cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Климатска правда
Непропорционални влијанија врз загрозените групи
Способноста на популациите да ги ублажат и прилагодат на негативните последици од климатските промени се обликуваат од фактори како што се приходот, расата, класата, полот, капиталот и политичката застапеност. Заедниците со ниски примања, како и обоените заедници, имаат малку или воопшто не се прилагодливи ресурси, што ги прави особено ранливи на климатските промени. Луѓето кои живеат во сиромаштија или во несигурни околности имаат тенденција да немаат ниту ресурси ниту осигурително покритие потребни за да се опорават од еколошките катастрофи. Згора на тоа, таквите популации честопати добиваат нееднаков дел од помошта за помош и закрепнување од катастрофи. Покрај тоа, тие генерално имаат помалку збор и вклученост во донесувањето одлуки, политичките и правните процеси што се однесуваат на климатските промени и природната средина.
Причини
Едно спорно прашање во дебатите за климатската правда е степенот до кој капитализмот се гледа како основна причина за неправдата во климата. Ова прашање честопати доведува до фундаментални несогласувања помеѓу, од една страна, либерални и конзервативни еколошки групи и, од друга страна, левичарски и радикални организации. Додека првите честопати имаат тенденција да ги обвинуваат вишоците на неолиберализмот за климатските промени и тврдат во корист на реформата заснована на пазарот, вторите го сметаат капитализмот со неговите експлоататорски одлики како основно централно прашање.
Протести за климатската правда
Радикалниот начин на протестирање на Грета Тунберг го создал „Ефектот Грета“ што ја инспирирало новата генерација да заземе став за климатската правда како политичко прашање. На неа и се придружиле и многу други ученици во штрајкот на училиштето за акција кон климатските промени.
Политички пристапи кон климатската правда
21 век е време кога треба да се преземат сериозни активности кон климатската правда затоа што многу елитни групи биле подготвени да ги решат еколошките и социјалните прашања за климатската правда. Во исто време, барањата на активистите за климатска правда почнале значително да се зголемуваат дека е важно да се преземат алтернативни чекори. На пример, Климатската правда сега! која е мрежа на организации кои се залагаат за климатска правда била основана во 2007 година од страна на УНФЦЦЦ. Дополнително, во 2010 година, боливиската влада ја спонзорирала „Светската конференција на народите за климатски промени и правото на мајката земја во Кочабамба“ што помогнало да се поврзат многу активисти за климатски промени заедно. Многу политички групи, исто така, започнале да преземаат импресивни активности кон климатските промени: Основната кампања на „Гросрутите“, локална група на граѓани во Ново Мексико, спречила „создавање на фабрика за јаглен„ што би бил трет ваков загадувачки монолит во оваа мала, рурална заедница“. Новите предлози за централи на јаглен се откажани затоа што заедницата е против тоа и затоа помогна да се задржи ниското загадување на климата. Зголемувањето на политичките групи за климатска правда помогнало во спротивставување на многу компании и биле успешни во намалувањето на загадувањето.
Добрењ
Добрењ — село во јужна Албанија. Селото се наоѓа во областа Белград, округот Поличани и општина Жепа.
Дил (река)
Дил (герм. Dill) — река што тече низ средишниот дел на покраината Хесен, Германија и има должина од 55 км. Таа е десна притока на Лана, во која се влева кај градот Вецлар.
Течение
Реката тече исклучиво низ округот Лана-Дил во Хесен. Извира на надморска височина од околу 567 м, северно од Хајгер-Офдилн на источните падини на планинскиот предел Хајнски Вис (Haincher Höhe), кајшто се среќаваат венците Ротаргебирге и Вестервалд. Течението има приближна насока од север кон југ и минува низ местата Хајгер, Диленбург, Херборн, Аслар, за на крај да се влее во Лана кај Вецлар.
Многу места по течението имаат имиња изведени од реката. Во горното течение, такви се Одфилн, Дилбрехт, Фелердилн, Диленбург, а подолу се среќава Дилхајм.
Притоки
Гледано низводно, најголеми притоки на Дил се: Росбах, Хајгербах, Аубах, Донсбах, Дицхелце, Нанценбах, Шелде, Ар, Амбах, Ребах, Лемп и Блазбах.
Бојанчишки манастир
Бојанчишки манастир — нов манастир во кавадаречкото село Бојанчиште.
Градби во манастирот
Манастирскиот комплект е составен од: манастирската црква, манастирските конаци, како и други помошни објекти.
Црква „Свети Илија“
Главната манастирска црква е посветена на Свети Илија, по која е и наречен целиот манастир.
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Негован (Лагадинско)
Свети Ѓорѓи (Ναός Αγίου Γεωργίου) — црква во селото Негован, Лагадинско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Лагадинско-ајватовско-рендинската епархија на Цариградската патријаршија.
Храмот е парохиска црква во центарот на селото, изградена во XVII век. На крајот од XIX и почетокот XX век црквата била поприште на ожесточени судири помеѓу егзархистите и патријаршистите во селото.
Нездружено подрачје
Нездружено подрачје или слободна област — разграничена област која не припаѓа на ниедна политичка општина. Главно овие области се ненаселени (шумски подрачја, водени површини, воени полигони и слично).
Германија
Во Германија постојат слободни области, кои се создадени од страна на државата, кои никогаш не припаѓале на некоја општина и биле означени како слободни области.
