cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Електролит
Во медицината замена на елекролити е потребна кога пациентот подолго време има повраќање или дијареа, како одговор на напорната атлетичка активност. Комерцијални електролитни раствори се достапни, особено за болни деца (орален раствор за рехидратација) и за спортисти (спортски пијалаци). Следењето на електролитите е важно кај лекувањето на анорексија и булимија.
Потекло на поимот
Зборот електролит доаѓа од грчкиот збор lytós, што значи "може да се одврзе или олабави".
Историја
Сванте Арениус во својата дизертација од 1884 го изнел неговото објаснување за тоа дека цврстите кристални соли се дистанцираат во парни молекули со одреден полнеж кога се растворени, за што ја добил Нобеловата награда за хемија во 1903.
Неговото објаснување било дека кога се ормира растворот, солта се распаѓа во молеколи кои содржат полнеж, кои Мајкл Фарадеј ги нарекол "јони" години предтоа. Фарадеј верувал дека јоните се создавале за време на процесот на електролиза. Арниус предложил дека, дури и без течење на струја, растворите на соли содржат јони. Затоа рекол дека хемиските реакции во растворите се реакции меѓујони.
Создавање
Електролитските раствори обично се формираат кога сол е растворена во растворувачи како вода и поединечните делови на супстанцата се распаѓаат заради термодинамичките интеракции помеѓу растворувачот и молекулите, при "растворање". На пример, кога кујнската сол (натриум хлорид), NaCl, е ставена во вода, солта (цврсто тело) се раствора во јони, според равенката на дисосијација Исто така е можно супстанците да реагираат со вода, создавајќи јони. На пример, Јаглерод диоксид во форма на гас се раствора во вода за да создаде раствор кој содржи јони на хидрониум, карбонат, и јаглеродна киселина.
Стопените соли исто така можат да бидат електролити како, на пример, кога натриум хлорид е стопен, течноста спроведува електрицитет. Особено, јонските течности, кои се стопени соли со точки на топење под 100 °C, се вид на високо спроводливи не-водени електролити кои наоѓаат сè повеќе и повеќе примена кај топлински ќелии и акумулатори.
Електролитот како раство може да се опише како "концентриран" ако има висока концентрација на јони, или "разреден" ако има ниска концентрација Ако поголем дел од растворот се дисоцира за да создаде слободни јони, електролитот е силен; ако повеќето не се дисоцира, електролитот е слаб. Својствата на електролитите може да се експлоатираат користејќи електролиза за да се извадат елементи кои се составен дел and и соединенија кои ги содржи расворот.
Алкалните метали формираат хидроксиди кои се силни електролити со ограничена растворливост во вода, заради силното привлекување помеѓу нивните составни јони. Ова ја ограничува нивната примена на ситуации каде високата растворливост не е потребна.
Физиолошка важност
Во физиологијата, примарните јони кај електролитите се натриум (Na+), калиум (K+), калциум (Ca2+), магнезиум (Mg2+), хлор (Cl−), водороден фосфат (HPO42−), и водороден карбонат (HCO3−). Симболите за полнеж плус (+) и минус (−) покажуваат дека супстанцата е од јонска природа и има нееднаква размена на електрони, заради дисоцијацијата. Нтриум е главниот електролит најден кај вонклеточните флуиди а калиум е главен кај клеточните електролити; двете учествуваат во рамнотежа на флуиди и контрола на крвниот притисок.
На сите повисоки форми на живот им е потребна рамнотежа на електролитите помеѓу клеточните и вонклеточните околини. Особено, одржувањето на точни осмотски јонски градиенти на електролити е важно. Таквите градиенти ја регулираат и влијаат на хидратацијата на телото како и крвен водороден показател, кои се критични за нервните и мускулните функции. Разни механизми постојат во живите видови кои ја чуваат концентрацијата на разлучни електролити под строга контрола.
И мускулното ткиво и невроните се сметаат за електрични ткива. Мускулите и електроните ссе активирани од електролитската активност помеѓу вонклеточни флуиди и клеточни флуиди. Електролитите можат да влезат или излезат од клеточната мембрана преку специјализирани белковински структури наречени "јонски канали". На пример, мускулната контракција зависи од присуството на калциум (Ca2+), натриум (Na+), и калиум (K+). Без доволно присуство на овие клучни електролити, мускулна слабост или тешки мускулни контакции можат да се случат.
Мерење
Мерењето на електролити е често изведувана дијагностичка процедура, изведувана со мерење на крвта со јоноселективни електроди или анализа на урина од медицински техничари. интерпретацијата на овие вредности е на некој начин безначајна без анализа на клиничка историја и е често невозможна без паралелно мерење на функцијата на бубрезите. Електролитите кои се најмерени се натриум и калиум. Нивоата на хлор се ретко мерени освен за толкувањата на артериски крвен гас, затоа што тие се поврзани со нивоата на натриум. Еден важен тест спроведуван на урина е тест за специфична гравитација за да се одрене присуство на неурамнотеженост на електролитите.
Рехидратација
Кај терапија на орална реехидратација, електролитните пијалаци кои содржат соли на натриум и калиум ги пополнуваат концентрациите на вода и електролити во телото по рехидратација заради тренинг, претерување со алкохол, дијафореза (многу потење), дијареа, повраќање, интоксикација или глад. Атлетите кои вежбаат на екстремни периоди (три или повеќе часа без престан, н.п. маратон или триатлон) кои не консумираат електролити ризикуваат дехидрирање (или хипонатермија).
Домашен електролитски пијалак може да се направи користејќи вода, шеќер и сол во прецизни пропорции. Предвреме направени препарати се исто така достапни комерцијално, и за користење во ветеринарството.
Електролитите можат да се пронајдат во овошни сокови, спортски пијалаци, млеко, јатки, и во многу овошја и зеленчуци (цели или во форма на сок) (н.п., компир, авокадо).
