cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лавал (Мајен)
Модерен период
Во средината на 18, век, Лавал имал околу 18,000 жители и 3,525 домаќинства. Градот бил втор најнаселен во Мен, по Ламанш. Тука се наоѓале неколку институции, како президиал, канцеларија на ferme générale, локално судство, болница, жандермерија и градска сала. Лавал исто така бил на чело на фискалниот регион кој опфаќал 65 парохии во јужен Мен. Бидејќи се наоѓал блиску до границата со Бретања, градот имал големо складиште со сол, кое го контролирало собирањето на данокот на сол. Бидејќи Бретања била голем производител на сол, Лавал бил ослободен од плаќање на данок на сол, но луѓето кои живееле во Мен, или во други покраини, при купувањето на сол, задолжително морале да платат данок на сол. Складиштето за сол претставувало исто така даночна канцеларија која требала да се справи со шверцерите на сол. Во фискалниот регион секоја година се одржувале 26 саеми, а три пазари се одржувале секоја недела. Во тоа време Лавал бил составен од три парохии.
Текстилната индустрија во Лавал го достигнала својот зенит веднаш пред француската револуција. Градот имал право да произведува осум видови лен, вклучувајќи ги royales и demi-Hollande, кои биле едни од најдобрите во Франција. Соседните градови Мајен и Шато Гонтје исто така имале право да произведуваат лен, но само три или четири видови. Ленот од Лавал бил главно продаван во Франција, но исто така и надвор. Едноставниот non-battues бил изработуван само за шпанскиот пазар, некои од најдобрите ленови биле продавани во Португалија и најдобрите облеки биле извезувани во француските колонии во Америка. Видовите royales и demi-Hollande биле обично продавани во Троа, Санлис и Бове, три градови кои се наоѓаат околу Париз, кои биле познати по своите пазари. Лавал исто така прозиведувал посебен вид на лен, pontivy, за француската војска.
Во 18. век, стариот среновековен центар сè уште бил опкружен од градските ѕидини, и тесните дворови и улици не дозволувале поголеми урбани измени. Сепак, властите планирале да изградат голема собраќајница заобиколувајќи го центарот од северна страна. Тоа вклучувало изградба на нов мост на реката Мајен, бидејќи во тоа време во Лавал имало само еден, кој бил мал и многу стар. Проектот бил потврден во 1758 година, но изградбата не започнала сè до 1804 година. Идејата за нова оска била важна не само за градот, туку исто така и за целиот регион, бидејќи Лавал се наоѓал на патот помеѓу Париз и Бретања. Секој патник движејќи се по патот морал да ја помине реката Мајен на стариот мост, и да го помине тесниот изѕидан град.
Војната во Вандеја, во која биле спротивставени француските револуционери и ројалисти католици во текот на последната деценија од 18.век, започнала во департманот Вандеја, кој се наоѓа јужно од реката Лоара, но брзо се проширила во Бретања, Анжу и Мен, кои биле католички упоришта. Лавал, кој бил под контрола на револуционерите од 1789 година, бил освоен од ројалистите на 22 октомври 1793 година. Градот бил на нивното патување до Ламанш, каде тие чекале засилување. Сепак, експедицијата до Нормандија била целосен неуспех, и тие таму биле поразени од републиканската армија. Ројалистите се вратиле во Лавал на 25 декември 1793 година, но загубиле опсада во Анже и биле дефинитивно поразени во 1794 година.
Современ период
По француската револуција, локалните власти одлучиле да го остварат планот планиран во 18. век. Новиот мост бил завршен во 1824 година и новата оска од исток кон запад, заобиколувајќи го стариот центар од север, била изградена во периодот помеѓу 1820 и 1830 години. Нов центар на градот се појавил на оската, и нов плоштад бил изграден блиску до мостот. Неколку официјални објекти биле изградени околу, вклучувајќи ги новото градско собрание, префектурата и театар. Околу новиот мост, реката Мајен формирала прав воден пат, и нови кејови биле изграден помеѓу 1844 и 1863 година. По 1850 година, биле преземени градежни активности во средновековниот центар: биле изградени нови улици и плоштадот пред замокот бил проширен. Во 1855 година, Лавал се стекнал со бискупија и железничка станица. Истата година, возови кои се обраќале од Париз имале терминал во Лавал, но линијата била дополнително проширена кон Бретања во 1856 година.
Лавал доживеал значаен демографски раст нив 19. век. Во градот живееле 15,000 лица околу 1800 година, и тој број пораснал на 21,293 во 1861 година. Две години подоцна, двете соседни општини of Авењер и Грено биле додадени кон градот, заедно со делови од Шанже. Како последица на ова соединување, Лавал броел 27,000 жители до 1863 година. Во 1866 година, бројот се зголемил на 30,627 жители, но потоа следел благ пад кој траел до втората светска војна. Овој пад бил поради следниве социо-економски и геополитички фактори:
На почетокот на 20. век, Лавал имал неколку институции, како суд на правда, стопанска комора, одбор на трговски арбитри, сјемениште и средно училиште за момчиња. Опаѓачката текстилна индустрија сè уште вработувала 10,000 лица во Лавал и предградијата. Други дејности во градот биле создавање на метал, мелење брашно, штавење, бојосување, изработка на чизми и чевли, и сечење мермер.
Во текот на втората светска војна, Лавал бил окупиран од Нацистичка Германија. Градот неколкупати бил бомбардиран од сојузниците во јуни и јули 1944 година. Жеезничката станица и околината, како и вијадуктот и неколку улици во центарот биле доста оштетени. Трупите на Генерал Патон пристигнале во Лавал на 6 август 1944 година. Германските окупатори не се предале веднаш, и тие ги уништиле мостовите пред да го напуштат градот.
