cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Младотурска револуција
Почеток на револуцијата
Под притисок на ова масовно движење, султанот на 24 јули 1908 година го обновил Уставот од 1876 година и распишал избори за Претставничкиот дом (меџлисот). На изборите кои се одржале есента 1908 година од Македонија, меѓу останатите, биле избрани и Тодор Павлов, Панчо Дорев, Христо Далчев и Димитар Влахов.
Цел на Младотурците
Целта на Младотурците се темелела врз фактот дека Османлиското царство пропаѓа и ги губи сите свои освоени области. Но, по нивното стапување на власт се покажало дека ниту тие не се во состојба да го спречат губењето на турските територии. Во текот на оваа владеење, Бугарија ја прогласила својата независност во 1908 година. Покрај тоа, од нив се очекувало модернизација, уставотворност, а можеби и демократизација на земјата, но кога дошле на власт и овие очекувања не биле исполнети.
По доаѓањето на Младотурците на власт уследиле мерки за давање политички слободи. Овој период на слободен живот кој траел кратко време е познат под името Хуриет (Слобода). Младотруската револуција успеала, но многу бргу се покажало дека Младотурците не располагале со потребните кадри за управување со државата. Тие главно биле подготвени во воен план, но не и во политички. Во следниот период султанската институција не била ликвидирана туку го голема мера ограничена. Биле убиени најомразените султански приврзаници и во следниот период презеле голем број на мерки за задоволување на првичните свои барања и слогани кои ги извикувале во времето на револуцијата. Но многу бргу успехот на Младотурците се претворил во националистичка и шовинистичка цел. Заедно со тоа започнале да се организираат и конзервативните сили во Истанбул против Младотурците.
Контрареволуција и нејзино задушување
На 13 април 1909 година избувнало востание против младотурците. Младотурците биле истерани од парламентот и од владата, а голем дел од младотурските водачи биле убиени. Оние кои побегнале, свое засолниште нашле во Солун каде решиле овој револт да биде уништен. За таа цел била основана т.н. Армија на акцијата во која учествувале и Јане Сандански, Тодор Паница и Христо Чернопеев заедно со уште 1.200 македонски револуционери. По тридневни борби, на 24 април, контрареволуцијата е совладана. На 27 април султанот Абдул Хамид II е сменет, а за нов султан е поставен Мехмед Решад V.
Мерки на Младотурците
Во втората фаза од управувањето, Младотурците ја зеле власта под своја управа. И покрај функционирањето на парламентот, демократија немало. Во текот на овој период биле направени голем број на воени реформи.
Со тоа била отфрлена можноста за добивање на автономија на Македонија во рамките на Турција за што се залагала Народната федеративна партија.
Младотурците и ВМОРО
Во Младотурската револуција било инволвирано и македонското население. Во неа учество зеле и Македонци на чело со Јане Сандански кои се бореле за целите на Младотурците како и за добивање на автономија. Откако уставот бил вратен на сила, четите на ВМОРО по наредба на Јане Сандански слегле од планините во градовите и учествувале во свеченостите по повод победата на Младотурците.
На 31 јули 1908 година (нов стил) Сандански упатува Манифест до сите народности во Османлиското Царство, во кој меѓу другото истакнал:
Хуриетската Османлиско Царство во Македонија искрено била прифатена единствено од левицата, на чело со санданистите. Од левицата изникнала Народната федеративна партија (НФП), чија програма предвидувала спроведување на радикални економско-политички реформи, кои требало да го задоволат големото мнозинство од обесправеното и бедно население, да го приврзат кон Младотурската револуција, да ја зацврстат нејзината победа и да ја спасат Империјата од сигурниот распад. Основното барање на НФП било преуредувањето на Османлиското Царство врз принципот на децентрализацијата и самоуправувањето на народите, со што сите етнички средини и малцинства во Империјата би стекнале национална рамноправност. Притоа, се тргнувало од фактот дека само така и македонскиот народ ќе ги стекне своите национални права и ќе ја зачува својата територијална целост, а Империјата својот демократски развиток и опстанок.
По задушувањето на контрареволуцијата од 1909 година младотурците, чувствувајќи се силни, наместо да продолжат со реформите што народот во Македонија и пошироко со нетрпение ги очекувале и на таков начин да ги зацврстат своите позиции, тргнале по друга насока. Под изговор дека е нужно да се осигура безбедноста на државата, тие донеле закони со кои насилството врз оние што со воодушевување ја пречекале нивната победа го претвориле во систем на владеење. Меѓу најпознатите биле Законот против четите и Законот за колонизација на Македонија, чија примена предизвикала огромно незадоволство меѓу христијанското население. Веќе кон 1910 година поголемиот дел од придобивките стекнати во јули 1908 г. биле уништени од самите младотурци. Поради тоа многу се влошиле односите и меѓу османлиските власти и Јане Сандански, иако тој од редовите на христијанското население во Македонија имал најголеми заслуги во борбата против апсолутизмот на султанската власт и им бил најискрен пријател на младотурците.
Со напуштањето на хуриетските принципи на владеење, прогласени во јули 1908 г., враќајќи се во значителна мера на стариот систем на управување, младотурците им дале повод на трите балкански соседи, кои одамна го очекувале моментот да го извршат своето „национално обединување” преку заграбување делови од македонската земја, да се здружат и со војна да го остварат тоа. Планот на младотурците, преку ликвидирање на апсолутизмот, но без радикални реформи во економско-општествениот систем (аграрна реформа и др.), да ги придобијат широките обесправени и незадоволни слоеви во Македонија и пошироко на Балканот и да ја спасат државата од неизбежниот распад, се покажал нереален.
Пиелјекајсе (национален парк)
Пиелјекајсе ― национален парк во Шведска. Лежи околу 10 км јужно од Јоквик во Општина Арјеплог, Лапонија. Паркот главно се состои од брезова шума.