Електрохемија
Кога електроди се ставени во електролит и принесена е волтажа, електролитот создава електрицитет. Сами електроните неможат да поминат низ електролит; затоа, хемиска реакција се случува кај катодата, обезбедувајќи му електрони на електролитот. Дрига реакција се случува кај анодата, консумурајќи ги електроните од електролитот. Како резултат, Негативен полнеж се формира кај електролитит околу катодата, и позитивен полнеж окулу анодата. Јоните во електролитот ги неутрализираат овие полнежи, овозможувајќи им на електроните да течат и реакцијата да продолжи.
На пример, во раствор од обична кујнска сол (натриум хлорид, NaCl) и вода, реакцијата на катодата ќе биде и водороден гас ќе излезе на површината; реакцијата ќе биде и хлорен гас ќе виде ослободен. Јоните на натриум со позитивен полнеж Na+ ќе реагираат накај катодата, хеутрализирајќи го негативниот полнеж на OH− таму, и негативните јони на хидроксид OH− ќе реагираат накај анодата, нетрализирајќи го позитивниот полнеж на Na+. Без јоните од електролитот, полнежите околу електродата би го успориле течењето на електроните; дифузија од H+ и OH− низ вода до другата електрода зафаќа повеќе време од движењето на многу по распостранетите јони на сол. Електролитите се разединуваат во вода бидејќи молекулите на вода се диполи и тие се ориентираат на енергетски ефикасен начин да ги солвираат јоните.
Кај други системи, електродските реакции можат да ги вклучат металите од електродитекако и јоните на електролитите.
Електролитски спроводници се користат во електронските уреди каде хемиската реакција на ниво метал-електролит има корисни ефекти.
Цврсти електролити
Цврстите електролити можат да се поделат во четири групи:
Бандско Море
Бандското Море е топло море што ги заплискува бреговите на Молучките Острови во Индонезија, порано познати и како „Зачински Острови“. Морето низ протоци меѓу различни архиепелази е поврзано со повеќе соседни мориња, вклучувајќи ги Молучкото Море, на север, и Арафуското Море, на југоисток. Жителите на овие острови с— уште одгледуваат зачински растенија, како каранфилче и морско оревче, исто како и овошје, кокосов орев и тапиока.
NGC 924
NGC 924 — леќеста галаксија во соѕвездието Овен, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 924 се споменува и како UGC 1912, MCG 3-7-12, CGCG 462-12.
Откривање
Телото е откриено на 29 ноември 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 924 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 924 има привидни димензии од 2,3' х 1,3'.
Други поделби
Проучување на NGC 924 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 9302. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 130; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1221. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 443.
Мислиња (река)
Мислиња ― река во северниот дел на Словенија. Таа е 36 км долга. Таа тече низ Мислиња и Словењ Градец и се влева од десно во реката Межа северно од селото Отишки Врх во близина на Дравоград, само неколку стотици метри пред Межа да се влее во реката Драва.
Име
Името Мислиња потекнува од фразата *Мислина (вода) (буквално, „Мислинов поток“), на тој начин се однесува на личност или луѓе кои живеат покрај водотекот. хипокоризмата *Мислин потекнува од личното име *Мисл. Гратчето Мислиња е именувано по реката.
Културно уметнички работници
Културно уметнички работници (или КУР) — македонска рок/панк музичка група. Формирана е во март 1999 година, преку спојување на членови од групите Тотално опуштање, No Name Nation, Бомбашки Процес, Рок агресори и Жолтица на бродот Баунти.
Надворешни врски
Изданија на Културно уметнички работници евидентирани од ВБУ Музички Регистар
Џампаоло Карузо
Џампаоло Карузо (Giampaolo Caruso; р. ) — италијански професионален друмски велосипедист, кој последно возе за UCI World Tour екипата.
Карузо бил обвинет во допинг скандалот Операција Пуерто, но неговиот случај набрзо бил отфрлен од шпанската федерација. Италијанскиот олимписки комитет сакал да го суспендира на две години, но бил ослободен по вмешувањето на Арбитражниот суд за спорт. Во 2009 потпишал договор до крајот на 2011 за, но се префрлил во на средина на сезоната. Имал договор со нив до 2011, но на 6 април 2010, откако организаторите на Џиро д’Италија објавиле дека Керамика Фламинија не е поканета на трката, му било дозволено да го раскине договорот и да потпише со. Тим Катјуша потпишала со него со цел да стави на чело на екипата за Џиро д’Италија 2010. На крајот на 2011 го продолжил договорот за претстојната сезона.
Во август 2015 година било објавено дека Карузо имал позитивен тест на ЕПО во март 2012 година.
Распоред на резултатите на Гранд Тур
СО = се откажал; — = не учествувал
Вилијам II
Вилијам II (англиски: William II of England; француски: Guillaume II d'Angleterre) бил крал на Англија во периодот од 1087 до 1100 година. Тој е втор син на Вилијам I. Познат е како Вилијам Црвениот (William Rufus, „руфус“ латински збор за „црвен“).
Точната дата на неговото раѓање денеска е сѐ уште непозната, но се смета дека е помеѓу 1056 до 1060 година. По заземањето на англискиот престол од страна на неговиот татко, Вилијам I ги распоредил дел од своиите имоти на своите деца. Тоа била причината да се создаде конфликт помеѓу нив. Најголемиот син, Роберт, ја добил Нормандија, Вилијам ја добил Англија, а Хенри добил 5.000 фунти злато. Поголемиот дел од норманските барони пристапиле на страната на Роберт, главно поради големата алчност на Вилијам. Но неговиот прв обид да ја заземе Англија завршил со неуспех. Во 1096 година, Роберт се договорил со својот брат да ја преземе контролата над Нормандија, а наспроти тоа да добие 10.000 марки, пари кои му биле потребни за финансирање на Првата крстоносна војна. По смртта на Вилијам II, Роберт повторно ја зазел Нормандија.
