cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Права на природата
Права на природата е правна и јуриспрудендална теорија која ги опишува инхерентните права поврзани со екосистемите и видовите слично на концептот на основните човекови права. Концептот за правата на природата ги оспорува законите од дваесеттиот век како генерално втемелени на погрешната концепција на природата како „ресурс“, нешто што треба да биде поседувано, искористено и деградирано. Застапниците тврдат дека законите втемелени во правата на природата го насочуваат човештвото да дејствува соодветно и на начин во согласност со модерната, системски-базирана наука, што покажува дека луѓето и природниот свет се темелно меѓусебно поврзани.
Основни принципи
Застапниците на правата на природата тврдат дека, како што човековите права сè повеќе се признаваат во законот, така и правата на природата треба да бидат признати и вметнати во човечката етика и закони. Ова тврдење е поткрепено со две размислувања: дека истата етика што ги оправдува човековите права, исто така ги оправдува правата на природата и дека сопственото преживување на луѓето зависи од здравите екосистеми.
Конрад Фердинанд Мејер
Конрад Фердинанд Мејер (11 октомври 1825 - 28 ноември 1898) бил швајцарски поет и историски романописец, мајстор на реализмот, кој воглавно е познат по раскажувачките балади како "Die Füße im Feuer" (Нозе во оган).
Животопис
Мајер е роден во Цирих. Тој имал патрициско потекло. Неговиот татко, кој починал рано, бил државник и историчар, додека неговата мајка била високо образована жена. Во текот на своето детство биле забележани две особини, кои подоцна го карактеризирале како човек и поет: тој имал најсцрпувачки однос кон уредноста и чистотата, и живеел и собирал искуство од сеќавањето, односно меморијата, отколку од непосредната сегашност. Тој страдал од напади предизвикани од ментална болест, понекогаш барајќи хоспитализација; неговата мајка, слично, но била потешко погодена,па поради проблемите кои ѓи имала се самоубила.
По завршувањето на гимназијата, тој започнал да судира право, но историјата и хуманитарните науки биле од поголем интерес за него. Поминал значителни периоди во Лозана, Женева и Париз, и во Италија, каде што се интересирал за историски истражувања. Двајцата историчари кои влијаеле на Мејер особено биле Луис Вуллимин во Лозана и Јакоб Буркхард во Бјале чија книга за Културата на ренесансата ја стимулира неговата имагинација и интерес. Од неговите патувања во Франција и Италија (1857) Мејер добил многу инспирација за поставките и ликовите од неговите историски романи. Во 1875, тој се населил во Килхберг, над Цирих.
Во 1880 година, тој добил почесен докторат од Универзитетот во Цирих. Починал во неговиот дом во Килхберг на 28 ноември 1898 година.
Новели
Главните дела на Мејер се историски новели:
IC 1599
IC 1599 — галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 7 мај 1904 година од страна на Ројал Харвуд Фрост.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1599 е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 16,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13,7 m/лм2. IC 1599 има привидни димензии од 0,6' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 12 м 42,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +12° 45' 47"". Положбениот агол на објектот е во износ од 51°.
Користена литература
Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679)
Тутанкамон
Тутанкамон (египетски: twt-ˁnḫ-ı͗mn; *tuwt-ʕankh-yamān), вистинско име: Тутанкатен (познат во XIV век пред нашата ера) - египетски фараон (1333-1323 г. пред нашата ера) од осумнаесетта династија.
Дошол на престолот на околку осумгодишна возраст и бил советуван да се пресели назад во Мемфис од Ахетатон, градот на таткото на неговата сопруга и негов претходник, Ахенатон. За време на неговото владеење била вратена традиционалната религија по реформите на Ахенатон. Кратко пред неговата смрт, сѐ уште во своите тинејџерски години, Тутанкамон испратил војска во Сирија со цел да обезбеди помош за сојузот против една група поврзана со хетитите.
Бидејќи неговото име било меѓу „проколнатите“ на кралските списоци на XVIII династија, локацијата на неговиот гроб била заборавена, а просторијата во која бил закопан не била отворена сѐ до 1923 година, кога била пронајдена од страна на Хауард Картер (1873-1939). Благодарение на неговите богатства, Тутанкамон, веројатно, останал најпознат меѓу фараоните и покрај неговата рана смрт и ограничените остварувања.
Семејство
Не е сигурно кои биле родителите на Тутанкамон. Се спомнува дека е кралски син,но не се знае точно од кој крал. Најголемиот број научници смета дека му бил син на Аменхотеп трети или на Аменхотеп Четврти. Кога Тутанкамон го наследил престолот од Акхенатон, Аменхотеп Трети бил веќе мртов. Тутанкамон вледеел со Египет меѓу 9 и 10 години. Испитувањата на неговата мумија покажале дека тој бил многу млад кога умрел. Се претпоставува дека имал само 19 години. До овој заклучок се дошло од испитувањето на неговите заби.
Владеење
Во третата година од владеењето на Тутанкамон (веројатно во 1331  г.п.н.не, кога тој имал 11 години (веројатно под влијанието на Аи), старата  египетска религија повторно станала официјална религија, а Теба повторно е прогласена за главен град. Младиот фараон своето име го променил од  Тутенкатен во Тутанкамон. Се претпоставува дека поголемиот дел од  неговите одлуки ги донеле други бидејќи тој бил многу млад.
По смртта на Тутанкамон, Акхесенатон се омажила за Аи, можно е под присила и  набрзо ја снемува од пишаната историја. Тутанкамон бил наследен од Аи, а небрзо потоа, Хоремхеб, кој ги тргнал поголемиот дел од трагите на  владеењето на Акхенатон, Тутанкамон и Аи.
Причини за смртта
Причината за смртта на Тутанкамон долго време на била позната. Телото првпат било испитувано од тимот на Хауард Картер, во деведесеттите години на дваесеттиот век. Во 2005 година египеткиот археолог Захи Хавас ги изнел резултатите од истразувањата на  Тутанкамоновата мумија кои не укажуваат на фактот дека е тој  убиен. Постоела дупка на главата но се смета дека настанала за време на обредите на мумифицирањето. Постојат истажувања која укажуваат на тоа дека Тутанкамон ја скршил ногата и можно е да умрел од нејзина  инфекција. Тутанкамон умира во деветнаесеттата година од својот живот. Има и други претпоставки за неговата смрт од маларија во комбинација со наследната болест на коските - некроза.