По војната, Лавал доживеал брза индустријализација. Повечето од старите фабрики за облека затворени и градот развил голм сентор на производство на храна, особено млечни прозиводи. Градот исто така развил производство на пластика и автомобили. Во текот на тој период, градот брзо се проширил и биле изградени неколку нови институции, како универзитетски комплекс и болница.
Локација
Лавал се наоѓа на географскиот центар во департманот Мајен, на патот кој ги поврзува Париз и Бретања, помеѓу Рен и Ламанш. Градот се наоѓа на средниот тек на Мајен, река која извира во Нормандија и тече кон Лоара поминувајќи низ департманот Мајен од север кон југ.
Лавал е оддалечен 70 километри од Рен, 75 километри од Ламанш и Анже, 130 километри од Нант, 135 километри од Тур, 150 километри од Кан и 280 километри од Париз. Тој исто така е оддалечен 100 километри од Мон Сен Мишел и околните летувалишта, сместени на Ламанш.
Надморската височина се двиши помеѓу 42 и 122 метри над морското ниво. Лавал всушност е ридест град, обележан од карпест ’рт кој ја доминира долината на реката Мајен. Замокот бил изграден на овој ’рт и средновековниот центар е раширен околу. ’Ртот и благо ридестиот предел околу Лавал се траги од армориканскиот масив, стар планински венец кој го формира Бретањскиот полуостров.
Клима
Лавал ужива многу умерена клима поради поради блискоста до Атлантскиот Океан и Ламанш, што му дава морска клима. Зимите се обично влажни, со ретки мразови и врнежи од снег, а летата се топли и сончеви, иако врнежите од дожд се вообичаени.
Урбана морфологија
Преградието Авењер, кое се наоѓа еден километар јужно од замокот, е поранешна општина која се соединила со Лавал во 1863 година. Основан во 1073 година, сè уште се состои од неколку стари куќи и средновековни базилики. Други големи средновековни населби припоени кон градот се Бур Ерсон и Сан Мартин. Источниот брег на Мајен бил исто така населен во средниот век, заедно со улицата која води кон мостот кој ја сече реката, но главно бил развиен во текот на втората половина од 19. век кога таму била изградена железничката станица. Старите предградија кои го опкружуваат центарот на градот датираат од истиот период и главно се состојат од поединечни куќи.
Предградијата од 20. век опфаќаат неколку имоти на локалната управа но поединечните куќи се повообичаени. Неколку трговски центри и индустриски области се наоѓаат во предградијата на градот. Лавал е опкружен од мала обиколница и автопатот Париз-Рен го заобиколува градот од северната страна.
До 20. век, Лавал имал пристаниште на реката Мајен, кое било опколено од неколку фабрики, главно производители на лен. Старите индустриски области биле обновени по 1970 година и реката од тогаш станала рекреативна област.
Зелени области
Лавал е мал град и природата не се наоѓа многу далеку од центарот. Градот управува со 25 хектари паркови и градини, и вкупно 200 хектари на зелени области.
Најголем парк е Jardin de la Perrine, кој се наоѓа во центарот, на врвот на карпест ’рт. Претходно приватна градина, паркот опкружува палата од 18. век и опфаќа француска и англиска градина како и градина со рози, оранњерија и мала менажерија. Овој парк опфаќа површина од 4,5 хектари. Анри Русо, голем сликар од наивен стил роден во Лавал, е закопан тука.
За разлика од Jardin de la Perrine, главната зелена област во центарот се плоштадот Бостон, обновен во 2012 година, и плоштадот Фох, кој се наоѓа на place du 11-ноември, централната точка во градот.
Ружица Керамичиева
Ружица Керамичиева (моминско: Михајлова; во ) — македонски психолог и универзитетска професорка на Филозофски факултет во Скопје, која што во моментов е во пензија.
Животопис
Дипломирала на Филозофски факултет во Белград во 1961 година, потоа во 1969 година станала магистер, за потоа и да докторирала во 1976 година. На Институтот за психологија при Филозофски факултет во Скопје се вработила во 1976 година веднаш по докторирањето. Таму ги поминала сите звања до редовен професор и во 2001 година се пензионирала. Ги предавала предметите: развојна психологија (во учебната 1986-1987), освен на Филозофскиот факултет предавала и на Дефектолошкиот факултет во Белград, методика која била наменета за студентите по психологија, предавала и психологија на Филозофски и Филолошки факултет.
Предмет на научно проучување и се говорот и мислењето кај децата, а особено се посветила на методиката каде што ја вградила интерактивната настава и активното учење.
Јазици на Шведска
Шведскиот јазик е официјален јазик во Шведска и го зборува огромното мнозинство од 10,23 милиони жители на земјата. Тој е северногермански јазик и доста сличен на неговите сестрински скандинавски јазици, данскиот и норвешкиот, со кои одржува делумна меѓусебна разбирливост и формира дијалектен континуум. Низ округот се зборуваат голем број регионални шведски дијалекти. Вкупно, се проценува дека се зборуваат повеќе од 200 јазици низ округот, вклучувајќи ги регионалните јазици, домородните самиски јазици и јазиците на имигрантите.
Во 2009 година, Риксдагот донесол закон за национален јазик со кој се признава шведскиот како главен и заеднички јазик на општеството, како и официјален јазик за „меѓународните контексти“. Законот, исто така, го потврдил официјалниот статус на петте јазици на националните малцинства - фински, мејанкиели, ромски, лапонски и јидиш - и шведски знаковен јазик.