Вилијам II од Англија ги продолжил реформите на својот татко. Тој бил решен да го зголеми целосно своето богатство, воведувајќи големи даноци, конфискација казни. Тој вовел и посебни даноци за црквата. На 2 август 1100 година, Вилијам бил пребоден со стрела во време кога тој бил на лов. До денеска сѐ уште не е познато дали врз него бил извршен атентат или пак случајно бил погоден од стрела.
Детство
не се знае точниот датум ниту година кога е роден Вилијам, но се смета дека е меѓу 1056 и 1060 година. Бил трет од четворица синови на Вилијам I и Матилда Фландриска, од кои најстариот брат бил Роберт, вториот бил Ричард, а најмладиот бил Хенри. Вилијам го наследил престолот на Англија по смртта на својот татко, во 1087 година, а Роберт ја добил Нормандија. Ричард умрел околу 1075 година додека ловел во Њу Форест.
Според Вилијам Малмсберски, кој пишувал во 12 век, Вилијам бил „добро граден; имал црвен тен, жолта коса, широко лице, очи во различна боја, зачудувачка сила, иако не бил висок, а стомакот му бил истакнат“.
Англија и Франција
Откако Вилијам I ја поделил земјата на два дела, се појавила дилема кај благородниците кои имале земја на двете страни од каналот. Бидејќи двајцата браќа Вилијам и Роберт биле противници, благородниците се плаѓеле дека нема да можат да бидат во добри односи со двајцата кралеви, со што се изложени на ризик да ја изгубат наклоноста на едниот од нив или на двајцата. Единственото решение што го гледале било да се обединат Англија и Нормандија повторно под еден крал. Ова пак предизвикало револт против Вилијам во полза на Роберт за време на бунтот од 1088 година, што го водел моќниот епископ Одо од Баје, кој бил полубрат на Вилијам Освојувачот. Роберт не се појавил во Англија да ги поддржи своите поддржувачи, Вилијам добил поддршка откако ветил сребро и подобра влада, па го угушил бунтотсо што си го осигурал престолот. Во 1091 година, ја нападнал Нормандија, ги здробил војските на Роберт, и го натерал да отстапи дел од неговата земја. Двајцата се договориле дека Вилијам ќе му помогне на Роберт да ги поврати деловите од Франција, посебно Мен. Овој план подоцна бил напуштен. Вилијам на овој начин станал крал на најмоќното кралство во Европа во тоа време. Во Нормандија, епископите и игумените биле врзани за него со феудални обврски.
Односи со црквата
По помалку од две години, починал советникот на таткото на Вилијам, Ланфранк, Архиепископ на Кантербери. По смртта на Ланфранк во 1089 година, кралот одлоѓувал со назначување на нов архиепископ многу години. Поради сериозна болест во 1093 година, Вилијам го назначил за архиепископ Анселмо Кентербериски кого го сметале за најголем теолог на својата генерација. Но, ова довело до долг период на непријателство меѓу црквата и државата, бидејќи Анселмо бил поддржувач на Грегоријанските реформи. Вилијам и Анселмо не се согласувале околу некои црковни прашања, поради што Вилијам изјавил дека „вчера го мразев со голема омраза, денеска го мразам со поголема омраза, и може да биде сигурен дека од утре натаму ќе го мразам со пожестока и поогорчена омраза“. Англиското свештенство зависело од кралот, па така не можеле јавно да го поддржат Анселмо. Во 1095 година, Вилијам свикал совет во Рокингам за да го скрши Анселмо, но архиепископот останал цврст. Во октомври 1097 година, Анселмо отишол кај папата за да му го изложи проблемот. Папата Урбан II бил нов, флексибилен и дипломатски настроен, веќе бил вовлечен во голем судир со владетелот на Светото Римско Царство Хенри IV, кој го поддржувал антипапата, па не сакал да си создава нови непријатели. Урбан потпишал конкордат со Вилијам II, со што Вилијам го признал папата, а папата вовел санкции за англонорманското црковно статус кво. Анселмо останал изгонеништво, а Вилијам можел да ги користи приходите на архиепископот на Кантербери до крајот на своето владеење.
Владеење
Во 1095 година, Роберт де Мобреј, ерл на Нортумбрија, одбил да присуствува на кралскиот совет Curia Regis, кој се одржувал трипати годишно, и на кој кралот ги објавувал своите владини одлуки на големите господари. Вилијам водел војска против Роберт и го победил. Роберт бил отфрлен и затворен, а благородникот Вилијам од Е бил обвинет за предавство, бил ослепен и кастриран.
Во надворешните работи Вилијам имал успех. Во 1091 година ја одбил инвазијата на кралот Малколм III Шкотски. Во 1092 година, го изградил замокот во Карлајл, презел контрола врз Камберленд и Вестморленд, кои претходно ги држеле Шкотите. Малколм повторно нападнал и ја уништил Нортумбрија. За време на Битката кај Аник, на 13 ноември 1093 година, Малколм бил изненаден од норманските војски предводени од Роберт де Мобреј. Малколм и неговиот син Едвард биле убиени, а братот на Малколм Доналд го грабнал престолот. Вилијам го поддржувал синот на Малколм Данкан, кој ја презел власта на кратко, и потоа друг од синовите на Малколм, Едгар. Едгар го освоил Лотијан во 1094 година, и на крајот го тргнал Доналд во 1097 година со помош на Вилијам.
Вилијам двапати го нападнал Велс во 1097 година.
Во 1096 година, братот на Вилијам Роберт, се приклучил на Првата крстоносна војна. Му требале пари за да ја плати оваа авантура, и му го ветил на Вилијам Војводството Нормандија во замена за 10.000 марки, сума која била околу четвртина од годишниот приход на Вилијам. За да ги собере парите, Вилијам вовел тешки даноци во цела Аглија, и потоа владеел со Нормандија во отсуство на Роберт. Роберт се вратил во септември 1100 година, еден месец по смртта на Вилијам.