Ова сознание е резултат на деталните ДНК и радиолошки истражувања спроведени врз неговата мумија, две мумии пронајдени во гробницата на фараонот, како и врз сите познати мумии од 18-та династија, на кој Тутанкамон и припаѓал. Научниците со истражувањето успеаја да ги утврдат патолошки значајните и наследни заразни болести во семејството. Дијагнозата за смртта на фараонот е поставена благодарение на генетските испитувања кои ги откриле низата малформации во семејството на Тутанкамон, како што се Кохлеровата болест, која посебно го погодила младиот фараон. Станува збор за ретка болест на коските на стапалата кај децата, поради кои овој дел од телото го губи снабдувањето со крв. Анализата, исто така, покажала трага од паразитот Пласмодиум фалципарум, предизвикувач на маларијата кај Тутанкамон и уште четири испитани мумии, пренесуваат француските медиуми, не наведувајќи од каде го добиле извештајот пред неговото објавување. Резултатите на истражувањето, во среда, во Каиро, официјално ќе ги соопшти д-р Захи Хавас, главен секретар на египетскиот врховен совет за старини.Истовремено, резултатите ќе ги објави и американската медицинска асоцијација. Научниците со истражувањето успеаја да ги утврдат и семејните врски, односно досега не сосема познатото потекло на фараонот. Така, утврдено е дека таткото на Тутанкамон, кој умрел на возраст од 19 години по кратко владеење, бил фараонот Аменхотеп- познат и како Ехнатон. Но, анализите покажаа дека е исклучено негова мајка да е легендарната кралица Нефертити. Мајка на фараонот е мумијата КВ35ЅЛ чие име останува непознато.
Клетви
Смртта ги косела сите што го вознемирувале сонот на фараонот. Во дворот на една англиска селска куќа сред ноќ почнал да лае пес. Непрекинатото тажно завивање ги разбудило заспаните членови на домаќинството. Кутрото животно не можело да се смири и продолжувало да завива сè додека на крајот, тешко збивајќи, не паднало на земја и умрело. Овој необичен настан се случил во куќата на ценетиот археолог-аматер, педесет и седумгодишниот лорд Карнарвон во Хемпшир. Во мигот кога кучето почнало да вие и самиот Карнарвон се тресел во претсмртна треска, илјада милји подалеку, во една соба во хотелот Континентал во Каиро. Проклетството на детето-фараон Тутанкамон ги зело своите први две жртви. По нив ќе следуваат уште многу други. Проклетството на фараонот му било добро познато на Карнарвон, страсниот египтолог. Се сеќавал на него уште додека во Англија ја планирал својата последна и најголема експедиција за Египет во потрага по баснословната гробница на Тутанкамон полна со скапоцености. Добил предупредување од познатиот мистик од тоа време, гроф Хамон. Пораката гласела: „Лорд Карнарвон не смее да влезе во гробницата. Му се заканува опасност ако не послуша. Ќе се разболи и нема да оздрави. Смртта ќе го стигне во Египет“. Карнарвон се загрижил поради предупредувањето и двапати ги консултирал гатачите кои во двата случаи му претскажале блиска смрт под мистериозни околности. Карнарвон сепак тргнал на пат предводејќи ја експедицијата што требало да претставува круна на неговиот долгогодишен неостварен сон. Стигнувајќи во Египет, се расфрлал со храброст и му се потсмевал на проклетството во кое исплашените домородци, што работеле под негово водство на ископувањето кај Луксор, слепо верувале. Еден од неговите блиски соработници во експедицијата, Артур Вејгал, забележил: „Ако Карнарвон слезе во таа гробница, не му давам повеќе од два месеци живот“. prokletstvo-tutankhamun1.jpg Карнарвон и неговата екипа на 17 февруари 1923 година влегле во посмртната одаја на младиот крал. Во внатрешноста Карнарвон и неговиот американски партнер Хауард Картер нашле богатство за кое не ни сонувале дека постои – злато, скапоцени камења и украси, како и ковчег од чисто злато во кој лежело мумифицираното тело на Тутанкамон. Над гробницата имало натпис што веднаш бил преведен. Пишувало: „Смрт ќе го снајде тој што го нарушува сонот на фараонот“.
Два месеци подоцна, тогаш веќе славниот лорд Карнарвон се разбудил во својата соба во хотелот Континентал велејќи: „Се чувствувам како во пеколот“. Кога му стигнал синот, Карнарвон веќе бил во кома. Умрел истата ноќ. Во мигот кога Карнарвон издивнал, неговиот син се наоѓал во соседната соба. Подоцна рекол за тоа: „Одненадеж, во цело Каиро изгасна осветлението. Запаливме свеќи и се молевме“. Смртта на Карнарвон му била припишана на каснување заразниот комарец москито, што предизвикало воспаление на белите дробови и папсаност на целиот организам. Чудно, велат дека балсамираното тело на кралот Тутанкамон има лузна на левиот образ, точно на местото каде што комарецот го каснал лорд Карнарвон. Набргу потоа во хотелот Континетал умрел и американскиот археолог Артур Мејс, еден од водечките членови на експедицијата, кој се жалел на замор и ненадејно паднал во кома. Умрел пред да можат лекарите да ја постават дијагнозата. Случаите на смрт на египтолозите се нижеле еден по друг. Џорџ Гулд, близок пријател на Карнарвон, побрзал да отиде во Египет штом слушнал за неговата смрт. Гулд исто така ја посетил гробницата на фараонот. Следниот ден добил силна треска и по 12 часа умрел и тој. Радиологот Арчибалд Рид, кој со помош на Х-зраците го испитувал телото на Тутанкамон, бил пратен дома во Англија поради тоа што се жалел на исцрпеност. Набргу потоа умрел и тој. Личниот секретар на Карнарвон во експедицијата, Ричард Бетел, бил пронајден мртов на својот кревет, велат, од срцев удар. Британскиот индустријалец Џоел Вул бил еден од првите посетители на гробницата. Набргу потоа умрел од мистериозна треска.
