сирискиот и некои други арамејски јазици. Множината за машки род -ê се пишуваласо буквата јод. Во сирискиот и некои други арамејски дијалекти гласот преминал во дифтонгот -ai.
Присвојните фрази во арамејскиот може да се создадат со конструктивната состојба или со поврзување на две именки со односната честичка d[î]-. Употребата на конструктивната состојба во средноарамејскиот исчезнала, вториот метод станал главен метод за искажување посед.
Следуваат примери за присвојност со фразата „ракописот на кралицата“:
Време и аспект
Арамејскиот имал две комбинации на аспектот и времето: перфект (или свршено) и имперфект (или несвршено). Овие првично биле аспектно времиња, но се развиле во нешто слично на прекажано и идно време. Перфектот не е означен, но имперфектот користел претставки кои варирале во согласност со лицето, бројот и родот. Во двете времиња трето лице еднина за машки род не е означен, од која другите форми се добиени со помош на наставки (а претставки за имперфектот).
Глаголска конјугација
Како и останатите семитски јазици, така и арамејскиот користел одреден број конјугации, или коренски наставки. Основната глаголска конјугација се нарекува „приземјен корен“ (ground stem) или „П-корен“ (G-stem). Следејќи ја традицијата на средновековните арапски граматичари, коренот се нарекувал „Pə‘al“ (или „Pe‘al“), со користење на тројниот корен „P-‘-L“, што значи „да прави“. Коренот го носи основното лексичко значење на глаголот. Со удвојување на вториот глас се добива „Д-коренот“ или наречен „Pa‘‘el“. Со ова се добива поинтензивен развој на значењето на глаголите. Така на пример, ' значи „тој убил“, а ' значи „тој убива“ (нешто поформално значење). Точната врска меѓу значењата на двата корена се разликува од глагол до глагол.
Со употреба на претставките ha-, a- или ša- се создава C-корен или т.н. Hap̄‘el, Ap̄‘el или Šap̄‘el. Ова е често широк или резултативен развој на основното лексико значење. На пример, ' значи „тој заскитал“, а ' значи ‘тој мамел’. Шапелот е наретко користена варијанта на С-коренот. Оваа варијанта се користела во акадскиот и најверојатно е познајмена конструкција во арамејскиот. Во доцниот староарамејски јазик имало постепено испуштање на почетниот глас „х“.
Овие три конјугации се дополнети со три изведени конјугации, произведени со претставките hiṯ- или eṯ-. Трите добиени корени се Пт-корен (Hiṯpə‘el или Eṯpə‘el), Д-корен (Hiṯpa‘‘al или Eṯpa‘‘al) и Ст-корен (Hiṯhap̄‘al, Ettap̄‘al, Hištap̄‘al или Eštap̄‘al). Нивното значење било обично повратно, но подоцна станало и пасивно.
Arxula adeninivorans
Одлики
Сите соеви на A. adeninivorans споделуваат необични биохемиски активности кои можат да асимилираат низа амини, аденин (оттука и името A. adeninivorans) и неколку други пурински соединенија како единствен извор на енергија и јаглерод, сите тие споделуваат својства како асимилација на нитрати, тие се термо -толерантни (можат да растат на температури до 48 C. Посебна одлика на биотехнолошкото влијание е диморфизмот зависен од температурата. На температури над 42 C индуцирана е реверзибилна транзиција од клетки кои пукаат во мицелијални форми. Пупењето повторно се воспоставува кога температурата на одгледување ќе се намали под 42 C.
Биотехнолошки потенцијал
Невообичаените одлики опишани погоре го прават A. adeninivorans многу привлечен за биотехнолошки апликации. Од една страна, тој е извор на многу ензими со интересни својства и соодветни гени, на пример, глукоамилаза, таназа, липаза, фосфатази и многу други. Од друга страна, тоа е многу робустен и безбеден организам кој може да биде генетски конструиран за да произведува странски белковини. Соодветни соеви домаќини може да се трансформираат со плазмиди. Основниот дизајн на таквите плазмиди е сличен на оној опишан под полиморфата Hansenula и платформите за изразување квасец.
Еве два посебни примери на рекомбинантни соеви и нивна примена: во двата случаи неколку плазмиди со различни гени на странски производи беа внесени во квасецот. Во првиот случај, овој рекомбинантен сој на квасец стекнал способност да произведува природна пластика, имено PHA (полихидроксиалканоати). За таа цел требаше да се пренесе нов синтетички пат во овој организам кој се состои од три ензими. Соодветните гени phbA, phbB и phbC беа изолирани од бактеријата Ralstonia eutropha и интегрирани во плазмидите. Овие плазмиди биле внесени во организмот. Резултирачкиот рекомбинантен сој можеше да го произведе пластичниот материјал.
Во вториот пример, развиен е биосензор за откривање на естрогенски активности во отпадните води. Во овој случај, беше имитирана патеката како делуваат естрогените во природата. Првично беше воведен ген за човечкиот естроген рецептор алфа (хЕРалфа) содржан во првиот плазмид. Белковината кодирана од овој ген ги препознава и ги врзува естрогените. Комплексот потоа се врзува за втор ген содржан на втор плазмид кој се активира при врзувањето. Во овој случај, генска секвенца на репортер ген (генскиот производ може лесно да се следи со едноставни анализи) беше споена со контролна секвенца (промотор) што одговара на комплексот естроген/рецептор. Ваквите соеви може да се култивираат во присуство на отпадна вода и естрогените присутни во таквите примероци може лесно да се квантифицираат според количината на производот од генот известувач.