Смрт
На 2 август 1100 година Вилијам отишол на лов во Њу Форест, и бил убиен со стрела која ги пробила белите дробови, иако околностите не се сосема јасни. Најраниот податок за овој настан бил запишан во Англосаксонски хроники, каде стои дека кралот бил „погоден од стрелата на еден од неговите луѓе“. Подоцна хроничарите го додале името на убиецот, благородникот Валтер Тирел. Сепак подоцнежниот опис на настанот бил украсен со други детали, кои можеби не се вистинити. Првото споменување на местото на настанот каде поточно во Њу Форест се случило убиството, доаѓа од Џон Леланд, кој во 1530 година запишал дека Вилијам умрел во Торогам, име на место што денес не постои, а се смета дека е местото на денешниот Парк Фарм.
Благородниците го оставиле телото на кралот на местото каде паднал, а подоцна го нашол селанец. Братот на Вилијам, Хенри, побрзал во Винчестер а потоа во Лондон за да биде крунисан. Крунисувањето се случило по неколку дена, пред да успее архиепископот да стигне. Вилијам Малмесберски во врска со смртта на Вилијам запишал дека телото било донесено во катедралата во Винчестер од страна на неколкумина.
Во наредните векови се споменувало постојано дека еден од непријателите на Вилијам имале удел во неговата смрт, а хроничарите напоменувале дека Тирел бил познат како способен стрелец, и дека е речиси невозможно да стрела импулсивно без да види каде ќе погоди. Бартлер пак смета дека соперништвото меѓу браќата се претворило во политички конфликт во тој период. William's brother Henry was among the hunting party that day and succeeded him as King.
Денес научниците сметаат дека теоријата за атентат е веродостојна, но сепак ова не е прифатено од сите. Барлоу смета дека несреќите биле чести во тоа време и дека нема доволно цврсти докази дека се работи за убиство. Бартлет смета дека ловењето е опасно, а Пул вели дека фактите изгледаат лошо. Тирел побегнал, а Хенри добил најмногу од смртта на братот, кој побрзал да се круниса во наредните денови.
Останките на Вилијам се во катедралата во Винчестер. Черепот го нема, но некои од коските се таму.
Фрауенвалд
Фрауенвалд (Frauenwald) — село и поранешна општина во округот Илм, во сојузната покраина Тирингија, Германија. Од 1 јануари 2019 година претставува дел од градот Илменау.
Местоположба
Фрауенвалд се наоѓа помеѓу долините на Нае и Шлојзе на височина над 700 метри, околу два километри јужно од Ренштајг. Местото е село растегнато во должина од два километри. Највисока точка во местото е Гросе Ризенхаупт (764 метри).
Општински единици
Два километри северно до главното место се наоѓа местото Алцуна.
Соседни места
Фрауенвалд се граничи од север надесно Илменау, Гросбрајтенбах, Шлојзегрунд, Шлојзинген и Зул.
Амине Ѓулше
Амине Ѓулше Озил (родена на 30 април 1993 година) е турска и шведска глумица, модел и сопственик на избори за убавина, родена и израсната во Шведска. Таа беше крунисана за Мис на Турција 2014 и ја претставуваше својата земја на изборот за Мис на светот 2014 година.
Живот и кариера
Амине Ѓулше е родена и израсната во Гетеборг, Шведска. Нејзината мајка е од Измир, Турција, а нејзиниот татко е ирачки Турчин од Киркук, Ирак. Таа има брат по име Шахан Ѓулше.
Таа се преселила во Истанбул за да работи како глумица и модел. Таа глумеше во турската телевизиска серија „Никогаш не се предавам“ во 2015 година. Во 2017 година Амине започна да се забавува со фудбалерот Месут Озил. Нејзината свршувачка со германскиот фудбалер Месут Озил беше објавена во јануари 2019 година. Двојката се венча на 7 јуни 2019 година. Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган беше сведок на венчавката како кум. Во март 2020 година, парот го потврди раѓањето на нивното прво дете, ќерката по име Еда.
Мис на Турција 2014 година
Ѓулше ја освои Мис на Турција 2014 и беше крунисана како Мис на светот во Турција. Изборот за Мис на Турција за 2014 година се одржа во Студијата Стар ТВ во Истанбул на 27 мај. После една година таа ја круниса Ецем Цирпан за свој наследник.
Банка на Латвија
Банката на Латвија (латвиски: Latvijas Banka) е централна банка на Латвија (Летонија). Таа е членка на Европскиот систем на централни банки, надлежна за монетарната политика и банкарскиот систем на Летонија (Латвија).
Монетарна политика
Расположливиот кредит се одобрувал преку ноќ, а каматната стапка варирала во зависност од тоа колку пати банката ја користела оваа  можност во текот на последните  30  дена, и  тоа: 7,5%  доколку банката го користела овој  инструмент до 5 работни дена, 15% за користење од 6 до 10 работни дена, и 30% во случај кога банката го има  користено инструментот повеќе од 10 работни  дена. Стапката на задолжителната резерва била утврдена на ниво од 5%, со исклучок на примената на 0% за репо-трансакции и 3% за обврски со рок од над 2 години, за обврски кои  може да бидат исплатени предвреме со отказен рок од две години и за неотповикливи должнички хартии од вредност. Периодот на исполнување бил од 24-ти во месецот до 23-ти наредниот месец, при  што задолжителната  резерва се  исполнувала на просечна основа. Надоместот на задолжителната резерва бил утврден во  висина на каматната стапка на расположливиот депозит преку ноќ.
Јован Кокаловски
Јован Кокаловски — македонски поет, новинар и публицист.