Во рок од шест години по ископувањето на гробницата на Тутанкамон, умреле 12 луѓе што присуствувале на тоа откритие. По 7 години биле живи само уште двајца од првобитната екипа. И други 22 луѓе што биле во врска со експедицијата умреле предвреме. Меѓу нив и леди Карнарвон и полубратот на лордот. Тој најверојатно извршил самоубиство зашто бил умствено растроен. Еден од преживеаните бил коорганизаторот на експедицијата Хауард Картер. Тој продолжил да му се потсмева на легендарното проклетство и умрел во 1939 година од природна смрт.
Но проклетството на фараонот продолжило да го зема својот данок со години потоа. Директорот на одделението за антика на Египетскиот музеј во Каиро, Мохамед Ибрахим, во 1966 година бил замолен од својата влада да организира изложба на богатството на Тутанкамон во Париз. Тој се противел на тоа решение, зашто сонил дека ќе се соочи со опасност ако богатството на фараонот го напушти Египет. Кога се враќал од последниот неуспешен состанок со претставниците на владата во Каиро, на Мохамед Ибрахим налетал автомобил и го усмртил.
По три години, единствениот преживеан од Тутанкамоновата експедиција, седумдесетгодишниот Ричард Адамсон, дал интервју за британската телевизија со намера да го „разоткрие митот за проклетството“. Адамсон, кој бил во личната придружба на лорд Карнарвон, им рекол на гледачите: „Ниту еден миг не верував во митот“. Потоа, кога се враќал од телевизиското студио, таксито со кое се возел се судрило со друг автомобил и тој паднал на улицата. Камионот што минувал во тој миг поминал на една педа од неговата глава. Тоа бил веќе трет случај кога Адамсон го плаќал данокот на проклетството. Првиот пат кога зборувал за него, 24 часа подоцна починала неговата сопруга. Кога го направил тоа вторпат, неговиот син тешко си го повредил р’бетот во авионска несреќа.
По несреќата на улицата, Адамсон закрепнувал во болница од повредите на главата и зборувал: „Досега одбивав да поверувам дека несреќите во моето семејство имаат врска со проклетството. Сега сум убеден дека имаат“. Стравот од проклетството на фараонот оживеал во 1972 година, кога златната маска на Тутанкамон била подготвена и спакувана во Каиро за изложбата во Британскиот музеј во Лондон. За целата операција во Каиро бил одреден д-р Гамал Мерез, кој како директор на Египетскиот музеј го наследил несреќниот Мохамед Ибрахим. Д-р Мерез не верувал во проклетството. Изјавил: „Јас сум, повеќе од кој било друг на светот, поврзан со гробниците и мумиите на фараоните, па сепак сум жив. Јас сум жив доказ дека сите трагедии што се доведуваат во врска со фараонот биле чиста случајност. Ниту еден миг не верував во проклетството“. Докторот се наоѓал во музејот во Каиро, организирајќи го пренесувањето на богатството, кога пристигнале бродовите што требало да го натоварат непроценливиот товар. Таа вечер, откако завршил со надгледувањето на работата, д-р Мерез умрел. Како причина за неговата смрт бил наведен колапс.
Организаторите на изложбата без многу возбуда продолжиле со работата. Транспортот на остатоците на фараонот што имале непроценлива вредност го извршил авионот на Кралската воена авијација. Но во рок од неколку години по тој лет, шест членови на екипажот ги снашла несреќа или смрт. prokletstvo-tutankhamun2.jpg Полковник Рик Лори, главниот пилот на британскиот авион, и механичарот Кен Паркинсон биле совршено подготвени и здрави луѓе. Меѓутоа, и двајцата набргу умреле. Сопругата на Паркинсон раскажувала дека нејзиниот сопруг страдал од срцеви пречки секоја година по тој лет, и тоа секогаш во исто време. Од последниот срцев удар тој починал во 1978 година, во својата четириесет и петта година. Главниот пилот Лори умрел две години пред него, исто така од срцев удар. Неговата сопруга изјавила: „Тоа е поради проклетството на Тутанкамон – тоа го уби“. Лори имал 40 години. Во текот на летото, техничарот Јан Ландсдаун на шега ја шутнал кутијата со посмртната маска на Тутанкамон велејќи: „Го шутнав најскапиот предмет на светот“. По тој настан ногата му била 5 месеци во гипс, откако скалите на кои се наоѓал Ландсдаун на необјаснив начин паднале. Навигаторот на авионот, поручникот Џим Веб, го загубил целиот имот кога му изгорела куќата во пожар. Девојката од авионот морала да го напушти РАФ по една сериозна операција. Стјуард Брајан Раунсфол изјавил: „Во текот на повратниот лет игравме карти на ковчегот. Потоа сите до еден седнувавме до сандакот со посмртната маска смеејќи се и правејќи шеги на сметка на тоа. Тоа не беше непочитување – беше само мала забава.Наредникот Раунсфол во тоа време имал 35 години. Во следните 4 години доживеал два инфаркта.
Тој укажува и на тоа дека старите Египќани биле стручњаци за отрови. Некои отрови не мора да се голтнат за да убијат – би можеле да бидат смртоносни дури и ако само навлезат во кожата. Отровни материи биле користени за сликање по ѕидовите на гробниците, кои потоа биле запечатувани и на тој начин станувале херметички затворени. Ограбувачите на гробници, кои во старите времиња ги сквернавеле спомениците, секогаш најнапред дупчеле отвори на ѕидовите за да овозможат циркулација на воздухот пред да влезат и да го ограбат богатството на фараонот.
Аника Екдал
Аника Екдал (родена 1955 година во Стокхолм, Шведска) е текстилна уметница која дизајнира таписерии во брак со ренесансната и барокната практика со помодерни техники, создавајќи дела од големи размери во свој современ стил. Таа има изложувано во Европа и Австралија и била добитник на Нордиски текстил во 2013 година.
Биографија
Аника Екдал е родена во 1955 година во Стокхолм, Шведска каде го поминала своето детство. Од 1978 година развила интерес за работа со текстил. Во раните 1980-ти, таа се преселила во Блекинге и магистрирала текстилна уметност во 1994 година на Школата за дизајн и занаети ХДК на Универзитетот во Гетеборг. Била предавач на Технолошкиот институт Блекинге (2002–08) и дополнителен професор на ХДК (2008–11).
