cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ерменци во Турција
Божиќен датум, бонтон и обичаи
Ерменците во Турција го нарекуваат Божиќ како Surp Dzınunt (Свето раѓање) и имаат педесет дена подготовка наречена Хиснаг пред Божиќ. Првата, четвртата и седмата недела од Хиснаг се периоди на вегетаријански пост за членовите на црквата и секоја сабота на зајдисонце се пали нова виолетова свеќа со молитви и химни. На вториот ден од Божиќ, 7 јануари, семејствата ги посетуваат гробовите на роднините и кажуваат молитви.
Ерменски цркви во Турција
Турција има стотици ерменски цркви. Сепак, повеќето од нив се или во урнатини или се користат за други цели. Ерменските цркви кои сè уште се во активна употреба припаѓаат на различни деноминации, главно ерменски апостолски, но и ерменски католички и ерменски евангелски протестанти.
Образование
Ерменската заедница во Турција се соочува со образовни проблеми поради постојаното намалување на бројот на ученици секоја учебна година и недостатокот на финансии. Бројот на ерменски училишта се намалува од година во година. Овој број опаднал од 47 на 17 денес со моментално 3.000 ерменски студенти, помалку од 6.000 ерменски студенти во 1981 година Училиштата се градинка до 12-то одделение (К-12), градинка до 8-мо одделение (К-8) или 9-то одделение до 12-то одделение (9-12). Ermeni İlköğretim Okulu значи „ерменско основно+средно училиште“. Ермени Лисеси значи „ерменска гимназија“. Ерменските училишта ја применуваат целосната турска наставна програма покрај ерменските предмети, главно ерменски јазик, литература и религија.
Во септември 2011 година, турската влада го признала правото на семејствата имигранти од Ерменија да ги испраќаат своите деца во училиштата на ерменската заедница во Турција. Овој потег дошол како резултат на лобирањето на заменик-патријархот Арам Атешјан, според кој во тоа време во Турција имало околу 1.000 деца на ерменски имигранти. Но, бидејќи тие не се турски државјани, на крајот од школскиот мандат не добиваат дипломи.
Западноерменски
Западноерменскиот (Արեւմտահայերէն и Արեւմտեան աշխարհաբար) е еден од двата современи дијалекти на современиот ерменски, индоевропски јазик.
Западноерменскиот дијалект бил развиен во почетокот на 19 век, врз основа на ерменскиот дијалект на Ерменците во Истанбул, за да замени многу од ерменските дијалекти што се зборуваат низ цела Турција.
Тој бил широко прифатен во литературното ерменско пишување и во ерменските медиуми објавени во Отоманското Царство, како и во големи делови од ерменската дијаспора и во современа Турција. Делумно поради тоа, Истанбул станал културен и литературен центар на западните Ерменци во 19 и почетокот на 20 век.
Западноерменскиот јазик е јазикот што го зборува речиси целата ерменска дијаспора. Единствената заедница на дијаспората што користи источноерменски е иранската ерменска заедница, или оние кои емигрирале од Ерменија. Сепак, западноерменскиот е примарен дијалект на ерменскиот кој се наоѓа во Северна и Јужна Америка, Европа (освен оние во Русија) и поголемиот дел од Блискиот Исток (освен во Иран и Ерменија). Западниот ерменски е примарен јазик на дијаспората бидејќи големото мнозинство од ерменската дијаспора во сите овие области (Европа, Америка, Блискиот Исток) е формирана во 19 и почетокот на 20 век од ерменските популации од Отоманското Царство, каде што западниот дијалект бил во поголема употреба.
Сепак, западноерменскиот јазик сè уште го зборува мало малцинство од денешната ерменска заедница во Турција. Сепак, само 18 отсто од ерменската заедница зборува западно ерменски, додека 82 отсто од ерменската заедница зборува турски. Овој процент е уште помал кај помладите од кои само 8 отсто зборуваат западно ерменски, а 92 отсто зборуваат турски. Турскиот јазик го заменува западноерменскиот како мајчин јазик, а УНЕСКО го додал западноерменскиот во својот годишен Атлас на светските јазици во опасност, каде што западноерменскиот јазик во Турција е дефиниран како дефинитивно загрозен јазик.