Животопис
Кокаловски е роден е во с. Брусник, Битолско на 6 ноември 1921 година. Бил артист во Народниот театар во Битола (1947) и во Народниот театар во Охрид (1953-1967). Во 1970 година емигрирал во Сиднеј, Австралија. Активен работник во црковните општини Св. Кирил и Методиј и Св. Петка, во друштвото Јужни Словени од формирањето до расформирањето во 1979 година, редовен соработник на весникот Ново Доба. Член на ДПМ од 1997 година.
Илитија
Илитија - лик од старогрчката митологија, ќерка на Зевс и Хера, сестра на Арес и Хеба. Илитија била божица на породувањето, која на родилките им ги олеснувала породилните маки или пак им ги продолжувала болките, задржувајќи го пораѓањето.
Космос-1709
Космос-1709 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 19 декември 1985 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 810 килограми. Космос-1709 бил военoнавигациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 104,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,9°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1013 км, а најмалото на 962.
Гренландско Море
Збиено меѓу Арктичкиот Басен на север и Атлантскиот Океан на југ, Гренландското Море е важно место за размена на вода од различни краишта во рамките на глобалниот систем на кружење на океанската слатка вода. Постојана струја на топла и солена атлантска вода тече кон север низ источниот дел на морето во Арктичкиот Басен. Истовремено огормни количества плитка слатка вода и лед се движат јужно кон протокот Фрам меѓу Гренланд и Свалбард и низ западниот дел на морето носени со Источногренландската струја. Температурата на таа вода се менува под влијание на студените атлантски води и топењето на арктичките лед. Во двата случаи, водата тоне на морското дно кога ќе се најде помалку густи водни маси. Ледот, што од ноември до јули покрива најголем дел од морето се состои од маса на натрупан арктички лед што се создава таму и од ледените брегови. Површинските температури се движат од -1 степен под нулата, на север во февруари до плус шест степени, на југ во август. Умерено густиот разновиден планктон се развива во Гренландското Море за време на пролетта и летото.
Конусен пресек
Конусен пресек – пресек на конус и произволна рамнина во просторот. Конусните пресеци заземаат многу значајно место како во геометријата, така и во целата математика. Постојат различни случаи на пресеци. Се делат на дегенерирани (точка, права или две прави кои се сечат), и недегенерирани (криви). Недегенерираните се пресеци кај кои рамнината не го содржи темето на конусот и таквите пресеци се нарекуваат коники. Тука спаѓаат параболата, хиперболата, елипсата, како и специјалниот случај на елипса – кругот. Основна одлика на недегенирираните конусни пресеци (освен кругот) е дека постои точка (фокус) и права (директриса) такви што односот на растојанието на произволна точка од кониката до нив е константен. Во аналитичката геометрија, кониката може да се дефинира како рамнинска алгебарска крива од втор ред. Кониките се многу битни за многу области. На пример, во астрономијата: небесните тела се движат по патеки кои се коники, во оптиката (конструкција на леќи и огледала), во механиката и многу други области. Често се применува и во палеонтологијата за разбирање на изгледот на одредени организми.
Стара Грција
Проучувањето на конусните пресеци датира уште од времето на Старите Грци. Се смета дека конусните пресеци прв ги открил, дефинирал и опишал Менехмо (Menaechmus, околу 375-325 година пр.н.е.), Платонов ученик и тутор на Александар Македонски. Работата на Менехмо не е сочувана, така што денес за неа дознаваме само до различни списи на негови современици. Конусните пресеци ги користел при обидите за решавање на три проблеми на конструктивната геометрија: квадратура на круг, трисекција на агол и удвојување на коцка. Дефиницијата која тогаш се користела се разликува од денешната. Дури кога во 19 век било докажано дека наведените три проблеми не се решливи со употреба само на линијар и шестар, конусните пресеци почнале да се дефинираат како пресеци на исправен кружен конус и рамнина. Во Стара Грција конусите ги конструирале со вртење на правоаголен триаголник околу една катета, така што хипотенузата ја генерира површината на конусот. Одредувањето на кониката се вршело така што се посматрал аголот меѓу рамнината и темениот агол (двократна големина на аголот што го образуваат хипотенузата и катетата околу која се ротира триаголникот). Доколку аголот е остар, кониката е елипса, ако е прав, парабола, и доколку аголот е тап, се работи за хипербола.
Се смета дека со конусни пресеци се занимавал и Евклид (околу 3390275 година пр.н.е.), меѓутоа ни неговите трудови не се сочувани. Кониките, со посебен акцент на параболата, ги проучувал и Архимед (297-212 година пр.н.е.). Неговите трудови како „Расправи за квадратурата на парабола“ се сочувани до денес.
Во проучувањето на кониките посебен придонес дал Аполониј (околу 262-190 година пр.н.е.), грчки математичар и астроном. Тој ја напишал монографијата „Конусни пресеци“ која се состоела од осум книги со 787 ставови. Првите четири книги се на грчки јазик, наредните три на персиски, додека осмата, последната, е изгубена. Аполониј прв ги дал основните теории за сите три коники на кружен, исправен или кос конус, за што пишувал во првата книга. Исто така, прв ги воочил двете гранки на хиперболата, за што, покрај цртањето на тангентите на хиперболата и изучување на нејзините асимптоти, пишувал во втората книга.
Во третата книга се занимавал со одредени теореми за површините и хармониските својства на половите на кониките. Четвртата книга била продолжение на третата, додека петтата, шестата и седмата, негови сопствени откритија. Најоригинална од сите се смета петтата книга во која се разгледува нормалата како максимална и минимална права линија повлечена од точка на кривата. Шестата книга зборува за поклопувањето и сличноста на конусите, додека седмата книга зборува за пречниците и праволиниските фигури опишани над тие пречници. Аполониј прв им ги дал имињата: парабола, хипербола и елипса. Иако не му бил познат алгебарскиот начин на претставување на конките, многу Аполониеви резултати можат непосредно да се запишат со метода на координати. Се смета за еден од најголемите математичари во историјата кои се занимавале со геометрија, а најголем во Стара Грција, покрај Евклид.