Преферираната уметничка форма на Екдал е дизајнот на таписерија. Студирајќи ги ренесансните методи, таа користи класични техники за создавање дела од големи размери кои прикажуваат луѓе и ситуации од нејзиниот живот. Нејзините дела може да потраат до една и пол година за да се завршат додека таа ги вткајува современите слики на животни, луѓе, места во нејзините наративни дизајни. Таа го опишува процесот исто како пишување роман, ткаење на приказната со традиционални методи, но користејќи модерен пристап, вклучувајќи дигитални техники.
Помеѓу 2000 и 2006 година, таа работела на пет дела создавајќи серија што ја нарече Барокна забава. Делата биле вклучени во изложба која била изложена во замокот Калмар, културниот центар Ронеби, уметничкиот музеј и Музејот на уметност Далландс. Секое од поединечните дела сега е купено: насловното дело „Барокната забава“ (2000) му припаѓа на музејот Röhsska, Гетеборг; „Свадбата во Квинс“ (2002) е во сопственост на Националниот совет за јавни уметности и е изложен на Универзитетот во Упсала. „Darlings“ (2003) бил купен од општината Фалкенберг ; „Театарот во паркот“ (2006) го купи во Карлштад; и „Дефинитивно злато“ (2008) му припаѓа на Регионалниот совет на Вестра Геталанд. Екдал патувала низ Европа проучувајќи таписерии, ја посетила Полска за да ги проучува светски познатите таписерии на замокот Вавел и работела во Австралија каде што изложувала во уметничката галерија Мејтланд во Нов Јужен Велс.
Во февруари 2013 година во Музејот на уметност Абецита во Бурос, Екдал ја добива Нордиската награда за текстил, чест што и додели не само значителна парична награда, туку и додели визитинг професор на Универзитетот во Гетеборг. Истата година во ноември, таа била наградена со престижниот медал на Принц Еуген за нејзините извонредни таписерии. Во 2015 година таа ги откри двете таписерии што ги прави од доделувањето на наградата, ''Следи ме. Блесок, што е за откривање и перцепција и следете ме. Расте'', за раст и развој. И двајцата биле инсталирани на Универзитетот во Осло во 2015 година.
Космос-1042
Космос-1042 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 6 октомври 1978 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6000 килограми. Космос-1042 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,2 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 62,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 298 км, а најмалото на 178.
Носен
Носен (Nossen) — град во округот Мајсен, во сојузната покраина Саксонија, Германија. Се наоѓа 80 километри југоисточно од Лајпциг. Главна знаменитост е големиот ренесансен замок. Во негова близина се спојуваат двата автопати, А14 и А4.
Историја
Во текот на Втората светска војна, постоел подкамп на концентрациониот логор Флосенбирг.
Обичен кос
Обичниот кос е врапчевидна птица од семејството дроздови. Се размножува во Европа, вклучувајќи ја и Македонија, Азија и северна Африка, а населен е и во Австралија и Нов Зеланд. Има многу подвидови низ неговиот широк опсег, а некои од азиските веќе се сметаат за посебни видови. Зависно од местото на живеење (климата), оваа птица може да биде резидентна (постојан жител), преселничка, или делумно преселничка.
Мажјакот од овој вид, кој е распространет низ цела Европа, е целиот црн, освен жолтиот клун и жолтиот прстен околу очите. Има богата мелодична песна. Женките и младенчињата имаат темнокафеаво перје. Косот се размножува во шуми и градини и изградува многу уредно, во облик на чаша, обрабено со кал, гнездо. Во поглед на исхраната се сештојади, хранејќи се со инсекти, црви, семе, плодови итн.
Двата пола се територијални на местото на размножување, со впечатлив заплашувачки однос кон потенцијалните напаѓачи. Подружељубиви се за време на преселбата или на местата каде што зимуваат.
Таксономија и систематизација
Обичниот кос е опишан од Linnaeus во 10 издание на неговата Systema Naturae во 1758 под името Turdus merula. Биномниот назив произлегува од два латински збора turdus, „дрозд“, и merula, „црна птица“. Има околу 65 вида средни до големи дроздови од родот Turdus, кои се одликуваат со заоблена глава, долгнавести зашилени крилја, и вообичаено мелодични песни.
Подвидови
Подвидовите во оваа статија се според Clement et al. (2000).
Распространетост и живеалиште
Обичниот кос е распространет низ умерена Евроазија, Северна Африка, Канарски Острови и јужна Азија. Населен е од страна на луѓето и во Австралија и Нов Зеланд. Популациите што живеат на југ и запад од опсегот се постојани жители (резидентни), а оние што живеат понасевер се птици преселници и зимата ја минуваат во северна Африка и тропска Азија. Мажјаците што живеат во градските средини повеќе презимуваат во постудена клима од оние кои живеат надвор од урбаната средина, заради потоплата микроклима и изобилството од храна. Тие го започнуваат размножувањето порано.
Живеалиштето на косот се листопадните дрвја со многу грмушки, но градините му се најомилени, каде има најдобри услови за размножување. Обично има по 7,3 пара на хектар, а во отворените шуми само десетина од тоа. Живее на повисоки места, над 1000 метри надморска височина во Европа, 2300 во северна Африка, 900-1820 во Индија и Шри Ланка, а подвидот на Хималаите и на висина од 3200 до 4800 метри.
Опис
Обичниот кос (подвидот T. m. merula) е 23.5 до 29 см долг, има долга опашка, и тежи 80–125 грама. Возрасниот мажјак има сјајно црно перје, црнокафеави нозе, жолт прстен околу очите и портокаловожолт клун. Клунот понекогаш потемнува во зима. Возрасната женка е пепелавокафеава, со бессјајно жолтокафеав клун, кафеавкасто-бел врат и малку ишарани гради. Младенчињата се исти со женките, но имаат посветли точки одозгора, како и на градите. Кафеавата нијанса на пердувите варира кај младите птици, но тие што се потемни, најверојатно се мажјаци.