Историја
Во поголемиот дел од својата историја, Шведска била поголема држава од денес. На својот врв во 1658 година, Шведската империја се раширила низ денешна Финска и Естонија и во делови од Русија, Латвија, Германија, Данска и Норвешка. Оттука, лингвистичкиот пејсаж на Шведска историски е многу различен од нејзиниот сегашен контекст. Шведскиот еволуирал од старонордискиот околу 14 и 15 век, и историски, шведските дијалекти генерално биле многу поразновидни отколку денес. Од 20 век, стандардниот шведски преовладувал низ целата земја. Скандинавските јазици сочинуваат дијалектален континуум и некои од традиционалните шведски дијалекти подеднакво може да се опишат како дански (скански) или норвешки дијалекти (јамтландски).
Финскиот бил мнозинскиот јазик во источните делови на Шведска, иако била речиси исклучиво говорен јазик. Делови од Финска исто така се дом на значително малцинство што зборува шведски, вклучувајќи ги и Оландските Острови, од кои многумина зборуваат на финскиот шведски дијалект. Финскиот јазик стана малцински јазик во западна Шведска бидејќи многумина што зборуваат фински мигрирале таму од економски причини.
Естонскиот бил јазик на мнозинството во шведска Естонија, но покраината, како и Финска, била домаќин на малцинство што зборувало шведски и позначајно малцинство Германци.
Во средновековна Шведска, долногерманскиот јазик имал важна улога како комерцијален јазик, служејќи како лингва франка на Ханзата. Како таков, долногерманскиот значително влијаел на шведскиот и на другите јазици во регионот. Во средновековен Стокхолм, половина од населението зборувало долногермански. Долногермански се зборувал и на шведските територии од 17 век во северна Германија, т.е Шведска Померанија, Бремен-Верден, Висмар и Вилдесхаузен, (како и остатокот од северна Германија) и од германското малцинство во Естонија и шведска Ливонија. Ливонија била населена и со Латвијци, Естонци и Ливонци.
Во шведска Ижорија, фински, Ижорски и Вотски се зборувале заедно со шведски.
Во текот на 18 век, францускиот бил втор јазик на високите класи во Европа, а Шведска не била исклучок. Шведската аристократија често зборувала француски меѓу себе и менувањето кодови помеѓу француски и шведски било вообичаено. Шведскиот крал Густав III бил вистински франкофил, а францускиот бил заеднички јазик во неговиот двор. Во 1786 година, Густав III ја основал Шведската академија за промовирање и унапредување на шведскиот јазик и литература.
Постепено Шведска ги изгубила своите прекуокеански поседи и ги добила сегашните граници во 1809 година, кога го изгубила својот источен дел (Финска) од Руската Империја. Како последица на тоа, Шведска станала прилично хомогена земја, со исклучок на домородните Лапонци и Торнедалијанците во северниот дел на земјата.
Во текот на 19 век, Шведска станала поиндустријализирана, како резултат на тоа имло важни демографски промени. Населението се удвоило и луѓето се преселиле од селата во градовите. Како последица на ова и фактори како што се образование и масовните медиуми, традиционалните дијалекти почнале да се стандардизираат. Во текот на истиот период и до 1970-тите, Шведска применувала политика на шведска страна која го ограничи школувањето само на шведски јазик и активно ја обесхрабрувала употребата на други јазици.
Како и во остатокот од Европа и во поголемиот дел од светот, англискиот станал важен странски јазик во Шведска, особено по победата на сојузниците во Втората светска војна. Во текот на втората половина на 20 век и првата деценија на 21 век, Шведска примила голем број имигранти кои зборуваат други јазици освен шведски.
Шведски
Кралството Шведска е национална држава за шведскиот народ и како таков националниот јазик се почитува. Шведскиот е исто така официјален јазик во Финска каде што има голем број Финци кои зборуваат шведски. Јазикот до одреден степен го зборуваат и етничките Швеѓани кои живеат надвор од Шведска.
Законот за јазици од 2009 година го признава шведскиот јазик како главен и заеднички јазик на општеството, и како официјален јазик во „меѓународни контексти“.
Дијалекти
Голем број на шведски дијалекти постојат и обично се класифицираат во шест групи, наречени сокенмол во шведски: јужно-шведски, готамолско, свеландско-шведски, норландско, финско-шведски, и гутинско. Како северногермански јазици, сите овие дијалекти израснале од старонордискиот, но под различни влијанија кога јазикот се поделил по источните и западните скандинавски гранки. Во западна Шведска, многу локални дијалекти, како што се јемтландскиот и далекарлскиот, покажуваат поголемо влијание од западноскандинавската гранка на старонордискиот и норвешкиот. Некои дијалекти се доволно различни од стандардниот шведски за да се сметаат за посебни јазици.
Менкиели
Менкиели е фински јазик поврзан со финскиот и квенскиот јазик. Зборуван од торнедалскиот народ, тој е меѓусебно разбирлив со финскиот, но има поголем број шведски заемки. Менкиели главно се користи во општините Галиваре, Хапаранда, Кируна, Пајала и Оверторнеа, од кои сите лежат во долината Торне. Помеѓу 40.000 и 70.000 луѓе зборуваат менкиели како свој прв јазик
Лапонски јазици
Лапонскиот народ е домороден народ на Скандинавија и на полуостровот Кола кои зборуваат сродна група јазици, од кои три - лулолапонски, севернолапонски и јужнолапонски - се зборуваат во Шведска. Како финскиот и менкиели, лапонските јазици се уралски јазици; сепак, продолжената изложеност на соседите што зборуваат германски јазик во Шведска и Норвешка предизвикува тие да имаат голем број германски заемки што не се наоѓаат во другите уралски јазици. Во Шведска живеат меѓу 15.000 и 20.000 Лапонци, од кои 9.000 зборуваат на лапонски јазик. Во Шведска, најголеми концентрации на говорители на самиски јазик се наоѓаат во општините Арјеплог, Галиваре, Јокмок, Кируна и други делови на Норботен.