Келена Азубуике
Келена Давид Азубуике ( во ) — поранешен американско-нигериски професионален кошаркар кој настапувал за екипите на Голден Стејт Вориорс и Далас Маверикс во НБА. Азубуике е роден во Лондон во семејство на нигериски иселеници, но израснал во Талса (Оклахома). Се пријавил на драфтот во 2005 година, но не бил одбран од ниту една екипа. Потпишал за Голден Стејт во јануари 2007, каде останал до 2010 кога бил испратен во Њујорк Никс. За екипата на Никс не настапил ниту еднаш бидејќи му бил раскинат договорот во февруари 2011, шест месеци по трејдот. Во март 2012 Азубуике потпишал за Далас, каде настапил на само три натпревари по што бил разменет во Кливленд Кавалирс, од каде му бил прекинат договорот во октомври 2012.
Космос-1164
Космос-1164 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 12 февруари 1980 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 1890 килограми. Космос-1164 бил сателит за рано предупредување од појава на меѓуконтинентални балистички ракети.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 736,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 62,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 0857 км, а најмалото на 434.
Фридланд
Фридланд може да се однесува на следниве места во Германија:
Вулкански остров
Вулкански остров — остров кој настанал по вулкански пат, често на места наречени врели точки. Невулканските (ниски) острови се разликуваат од нив по тоа што настануваат со таложење или тектонско издигање на корален гребен (кои обично се образуваат на потопени вулкани).
Дефиниција и настанок
Постојат низа вулкански острови кои вушност немаат планина, туку се издигаат само малку над морското ниво, и напати се сметаат за островчиња или карпи.
Вулканските и невулканските острови честопати се среќаваат во непосредна близина, особено во подрачјето на Јужниот Тихи Океан, каде ниските острови се сместени на ободните гребени кои ги окружуваат вулканските острови.
Животоподобност за човекот
Разликите во геологијата и топографијата помеѓу вулканските и невулканските острови имаат големо значење за погодноста за живот: вулканските острови над извесна висина најчесто имаат подземна вода, додека пак ниските немаат и со тоа ја ограничуваат животоподобноста за човекот.
NGC 2787
NGC 2787 — спирална галаксија во соѕвездието Кобилица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2787 се споменува и како ESO 61-2, AM 0908-674, IRAS 09083-6743.
Откривање
Објектот е откриен на 29 јануари 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2787 е од видот Sab. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,2 m/лм2. NGC 2787 има привидни димензии од 1,8' х 0,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 9 ч 9 м 3,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 67° 55' 57". Положбениот агол на објектот е во износ од 114°.
Други поделби
Проучување на NGC 2787 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 25761. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 448; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4376. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1325.
Манатуту (општина)
Манатуту (португалски: Município Manatuto, тетум: Munisípiu Manatutu) е една од општините (поранешни области) на Источен Тимор, сместена во централниот дел на земјата. Има население од 46 619 жители (Попис 2010 година) и површина од 1 782 км2. Главниот град на општината е исто така именуван Манатуту.
Етимологија
Зборот Manatuto е португалска апроксимација на локалниот збор на Тетум и Галоли јазиците, Manatutu, што значи „клукајдрвец “.
Географија
Границите на општината Манатуту се идентични со границите на колонијален португалскиот Тимор.
Општината се граничи со општините Баукау и Викеке на исток и Мануфахи, Ајлеу и Дили на запад. Достигнува и до јужниот и северниот брег на островот и е само една од двете општини што го прават тоа (другата е Лаутен на крајниот исток) и има најголема географска разновидност. На север е теснецот Ветар, на југ е Тиморското Море.
Население
Покрај официјалните јазици на Источен Тимор (тетумски и португалски), голем дел од населението во општината го зборува малезиски-полинезиски јазик Галоли, кој според уставот е назначен за „национален јазик“.
Познати личности
Општината е позната како родното место на Ханана Гусмао, првиот претседател на нацијата. Роден е во селото Лалеја (19 км источно од градот Манатуту).
Национален парк В Бенин-Нигер
Националниот парк W (Parc national du W) или W Регионален парк (W du Niger) е голем национален парк во Западна Африка околу меандрет во реката Нигер во облик на буквата W (double v) Паркот вклучува области на трите земји Нигер, Бенин и Буркина Фасо и е управуван од трите влади. До 2008 година, спроведувањето на регионалното управување беше поддржано од проектот ECOPAS (заштитени екосистеми во Судано-Сахелија Африка, Ecosystèmes protégés en Afrique soudano-sahélienne) Трите национални паркови работат под името Региoналниот парк W. (Parc Regional W) Делот од Националниот парк W, легнат во Бенин, со димензии над 8,000 км, стапи под целосно управување со африканските паркови во јуни 2020 година. Во Бенин, Националниот парк W е соседен со Националниот парк Пенџари, кој исто така е под управа на африканските паркови.