Поведение
Мажјакот кос ја брани својата територија на размножување бркајќи ги другите мажјаци и изведувајќи заканувачки движења како „клукни и бегај“. Ова се состои од кратко трчање, па прво главата се поткрева, па се наведнува истовремено со кревање на опашката. Ако борбата меѓу мажјаците се случи, таа е обично кратка и набрзо натрапникот е избркан. Женскиот кос е, исто така, агресивен напролет, кога се натпреварува со другите женки за добра вгнездувачка територија, и иако нивните борби се поретки, тие имаат тенденција да бидат понасилни.
Најверојатно, изгледот и бојата на клунот играат улога во животот на косовите. Мажјаците што ја бранат територијата реагираат поагресивно кон оние што имаат портокалови клунови отколку кон тие со жолти, а најмалку кон косовите со кафевкасти клунови, типични за младите едногодишни косови. Женките се релативно рамнодушни кон бојата на клунот, иако, сепак, повеќе реагираат на оние што имаат посјаен клун.
Сè додека има храна преку зимата, и мажјаците и женките ќе останат на територијата за размножување преку целата година. Преселниците се собираат во помали јата, и нивниот лет се разликува од вообичаениот. Тој се состои од рафално брзо замавнување со крилјата и моменти на лебдење.
Размножување
Гнездото го прават во облик на чашка и го сместуваат во грмушки или зимзелени дрвја, а понекогаш и на градби (кровови). Го гради само женката и во него несе 3-5, најчесто 4 синкавозелени јајца со кафеавицрвени дамки.
Женката ги квачи јајцата 12-14 дена, а потоа се испилуваат голи и слепи пилиња. Оперјувањето трае уште 10-19 дена додека ги хранат и двата родитела. Тие ги хранат уште три недели по напуштањето на гнездото. Малечките ги следат родителите молејќи ги за храна. Ако женката започне ново легло, мажјакот продолжува да ги храни младенчињата. Второ легло е вообичаено, а го користат истото гнездо, ако претходното легло било успешно.
Просечниот животен век на косовите е 2,4 години, но најстариот забележан бил на возраст од 21 година и 10 месеци.
Песни и повици
Едногодишниот мажјак може да започне со пеење најрано при крајот на јануари, на убаво време, да започне да ја означува својата територија, следен при крајот на март од возрасен мажјак. Песната на мажјакот е разновидна, мелодична, течна, со понизок тон, силна. Обично пее качен на повисоко, на дрвја, кровови и сл., од март до јуни, и евентуално до јули. Има голем број повици, вклучувајќи го агресивното сииии, пук-пук-пук, како тревога од грабливците по земја, на пр. мачките, и разни чинк и чук-чук вокализации. Територијалните мажјаци секогаш го произведуваат чинк-чинк повикот навечер со намера да ги избркаат останатите мажјаци од својата територија за размножување (обично безуспешно).
Исхрана
Косот е сештојад, јаде секакви инсекти, црви, семиња, бобинки, овошје, итн. Претежно се храни на земја, поттрчнувајќи и потскокнувајќи. Црвите ги здогледува и ги извлекува од земја, а поретко копа за да ги пронајде. Понекогаш лови мали ’рбетници и како жаби, полноглавци и гуштери. Исто така, брсти во грмушките каде собира бобинки, гасеници и други активни инсекти. За време на сезоната на парење храната е претежно животинска, а наесен може да преовладува растителната. Плодовите, овошјето што го јаде, зависи од поднебјето каде живее.
Закани и статус
Во градските средини најголема закана за косот се мачките, а во природата, лисиците и некои грабливи птици, како јастребот врапчар.
Понекогаш косот е домаќин на кукавицата, но ретко зашто ги распознава немимикричките јајца и ги отфрла. Бидејќи се храни на земја, може да биде жртва на разни паразити, а особено на крлежи.
Косот е еден од бројните видови кои се способни да спијат со едната половина од мозокот, што им овозможува и ноќе да бидат внимателни, како и при преселбата да издржуваат подолги летови.
Статусот на косот е „најмалку загрижувачки“, широко распространет на 10 милиони квадратни километри и со популација од 79 до 160 милиони единки само во Европа.
Во културата
Во старогрчкиот фолклор косот е претставен како света птица, иако малку деструктивна, а се верувало дека месото ѝ е отровно. Како многу други мали птици, и косот во минатото се користел како прилог во јадењето, кој било лесно достапен за лов. За разлика од другите црни птици, косот не е симбол на несреќа и смрт. Косот е национална птица на Шведска и ја има на поштенската марка од 1970 година. Зборот кос, е поврзан и со Косово, означувајќи место со косови, како и Косово Поле.
Косот се јавува како тема во уметноста и во популарната култура, како:
Скорош Чешма
Скорош Чешма е чешма во Република Македонија, со следниве географски координати: латитуда 41o 21 ' 58 , лонгитуда 22o 38 ' 51 .
Антон (село)
Антон (Антон) — село во Западна Бугарија, административен центар на општината Антон во Софиската Област. Има население од околу 1.489 жители (2022).
Географија
Селото се наоѓа во планинско подрачје, 89 километри источно од главниот град Софија. Во близина на селото минуваат Подбалканскиот пат и пругата Софија—Бургас.
Историја
Првите пишани податоци за селото датираат од 15 век под името Л’џене што потекнува од турцизирањето на старословенскиот збор за ливада — „луг“, „лъг“, „лъка“. Во 1950 година селото било преименувано по Стефан Минев (Антон) — истакнат партизан.
Зграда на „Вардар филм“
Описан
Зградата е изградена во 1974 година за филмското студио „Вардар филм“. Сместена е на ул. „8-ми Март бр. 4“ во населбата Дебар Маало, Општина Центар. Се состои од подрум, приземје и кат. Во неа се сместени технолошки одделенија, т.е. сали за кинопроизводство (тонска обработка, синхронизација и монтажа на слика и звук), работни простории, простории за чување на филмски материјал и филмска документација.
Ново Село (Касандриско)
Ново Село (Αρναία) — село во Општина Аристотел во округот Халкидик, Егејска Македонија, денес во областа Централна Македонија, Грција. Пред реформата на локалната власт во 2011 година Неохори бил дел од општина Леригово.