Паркот го минува планинарската патека Кунгследен, а патеката продолжува во блискиот Природен резерват Винделфјеленс, една од најголемите заштитени подрачја во Европа.
Џевдет Јилмаз
Џевдет Јилмаз (роден на во ) е турски политичар.
По завршувањето на средно училиште во Бингол во 1983 година, Јилмаз дипломирал на Факултетот за економија. Тој дипломирал со одличен успех во 1988 година. Во 1989 година започнал со работа во Државната организација за планирање (Devlet Planlama Teşkilatı).
Во изборите од 2007 година Јилмаз бил избран за член на Европскиот парламент за Бингол. На 1 мај 2009 година тој бил назначен за државен министер во вториот кабинет на Ердоган. Во моментот се наоѓа на позицијата Министер за развој.
Мрежно место
Мрежно место (или „веб-саjт“, од англ. website) — документ во кој се содржат информации погодни за прелистување со помош на прелистувач. Овој документ најчесто е во HTML или XHTML формат и во себе содржи хиперврски до други документи.
Мрежните места можат да бидат поставени локално на сметачот од кој се врши нивно прелистување / прегледување или пак на некој мрежен опслужувач (или „опслужувач“, од англ. web server) до кој може да се пристапи преку сметачка мрежа. Опслужувачот може да го ограничи пристапот до мрежните места само на корисници во приватна мрежа, тогаш станува збор за корпоративен intranet, или може да допушти слободен пристап преку интернет. Прелистувачот пристапува до мрежните места сместени на опслужувачот користејќи се со таканаречениот Протокол за пренос на хипертекст (HTTP).
Мрежните места можат да бидат статични, доколку се компонирани како статична текстуална податотека зачувана во податотечниот систем на мрежниот опслужувач, или пак опслужувачот да испорача до прелистувачот страница која е динамички создадена, т.е. динамичка мрежна страница, согласно со соодветниот програмски код кој се извршува откако ќе биде поставено барање за пристап до одреден извор на информации на опслужувачот од страна на прелистувачот.
Наставки на податотеки
Вообичаено е статичните мрежни места зачувани на опслужувачот да имаат наставка .htm или .html. додека пак динамичките мрежни места имаат наставки кои означуваат кој програмски јазик се користи за нивно создавање или која технологија се користи за создавањето, како на пример .php, .asp, .jsp, ... Во овој случај опслужувачот мора да биде соодветно прилагоден за да може да ги разбере/обработува, овие програмски јазици односно технологии, по што создава чист HTML-код кој го испорачува до прелистувачот.
Боја, типографија, илустрација и интеракција
Мрежните места во себе содржат инструкции за бојата на текстот, бојата на позадината или пак врски до слики или други мултимедијални податотеки кои можат да бидат прикажани во преилистувачот.
Информациите за изгледот, типографијата и шемата на бои се дефинира преку таканаречените Cascading Style Sheet (CSS) инструкции, кои можат да бидат вгнездени во самиот HTML код или пак да бидат поместени во одделна податотека, до која се референцира во HTML документот. Вториот начин е посебно важен, бидејќи на овој начин може да се влијае на едноставен и релевантен начин на изгледот на сите или на група на мрежни места кои се наоѓаат на опслужувачот. Прелистувачот само еднаш ќе ги вчита овие инструкции од опслужувачот а подоцна ќе се користи со кешираната копија на овие инструции за сите страници кои подоцна ќе бидат прелистувани.
Сликите се чуваат на опслужувачот во посебни податотеки.
Мултимедијални содржини
Мултимедијалните содржини исто така може да бидат вгнездени во мрежното место, како дел од самата страница или пак со врска до истите. Игри, анимации и друг компјутерски создаден материјал исто така може да биде вгнезден во мрежното место користејќи се со технологии како што се Adobe Flash и Java програмчиња. Презентацијата на сето ова зависи од способноста на прелистувачот да го обработи овој материјал, како и од желбата на клиентот и неговата способност да ги овозможи (кога не се однапред овозможени) овиe својства на сопствениот прелистувач/сметач.
Бајантес, Завхан
Бајантес (Баянтэс) е област во Монголија во покраината Завхан. Во 2005 година, неговото население било 3,024.
NGC 5680
NGC 5680 — елиптична галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5680 се споменува и како CGCG 19-68.
Откривање
Објектот е откриен на 12 април 1864 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5680 е од видот E-S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 5680 има привидни димензии од 0,9' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 35 м 44,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -0° 0' 48"". Положбениот агол на објектот е во износ од 15°.
Други поделби
Проучување на NGC 5680 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 52173. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 242; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 325. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1440.
Slipknot
Slipknot е американска хеви метал група од Ајова, САД, кои се формирани во 1995 година. Сите членови на групата носат уникатни маски. Бендот досега има издадено четири студиски албуми, а познати се по нивниот агресивен изглед и по хаотичните концерти. По повеќето промени во првобитниот состав, денес бендот се состои од: Кори Тејлор(вокали), Шон Крехан(перкусии), Крис Фен(перкусии), Сид Вилсон (DJ), Џеј Вајнберг(тапани), Алесандро Вентурела(бас гитара), Mик Томпсон(водечка гитара), Џејмс Рут(ритам гитара) и Крејг Џонс(семплови). Првата промена во почетниот состав е на 25 мај 2010 со ненадејната смрт на басистот Пол Греј. На 12 декември 2013, бендот изјави дека тапанарот Џои Џордисон го напуштил бендот од неразјаснети причини. Досега имаат издадено 5 студиски албуми и во тек е снимањето на шестиот албум, кој ќе биде издаден во 2019 г.
Наово
Наово (или Навово) — историско село во атарот на с. Идризово територијата на денешна Општина Гази Баба, во југоисточниот дел на Скопскиот Регион. Денес местото се наоѓа близу границите на општините Гази Баба, Кисела Вода и Аеродром. На местото на селото денес има ниви.