Географија
Во трите нации, Регионалниот парк опфаќа околу (10,000 км2) голема мерка ненаселена од луѓе, сè до 1970-тите години, била маларија зона на мочуришта формирана од делтата на реката Мекру со Нигер, разбиена од карпести ридови. Историски гледано, областа некогаш била главна област на човечко живеалиште, судејќи според важните археолошки наоѓалишта (претежно гробници) пронајдени во областа.
Флора
Во националниот парк, регистрирани се вкупно 454 видови растенија, вклучително и две орхидеи пронајдени само во Нигер. Паркот ја сочинува и јужната граница на дистрибуција на висорамнини на тигар грмушки во Нигер.
Фауна
Паркот е познат по своите големи цицачи, вклучително и аардварк, павијан, африкански бивол, каракал, гепард, африканскиот савански слон, нилски коњ, африкански леопард, западноафрикански лав, сервал и брадавичеста свиња. Паркот обезбедува дом за некои од последните диви африкански слонови во Западна Африка. Сепак, ретката западноафриканска жирафа, денес ограничена на мали делови од Нигер, е отсутна од паркот. Паркот В е исто така познат по историското групно појавување на загрозено западноафриканското диво куче. иако овој канид сега може да биде истребен од областа.
Националниот парк е едно од последните упоришта на гепардот на северозападна Африка. Мала популација од 25 лица се проценува дека е жител преку комплексот заштитено подрачје С- Арли - Пенџари.
Националниот парк З исто така е познат по популацијата на птици, особено минливи миграциски видови, со над 350 видови идентификувани во паркот. Паркот е идентификуван од страна на BirdLife International како важна област за птици.
Њу дил
Њу дил (анг. New Deal = Нов договор), е програма на социјални и стопански реформи што ги спроведувала владата на САД под претседателство на Франклин Рузвелт, почнувајќи од 1933 година т.е. од годината кога започнува излегувањето од големата економска криза (започнала во 1929 година).
NGC 569
NGC 569 — спирална галаксија во соѕвездието Риби, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 569 се споменува и како UGC 1063, MCG 2-4-53, MK 997, IRAS 01264+1052, CGCG 436-63, KCPG 34A.
Откривање
Објектот е откриен на 1 октомври 1864 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 569 е од видот Sbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 14 m/лм2. NGC 569 има привидни димензии од 1' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 29 м 7,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 11° 7' 54". Положбениот агол на објектот е во износ од 163°.
Други поделби
Проучување на NGC 569 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 5548. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 173; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 617. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 635.
Бела Црква (Костурско)
Бела Црква — село во Егејска Македонија, Република Грција.
Хеле Клајн
Хеле Луиз Клајн (родена на 9 јули 1966 година) е шведска новинарка и политички коментатор.
Хеле Клајн е родена во Енскеде во јужен Стокхолм. Таа е внука на физичарот Оскар Клајн и правнука на рабинот Готлиб Клајн. Хеле Клајн била главна политичка уредничка на весникот Örebro-Kuriren од 1991 до 1995 година. Во 1995 година, таа започнала да работи како уредник за Афтонбладет, најголемиот весник во Шведска, каде што била главен политички уредник од 2001 до 2007 година. Таа била ракоположена за свештеник во црквата во Шведска во јануари 2008 година.
Клајн е поранешен член на одборот на Шведската социјалдемократска младинска лига (SSU).
Фудбалска репрезентација на Колумбија
Фудбалската репрезентација на Колумбија ја претставува Колумбија на меѓународните фудбалски натпреварувања и е под контрола на Фудбалскиот сојуз на Колумбија.
Досега, Колумбија пет пати учествувала на Светските првенства, првпат на Светското првенство во 1962, каде завршиле како последни во групата. Најдобриот резултат го оствариле на последното првенство во 2014, каде стигнале до четвртфиналето.
Исто така, 19 пати учествувале на Континенталното првенство на Јужна Америка - Копа Америка и еднаш го освоиле во 2001 година.
Историја
Репрезентацијата на Колумбија првиот официјален натпрвар го одиграла во 1938 година против репрезентацијата на Мексико. Првпат на светските првенства настапила во 1962, кога домаќин на првенството бил Чиле. На Светското првенство 1990 година одржано во Италија, за првпат успеале да ја минат првата фаза, но биле поразени од Камерун по продолжанија со 1-2. После три пропуштени светски првенства во 2002, 2006 и 2010 успеале да се квалификуваат за Светското првенство 2014 во Бразил, каде го направиле својот најдобар пласман пласирајќи се во четвртфиналето. Таму биле поразени од домаќнот на турнирот со 2-1, но во конечниот пласман го заземале 5. место.
Во 2003 година, Колумбија го имала својот единствен настап на Купот на Конфедерации каде завршиле на четврто место. Прво во полуфиналето ги победил Камерун а после тоа натпреварот за третото место донел повеќе спортска среќа на репрезентацијата на Турција.
Моментален состав
Објавен на 4 септември 2015.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Венко Андоновски
Венко Андоновски (Куманово, 30 мај 1964) — македонски писател (романописец, раскажувач, драмски автор, поет, есеист, критичар и книжевен теоретичар.
Биографија
Венко Андоновски дипломирал на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“, во Скопје. Тој е доктор по филолошки науки и работи како професор на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ во Скопје. Андоновски е член на Македонскиот ПЕН центар. Во 1990 година станал член на Друштвото на писателите на Македонија.
