cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Франсиско Гоја
Главен сликар на кралскиот двор
Кариерата на Гоја на дворот започува 1775 година, каде слика за Кралската фабрика на таписерии - Света Барбара. Работени на платната со мали димензии, но и на картоните, мотивите од овие композиции се глетки на тогашниот живот, на аристократските и народните настани и обичаи. Во оние кои ги работи во наредниот период се забележува прогресивно оддалечување од уметничките традиции и развој на сопствениот стил, како последица на делата на сликарот Диего Веласкес, кои тогаш се наоѓаа во кралската ризница. Гоја го проучува Веласкес преку слободните копии на неговите дела користејќи се со различни техники на графика. Многу подоцна, во своите списи забележува: "Признавам само три мајстори Веласкес, Рембрант и пред сè природата". Во 1780 година Гоја е избран за член на Кралската академија Сан Фернандо во Мадрид. Како услов за пристапување кон Академијата, Гоја приложува слика со религиозна тематика "Христос на крстот". Во 1785 година станува помошник на директорот на Академијата, а веќе наредната, главен сликар на кралот Карлос Трети. Во деценијата што следува слика многобројни портрети на дворските чиновници и членови на шпанската аристократија, претставајќи ги во конвенционални пози, карактеристични за сликарството на 18 век. Под Карлос Четврти, чие владеење завршува со Наполеонова инвазија на Шпанија Гоја ќе стане најценетиот и најуспешниот уметник во Шпанија. За време на својот престој на југот на Шпанија зимата 1792 година, тешко заболува. Бидејќи бил познат по својот промискуитетен живот се претпоставувало дека е во прашање некоја венерична болест. Како последица на болеста тој останува потполно глув, но продолжува да слика. Во 1799 на барање на владетелот го завршува ремек делото, портрет познат како "Семејството на Карлос Четврти". Таа година за првпат е објавена серија на неговите графики под име "Каприци", во која Гоја директно напаѓа политички, општествени и религиски прилики и догми, користејќи ја популарната техника на карикатурата, но и збогатувајќи ја со свои уметнички квалитети и несекојдневна досетливост. Во 1808 година, кога Гоја бил на врвот на својата кариера, Карлос Четврти и неговиот син Фернандо се принудени да абдицираат. Наполеонова војска влегува во Шпанија, а Наполеоновиот брат Жозеф е поставен на шпанскиот престол. Гоја ја задржува својата позиција на сликар на кралскиот двор и во текот на војната слика портрети на шпански и француски генерали. Преку серија графики под име "Ужаси на војната (за првпат објавени повеќе од половина век подоцна, Гоја ги пренесува своите реакции на ужасот и трагичните последици на војната. По доаѓањето на дворот на Фердинанд Седми во 1814 година и протерувањето на француската војска, Гоја е помилуван поради службата на францускиот крал и повторно станува сликар на кралскиот двор. Во серијата портрети на Фернанд Седми, Гоја евоцира впечатлив карактер на неговата сурова и тиранска личност.
Maja
Меѓу најпознатите слики на Гоја се Гола маја и Облечена маја. И двете се од периодот од 1800 до 1805 година. Тие денес, како и повеќето негови дела, се наоѓаат во Музејот Прадо во Мадрид. Оригиналното име на сликите се Циганки бидејќи под тоа име фигурирале на списокот на Мануел Годој, кој бил нивен прв сопственик. Името "маја" под кое денес се познати, се должи на инквизицијата, која така ги нарекла поради очигледната смелост и дрскост која сликите ги поседуваат. Шпанскиот збор "маја" во време на Гоја се користел во Шпанија за жени од пониска класа кои имале преслободно и провокативно однесување со мажите. Позната е и енигматичната серија под назив "Црни слики" со кои ги декорирал ѕидовите од својот дом, (1820-1823, кои исто така се во Музејот Прадо), како и серија графики под име "Поговорки" и "Бесмислици", кои претставуваат визии од ноќните кошмари со добра доза на цинизам, песимизам и очај. Од другите негови дела познати се сликите "Трети мај 1808" во која е насликано погубувањето на бранителите на Мадрид, "Борба со бикови"..
Значење и влијание
Во песната „Светилници“, францускиот поет Шарл Бодлер го опејува Гоја како „кошмар преполн со непознати грозотии“. Во 1959 година, рускиот поет Андреј Вознесенски ја напишал песната „Гоја“, посветена на овој голем сликар.
Вадакила (криптид)
Чудовиштето Вадакила  (англиски: Vadakilla Monster) е криптид кој наводно живее во околината на селото Вафаре Вади во Махараштра во Индија.
Во креационизмот
Според зборовите на креационистите чудовиштето Вадакила е еден од доказите за постоење на живи диносауруси. Тие го опишуваат како суштество кое наликува на тероподски диносаурус. Ова суштество може како змеј да исфрла оган од устата.
Кранихфелд
Кранихфелд (Kranichfeld) — град во округот Вајмар, во Тирингија, Германија. Се наоѓа на реката Илм, 18 километри југоисточно од Ерфурт и 16 километри југозападно од Вајмар.
Ангел Узунов
Ангел Узунов со псевдонимите Батја и Надеждин е адвокат и револуционер, началник на Ќустендилскиот пункт, член на Задграничното претставништво на ВМОРО, делегат во Народно собрание на Бугарија.