Западноерменскиот јазик е значително различен во граматиката, изговорот и правописот од источноерменскиот јазик што се зборува во Ерменија, Иран и Русија, иако и двата меѓусебно се разбирливи. Западниот ерменски сè уште го задржува класичниот ерменски правопис познат како машдотски правопис, додека источноерменскиот го усвоил реформираниот правопис во 1920-тите (источниот ерменски во Иран тогаш не ја усвоил оваа реформа).
Ермено-турски јазик
Од почетокот на 18 век до околу 1950 година, и речиси 250 години, повеќе од 2000 книги биле отпечатени на турски јазик користејќи букви од ерменската азбука. Ова е популарно познато како ерменско-турски јазик.
Ермено-турскиот не се користел само од Ерменците, туку и многу неерменска елита (вклучувајќи ги и отоманските турски интелектуалци) всушност можеле да читаат текстови на турски јазик со ерменска азбука.
Ерменската азбука исто така се користела заедно со арапската азбука на официјалните документи на Отоманското Царство, напишани на отомански турски јазик. На пример, изданието на службениот весник на Отоманското Царство во Алеп, наречено „Фрат“ (турски и арапски за Еуфрат) содржел турски дел од законите печатени со ерменска азбука.
Исто така, многу значајно, првиот роман што бил напишан во Отоманското Царство бил Акаби Хикајеси од 1851 година, напишан од ерменскиот државник, новинар и романсиер Вартан Паша (Ховсеп Вартанијан) на отомански турски јазик, објавен со ерменско писмо. Акаби Хикајеси прикажал невозможна љубовна приказна меѓу двајца млади луѓе кои доаѓаат од две различни заедници среде непријателство и неволја.
Голема колекција на ермено-турски јазик може да се најде во христијанското ерменско обожавање до доцните 1950-ти. Библијата што ја користеле Ерменците во Османлиското Царство не била само библиските верзии печатени на ерменски, туку и понекогаш преведени Библии на турски јазик со ерменска азбука. Употребата продолжи на ерменските црковни собири специјално за оние кои беа туркофони наместо арменофони. Многу од христијанските духовни песни користени во одредени ерменски цркви биле и на ермено-турски.
Ерменците и турскиот јазик
Ерменците одиграле клучна улога во промовирањето на турскиот јазик вклучувајќи ги и реформите на турскиот јазик иницирани од Мустафа Кемал Ататурк.
Бедрос Керестекјан, отомански лингвист го завршил првиот етимолошки речник на турскиот јазик. Ерменците придонеле значително за развојот на печатењето во Турција: Апкар Тебир ја основал првата печатница во Истанбул во 1567 година ; од 1839 година до Првата светска војна ; i Vekayi и неговиот превод на ерменски и други јазици.
Агоп Мартајан Дилачар (1895–1979) бил турски ерменски лингвист кој имал голем придонес во реформата на турскиот јазик. Тој бил специјализиран за турски јазици и бил првиот генерален секретар и главен специјалист на Здружението за турски јазици (TLA) од неговото основање во 1932 до 1979 година. Покрај ерменскиот и турскиот, Мартајан знаеше уште 10 јазици, вклучувајќи англиски, грчки, шпански, латински, германски, руски и бугарски. Тој бил поканет на 22 септември 1932 година како специјалист по лингвистика на Првиот конгрес за турски јазик под надзор на Мустафа Кемал Ататурк, заедно со уште двајца ерменски лингвисти, Истепан Гурдикјан и Кеворк Симкешјан. Својата работа и истражување на турскиот јазик ја продолжил како главен специјалист и генерален секретар на новооснованото Здружение за турски јазик во Анкара. По издавањето на Законот за семејните имиња во 1934 година, Мустафа Кемал Паша му го предложил презимето Дилачар, што значи „отварач на јазици“, што тој со задоволство го прифатил. За возврат, Агоп Мартајан отворено му го предложил името Ататурк на Мустафа Кемал Паша во Големото национално собрание на Турција. Тој предавал историја и јазик на Универзитетот во Анкара помеѓу 1936 и 1951 година и бил главен советник на Türk Ansiklopedisi (Турска енциклопедија), помеѓу 1942 и 1960 година.