Ромски
Ромскиот е фамилија на индоариски јазици што ги зборува ромскиот народ, номадска етничка група со потекло од северна Индија. Неколку дијалекти на ромскиот се зборуваат и шведски, вклучувајќи го и Скандинавскоромски Пара-Роми мешавина од скандинавските јазици и Роми. Околу 90% од Ромите во Шведска зборуваат некој вид ромски, што значи дека има приближно 9.500 говорници. Во Шведска, не постои голем географски центар за Ромите, како што има за финскиот, лапонскиот или менкиели. Шведската влада помогнала во развојот и објавувањето на значителен број книги и едукативни материјали на ромски јазик.
Шведски знаковен јазик
Шведскиот знаковен јазик е официјално признат јазик и се користи од заедницата на глуви во Шведска. Знаковниот јазик бил развиен во раните 1800-ти, веројатно со одредено влијание од британскиот знаковен јазик. Тој продолжил да влијае на развојот на знаковните јазици во Финска, Португалија и Еритреја.
Странски јазици
Од средниот век до крајот на Втората светска војна, Германија била земја надвор од Скандинавија со најблиски културни, трговски и политички односи со Шведска. Така, изучувањето на германскиот јазик отсекогаш било промовирано од страна на шведската држава како примарен странски јазик. Многу од административните и социјалните институции во Шведска, вклучувајќи го и образовниот систем, биле организирани по германскиот и прускиот модел, бидејќи многу шведски пионери интелектуалци од 17 век се школувале на германските универзитети. Ова се промени по завршувањето на Втората светска војна, кога веќе не било прифатливо да се нагласи поблиската врска со поразената Германија.
Мнозинството Швеѓани, особено оние родени по Втората светска војна, се способни да разбираат и зборуваат англиски благодарение на трговските врски, популарноста на патувањата во странство, силното американско влијание, особено во однос на уметноста и културата и традицијата на додавање превод во текст наместо со глас за странски серии и филмови. Англискиот, без разлика дали е на американски, комонвелтски (австралиски, канадски и нов зеландски) или британски дијалекти, е задолжителен предмет за средношколците кои студираат природни науки уште во 1849 година и е задолжителен предмет за сите шведски студенти од 1952 година, кога го заменил германскиот.
Во зависност од локалните училишни власти, англискиот во моментов е задолжителен предмет од трето до деветто одделение, а сите ученици продолжуваат да учат англиски јазик во средно училиште најмалку уште една година. Повеќето студенти учат еден, а понекогаш и два дополнителни јазици; најпопуларни се германски, француски и шпански. Од есенскиот семестар 2014 година, мандаринскиот кинески се предлагал како четврти дополнителен јазик. Некои дански и норвешки исто така се изучуваат како дел од учењето шведски јазик за да се нагласат разликите и сличностите меѓу јазиците.
Англиски
Во моментов е во тек дебата меѓу лингвистите дали англискиот треба да се смета за странски јазик, втор јазик или транскултурен јазик во Шведска поради неговата широка употреба во образованието и општеството воопшто. Ова, исто така, предизвика противење: во 2002 година шведската влада предложила акционен план за зајакнување на статусот на шведскиот и во 2009 година шведскиот бил прогласен за официјален јазик на земјата за прв пат во нејзината историја.
Јазици на имигрантите
Како и многу развиени европски земји од доцните 1940-ти до 1970-тите, Шведска примила десетици илјади гастарбајтери од земјите во Јужна Европа и Блискиот Исток. Втората и третата генерација Швеѓани со јужноевропско или блискоисточно потекло го прифатиле шведскиот јазик како главен јазик или како дополнение на нивните имигрантски јазици, како што се арапски, бугарски, грчки, италијански, босански / српски / хрватски и турски.
Во 2016 година, услугата за учење јазик Duolingo споделила статистика од прва страна која покажала дека повеќето од луѓето кои ја користат услугата за изучување шведски се всушност сместени во Шведска и дека корисниците со седиште во Шведска го посетуваат курсот за шведски јазик за англиски јазик повеќе од кој било друг. Курс достапен на услугата; персоналот утврди дека двата од овие факти се резултат на големата имигрантска популација во Шведска.
Бубачка (маглина)
Бубачка или Пеперутка (NGC 6302) е планетарна маглина во соѕвездието Скорпија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6302 се споменува и како PK 349+1.1, ESO 392-PN5, Sh2-6, Bug nebula.
Откривање
Телото е откриено во 1880 година од страна на Едвард Емерсон Барнард, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 5 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, Бубачка е од видот PN. Видливиот сјај со голо око изнесува 9,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,8 m. Бубачка има само една позната привидна димензија, која изнесува 1,48'.
Други поделби
Проучување на Бубачка е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 376; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7373. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Јаболци
Јаболци — село во Општина Сопиште, во областа Торбешија, во околината на градот Скопје.
Географија и местоположба
Селото Јаболци се наоѓа во југозападниот дел на Скопската Котлина во горниот дел на сливното подрачје и долината на Маркова Река на границата меѓу областите Каршијак и Торбешија, во северното подножје на планината Караџица. Сместено, е речиси во средишниот дел на Општина Сопиште, а атарот се издигнува високо до сртот на планината Караџица. За местоположбата на Јаболци, Ѓорче Петров запишал дека е расположено на еден рид ½ час десно од Сува Река кај отворот на долот на Патишка Река. Селото е расположено на надморска височина од 711 метри и е означено како планинско, но сепак условите на теренот на кој се сместени куќите на ниски ридови со благи падини укажуваат дека тоа е всушност вистинско ридско село.