Творештво
Творештвото на Андоновски е богато и се состои од поезија, раскази, романи, драми, есеи и книжевна критика. Тој е еден од најчитаните македонски писатели во 21 век: неговиот роман „Папокот на светот“ е продаден во повеќе од 12 000 примероци, а романот „Вештица“ го надминал тиражот од 7 000 примероци. Исто така, тој е еден од најпопуларните драмски писатели во Македонија. Неговите дела се преведени на десетина јазици: англиски, француски, руски, грчки, словенечки, хрватски, српски, бугарски итн.
Библиографија
Негови најважни дела се:
Поезија:
Раскази:
Романи:
Драми:
Критика и културологија:
Филмски сценарија:
NGC 7586
NGC 7586 — леќеста галаксија во соѕвездието Пегаз, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 2 септември 1864 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 23 ч 17 м 55,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +8° 35' 4"". Положбениот агол на објектот е во износ од 160°.
Други поделби
Проучување на NGC 7586 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 1349697. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 214; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1161. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 316.
Елена Џукеска
Елена Џукеска  Скопје, 1971, 26 мај— македонски класичен филолог, редовен професор на Институтот за класични студии на Филозофскиот факултет во Скопје. .
Животопис
Д-р Елена Џукеска е редовен професор на Институт за класични студии во Скопје.
Додипломските студии по класична филологија ги завршила на Институтот за класични студии, на Философскиот факултет при УКИМ, Скопје во 1994 година. Магистерски студии по микенска епиграфика завршила во 1996 г. на Факултетот за класика, Кембриџ, Англија со тема: Аспекти на микенската морфологија. Во 1997 се запишала на постдипломски студии по класична филололгија на Одделението за класика на Философскиот Факултет, при Универзитетот во [[Белград, каде што магистрирала во 2000 г. со темата: Прилог кон проучувањето на влијанието на заменската флексија врз именската флексија во микенскиот грчки. Во 2003 г. пријавила докторат на тема: Формите на генитив сингулар во микенскиот грчки и во ајолските дијалекти на Институтот за класични студии при Философскиот факултет на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. Во текот на своето образование ги користела следниве стипендии: Стипендија за талентирани студенти, „Петар Стаматоф“ (1991-1994); Soros Cambridge Scholarship за магистерски студии (1995-1996); Стипендија за постдипломски студии од Министерството за наука на Република Македонија (1997-1998).
Од 2001, работи како асистент на Институтот за класични студии, Филозофски факултет, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје за научните области: Компаративна историска граматика, Индоевропска лингвистика, Општа и компаративна лингвистика, Дијалектологија, Палеографија, Епиграфија. Од 2009 е доцент на Институтот за класични студии, Филозофски факултет, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје за научните области: Компаративна историска граматика, Индоевропска лингвистика, Општа и компаративна лингвистика, Дијалектологија, Палеографија, Епиграфија, Старогрчки јазик и Латински јазик. Во 2014 е избрана за вонреден професор на Институтот за класични студии, Филозофски факултет, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје за научните области: Класична филологија, Општа лингвистика, Компаративна лингвистика, Историја на јазикот, Дијалектологија, Епиграфика: грчка и римска. Од 2019 е редовен професор на Институтот за класични студии, Филозофски факултет, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје за научните области: Класична филологија, Компаративна лингвистика, Историја на јазикот, Дијалектологија, Епиграфика: грчка и римска.
Има партиципирано во повеќе научни и преведувачки работилници, апликативни и истражувачки проекти: Работилница „Workshop on digitazing ancient inscirptions in EpiDoc XML“, организирана од Факултетот за класични и модерни филологии, Универзитет „Св. Климент Охридски“,Софија, 03-07.09.2013 (учесник); Трибина „Преводите на грчките и римските драмски дела во читалница и на сцена“ во рамките на настанот “European Union’s Culture Programme Book Fair 23-29 September 2013” во организација на ЕУ Инфо центарот во Скопје, одржана на 24.09.2013 (модератор); Работилница „Терминот ὕλη во контекст на Аристотеловата филозофија ‒ преводни предизвици, дилеми, решенија“ одржана на 16.03.2016 на Филозофскиот факултет, Скопје, во организација на Здружението на класични филолози „Антика“ и Филозофското друштво на Македонија (раководител заедно со Јасмина Поповска); Работилница „Зборови, сенки, идеи ‒ Платоновиот стил, јазик и мисла како преведувачки предизвик“ одржана на 14.03.2018 на Филозофскиот факултет, Скопје, во организација на Здружението на класични филолози „Антика“ и Филозофското друштво на Македонија (раководител заедно со Јасмина Поповска); Проект HESP Regional Seminar for Excellence in Teaching ‒ Contextualizing Classics: Renewal of Teaching Practices and Concepts, Факултет за класични и модерни филологии, Универзитет „Св. Климент Охридски“, Софија, 2005-2008 (учесник); Проект Docendo discimus, Развој и имплементација на програма за мастер студии по дидактика на класичните јазици, Институт за класични студии, Филозофски факултет, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје, Здружение на класични филолози „Антика“ и Одделение за класика, Универзитет во Нешател, 2005-2007 (член на проектниот тим, предавач); Проект Универзитетската автономија во македонското високо образование, Независен академски синдикат и Фондација Отворено Општество – Македонија, 2018 (координатор на теренско истражување, член на работна група); Проект Утврдување на потребите и потенцијалите за обновување на класичната гимназија во РМ (како подготвително средно образование соодветно за идните студенти на студиските програми на Филозофскиот факултет), Институт за класични студии, Филозофски факултет, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје, 2019 (член на проектниот тим); Проект Хермес: Водич за средношколско патување низ антиката, Здружение на класични филолози „Антика“, 2019 (член на проектниот тим, предавач).