Географија и местоположба
Ново Село се наоѓа на 32 километри северозападно од градот Ерисово и на 8 километри источно од Леригово, во јужните делови на планината Пијавица. Селото се напѓа на надморска височина од 550 метри.
Историја
Селото во текот на XIX век се наоѓало во казата Касандар во составот на Отоманското Царство. Во 1858 година била изградена црквата Св. Ѓорги.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година, во селото живееле 500 жители Грци.
По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Грција. На пописот од 1913 година биле евидентирани 865 жители, додека на пописот од 1920 година, во селото биле евидентирани 769 жители.
Демографија
Во 1928 година селото броело 849 жители, додека во 1940 година селото броело 1078 жители.
Селото според пописот од 1951 година броело 1021 жител, на пописот од 1961 година во селото живееле 1045 жител, во 1971 година имало 943 жители, во 1981 година имало 870 жители, додека во 1991 година имало 856 жители. Денеска, населението на селото е околу 714 жители според пописот од 2014 година.
Кедел Еванс
Кедел Ли Еванс АМ (Cadel Lee Evans; р. ) — поранешен австралиски професионален велосипедист и победник на Тур де Франс 2011. На почетокот на неговата кариера, Еванс бил првак во планински велосипедизам, победувајќи го Светскиот куп во 1998 и 1999 и пласирајќи се седми на трката во крос-кантри во планински велосипедизам на Летните олимписки игри 2000 во Сиднеј. Кедел Еванс е четикратен олимписки учесник.
Еванс се префрлил целосно на друмскиот велосипедизам во 2001 и постепени се пробивал нагоре. Тој завршил втор на Тур де Франс во 2007 и 2008. Станал првиот Австралиец, кој го освоил UCI ProTour (2007) и Светското друмско првенство UCI во 2009. Конечно го освоил Тур де Франс во 2011, возејќи за, откако на двапати бил проследен со лоша среќа. Со 34 години, тој е меѓу петте најстари победници во историјата на трката. Заедно со Американецот Грег Лемонд, тој е еден од само двајцата неевропејци кои „официјално“ го освоиле Тур. На другите двајца неевропски победници, Американците Ленс Армстронг и Флојд Лендис, им биле поништени нивните победи поради допинг.
Еванс се повлекол на 1 февруари 2015 година, откако ја завршил трката именувана во негова чест.
Ран живот
Кедел Еванс е роден на 14 февруари 1977 во Катерина, Северна Територија, Австралија, од Хелен Кокс, менаџер на банка и Пол Еванс, надзорник. Тој го поминал неговото рано детство во малата абориџинска заедница Барунга, 80 километри источно од Катерина. На возраст од седум години бил удрен во главата од коњ и поминал седум дена во кома. Во 1986, неговите родители се разделиле и тој најпрвин се преселил со неговата мајка во Армидејл, Нов Јужен Велс, а потоа во Елтам, Викторија, каде сè уште живее неговата мајка. Еванс го посетувал јавното училиште Њулинг во Армидејл и средното училиште Елтам во Мелбурн. Скејтот бил еден од неговите интереси во тинејџерските години. Неговиот татко го опишал како добар ученик, но од друга страна како обично дете, кои ги оставало своите играчки наоколу; „Ни во [моите] најлуди сонови“ не можел да се замисли дека неговиот син ќе стане врвен светски атлет.
планински велосипедизам
Еванс ја започнал неговата меѓународна кариера во 1995 како носител на стипендија во програмата за планински велосипедизам на Австралискиот институт за спорт, со тренерот на велосипедската програма на АИС Дамјен Грунди, а од 1998 со тренерот за друмски велосипедизам Хајко Залцведел. Тестовите покажале дека Еванс поседува ретка комбинација - необичен волумен на белите дробови и капацитет да вдиши повеќе кислород со секој вдишување отколку 99,9 проценти од населението. Оваа способност му го донела прекарот „Дробови“.
Освоил бронзени медали на Светското јуниорско првенство во планински велосипедизам и Светското јуниорско хронометарско првенство во 1995 и сребрени медали на Светските првенства под 23 години во 1997 и 1999. Ја освоил дисциплината крос-кантри на Светскиот куп во планински велосипедизам во 1998 и 1999. Во 1998, Шејн Банан му бил тренер за категориите под 23 години.
Во 1997 возел за екипата во планински велосипедизам Дајамондбек, и потоа за Волво-Канондале.
Префрлање на друмски велосипедизам
Во летото 2000 по консултација со Микеле Ферари под менаџмент на Тони Ромингер, Еванс целосно се префрлил на друмски велосипедизам.
2006
Еванс исто така бил прогласен за австралиски велосипедист на годината.
2007
На Тур де Франс 2007, Еванс завршил зад победникот Контадор. Ја освоил етапата 13 на која имало хронометар и бил втор на хронометарот на етапата 19. Еванс завршил четврти на Вуелта а Еспања 2007. Стигнал петти на Светското првенство и шести во последната трка од UCI ProTour, Џиро ди Ломбардија, обезбедувајќи ја титулата во UCI ProTour 2007 со 247 бода пред Давиде Ребелин и Алберто Контадор.
Тој повторно бил прогласен за австралиски велосипедист на годината.
2008
Еванс бил фаворит за победа на Тур де Франс 2008, бидејќи Контадор не можел да учествува поради тоа што неговата екипа Астана не била поканета на трката. Еванс ја носел жолтата маичка на етапите 10-14. Меѓутоа, на Алп д’Ез на етапата 17, Карлос Састре од Team CSC бил 2 минути и 15 секунди пред Еванс. На хронометарот на претпоследната етапа, Еванс требало да вози 1 минута и 34 секунди побрзо отколку Састре. Тој го победил Састре и се искачил на второто место, но заостанал 58 секунди зад него на крајот на Тур.
Додека се опоравувал од пукнат преден лигамент, Еванс се натпреварувал на машката друмска трка на Олимпијадата во Пекинг, завршувајќи 15., 22 секунди зад Самуел Санчес. Се пласирал петти на друмскиот хронометар четири дена подоцна.