Непосредно крај селото се наоѓа клисурата низ која протекува потокот Сува Река која е речна челенка која ја составува Маркова Река. Јаболци е сместено на нерамно варовничко земјиште помеѓу Говрлево на североисток, Нова (Пуста) Брезница на југозапад и Осинчани на исток. Јужно од селото селаните имаат локва каде се напојува стоката, а во која се собира атмосферска вода која лете не пресушува. Куќите во селото се распоредени на зарамнетиот дел и благите ридести возвишенија. Јаболци е село од збиен тип кое што се состои од Горно и Долно Маало во кои сродничките куќи се групирани. Во средишниот дел на селото околу чешмата и бунарите се населени муслиманските Албанци, а по краевите се населени православните Македонци. Од градот Скопје селото е оддалечено околу 17 километри. Има мошне голем атар кој зафаќа површина од 50,4 км2, а на него преовладуваат пасиштата на површина од 2.727 хектари, потоа следат шумите на површина од 1.861 ха, додека на обработливото земјиште отпаѓаат 429 хектари.
Историја
Во пишаните историски извори селото Јаболци најрано се среќава во средновековните турски пописни дефтери од XV и XVI век. Во опширниот пописен дефтер бр. 12 од 1452/1453 година за тогашниот Скопски вилает, за селото запишано како Јанболци стои дека во него живееле вкупно 19 македонски христијански семејства кои произведувале пченица, јачмен, овес, 'рж, просо, граор, лозја, овошје, чувале свињи и пчели во улишта од што се вкупно се остварувало приход од 1 810 акчиња. Селото се споменува и во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Скопскиот Вилает со 23 семејства и 1 вдовица, сите христијани.
Сегашното Јаболци било обновено пред 200 до 210 години од три доселени родови и тоа Македонците - Грујовци и Шетајковци, а од Албанците - Заимовчиња, поради штпо овие три родови спрема другите доселеници се сметаат како старинци. После обновувањето на селото, поголемиот дел од земјата ја приграбил некој бег, кој македонските селани ги претворил во чифчии. Беговите владееле над христијаните сè до 1912 година, кога тие преку купување на земјата се ослободиле од чифчиството. За македонските селани чифчиството било многу тешко: покрај делот за господарот, се давал десеток на државата, а притоа морало да се кулучи (бесплатна работа) за бегот, поради што тукашните селани економски стоеле многу слабо. Преданијата се полни со податоци за тоа како беговските застапници, ќаи (некој албанец Исен од Јаболци и други) и полјаци, во кулите повикувале македонски жени и девојки кои ги силувале и ги терале да им играат, влегувале во куќите на чифчиите и за ситници ги тепале и убивале.
На крајот на XIX век во својата книга Материјали по изучувањето на Македонија од 1896 година, македонскиот револуционер Ѓорче Петров погрешно запишал дека Јаболци е албанско село.
Потекло и значење на името
Научните толкувања сметаат дека името на селото Јаболци потекнува од деминутивот за Јаболко > Јаболкце. Името е во врска со јаболка бидејќи топонимот Јабука од стсл. ѩблъко бил обичен и насекаде застапен од најстаро време. Според Петар Скок, името на селото е во врска со јаболка, иако во тоа време ги немало во селото, што денес не е случај бидејќи јаболковите дрвја се застапени во дворовите и овоштарницигте во Јаболци. Селаните знаат дека името на селото е старо и тека тоа така се викало уште во времето кога во него живееле старинци. Толкувањето на настанокот на додавката -ци се смета как одрагоцен остато од старата деклинација на топономастиката во вовие краишта.
Стопанство
Според составот на атарот селото Јаболци има мешовита земјоделска функција. Преостанатото население и оние кои имаат свои имоти во Јаболци се занимаваат со земјоделство и сточарство. Повеќе куќи се занимаваат со градинарство за сопствени потреби при што најмногу успеваат: грашок, кокар - млад кромид и лук, компир, жито односно пченица и јачмен, зелени пиперки, патлиџан (домат), краставици, зелка, марула. Во поново време се подигнати и повеќе нови насади на овоштарници од бадеми, ореви, сливи, јаболка и цреши. Поради поволните услови на благите падини со богати тревнати пасишта, значаен дел од населението и од Македонците и од Албанците се занимаваат со сточарство кое е во сè поголем подем, односно се одгледуваат неколку стада на овци и се чуваат околу 500 говеда, при што некогашната зграда на селското училиште на почетокот на селото се користи како штала за чување на добитокот. Во дабовите и буковите шуми на атарот на Јаболци, од страна на подрачната единица на ЈП „Македонски шуми“ - Караџица, како и од бројни приватни сопственици се сече и дрво за огрев и градежни материјали. Шумарството, јагленарството и дрводелството било главно занимање на жителите на Јаболци во средината на XIX век, за што сведочи записот на македонскиот просветител Јордан Хаџи Константинов - Џинот кој забележал дека селаните само јаглен (ќумур) прават, греди и дштици делкаат и во град за општа полза без да си починат ги носат.
Население
Поради засилена емиграција селото Јаболци во период од 30 години доживеало пад на населението од 8,5 пати односно за скоро 88% од 563 жители од кои 352 Македонци, 147 Албанци, 58 Турци и 5 Срби во 1961 година на само 66 жители од кои 36 Македонци и 30 Албанци во 1994 година.