Сасачки јазик
Сасачки јазик — австронезиски јазик кој го зборуваат Сасаците во Ломбок, Индонезија. Овој јазик е сроден со балискиот и сумбавскиот јазик.
Дијалекти
Јазикот е составен од пет главни дијалекта:
Елена Џукеска
Животопис
Била член на извршниот одбор на Здружението на класични филолози „Антика “, 2001 – 2016 и претседатал, 2010 – 2014 ,.
Статии
• “Nomen est omen”, во Весна Димовска, Даниела Тошева (уред.), „Exegi monumentum aere perennius. Зборник во чест на Елена Колева, Љубинка Басотова и Даница Чадиковска, по повод 85 години од нивното раѓање“, Систасис Посебно издание 5, Скопје, 2019, стр. 191-206
•„Аnimus и anima во игрите со зборови кај Плаут“, во „За душата, Зборник на текстови од Меѓународната научна конференција одржана на 1-3 јуни 2016 година“, уред. Јасмина Мојсиева-Гушева, Даниела Тошева, Љупчо Митковски, Скопје, 2018, стр. 407-415.
•„За прилошките определби за време во микенскиот грчки“, Годишен зборник на ФзФ, бр. 71, 2018, стр. 189-201 (“On time expressions in Mycenaean Greek”, pp. 203–214).
• “On the compounds with αὐτός in Mycenaean and Post-Mycenaean Greek”, во E. Dzukeska and V. Dimovska (eds.), “Aula: The Quest for the Treasures of Language, Thought and Culture, Studies Presented to Margarita Buzalkovska Aleksova on the Occasion of her Retirement”, Systasis Special Edition 4, 2018, стр. 100-117.
•„Формите на генитив сингулар од имиња со тематска деклинација на натписи од Линкестида, Пелагонија, Дериоп и Лихнид “, ЖА (2017) 67, стр. 115-124.
•„Multa multat (Pl. Rud. 20)“, Систасис, бр. 32, 2018, стр. 55-64
•„За функцијата на аблаутот при зборообразувањето на имињата во македонскиот јазик“ во „Македонистиката меѓу традицијата и современите предизвици“, Зборник на трудови од Меѓународната научна конференција одржана на 21 и 22 ноември 2013 година во Скопје, гл. и одг. уредник Гоце Цветановски, Скопје, 2017, стр. 595-602.
•„Semantics of Mycenaean Genitive: A Tentative Analysis of the Genitive Singular Forms Ending in -o, /-os/“, in Aegean Scripts, Proceedings of the 14th International Colloquium on Mycenaean Studies, Copenhagen, 2-5 September 2015, Vol. II, eds. M.-L. Nosch and H. Landenius Enegren, Istituto di Studi sul Mediterraeneo Antico (Consiglio Nazionale delle Ricerche), Roma, 2017, pp. 591–603.
•„A-te-wo-jo ‒ генитив од микенско лично име“, Годишен зборник на ФзФ, бр. 70, 2017, стр. 105-109 („A-te-wo-jo ‒ genitive of a mycenaean personal name“, pp. 111–115).
• “On the Meanings of the Place names in Genitive in Mycenaean Greek” in Studia Classica Anniversaria, Proceedings of the International Conference Held on the Occasion of the70th Anniversary of the Institute of Classical Studies 22nd -23th November 2016 Skopje, eds. V. Tomovska et al., Skopje, 2017, pp. 135–146.
•„Каквоста на времето и каквоста на мигот кај Платон и Аристотел “ во „Chronos и kairos – античките концепти за времето“, уред. А. Димишковска и Д. Тошева, Скопје, 2017, стр. 87-99.
•„Терминот ὕλη во контекст на Аристотеловата филозофија ‒ преводни предизвици, дилеми, решенија“, Филозофска трибина бр. 21, 2017, стр. 151-162.
•„Придавката Liber и нејзините изведенки во игрите со зборови кај Плаут“, Годишен зборник на ФзФ, бр. 69, 2016, стр. 173-185.
•„Со љубов од копнеж преку љубомора до ласкање“ во За љубовта (Зборник на трудови од Меѓународната научна конференција „За љубовта“), прир. Ј. Мојсиева-Гушева и Е. Џукеска, Скопје, 2016, стр. 343-349.
•„Античкиот идеал на καλοκἀγαθία низ призмата на епиграфските сведоштва“ во Античкиот идеал на καλοκἀγαθία (Зборник на текстови), уред. Е. Џукеска – Ј. Наумоска, Скопје, 2016, стр. 27-35.