Слободните области или се наоѓаат во посед на сојузните покраини, во кои се наоѓаат, во посед на Сојузната Република Германија или на Сојузната служба за недвижнини. Административното право на управување припаѓа на сојузната власт, на окружната власт на соодветните окрузи и на надлежните управни служби во соседните општини. Исклучок се две население слободни област со сопствена администрација во Долна Саксонија, како и две слободни области во Шлезвиг-Холштајн, за кои се надлежни општинските служби, каде што и припаѓаат областите.
Со оглед на уставно загарантираното комунално самовладеење и демократските принципи во правната литература се појавуваат сомневања против постоење на слободни области кои се населени.
Преглед
Во Германија постојат 227 слободни области во внатрешноста, кои се поделени на пет сојузни покраини (состојба 1 јануари 2011 г.):
Германските области од онаа страна на крајбрежната линија задолжително првично биле слободни области. Ова се однесува на крајбрежните покраини, Мекленбург-Западна Померанија, Долна Саксонија и Шлезвиг-Холштајн на Северното и Балтичкото Море. Одредени водени површини биле целосно вметнати во општините. Исто така, земјишните поседи, кои биле освојувани, не биле автоматски доделувани на најблиската општина, туку морало да се озакони целата процедура.
Слободни области по површина
Подолу се споменати најголемите слободни области во Германија (вклучувајќи ги сите населени области, но без езерата) со површина од повеќе од 50 км2:
Слободни езера
Сите езера, кои не припаѓаат на ниедна општина и со тоа се слободни области, се наоѓаат во Баварија. Во првото основање на баварските слободни области во 1956 година биле означени уште и како „водени окрузи“ (Wasserbezirke).
Островите во првите гореспоменати езера (Херенинзел, Фрауенинзел, Краутинзел, Розенинзел и најголемиот дел на Шведенинзел) не припаѓаат на слободните области на езерата. Најпосле, границите на езерата се сметаат како слободни области и како водени површини во најголем дел.
Населени слободни области
Само две слободни области се населени:
Поранешни населени слободни области се источнофризискиот остров Мемерт, кој имал двајца жители на 31 декември 2002 година, но од 2004 не е повеќе населен и Гутсбецирк Минзинген, кој на 1 јануари 2011 година бил намален за населените делови на областа.
Австрија
Во Австрија не постојат слободни области. Целата држава е поделена на општините според сојузниот устав, при што спаѓаат и сите водни површини, планини и други ненаселени области, кои се наоѓаат во некоја општина. Поради тоа австриските општини пред сè на Алпите често имаат големи површини. Тиролската општина Зелден со околу 467 км2 е поголема во површина од главниот град Виена, а има само 4000 жители.
Швајцарија
Во Швајцарија не се користи ознаката „слободна област“, но и тука се наоѓаат области без комунална инфраструктура, како статистичките „површини надвор од политичките општини“. Тие се наоѓаат под директна управа на државата, односно на поединечниот кантони.
Во ненаселени области се вбројуваат:
Кон населени слободни области се вбројуваат манастирите Грименштајн и Воненштајн.
Манастирот Фар, ексклава на кантонот Аргау во кантонот Цирих, до 31 декември 2007 година не припаѓал на ниедна општина, но од 1 јануари 2008 година е област на општината Виренлос.
Норвешка
Областите Шпицбершки Острови, Јан Мајен и Буве не припаат на ниедна општина и на окрузите (Fylke). Овие области се управувани од државата.
Невклучени територии
Невклучени територии е административна ознака за англосаксонските земји. Го означува секој вид на област, која нема сопствена администрација. Често ваквите области се непосредно управувани од соседните повисоки административни власти.
САД
Во САД постојат голем број невклучени територии. Овие се под власт во одредени сојузни држави на окрузите, а во друг на градовите. Многу често постојат населби со сопствени имиња и социјален идентитет во овие области, наречени „невклучени заедници“. Овие населби ниту го имаат статусот на самостојна општина, ниту се дел од таквите општини. Многу невклучени заедници се прифатени со нивните имиња како поштенско одредиште, а многу се означени и за време на пописот.
Несолвентните општини можат да се прогласат за „невклучена област“.
Канада
Не секоја „невклучена територија“ претставува „слободна област“ според гореспоменатата дефиниција; во Канада секоја населба, која нема самостојна општина, туку само општински дел, е означена како „невклучена населба“.
Космос-2038
Космос-2038 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 14 септември 1989 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 220 килограми. Космос-2038 бил комуникациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 113,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,5°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1410 км, а најмалото на 1393.
Миштеци
Миштеците (миштечки: туун сави, Mixtecos) — староседелски народ на територијата на Средна Америка, поточно на териториите на мексиканските сојузни држави Оашака, Гереро и Пуебла. Регионот кој овој народ го населувале/ населуваат се нарекува Ла Миштека или на шпански La Mixteca. Мајчини јазици на овој народ се миштечките јазици.
Поимот Миштеци доаѓа од ацтечкиот збор миштекапан што значи „место на луѓето-облаци“. Самите Миштеци се нарекуваат себеси со повеќе имиња, меѓу кои њуу сави, њуу џау, њуу дави, сеан дави, даан дави, туун сави, наа сави и други, во зависност од локалната верзија на јазикот. Кевин Терасиано го користел помот Њуѕахуи (Ñudzahui) што во превод значи „луѓе од дождливото место“.
Преглед
Ацтеките, во својата најголема политичка моќ, наплатувале надоместоци во миштечките области, но важно е да се напомене дека не сите миштечки градови биле вазали на Ацтечката Империја. Исто така, Миштеците дале голем отпор кон шпанската окупација. Денес, голем број Миштеци се раселени низ Мексико и САД, особено во пограничниот регион.