2009
Еванс ја освоил друмската трка на Светското првенство во Мендрисио, Швајцарија на 27 септември. Победата дошла кратко по неговото трето место на Вуелта а Еспања, каде ја носел и златната маичка еден ден, иако неговата трка била нарушена од механички проблеми на планинската завршница на Сиера Невада. Комбинација од слабата поддршка од екипата и слабата форма ја нарушиле неговата кампања на Тур де Франс 2009 и тој бил во можност да заврши само на 30. место, 45 минути зад победникот Алберто Контадор. Исто така, забележал победи на Критериум ду Дофине Либере и Сетимана интернационале Копи е Бартали.
Сезоната го направила Еванс да биде еден од најуспешните велосипедисти од Австралија со две места на подиум на Тур де Франс. Тој бил во групата на елитни велосипедисти, кои ги носеле сите три водечки маички; розовата маичка на Џиро д’Италија во 2002, жолтата маичка четири дена на Тур де Франс 2008 и златната маичка на Вуелта а Еспања во 2009. Тој бил прогласен за австралиски велосипедист на годината по третпат.
Имало многу шпекулации на крајот на сезоната 2009, дека Еванс бара нова екипа, која подобро ќе го поддржува на Тур 2010. Откако Еванс станал светски првак, тој целосно се посветил на помагање на неговиот колега Филип Жилбер. На многумина, ова било доказ за посреќна врска помеѓу Еванс и Сајленс-Лото. Меѓутоа, потоа било објавено дека Еванс ја напушта екипата, додека екипата неговата причина за заминување ја гледало во „барање нови предизвици“.
Биографијата, Кедел Еванс: Близу до летање, била објавена од Hardie Grant Books во ноември 2009.
2010
Во 2010, Еванс заминал во екипата. Тој имал успех на Флеш Валон 2010 и ја носел розовата маичка по етапата 2 на Џиро д’Италија 2010. Еванс ја освоил седмата етапа на Џиро д’Италија со доминантен спринт пред мала група. Еванс завршил 5. во генералниот пласман, освојувајќи го Maglia Rosso Passione (бодовен пласман) и пласманот Аѕури д’Италија. Еванс исто така ја носел жолтата маичка на етапата девет на Тур де Франс 2010, додека возел со фрактура на неговото лево колено предизвикана од падот на претходната етапа. Загубил многу време во однос на водачите во текот на етапата девет, при што ја загубил жолтата маичка и борбата за победа на трката. Ја завршил трката на 26. место, 50 минути и 27 секунди зад Алберто Контадор.
2011
Еванс имал многу успешен почеток на 2011, освојувајќи етапата 6 и генералниот пласман на Тирено-Адријатико и генералниот пласман на Тур де Романди, обете дел од Светската турнеја. Пропуштајќи го Џиро, Еванс се подготвувал за Тур де Франс 2011 на Критериум ду Дофине, каде завршил втор, една од главните трки за подготвување на Тур.
Еванс завршил втор на етапата 1 на Тур де Франс и ја освоил етапата 4, втората етапна победа на Тур де Франс во неговата кариера. Потоа, Еванс водел во планинскиот пласман по етапата 4 еден ден. Како трката продолжувала Еванс сè повеќе ги бркал бегството со цел да го зачува неговото петто место во генералниот пласман и да ги одржи временските разлики, кои се верувало дека ќе ги надомести на поединечниот хронометар на етапата 20. Во текот на етапата 19 на Тур, Еванс бил присилен да го брка бегството, каде биле присутни и кандидати за генералниот пласман и предводена од трикратниот првак Алберто Контадор. Меѓутоа, тој доживеал механички проблеми и бил присилен да го смени велосипедот. Тој повторно ја терал групата да ги достигне членовите на бегството, чувајќи се себеси во рамките на пристојно растојание за победа во генералниот пласман, на само една минута зад Енди Шлек.
На хронометарот, последната етапа пред Париз, Еванс го преземал водството во генералниот пласман за 1' 34" откако завршил втор на етапата, победувајќи го претходниот водач на трката Енди Шлек за 2' 31". Со победата станал првиот Австралиец, кој го освоил Тур де Франс и најстариот, кој победил во генералниот пласман во повоената ера. Победата на Еванс била прославена во неговата татковина со повици за национален празник, додека неговата победа била споредувана со онаа во Американскиот куп 1983, која била сметана за најголемо спортско достигнување на Австралија. Австралискиот премиер Џулија Гилард лично му телефонирала на Еванс да му честита, велејќи „Јас сакав да му честитам на Кедел Еванс. Имав можност утринава лично да зборувам со него и да му честитам. Верувам дека го вознемирив додека тој се обидуваше да дојде до убаво, топло бањење.”
Еванс самиот коментирал за неговата победа веднаш по трката, признавајќи дека бил несигурен, како неговата победа ќе се почувствува во Австралија, изјавувајќи дека „Немав време да мислам за тој аспект, да бидам искрен. Тоа е долг, долг процес и ќе одземе многу време да видиме што тоа значи. Секогаш неколку луѓе веруваа во мене и тие се луѓето кои најмногу ми значат. Ние успеавме. Беше вистинско задоволство во изминативе три недели”. На парадата во татковината по неговото враќање во Австралија, стотици илјади луѓе биле присутни, облечени во жолто и веејќи жолти знамиња во Мелбурн. Бил одржан и државен прием во негова чест.
2012
На почетокот на сезоната, Еванс го освоил генералниот пласман на трката Критериум Интернасионал, три етапна трка одржана во март. Тој бил победоносен на втората етапа, поединечен хронометар од 6,5 километри, и го задржал водството на третата и последна етапа, здобивајќи се и со маичката во бодовен пласман. Исто така, Еванс ја однел престижната победа на етапата 1 на Критериум ду Дофине откако нападнал на последниот спуст, фаќајќи ги и поминувајќи ги двајцата возачи, кои биле напред, Жером Копел и Андреј Кашечкин. Еванс завршил на третото место во генералниот пласман, но ја добил маичката за бодовниот пласман.