•„Платон или за создавањето имиња“ во Зборник на текстови од меѓународната конференција одржана по повод 2400 Години од основањето на Платоновата академија, уред. Вера Георгиева и др., Скопје, 2016, стр. 303-319.
•„Licet, licet, licentia“, Годишен зборник на ФзФ, бр. 68, 2015, стр. 77-82.
•„Mostellaria – привиденија или вистински етимологии во Плаутовите игри со зборови“, Годишен зборник на ФзФ, бр. 66, 2013, стр. 107-113.
•„Thoughts on Mycenaean O-we-to“, Систасис, бр. 22, 2013, http://www.systasis.org/.
•„Грчката заменка ὁ, ἡ, τό во микенскиот период“, Годишен зборник на ФзФ, бр. 65, 2012, стр. 105-112.
•„The Position of the Historical Grammar in the Previous and in the Current BA Curriculum of Classical Studies at the Institute of Classical Studies in Skopje“ во Класическото образование в контекст, Сборник од международна научна конференция на катедра „Класическа филология“ 2006 г., съст. В. Герджикова и Е. Маринова, София, 2012, стр. 33-37.
•„Ka-ma Revisited“, Систасис, бр. 20, 2012, http://www.systasis.org/.
•„Генитив сингулар кај имињата со основа на оклузив во микенскиот грчки“, Годишен зборник на ФзФ, бр. 64, 2011, стр. 323 – 336. (http://fzf.ukim.edu.mk/media/files/22-Elena Dzukeska _323-336_.pdf)
• “A Note on the Mycenaean Personal Name To-ro-wi”, Систасис, бр. 18, 2011, http://www.systasis.org/.
•„Генитивските форми на –οιο на микенските плочки и тесалските натписи“, Годишен зборник на ФзФ, бр. 63, 2010, стр. 409 – 422
• “The Mycenaean Personal Name Ke-do-jo”, Систасис, бр. 15, 2009, http://www.systasis.org/.
•„Микенското лично име su-ke-re“ во Musarum semper amator, Studia classica serdicensia, Том I, ред. М. Славова и др., София, 2010, стр. 54-57.
•„Употребата на локалните натписи во наставата по латински јазик“ во Docendo discimus, ред. Весна Димовска и др., Скопје, 2008, стр. 37-43,
•„We-re-na-ko“, Годишен зборник на ФзФ бр. 59, Скопје, 2006, стр. 335-342.
•„Формите на ген. плур. кај a-основите во микенскиот грчки“, Систасис, бр. 8, 2006, „За формите на ном. акуз. дуал кај женскиот род од a-основите во микенскиот грчки“, Систасис, бр. 6, 2005, http://www.systasis.org/.
•„Морфолошките обележја на микенските генитиви на -о-јо“, Систасис, бр. 3, 2003, „Глаголот делка во македонскиот јазик и неговите паралели во индоевропските јазици“, во Трет научен собир на млади македонисти, Скопје, уред. Ж. Цветковски и др., 1997, стр. 233-239.
•„Семантичка поврзаност или противпоставеност на зборовите ден и дожд“, во Втор научен собир на млади македонисти, уред. Л. Минова Ѓуркова и др., Скопје, 1995, стр. 203-208.
Постери
•„Genitive singular forms of the Boeotian hypocoristics in -ει (-εις)and s-stem compound personal names“, 36th Annual Meeting of the Department of Linguistics, Thesssaloniki, 24-25th April, 2015.
•„Genitive forms in -οιο on Greek inscriptions from Pelagonia, Lyncestis and Derriopos“, 14-ти Меѓународен конгрес за грчка и латинска епиграфика, Берлин, 2012.
•„A Tentative Analysis of the Genitive Forms in οιο in Mycenaean Greek“ во Πρακτικά ΙΑ Διεθνούς συνεδρίου κλασσικών σπουδών, Καβάλα 24-30 Αυγουστου 1999, Τομ. Γ, Εκ. Επιτροπή Κ. Ἀγγ. Μανάφης et. al., Αθήναι, 2004, pp. 417–428.
Резимеа, апстракти
•„Heritage education in the primary and secondary schools: The missing link“, in On the Cross-path of Cultural Ideas: Macedonia, the Balkans, Southeast Europe – heritage, management, resources, Book of Abstracts, Faculty of Philosophy, St. Cyril and Methodius University, Skopje and National Gallery, Skopje, 2019, p. 7.
• “Meanings of the Place names in Genitive in Mycenaean Greek” in Studia Classica Anniversaria, 70 years of the Institute of Classical Studies (Book of Abstracts, Faculty of Philosophy, Skopje November 22-23, 2016), Skopje, 2016, p. 11.
•„Plato or on the Name-making“, in 2400 Years from the founding of Plato’s Academy (Faculty of Philosophy – Skopje, October 25-26, 2013, Book of Abstracts), Skopje, 2013, p. 8.
•„Формите на генитив сингулар во микенскиот грчки и во ајолските дијалекти“, Систасис, бр. 16, 2010
•„A contribution to the study of the influence of pronominal inflexion on nominal inflexion in Mycenaean Greek“, Лингвистичке актуелности, I/3, 2000, стр. 71-77.
Прикази
• “Daniel Nečas Hraste, Starolatinski natpisi,Sveučilište u Zadru, Zadar, 2019. Стр 171. ISBN 978-953-331-229-3″, Систасис, бр. 35, 2019, 93-96.