Музика
Пантурската културна и музичка формација Kardeş Türküler, покрај изведбата на богат избор на турски, курдски, грузиски, арапски и цигански музички нумери, на својот репертоар вклучува и голем број убави интерпретации на ерменската традиционална музика. Тој одржал распродадени концерти во Ерменија како дел од Турско-ерменската културна програма, што било овозможено со поддршка од УСАИД.
Хорот „Сајат-Нова“ е основан во 1971 година под спонзорство на детската црква од Истанбул, изведува традиционални ерменски песни и проучува и интерпретира ерменска народна музика.
Во класичната оперска музика и театар, Тото Караџа бил главна фигура на сцената. Во народната традиција неоспорен е ефектот на Уди Хрант Кенкулиан како легендарен уд свирач.
Во современата музика, Арто Тунчбојаџијан и неговиот брат покојниот Оно Тунч се двајца вистински џез-музичари, композитори и аранжери. Турскиот рок-уметник Јашар Курт изјавил дека има етничко ерменско потекло. Друг познат ерменски рок музичар е Хајко Чепкин. Хајко Татаријан е добро познат и по тоа што пее на турски, ерменски и грчки јазик, како и неговиот син Алекс Татаријан. Неодамна, турско-ерменската пејачка Сибил Пекторосоглу (попозната по нејзиниот мононим Сибил) станала популарна добитничка на пан-ерменски музички награди за нејзините снимки.
Кино и глума
Во филмската игра, посебно треба да се спомене Вахи Оз кој се појавува во безброј филмови од 1940-тите до крајот на 1960-тите, Сами Хазинсес (вистинско име Самуел Агоп Улучјан) кој се појавил во десетици турски филмови од 1950-тите до 1990-тите и Нубар Терзијан. кој се појави во повеќе од 400 филмови. Филмскиот актер и режисер Кенан Парс (вистинско име Киркор Чезвеџијан) и театарската и филмската актерка Ирма Фелекјан (познато како Тото Карача), која била мајка на Џем Караџа.
Фотографија
Во фотографијата, Ара Ѓулер е познат фоторепортер со ерменско потекло, наречен „Окото на Истанбул“ или „Фотографот на Истанбул“.
Литература
Турските ерменски романсиери, поети, есеисти и книжевни критичари продолжуваат да играат многу важна улога особено во книжевната сцена на ерменската дијаспора, со квалитетни дела на западноерменски.
Роберт Хадџијан, главниот уредник на весникот Мармара, објавен во Истанбул, останува клучна фигура на сцената на книжевната критика. Зарех Јалдизџијан (1923–2007), попознат по неговото презиме Захрад бил познат западноерменски поет.
Голем број турски писатели – како Саит Фаик, Кемал Тахир и Ахмед Хамди Танпинар – исто така ги претставувале Ерменците во нивните дела и, во случајот со Танпинар, всушност имале пријатели Ерменци и предавале во ерменските училишта.
Медиуми
Истанбул бил дом на голем број долгогодишни и влијателни ерменски публикации. Многу значајни сега веќе непостоечки дневни весници ги вклучувале Арвелк (1884–1915), Пузантион (1896–1908), Сурхантаг (1899–1908), Манзоум Ефкјар (1912–1917), Верчин Лоур (1914–1924). Надвор од Истанбул, значајните дневни публикации ги вклучувале Аршалујс (1909–1914), Ташинк (1909–1914) и Ван (1908–1909).
Други наслови на ерменските медиуми вклучуваат: Sourp Pergiç (Свети Спас) списанието на ерменската болница Sourp Pergiç (Pergitch), исто така Kulis, Shoghagat, Norsan и хумористичниот Jbid (насмевка на ерменски)
Во септември 2011 година, турската влада доделила одредено финансирање на Јаманак, Мармара и Агос како дел од пошироката кампања за поддршка на постоечките весници на малцинствата во Турција. Турската агенција за рекламирање во печатот, исто така, објавила намера да објавува официјални владини огласи во весниците на малцинствата, вклучувајќи ги и ерменските.
Турските Ерменци во дијаспората
И покрај тоа што ги напуштаат своите домови во Турција, турските Ерменци традиционално основаат свои синдикати во рамките на ерменската дијаспора. Обично наречени „Болсахај Миутјун“ (Истанбулско-ерменски здруженија), тие можат да се најдат во нивните нови усвоени градови со важно турско-ерменско население. Меѓу нив се „ Организацијата на Истанбулските Ерменци од Лос Анџелес“, „Истанбулската ерменска асоцијација во Монтреал“ итн.