Еванс го започнал Тур де Франс 2012 со високи надежи за повторување на резултатот од 2011. На етапата 7, Кедел покажал одлична форма завршувајќи втор на врвот Ла Плаш де Бел Фил, постигнувајќи го истото време како соперникот Бредли Вигинс од, кој на крајот на етапата ја преземал жолтата маичка. Потоа, Еванс загубил значајно време на поединечниот хронометар на деветтата етапа, доаѓајќи на шестото место со задоцнување од една минута и четириесет и три секунди зад победникот Вигинс, кој преовладувал на трката. Повторно задоцнил многу зад водечките на планинската етапа од Албервил до Ла Тусуар-Ле Сибел (Етапа 11), каде се направил смел напад со колегата Тиџеј ван Гардерен на 7 километри пред врвот на Кол де ла Кроа де Фер на скоро 60 километри пред крајот на етапата. Самиот напад не успеал и подоцна тој отпаднал од групата на искачувањето на Ла Тусуар, не можејќи да го следи темпото, поставено од помошникот на Вигинс Крис Фрум. Задоцнил минита и 26 секунди зад водачот на трката. Етапата 14 била скоро запрена од страна на и Вигинс, кога се појавиле вести за фрлени клинци на патеката, предизвикувајќи промена на три тркала поради дупнати гуми. Водечката екипа ѝ наредиле на главната група да одат споро и да ги чекаат возачите со дупнати гуми, вклучувајќи го и Еванс. Кога возачите на го довеле Кедел назад до главната група, тие му отпоздравиле на автомобилот на  во знак на благодарност за нивниот гест. Еванс отпаднал од натпреварувањето за висок пласман на етапата 16, кога загубил контакт со водечките на претпоследното искачување, но подоцна на спустот бил доведен до групата од неговите колеги, за потоа повторно да отпадне на Кол де Пејрасурд. Паднал на седмото место во генералниот пласман, едно место зад колегата Тиџеј ван Гардерен. Еванс загубил дополнително време на последниот хроноетар од Боневал до Шартр, каде бил престигнат од Ван Гардерен, и покрај разликите во тргнување од 3 минути помеѓу секој возач. Тој навел болест како објаснување за неговиот резултат. Завршил на трката на седмото место, 15 минути и 49 секунди зад победникот Бредли Вигинс и изјавил дека ќе се врати како водач на БМЦ во 2013 година.
Еванс бил избран во австралискиот состав за олимписката друмска трка и хронометарот. Меѓутоа, откако не направил никаков позначаен резултат на друмската трка, Еванс решил да се повлече од хронометарот, наведувајќи замор. Неколку недели подоцна го откажал својот настап на трките од Светската турнеја во Квебек и Монтреал, изјавувајќи дека ќе стави крај на неговата сезона, поради премореност и не сакајќи да ја наруши сезоната во 2013.
2013
Сезоната 2013 на Еванс започнала добро откако завршил трет на Трката околу Оман во присуство на многу возачи. Негова стратегија во годината била да вози на Џиро д’Италија и Тур де Франс. Во април завршил осми на Џиро дел Трентино, кратка етапна трка пред Џиро. Џиро д’Италија се одликувала со ладно и влажно време, што довело списанието Bicycling да ја нарече „една од најтешките големи трки во поновата историја“. И покрај тешкотиите, Еванс бил на второто место долго време зад предводникот Винченцо Нибали. Го загубил второто место на последната планинска етапа, која била попречена од снег. Сепак успеал да заврши на последното место на подиумот во генералниот пласман. Еванс бил одреден за водач на неговата екипа на Тур де Франс, но имал големи тешкотии откако постојано отпаѓал од водечката група на планинските етапи. Неговиот колега Тиџеј ван Гардерен го жртвувал своето место за да му помогне на неколку етапи, но не успеал во тоа. Тур завршил со големо разочарување за Тим БМЦ, откако Еванс завршил на 39. место, а Ван Гардерен на 45. место, додека Крис Фрум дошол по крајна победа.
2014
Еванс објавил дека ќе се повлече од велосипедизмот во февруари 2015 година.
2015
Еванс учествувал на воведната трка именувана во негова чест во февруари 2015 година, завршувајќи петти. Еванс го објавил повлекувањето по трката.
Денес, Еванс е глобален амбасадор на БМЦ Рејсинг Тим.
Личен живот
Тој е оженет со Кјара Пасерини, италијанска пијанистка и учителка по музичко образование, со која се сретнал на крајот на 2002. Еванс ја запросил во 2005, по неговиот прв настап на Тур де Франс. Во јануари 2012, двојката го посвоила нивниот син Робел, кој бил напуштен на улиците на Шашамане, Етиопија, на возраст од шест месеци.
Прадедото на Кедел е од Велс, и така тој бил именуван „Кедел“ во чест на тројцата велшки кралеви.
Прв братучед на Еванс е австралискиот параолимпиец Метју Ханапел, кој настапил во Параолимписките игри во Лондон.
Еванс изјавил дека неговите години од детството поминати во Армидејл, Нов Јужен Велс, биле инспирација за неговата велосипедска кариера.
Негов моментален австралиски дом е крајбрежниот град Барвон Хедс, Викторија, околу 100 километри југозападно од Мелбурн. Кога е во Европа престојува во Стабио, Швајцарија.
Еван станал член на генералната дивизија на Редот на Австралија на 10 јуни 2013.
Филантропија
Освојувајќи ја наградата за спортист на годината за 2007 од The Sydney Morning Herald, Еванс ветил дека ќе ја донира неговата награда од 50.000 $ во добротворни цели, вклучувајќи ја Фондацијата Ејми Џилет, основана во спомен на поранешната австралиска велосипедистка и веслачка. Џилет била убиена за време на етапна трка во Германија во 2005, кога таа и нејзините австралиски колешки биле удрени од автомобил. Други корисници биле Фонтаната на младоста на Ијан Торп, основана од олимпискиот пливач за олеснување и лечење на заболени лица помлади од 20 години. При изјавата, Еванс открил дека Торп ја посетил абориџинската заедница Барунга во Северната територија, каде Еванс живеел до тригодишна возраст.
Во 2008, Еванс носел маичка со знамето на Тибет и ја поддржувал независноста на Тибет. Тој изјавил:
Како поддршка на иницијативите на Orygen Youth Health, Еванс учествува на годишната трка Suit Up & Ride во Мелбурн од 2010.
Распоред на резултатите на Гранд Тур
СО = се откажал; — = не учествувал