• “José Miguel Jiménez Delgado. Sintaxis del griego micénico. Sevilla. Editorial Universidad de Sevilla 2016. Pp. 264. ISBN 978-84-472-1812-7”, ŽA (2016) 66, pp. 159–161.
•„Весна Димовска – Јањатова, Светлана Кочовска, „Elementa Latinitatis – Grammatica“ и „Elementa Latinitatis – Lectiones et pensa“, Филозофски факултет, Скопје, 2012“, Систасис, бр. 21, 2012.
Прво Бугарско Царство
Првото Бугарско Царство или Дунавска Бугарија (нарекувано уште Прва Бугарска Држава) — ханство, а од крунисувањето на Симеон I Велики за цар, и царство, на Прабугарите и Словените, кое постоело на Балканскиот Полуостров и неговите гранични делови од Југоисточна Европа од 681 до 971 година. Нејзин основач е ханот Аспарух, којшто по распаѓањето на Стара Велика Бугарија доведува дел од прабугарските племиња во денешна Бесарабија и Добруџа, ги потчинува месните словенски племиња и ја принудува Византија да му плаќа данок во 681 година. Во прво време, главниот град е во Онг'ла, понатака се востановува во Плиска, а кон крајот на 9 век во Велики Преслав.
Елена Џукеска
Прикази
•„Neven Jovanović, “Noga filologa”, Pelago, Zagreb, 2006“, Систасис, бр. 11, 2007.
Прво Бугарско Царство
Најголемото територијално проширување Првата Бугарска Држава го достигнува во век, кога кон првоначалните територии по Долен Дунав се присоединети области во Тракија и Македонија, делови од денешните Албанија, Србија и Романија, а исто така и дел од северното црноморие (до река Днепар). Во текот на истиот период настапува централизација на државното управување, таа е придружена со процес на асимилација и консолидирање на разнородните етнички групи од населението во средновековната бугарска народност, чијшто јазик се развива врз основата на словенскиот. Во текот на 864-866 година, за време на Борис I, христијанството станува државна религија, што води до значителни промени во културниот живот на државата и таканаречениот Златен век на цар Симеон. Кај истиот владетел Бугарите праваат продолжителни, но безуспешни обиди да завладеат со главниот град на Византија Цариград.
Елена Џукеска
Прикази
•„Тридимензионална епиграфија – Charlotte Roueché, Aphrodisias in Late Antiquity: The Late Roman and Byzantine Inscriptions, revised second edition, 2004“, Систасис, бр. 10, 2006, http://www.systasis.org.
Прво Бугарско Царство
Византиско-бугарските војни, заедно со инвазиите на Унгарците (Маѓарите), Печенезите и Русите, водат до ослабување на бугарската држава и паѓање на главниот град Преслав под византиска власт во 971 година.
Почетокот
Во 632 година ханот Кубрат успева да ги обедини прабугарските племиња, кои се наоѓаат под власта на Западнотуркискиот Каганат, во сопствена држава, наречена од византиските историчари Стара Велика Бугарија. Со помошта на оскудните записи на ерменски и византиски летописци, се востановени приближно границите на таа држава: долното поречие на Дунав на запад, Црно и Азовското Море на југ, реката Кубањ на исток и реката Дон на север. Скоро по своето образување, Голема Бугарија води војни со Хазарите, кои завршуваат во почетокот на 70-тите години на VII век. До тогаш Хазарите ги имаат заземено териториите источно од Днепар.
Елена Џукеска
Прикази
•„Guy Vottéro “Le Dialecte béotien (7e s. – 2e s. av. J.-C.) II Répertoire raisonné des inscriptions dialectales”, A.D.R.A. – Nancy, De Boccard, Paris, 2001, 353 стр.“, Систасис, бр. 8, 2006, http://www.systasis.org.
Прво Бугарско Царство
Почетокот
Во 680 година Прабугарите, обединети со седумте словенски племиња и Северите, водат војна со Византија кај месноста Онг'л, и по поразот, Византија потпишува мировен договор со Бугарија во 681 година, со тоа што се задолжува да и плаќа годишен данок. По војната Бугарија ги опфаќа земјите од северното црноморие и реките Днепар и Днестар на исток до река Морава на запад, и од северните склонови на Стара Планина на југ до јужните склонови на Карпатите на север. Од југ сосед и била моќната Византија, од запад - Аварскиот каганат, од исток - Хазарите, кои ги заземале териториите на Кубратова Бугарија. Главен град станала словенската крепост Плиска.
Хан Аспарух починал веројатно некаде околу 700 година во битка со Хазарите од исток. Го наследил син му, хан Тервел, кој востановил директни политички односи со византиската власт, со тоа што неколкупати му помогнал на паднатиот император Јустинијан II да си го врати престолот. Заради таа помош ханот ја добил богатата и важна област Загоре, на југ од Стара Планина. Нај-големиот успех на хан Тервел е победата над Арапите, кои го опсадиле Цариград во 717 година, што им ставило конечен крај на нивните обиди да проникнат во Европа преку Балканот. Неговата победа се споредува со постигнатата, многу години подоцна, победа над Арапите на Карл Мартел при Поатје.