Последен антички великан на геометријата кој ги проучувал конусните пресеци бил Папо (290-350 година н.е.) од Александрија. Во своето дело „Колекција“, покрај тоа што би обединил сознанијата од своите претходници, ги вовел поимите фокус и директриса на хипербола.
Конусни пресеци во арапскиот свет
Персискиот математичар, физичар и астроном Ал-Кухи во десеттиот век направил инструмент за цртање конусни пресеци. Инструментот бил наречен конусен шестар. Користејќи ги кониките, поточно пресек на две параболи, Ал-Кухи го решил проблемот на конструкција на рамностран петаголник впишан во зададен квадрат. Друг персиски математичар Омар Ал-Хајам (1048-1131) кој исто така бил и астроном, филозоф, поет и полиглот, ги превел Аполониевите дела на арапски јазик. Тоа биле петтата, шестата и седмата книга од Аполониевието дело „Конусни пресеци“. Исто така, ја користел параболата и (правоаголната) хипербола при решавање на кубни равенки.
Европа
Во Европа научниците не се занимавале со кониките сè до ренесансата. Прв значаен чекор биле Кеплеровите закони (Јохан Кеплер, 1571—1630). Кеплер, германски астроном, поставил три теории познати како „Кеплерови закони“. Првиот Кеплеров закон е најбитен за продолжување на изучувањето на кониките и зборува за тоа дека телата во Сончевиот Систем се движат околу Сонцето по коника, а дека самото Сонце се наоѓа во фокусот на таа коника. Тој разликувал пет вида коники, за разлика од Аполониј кој разликувал само три вида. Кониките кои ги разликувал Кеплер се кружница, елипса, парабола, хипербола и права. Се смета дека прв во Европа ги вовел називите „фокус“ и „директриса“ во 1604 година (прв ги вовел Папо, поврзани со хипербола во Стара Грција). Се смета дека тврдел дека со поместување на фокусите на една коника може да се добие друга (од елипса може да се добие круг со приближување на фокусите, додека со нивно оддалечување може да се добие парабола). Прв почнал да го изучува законот на континуитет. Врз основа на Кеплеровите трудови, Лајбниц (Готфрид Вилхелм Лајбниц) подоцна продолжил да го изучува.
Проучувањето на кониките особено било забрзано со настанувањето на проективната геометрија чии втемелувачи биле Дезарг (Жирар Дезарг, 1591—1661), Де ла Ир (Филип де ла Ир, 1640—1718) и Паскал (Блез Паскал, 1623—1662). Едно од најпознатите Паскалови дела е „Теорема за мистичниот хексаграм“ во која се наоѓа и доказот на теоремата: „Доколку во кониката е впишан хексаграм 1231'2'3', тогаш пресеците на трите пара спротивни страни 12' со 1'2, 23' со 2'3 и 13'со 1'3 се колинеарни“.
Декарт (Рене Декарт, 1596—1650) заедно со Ферма (Пјер де Ферма, 1601—1665) ги поставил темелите на денешната аналитичка геометрија. Волис (Џон Волис, 1616—1703) прв, во 1655 година ги дефинирал кониките како случаи на равенки од втор степен. Сепак, можеби и најголемо значење на кониките и конусните пресеци им дал Њутн (Исак Њутн, 1642—1727) со откритието дека орбитите на небесните тела се коники, односно со докажување на Кеплеровите закони. Денес, кружните запченици ги движат машините, исто така знаеме за параболични антени и фарови на автомобилите, додека цистерните и ехо локаторите ги користат особините на хиперболата, односно, кониките се секаде околу нас.
Особини на конусните пресеци
За сите коники, освен кругот, важи дека постои точка F која се нарекува фокус на кониката, и права d која се нарекува директриса такви што односот на растојанието на произволна точка M конике до жиже F' и директрисата d е константен.
Тој однос се нарекува ексцентритет на кониката и се означува со e. Доколку ексцентритетот е меѓу 0 и 1, кониката е елипса, а во специјален случај, кога ексцентритетот е еднаков на 0, кониката е круг. Параболата има ексцентритет 1, додека кониката чиј ексцентритет е поголем од 1 е хипербола.
Теорема. Секој коника, освен кругот, е геометриско место точки во рамнина за кои односот на растојанието од некоја точка F (фокусот) и некоја постојана права d (директриса) е константна величина.
Фокусот на кругот воедно е и негов центар, а директриса е бесконечно далечна права. Елипсата и хиперболата имаат два фокуса и соодветни директриси. Параболата има само еден фокус и една директриса.
Уште една особина заедничка за сите коники, освен параболата, е линеарниот ексцентритет. Линеарниот ексцентритет претставува оддалеченост на центарот на коникат до нејзиниот фокус, или еден од фокусите. Најчесто се означува со c.
Тетивата која поминува низ фокусот или еден од двата фокуса на кониката и е паралелна со директристата се нарекува latus rectum. Фокусниот параметар на кониката е растојанието меѓу фокусот, или еден од фокусите на кониката, и директрисата. Се означува со p.
Конструкција
Трите основни конусни пресеци се елипса, парабола и хипербола. Кружница може да се третира како четврта коника, или како специјален случај на елипса. Кружницата и елипсата се добиваат кога пресекот на кружниот конус со рамнина е затворена крива. Кружницата се добива кога рамнината која го сече конусот е поставена паралелно со рамнината која ја генерира кружницаа на конусот – кога е во прашање прав конус како на сликата горе на страната, пресечната рамнина е нормална на оската на симетрија на конусот. Доколку пресечната рамнина е паралелност (геометрија)паралелна точно на една права која генерира конус, добиениот конусен пресек не е ограничен и се нарекува парабола. Во преостанатиот случај, кога рамнината ги сече двете компоненти на конусот, се добиваат две раздвоени неограничени криви кои се нарекуваат гранки на хипербола.