Според пописот од 2002 година, селото Јаболци имало 41 жител, од кои: 26 Македонци и 15 Албанци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 18 жители, од кои 4 Македонци, 5 Албанци, 1 Србин, 1 останат и 7 лица без податоци.
Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Јаболци:
* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години
Родови
Јаболци е македонско-албанско село.
Според истражувањата од 1950 година, родови во селото се:
Самоуправа и политика
Во век, селото било дел од Скопската каза на Отоманското Царство.
Селото влегува во рамките на Општина Сопиште, една од ретките општини која не била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така било дел од некогашната Општина Сопиште.
Во периодот од 1962 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кисела Вода. Селото припаѓало на некогашната општина Ракотинци во периодот од 1955 до 1962 година.
Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Јаболци, во која покрај селото Јаболци, се наоѓале и селата Држилово, Нова Брезница, Осинчани и Патишка Река. Во периодот 1950-1952 година селото претставувало седиште на истоимената општина, во која влегувале селата Јаболци, Нова Бреница, Осинчани и Патишка Река.
Личности
Личности родени во Јаболци:
Иселеништво
Од Македонците се знаат следните иселеници: Крстевци во Говрлево, Дуваревци во Сопиште, Шетаревци во Горно Соње, од Грујовци 4 семејства преминале во Скопје, каде преминала и 1 семејство од Петревци во населбата Ѓорче Петров, додека од Албанците во Скопје се иселени 4 семејства и тоа 1 од Заимовчиња, 2 од Адемоски и 1 од Виљовчиња, а во Турција се иселиле 4 семејства по две од Заимовчиња и Адемоски. Во шеесеттите и седумдесеттите години на XX век значаен дел од населението се иселило во населбите Припор и Кисела Вода во Скопје, за работа во тамошните фабрики и претпријатија.
1682 во архитектурата
1682 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Сите го сакаат Рејмонд
Сите го сакаат Рејмонд (англиски: Everybody loves Raymond) е американски ситком емитуван на телевизијата CBS од 1996 до 2005. Заедно со Сајнфелд, Пријатели, Фрејзер и други, ова е еден од најпознатите американски ситкоми.
Серијата се врти околу секојдневниот живот на итало-американецот Реј Барон, писател на спортска колумна во весник, кој живее со својата жена Дебра Барон, нивната ќерка Али и нивните идентични синови Мајкл и Џефри. Родителите на Реј и неговиот љубоморен и несигурен брат Роберт, не ги оставаат Реј и Дебра на мира ни еден момент. Реј често се вмешува во нечии проблеми, но на крај обично тој излегува виновен.
Сите го сакаат Рејмонд кај нас се емитува на Сител телевизија.
Позадина
Заснована на вистински искуства на Реј Романо, Сите го сакаат Рејмонд премиерно се прикажа на 13 септември 1996. на CBS. Серијата е продуцирана од HBO, Worldwide Pants во асоцијација со Where’s Lunch?. Иако првата сезона не беше многу гледана главно поради лошиот термин петок навечер, понатамошните сезони се емитуваа во нов термин и ја победуваа конкуренцијата. Една од најсилните конкуренти во тој термин беше Ели МекБил. Последната епизода беше емитувана на 16 мај 2005, а според гледаноста се наоѓа позади сериите М*А*S*H, На здравје, Married... with Children, Сајнфелд, Home Improvement, Луд по тебе, Сексот и градот, Фрејзер и Пријатели, а пред Вил и Грејс и Кралот на Квинс.
Гледаност
Американска гледаност по сезона, според рејтинзите на Нилсен.
Прогрес (поларна станица)
Недалеку од Прогрес се наоѓа кинеската станица Жонгшан и индиската станица Барати.
Историја
Станицата Прогрес била отворена на 1 април 1988 година како сезонска геолошка база. На 26 февруари 1989 година, таа била поместена за 2,5 километри поблиску до источниот брег на заливот Тулења, на местото на истовар на бродови.
Новата база се наоѓа помеѓу ридовите и крајбрежјето на заливот Придз на карпесто-песочно плато со релативно рамна површина на надморска височина од 15,5 метри. Сите станици (освен зградата на дизел-електраната) биле уредени на наколна тубуларна основа висока до 1,5 метри. Изградени се вкупно 12 згради (од кои 8 станбени). Греењето на станбените згради е електрично, вентилацијата природна, а насекаде има санитарни јазли. Во кујната можат да јадат 20 луѓе во исто време. Кујната е опремена со електрични и плински шпорети. Во станицата Прогрес зимуваат од 16 до 24 лица, во летната сезона бројот на вработени се зголемува на 77 лица.
Напојувањето на станицата го вршат два дизел генератори со вкупна моќност од 135 kW. За да се зголеми опстанокот на станицата, постојат два генератори за итни случаи во посебни згради, со моќност од 30 и 60 kW. Вкупната потрошувачка на дизел-гориво на станицата, земајќи ја предвид работата на транспортот, изнесува 20 тони месечно. На 9,5 км од станицата на местото на северната падина на ледената купола на брегот Ингрид Кристенсен, има аеродром за воздушна комуникација со други станици за прием на авиони со скијачка шасија, а пистата е долга 1900 метри. Во близина на самата станица Прогрес се наоѓа хелиодром.
Во 2000 година работата на станицата била замрзната, но од 2003 година повторно била обновена.
По 2010 година, било планирано да се пренесе транспортниот центар од станицата Мирни до станицата Прогрес и да се организираат патувања со санки до станицата Восток.