Географија
Селото се наоѓало во областа Скопска Блатија, североисточно од Скопје. Најблиски населени места се Огњанци (на 2 км) и Петровец.
XIX век
Во XIX век селото ѝ припаѓало на Скопската каза на Отоманското Царство. Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. во Навово живеат 50 Македонци-христијани.
XX век
Во 1905 г. според Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) Наово (Naovo) има 32 Македонци и 6 Роми. По Втората балканска војна во 1913 г. селото потпаѓа под власта на Србија, како и остатокот од територијата на денешна Република Македонија.
Прокошко Езеро
Прокошко Езеро е ледничко езеро кое се наоѓа на 1660 метри надморска височина. Сместено е на планината Враница, 22 километри од центарот на градот Фојница, Босна и Херцеговина, помеѓу долината на реката Врбас и долината на реката Босна. Котлината на езерото лежи во зона на мигматит. Езерото се полни со вода од ледници, подземни извори и околните извори кои се наоѓаат во подножјето на планината Дебело Брдо, потоа преку топење на снегот од околните падини и атмосферски депозити. Водата ја губи преку истекување на помалите реки, продирање и испарувањето. Површина на сливот на езерото изнесува 48 330 m². Максималната должина е 426 метри, максималната ширина е 191,3 метри, а 113,4 m просечната широчина. Должината на крајбрежјето на 1060,5 метри. Просечната длабочина на езерото е 5,7 метри, а максималната 13,0 м. Во текот на летните месеци, нивото може да се намали на 60 cm.
Адреналин
Адреналинот (или епинефрин) е хормон и невротрансмитер кој учествува во регулирањето на висцералните функции (на пр. респирација). Тој спаѓа во групата на катехоламини. Тој има повеќе улоги во организмот:
Механизам на дејство
Како хормон, адреналинот делува на скоро сите телесни ткива врзувајќи се со адренергичните рецептори. Неговите ефекти врз различни ткива зависат од видот на ткивото и експресијата на специфични форми на адренергичен рецептор. На пример, високи нивоа на адреналин предизвикуваат релаксација на мазните мускули во дишните патишта, но предизвикуваат контракција на мазните мускули во ѕидот на артериолите.
Адреналинот е неселективен агонист на сите адренергични рецептори, вклучувајќи ги главните поттипови α1, α2, β1, β2, и β3. Врзувањето на адреналинот за овие рецептори предизвикува низа метаболички промени. Врзувањето за α-адренергичните рецептори ја инхибира секрецијата на инсулин од панкреасот, ја стимулира гликогенолизата во црниот дроб и мускулите, и ја стимулира гликолизата и инхибира инсулин-посредуваната гликогенеза во мускулите. Врзувањето за β адренергичните рецептори ги стимулира секрецијата на глукагон од панкреасот, секрецијата на адренокортикотропен хормон (ACTH) од питуитарната жлезда, и липолизата во масното ткиво. Заедно, овие ефекти доведуваат до зголемено ниво на глукоза и масни киселини во крвта, со што се обезбедуваат супстрати за создавање на енергија во организмот.
Биосинтеза
Во хемиски поглед, адреналинот спаѓа во група на моноамини, наречени катехоламини. Тој се синтетизира во хромафинските клетки во срцевината на надбубрежната жлезда и во мал број на неврони во продолжениот мозок по метаболички пат во кој аминокиселините фенилаланин и тирозин преку серија на интермедиери, крајно се претвораат до адреналин. Прво, тирозинот се оксидира до L -DOPA со помош на ензимот тирозин хидроксилаза. Тој последователно се декарбоксилира од ензимот DOPA декарбоксилаза (ароматична L-аминокиселинска декарбоксилаза) при што се добива допамин. Допаминот се претвора во норадреналин под дејство на ензимот допамин бета-хидроксилаза. Крајниот чекор во биосинтезата на адреналинот е метилирање на примарната аминогрупа на норадреналинот. Оваа реакција е катализирана од ензимот фенилетаноламин N-метилтрансфераза (PNMT). Иако PNMT воглавно се наоѓа во цитозолот на ендокрините клетки во адреналната медула (познати како хромафински клетки), мали нивоа се детектирани и во срцето и мозокот.
Хемиска синтеза
Адреналин може да се синтетизира од реакцијата на катехол со хлороацетил хлорид, по што следи реакција со метиламин за да се добие кетон, кои се редуцира до саканото хидрокси соединение. Рацемската смеса која се добива може да се одвои со тартаратна киселина.
Селма Алије Каваф
Селма Алије Каваф (родена на во ) е турски политичар и е државен министер на Труција одговорен за жените и семејните работи, како и член на парламентот во Денизли од страна на владејачката Партија на правдата и развојот.
Селма завршила на Анкарскиот универзитет по географија и историја. Во следните години таа работела како професор во неколку приватни и државни училишта во земјата.
Во политичкиот живот на Турција се вклучила веднаш по основањето на партијата која денеска се наоѓа на власт во Турција, во 2002 година. На изборите во 2007 година била избрана за член на парламентот. Таа е првата жена која била избрана за пратеник од Денизли. Од 1 мај 2009 година, по реконструкцијата на кабинетот на Ердоган, таа била назначена за државен министер.
Св. Недела (Асамати)
'''Св. Недела''' — археолошко наоѓалиште во преспанското село Асамати. Претставува населба од бронзено време. Се наоѓа на околу 500 м северно од селото и 100 м јужно од раскрсницата на патот Макази — Претор, на една блага височинка / тумба, која е доста развлечена од интензивните земјоделски работи. Во нивите во 1978-80 година е извршено заштитно археолошко ископување при што се откриени остатоци од куќа, градена од дрвена граѓа и кал, од крајот на бронзеното време. Подвижниот археолошки материјал го претставуваат множество керамички садови за секојдневна употреба, со различни димензии и форми, скромно украсени со вдлабнатини од прсти. Најдени се орудија од коска и камен, како и тегови и прешлени од земја. Неколкуте групи од фрагментирани керамички садови асоцираат на грнчарска работилница. Средниот дел на куќата е уништен со вкопувањето на подоцнежен објект, со ѕидови дебели 1 м сувоѕидица, поставени во правец исток-запад, организирани во облик на буквата П. Функцијата и временската припадност на овој објект не можеле да се определат. Наодите се чуваат во Музејската збирка во Ресен.