Географија
Миштечката територија, историски и современо, се совпаѓа со западната половина на сојузната држава Оашака, со некои миштечки населби во соседните сојузни држави Пуебла на северозапад и Гереро. Миштечката татковина е поделена на три географски и културни региони:
Низ историјата, најдоминантен миштечки регион бил планинскиот, каде се наоѓал и главниот град на Миштеците. Рамничарскиот регион бил оспоруван регион, односно за него и Миштеците и Запотеците тврделе дека е нивен. Пештерата во басенот Коиштлахуака било свето место за Миштеците.
Култура
Миштечките јазици, во своите различни варијанти, го зборувале околу 300.000 жители според проценката од крајот на 20 век. Сепак, голем дел од Миштеците се двојазично, односно можат професионално да зборуваат шпански.
Во антропологијата, Миштеците се познати по нивните кодекси каде е запишана нивната историја. Кодексите се направено од кожа од елен. Најпозната приказна за Миштеците е таа за кралот Осум елени, кој пак го добил своето име по датумот на раѓање. Некои познати миштечки кодекси се Кодекс Бодли и Кодекс Зуче-Нутал, каде е запазен животот на кралот Осум елени.
NGC 1134
NGC 1134 — спирална галаксија во соѕвездието Овен, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 16 октомври 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 2 ч 53 м 41,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 13° 0' 53". Положбениот агол на објектот е во износ од 148°.
Други поделби
Проучување на NGC 1134 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 10928. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 175; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 647. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 16.
NGC 3052
NGC 3052 — спирална галаксија во соѕвездието Водна Змија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3052 се споменува и како ESO 566-26, MCG -3-25-30, IRAS 09521-1824.
Откривање
Објектот е откриен на 7 февруари 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3052 е од видот SBc. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,1 m/лм2. NGC 3052 има привидни димензии од 2,1' х 1,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 9 ч 54 м 28 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 18° 38' 20". Положбениот агол на објектот е во износ од 102°.
Други поделби
Проучување на NGC 3052 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 28570. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 324; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6049. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1021.
Полиперхон
Полиперхон (394–303 п.н.е.) — македонски генерал кој служел војската на Филип II и Александар Македонски, придружувајќи го Александар во неговите воени походи. По враќањето во Вавилон, Полиперхон бил вратен во Македонија заедно со Кратер, но стигнал само до Киликија кога се чуло за смртта на Александар во 323 п.н.е.. Заедно со Кратер продолжил за Грција, помагајќи му на Антипатар да го задуши востанието во Ламиската војна. Останал во Македонија, а по дијадошката војна останал дома како регент на Македонија, додека Антипатар отпатувал за Мала Азија за да го зацрвсти неговото регентство врз целата империја.
Иако Полиперхон на почетокот бил успешен во заземањето на грчките градови, кои ги прогласил за слободни, Антигон I Едноокиот ја уништил неговата флота во 318 п.н.е., а Касандар следната година ја зазел Атина. Накратко потоа, Касандар го протерува Полиперхон од Македонија, па го зел во свои раце немоќниот крал Филип Аридеј и неговата жена Евридика. Полиперхон пребегнал во Епир, каде ѝ се придружил на мајката на Александар Македонски, Олимпија, неговата вдовица Роксана и малиот син Александар IV. Направил сојуз со Олимпија и кралот Еакид Епирски, и Олимпија тргнала во поход на Македонија. Отпрвин Олимпија била успешна во својот поход, со тоа што ја победила и заробила војската на кралот Филип, кого го погубила, но набргу Касандар се вратил на Пелопонез, па ја фатил и ја погубил во 316 п.н.е., земајќи ги Роксана и детето под негово старателство.
Авганистан на Олимписките игри
Земјата за првпат се појавува на Берлин 1936. Од тогаш има испратено свои претставници на повеќето летни игри.
Авганистан не има испратено своја екипа на Барселона 1992, и испрати само двајца натпреварувачи во Атланта 1996. На боксерот во лесна-среднотешка категорија Мухамед Џавид Аман не му било дозволено да се натпреварува, бидејќи пристигнал предоцна при задолжителното мерење и извлекување, со што единствен натпреварувач бил Абдул Басер Васики. Васики го повредил бутниот мускул пред почетокот на трката, но сепак се натпреварувал, буквално потскокнувајќи низ целиот маратон и завршил последен. Во 1999 година, му било забрането да учествува на игрите поради неговиот дискриминационен однос кон жените под талибанското владеење и поради забраната на какви и да е спортски настани, поради што ги пропуштил Сиднеј 2000 година. Земјата повторно се вратила на Олимписките игри во 2002 година, по падот на талибанскиот режим, и испрати пет натпреварувачи на Атина 2004. Меѓу учесниците имало и две жени, Робина Муким Јар и Фариба Разаји, првата жена која се натпреварувала за Авганистан на Олимписките игри.
Авганистан испрати четири натпреварувачи, од кои три беа мажи и една жена, Мебоба Адјар, во Пекинг 2008 година. Адјар добивала закани по животот поради нејзиното учество на игрите.
Авганистан својот прв медал како земја учесничка го освоила на игрите во Пекинг 2008 година, кога Рохула Никпаи го освојува бронзениот медал во теквондо до 58 кг, и уште еден бронзен медал освоен од Никпаи на игрите во 2012 година во теквондо мажи до 68 кг.
Освоени медали на летни спортови
Забелешка: На Авганистан му било забрането да учествува на Летните олимписки игри во 1999 година поради дикриминацијата на жените под владеењето на талибанците.