Канонски облик
Во Декартови координати равенките на кониките може да се запишат во својот канонски облик:
Параболата поседува својство на оскина симетрија, додека кружницата, елипсата и хиперболата се централно симетрични.
Конусните пресеци може да бидат зададени и со своите параметарски равенки:
Декартов координатен систем
Равенката на конусни пресеци е во облик:, каде и F не се сите еднакви на нула.
Како скалирањето на константите и F не влијае на множеството на нули на функцијата f(x, y), конусните пресеци може да се посматраат како точки во петодимензионален проектен простор P^5.
Класификација според дискриминантата
Конусни пресеци дадени со оваа равенка може да се класифицираат според вредноста на Дискриминантата, B^2 - 4AC.
Ако конусните пресеци не се дегенерирани, тогаш:
Како би ги разликувале дегенерираните случаи од стандардните (недегенерираните), нека \Delta е детерминанта на матрица 3х3:
, тј. .
Конусен пресек не е дегенериран ако и само ако е ∆ ≠ 0. Ако је ∆ = 0 во прашање е некој од случаите на дегенерирани конусни пресеци.
Матрична нотација
Равенката на конусен пресек може да се напише во матричен облик:
Типот на коника еднозначно е одреден со детерминантата на матрицата во средината на претходната равенка. Ако детерминантата е позитивна, нула или негативна, тогаш во прашање е елипса, парабола или хипербола соодветно. Ако двете својствени вредности на средната матрица се различно од нула (т.е. ако кониката е елипса или хипербола), променливите може да се трансформираат така што се добива:
Исто така може да се запише во облик:
.
Ако детерминантата на средната матрица (3х3) е различна од нула, конусниот пресек не е дегенериран. Ако детерминантата е еднаква на нула, конусниот пресек е дегенерирана парабола (две паралелни или две прави кои се поклопуваат), дегенерирана елипса (точка на елипсата), или дегенерирана хипербола (две прави кои се сечат).
Дел од квадратна форма
Равенката
може да се напише во следниот облик:
.
Значи, кониката може да се претстави како пресек на графикон на квадратната форма и рамнината.
Ексцентрицитет изразен преку параметрите на квадратна форма
каде \eta = 1 ако детерминантата на матрицата 3х3 (од матричната нотација) е негативна, а \eta = -1 ако таа детерминанта е позитивна.
Инваријантни коники
Трагата и детерминантата на се инваријанти во однос на ротацијата околу координатните оски и транслацијата на рамнина.
Константниот израз F е инваријантен само при ротација.
Изменет облик
За некои практични примени корисно е кониката да се претстави во поларен координатен систем, во облик во кој точката на фокусот е поставена во координатниот почеток. Другиот фокус, ако постои, се поставува на негативниот дел (кај елипсата), односно на позитивниот дел на х-оската (кај хиперболата).
Таа равенка го има обликот:
,
, каде a и b се полуоски на кониката.
За e = 0 имаме круг, за 0 < e < 1 елипса, за e = 1 парабола и за e > 1 хипербола.
Поларниот облик на равенката на конусни пресеци често се користи во динамиката, на пример, за одредување на орбитите на објектите кои се движат околу Сонцето.
Во Декартовиот координатен систем равенката има облик:
Линеарниот ексцентрицитет е даден со:
Различните конуси од општите формули може да се претстават во Декартовиот координатен систем на следниот начин:
Пет точки ја одредуваат кониката
Пет копланарни точки, меѓу кои никои три не се колинеарни, еднозначно ја одредуваат кониката. Доколку меѓу петте точки постојат три или повеќе колинеарни точки, тие исто така одредуваат конусен пресек, но еден од трите дегенерирани случаи.
Дегенерирани конусни пресеци
Дегериран случај го сметаме пресекот на рамнина и конус кој го содржи темето на конусот. Може да биде:
Кос истрел
Движењето на тело кое се истрелува од висина h, со почетна брзина \vec{v}_0 и под агол \alpha во однос на тлото, кос истрел, а патеката која ја опишува телото при своето движење е парабола. Ако се занемари отпорот на воздухот, освен почетните услови, на телото ќе влијае и гравитационото поле.
Движење на телата на Сончевиот Систем
Првиот Кеплеров закон вели дека телата на Сончевиот Систем се движат околу Сонцето по коника во чиј фокус се наоѓа Сонцето. Повеќето планети се движат приближно по кружна патека, затоа што ексцентритетот им е близок до нула (Земјиниот 0,0167, а Јупитеровиот 0,0488). Интересно е дека Халеевата Комета има ексцентрицитет близок до единица (око 0,995).
Радиоантени (во астрономијата)
Радиоантените се засноваат на оптичките својства на кониките. Радиобрановите, заради големата бранова должина, не е едноставно да се детектираат, па заради тоа се користат параболични антени, во чии фокуси се наоѓаат приемниците. Заради големата оддалеченост сите зраци кои паѓаат на површината се приближно паралелни и ќе се одбијат точно во приемникот (фокусот на параболоидот).
Елипсеста маса за билјард
Елипсестата маса за билјард ги користи оптичките својства на елипсата. Доколку би се извел удар без спин од белата точка, во кој било правец, куглата би влегла во дупката. Тоа својство на масата се добива со тоа што точката од која се изведува ударот и дупката се наоѓаат во фокусите на елипсата. Пример на ваква маса може да се види на видео-клипот: Pool Table - Numberphile.
Градината на Финци -Континис
Градината на Финци-Контини (Il giardino dei Finzi-Contini) е италијански историски роман напишан од Џорџо Басани, а објавен во 1962 година. Ги раскажува случувањата и релациите меѓу нараторот и децата на семејството Финци-Контини од подемот на Бенито Мусолини до почетокот на Втората светска војна.