Америка (роман)
Америка (на германски: Der Verschollene) е третиот и последен роман објавен од Франц Кафка. Публикуван е посмртно, во 1927 година со посредство на неговиот пријател Макс Брод. Оригиналното име на романот било Исчезнатиот, но по сугестија на Брод, издавачите го издале романот под насловот Америка. Денес, оригиналниот ракопис се наоѓа на универзитетот Оксфорд.
Хазби Лика
Лика бил командант во Тетовско за време на конфликтот во 2001 година и е едно од имињата од ОНА што најмногу се споменуваа дека стојат зад масакрот на македонските безбедносни сили во Вејце. Лика бил командант на 112. бригада на ОНА. Бил градоначалник на Тетово од 2005 до 2009 година.
Според „Нова Македонија“, Лика ја оштетил општина Тетово за три милиони евра додека раководел со неа. Тој денес е член на ДУИ и претседател на партискиот огранок во Тетово. Во 2017 бил именуван за вицепремиер за спроведување на Рамковниот договор во владата на Зоран Заев.
Америка (роман)
Дејството во романот е засновано врз расказот „Огнарот“ (објавен 1913), во кој се обработува животот на главниот јунак Карл Росман по неговото пристигнување во Америка. Се претпоставува дека прецизно доловениот живот на европските доселеници во Америка се всушност искуствата на неговите блиски роднини кои емигрирале во таа земја.
Постојат две изданија на македонски јазик на ова дело од Кафка. Првото е во издание на издавачката куќа Темплум, а второто, поново издание од 2011 година, е од издавачката куќа Антолог.
Ложачот
Карл Росман е 16-годишно момче кое го напушта домот во Германија и со прекуокеански брод заминува за Америка. Неговите родители го испратиле на пат поради љубовната афера со една од куќните помошнички и вонбрачното дете кое го добил од неа. На бродот случајно го запознал тамошниот ложач, кон кого стекнал големи симпатии. Ложачот му се пожалил на Росман за постојаниот мобинг од страна на Шубал, главен машинист на бродот и негов претпоставен. Двајцата заедно се упатиле кон канцеларијата на капетанот како ложачот би се пожалил за нанесената неправда и повреденото достоинство. Во канцеларијата го затекнале капетанот во друштво на еден американски сенатор, за кој се покажало дека е вујко на Карл. Сенаторот се викал Јакоб и решил да го земе Карл Росман под своја заштита. Ложачот пак, не успеал да ја докаже вината на Шубал најмногу поради неговото пелтечење и неаргументирани обвиненија од една страна, а од друга страна затоа што целиот бродски екипаж застанал во одбрана на Шубал. Росман не го дочекал исходот на расправијата бидејќи со неговиот вујко веднаш заминале за Њујорк.
Селската куќа во близина на Њујорк
На големо изненадување на Карл, господинот Грин им се придружил на вечерата во домот на Полундер. Карл чувствувал необјаснива одбивност спрема Грин, па затоа решил повеќе време да мине со Клара, ќерката на Полундер. Клара била убава девојка на негова возраст, која била свршена за пријателот Мак. Таа му ги покажувала собите во нивната куќа, но Росман не бил многу заинтересиран, па се повлекол на спиење во својата соба. Клара не забележала дека Карл си заминал на спиење, па неговото однесување го протолкувала како грубост и подбивање. Влегувајќи во собата на Карл, меѓу нив дошло до мал физички инцидент, по кој Карл бил решен да си замине оттаму. Веднаш се упатил кон трпезаријата, каде ги затекол господата како разговараат за деловни теми. Грин му рекол дека со себе носел писмо од вујко му Јакоб за него. Во писмото стоело дека Јакоб бил премногу изиритиран од дрскиот однос на неговиот внук и покрај сета добрина која му ја пружил. Му наредил повеќе да не се враќа во домот, туку што е можно побргу да си замине од градот и да си ја бара среќата на друго место. По оваа разочарувачка вест, Карл излегол од куќата на Полундер и преноќил во најблискиот мотел.
Патот за Рамзес
Во мотелот каде ја минал ноќта, запознал уште двајца емигранти. Деламарш бил Французим, додека Робинсон бил од Ирска. Тие двајцата го увериле дека ќе најдат добра работа во блиското гратче Батерфорд и дека него ќе го земат како нивни чирак. Притоа бесрамно евтино го продале Росмановиот костум на сопственикот на хотелот и му ја одзеле сета храна од куферот. Тројцата пешки тргнале кон посакуваниот град, а притоа Карл бил тој кој морал да ја плати сметката во ресторанот каде ручале. Кога се стемнило, Деламарш и Робинсон решиле да преспијат во ливадата крај патот, а да го пратат Карл да земе храна од блискиот хотел. Карл влегол во хотелот Окцидентал, каде се запознал со љубезната газдарица, која му дала вечера без да му наплати и го поканила да преноќи во хотелот. Росман учтиво ја одбил и се вратил кај старото друштво. Останал вџашен поради тоа што неговите двајца сопатници му го обиле куферот додека бил отсутен и дека му ги расфрлиле алиштата наоколу. Но кога дознал дека му ја нема фотографијата од неговите родители, најдрагиот спомен од домот, решително ги напуштил арогантните другари и се вратил во елитниот хотел.