Едла
Едла (10 век - 11 век), била словенска жена од викиншка ера. Таа била мајка на шведскиот крал Емунд и на кралицата Астрид од Норвешка.
Традицијата вели дека Едла била ќерка на поглавар на племето Лехит кој владеел со дел од теренот помеѓу Одра и Елба. Таа била донесена во Шведска како воен заробеник в. 1000 во исто време или малку пред тоа, доаѓањето на Estrid на Ободритите (Estrid av obotriterna).
Кралот Олоф Скоткоунг се оженил со Естрид, но ја имал и Едла за љубовница. Таа станала мајка на Емунд, Астрид и веројатно Холмфрид. Сноре Стурласон вели дека нејзините деца биле испратени кај згрижувачки родители далеку од кралскиот двор бидејќи кралицата Естрид не била љубезна со нив. Ова може да укаже дека Едла умрела кога нејзините деца биле мали.
Добружа
Добружа — село во јужна Албанија. Селото се наоѓа во областа Белград, округот Поличани и општина Богово.
Мелеагар
Мелегар, брат на Птоломеј Керавн, а син на Птоломеј I Сотер, бил крал на Македонија. Дошол на власт во 279 п.н.е., но владеел само два месеца пред да биде тргнат од престолот.
Сиера Мадре дел Сур
Сиера Мадре дел Сур — планински венец во јужниот дел на Мексико, кој се протега на 1.000 километри од јужниот дел на Мичоакан источно преку Гереро, до провлакот Тевантепек во источна Оахака.
Географија
Сиера Мадре дел Сур се приклучува на Трансверзалата Еје Волканико (Трансмексикански вулкански појас) од централно Мексико во северна Оахака, но е одделена од овој опсег на запад со долината на Рио Балсас и нејзината притока Рио Тепалкатепец.
Највисоката точка на планините е Серо Нубе, 3.720 метри, во јужниот дел на Оахака, и само еден голем автопат го преминува опсегот помеѓу Акапулко и Мексико Сити.
Иако се одделени од главниот дел на Сиера Мадре дел Сур со длабокиот кањон на долниот дел на Рио Балсас, планините на јужниот дел на Мичоакан околу Колкоман обично се сметаат за дел од Сиера Мадре дел Сур.
Екологија
Опсегот е забележан по многу високиот биоразновидност и големиот број ендемски видови.
Пониските височини на опсегот се опфатени со тропски суви шуми, екорегиони во тропските и суптропските суви широколисни шуми Биом. Сувите шуми во Халиско го заземаат западниот крај на падината на тихоокеанскиот венец. Јужните тихоокеански суви шуми зафаќаат поголем дел од тихоокеанската падина на опсегот, од Мичоакан на запад преку Гереро и Оахака. Во сливот на реката Балсас, северно од Сиера, се наоѓаат сувите шуми на Балсас.
Пливање на светското првенство во водени спортови 2009 – 400м мешано во женска конкуренција
Квалифиакциите и финалето за 400м жени мешано се одржаа на 2 август 2009.
Замав (2003 филм)
Замав (Swing) е американска романтична комедија во режија на Мартин Гуигуи и во која главните улоги ги толкуваат Констанс Бренеман, Инис Кејси, Том Скерит, Жаклин Бисет, Џонатан Винтерс, Нел Картер, Далија Ваингорт, Адам Томеи, Бери Боствик, Минди Кон.
Заплет
Ентони е фатен помеѓу соништата да биде музичар и да ги задоволи татко му и вереникот. Охрабрен од неговиот голем вујко, Ентони наоѓа инспирација од една мистериозна постара жена во друг световен ноќен клуб, која го учи да најде среќа преку танцување со замав.
Прием
Се смета за еден од најдобрите „Swing“ филмови на сите времиња, филмот сепак добил 42% оценка од Rotten Tomatoes.
Земјоделство во Белорусија
Земјоделството во Белорусија (Сельская гаспадарка) — важен сектор на белоруската економија, обезбедувајќи 6.8 % од БДП на земјата, 11,7 % од инвестициите во основни средства, 19,8 % од извозот (на крајот на 2020 година). Во 2020 година во земјоделството биле вработени 7,2% од населението. Во структурата на индустријата доминираат големи фарми (поранешни државни фарми и колективни фарми) кои добиваат државна поддршка и субвенции; Извозно ориентираните претпријатија се во најповолна позиција. Истовремено, најголем дел од компирот, зеленчукот, овошјето и бобинките, како и волната се произведуваат од домаќинствата и земјоделците.
Општ преглед
Република Белорусија покрива повеќе од 100% од сопствените потреби за млеко, месо, јајца, компири и зеленчук, повеќе од половина - за овошје и бобинки, околу 12 % - за риби. Извозот на земјоделски производи (вклучувајќи ги и преработените) го надминува увозот.
Вкупната површина на земјоделско земјиште (на почетокот на 2021 година) е 8283,9 илјади хектари (5660,0 илјади хектари се обработливо земјиште, 2520,8 илјади хектари се ливади). Повратено е 16,6% од земјиштето. Од 5660,0 илјади хектари обработливо земјиште, 4970,1 илјади хектари користат земјоделски организации, 170,6 илјади хектари земјоделски стопанства, 502,9 илјади хектари користат граѓани (во 2001 година - 1022 илјади хектари). ха), од кои 483 хектари се доделуваат за лични помошни парцели, а 17 илјади хектари за викендички . Поради географските одлики, 26,2% од засеаната површина, или 1,35 милиони хектари, е исушено земјиште, уште 0,4% се наводнувани.