Во 2013 година била завршена изградбата на нов зимски комплекс, кој вклучува станбен модул со сауна и теретана опремена со опрема за вежбање, маса за тенис и билијард, канцеларии за метеоролози и радио оператори, медицинска единица опремена не полоша од современа областна болница. Според поларните истражувачи, новата станица е најудобна меѓу руските бази на Антарктикот. Биле поставени и нови објекти за електраната, работилници и складиште за гориво.
На 23 февруари 2018 година, на територијата на станицата бил откриен споменик - бронзена биста на советскиот космонаут Јуриј Гагарин.
Клима
Просечната годишна брзина на ветерот е 6,7 m/s, преовладувачкиот правец на ветерот е источен. Бројот на денови со брзина од 15 m/s или повеќе е околу 50 годишно. Апсолутната максимална брзина на ветерот била забележана во јули 1998 година и изнесувала 53 m/s. Во летниот период типично е дневното менување на правецот и брзината на ветрот. Во текот на ноќта, по правило, се забележува источен ветер со засилувања до 10 m/s или повеќе, а потоа во втората половина од денот значително слабее и може да го промени правецот во западен и југозападен. Врнежите во областа на станицата паѓаат главно во форма на снег, во лето - во форма на снежни зрна, понекогаш во форма на дожд. Бројот на денови со снежна бура е околу 60 годишно.
1681 во архитектурата
1681 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Алтензалцведел
Алтензалцведел (Altensalzwedel) — село и поранешна општина во округот Алтмарк Залцведел, во Саксонија-Анхалт, Германија. Од 1 јули 2009 е дел од општината Апенбург-Винтерфелд.
Долно Трогерци
Долно Трогерци — село во Општина Карбинци, сместено во околината на градот Штип.
Берлинско сино
Берлинско сино или пруско сино — темносин пигмент со хемиска формула Fe7(CN)18. Берлинското сино е еден од првите пигменти добиени по синтетски пат.
Долно Трогерци
Географија и местоположба
Селото е сместено на крајните југозападни падини на Осоговските Планини, додека на југ се протега широката долина на реката Брегалница.
До селото водат асфалтни патишта од Долни Балван, како и од штипското село Врсаково.
Берлинско сино
Во медицината, берлинското сино се користи како антидот при некои труења со тешки метали (цезиум и талиум).
Долно Трогерци
Историја
Во век, Долно Трогерци било село во Штипската каза на Отоманското Царство.
Стопанство
Селото, во основа, има полјоделска функција.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото имало 186 жители, сите Македонци. Според податоците на секретарот на егзархијата Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во селото живееле 184 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Селото е мало, во фаза на наполно раселување. Во 1961 година селото броело 232 жители, а во 1994 година само шест жители, македонско население.
Според пописот од 2002 година, во селото Долно Трогерци живееле 4 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2 жители, сите Македонци.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Карбинци, која била една од ретките општини кои не биле променети по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така се наоѓало во Општина Карбинци.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Три Чешми, во која покрај селото Долно Трогерци, се наоѓале и селата Батање, Врсаково, Доброшани, Криви Дол, Сарчиево, Судик, Сушево, Тестемелци, Три Чешми и Чардаклија. Селото било дел од некогашната Општина Долни Балван во периодот 1950-1952, во која влегувале селата Батање, Горни Балван, Горно Трогерци, Долни Балван, Долно Трогерци и Чардаклија.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 2317 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на основното училиште во селото Долни Балван. Во избирачкото место се опфатени селата Батање, Долни Балван и Долно Трогерци.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 283 гласачи.
На парламентарните избори во 2020 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 295 гласачи.
Црква „Св. Димитриј“ - Турбов
Изградбата на црквата датира од втората половина на 19 век.
Храмот е изграден во стил на дрвена архитектура. Фасадата е обоена во сина боја, надворешните ѕидови на влезот се украсени со икони.
NGC 1879
NGC 1879 — спирална галаксија во соѕвездието Гулаб, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 18 ноември 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1879 е од видот SBm. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,2 m/лм2. NGC 1879 има привидни димензии од 2,5' х 1,7'.
Други поделби
Проучување на NGC 1879 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 17113. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 358; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7048. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 74.
Прва чеченска војна
Прва чеченска војна — воен конфликт меѓу Руската Федерација и Чеченската Република Ичкерија од декември 1994 до август 1996 година. Конфликтот се водел во Чеченија и неколку населени места во соседните региони на Северен Кавказ со цел да се задржи Чеченија во составот на Руската Федерација. Овој конфликт најчесто се нарекува "Прва чеченска војна", иако името на властите гласи:Мерки за одржување на уставниот поредок на Руската Федерација. Конфликтот се одликува со голем број на жртви меѓу цивилното население, како и на војници, масовен геноцид на руските жители во Чеченија и граѓани од други националности.
И покрај одредени воени успеси на Министерството за внатрешни работи на Русија, овој конфликт станал повод за повлекување на руските сили од Чеченија и независност на Чеченија.
Позадина
Во текот на 1991 година, луѓето околу Џохар Дудаев започнале да не го почитуваат локалниот врховен комитет. По распаѓањето на СССР, Дудаев го објавил излегувањето на Чеченија од составот на Руската Федерација и го прогласил создавањето на република Ичкерија. По ова, следувало прекратување на плаќањата на даноци во општиот буџет и им забранил на руските специјални служби да ја посетуваат републиката. Во ноември 1991 година, Борис Елцин испратил воени трупи во Грозни, но истите биле принудени да се повлечат кога силите на Дудаев го опколил аеродромот.