Хотелот Оксидентал
За време на краткиот состанок со шефицата на кујната, неговата познајничка, на Карл му било соопштено дека ќе работи како носач во лифтот. Работата на Карл му се видела навидум лесна, но 12 часовната смена била премногу исцрпувачка. Притоа се спријателил со дактилографката Тереза, која имала потресна судбина како сираче и многу патела во животот. Спиел во заедничка соба заедно со останатите момчиња кои ја вршеле истата задача во хотелот, но тие не биле премногу загрижени за нивната неизвесна иднина. Росман работел посветено и се трудел да не разочара ниту еден од гостите во хотелот. Животот на новото работно место му течел прилично мирно, сѐ додека не се појавил Деламарш распрашувајќи се за Карл на рецепцијата во хотелот. Неговиот колега Ренел го известил за посетата на Деламарш, што предизвикало несигурност и внатрешен немир кај главниот протагонист.
Случајот Робинсон
На големо изненадување на Карл, во хотелот доаѓа Робинсон во полупијана состојба барајќи пари од него. Поради тоа што бил речиси во бессознание од алкохолот, Карл го понел Робинсон во спалната соба како не би му пречел на работното место. Во меѓувреме се погодило висок гостин нетрпеливо да чека пред лифтот на Карл, за што набрзо бил известен и главниот келнер г. Исбари. Тој без размислување му врачил отказ, и покрај силните заложби на шефицата Карл да го задржи местото во хотелот. Освен отказот, Карл бил наклеветен затоа што внел пијаница во хотелот и притоа му ветил пари (кои наводно требало да ги украде од касата на рецепција). Росман бил психички скршен, па повеќе не се ни обидувал да ја докаже сопствената невиност. Бил препуштен на главниот портир, кој поради навредената горделивост со непоздравувањето од страна на Карл, насилнички го малтретирал. Гледајќи дека портирот сака физички да го повреди, набрзина пребегнал со такси во придружба на Робинсон.
Азил
По излегување од таксито, Карл повторно ќе се сретне со Деламарш, со чија помош го избегнува апсењето од страна на полицијата. Тие двајца заедно со Робинсон влегуваат во еден тесен стан, сопственост на Брунелда. Понатамошниот тек на романот е опис на тоа како настанало познанството на Деламарш со богатата Брунелда. Таа има ексцентричен карактер и однесување, па веднаш инсистирала да го вработат Карл како нивни слуга. Откако Карл категорично ја одбил оваа понуда и се обидел да избега обивајќи ја вратата од станот, Деламарш и Робинсон тешко го претепале, по што Росман паднал во кома. Се разбудил наредната вечер, во момент кога сите тројца спиеле. На терасата повел интересен дијалог со соседот-студент, кој исто така не бил во добри односи со тројцата измамници. На совет од студентот, Карл согледува дека нема да најде подобро работно место од она кое му го нудат Брунелда и Деламарш, па немајќи каде, ја прифатил понудената служба кај нив.
„Ајде! Ајде!“ извика Робинсон
Дејството се случува по преспиената ноќ во станот на Брунелда. Карл и Робинсон го средувале нередот во дневната соба, додека Деламарш ја миел Брунелда во импровизираната бања. Росман е во улога на нововработен слуга и негова единствена задача била да ги исполнува неразумните барања од Брунелда. По нејзина заповед, Карл заедно со Робинсон заминале да донесат појадок од соседниот стан, без оглед на тоа што веќе било 4 часот попладне. Домаќинката категорично ги одбила, но тие двајца плашејќи се од гневот на своеволната дама, приготвиле скромен оброк од утринските остатоци. Поради прегладнетоста, Деламарш и Брунелда не забележале дека храната не била свежа. Задоволни од принесеното, ја пофалиле услужноста на Карл, кој им ветил побогат оброк следниот пат.
Заминувањето на Брунелда
Рано изутрината, Карл со помош на студентот од соседниот стан ја пренел количката на Брунелда до приземјето. Откако се збогувал со студентот, го продолжил патот со Брунелда. Сакајќи да го избегне непотребното внимание кое би го предизвикал, Карл се движел брзо и по нефреквентни улички. Мала непријатност му создал полицаецот кој се распрашувал зошто госпоѓицата во количката е покриена со крпа. Откако ја скротиле непожелната љубопитност на полицаецот, Росман требало да се справи и со упорниот млекар, чиј интерес бил привлечен од лицето што се криело под сивата крпа. Преминале и преку неговата злоба, за конечно да стигнат до едно претпријатие, каде ги чекал управникот. Тој бил помалку незадоволен од доцнењето, но љубезно ја згрижил Брунелда.
Стил на пишување и литературен правец
Се претпоставува дека ова дело е инспирирано од мемоарите на поранешниот американски претседател Бенџамин Френклин. Кафка толку бил приврзан за тие записи, што имал навика некои пасуси да ги чита на глас. Дејството во романот „Америка“ е можеби одраз на неговата голема желба за патување, но во реалноста, најдалечните одредишта кои ги посетил Кафка биле Франција и северна Италија. Во времето кога го пишувал ова дело, писателот бил под импресија од новелите на Чарлс Дикенс, за што тој забележал: "Мојата намера беше, како што сега гледам, да напишан роман по урнек на оние од Чарлс Дикенс, чиј лајт-мотив ќе бидат суровата реалност на модерното општество и во помал дел неверојатните настани, плод на мојата бујна фантазија."
За разлика од претходните негови дела, овој роман на Кафка се одликува со пореалистични настани и благ хумор. Сепак, ги задржал темите поврзани со критика кон бирократијата и нефункционалноста на таквото општество. Главниот лик често се наоѓал во бизарни и невообичаени ситуации. Специфично за ова дело е тоа што протагонистот Карл Росман и покрај очигледната своја невиност морал да се помири со неразумните одлуки на своите претпоставени. Во првата глава од приказната, Кипот на Слободата е прикажан со меч во исправената рака, алузија на синтагмата моќта е над правдата, основен мотив на целата библиографија од Франц Кафка.