Растително производство знесувало (2020) 45,6%, добиток - 54,4%.
2021 година: Произведени земјоделски производи од сите фарми во земјата, за 22,749 милијарди рубли (во тековни цени). Околу 4/5 од производите се произведени во земјоделски организации (повеќе од половина од вкупното растително производство, 96% од сточарското производство), 16 % - во приватни домаќинства од населението, повеќе од 2,5% - во фарми. Учеството на земјоделските организации во производството на жито е 94,2%, компирот - 10%, зеленчукот - 12%.
Најголем дел од употребените ѓубрива се локално произведени (најголем производител на калиумски ѓубрива е „Белорускали“, азотни ѓубрива е „Гродно Азот“, а фосфатни ѓубрива се Хемиска фабрика „Гомељ“.
Регионални одлики
Поради голем број географски и климатски услови, територијата на Белорусија е до различен степен погодна за земјоделство. Најдобри услови за земјоделство се наоѓаат во централниот, западниот, источниот и југозападниот регион, додека во регионот на Витебск има помал принос кај повеќето земјоделски култури.
Босбил
Босбил (Bosbüll; Bosbøl; севернофризиски:Bousbel) — општина во округот Северна Фризија, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Земјоделство во Белорусија
Земјоделски организации
Белоруските експерти сметаат дека проширувањето на мрежата на големи регионални агро-индустриски стопанства, постепено развивајќи се во национални вертикално интегрирани здруженија, како една од најважните области за развој на домашниот агро-индустриски комплекс (АПК) и преработувачката индустрија.
Фарми
Приватните фарми (лични фарми регистрирани како правни лица) не играат голема улога во целокупното земјоделство, но имаат значајна улога во одредени гранки од земјоделството. Покрај тоа, бројот на фарми во доцните 1990-ти и 2000-ти е значително намален. На пример, во Гомељската област во 1995 година имало 433 селски (земјоделски) домаќинства, во 2000 година имало само 364, а во 2008 година - само 245. Во истиот период дошло до зголемување на просечната големина на селската економија. На пример, во Гомељската област пораснал во 1995-2008 година од 20,6 ха до 62,1 ха, додека вкупната површина на сите селски (фармерски) домаќинства во регионот се зголемил од 8,9 илјади ха до 15,2 илјада ха.
Динамиката на засеаната површина што ја обработуваат земјоделците во 2010-тите покажува нагорен тренд: од 88,1 илјади хектари во 2012 година на 167 илјади хектари во 2020 година (паралелно, се забележува намалување на површината што ја обработуваат приватните домаќинства на населението). Вкупната засеана површина што ја обработуваат земјоделците варира од 21-23 илјади хектари во регионите Витебск, Гомељ и Гродно до 40,7 илјади хектари во Могиљовската област. И покрај растот на површините што ги обработуваат земјоделците, во повеќето региони тие обработуваат околу 3% од засеаната површина, а само во Могиљовската област - 5% (од 2020 година).
Земјоделците во различни области се специјализирани за одгледување различни култури. Во Могиљовската област, повеќе од 60% од земјиштето што го обработуваат земјоделците е окупирано со житни и мешункасти култури (26 илјади хектари), додека во другите региони - околу половина. Земјоделците во Минската област засадиле 4,8 илјади хектари за компири, што е многу повеќе отколку во другите региони, вклучително и 6 пати повеќе отколку во регионот Витебск. Фармите во Брестската област се специјализирани за одгледување зеленчук - 4,4 илјади хектари, што е 2-8 пати повеќе отколку во другите региони. Во 2020 година, земјоделците од регионот Витебск посеале 7,6 илјади хектари под фуражни култури (на прво место меѓу земјоделците во земјата), значителни култури на фуражни култури имало во регионите Брест, Минск, Могиљов и Гомељ.
Во 2011 година земјоделците произвеле 6,1 % зеленчук, 4,3 % волна, 2 % компири, по 1,4 % жито и шеќерна репка, 0,5 % месо. Во 2020 година, белоруските земјоделци собрале 295.000 тони жита и мешунки (3,3% од вкупната жетва на жита и мешунки во земјата), вклучително и 17.000 тони 'рж, 119.000 тони пченица, 16.000 тони, 5000 тони ожина. 102 илјади тони шеќерна репка, како и 390 илјади тони компири (7,5%), 353 илјади тони зеленчук (20,2%), 95,3 илјади тони овошје и бобинки (12%).
Приносот на жито во фармите е споредлив со оној на големите земјоделски организации (во релативно слабата 2018 година - 27,1 c/ha за земјоделците наспроти 26,8 c/ha во големите организации, но во претходните 2 години, приносот на земјоделците бил малку понизок; овој тренд продолжил и во 2019 година, но во 2020 година индикаторите добиле природна вредност - 34,4 центи по хектар за земјоделците наспроти 35,1 центи по хектар за големите организации). Разликата во приносот на 'рж е најголема: 32 c/ha за земјоделците наспроти 26,2 c/ha во големите организации во 2017 година, 24,9 c/ha против 20 c/ha во 2018 година и 32,3 c/ha против 29,1 c/ha во 2020 година. Податоците за приносите на овес, исто така, значително се разликуваат: 23,7 c/ha за земјоделците наспроти 29,1 c/ha за големите организации (2020 година). Приносот на компир од земјоделците и големите организации е исто така приближно ист, а приносот на земјоделски насади на зеленчук е значително поголем - во просек 240-380 c/ha во 2012-2018 година за земјоделците наспроти 180-260 c/ha за големи организации.