Елена Џукеска
Прикази
•„Ирена Стефоска, „Словените на почвата на Македонија“ (од VII до почетокот на II век)“, Сигмапрес, Скопје, 2002, Систасис, бр. 3, 2003, http://www.systasis.org.
Прво Бугарско Царство
Почетокот
По смртта на ханот Тервел, Бугарија навлегла во политичка криза, хановите се менувале речиси секоја година преку преврати и интриги, а врв на сето тоа е управувањето на ханот Умор - само 46 денови. Положбата се стабилизирала кон крајот на 8 и почетокот на 9 век, кога престолот го зазел ханот Крум. Од тој силен и енергичен бугарски хан започнува династијата на најсилно изјавените владетели на Првата Бугарска Држава, кои ја управувале речиси до самиот нејзин крај.
Елена Џукеска
Книги
•Формите на генитив сингулар во микенскиот грчки и ајолските дијалекти, Скопје, 2014.
Прво Бугарско Царство
Крум и Омуртаг
Бидејќи претходникот на Крум, ханот Кардам, успеал да се оттргне од византиските шпиони во Бугарија, тој најпосле имал можност да се зафати со офанзива на југ. Но пред тоа ги разбил остатоците од Аварскиот каганат, кој попаднал под ударите на Франкската Империја на Карло Велики. Во териториите на Бугарија биле вклучени богатите солници на Трансилванија, што и дозволило да се вклучи во напредокот на европската економија. Во 808 година Крум започнува походи по река Струма, а во 809 година ја презема важната крепост Средец (денешна Софија). Во 811 година император Никифор I започнува поход против Бугарија, стига до нејзиниот главен град, Плиска, ја презема и ја опожарува. Сметајќи дека тоа е крајот на проблемите со Бугарите, се вратил назад за Цариград. Но утрината на 26 јули 811 година, за време на ноќевањето на армијата и императорот кај Врбишкиот проход, вооружената бугарска војска изненадно ги нападнала, ги исклала повеќето, и дури самиот император ја дочекал таму смртта. За прославувањето на победата Крум употребил чаша, направена од черепот на императорот Никифор, обкован со злато и сребро.
Aureoboletus moravicus
Aureoboletus moravicus, попозната како темелеста габа, е вид на габички од фамилијата Boletaceae што се среќава во Европа. Првично опишан како Boletus moravicus од Вацлав Вацек во 1946 година, тој бил пренесен во родот Aureoboletus од Волфганг Клофац во 2010 година. Тоа е невообичаено болето со непозната јадливост што се појавува како ранлив вид на некои европски црвени листи, и се смета за критично загрозен во Чешка. Претпочитаните живеалишта вклучуваат паркови, во близина на дабови дрвја.
Прво Бугарско Царство
Крум и Омуртаг
Две години подоцна, во 813 година, Крум подготвил невиден дотогаш поход кон Цариград. Меѓутоа, неговата смрт на 13 април 813 година го спречило замисленото дело. Крум влложил големи усилби за закрепување на државата. Присоединил важни територии кон државата и наложил заеднички закони за сите поданици, за да осигури внатрешна стабилност. Законите биле строги и не правеле разлика меѓу Прабугари, Словени и други. Тоа била првата стапка кон обединувањето во една народност на различните по бит и култура етноси.
Неговиот наследник, Омуртаг, склучил 30-годишен мировен договор со Византија, и се зафатил со внатрешната ситуација на државата. Започнал со повторно изградување на главниот град, кој бил опожарен за време на походот на Никифор, изградил и укрепил редица градови. Ја зацврстил бугарската власт на северозапад, каде што Франките се обиделе да одделат 3 словенски племиња од Бугарија.
Борис I
Кај неговите наследници, Маламир (831-836) и Пресијан (836-852), продолжило проширувањето на југ и југозапад, при што кон Бугарија влегле Западна Тракија и цела Македонија со исклучок на Солун. Во почетокот на управувањето на кнез Борис (852-889) Бугарија води неуспешни војни против Византија и Германското кралство. Борис решава да го прифати христијанството како официјална религија за Бугарија, и по редица спорови и политички настани го прави тоа преку византиското духовенство во периодот 863-865. Актот на покрстувањето предизвикува пагански реакции и се стигнува до бунт, во кој педесет и два аристократски рода си заминуваат од главниот град, но се разбиени и казнети, убиени се сите членови на родот. По покрстувањето, Борис ја прима титулата кнез, како и името на својот крстител византискиот цар Михаил. По доаѓањето на учениците на Кирил и Методиј во Бугарија, кои ја донесуваат словенската писменост, Борис го прогонува византиското духовенство и започнуваат проповеди на старословенски јазик, кој станува официјален во државата.
Во 869-870 Четвртиот вселенски собор решава да ги исклучи бугарските епархии од Цариградската црква, и на тој начин се создава независна (автокефална) Бугарска архиепископија. По напуштањето на световната власт, Борис Михаил оди во манастир, од каде го продолжува црковното дело. Меѓутоа, неговиот син Владимир Расате кој бил паган решил да го укине христијанството и да го врати паганството. Свикал народен собор во 893 година, на кој се решило за кнез на Бугарите да биде избран Симеон, а главниот град да се премести од Плиска во Преслав.