Позадина
Градината на Финци-Континис се смета за најдобар од серијата романи што Басани ги напишал за животот на италијанските Евреи во северниот италијански град Ферара. Иако романот се фокусира на односите меѓу главните ликови, сенката на притаениот италијански фашизам, особено на расните закони кои го ограничуваа учеството на Евреите во италијанското општество, се наѕира зад сите настани во романот. Според Басани, сто осумдесет и три Евреи кои живееле во Ферара биле депортирани во германските концентрациони логори, претежно под марионетската Италијанска Социјална Република во 1943 година.
Кратка содржина
Романот започнува со краток пролог поставен во 1957 година во кој нараторот, италијански Евреин, ја опишува посетата на гробиштата Ферара каде што се наоѓа мавзолејот на семејството Финци-Контини, празен во сите, освен во две гробници: малото дете, Гвидо, кое починало од болест пред да се роди нараторот; и Алберто, синот на Финци-Контини и пријател на нараторот, кој починал од лимфогрануломатоза (Хочкинов лимфом) пред масовната депортација која го испратила остатокот од семејството во концентрационен логор во Германија. Тука, нараторот открива дека никој од Финци-Контини не преживеал.
Првиот дел од книгата ги опфаќа искуствата од детството на нараторот, опишувајќи ги различните општествени кругови на локалното еврејско население и мистеријата околу децата Финци-Контини, Алберто и Микол, кои се школувале одделно од другите еврејски деца и кои се појавувале само во основното училиште за годишните испити. Раскажувачот паѓа на тестот по математика во конкретната година, првпат паднал на некој од годишните испити потребни за напредување. Тој шета надвор од ѕидовите на замокот на Финци-Континис, каде што разговара со Микол, убавата ќерка на Финци-Континис. Нараторот е поканет од Микол да влезе во градината. Тој и кажува дека се грижи за безбедноста на својот велосипед. Таа потоа доаѓа преку ѕидот за да му покаже безбедно скривалиште, но додека го крие својот велосипед, тој размислува за Микол - и ја губи шансата да ја види градината до години подоцна.
Следните два дела од книгата ги раскажуваат годините кога децата се на факултет или штотуку го завршуваат. Расните закони ја ограничиле нивната можност да се дружат со христијаните од Ферареза, па така нараторот, Алберто, Микол и Џампи Малнате (постар пријател христијанин, со социјалистички ставови) формираат сопствен неформален тениски клуб, играјќи неколку пати неделно на игралиштето во градината на Финци-Континис. За време на овие посети, нараторот на почетокот срамежливо, но потоа сè посилно и изјавува  љубов на Микол. Сепак, нејзиниот однос кон нараторот останува пријателски, така што врската полека се влошува.
Последниот дел од книгата го опфаќа бавното исчезнување наинволвираноста на нараторот во тенискиот клуб, неговите залудни обиди да ја обнови романсата со Микол и неговото пријателство со Малнате, за која на крајот од книгата се сомнева дека има афера со Микол.
Адаптации
Виторио Де Сика од 1970 година го глуми Лино Каполикио како Џорџо (нараторот), Доминик Санда како Микол и Хелмут Бергер како Алберто. Доби Оскар за најдобар странски филм и бил номиниран за најдобро сценарио (засновано на материјал од книга). Ја освои и Златната мечка на Берлинскиот фестивал.
Операта во Њујорк и Националниот јидски театар Фолксбиен премиерно изведоа оперска адаптација на Рики Иан Гордон (музика) и Мајкл Кори (либрето) на 27 јануари 2022 година, под диригентство на Џејмс Лоу во салата Едмонд Џ. Сафра во Музејот на еврејското наследство, Менхетен.
Енио
Енио (, во превод „олицетворение на војната“) е божица на војната од старогрчката митологија. Таа е ќерка на Зевс и Хера, а жена на Арес, богот на војната, со кого имала син.
Феликс Хаусдорф
Феликс Хаусдорф (8 Ноември, 1868 – 26 Јануари, 1942) бил германски математичар кој е сметан за еден од пронаоѓачите на модерна топологија и кој дал голем придонес на теоријата на множества, описна теорија на множества, теоријата на мерките, и функционална анализа.
Животот станал тежок за Хаусдорф и неговата фамилија после Кристалната ноќ во 1938 година. Наредната година тој иницирал напори за да емигрира во САД, но не бил во можност да се договори за да добие стипендија за истражување.На 26 Јануари 1942, Феликс Хаусдорф, заедно со сопругата и неговата снаа извршиле самоубиство со предозирање со веронал, наместо да се придржуваат кон германските наредби да се преселат во логорот Ендених, и таму да ги страда веројатните импликации.
Детство и младост
Таткото на Хаусдорф, еврејскиот трговец Луис Хаусдорф (1843–1896), се преселил во есента 1870 со своето семејство во Лајпциг и работел прекувремено во различни компании, вклучувајќи фабрика за постелнина и памучни производи. Мајката на Хаусдорф, Хедвиг (1848–1902), која исто така се споменува во разни документи како Јохана, потекнува од еврејското семејство Титц. Од друга гранка од неговата фамилија дошол Херман Титц, основач на првата стоковна куќа, и подоцна сосопственик на ланецот на стоковни куќи наречен „Херман Титц“. За време на нацистичката диктатура името било „аријанизирано“ во Херти.
Од 1878 до 1887 Феликс Хаусдорф присуствувал на Николејската школа во Лајпциг, објект кој имал репутација како жариште на хуманистичко образование. Тој бил одличен ученик, класен водач за повеќе години и често рецитирал самонапишани латински или германски поеми на училишни прослави. Во неговото дипломирање во 1887 година (со двајца Оберпримен), тој бил единствениот кој добил највисоката отцена.
Изборот за предмет не бил лесен за Хаусдорф. Магда Диркесман, која често била гостин во домот на Хаусдорф како студент во Бон во годините 1926–1932, пријавила во 1967 дека: