cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Права на природата во Еквадор
Правата на природата на Еквадор ги отелотворуваат домородните принципи на сумак кавсај, давајќи му на Пачамама уставни права да ја заштити и обнови својата животна средина.
Историја и контекст
Еквадор во најголем дел своите приходи ги добива од искористувањето на неговите природни ресурси. Најголемиот извоз на земјата, суровата нафта, претставува 29% од БДП на Еквадор, со вкупна вредност од 5,63 милијарди долари. Ова предизвикало земјата да страда од огромно уништување на шумите во Амазон, контаминирана вода и широко распространета болест.
Еквадор е дом на најмалку осум племиња на домородните народи, од кои повеќето живеат во Амазон, кои страдаат од негативните еколошки последици од екстракцијата на нафта. По неколку години влошување на економските и еколошките услови, вниманието го привлекло нивните бунтови од различни домородни заедници, бидејќи започнале да добиваат помала поддршка од државата, додека истовремено нивната земја сè повеќе навлегувала во составот на нафтените компании. Откако историски биле исклучени од политичкиот процес, домородните групи, особено загрижени за влошувањето на еколошкото уништување на бизнисот за екстракција и глобалните климатски промени, започнале социјални движења насочени кон создавање нов пристап кон развојот со цел да ја заштити животната средина и ќе ги усогласи нејзините односи со луѓето. КОНЕЈ (Национална конфедерација на домородните националности на Еквадор), најголемата федерација на домородните движења фокусирани на социјалната правда, започнала да лобира за нов устав кој ќе вклучува признавање на домородните групи на нацијата, нивниот јазик, култура, историја и права на земјиштето, и инхерентно нивните концепти на сумак касај и Пачамама (македонски „Мајка природа“).
Економијата, заснована на извозот на суровини во земјата, главно нафта, исто така предизвикувала хаос врз животната средина на нацијата, област со вредна биолошка и културна разновидност. Глобалната економска криза од 2008 година ги открила ранливостите на екстрактивната економија и довела до период на политички превирања во земјата што ја направило очигледна потребата од нова поинклузивна влада која ќе ја отелотвори пост-нафтената, постнеолиберална развојна парадигма. Кон крајот на 2006 година, изборот на левичарот Рафаел Кореја, кој се кандидирал на антинеолиберална платформа, го покажало појавувањето на нов политички период за Еквадор.
Sumak kawsay / Buen vivir
Buen vivir („добро живеење“) се појавило како одговор на традиционалните стратегии за развој и нивните негативни еколошки, социјални или економски ефекти. Sumak kawsay, кое во превод значи „исполнет живот“, означува живеење во хармонија со другите луѓе и природата. Buen Vivir добила нова популарност, раширувајќи се низ делови од Јужна Америка и се развила како мултикултурен концепт. Уставот го опишува Буен Вивир како збир на права, од кои едно се правата на природата. Во согласност со тврдењето на овие права, Буен Вивир го менува односот меѓу природата и луѓето на побио-плуралистички поглед, елиминирајќи ја одвојувањето помеѓу природата и општеството.
Во заедниците кои живеат на Андите во Латинска Америка развојот се изразува преку поимот сумак касај, кечуанскиот збор за „буен вивир“, предложен е како алтернативна концепција за развој и истиот е инкорпориран во уставите на Еквадор. Тоа конотира хармоничен колективен развој што ја замислува поединецот во контекст на социјалните и културните заедници и неговата или нејзината природна средина. Вкоренет во домородниот систем на верувања на кечуаните, концептот ги вклучува западните критики на доминантните развојни модели за да понуди алтернативна парадигма заснована на хармонија меѓу човечките суштества вклучувајќи ја и природната средина.
Идеја
Правата на природата не претставуваат нов концепт. Кристофер Стоун е широко заслужен за создавањето на неговото прво напишано дело. Во неговата позната книга „Дрвата треба да стојат?, Стоун го претставува случајот за доделување правен субјективитет и права на животната средина. Како што објаснил Стоун, природниот објект „ќе има законски признаена вредност и достоинство сама по себе, а не само да служи како средство за да имаме корист „ние“. Тој исто така во неговото дело посочува дека исто како што „потоците и шумите“ немаат моќ да зборуваат сами за себе, ниту корпорациите, ниту државите, доенчињата, општините и универзитетите. „За нив зборуваат адвокатите, како што вообичаено го прават обичниот граѓанин со правни проблеми.
Активистот за животна средина и претседател на Уставното собрание, Алберто Акоста го објавил делото „Природата како субјект на правата“ што најпрвин го привлекло вниманието на идејата кај јавноста и владата. Акоста ги прогласил правата на природата како концепт на историски прогресивизам. Тој го споредил ова со времето кога жените не се сметале за субјекти додека тие всушност не станале субјекти на правата - така што природата не изгледа опипливо во тоа да има статус на права додека концептот не се издигне и реализира. Предметот на правата е целосно неразбирлив, освен доколку концептот не се стави во перспектива и всушност не стане тема што може да се расправа, да се согласи или едноставно да се зборува.