Во 2012-2020 година Белоруските земјоделци постојано го зголемувале собирањето на овошките од лушпа (од 10,8 илјади тони на 90,4 илјади тони), а нивното учество во вкупната собирање на овошките од лушпа било зголемено од 2% на 15%. Просечниот принос на овошките во фармите на земјоделците е значително поголем отколку кај земјоделските организации и приватните домаќинства. Во исто време, огромното мнозинство на овошје и бобинки го собираат земјоделците во Брестската област - 75,9 илјади тони од 95,3 илјади тони од сите земјоделци во земјата. Собирањето на бобинки од страна на земјоделците за 2012-2020 година се зголемило речиси 6 пати, од 0,8 илјади тони на 4,6 илјади тони. Сепак, од 2020 година, огромното мнозинство на овошје и бобинки продолжува да се собира од домаќинствата.
Економската ефикасност на фармите е поголема од големите организации: во 2020 година, просечниот принос од продажбата на земјоделските организации била 4,7 % а за фармите, 21,4 %.
Лични фарми на населението
Личните фарми на населението се главно од егзистенцијална природа, значителен дел од нивното производство троши сопственикот на фармата и роднините. Во исто време, некои приватни домаќинства се блиску до земјоделство по природа и активно се вклучени во малопродажбата на храна на патиштата, градските улици и локалните пазари.
Историја
До есента 2010 година, Белорусија го држела второто место во светот според одгледување на тритикале.
Како дел од програмата за заживување и развој на селата во 2005-2009 година, биле доделени повеќе од 21 трилиони белоруски рубли за поддршка на агро-индустрискиот комплекс.
Во 2014 година земјоделството обезбедило 7,3 % од БДП на земјата.
Во 2021 година имало намалување на земјоделското производство за 4,2 %; биле произведени 1,7 милиони тони кромид, зелка и јаболка (помалку за 2,4 %); добиток и живина за 3 помалку % (1,8 милиони тони), жито и мешунки - за 15 % (7,4 милиони тони), компири - за 8 % (4,8 милиони тони). Надлежните сметаат дека причина за падот на земјоделското производство се лошите временски услови, а експертите ја сметаат неефикасноста на индустријата и неписмената аграрна политика. Во 2021 година, Белорусија за прв пат започнала увоз на компири од други земји (самата Белорусија произведува околу 900 илјади тони годишно и извезува повеќе од 200 илјади тони); тоа станало возможно поради високите цени и загриженоста за обемот на производство таа година: временските услови не биле поволни и полињата со компири во земјата ги почувствувале негативните ефекти од сушата.
Од 1 јануари 2022 година, ембарго за храна било воведено против широк спектар на земјоделски производи (свињи и свинско месо, говедско месо, некои отпадоци, разни видови на друго месо (вклучувајќи солено, сушено или чадено), млечни производи, зеленчук, јаткасти плодови и овошје, разни видови масти, колбаси, кондиторски производи и други производи) произведени во земји кои спроведуваат дискриминаторска политика и спроведуваат непријателски дејствија против земјата (од земјите на Европската унија, САД, Канада, Исланд, Велика Британија и Ирска, Македонија, Црна Гора и Албанија; подоцна Лихтенштајн и Србија ); ембаргото е воведено како одговор на западните санкции против Белорусија. Овие контрасанкции може да предизвикаат недостиг на земјоделски производи и зголемување на цените за нив (од крајот на 2021 година; на пример, белата зелка тројно поскапела во текот на годината, а во ноември цените за неа се зголемиле за речиси 25 % ), како резултат на кое Владата на Белорусија го забранила извозот на кромид, зелка и јаболка. Исто така, со цел да се запре растот на цените, владата административно го забранила нивното зголемување (за белоруски производи).
Примена на ѓубрива
За 2014-2020 година производството на азотни ѓубрива се зголемило од 842 на 959 илјади тони, фосфорни - од 186 на 215 илјади, поташа - од 6,3 на 7,6 милиони тони до 1,9 милиони тони (2000-2010). Примената на минерални ѓубрива за земјоделски култури е намалена во истиот период од 1132,7 на 956,7 илјади тони, вклучително и намалување на количината на фосфатни ѓубрива од 152,1 на 99,6 илјади тони, ѓубрива поташа од 562,6 на 425,3 илјади нитро светлина и зголемување 417,9 до 431,9 илјади тони. Во однос на еден хектар обработливо земјиште, забележано е намалување од 236 на 191 kg (140 kg по хектар од целото земјоделско земјиште). До 2015 година, примената на минерални ѓубрива во земјоделските организации се намалило на 209 kg/ha. Повеќето минерални ѓубрива се применуваат на коренови култури - 442 кг по хектар шеќерна репка, 325 кг по хектар компир (2020 година).
Производството на ѓубрива од поташа многу пати го надминува нивото на потрошувачка во земјата, а во 2010-тите, обемот на нивната примена од земјоделските организации (со исклучок на фармите и личните фарми) во Република Белорусија се намалило од 720 илјади тони во 2012 година на 382,6 илјади тони во 2018 година, но веќе во 2020 година има благ пораст - 460 илјади тони. Во периодот 2012-2020 година, се намалил и обемот на примена на азотни (од 557,3 на 461,9 илјади тони) и фосфатни ѓубрива (од 221,3 на 101,1 илјади тони).
Вкупната примена на органски ѓубрива се зголемила од 35,9 на 43,2 милиони тони во 2000-2010 година и до 51,6 милиони тони до 2020 година (7,1 т/ха на земјоделско земјиште и 10,2 т/ха на обработливо земјиште). Најмногу органски ѓубрива се применуваат за коренови култури - 44,6 t/ha за шеќерна репка и 36 t/ha за компири, најмалку за жита и мешунки - 5,7 t/ha (податоци само за земјоделски организации, 2020 година).