Иако Франц Кафка временски творел во ерата на реализмот, многумина книжевници го сметаат за предвесник на модернизмот. Во овој роман, можеби не до тој степен како во неговите претходни два, забележително е присуството на експресионистички и надреалистички елементи. Како што изјавил и самиот Габриел Гарсија Маркес, делата „Преобразба“ и „[Америка“ му дале верба и поттик дека неговиот стил на пишување би можел да биде прифатен од пошироката публика.
Можеби најконцизна изјава во врска со значењето на романот „Америка“ дал Курт Тухолски, германски новинар и современик на Кафка: "Најпрекрасното во ова дело е длабоката меланхолија која се провлекува низ него, онаа ретка ситуација кога некој не го сфаќа животот и има потполно право во тоа."
Бирократија
Бирократијата е тема која е испреплетена во сите прозни дела на Кафка, и воедно претставува лајт-мотив на секое негово литерарно остварување. Луѓето-бирократи ги смета за олицетворение на новото, модерно општество, кои управуваат со судбините на ситните и небитни индивидуи. Така и во овој роман, ликовите како вујкото Јакоб, неговите блиски деловни соработници и управителите на хотелот Окцидентал ги сместил во гореспоменатата категорија како кројачи на општествените процеси и случувања. Тие се недопирливи и на нив Карл никако не можел да влијае, како евентуално би го сменил зацртаниот тек на настаните. Овде бирократите биле личности претставени на читателот, за разлика од претходното Кафкино дело „Процес“, каде овие лица биле ставени под превезот на анонимноста. Инаку името на тој објект е изведено од терминот „окцидент(ализам)“, кој во превод значи запад. Се смета дека овој хотел ја симболизира хиерархијата на западното капиталистичко општество.
Борба за повисока хиерархиска позиција
Интересно е тоа што само нивната моментална функција им ги овозможува сите овие привилегии, и според Кафка, без нивната висока хиерархиска позиција тие не би биле во состојба да постапуваат според нивните малодушни и себични интереси. Од друга страна, пак, се наоѓаат скитниците Деламарш и Робинсон, кои ја претставуваат ниската класа и нејзините вечни стремежи за здобивање на позначаен општествен статус. Доста контрадикторно но вистинито, малите и обесправени луѓе не се борат за правда и социјална еднаквост, туку за што повисока функција која би им обезбедила поголема моќ врз општествените случувања.
Социјална отуѓеност
И социјалната отуѓеност е една од најчесто дискутираните теми во овој роман. Овој поим ја означува невидливата ограда помеѓу различните класни слоеви, кои или несвесно или под притисок на јавното мислење се приклучувале на одреден круг луѓе блиски до нивните финансиски можности. Главниот лик Карл Росман имал прилика да го искуси друштвото и во елитните и во криминалните опкружувања. Почитуваните и успешни бизнис луѓе како неговиот вујко и корпорациските партнери биле лица чиј интерактивен простор им биле нивните семејства и пријателите слични на нив. Наспроти нив, била свитата на Деламарш, сочинета од малоумниот негов послушник Робинсон и економски пропаднатата Брунелда.
Злоупотреба на општествената моќ
Кога веќе ја имале моќта во свои раце, ликовите-негативци не се двоумеле како да ја употребат во своја полза. Најпрво Карл бил избавен од немилосрдноста на американското подземно општество со помош на својот далечен роднина, за подоцна од него да биде набркан поради бизарно недоразбирање. Вториот очигледен пример за злоупотреба на дадената положба било своеволното однесување на хотелиерскиот портир Феодор, кој безобѕирно се изживувал со пониските службеници во Окцидентал и вршел невиден мобинг врз Карл. Сето тоа било само поради тоа што не постоела сила или авторитет кој би ги надгледувал и казнувал сите недозволени престапи на своеглавите чиновници од угостителската установа. Доста интересно, во првото поглавје од делото, Кипот на Слободата бил претставен со меч во раката (наместо со факел), што ни дава дознаење дека наместо силата на правото, владее правото на силата.
Беспомошноста на поединецот
Најтажно во целото фабуларно дејство бил фактот што Росман бил немоќен да стори било што против бирократскиот монструм. Освен неможноста да смени нешто, Карл се нашол во челуста на таа машина која ги мелела сите оние што не се приспособиле на нејзините правила на игра. Студентот од соседниот стан се обидел да му објасни на Карл дека неговиот револт против сите општествени збиднувања ќе го турне само подлабоко во бездната на пропаста. Наместо да се противи, студентот му открил дека никогаш не спиел и дека консумирал огромно количество кафе како би успеал да ги исполни сите барања на неговото работно место и истовремено да ги заврши напорните студии. Оттука произлегува сознанието дека наметнатите обврски целосно го лишуваат поединецот од неговиот личен живот и дека бараат сето негово внимание и труд да биде посветено на нив, за да би минале незабележано сите пропусти на бирократското управување.
Галегрос де Собринос
Галегрос де Собринос — општина во покраината Авила на автономната заедница Кастиља и Леон во Шпанија.
Дорволџин, Завхан
Дорволџин (Дөрвөлжин) е област во Монголија во покраината Завхан.
Библиографија за Антарктикот
Библиографија за Антарктикот
Оваа статија е список на нефикционални книги на англиски јазик кои се опишани од сигурни извори како на некој начин директно поврзани со темата на Антарктикот, неговата историја, географија, луѓе итн.
Беланџер, Дијан Олсон – „Длабоко замрзнување: Соединетите Држави, меѓународна геофизичка година и потеклото на ерата на науката на Антарктикот“.
Требра
Местоположба
Потокот Вирбел тече низ селото во насока север-југоисток.
Ерденехаирхан, Завхан
Ерденехаирхан (Эрдэнэхайрхан) е област во Монголија во покраината Завхан.
Ливија Друсила
Ливија Друсила (30 јануари 58 п.н.е- 28 септември 29 по н.е), исто така позната како Јулија Августа, била сопруга на римскиот цар Октавијан во текот на неговото владеење, како и негов советник. Таа била мајка на Тибериј, баба на царот Клавдиј, пра-баба на Калигула, и пра-пра-баба на Нерон. Таа била обожена од Клавдиј кој ѝ ја даде нејзината титула на Августа.
Студена војна
Студена војна — период на конфликти, тензија и натпревар помеѓу САД и СССР и нивните сојузници од времето по Втората светска војна до раните 1990-ти. Во текот на овој период, соперништвото помеѓу двете велесили се одвивал на повеќе полиња: воени сојузи, идеологија, психологија, шпиунажа, технолошка надмоќ, освојување на вселената, огромни трошоци за одбрана, огромни конвенционални и јадрени воени потенцијали, и многу посредни војни.
Иако никогаш не дошло до непосреден воен судир меѓу двете велесили САД и СССР, во текот на половина век постојано се зголемувале воените сили и политичките борби за поддршка ширум светот, при што и обете страни настојувале да ја обезбедат поддршката од останатите земји. Војната се нарекува „студена“ поради отсуството на вакви непосредни судири, колку и поради „заладеноста“ на односите помеѓу земјите во блоковите. Така во еден период, речиси сите земји во светот биле или сојузници, или поддржувачи на една од двете велесили. Неколкупати доаѓало до тензии кои се заканувале да прераснат во нова светска војна: Блокадата на Берлин во (1948-49.), Корејската војна (1950-53.), Виетнамската војна (1959-75.), Кубанската криза со јадрени проектили (1962.) и Советско-Авганистанската војна (1979-89.).
Студената војна завршила во доцните 1980-ти, кога претседателите Михаил Горбачов од СССР и Роналд Реган од САД одржале низа состаноци на кои постигнале договор за меѓусебна толеранција, намалување на воените потенцијали и прекинување на непријателствата.
Почетоци на Студената војна
Иако повеќето историчари сметаат дека Студената војна започнала по Втората светска војна, нејзините корени веројатно се наоѓаат во непријателствата помеѓу Советскиот Сојуз и Западот кои започнале уште од времето на Првата светска војна, во текот на Октомвриската револуција кога СССР се појавиле како голема комунистичка сила. Идеолошкиот судир помеѓу капитализмот и комунизмот започнал уште тогаш, бидејќи САД ја поддржувале царската опција во Русија, не се согласувале со истапувањето на Русија од војната преку мировниот договор со Германија, и не го признавале СССР до 1933.
Во текот на Втората светска војна, Советите длабоко се сомневале дека Англо-Американците оставиле на нив да го носат најголемиот товар на војната и да се вклучат само на крајот за да влијаат на мировните договори, и поради тоа ја одложувале инвазијата на Нормандија. Без оглед дали тоа било вистина, меѓусебната недоверба довела до силни струења на тензија и непријателство помеѓу сојузничките сили.
Постоело и силно несогласување помеѓу сојузниците како треба да изгледа Европа по војната. Постоеле и несогласувања околу тоа како да се воспостават заеднички системи за безбедност по војната. Американските водачи сметале дека доколку се воспостават влади и пазари по примерот на САД, земјите ќе можат да ги решаваат споровите преку меѓународните организации, додека советските водачи сметале дека безбедноста е поврзана со контрола на просторот. Ова второво делумно било резултат на бројните напади на терироријата СССР во последните 150 години.
На Конференцијата во Потсдам во јули 1945 се појавиле сериозни разлики околу идниот развој на Германија и Источна Европа. Труман го информирал Сталин дека САД поседуваат силна бомба каква што до тогаш никогаш не постоела ниту била употребена. Труман не му кажал на Сталин дека станува збор за атомска бомба. Сталин на ова реагирал со смирен тон како да станува збор за само уште едно најобично смртоносно оружје со тоа што рекол дека му е мило за постоењето на таа бомба и се надева дека САД ќе ја искористат, по што Труман им рекол на своите советници дека Сталин се однесувал како да не го разбрал.
Една недела по ова, атомските бомби фрлени на Хирошима и Нагасаки довеле до понатамошен конфликт помеѓу СССР и САД. Кратко по бомбардирањата, Сталин протестирал до американците дека им понудиле мало влијание во Јапонија. По ова Труман и неговиот кабинет дознале дека советските разузнавачки служби одамна имале уфрлено свои шпиони во американската воена индустрија, во американскиот воен врв, односно во самиот Пентагон по што станало јасно дека Сталин многу поодамна знаел за атомската бомба уште пред Труман да му каже. Гневот од недовербата помеѓу Сојузниците и брзото јадрено вооружување на Советскиот Сојуз благодарејќи на информациите до коишто дошла советската воена индустрија и советскиот воен врв преку шпионите поставени во САД од страна на советските разузнавачки служби се сметаат како главен повод за почетокот на Студената војна.
Во 1946 Черчил говорел за железната завеса која се спушта помеѓу Западот и Истокот, и повикал на Англо-Американски сојуз против Советите:
Од Шчеќин на Балтичкото Море до Трст на Јадранот преку континентот се спушта „железна завеса“. Зад таа линија лежат сите главни градови на старите држави на Средна и Источна Европа. Варшава, Берлин, Прага, Виена, Будимпешта, Белград, Букурешт и Софија - сите овие славни градови и нивното население лежат во она што морам да го наречам Советска сфера, и сите се подложни, на еден или друг начин, не само на советското влијание, туку и на високо ниво на контрола од Москва. Черчил исто така се смета како еден од првичните иницијатори на Студената војна, особено бидејќи тој прв го употребил изразот "студена војна", а исто така и бил гневен на САД, особено на претседателот Франклин Делано Рузвелт, бидејќи Рузвелт се трудел да организира тајни состаноци со Сталин иако до тие состаноци никогаш не дошло. Черчил постојано му говорел на Рузвелт дека по Втората светска војна, Сталин и Советскиот Сојуз ќе имаат најголема добивка во Европа поради големите успеси на Црвената Армија, но Рузвелт му велел дека залудно "бара непријатели таму каде што ги нема". Ова се смета и како еден од основните мотиви поради коишто Черчил во 1946 ги применил изразите "железна завеса" и "студена војна".
1947-1953
На повоена Европа и' била потребна голема помош за обновата, и САД и СССР се натпреварувале да ги придобијат разурнатите земји. САД решиле дека и покрај военото непријателство, мораат да и' помогнат на разурнатата Германија, бидејќи таа била важен индустриски фактор околу кој се вртела економијата на поголемиот дел од Европа. САД го развиле и тнр. Маршалов план како механизам за економска помош. Советите пак, го формирале КОМЕКОН - советот за меѓусебна економска помош.
Покрај тоа, САД финансиски ги помогнале демократските сили во Италија на изборите во 1948 за да ја победат силната Комунистичка партија на Италија. Исто така, финансиски, со 400 милиони долари, ги помогнале и Грчките ројалисти во Граѓанската војна во Грција во борбата против комунистите, кои пак ги поддржувала Титова Југославија (Ројалистите ова го искористиле за да извршат геноцид врз Македонците кои биле на страната на комунистите и протерале стотици илјади Македонци од Егејска Македонија). Со помагањето на Грција, САД направиле преседан со кој и подоцна помагале анти-комунистички режими, без оглед колку тие биле репресивни и корумпирани.
Во 1949 Советите извршиле јадрена проба, и станале рамноправна воена сила со САД во поглед на јадреното вооружување.
СССР склучиле сојуз со Народна Република Кина, веднаш откако во 1949 на власт дошле комунистите кои го победиле Куоминтангот помаган од САД.
Во 1949 САД и нивните сојузници го формирале воениот сојуз НАТО. Окупационите зони на Франција, Британија и САД во Германија биле обединети во Западна Германија. За возврат, Советите својата окупациона зона ја формирале како држава - Германска Демократска Република.
САД склучиле сојуз со Јапонија во 1950, и договориле поставување на бројни воени бази на подолг период во Тихиот Океан и во Јапонија.
Во 1950 започнала Корејската војна во која Кина и СССР го помагале Северот, а САД истовариле војници кои го помагале Југот. Војната завршила во 1953 со поделба на територијата на Кореја која трае до денес.
1953-1962
Во 1953. во САД дошло до смена на власта по изборот на Ајзенхауер за претседател. Истата година, Сталин умрел и за премиер на СССР бил избран Никита Хрушчов. Со тоа некои од доктрините на Студената војна се промениле, но тензиите и понатаму останале.
Во САД, сенаторот Џозеф МекКарти водел вистински лов на вештерки против осомничените комунисти на високи позиции во САД.
Како противтежа на НАТО, Советите и нивните сојузници го формирале Варшавскиот пакт во 1955.
Во текот на 1950-тите голем број поранешни колонии на империјалните сили од Европа (главно Британија, Франција и Холандија) започнале движења за независност, откако нивните колонизатори поради последиците од војната повеќе не биле во можност да ги контролираат. И САД и СССР со најразлични средства настојувале да ги искористат овие движења и да ги насочат кон капитализам односно комунизам, како нпр. во Иран, Гватемала, Индокина и Филипините. Националистите во многу пост-колонијални земји биле непријателски настроени кон Западот, поради долгогодишното колонијално ропство.
Како резултат на притисокот од велесилите, многу земји од Јужна Америка, Азија и Африка решиле да останат надвор од блоковската поделеност. Со конференциите во Бандунг во 1955. и во Белград во 1961. го формирале Движењето на неврзаните. И Југославија била еден од основачите на Движењето, а претседателот Тито бил првиот Генерален секретар на Движењето.
Во 1956. рамнотежата помеѓу блоковите ја нарушила Унгарија кога таму избило демократско движење за истапување од источниот блок, кое било брзо задушено од останатите членки на Варшавскиот пакт со воена интервенција.
Во 1957. СССР го лансирале Спутник - првиот вештачки сателит околу Земјата, и со тоа започнала трката за превласт во вселената.
Во 1961. бил подигнат Берлинскиот ѕид, со кој комунистите сакале да го спречат пребегнувањето на источните Германци во Западен Берлин.
Тврдина Ловриенац
Тврдината Ловриенац е тврдина која се наоѓа во градот Дубровник, во Хрватска. Тврдината е позната и како Гибралтар на Дубровник. Таа се наоѓа на 37 метри надморска висина. Низ историјата, тврдината е позната како еден од најголемите симболи против Венецијанската република. Во времето кога градот бил под власт на Венеција, тие требале да изградат кула на местото каде денеска се простира тврдината. Се смета дека доколку успеале во таа намера, тие градот бил го имале под целосна контрола, но сепак граѓаните на Дубровник побргу реагирале од нив. Тврдината била изградена во рок од само три месеци, а по изградбата венецијаните биле принудени заедно со своите бродови да се повлечат кон своите земји.
Студена војна
1953-1962
Двете велесили дошле на граница на јадрена војна во 1962. Советите, кои го поддржувале Фидел Кастро на Куба уште од 1959., започнале со поставување на ракети со јадрени боеви глави на Куба. САД преку шпионски снимки дознале за ова, и, поради опасноста од јадрена закана во непосредна близина до американското копно, воспоставиле поморска блокада на Куба. Дошло до блиска средба на воените бродови на САД и СССР, но Советите се откажале од намерата и ги повлекле ракетите од Куба. За возврат, САД се согласиле да ги повлечат своите ракети од Турција. Кубанската криза покажала дека ниедна од велесилите не е подготвена да го употреби јадреното оружје против другата, поради веројатноста за меѓусебно целосно уништување. Најважната последица од оваа криза биле чекорите кон постепено јадрено разоружување и подобрување на односите.