Животопис
Узунов е роден на 8 мај 1886 година во Охрид, Отоманско Царство, денес Република Македонија. Син е на учителелот Димитар Узунов и брат на револуционерот Христо Узунов. Во 1906 година завршил педагошко училиште во Ќустендил. Во текот на септември 1915 година како помлад подофицер Узунов е заведен во разузнавачкиот пункт №1 во Ќустендил на Партизанскиот одред на Единаесеттата пешадиска македонска дивизија. Подоцна станал началник на разузнавачкиот пункт  во Штип, а после во Велес, каде го  замененил Иван Караџов. Од 1901 година е член на ВМОРО и е началник на Ќустендилскиот пограничен пункт во периодот од 1909 – 1925 година. Избран е за делегат на Општиот конгрес на Битолскиот конгрес на ВМРО од 1923 година. Секретар е на македонската парламентарна група во XXII ОНС[4]. Во 1925 година е претседател на VI конгрес на ВМРО и е избран за почесен член на Задграничното претставништво, пред тоа се спотиставувал на идејата Задграничното Претставништво да биде избирано на конгрес[5], а не како што е по устав од ЦК на ВМРО[6]. По расправиите во ВМРО по убиството на Александар Протогеров во 1928 година е на страната на Протогеровистите. Узунов е народен претставник во 22-то Народно собрание на Република Бугарија од 1927 до 1931 година. Подоцна, од 1931 до 1944 година, работи в Министерството на финансите, а од 1944 до 1946 ја претпочита адвокатска професија. Во декември 1942 година ја публикува во списанието Илустрација Илинден статијата „Впечатоци и констатации от конгресот на Илинденците“.
Лудвиг IV (Свето Римско Царство)
Лудвиг IV Баварски  (Ludwig IV, роден во во  - починал на  во ) — владетел од династија Вителсбах како германски крал (1314—1347) и Цар на Светото Римско Царство (1328—1347) и војвода од Баварија.
Рани години
Лудвиг IV бил син на Лудвиг II и Матилда, ќерка на германскиот крал Рудолф I. Лудвиг своето образование го добил во Виена и заедно со својот брат Рудолф I владеел со Баварија, а имал поддршка и од својата мајка и нејзиниот брат Албрехт I. Во 1307 година дошол во судир со Хабсбуршката династија околу териториите на Баварија. Хабсбуршката династија водела конфликт околу поделба на териториите против неговиот брат Рудолф I. Конфликтот завршил во 1313 година во Минхен.
Истата година Лудвиг го победил својот роднина Фридрих Убавиот. На 9 ноември 1313 година Фридрих бил поразен од Лудвиг кај Гамелсдорф и во 1314 година се повлечел.
Германски крал
Така, Лудвиг во октомври 1314 година со четири од седум гласови бил избран за крал и крунисан од страна на келнскиот епископ во Бон, наместо во Ахен. Во исто време, останатите изборни кнезови го прогласиле Фридрих за крал, по кое Германија добила два крала и меѓусебен конфликт. Во текот на војната, Лудвиг во 1316 година ја признал независноста на Швајцарија, која се ослободила од Хабсбуршката контрола.
Папа Јован XXII за папа бил избран во 1316 година. Новиот папа ги поддржувал француските интереси. Најпрвин бил неутрален во судиирот, бидејќи неаполскиот крал Роберт сакал германските кралеви да немаат контрола над Италија. Папата го советувал да не признава ниту еден од кандидатите. По неколку години од крвавиот конфликт, Фридрих Убавиот бил поразен во Битката кај Милдров на реката Ин во септември 1322 година. Во таа битка биле заробени 1,300 австриски војници од Австрија и Салцбург. Лудвиг во затвор поминал три години. Неговиот брат продолжил да се бори против Лудвиг IV Баварски, но наеднаш баварските сили започнале да ги губат своите сојузници (Бохемија), а папата го екскомуницирал бидејќи го држал во затвор на Фридрих. Папата се вклучил во конфликтот бидејќи не му одговатало да победи ниту еден од двете страни.
Конечно, на 13 март 1325 година Лудвиг го пуштил на слобода на Фридрих, кој го признал за законски крал. Освен тоа, Фридрих се заколнал дека доколку не го убеди својот брат Леополд да го признае за законски крал на Лудвиг, тој повторно ќе се потчине на него. Бидејќи не успеал во тоа, Фридрих се вратил во заробеништво иако папата го ослободил од заклетвата што претходно ја дал на баварскиот крал. Лудвиг бил импресиониран од овој потег, па го обновил старото пријателство со Фридрих. Тие се сложиле да владеат заедно. Папата и изборните кнезови не се сложиле со овие договори. Така, на 7 јануари 1326 година бил склучен договор според кој Фридрих I станал крал на Германија, додека Лудвиг IV требало да биде прогласен за цар на Светото Римско Царство. По смртта на Леополд во 1326 година, Фридрих се повлечел од Германија и заминал да владее само со Австрија, каде починал во 1330 година.
Конфликт со папата
Кога Лудвиг го победил на Фридрих, папа Јован XXII одбил да го потврди неговиот избор за крал. Папата во 1324 година го екскомуницирал бидејќи во тоа време го држал како затвореник на Фридрих. Од друга страна, Лудвиг го прогласил на папата за еретик. Кога во 1326 година Лудвиг се смирил со Хабсбурзите, одлучил да се сврти кон папата. Папата тврдел дека тој го поседува авторитетот над кралевите. Во исто време во црквата се појавил Фрањевачкиот ред кој прогласил изворно сиромаштво на црквата. Тие тврдиле дека Христос и неговите апостоли биле сиромашни. Папата ја осудил оваа доктрина и побарал објаснување.
Во овој судир Лудвиг видел можен сојузник во монашкиот ред во неговата борба против папата. Бидејќи папата и свештенстото биле корумпирани, овој чин претставувал силно оружје против папата, кој своето седиште претходно го пренесел во Авињон. Лудвиг заминал во Италија каде во 1327 година во Милано бил крунисан. Претходно во 1323 година ја пуштил својата армија на помош во Милано, кое војводство било нападнато од Неаполското кралство и папски сојузник.
Крунисување за цар
Во 1328 година, Лудвиг заминал во Рим каде бил прогласен за цар на Светото Римско Царство. По три месеци го обвинил на папа Јован XXII за ерес и го соборил од неговата функција а на негово место поставил антипапа Никола V. Но по напуштањето на Рим, новиот папа бил соборен. По враќањето од Италија, седиште= на царот станал графот Минхен.
Во 1337 година направил сојуз со Едвард III против францускиот крал Филип VI Валоа, кој бил заштитник на папа Бенедикт XII во Авињон. Но сојузот пропаднал во 1341 година кога францускиот крал и светоримскиот цар се договориле.
Надворешна политика
Лудвиг во 1323 година го дал Браденбург на својот најстар син Лудвиг V, Корушка во 1335 година ја преотстапил на хабсбуршкиот војвода Албрехт II. Во 1340 година успеал повторно да ја обедини Баварија, во 1342 година го добил Тирол.
По овие настани, Лудвиг создал многу непријатели преку својата надворешна политика. Карло IV бил избран како сопернички цар во 1346 година со помош на папа Климент VI. Лудвиг поддршка добил од слободните царски градови и витезите, кои го сметале на Карло IV за обична папска марионета. Хабсбуршките војводи останале верни кон Лудвиг. Во Битката кај Креси ан Понтје меѓу француските и англиските сили бил убиен Јован Луксембуршки, татко на Карло IV. По битката, Карло побегнал од бојното поле.
Лудвиг починал во 1347 година. Неговите синови дале поддршка на Карло IV, а по неговата смрт, синовите на Лудвиг ги поделиле териториите на династија Вителсбах.
Семејство
Во 1308 година царот Лудвиг се оженил за Беатриса. Тие имале шест деца:
Демофест
Демофест (цел назив: Јелен Демофест) е музички фестивал кој секоја година се одржува на тврдината Кастел во Бања Лука, град кој е втор по големина во Босна и Херцеговина. Фестивалот е основан во 2008. година, со идеја да се даде можност за развој на новите бендови и да се помогне во оживувањето на рок сцената на просторот на поранешна Југославија, а денес е еден од најголемите фестивали за демо бендови во југоисточна Европа и еден од најголемите бесплатни фестивали во тој регион.
Лудвиг IV (Свето Римско Царство)
Семејство
Во 1324 година се оженил по вторпат за Маргарита Холандска. Тие имале десет деца:
Демофест
Демофест содржи натпреварувачки и ревијален дел. Учеството во натпреварувачката програма е отворено за сите авторски демо бендови кои свират рок, панк, поп, метал, хип-хоп или реге жанр, а потекнуваат од Босна и Херцеговина, Македонија, Словенија, Црна Гора, Хрватска и Србија. Во ревијалната програма на фестивалот учествуваат регионални и светски музички ѕвезди, а некои од најпознатите имиња кои настапите се Guano Apes, Kosheen, Gentleman, Stereo MCs, Kelis, Fun Lovin' Criminals, Кирил Џајковски, Dubioza Kolektiv, S.A.R.S., Psihomodo Pop, Partibrejkers и други. На Јелен Демофест настапиле и неколку македонски бендови меѓу кои и Визија, Smoke Shakers, Dead shot, Brooka, Dan Rice и други.
Во периодот од 2008 до 2015 година, за учество на фестивалот се пријавиле преку 3.000 демо бендови, а во ревијалната програма настапиле 61 изведувач. Влезот на сите фестивалски содржини е бесплатен, а во последните неколку години секое издание на фестивалот привлекува преку 40.000 посетители.
Демофест во 2013 година е внесен на списокот на UNESCO, како проект од посебно значење за поврзување и развој на културите во земјите во Европа.
Стела (филм)
Стела — македонски филм од 2020 година во режија на Стојан Вујичиќ.
Мал тетреб
Мал тетреб или лирест тетреб — голема птица од потсемејството на тетребите (Tetraoninae). Птицата е непреселничка, а се размножува ширум северна Евроазија во вресишта и тресетишта покрај кории, претежно од северен тип. Овој тетреб е во блиско сродство со кавкаскиот. Го има и во Македонија.
Опис
Малиот тетреб е всушност голема птица. Мажјаците се долги околу 53 см и тежат од 1 до 1,5 кг, додека пак женките се долги 40 см, со тежина од 750 гр до 1 кг. Мажјаците имаат карактеристично црно перје, црвен подбрадок и бело обрабовање на крајот од крилата. Опашката има облик на инструментот лира, па оттаму овој вид се нарекува и „лирест“. Се огласуваат силно, со гугуткави извици.
Распространетост и живеалиште
Покрај Македонија и Балканот, малиот тетреб живее низ поголем дел на Европа, од Велика Британија (но не во Ирска), ширум Скандинавија и Естонија, заклучно со Русија. Во источна Европа се среќава во Унгарија, Латвија, Литванија, Полска, Белорусија, Романија и Украина. Присутен е на Алпите и преостанати изолирани групи во Германија, Франција, Белгија и Холандија. Во Данска се смета за исчезнат од 2001 г.
NGC 559
NGC 559 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Касиопеја, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 559 се споменува и како OCL 322.
Мал тетреб
Парење
Оваа птица има особено карактеристичен обред на парење. Напролет, уште во мугрите, мажјаците излегуваат на обичајно определен простор и „се топорат“ и се огласуваат со посебни извици за да го привлечат вниманието на женките. Овие собирања во западна Европа се ограничени на 40 птици, но во Русија знаат да достигнат од 150 до 200 учесници.
NGC 559
Откривање
Телото е откриено на 9 ноември 1787 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 559 е од видот II2m. Видливиот сјај со голо око изнесува 9,5 m. NGC 559 има само една позната привидна димензија, која изнесува 7'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 29 м 31 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 63° 18' 6".
Други поделби
Проучување на NGC 559 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 16; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4035. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1240.
Трата (Горења Вас-Пољане)
Трата (се изговара [ˈTɾaːta]) е поранешно село во општина Горења Вас-Пољане, северозападна Словенија. Денес е дел од паланката Горења Вас. Тој е дел од традиционалниот регион Горна Крањска и сега е вклучен во Статистичкиот регион Горна Крањска.
Географија
Трата се наоѓа над десниот брег на реката Пољанска Сора југозападно од поранешното село Сестранска Вас. Селото Лајче на југоисток исто така беше дел од Трата, додека беше посебно село.
Име
Локално, Трата е позната како Трате (т.е. множина од името). Името Трата се среќава неколку пати во Словенија. Тоа е изведено од словенечката именка трата „мала ливада без дрвја“, кое пак е позајмено од средногорногерманскиот трат „ливада“.
Историја
Трата била припоена од паланката Горења Вас во 1953 година, завршувајќи го своето постоење како независна населба.
Црква
Парохиската црква во Горења Вас стои во Трата и е посветена на Свети Јован Крстител.
Значајни луѓе
Познати луѓе кои се родени или живееле во Трата вклучуваат:
Космос-1100
Космос-1100 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 23 мај 1979 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 9000 килограми. Космос-1100 бил воен сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 88,6 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 51,5°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 222 км, а најмалото на 193.
Дебреше
Дебреше — село во Општина Гостивар, во областа Горни Полог, во северозападниот дел на Македонија. Поради близината до градот Гостивар, се смета и за негово предградие.
Географија и местоположба
Селото Дебреше е сместено во подножјето на Шар Планина на допирот со низнискиот рамничарски дел на котлината Полог. Од градот Гостивар е оддалечено 4 километри во северозападен правец, и поради самата непосредна близина припаѓа на неговата рурбална зона. Надморската височина на која се расположени куќите се движи од 590 до 640 метри. Низ селото протекува малата Дебрешка Река, која спуштајќи се од Шар Планина токму во Дебреше навлегува во Полог. Дебреше претставува село од збиен тип и се дели на осум маала именувани според родовските презимиња кои ги основале и кои живееле во нив како што се: Грујоска, Буладиноска, Митреска, Чифлик и Радеска Маала во кои во минатото живееле исклучиво православни Македонци, а денес во поголем дел се населени од Албанци и три големи маала населени со муслиманско албанско население Менга, Курто и Муро Маало. Во поново време е забележливо тоа што доселените Албанци даваат нови имиња за маалата кои носат имиња на македонските родови, најчесто поврзани со Косово или Албанија како што е примерот со името Дреница Маало (именувано по истоимената област во Косово). Атарот на селото Дебреше зафаќа површина од 10,5 км2, од кои на обработливото земјиште расположено кон исток, север и југ отпаѓаат 544,6 хектари, шумите зафаќаат 188,3 хектари, а пасиштата расположени на запад на падините на Шар Планина зафаќаат 134,7 хектари. Нивите и ливадите се наоѓаат под селото на потезитеЧ Долно Ливаѓе, Папраѓе, Дебел Трн, Вртач, Алабачки пат, Џигерица, Пазарски пат, Градиште, Ограѓе, Каракашаец, додека лединитеи шумите се  наоѓаат над селото на падините на Шар Планина на пределите Чука, Ледиње, Сек, Пржал, Стрмол, Калуѓерица, Меѓу Кошари, Осој, Карамајнца, Ледина. Етнографски селото Дебреше припаѓа на областа Горни Полог, во предлот на селата во подгорието на Шар Планина што е видливо по градбата на старите селски најчесто двокатни куќи со плитар (непечна тула), како и говорот и обичаите на населението.
Историја
Дебреше спаѓа во редот на доста стари села во Полог и воопшто во Македонија. Во пишаните извори Дебреше за првпат се споменува помеѓу 1366 и 1371 година. Тогаш во Дебреше живеел попот Михајло, кој бил родум од соседното село Лешница. Во тоа време, во XIV век, Дебреше било значајно место, бидејќи во него се наоѓале неколку цркви, од кои сите подоцна биле урнати од Турците. Во белешка од XIX век во Дебреше се наведуваат 17 црквишта, а во друга се наведени 12, од кои најзначајни биле рушевините на црквите Св. Димитрија, Св. Богородица, Св. Троица, Св. Ѓорѓија, Вознесение и други, на чии денови на патроните празници жителите на селото одржувале собири и колеле жртви, а кај некои црквишта се вршело и осветување на вода (водокрст). Според народните преданија Дебреше некогаш било големо македонско село со 12 цкрви и манастири: Св. Атанасиј (под селото во нивите и ливадите), Св. Димитрија на влезот на Дебреше од правец на Гостивар (до скоро се познавале рушевини и остатоци од гробишта), Св. Никола во Муро Маало, Св. Богородица јужно од селото во правец на с. Здуње (возобновена во 1998), Св. Илија во Курто Маало, Св. Ѓорѓија возобновена во 1924 над селото, Св. Спас во месноста Јасики над селото, Св. Петка над селото од десната страна на Дебрешка Река, каде се познавале остатоци од гробови и манастирот Св. Јован кој се нааоѓал помеѓу Дебреше и заселокот Ропај. На границата на дебрешкиот атар во правец на Здуње во подножјето на Шар Планина се наоѓа варовничко возвишение наречено Градиште, за кое меѓу жителите постои предание дека некогаш „бил град“ недалеку од патот за Дебар, а во чија внатрешност течела река која избивала на Земјината површина кај селото  Чајле близу Гостивар.
Потекло и значење на името Дебрeше
Името на селото Дебреше е од македонско потекло, односно со потекло и значење од македонскиот, старословенскиот и другите словенските јазици. На старословенски јазик именката дебар (дьбръ) означува долина, котлина, што соодветствува со местоположбата и околината во која што се наоѓа селото Дебреше, во долина на допирот на подножјето на Шар Планина и рамнината на котлината Полог. Во Македонија постојат повеќе имиња на села, области, предели и други топоними кои се изведени од именката дебар како што се градот Дебар, областа, а воедно и котлина, етнографски предел и општина Дебрца во Охридско, Дебреште (Прилепско), Дебриште (Кавадаречко) (во постари записи и тетовското село Доброште се среќава како Дебреште), месноста Дебревник (Струмичко), со една заедничка одлика дека се наоѓаат во долини и котлини, односно подножја на планини каде започнува долинскиот или рамничарскиот дел на котлините. Исто така, македонскиот просветител, преродбеник и учител Јордан Хаџи-Константинов - Џинот во своите записи, патописи и објавени статии  во педесеттите години на XIX век, често го употребува зборот  дебрина, дебрини за долини и котлини. Оттаму може да се заклучи дека името (топонимот) дебар е образувано од физичкогеографски, односно орографски термини со значење долина, односно котлина.
Стопанство
Во основа Дебреше има полјоделска функција. Од полјоделските култури најзастапени се житата, односно пченицата, јачменот и пченката. Во голема мерка се одгледуваат и индустриски (фуражни) култури за сточна храна како што е детелината и луцерката, како и градинарски култури особено во полето близу до автопатот и Гостивар каде што се одгледуваат домати, пиперки, кромид, лук. Поради идеалните услови во подножјето на Шар Планина е застапено и овоштарството од кое највеќе се одгледуваат јаболка, круши, сливи, цреши, кајсии, вишни, ореви и костени. Во минатото, сè до изградбата на Мавровското Езеро многу се одгледувала и успевала виновата лоза. Поради богатите пасишта и ливади застапено е и сточарството, односно одгледувањето на крупен добиток како крави, волови, како и овци и кози, кои се претежено за сопствени потреби. Сточарството се развива под влијание на бројните доселеници од соседните повисоки планинскисела, додека староседелското население претежно се занимава со земјоделство (полјоделство). Поради големината на населбата и близината до градот Гостивар, во Дебреше работат повеќе фирми од други стопански дејности како што се продавници, големи ресторани за свадби, автосервиси, автолакери, вулканизери, производствени погони и стоваришта за градежни материјали, како и повеќе работилници.
Население
Дебреше претставува голема населба со постојан пораст на бројот на своето население, што се должи на поволната местоположба на допирот на две релјефни целини и непосредната близина до градот Гостивар и важните сообраќајни правци. Во 1900 година Дебреше имало 50 православни и 60 муслимански куќи со 300 Македонци, 365 Турци и 145 Албанци, во 1961 година Дебреше броело 1882 жители, од кои 375 Македонци, 1391 Албанец, 112 Турци, 1 Србин и само тројца жители останати, додека во 1994 година бројот на жители се зголемил дури на 4236 од кои 114 Македонци, 4115 Албанци, 1 Турчин, 1 Србин и 6 други.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Дебреше живееле 805 жители, од кои 365 Турци, 300 Македонци и 140 Албанци.
Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Дебреше имало 304 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија и 40 Македонци патријаршисти.
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 4.847 жители, од кои 93 Македонци, 4.739 Албанци, 2 Турци, 1 Бошњак и 12 други, и претставува една од најголемите населби во Горни Полог.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.859 жители, од кои 59 Македонци, 2.683 Албанци, 5 Турци, 1 Влав, 8 останати и 103 лица без податоци.
На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:
Родови
Во Дебреше живеат следните родови:
Според податоците од 1946 година, родови во селото се:
Православни Македонци
Турци
Турцизирани Албанци
Муслимански Албанци
Помуслиманети и поалбанчени Македонци
Избирачко место
На претседателските избори во 2019 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 4.553 гласачи.
Редовни настани
Во Дебреше секоја година се одржува прослава на Василица (14.01.), кога православни жители Македонци од селото или од Гостивар со потекло од Дебреше, составуваат групи (тајфи) кои одат по куќите на дебрешани или иселениците во Гостивар, пеејќи ги познатите василичарски песни и собираат прилози во храна, пијалаци и парични средства со кои подоцна се подготвува василичарска вечера (трпеза). Исто така во Дебреше традиционално се одржува прослава на Водици (19.01. Богојавление-Водокрст) во дворот на црквата со кумство кое секоја година преминува кај некое од семејствата кои живеат во селото или се иселени во Гостивар. Секоја година се одржуваат и прославни на верските празници Велигден и Успение на Пресвета Богородица (28.08) во истоимената црква, кога се одржува и мал панаѓур со наддавање и продажба на ракотворби.
Иселеништво
Родови кои изумреле во Дебреше се Трпевци и Драгановци, кои биле старинци, додека целосно иселени се Спасевци и Тодоровци (во с. Зубовце), а од муслиманите Арифови во Гостивар и Грк во с. Чегране. Од останатите македонски родови најмногу се забележани иселеници во градот Гостивар, особено засилено по Втората светска па сѐ до денес, а исто така и во Тетово, Скопје, Романија, Србија (во градовите Белград, Смедерево, Свилајнац). Од албанските и муслиманските родови се забележни иселеници исто така во Гостивар, како и во Турција,а во поново време сѐ почесто и во Швајцарија, Германија, Австрија, Словенија, а во помала мерка и во САД, Хрватска и други држави во Западна Европа.
NGC 7525/1
NGC 7525/1 — елиптична галаксија во соѕвездието Пегаз, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 3 ноември 1864 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7525/1 е од видот E0. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 7525/1 има привидни димензии од 0,6' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 23 ч 13 м 40,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +14° 1' 17"".
Други поделби
Проучување на NGC 7525/1 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 70731. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 214; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1167. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 313.
Скопско Ехо
„Скопско Ехо“ е првиот бесплатен неделен весник во Македонија. Весникот излегува секој четврток и бесплатно се дели на целата територија на Скопје. Издавач на весникот е фирмата „Мармакс степ“ ДООЕЛ Скопје, со седиште на ул. „Коста Новаковиќ“ бр. 14/16 во Скопје, чиј управител е Јовица Тасевски. Седиштето на редакцијата на весникот се наоѓа во Скопје, на „Кеј 13 Ноември“, ГТЦ, локал 24 а главен уредник на весникот Антонио Спасев. Покрај него, редакцијата на весникот ја сочинуваат и новинарот Бранко Ѓорѓевски и техничкиот уредник Антон Власов. Првиот број на неделникот се појавил на 26 октомври 2016 година, во тираж од 12.000 примероци. Неделникот обработува теми поврзани со Скопје. Во состав на „Скопско Ехо“ излегуваат и два подлистока: „Подобро Здравје“ и „Авто Берза“. Со текот на времето, тиражот на весникот дотигнал 25.000 примероци, а подоцна и 35.000 печатени примероци, со што бил убедливо најтиражниот весник во Македонија. За време на локалните избори во 2017 година, тиражот на неделникот изнесувал дури 45.000, додека јубилејниот 50. број излегол во тираж од 50.000 примероци.
Биџова Маала
Биџова Маала (Πιπεριές, Пипериес или Πιπεριά, Пиперија; до 1926 г. Μπίτζιο Μαχαλά, Биѕјо Махала ) — село во Воденско, Егејска Македонија, денес во општината Меглен на Постолскиот округ во областа Централна Македонија, Грција. Населението брои 558 жители (2011). Сè до 1920-тите било населено со Турци-Јуруци.
Географија
Биџова Маала е сместена во средишниот дел на котлината Меглен (Моглена), 3 км западно од С’ботско.
Во Отоманското Царство
Ова е релативно нова населба, подигната од турски сточари од народноста Јуруци. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Биџо Махалеси (Bidjo Mahalessi) било село во Воденската каза со 30 куќи на 108 жители муслимани.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. во Биџо Махале живееле 700 Турци.
Во Грција
По Балканските војни во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Истата 1913 г. селото броело 1.201 жител (или 946), кои во 1920 г. спаднале на 797. Во 1920-тите населението е иселено во Турција по сила на Лозанскиот договор, а на негово место властите довеле грчки колонисти од Пропонтида, главно од селата Гоња (Гонија), Армутли, Генџе, Скамнија, Триглија (Зејтинбаг), Ајвали (Ајвалак), Бурса, Смирна (Измир), Катрли, Сафрамполи, Адампазар (Адапазар), Артаки (Ердек), Панормо (Бандрма), Амасија, Вајвури, Вајзири, Кесарија (Кајсери), Ванири, Караитини, Ортаќој, Пуеси, Сариќој, Севастија (Сивас) и Трапезунд (Трабзон). Во истиот период се населиле и 12 македонски семејства од Пожарско. Доселениците изградиле црква во периодот од 1953 до 1965 г. во која чуваат чудотворна икона на Богородица од XII век, досена од Панормо.
Во 1926 г. селото е преименувано во Пипериес. Според пописот од 1928 г. селото имало 579 лица од дојденски семејства 134, и ги испушта македонските. Меѓутоа, според Тодор Симовски во 1928 г. Биџова Маала имала 427 жители, од кои 389 дојденци и 38 Македонци. Во 1940 г. селото имало 631 жител, од кои 90 биле Македонци.
Селото настрадало во Втората светска и Граѓанската војна. Неколку семејства и поединци од Македонците пребегале во Р. Македонија, а извесен број доселенички семејства се засолниле на други побезбедни места. Така, во 1951 г. бројот на жители се намалил на 390, а подоцна почнал да се опорава.
Во 1991 г. е забележано дека во Биџова Маала имала 542 жители, од кои 14 македонски семејства, 22 доселенички од Понд, а останатите од Мала Азија. Оние од Понд зборувале грчки, додека останатите дојденци од Мала Азија зборувале турски како мајчин, иако веќе биле во силна јазична асимилација.
Според истражување од 1993 г. селото мешано „словенојазично-дојденско“, во кое македонскиот и понтскиот грчки се зачувани на средно ниво, а турскиот на ниско.
Стопанство
Главни производи на селото се индустриската пиперка, свилена буба, житото и друго. Мошне развиени се овоштарството и лозарството, а делумно и сточарството.
Александар Станоев
Александар Станоев (1881, Неготино - 1907, Виена) — македонски револуционер од Илинденскиот период и член на ЦК на ВМРО.
Животопис
Александар Станоев е роден во Неготино, во 1881 година. Неговата родна куќа се наоѓала во строгиот центар на Неготино, наспроти денешната општинска зграда. За време на Тиквешкото востание од 1913 година, куќата била запалена. Исто така, во знак на одмазда за востанието, во 1913 година, српската окупациска власт ги стрелала Ѓорѓи Станоев (братот на Александар), заедно со сопругата и три машки деца, таткото Станоја и чиракот во нивната семеен дуќан.
Револуцинерна дејност
На Рилскиот конгрес, одржан во 1905 година, Станоев бил избран за член на Централниот комитет на ВМРО. Поради неговата посветеност на борбата за слобода на Македонија, тој уживал голема почит не само во редовите на ВМРО, туку и кај населението. Во 1907 година, во долното маало во Неготино, додека престојувал на еден состанок во куќата на клисарот Ифтим, Станоев бил опколен од турската војска. Станоев се обидел да побегне, прескокнувајќи неколку високи ѕидови, но кога видел дека ќе падне во рацете на аскерот, тој си пукал во главата. Умрел во една болница во Виена, во 1907 година, како последица на раните кои си нанесол.
Обележја
По бугарската окупација на Македонија во 1941 година, единственото училиште што постоело во Неготино го добило името според Станоев, но веќе во 1945 година тоа било преименувано во "Страшо Пинџур". Оттогаш, името на Станоев било заборавено од официјалната македонска историографија, а исто така, не било поставено никакво обележје во чест на неговата дејност.
Етнологија
Етнологија (или народознание) — наука што ги проучува настанокот и развитокот на народите и нивната вкупна материјална и духовна култура. Зборот етнологија за првпат се спомнува во 1787 година, а зборот етнографија потекнува од 1810 година. Овие два изрази имале прилично различни значења од оние кои денес им се придаваат. Исто така, треба да се напомне дека на појавата на етнолошката мисла и претходи настанувањето на специфичните терминологии. Доколку се проследи историјата на сознанието за човекот, од гледиштето кое нè интересира, може да се забележи дека првичните интересирања биле кон егзотичните, архаични (или како што тогаш ги нарекувале, примитивни) општества.
Ана (кована пара)
Ана — кована пара за колекционерски цели издадена од страна на Народната банка на Република Македонија во 2015 година.
Лице
На лицето од парата е прикажан ангел наведнат над дете во моментот на крштевањето. Претставени се обоени, златни ѕвезди околу ангелот и три свеќи околу детето. Во средишниот дел на лицето на монетата е прикажан грбот на Република Македонија. На десната страна, по должината на периметарот, се прикажни натписите: „Република Македонија“ и „100 денари“ на македонски јазик, како и годината на издавање „2015“.
Опачина
На опачината од парата, во средишниот дел од монетата е претставен ликот на Света Ана Кашинска, руска кнегиња канонизирана во 1650 година. Во долниот дел на кованата пара е прикажана црквата на старите верници на Света Ана Кашинска во селото Раменски, Русија. На десната страна се прикажани лисја и плодови од оскоруша, симбол на името на Ана. На левата страна е вметнат кристал „сваровски“, кој наликува на рубин, среќниот камен на Ана. На десната страна е напишано името „Ана“ (на македонски и на руски јазик), а на левата страна се прикажни натписите: „Ден на Ангел“ (на македонски) и ознаката „Аg 925“.
IC 1626/1
IC 1626/1 — галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 7 мај 1904 година од страна на Ројал Харвуд Фрост.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 18 м 56,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +12° 26' 43". Положбениот агол на објектот е во износ од 60°.
Други поделби
Проучување на IC 1626/1 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 213972.
1334
1334 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1334 година од новата ера, 334. од вториот милениум, 34. од XIV век и петта од 1330-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6842 и 6843 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6084 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5094 и 5095 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2087.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1334 година се протега во 3970 и 3971, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4030 и 4031 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1877. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 734 и 735 исламска година.
Агенција за санација на банка
Агенцијата за санација на банка била специјализирана државна институција, основана во рамките на процесот на санација на банкарскиот систем на Македонија.
Историјат
Агенцијата била формирана во 1994 година од страна на Владата на Македонија, при што почетниот капитал бил обезбеден од државниот буџет. Основната функција на Агенцијата за санација била да ги преземе и да управува со лошите кредити што биле претходно отстранети од билансите на македонските банки.
Органи на управување со Агенцијата биле:
Управниот одбор бил задолжен за донесување на финансискиот план, статутот, годишната пресметка, извештајот за работењето и сл., додека директорот ја организирал работата на Агенцијата. Надзор над работењето на Агенцијата вршеле Владата и Собранието, кои ги усвојувале финансискиот план и годишната пресметка. Прв директор на Агенцијата бил Панче Манчевски.
Во 2001 година, името на Агенцијата било променето во „Агенција на Република Македонија за управување со средства“, чија основна функција била да управува со имотот (уделите) на државата во приватизираните претпријатија. Во 2003 година, Агенцијата престанала со работа.
Активности
Агенцијата за санација на банка ги презела лошите (ненаплатливи) побарувања од банките кон 300 трговски друштва и јавни претпријатија. Притоа, нејзиното портфолио се состоело од два вида побарувања, и тоа:
Бидејќи најголем дел од лошите кредити биле концентрирани во Стопанска банка АД Скопје, во 1995 година, Агенцијата издала обврзница за санација и реконструкција на банката. Обврзницата имала рок на достасување од 15 години, гласела на доносител и била со месечна исплата на каматата, а годишна исплата на главницата.
Форми за наплата на побарувањата
За наплата на лошите кредити што биле преземени од банките, Агенцијата ги извршувала следниве активности:
Остри Врв
Остри Врв — планински врв на планината Караџица, на планинскиот масив Мокра во средишниот дел на Република Македонија, со следниве географски координати: 41o 45 ' 46  северна географска широчина, 21o 20 ' 27  источна географска должина. Неговата надморска височина изнесува 2.263 метри. Се наоѓа на средишниот дел на билото на планината Караџица, непосредно јужно над долината и селото Патишка Река, од каде води обележана планинарска патека за искачување. Врвот претставува многу висок и стрмен карпест отсек на гребен со ситен издробен камењар (сипар) над самата долина на север, додека кон југ неговата падина е тревната и се спушта на главното планинско било на Караџица. Со својот зашилен остар изглед Остри Врв преовладува и доминира прикажувајќи величествена („алпска“) глетка уште од далеку при самиот влез во длабоката долина на Патишка Река. Извонредно големата стрмнина и зашилениот остар изглед се најверојатно причината за неговото именување како Остри Врв. Непосредно на исток од него, на спротивната падина на долот се издигнува врвот Убава со двета Салаковски Езера од каде исто така може да се пристапи до Остри Врв.
NGC 5109
NGC 5109 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5109 се споменува и како NGC 5113, UGC 8393, MCG 10-19-61, CGCG 294-32, IRAS 13189+5754.
Откривање
Објектот е откриен на 24 април 1789 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5109 е од видот Sbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,6 m/лм2. NGC 5109 има привидни димензии од 1,7' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 20 м 52,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +57° 38' 32"". Положбениот агол на објектот е во износ од 153°.
Други поделби
Проучување на NGC 5109 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 46589. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 48; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3856. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 675.
Народна волја
„Народна волја“ — македонски весник за теорија, историја, култура и уметност. До скоро време, „Народна волја“ беше единствениот македонски весник во Пиринскиот дел на Македонија, и воопшто, во Република Бугарија.
Весникот излегува еднаш месечно и се печати двојазично, на македонски и бугарски јазик.
Историја на весникот
Првиот број на „Народна волја“ излегува на 1 октомври 1980 год. во Сиднеј, Австралија. Како негови основачи се јавуваат повеќемина македонски емигранти, претежно од Пиринскиот дел на Македонија: Александар Христов, Крсто Енчев, Ангел Вретовски, Георги Чочков, Митре Мојсовски и други. Името „Народна волја“ е земено во спомен на истоимениот весник, издаван во почетокот на 20 век од Јане Сандански и неговите приврзаници - санданистите.
За прв главен уредник на новата „Народна волја“ е избран Александар Христов (1929 - 2005). Поради неговото враќање во Лондон, заедно со него се сели и седиштето на редакцијата, па долги години потоа весникот излегува во Англија.
Во 1989 година во Република Бугарија паѓа тоталитарниот режим на комунистичкиот диктатор Тодор Живков со што се создадени неопходните услови за понатамошна демократизација на бугарското општество. Кај пиринските Македонци се раѓа надеж за подобрување на нивната положба, и така паѓа решение весникот да се пресели во родниот крај на неговите основачи. Во април 1992 година во Благоевград излезе првиот број во новото седиште, сега и со новата редакција, чиј главен уредник е Георги Христов, брат на Александар Христов. Оттогаш весникот излегува непрекинато до ден денешен.
„Народна волја“ и бугарската држава
Иако регистриран според важечките бугарски закони, во првите години на излегувањето во Благоевград весникот се соочува со бројни проблеми. Така, без некакво образложување, Бугарската пошта одбива да потпише договор за дистрибуција низ земјата, а бугарските служби за безбедност преземаат разновидни мерки за да го попречат излегувањето на весникот. Таквите мерки, меѓу другото, се изразени и преку притисоци кон членовите на редакцијата или распространувачите на весници кои се осмелуваат да го продаваат весникот. Врв на сето тоа се неколкуте полициски акции, чиј резултат е запленување на одделни текстови, па и конфискување на целиот тираж на весникот.