Бидејќи речиси сите белоруски почви во нивната природна состојба се одликуваат со висока киселост, лоши физички својства и ниска содржина на хранливи материи, варовниковата почва е широко користен од средината на 20 век, што се манифестира во воведувањето на огромни количини на вар што содржи материјали во почвата. Според пресметките на научникот Н.В. Клебанович, во 1965-2003 година, на територијата на Република Белорусија биле воведени 145 милиони тони калциум карбонат, трошоците изнесувале околу 2 милијарди долари. Како резултат на преземените мерки, процентот на почви од групите I и II на киселост до почетокот на 21 век се намалил за десет пати. На самиот почеток на масовното варење, во 1966-1970 година, 83% од почвите имале ниво на киселост (pH) под 5,5, иако pH 6,2-6,5 (во воден екстракт) или 5,6 се сметаат за оптимални за земјоделството. Во 2020 година во почвата биле внесени 971 илјади тони варовно брашно и други материјали што содржат вар. Варовницата била подложена на 188 илјади хектари. Во просек, во 2012-2020 година, 4,7-5,2 тони од соодветните материјали биле нанесени на секој хектар варовничка почва. Доломитното брашно го произведува „Доломит“ во Витебск.
Развојни прашања
Иако „Програмата за преродба и развој на селото“ била мотивирана од фактот дека „за време на либералните реформи од првата половина на 1990-тите, голем дел од постигнатото било уништено“, жетвата на компирот во Белорусија не го достигнала нивото од 1993 година, кога е рекордно ниво на производство на месо. Само во 2004 година било достигнато нивото на принос на жито од 1990 и 1993 година. Производството на волна во 1990-2010 година се намалило за десет пати (иако има голема потрошувачка на суровини во земјата), апсолутните приноси на млеко и продажбата на месо до 2013 година не го достигнале нивото од 1990 година. Сепак, во 2010-2016 година, производството на волна повторно почнало да расте - од 84 на 142 илјади тони, но до 2020 година оваа бројка паднала на 107 илјади тони.
Сепак, и покрај значителните субвенции, голем број експерти сметаат дека белоруското земјоделство е неефикасно. Поранешниот министер за земјоделство Леонид Русак изјавил дека значителен дел од белоруските производи, дури и земајќи ги предвид големите субвенции, се поскапи од европските, што доведува до непрофитабилен извоз. На пример, месото и млечните производи се доставуваат во Русија по цени што не ги покриваат трошоците за производство. Производството на еден килограм месо во Белорусија бара 8-10 пати повеќе електрична енергија отколку во развиените земји, а за производство на иста количина млеко и говедско месо е потребна многу поголема количина храна. Сепак, просечниот принос на млеко по крава во Белорусија (4508 kg) е повисока отколку во некои земји на ЕУ - особено Бугарија (3591 кг) и Романија (3879 kg), иако повеќе од двојно пониско отколку во САД, Данска и Финска.
Според економистот Сергеј Баликин, недостатокот на приватна сопственост на земјиште го попречува развојот на земјоделството. Според него, започнувањето на стечајни постапки за непрофитабилните претпријатија би можело да го подобри земјоделството, што, сепак, не го прави раководството на земјата од идеолошки причини. Економистот Михаил Залески истакнува дека приватните фарми обезбедуваат најголем дел од производството на компири и зеленчук, што укажува на високата ефикасност на развојот на фармата во Белорусија.
На крајот на 2011 година Александар Лукашенко објавил дека за 2001-11 г. за земјоделството биле издвоени 40 милијарди долари од државниот буџет, а исто така било ветено дека до 2017 година државните субвенции за земјоделството ќе бидат сведени на минимум.
Материјално-техничка база
Друг важен проблем на земјоделството е застарената материјално-техничка база. Во 2020 година, бројот на непрофитабилните земјоделски организации се намалил на 177, или од 22% на 12,1% (во споредба со 2015 година), а износот на нето загубата на земјоделските организации се зголемил на рекордно високо ниво во изминатите пет години и во 2020 година изнесувал - 307,4 милиони рубли. Износот на нето загубата на фармите има сличен тренд и се зголемил од 3,1 на 12,7 милиони рубли. Профитабилноста на продадените производи на големите земјоделски организации, исто така, останува ниска: во 2020 година таа изнесувала 5,5%, а во фармите - 30,4%. Профитабилноста на продажбата во истата година изнесувал 4,7% во големите земјоделски организации и 21,4% во фармите. Вкупните обврски на големите земјоделски организации во 2020 година изнесувале 8,8 милијарди рубли (3,4 милијарди долари по девизниот курс на почетокот на 2021 година), вклучително и 2,4 милијарди задоцнети обврски; долгот на сите фарми во 2020 година изнесувал 146,2 милиони рубли (околу 55 милиони долари). Просечната профитабилност на продажбата во големите земјоделски организации варира од 5,7% до 8,2% во Минската област, Гродненската област и Брест до -0,8% во Гомељската област ; минималната профитабилност од продажбата во фармите за 2014 година изнесувала 13,4% во Витепската област.