Руската нафта за Чечнија продолжила да се доставува до 1994 година. За нафтата Дудаев откажал да плаќа, и истата започнал да ја продава во странство. Во негова корист останале и голем број на руско оружје, како 42 тенка, 34 пешадиски борбени возила, 260 авиони, 57,000 оружје итн. Чеченија прогласила целосна независност од Москва во 1993 година. Во текот на летото 1994 година започнале воени дејствија помеѓу силите на Дудаев и опозициските сили на повремениот совет. На 26 ноември опозициските сили безуспешно се обиделе да го зазмат објектот каде се наоѓа парламентот. Во исто време Дудаев заробил неколку руски военоначалници.
Во периодот од 1991 до 1994 година, десетици илјади луѓе, главно од етничка припадност, започнале да ја напуштаат Чеченија бидејќи врз истите биле спроведувано насилство и дискриминација против нечеченското население, главно составено од Руси, Украинци и Ерменци. Чеченската индустрија започнала во голема мера да опаѓа, главно поради протерувањето на руските главни инженери. Во текот на предвоениот период, во март 1992 година имало обид за државен удар од страна на опозицијата, но нивниот обид бил крваво задушен. По еден месец, во април 1992 година, Дудаев вовел директна наметнета претседателска власт, а во јули 1993 година го распуштил парламентот за да избегне можен неуспешен референдум за одделување од Руската Федерација. Така, до крајот на октомври 1992 година, покрај границата со Чеченија биле распоредени руските сили, а од друга страна пак, Дудаев прогласил вонредна состојба и се заканил со општа мобилизација ако руските трупи не се повлечат од границата на Чеченија.
Воени дејствија
Во текот на декември 1994 година, руските сили започнале воздушни бомбардирања на Чеченија. На 11 декември 1994 година, пет дена откако Дудаев и Павел Грачев, рускиот министер за одбрана се согласиле за избегнување на воени дејствија, руските сили влегле во републиката со цел да го воспостават уставниот поредок на земјата и да го зачуваат територијалниот интегритет на Руската Федерација.
Битка за Грозни
Според процеките, околу 27,000 цивили загинале во првите пет недели од конфликтот. Според рускиот историчар и општественик Дмитриј Волкогонов, во бомбардирањето на руските сили загинале околу 35,000 цивили вклучувајќи и 5,000 деца и дека поголемиот дел од жртвите биле етнички Руси. Додека бројот на убиените чеченски војници не е познат, на руската страна тој број се движи околу 2,000 војници. Крвопролевањето на Грозни ја шокриала цела Русија и надвор од неа, предизвикувајќи остри критики. Меѓународните набљудувачи на ОБСЕ конфликтот го опишале како незамислива катастрофа, додека пак поранешниот советски водач конфликтот го нарекол срамна крвата авантура, а германскиот канцелар Хелмут Кол "чиста лудост".
По падот на Грозни
По заземањето на Грозни, руските сили полека започнале својата контрола да ја прошируваат околу областите на градот, како и на планините. По ова следувала нова руска офанзива на 15 април по должината на целиот фронт, притоа остварувајќи голем успех. Специјалните единици на ОМОН постепено започнале да ги зазимаат и другите градови во јужниот дел од земјата. Градот Гудермес бил освоен без борби, а по ова паднало и селото Дарго и Беној. Според анализџа на американските служби, загубите на руските сили се движело од околу 2,800 мртви, 10,000 повредени, повеќе од 500 исчезнати или заробени.
Според извештајот на ООН, чеченските сепаратистички сили во своите редови вклучувале голем број на деца-војници, некои на возраст од 11 години. Освен тоа, во своите редови имало и женски војници. Герилската војна на Чеченците, како и постојаните заседи биле главното оружје во продолжението на војната. Во есента на 1995 година, генералот Анатолиј Романов, федерален командант во Чеченија во тоа време, бил тешко повреден и парализиран во експлозија на бомба во Грозни.
Проширување на војната
Според декларацијата на главниот муфтија на Чеченците, Ахмад Кадиров, конфликтот се претворил во Света војна или џихад против православна Русија, повикувајќи слични организации од соседството да се вклучат во војната. Се проценува дека околу 5,000 војници работеле како доброволци, и истите биле добро мотивирани од религиозни или националистички причини.
Следувала Кизларската заложничка криза од 6 јануари 1996 година, кога Салман Радуев зазел една болница заедно со околу 3,700 заложници. Искористувајќи ја ситуацијата, Радуев испратил повик кон руските власти за повлекување на војските од Чеченија и Северен Кавказ. Така, на 18 јануари чеченските сили се вратиле на територијата на Чеченија.
На 9 јануари 1996 година, еден турски брод кој превезувал руски патници вил преземан од страна на чеченците. На 6 март 1996 година, еден патнички кипарски авион бил киднапиран од страна на чеченските сепаратисти.
Чеченска офанзива
На 6 март 1996 година, од 1.500 до 2.000 чеченски борци го нападнале Грозни и започнале тридневен напад врз градот, запленувајќи големо количество на оружје и муниција. Исто така, чеченските сили во март го нападнале и Самашки, каде стотина селани биле убиени. Еден месец подоцна, на 16 април арапскиот командант Ибн ал-Катаб уништил голем дел од една руска колона во заседа во близина на Шатој, каде загинале најмалку 53 војници, како и во уште еден напад во близина на Ведено каде загинале 28 војници.
Со зголемувањето на бројот на жртвите, војната станала многу непопуларна во Русија. Како што приближувале претседателските избори во 1996 година, така Борис Елцин започнал да бара излез од конфликтот. На 21 април 1996 година бил убиен главниот чеченски командант, Џохар Дудаев. Но и покрај тоа, војната и нападите продолжиле. Елцин дури прогласил и победа во Грозни на 28 мај 1996 година, откако бил потпишан привремен прекин на огнот.