Изготвување
Претседателот Рафаел Кореја го вклучил повикот за уставно собрание во неговата кампања во 2006 година. На 15 април 2007 година, повеќе од 80% од Еквадорците гласале за свикување на ново собрание, во голема мера благодарение на поддршката на домородните заедници. Домородните групи со години вршеле притисок за нов, поинклузивен устав и затоа биле активно вклучени во процесот на изработка. Алберто Акоста, избраниот претседател на Собранието, ветил дека ќе го направи собранието поинклузивно и ќе ги вклучи грижите на домородното население во уставот. На крајот, неколку домородни претставници биле избрани во собранието. За да се создаде устав заснован на принципите на Буен Вивир, Уставното собрание, со совет на Алијансата Пачамама, побарало помош од Фондот за правна одбрана на животната средина на Заедницата (CELDF) за да подготви јазик за новите одредби од уставот со детали за правата на природата. Поточно, од американските адвокати Мари Маргил (соработник) и Томас Линзи (извршен директор) било побарано да го искористат своето искуство за да им помогнат на еквадорските еколошки групи да ги подготват амандманите. Домородните групи исто така одиграле значајна улога во процесот на изготвување. Fundación Pachamama, во соработка со лидерите во CONAIE, се состанале со членовите на собранието за да ги претстават своите идеи за уставот и да добијат поддршка. За да се информира и да се добие поддршка од јавноста, започнала и национална медиумска кампања во која биле детализирани начелата на новиот устав и правата на природата.
Во следниот период биле одржани повеќе тркалезни маси со цел да се разговара за можноста за додавање на правата на природата во Уставот. Важен аргумент би бил тој на согласност наспроти консултација. Домородните заедници и некои членови на Уставното собрание се залагале за право на согласност, што значи дека тие сакале јасно право да се спротивстават или одобруваат развојни проекти, додека владата се спротивставила на промовирањето само консултации. Како заклучок, владиниот став преовладал и членот 408 потврдува дека сите природни ресурси се сопственост на државата. Државата може да одлучи да ги искористи сите природни ресурси за кои признава дека се од национално значење, единствено се додека ги консултира засегнатите заедници, без да има никаква обврска за договор.
Членовите на собранието Гилем Умберто и Ортиз Алфредо се бореле за создавање на Народен правобранител за Пачамама. Според тоа, требало да биде заменет министерот за животна средина, кој се сметал за неадекватен, и кој ќе дејствува како законски чувар на правата на природата. На крајот, Народниот правобранител на природата не бил додаден во новиот устав.
Како што било претходно споменато, домородните групи, особено четворицата членови на Пачакутик во рамките на Уставното собрание, се залагале за правосудните права на начинот на живеење на нивните заедници. Помалку искрен став би бил она што го илустрирал Рафаел Естевес, член на популистичката десница. Тој изјавил дека е многу познато дека тие први ќе и дадат на природата нејзините законски права во рамките на нивниот устав, а самиот факт на тоа ги натерало некои членови да се согласат со неговото донесување.
Донесување на устав
На 10 април 2008 година, со 91 гласови од 130, Уставното собрание го одобрил членот 10 за вклучување во новиот устав. На 7 јуни, јазикот на членовите 71 до 74, со кои се составуваат правата на природата, биле презентирани и дебатирани, пред да добијат одобрение за вклучување во уставот.
На 28 септември 2008 година бил одржан задолжителен референдум за гласање за новиот устав, каде усвојувањето на уставот било одобрено од 65% од гласачите.
Прва глава: Принципи за спроведување на правата
член 10. Лицата, заедниците, народите, нациите и заедниците се носители на правата и ќе ги уживаат правата што им се загарантирани во Уставот и во меѓународните инструменти. Природата е предмет на оние права кои Уставот и ги признава.
Седмо поглавје: Права на природата
член 71. Природата, или Шачамама, каде што животот се репродуцира и настанува, има право на интегрално почитување за нејзиното постоење и за одржување и регенерација на нејзините животни циклуси, структура, функции и еволутивни процеси. Сите лица, заедници, народи и нации можат да ги повикаат јавните власти да ги спроведуваат правата на природата. За спроведување и толкување на овие права, ќе се почитуваат начелата наведени во Уставот, како што е соодветно. Државата ги поттикнува физичките и правните лица и заедниците да ја заштитат природата и да промовираат почитување на сите елементи што го сочинуваат екосистемот.
член 72. Природата има право да се обнови. Оваа реставрација е настрана од обврската на државата и физичките или правните лица да обесштетат поединци и заедници кои зависат од засегнатите природни системи. Во случаите на сериозно или трајно влијание врз животната средина, вклучително и оние предизвикани од експлоатација на необновливи природни ресурси, државата ќе воспостави најефикасни механизми за постигнување на обновувањето и ќе донесе соодветни мерки за елиминирање или ублажување на штетните еколошки последици.
Филозофија
Еквадорската кодификација на правата на природата е значајна бидејќи претставува прв случај кога овој концепт е евоциран на национално ниво. Статиите поставуваат систем заснован на права кој ја препознава Природата, или Пачамама, како ентитет што носи право што има вредност сам по себе, освен од човечка употреба. Ова се разликува од традиционалните системи кои ја гледаат природата како сопственост, давајќи им на сопствениците на земјиштето право да ги оштетат или уништат екосистемите кои зависат од нивната земја. Пристапот заснован на права наведен во Правата на природата се проширува на претходните закони за регулирање и зачувување со тоа што признава дека природата има основни и неотуѓиви права како вреден ентитет сама по себе. Системот, исто така, доделува одговорност за штета на животната средина и ја смета владата одговорна за надоместување на каква било штета. Дополнително, доколку се прекршат правата на екосистемот, тоа им дава овластување на луѓето да поднесуваат петиција во име на екосистемот за да се осигураат дека неговите интереси не се поткопуваат на интересите на поединци или корпорации.
Вклучувањето на правата на природата, исто така, го прави уставот подемократски и инклузивен, бидејќи ја одразува идејата на домородните за природата како мајка која мора да се почитува и слави. Ова е првиот устав кој ги инкорпорира домородните концепти на сумак касај и Пачамама, како и ја призна плуриналноста на Еквадор. Ова има широко значење за признавањето на домородните групи и нивното право да ја зачуваат својата земја и култура. Комбинацијата на човековите права со правата на природата ќе овозможи поефикасна заштита на домородните заедници.
Правата на природата дополнително се инкорпорирани во ажурираниот Национален план за добар живот, во кој се наведува гарантирањето на правата на природата и промовирањето здрава и одржлива животна средина како една од неговите дванаесет цели. Политиките под целта вклучуваат цели за зачувување и управување со биолошката разновидност, диверзификација на националната енергетска матрица со обновливи извори, спречување, контрола и ублажување на штетите на животната средина, промовирање на адаптација и ублажување на климатските промени и инкорпорирање на еколошки пристап во сите јавни политики.
Од антропоцентричен до екоцентричен
Законите за животната средина кои постојат во антропоценот се насочени кон предноста на човечката раса. Правилата за заштита на животната средина се поставени за здравјето и благосостојбата на човештвото. Природата се гледа како сопственост на луѓето.
Антропоценот е наменет за луѓето од привилегии. Низ историјата евидентно е дека власта и моќните луѓе специфицирале другост. „Како жените, хомосексуалците и небелците, природата е „друга“ од луѓето преку привилегирачки закон и права кои прават разлика помеѓу субјект и објект“.
Еквадор презел акција кон устав под екоцентрично влијание, давајќи ѝ на природата законски, уставни права. Ова значи дека Еквадор ја препознал природата, или Пахамама, како способен и заслужен ентитет што носи право што е еднаков на луѓето. Правата на природата, исто така, го трансформираат односот помеѓу природата и луѓето, тврдејќи дека природата не е само објект. Со ставање на екосистемите на еднаква основа со луѓето, се отфрла сфаќањето за луѓето како господари или како одвоени од природата. Наместо тоа, овој систем ја слави природата и признава дека луѓето се дел од неа. Многумина сметаат дека ова е дел од прогресивизмот и го поврзале со други примери на прогресија како што се хомосексуалните права и правата на жените.
Правни ефекти
Правата на природата се применети на неколку правни спорови и разгледани во владините развојни иницијативи.
Вилер в. Директор на Прокурадурија Генерал Дел Естадо де Лоја бил првиот случај во историјата кој ги оправдал правата на природата. Тужбата била поднесена против локалната власт во близина на Рио Вилкабамба во март 2011 година, која била одговорна за проектот за проширување на патот што фрлал отпад во реката, стеснувајќи ја нејзината ширина и со тоа двојно била зголемена брзината за возење. Проектот исто така бил направен без да се заврши оцена на влијанието врз животната средина или согласност од локалните жители. Случајот го поднеле двајца жители, а како причина го навеле прекршувањето на правата на природата, а не на имотните права за штетата направена на реката. Случајот бил важен затоа што судот изјавил дека правата на природата ќе преовладуваат над другите уставни права доколку се меѓусебно во судир, што претставува важен преседан. Постапката исто така потврдила дека товарот на докажување да покаже дека нема штета е на обвинетиот. Иако на тужителите им била доделена победа пред судот, спроведувањето на пресудата недостига, бидејќи локалната власт бавно ги исполнува наложените репарации.
Во март 2011 година, веднаш по пресудата за случајот Вилер, владата на Еквадор поднела случај против илегалните операции за ископување злато во северен Еквадор, во оддалечените области Сан Лоренцо и Елој Алфаро. Правата на природата биле прекршени со рударските операции, за кои се тврдело дека ги загадуваат блиските реки. Овој случај се разликува од претходниот по тоа што владата се занимавала со кршењето на правата на природата. Случајот и одлуката била брзо спроведена, бидејќи била наредена и спроведена воена операција за уништување на машините што се користеле за нелегално рударство.
Во 2021 година, во значајна одлука, уставниот суд на Еквадор одлучил дека дозволите за ископување на планови за ископ на бакар и злато во заштитената облачна шума во Лос Седрос, ќе му наштетат на биолошката разновидност и ќе ги нарушат правата на природата и ќе бидат неуставни.
Пофалби
Усвојувањето на правата на природата од страна на Еквадор наишло на меѓународни пофалби од многу земји кои го гледаат ова како револуционерен начин да се конципира животната средина и начин Еквадор да се движи подалеку од екстрактивната економија од своето минато. Иницијативи за усвојување на концептот на екосистемски права биле преземени или се преземаат во различни делови на светот, вклучувајќи ги Боливија, Турција, Непал и различни општини во САД. Во 2010 година, Боливија го усвоила Законот за правата на Мајката Земја за да ги признае правата на природата на национално ниво. Колумбискиот Уставен и Врховниот суд ги признале правата за реката Атрато и екосистемот Амазон во 2016 и 2018 година, соодветно.
Критики
Критиките на правата на природата генерално се фокусирале на механизмите за спроведување на одредбата. Една од критиките е дека иако уставот воспоставува посилни регулативи за животната средина, тој исто така и дава моќ на државата да ги ублажи овие прописи доколку се утврди дека се во национален интерес. Затоа, голем дел од спроведувањето на правата на екосистемот зависи од волјата на владата или активното граѓанство. Домородните групи, исто така, изразиле незадоволство што уставот не им дава право на вето на локалните заедници врз проектите што ја засегаат нивната земја. Амандманите бараат само консултација со проектите, наместо согласност од околните заедници, што може да ја поткопа нивната способност да ги поддржуваат правата на природата. Исто така, постои загриженост дека правата на природата би можеле негативно да влијаат на странските директни инвестиции бидејќи компаниите нема да сакаат да се придржуваат до построгите регулативи. Од друга страна, луѓето се скептични кон администрацијата на Кореја дека сè уште одобрува проекти на странски компании за екстракција кои ги прекршуваат правата на природата. Овој скептицизам доаѓа од историјата на корупцијата во еквадорската влада. Како и фактите дека Кореја ги затвора сите еколошки групи кои се залагаат за правата на природата, како што е Accion Ecologica (AE), како и Советот за развој на домородните националности и народи на Еквадор (CODENPE).
Постојат многу критики за самиот текст на Правата на природата, конкретно за нивната содржина и структура. Некои ја расправаат контроверзноста или судирот на написите и недостатокот на хиерархија меѓу нив. Не постои јасно разбирање дали уставните права на човекот или уставните права на природата имаат поголема моќ. Друга работа би била нејасноста на текстот што остава многу важни фактори без конкретна дефиниција. Еквадор не ги дефинира „la naturaleza“ или „Pachamama“, со што не е јасен обемот на вклучените групи. Останува да се постави прашање и кому му е дадена судска моќ да ја застапува природата и кој ќе ги спроведува тие права. По истата линија, степенот на заштита или санација е неодреден.
Бугенвил
Бугенвил, официјално Автономен регион Бугенвил е автономен регион во Папуа Нова Гвинеја. Најголеми острови во регионот се Бугенвил и Бука. Населението на регионот изнесува 249,358 (попис 2011).
Островот Бугенвил географски спаѓа во архипелагот на Соломонските Острови.
Пријатели на Земјата
International Friends of the Earth (FoEI) е меѓународна мрежа на еколошки организации во 73 земји. Организацијата била основана во 1969 година во Сан Франциско од Дејвид Брауер, Доналд Ајткен и Гери Соси по разделбата на Брауер со клубот Сиера поради позитивниот пристап на вториот кон нуклеарната енергија. Основачката донација од 500.000 долари (во 2019 година) беше обезбедена од Роберт Орвил Андерсон, сопственик на нафтената компанија Атлантик Ричфилд. Таа станала меѓународна мрежа на организации во 1971 година со состанок на претставници од четири земји: САД, Шведска, ОК и Франција.
FoEI моментално има секретаријат (со седиште во Амстердам, Холандија) кој обезбедува поддршка за мрежата и нејзините големи кампањи. Извршниот комитет на избраните претставници од националните групи ја утврдува политиката и ја надгледува работата на секретаријатот. Во 2016 година, уругвајската активистка Карин Нансен беше избрана за претседател на организацијата.
Цели на кампањата
Friends of the Earth (International) е меѓународна организација со членови распространети низ целиот свет. Нејзините програми за застапување се фокусираат на еколошките прашања, нагласувајќи ги нивните социјални и политички контексти, како и човековите права. Меѓународното крило на Пријатели на Земјата е со седиште во Амстердам, Холандија, поради даночни причини.
Според нејзината веб-страница, тековните приоритети на кампањата на Пријателите на Земјата на меѓународно ниво се: економска правда и отпор кон неолиберализмот; шумите и биодиверзитет; суверенитет на храната; и климатската правда и енергија. Приоритетите на кампањата на FOEI се поставени на нејзиниот генерален состанок секои две години. Дополнително, FOEI, исто така, планира кампањи на други полиња, како што е опустинувањето; Антарктикот; поморска, рударска и екстрактивната индустрија; и нуклеарната енергија. Во 2016 година, FOEI, исто така, водеше кампања за потрошувачка и интензивно производство на месо (Meat Atlas).
FOEI тврди дека била успешна бидејќи елиминирала милијарди субвенции од даночните обврзници за корпоративните загадувачи, ја реформирала Светската банка за да одговори на грижите за животната средина и човековите права, ја поттикнала дебатата за глобалното затоплување за да ги притисне САД да се обиде да го донесе најдоброто можно законодавство, запреле повеќе од 150 деструктивни брани и проекти за вода ширум светот, ги притиснаа и освоија значајните регулативи за рудници и танкери за нафта и го забранија меѓународното ловење на китовите. Нејзините критичари тврдат дека организацијата се обидува само да привлече медиумско внимание (како со објавувањето на песната „Love Song to the Earth“), но не останува со локалното население за всушност да решава комплицирани проблеми и дека го спречува развојот во земјите во развој. Исто така, беше критикувана нејзината политика на прифаќање високи нивоа на финансирање од компании и добротворни организации поврзани со нафта и гас.
Структура на мрежата
Организацијата-членка во одредена земја може да се именува себеси Пријатели на Земјата или еквивалентна преведена фраза на националниот јазик, на пр., Пријатели на Земјата (САД), Пријатели на Земјата (EWNI) (Англија Велс и Северна Ирска), Амигос де ла Тиера (Шпанија и Аргентина). Сепак, приближно половина од групите членки работат под свои имиња, понекогаш како одраз на независно потекло и последователно пристапување кон мрежата, како што се Про Натура (Швајцарија), Корејската федерација за еколошко движење, Акција за правата на животната средина (ФОЕ Нигерија) и ВАЛХИ (ФОЕ Индонезија).
International Friends of the Earth (FoEI) е поддржана од секретаријат со седиште во Амстердам и извршен комитет познат како ExCom. ExCom се избира од сите групи членки на генерален состанок што се одржува на секои две години, а ExCom е тој што го вработува секретаријатот. На истиот генерален состанок се договорени севкупните политики и приоритетни активности.
Покрај работата која е координирана на ниво на ФоЕИ, националните групи членки се слободни да спроведуваат свои кампањи и да работат како што сметаат дека е соодветно, сè додека тоа не е во спротивност со договорената политика на меѓународно ниво.
Публикации
Meat Atlas е годишен извештај за методите и влијанието на индустриското земјоделство со животни. Публикацијата се состои од 27 кратки есеи и, со помош на графикони, визуелизира факти за производството и потрошувачката на месо. Meat Atlas е заеднички објавуван од Пријатели на Земјата и Фондацијата Хајнрих Бел.
Поддршка за The Big Ask
Меѓу присутните на промоцијата на кампањата за климатски промени The Big Ask на Пријателите на Земјата (EWNI) биле Џуд Ло, Едит Бауман, Сиан Лојд, Рос Бурден, Дејвид Камерон, Дејвид Милибанд, Том Јорк, Стивен Мерчант, Мајкл Ивис и Емили Ивис.
Математичка загатка
Математичка загатка — збирен назив на загатки кои сочинуваат значаен дел на разонодната математика. Овие загатки се одликуваат со посебни правила кои имаат за цел да го водат решавачот кон пронаоѓање решение коешто ги задоволува поставените услови, но тие обично не подразбираат натпревар меѓу двајца или повеќе натпреварувачи.
Конвејова игра на животот и фракталите може да се сметаат за математички загатки, иако решавачот со нив се соочува на самиот почеток преку поставување на почетни услови. Откако овие услови ќе бидат воспоставени, правилата на загатката ги определуваат сите понатамошни промени и потези. Решението на математичките загатки обично се пронаоѓа преку примена на креативно размислување. Математичките загатки понекогаш се користат за да ги мотивираат студентите во пренесување на знаење за техниките на решавање математички проблеми во основното образование.
Епископ
Епископ или епарх или владика (, епископос = старешина, надзорник, старател, чувар, од епискептомаи = посматра, надзира, посетува, чува) – лице од повисок ред во хиерархијата на православната црква што раководи со свештениците во едно црковноадминистративно подрачје. Епископот е духовен достоинственик во многу христијански цркви и има духовна и административна управа на една одредена територија која опфаќа локални општини кои во православните цркви се нарекуваат парохии. Административна единица на еден епископ обично се вика епископија или епархија.
Во Новиот завет
Во почетокот на христијанството, Господ Исус Христос ја пренел свештеничката, учителската и пастирска власт (и обврска) на апостолите и нивните наследници за сите времиња. Овие наследници на апостолската служба (кои ги поставиле самите апостоли) биле најблиските ученици на апостолите и нивни помошници во секојдневниот труд (Тимотеј, епископ Ефески и Тит, епископ Критски, биле ученици на светиот апостол Павле, а Поликарп Смирнски и Игнатиј Богоносец, ученици на светиот апостол и евангелист Јован Богослов). На тој начин востановено е преемството (наследност, наследување) меѓу апостолите и првите управители на христијанските заедници.
Токму овие црковни настојатели се наречени епископи и се одликувале со високи морални особини, длабоко познавање и проникување во христијанските догмати, како и иксуство во управување и служење на црквата. Во Новиот завет, самиот збор епископ се среќава пет пати:
Технички, во Новиот завет не постои јасно разграничување помеѓу епископот и презвитерот (свештеникот). Тоа е затоа што епископите во својата суштина се свештеници со посебно достоинство и хиротонија, од каде произлегува и нивната посебна улога во црквата. На пример, епископите ги наградуваат презвитерите и ракополагаат достојни кандидати за презвитер (1 Тим 5,17).
Првите епископи на црквата
70 ученици кои Исус Христос лично ги одбрал (Лука 10,1) биле првите епископи на црквата. Често патувале и ги менувале местата на своите седишта заради прогонот од страна на римските владари.
Историја
Во македонскиот јазик, зборот епископ дошол преку црковнословенскиот јазик, кој содржел облик на зборот епископализирање (воведување на епископското достоинство и епископска власт), епископат (чинот и достоинството на епископот), епископија (областа под управа на еден епископ). Во ранохристијанско време на Истокот, заменикот на епископот кој ја вршел епископската служба надвор од градот се нарекувал хорепископ (грч: χωρεπίσκοπος). Прв пат хорепископот се спомнува на почетокот од 4 век, но постоел како институција уште од 1 век.
Денес во православието познат е и викарниот епископ (исто така во епископски чин), односно помошник на епископот кој поради здравствената состојба не е во можност да ја врши својата служба и власт.
Православна црква
Според учењето на православната црква, епископите се во апостолско преемство, т.е. апостолско наследство.
Во православните цркви епископот е служител од највисок степен во црковната ерархија, избран и пратен со хиротонија да ја врши улогата на првосвештеник на евхаристично собрание, на учителите на евангелието и координатори на служењето во помесната црква (епархија).
Обележја и симболи на епископите
Епископот на световни свеченост е облечен во црна мантија, има камилавка на глава, има епископски стап, околу вратот има панагија. На литургија облечен е во: омофор, сакос, потоа обесен набедреник, на главата наместо камилавка носи митра и во раката држи жезол.
Криптограм
Криптограм — вид загатка којашто се состои од краток шифриран текст. Обично, шифрата која се користи за шифрирање на текстот е доволно едноставна за да овозможи рачно решавање на криптограмот, а често се користат и заменлви шифри кои овозможуваат замена на секоја буква со друга буква или број согласно одредено правило. Понекогаш се користат и други видови шифри за создавање на криптограми, како што се книжните шифри кај кои се користат книги или статии за шифрирање на пораки. Решавањето на загатката се состои од одгатнување на текст со помош на расфрланите букви на почетокот.
Епископ
Римокатоличка црква
Бискуп (епископ) е претставник на бискупијата. Според учењето на римокатоличката црква бискупите се наследници на апостолите. Тие имаат право да ракополагаат свештеницие и воведуваат други бискупи. Римокатоличката јурисдикција разликува три вида бискупи:
Како надбискуп (митрополит) се означува оној бискуп, чија бискупија како прва се поврзува со други бискупии правејќи едно црквино подрачје. Бискупот го именува, расчинува и преместува единствено папата, пред кого бискупите се одговорни. Секој бискуп мора прво да биде ѓакон и потоа свештеник (единствен исклучок: за папа може да биде избран секој машки, неоженет римокатолички христијанин, кој сака и е способен да биде избран за римски епископ. Доколку не е епископ или воопшто свештено лице, тогаш тој во конклавата се бира за римски епископ и со тоа станува папа. Меѓутоа, од времето на Урбан VI I 1378 година секој папа потекнува од соборот на кардиналите).
Обележја и симболи на бискупите
Во свечени прилики, вон литургиска служба, бискупот е облечен во црна мантија, чии рабови и пораби се во виолетова боја. Виолетов е и појасот (zingulum) и бискупското капче (pileolus) на главата. Појасот означува воздржаност и се носи преку мантијата (итал. sottana = значи долна преслека, но називот е преземен за мантиите на свештенството). Ознака на неговата чест и светост се бискупскиот прстен и крстот околу вратот (pectorale). Во текот на миса, носи и бискупски стап и бискупска митра.
Англиканска црква
Англиканската црква исто така поседува епископска ерархија која ја сочинуваат примас, архиепископ и епископ. Примас на Англиската црква се смета за почесен поглавар, но нема компетенции кон другите цркви. Англиканската црква се повикува на апостолското преемство (во Православната и Римокатоличката црква таа е спорна). Диецезата е управа во Англиканската црква. Највисок гремиум е синодот, собор на епископите на сите англикански цркви. Англиканските епископи се често оженети, во поедини англикански цркви може и женско лице да биде епископ. Избор за епископ се врши според статутите на дотичните цркви, вообичаено преку гремиум сочинет од свештеници и лаици.
Криптограм
Примена
Во минатото, криптограмите имале сериозна примена во областа на криптографијата, но во поново време тие главно се среќаваат во весници и списанија како содржина за разонода.
Со називот „Криптограм“ е именуван и часописот на Американското криптографско здружение, којшто содржи криптографски загатки.
Поврзување точки
Поврзување точки, позната и како точка до точка или спојување точки — вид загатка која се состои од низа точки означени со бројки. Со повлекување на линиите кои ги поврзуваат точките се открива нацртот на објектот. Загатката често се заснова на едноставна линиска уметност којашто овозможува подобар приказ на создадената слика или помага во добивањето на сложение делови од сликата. Загатките со поврзување точки обично се наменети за деца. Употребата на броеви за означување на точките може да се замени со букви или други симболи со запазен редослед.
Преносно значење
Поимот „поврзување точки“ може да се користи и како метафора на способноста за поврзување на една идеја со друга, за пронаоѓање на „големата слика“ или за издвојување на клучната одлика во мноштво податоци.
Примена
Концептот на поврзување точки има примена во проблемот на патувачки трговец, каде што се бара оптимален избор на бројки за означување на точки во насока на минимизирање на вкупната должина на нацртаните линии.
Ханојска кула
Ханојска кула, позната и како Брамина кула или Лукасова кула — матеиатичка игра или загатка. Се состои од три дрвени стапчиња и бројни дискови со различна големина кои може да се поместуваат од едно на друго стапче. На почетокот од загатката, куп од сите дискови е поставен во опаѓачки редослед во облик на конус (или „кула“) на едно стапче, така што дискот со најголем пречник е најдолу, а оној со најголем пречник најгоре. Главна цел на загатката е да се помести купот од сите дискови од едно стапче на друго, а притоа да се почитуваат следниве правила:
Со три диска, загатката може да се реши во 7 потези. Оптималниот, т.е. најмалиот, број на потези за решавање на загатката изнесува 2n − 1, каде што n е бројот на дискови.
Мостови (загатка)
Мостови, позната и како хашиокакеро (橋をかけろ; во превод „градење мостови“) — вид логичка загатка измислена од страна на Николи. Загатката е поставена на четириаголна мрежа (која не секогаш е нацртана) со стандардизирана големина, така што некои полиња се означени со заокружение броеви од 1 до 8 наречени „острови“, додека другите се оставени празни. Целта е да се поврзат сите острови со исцртување на линии наречени „мостови“ меѓу островите.
Називи
Во весникот Тајмс, загатката се појавила под називот „хаши“. Во Франција, Данска, Холандија и Белгија е обајвена со името „аи-ки-аи“.
Историја
Загатката за првпат се појавила во 31. издание на списанието на издавачката куќа Николи од септември 1990 година, иако загатката претходно се појавила во изменет облик во 28. издание на списанието од декември 1989 година.
Правила
Целта на играта е да се поврзат сите острови со мостови, така што при исцртувањето на мостовите ќе бидат задоволени следниве услови:
Римска армија
Римската војска била копнено вооружена сила распоредена од Римјаните за време на Стариот Рим, од Римското Кралство (до околу 500 година п.н.е.) до Римската Република (500–31 п.н.е.) и Римското Царство (31 п.н.е. - 395), и средновековното продолжение со Источното Римско Царство. Поради тоа, ова е термин кој се однесува на околу 2206 години (753 п.н.е. до 1453 година н.е.), за кое време римските вооружени сили претрпеле бројни пермутации во составот, организацијата, опремата и тактиката, но сепак го зачувале јадрото на трајните традиции.
Рана римска војска (околу 500 година п.н.е. до 300 година п.н.е.)
Раната римска војска била војската за време на Римското Кралство и на раната Република. Во овој период, кога војните главно се состоеле од рации за грабежи од мал обем, се сугерирало дека армијата ги следела етрурските и грчките модели на организација и опрема. Раната римска војска се засновала на годишен данок.
Пешадиските редови биле исполнети со пониските класи, додека коњаницата била оставена на патрициите, бидејќи побогатиот можел да плати за сопствен коњ. Згора на тоа, командантот на армијата за време на Римското Кралство бил кралот. До воспоставувањето на Републиката и канцеларијата на конзул, кралот ја преземал улогата на главен командант. Сепак, од околу 508 година п.н.е. Рим веќе немал крал. Командната позиција на армијата им била дадена на конзулите, „кои биле задолжени и сами и заеднички да се грижат за зачувување на Републиката од опасност“.
Терминот легија е изведен од латинскиот збор legio; што значи нацрт или данок. Отпрвин имало само четири легии. Овие легии биле нумерирани „I“ до „IIII“, при што четвртиот не е напишан „IV“. Првата легија се сметала за најпрестижна. Најголемиот дел од армијата ја сочинувале граѓаните. Овие граѓани не можеле да изберат легија на која би биле распределени. Секој човек на возраст од 16-46 години бил избран со гласање и бил доделен на легија.
До римската воена катастрофа од 390 година п.н.е. во Битката кај Алија, римската војска се организирала слично на грчката фаланга. Ова се должи на грчкото влијание во Италија по пат на нивните колонии. Aнтичките историчари Ливиј и Дионисиј рекле дека фалангата се состоела од 3000 војници пешадија и 300 коњаници. Секој човек морал да ја обезбеди својата опрема за битка; воената опрема што можел да ја плати, која што ја одредувала неговата позиција во битката. Политички, тие го имале истиот систем на рангирање во Центуриското собрание.
Римската војска од средната Република (околу 300–88 п.н.е.)
Римската армија од средната Република била позната и како манипуларна армија или полибијска армија по грчкиот историчар Полибиј, кој го дал најдеталниот опис во ова време. Римската војска започнала да има целосна сила од 150.000 на сите времиња, а 3/4 од останатите биле регрутирани пред војна.
Во овој период, Римјаните, додека го одржувале системот на даноци, ја прифатиле самнитската манипуларна организација за нивните легии и ги врзале сите други полуостровски италијански држави во постојан воен сојуз. Од нив се барало да обезбедат (колективно) приближно ист број војници на здружени сили како Римјаните и да служат под римската команда. Легиите во оваа фаза секогаш биле придружени на поход од ист број на сојузничка ала (не-римски помошници), единици со приближно иста големина како легиите.
После Втората пунска војна (218–201 п.н.е.), Римјаните се здобиле со прекуокеанска империја, што барало постојани војски да се борат во долги походи за освојување, како и да се грижат за новонастанатите провинции. Така, карактерот на армијата мутираше од привремена сила, заснована целосно врз краткорочно регрутирање на постојана војска во која регрутите биле надополнети со голем број волонтери, подготвени да служат многу подолго од законскиот рок од шест години. Овие волонтери главно биле од најсиромашната социјална класа, кои дома немале земја, и биле привлечени од скромната воена плата и можноста за дел од војничкиот плен. Минималниот услов на имот за служење во легиите, кој бил суспендиран за време на Втората пунска војна, било игнорирано од 201 година п.н.е понатаму со цел да се регрутираат доволно војници. Помеѓу 150-100 п.н.е., манипуларната структура постепено се оттргнувала, а поголемата кохорта станала главна тактичка единица. Покрај тоа, по Втората пунска војна, па натаму, римските војски секогаш биле придружувани од единици на не-италијански платеници, како што се нумидиската лесна коњаница, критските стрелци и балеарската пешадија со праќка, кои обезбедувале специјализирани функции што претходно им недостасувале на римските војски.
Римската војска на подоцната Република (88–30 п.н.е.)
Римската армија во доцната Република (88–30 п.н.е.) ја означува континуираната транзиција помеѓу граѓанската војска врз основа на регрути од средната Република до главно доброволната, професионала и постојана војска во времето на Империјата. Главните извори за воената организација и тактиката во ова време се делата на Гај Јулиј Цезар, еден од најзначајните поединци кои се натпреварувале за власт во овој период. Како резултат на граѓанската војна (91–88 п.н.е.), на сите Италијанци им било дадено римско државјанство, старите сојузнички али биле укинати и нивните членови се интегрирале во легиите. Редовното годишно регрутирање останало во сила и продолжило да го обезбедува јадрото на војниците во легијата, но сè поголем дел од регрутите биле волонтери, кои се регистрирале за 16-годишен мандат наспроти максимум 6 години за регрути. Загубата на алајската коњаница ја намалила римската/италијанската коњаница за 75%, а легиите станале зависни од сојузничката коњаница. Во овој период се случила експанзија на домородните сили, кои биле вработени за да ги надополнат легиите, составени од нумери („единици“) регрутирани од племиња во прекуморската Империја на Рим и соседните сојузнички племиња. Голем број на војници за тешката пешадија и коњицата биле регрутирани во Шпанија, Галија и Тракија, како и стрелци во Тракија, Анадолија и Сирија. Сепак, овие единици не биле интегрирани со легиите, туку го задржале сопственото традиционално водство, организација, оклоп и оружје.
Империската римска војска (30 п.н.е. - 284 година од н.е.)
Во овој период, републичкиот систем на регрутирање граѓани бил заменет со постојана професионална армија главно од волонтери кои служеле стандардни 20-годишни мандати (и уште 5 како резервна сила), иако многумина во служба на империјата служеле дури 30 до 40 години активна должност, како што утврдил првиот римски цар, Август (30 п.н.е. - 14 н.е.). Редовното годишно регрутирање на граѓани било напуштено и повторно се вметнало само во итни случаи (како за време на илирскиот бунт 6-9 н.е.). За време на Август имало 28 легии, што се состоеле скоро целосно од тешка пешадија, со околу 5.000 мажи во секоја легија (односно вкупно 125.000). Ова се зголемувало до максимум 33 легии од околу 5.500 мажи во секоја легија (околу 180.000 војници вкупно) до 200 г. од н.е по владеењето на Септимиј Север. Легиите продолжиле да регрутираат римски граѓани, главно жители на Италија и римските колонии, сè до 212 година. Легиите биле придружени од ауксилија, корпус на редовни трупи регрутирани главно од перегрини, империјални субјекти кои не поседувале римско државјанство (најголем дел од жителите на империјата до 212 година, кога сите добиле државјанство). Ауксилијарните војници, кои отслужуваа минимален рок од 25 години, исто така биле главно волонтерци, но редовно регрутирање на перегрини било тековно во поголемиот дел од 1 век од н.е. Една ауксилија се состоела, за време на Август, од околу 250 воени единици што било отприлика големина на кохорта, односно околу 500 војници (вкупно 125.000 војници или 50% од вкупните воени сили). За време на владеењето на Север, бројот на воени единици се зголемил на околу 400, од кои околу 13% биле двојно поголеми (250.000 војници или 60% од вкупната воена сила). Ауксилијата содржела тешка пешадија опремена слично како легионерите, и скоро целата коњаница на армиите, како и стрелците и пешадијата со праќка.
15 (загатка)
Загатката се јавува и во други големини, од кои особено е позната онаа под називот „8“. Така на пример, ако рамката е со димензии 3×3, тогаш таа се нарекува „8“; ако е со димензии 4×4, тогаш се нарекува „15“; а ако е со димензии 5×6, тогаш се нарекува „29“.
Примена
Загатката служи како класичен проблем за моделирање на евристички алгоритми. Често применувани евристички методи за овој проблем се пребројување на бројот на погрешно поставени плочки и пресметување на збирот на растојанието меѓу погрешната и целната поставеност. Притоа, обата методи се изводливи, т.е. тие никогаш не го преценуваат бројот на преостанати потези, што овозможува оптималност за некои пребарувачки алгоритми како што е на пример алгоритмот А*.
Натпревар на загатки
Натпревар на загатки се популарни натпревари во кои целта е да се реши загаткатката во даден временски рок, и да се добие најдобриот можен резултат кај сите играчи.
Јапонска загатка
На англиски јазик, изразот „ јапонска загатка “ обично се однесува на логички загатки, кои (барем во минатото) биле повеќе популарни во Јапонија отколку на Запад, каде доминираат игри со зборови.
Нетолеранција: Борбата на љубовта низ вековите
Нетолеранција: Борбата на љубовта низ вековите (англиски: Intolerance: Love's Struggle Throughout the Ages) - американски филм од 1916 година, во режија на Дејвид В. Грифит. Главните улоги ги играат: Лилијан Гиш, Роберт Харон, Меј Марш, Фред Тарнер, Вера Луис, Миријам Купер, Волтер Лонг, Том Вилсон, Ралф Луис, Хауард Геј, Марџери Вилсон, Јуџин Палет, Спотисвуд Ејткен, Ален Сиарс, Френк Бенет, Џозефин Крауел, Елмер Клифтон, Алфред Пеџет, Тули Маршал, Сина Овен, Даглас Фербанкс, Џорџ Сигман, Констанс Талмиџ итн. Во 1989 година, филмот бил зачуван во Националниот филмски регистер на САД.
Синопсис
Филмот се состои од два чина во коие се раскажува за четири независни приказни од различни историски епохи. Сите четири приказни ги поврзува сцената во која една мајка (ја игра Гиш) ја ниша колевката во која се наоѓа нејзиното бебе.
Прв чин
Во античкиот Ерусалим во тек е свадбата во Кана, Галилеја на која Исус Христос (го игра Геј) прави чудо така што водата ја претвора во вино. Потоа, тој ја спасува грешницата од каменување.
Другата приказна се одвива во 1572 година, во Франција. Катерина Медичи, мајката на кралот Шарл IX, не ги сака Хугенотите и сака да им наштети. Ќерката на водачот на хугенотската партија, Девојката со кафеави очи (ја игра Марџери Вилсон)) е вљубена во Проспер (го игра Палет), но нејзе ѝ се наметнува еден платеник (го игра Сиарс). Набргу, започнуваат нереди кои Катерина Медичи сака да ги искористи за истребување на Хугенотите.
Последната приказна се случува во сегашноста. На група жени-активистки им се потебни финансии и тие бараат помош од богатата стара госпоѓица Џенкинс (ја игра Вера Луис) чиј брат е фабрикант. Госпоѓицата Џенкинс бара сè повеќе пари од братот, па тој им ги намалува платите на работниците и тие стапуваат во штрајк. Во пресметката со обезбедувањето на фабриката има погинати, а избрканите работници се селат во блискиот град. Меѓу нив се еден стар работник и неговата Миленичка (ја игра Марш), како и Момчето (го игра Херон) чиј татко погинува за време на штрајкот. Во новиот град, тој не може да најде работа и ограбува пијан човек, а набргу, станува член на бандата на Мускетарот (го игра Лонг). Една осамена жена (ја игра Купер), која исто така е принудена да се пресели во градот, му станува љубовница на Мускетарот. Еднаш, Момчето случајно ја запознава Миленичката. Набргу, нејзиниот стар татко умира и таа стапува во врска со Момчето. Во меѓувреме, моќта на Фондацијата на Џенкинс, која сака да го поправи светот, постојано расте и таа успева да се избори за забрана на алкохолот, проституцијата и игранките, но како последица на тоа цветаат илегалните активности. Воден од љубовта кон Миленичката, Момчето се откажува од бандата, но Мускетарот успева да му се одмазди и Момчето завршува в затвор. Миленичката останува сама со бебето кое набргу ѝ го одзема Здружението на Џенкинс.
Втор чин
Во Ерусалим, Исус е осуден и распнат на крст.