За 2000-2020 година значително е намален бројот на земјоделска опрема. Бројот на трактори се намалил од 72,9 илјади во 2000 година на 38,1 илјади на почетокот на 2021 година, бројот на камиони - од 46,3 илјади на 17,4 илјади, комбајни за жито - од 17,1 илјади на 8,7 илјади, комбајни силажа и сточна храна - од 7,2 илјади до 4,1 илјади. Поголемиот дел од земјоделската механизација е од наше производство (Минска Тракторска фабрика, Гомселмаш и други). Годишното производство на трактори за 2000-10 година се зголемило од 22.470 на 44.370, трактори со капацитет од повеќе од 100 КС. од. - од 2617 до 9454 година, комбајни за жито - од 445 до 2035 година. Значителен дел од новата технологија, сепак, се извезува. Како резултат на намалувањето на вкупниот број на земјоделски машини, обезбедувањето земјиште со трактори е намалено од 15 трактори на 1000 хектари обработливо земјиште во 2000 година на 8 во 2020 година. Во исто време, увозот на земјоделски машини почнал да расте - од 2.621 трактори во 2011 година на 13 440 - во 2013 година, главно особено моќни (енергетски заситени) трактори, чии аналози не биле произведени во Тракторска фабрика во Минск. Како дел од програмата за замена на увозот во средината на 2000-тите, Тракторска фабрика развила и организирала сопствено масовно производство на трактори заситени со енергија, презентирајќи линија на модели до 500 КС. од. Поради ширењето на помоќните трактори во земјоделството, намалувањето на бројот на трактори е придружено со зголемување на енергетскиот капацитет по работник (од 48,2 КС во 2006 година на 75,2 КС во 2020 година ).
Покрај трактори заситени со енергија, машинските претпријатија во Република Белорусија го совладале производството на други видови земјоделски машини. Така, во СССР, фабриката Гомселмаш била специјализирана за производство на комплекси за берба на сточна храна, но по стекнувањето независност, го совладала производството на комбајни за жито и други комбајни. Како резултат на тоа, до 2014 година, повеќе од 80% од комбајните во земјоделските претпријатија во земјата биле произведени од оваа фабрика. Искуството на Гомселмаш се наведува како пример за успешна замена на увозот.
Подготовката на специјалисти од областа на земјоделството ја спроведуваат Белорускиот државен аграрен технички универзитет (Минск), Белоруската државна земјоделска академија (градот Горки, регион Могиљев) и Државниот аграрен универзитет Гродно, поделби на други универзитети, како и голем број специјализирани средно специјализирани образовни институции.
Растително производство
Белорусија е на прво место во производството на компир по глава на жител меѓу земјите од ЗНД и на трето место во собирањето жито (сите видови, без мешунки) по глава на жител, по Казахстан и Украина. Според првите три показатели, земјата е малку супериорна во однос на Полска, Литванија и Латвија, но двапати инфериорна во однос на Литванија и малку во однос на Летонија во однос на жетвата на жито по глава на жител.
Житарици
Во структурата на засеаните површини зафатени со жита и мешунки (2534 илјади хектари во 2020 година), најмногу заземаат пченица та (725 илјади хектари), тритикале (469 илјади хектари) и јачменот (415 илјади хектари). 364 илјади хектари се зафатени со 'рж, 221 илјади хектари се пченка за жито, 156 илјади хектари се овес, 137 илјади хектари се мешунките, а 28 илјади хектари се леќа та. Од 2017 година, најголемиот дел од посеаната 'рж (98%), пченицата (повеќе од 70%) и тритикале (94%) се зимски, а јачменот е речиси исклучиво пролетен (98%).
Огромното мнозинство жита се одгледуваат од големи земјоделски организации: во 2020 година, 2.534,4 илјади хектари биле посеани со жита и мешунки, вклучително 2.378,5 илјади хектари во големи организации (93,8%), 88,4 илјади хектари во фарми (3,5%) и 67. хектари во приватни домаќинства (2,7%). Просечниот принос на жито по категории на фарми малку се разликува, за неколку центи по хектар.
Просечната профитабилност на житото продадено од големите земјоделски организации на системот на Министерството за земјоделство на Република Белорусија во 2020 година изнесувало 24,4% (највисока меѓу сите растителни производи).
Во 2013 година, три области достигнале бруто жетва на жита и мешунки од 150 илјади тони - Минск, Гродно и Несвиж. Од 120 до 150 илјади тони биле собрани во регионите Пружани, Барановичи, Копил и Слуцк. Во 2018 година, бруто жетвата на жито надминала 150 илјади тони само во Гродненската област (поради тешките метеоролошки услови). Сепак, веќе во 2020 година, овој индикатор бил надминат во регионите Барановичи, Гродно, Копил, Минск, Несвиж и Слуцк.
Во однос на приносите на жито и мешункасти култури, неколку региони надминале 45 центнери во 2020 година - Барановички во регионот Брест, Ѕержински, Клецк, Минск и Несвиж во регионот Минск, Берестовички, Вороновски, Гродно, Зелвански, Карелички, Мостовски и Шчучински во Гродненската област. Во исто време, во многу области на Витепската област и во некои области на други региони, приносот не надминува 25 q/ha.
Области со најголем принос на жито по регион (2020): Структурата на видот на одгледување житни култури и мешунки значително се променил од независноста. Така, во 1990 година, 'ржот сочинувал 38% од родот, пченицата - 5%, јачменот - 41%, овесот - 11%, а тритикале не се одгледувал. Во 2020 година, 'ржта веќе сочинувала 9% од бруто жетвата на жита и мешунките, пченицата - 31%, тритикале - 22%, јачменот - 21%, овесот - 5%.
Компир
Компирот е една од најважните земјоделски култури во земјава. За разлика од повеќето други видови растително производство, околу 82,5% од компирите се произведени од лични фарми на населението.