Турскиот амбасадор во Германија, Хусеин Авни Карслиоглу, во декември 2012 година во концентрациониот логор Берген-Белзен инаугурирал спомен-камен со бронзени букви (трета од ваков вид по полските и холандските слични) во спомен на осум турски граѓани убиени за време на холокаустот, од кои еден е турски Ерменец со име Гарабед Ташчијан.
Надворешни врски
Општо
Медиуми
Смрје
Смрје (словенечки: Smrje) — населба во Општина Илирска Бистрица во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Нотрањска. Населбата сега е вклучена во Приморско-нотрањскиот статистички регион.
Пашини Грамади (Шивец)
Пашини Грамади — археолошко наоѓалиште во кавадаречкото село Шивец. Наоѓалиштето претставува населба и некропола од доцноантичкото време. Во нивата на еден жител, која е источно од селската црква, се наоѓаат грамади од градежен камен и множество делови од керамички садови. Најдени биле и делови од надгробни стели со старогрчки натписи.
Луке
Луке — село во областа Славиште, во Општина Крива Паланка, во околината на градот Крива Паланка.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во областа Славиште, во крајниот северен дел на територијата на Општина Крива Паланка, чиј атар се допира со државната гранична линија со Србија. Селото е планинско и раштркано, чии маала се наоѓаат на надморска височина од 940 до 1.114 метри. Од градот Крива Паланка е оддалечено 17 километри.
Селото се наоѓа во долината на Лучка Река. Околни села се Подржи Коњ, Крстов Дол и Голема Црцорија.
Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Трлиште, Марков Дол, Лучка Река, Кучиште, Земни Дол, Дуовички Поток, Петин Рид, Осојина, Гнилиште, Става Дрво, Калјана Полјана, Мечит, Отурица, Балчевица, Бела Вода, Орлов Камен, Дијала, Турска Њива, Преслап, Чупино Брдо, Голем Гар, Кочански Рид, Јаловарник, Широка Орница, Орлово Гнездо, Зло Брдо, Зли Дол, Селиште и Бојиште.
Селото Луке се наоѓа во областа Славиште, на север од градот Крива Паланка. До селото води асфалтен пат. На исток се граничи со селото Крстов Дол, на југозапад со селото Подржи Коњ, на северозапад со општина Трговиште, Србија и на североисток со општина Босилеград, Србија.
Историја
На атарот на селото може да се сретнат старини од стари населби. Тоа се месностите Караманчанци, Селиште и други. Особено биле пронаоѓани стари големи земјени ќупови.
Денешното село било основано во Средно Маало, кога биле направени првите три куќи. Подоцна биле основани и другите маала, кои се преместиле од ова маало и ги основале другите маала.
Селото било основано на почетокот на век од страна на тројца браќа доселени од селото Луково, во близината на Врање. Се верува дека ова е првото населено место во овој дел на Крива Паланка.
Во век, Луке било село во Кривопаланечка каза на Отоманското Царство.
Во атарот на селото се наоѓа пределот Чупино Брдо, што претставува тромеѓе помеѓу селата Луке, Подржи Коњ и Сурлица. Таму се случиле две големи битки. Првата биле меѓу српската и бугарската војска во 1913 година за време на Балканските војни, а втората помеѓу народноослободителните единици и бугарската војска во 1943 година за време на бугарската окупација на Македонија. Таму сега се наоѓа споменик за паднатите борци од НОБ.
Стопанство
Атарот зафаќа простор од 22,4 км2. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 953 хектари, на шумите отпаѓаат 665 хектари, а на пасиштата 553 хектари.
Селото, во основа, има мешовита функција.
Атарот на селото нудело подеднакви можности за развој на сточарството и земјоделството, но бидејќи тие занимања не пружале доволно средства за живот, многу мажи од селото работеле како рудари.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Луке имало 980 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, во 1905 година во Луке имало 1.080 жители, под врховенството на Бугарската егзархија.
По Првата светска војна селото било дел од општината Подржи Коњ и имало 840 жители.
Луке, поради иселувањето на населението, преминало од големо во средно село по големина. Така, селото во 1961 година броело 829 жители, од кои 812 биле Македонци, а 16 жители Срби, а во 1994 година било преполовено и броело 416 жители, од кои 414 биле Македонци.
Според пописот од 2002 година, во селото Луке живееле 338 жители, од кои 337 Македонци и 1 Србин.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 220 жители, од кои 202 Македонци, 1 Србин и 17 лица без податоци.
Родови
Луке е македонско село, населено со македонски родови, кои потекнуваат од првите тројца браќа, доселеници.
Родови во селото се: Средњомалци (26 к.), Големогарци (24 к.), Колибјани (22 к.), Јанковци (17 к.), Папазовци (14 к.), Долинарци (10 к.), Караманчинци (8 к.) и Бошковци (8 к.). Од родот Папазовци потекнувале селските свештеници.
Според истражувањата пак на Бранислав Русиќ во 1953 година, родови во селото се:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Крива Паланка, која била една од малкуте општини, кои не биле променети по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.
Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Крива Паланка.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Добровница, во која покрај селото Луке, се наоѓале и селата Голема Црцорија, Добровница, Крстов Дол, Мала Црцорија и Подржи Коњ. Селото било седиште на некогашната општина Луке, која постоела во периодот 1950-1952 и тогаш во нејзе се наоѓале селата Луке и Подржи Коњ.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 0981 според Државната изборна комисија, кое е сместено во основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 252 гласачи.
Личности
Личности починати во Луке:
Иселеништво
Од селото имало иселувања и постојат иселеници насекаде. Детално се знае за следниве родови: Калиманци (5 к.), живеат во кривопаланечкото село Киселица; Миленковци (4 к.), живеат во селото Герман; има иселеници и во овчеполските села Горобинци и Дорфулија (3 к.); околу 10 домаќинства живеат во кумановското село Клечевце и 11 домаќинства во селото Стубла, во близината на Лесковац.
Јаничар
Јаничар (турски: Yeniçeri, во превод Нова војска) — припадник на турската пешадиска единица во својство на телохранител на султанот. Во почетокот јаничарите биле опремени со лакови, но по 1440 година започнале да ракуваат со сабји и ножеви. Турскиот јатаган станал симбол на самиот корпус.
Создавање
Оваа единица била основана во 1329 година од страна на султан Мурат I, времето кога Османлиското царство го започнувало своето проширување. Во почетокот, јаничарите се состоиле од немуслиманско население, од заробени млади христијани што биле насилно потурчувани. Во времето на Мурат I бил воведен данокот пенџик - секој петти воен заробеник се принудува да го прифати исламот и да стапи во армијата. Така се формирале првите единици на османлиската пешадија. Поради ова значењето на јаничарите во османлиската војска започнала многу бргу да расте. Во последната битка на Косово Поле нивното вообичаено место веќе било изградено пред султанот.
‎‎ Во времето на Бајазит I започнало да се собира можеби најтешкиот данок, данок во крв или девширме. Овој данок се одликувал со периодичното собирање на машки деца од потчинените христијански градови и села, главно од Румелија. Децата биле на возраст од 5 до 10 години. Тие се испраќале во Анадолија, во муслимански семејства, каде доколку се покажат се испраќале во касарните во Цариград, Бурса или Едрене. Еден поранешен јаничар напишал дека:
"Штом ќе упаднат во некоја земја и ќе го покорат народот, веднаш по нив доаѓа султанскиот писар и ги зема сите момчиња за јаничари. За секое момче дава пет златници (дукати) и ги праќа преку море во Анадолија, каде што ги чуваат. Такви момчиња има околу две илјади. А ако не успее да земе доволно момчиња од непријателите, тогаш од селата во неговатаз емја ги зема сите христијански момчиња за да се добие потребниот број. Момчињата земени од неговата земја ги нарекуваатn чилик. По смртта, тие можат да го остават својот имот кому сакаат. А оние, пак, земени од непријателот ги нарекуваат пенџик. По смртта не можат ништо да остават некому во наследство и сиот нивен имот оди кај султанот, освен ако поради доброто поведение не си ја заслужиле слободата, а тогаш слободно можат по смртта својот имот да го остават кому сакаат"
По киднапирањето на децата, тие се испраќале во турски семејства каде се обучувале на послушност и турски јазик. Откако ќе пораснале тие се враќале во Цариград, каде што се вршел нов избор. Оние кои се одликувале со својата убавина и интелигенција, се испраќале во дворската гарда. Другите биле продавани како робови.
Структура
Вкупниот број на јаничарите варирал во зависност од потребите. Самиот јаничарски корпус бил организиран по орти. Сулејман Величествениот имал околу 140 орти, но подоцна тој број се зголемил и преку 190 орти. Султанот бил главен заповедник на јаничарите, но самиот корпус бил организиран и воден од страна на ага. Сите орти заедно правеле оџак ("огниште"). Локалните јаничари стационирани во градовите подолго време се нарекувале јерлија.
Војската била поделена на три групи:
Ранговите на јаничарите наводно биле засновани на работни места во кујната или на групите ловци, за да се акцентира дека биле слуги на султанот. Јаничарите носеле посебни униформи, биле плаќани во готово, и марширале на особена музика која се нарекувала мехтер.
Според законикот канунамето Осмналискиот Падишах е војник број еден на јаничарската орта. Во 15 век биле пешадиска единица која се именувала „Џемат“ во времето на Мехммед II (1451) се поделила на две единици или група нречена „Секбан“, после ова била на две единици. Во 16 век се појавува уште една единица неречена „Ага“.
Јаничарите одиграле голема улога во падот на Цариград, борбите со Австрија и поразот на египетските Малмуци. Веднаш по овие успеси, јаничарите започнале со своите барања за покачување на своите примања. По 1451 година секој султан морал да плаќа дополнителна награда за успесите на јаничарите. Во 1566 година, во времето на султан Селим II, јаничарите добиле право да се женат.
Пад
Колапсот на Отоманското Царство во 17 век се одразил и врз јаничарскиот корпус. Првично промените во империјата влијаеле кај турските феудалци-тимариоти. Лишени од своите права, тие масовно започнале да ги избегнуваат воените обврски. Поради тоа, нивните позиции морало да бидат заземени од јаничарите. Така само за периодот од 1584 до 1609 година бројот на спахиите се намалил од 200.000 на 69.800 луѓе, што било проследено со зголемување на бројот на јаничарите од 12.000 во 1566 година до 27.000 луѓе во текот на 1575 година; во 1592 година нивниот број бил 48.688 лица. Во следните години нивниот број константино се зголемувал.
Укинување
Крајот на јаничарскиот корпус настапил во времето на султанот Махмуд II (1808-1839). Неуспехот на турската армија во воените дејствија против грчките востаници бил јасен знак дека империјата има потреба од реформи. Стравувајќи дека промените можат да влијаат на нивниот привилегиран статус, јаничарите одлучно се противале на какви било иновации. Благодарение на големото влијание на јаничарите тие попречиле дури воведување во армијата на модерно оружје. Махмуд бил многу загрижен за состојбата во земјата. Тој во почетокот го сменил раководството на јаничарскиот корпус.
На 29 мај 1826 година бил свикан совет од државници и високи свештеници, кои стигнале до заклучок дека треба да се создаде редовна армија. На 15 јуни 1826 година јаничарите се побуниле и се заканиле дека ќе убијат околу 100-на учесници во состанокот, па дури и самиот султан, ако одбие да ја отстрани новоформираната војска. Верните на султанот делови сепак ги одбиле бунтовниците кон касарните и ги подложиле на артилериски напад. Јаничарите биле принудени да испратат делегација кај султанот која да моли за милост, но првите организатори биле погубени.
500 Селинур
500 Селинур — астероид од главниот појас. Откриен од страна на Макс Волф на 16 јануари 1903 година.
Слепи змии
Географска распространетост
Овие змии живеат главно во тропските и суптропските подрачја ширум светот, особено во Африка, Мадагаскар, Азија, тихоокеанските острови, тропска Америка и, како исклучок, во југоисточна Европа.
Родови
T типски род
Народноослободителна борба во Босна и Херцеговина
За време на окупацијата на Југославија во 1941 година, Босна и Херцеговина била припоена кон Независната Држава Хрватска. Усташите го ставиле српското население надвор од законот и започнале да го прогонуваат и масакрираат. Таквата состојба создала услови за вооружено востание на дел од населението во БИХ. Првото масовно востание избувнало на 27 јули 1941 година во близина на Босанско Грахово и набргу се проширило низ Босанска Краина. Во поголемиот дел од војната, Босна и Херцеговина била место на најтешките битки и повеќето окупациско-соработнички офанзиви, како што се Козара 1942, Неретва и Сутјеска 1943 година и Дрвар 1944 година. За време на војната, во БИХ се случиле клучни политички настани за формирање на новата Југославија, како што се Првото и Второто заседание на АВНОЈ. Борбата за ослободување на Босна и Херцеговина започнала во јули 1944 година и завршила на 1 мај 1945 година.
Окупација и припојување кон НДХ
За време на окупацијата на Југославија во 1941 година, територијата на Босна и Херцеговина била припоена кон новоформираната Независна Држава Хрватска. Демаркационата линија, со која Италија и Германија ги утврдиле своите сфери на интерес во Независна Држава Хрватска, поминувале низ БиХ. Линијата се движела од Босански Нови преку Сански Мост, Мркоњиќ-Град, Доњи Вакуф, јужно од Сараево, преку Устипрака до Рудо.
Развој на востанието до почетокот на 1942 година
Организацијата на КПЈ во БиХ започнала со интензивни подготовки за вооружената ослободителна борба по мајската конференција на Централниот комитет на КПЈ во 1941 година. Во првата половина на мај, бил формиран Воен комитет во рамките на покраинскиот комитет на КПЈ за БиХ, а потоа и воени комитети под регионалното и пониско раководство на КПЈ, кои организирале собирање оружје, подготвувале персонал за вооружена борба, организирале разузнавачка служба, медицински курсеви и многу повеќе. Во тоа време, провинциската организација на КПЈ во БиХ броела околу 830 членови, а СКОЈ околу 4.000 од нив. Главниот дел од членството на КПЈ и СКОЈ бил во Сараево, Тузла, Мостар, Бања Лука, Зеница и Дрвар.
Одлуки на Централниот комитет на КПЈ од 4 јули 1941 година по повод започнувањето на вооружената борба за ослободување била пренесена до Покраинскиот комитет на КПЈ за БиХ од делегатот на Централниот комитет на КПЈ Светозар Вукмановиќ Темпо. Било заклучено дека прогонетото српско население е подготвено да го прифати повикот на КПЈ за востание, но исто така било одлучено да стори сé што е можно за вклучување на Хрватите и муслиманите во борбата. Било одлучено поранешните партиски регионални раководства (Бања Лука - Босанска Краина и Централна Босна; Тузла - Источна Босна; Мостар - Херцеговина ; Сараево - пошироко опкружување) да формираат регионални воени штабови како водечки центри на востанието. Секретарот на Комунистичката партија на Југославија за БиХ Иса Јовановиќ бил испратен во центарот во Сараево, Ѓуро Пупар во Бања Лука, Углеша Даниловиќ во Тузла и Авдо Хумо во Мостар.
По неуспешниот обид на усташите да го разбијат востанието, кон крајот на август 1941 година, италијанските трупи ја окупирале Втората, демилитаризирана зона и започнале офанзива под изговор за заштита на српското население. Под таа пропаганда, некои од борците го оставиле оружјето и се вратиле дома. До крајот на септември италијанските трупи ја окупирале Втората, а до средината на октомври Третата зона. Во тоа време, востанието во источна Босна било многу интензивно, што го искористил Дража Михаиловиќ, кој испратил некои поранешни југословенски офицери да ја преземат командата со востаниците. Во септември 1941 година, неговиот главен делегат за источна Босна, мајор Јездимир Дангиќ, се прогласил за командант на планинскиот штаб на босанските четници.
На 26 септември 1941 година во Столице се одржала конференција на која се донеле одлуки врз основа на кои се спроведувала организацијата на партизанските вооружени формации. Во тоа време, на територијата на БиХ биле формирани 10 партизански одреди. До крајот на 1941 година, биле формирани селски, градски и многу општински комитети за народно ослободување на сите слободни територии. На 21 декември 1941 година била формирана Првата пролетерска бригада во Источна Босна.
Во октомври 1941 година пропаднале напорите на КПЈ да воспостави соработка со четничките единици во источна Босна во борбата против окупаторите. Извршувајќи ја наредбата на Драгољуб Михаиловиќ, четниците ја воделе акцијата за разбивање на партизанските одреди. Со цел да се спречат овие настани, Врховниот штаб на НОПОЈ ја испратил Првата пролетерска бригада во источна Босна на крајот на декември 1941 година и ги пренела своите штабови таму. Со цел да се стабилизира Народно-ослободителното движење во БиХ и да се потисне четничката акција, во Иванчиќи се одржала провинциска конференција на 7 и 8 јануари 1942 година, на која учествувале и Јосип Броз - Тито и неколку членови на Централниот комитет на КПЈ. Нешто подоцна, Врховниот штаб донел одлука да се формираат волонтерски одреди на луѓе кои се колебале помеѓу партизаните и четниците и кои биле подготвени да ги бранат своите места од окупаторскиот усташки терор. За време на престојот на Врховниот штаб на НОП и ДВЈ во Фоча, од 25 јануари до 10 мај 1942 година. години биле утврдени, т.н. Фочански прописи врз основа на која се развил системот на народно управување за време на војната.
За тоа време во Босанската Краина, процесот на стабилизација на Народно-ослободителното движење, кој започнал во есента 1941 година, бил продолжен во првата половина на 1942 година. Италијанско-четничката акција за расчистување на теренот била неуспешна. Четниците во овој период успеале да создадат свои вооружени формации и политички упоришта во Змијање и Мањача, околу Мркоњиќ Град и делумно околу Гламоч и Грахово. По ослободувањето на Приедор и Љубија, на 21 мај била формирана Првата краинска бригада и развиен систем на народна власт на ослободената територија на Босанска Краина.
Втора и трета непријателска офанзива
По офанзивата во Србија во есента 1941 година, Германија го пренасочила фокусот на своите активности во сопствената окупациона зона во Југославија, во која спаѓала и Босна, со цел да обезбеди важни индустриски компании, рудници и комуникации загрозени од акциите на партизанските единици. Следувала офанзива против востанието во источна Босна од 15 јануари до 23 февруари 1942 година, а потоа од почетокот на април до средината на јуни 1942 година, офанзивни операции во источна Босна и Херцеговина, и во периодот од јуни до јули 1942 година следувала битката на Козара. Овие операции го прекинале развојот на вооружено востание во источна Босна и Херцеговина, во кое, под притисок на окупаторските единици, доброволните и повеќето партизански единици се распаднале, а ослободената територија била повторно окупирана.
Период на Република Бихаќка
Од крајот на јуни до почетокот на август, група пролетерски бригади марширале во босанската Краина под директна команда на Врховниот штаб на НОП и ДВЈ, а победите биле постигнати во втората половина на 1942 година, што резултирало првенствено со создавање на Народноослободителната армија на Југославија и Основачкото собрание на АВНОЈ. Со уништувањето на окупаторско-квислиншките гарнизони на повеќе места и демонтирање на главните четнички формации и упоришта, поголемиот дел од територијата на западна и централна Босна била ослободена и поврзана со ослободената територија во соседните области на Хрватска.
Со одлука на Врховниот штаб во ноември 1942 година биле формирани Четвртата и Петтата дивизија на Краина и Првиот босански корпус на НОВЈ. Во тоа време, на територијата на БиХ биле формирани Првата и втората пролетерска и трета ударна дивизија со одлука на Врховниот штаб, во која биле вклучени, покрај Групата на пролетерски бригади, и Третата краина и Десеттата херцеговинска пролетерска ударна бригада. На територијата на источна Босна на 2 август 1942 година била формирана Шеста источна босанска бригада.
Обидите на германските, италијанските и усташките сили во октомври 1942 година преку офанзива да постигнат некакви резултати, останале неуспешни. Затоа, Германската врховна команда донела одлука за прогласување на територијата на Независна Држава Хрватска јужно од Сава за оперативна област за германските трупи, а во декември 1942 година. и одлуката за зимските операции против НОВ и ПОЈ на големата ослободена територија на Босна и Хрватска.
Централниот комитет на КПЈ и Врховниот штаб донеле мерки и одлуки кои биле од клучно значење за политичките основи на НОП, спроведени на голема слободна територија со центар во Бихаќ од ноември 1942 до јануари 1943 година. Резултат на силниот развој на НОП биле Основачкото собрание на АВНОЈ (Бихаќ, 26 / 27 ноември 1942), Основачката конференција на Антифашистичкиот фронт на жените на Југославија (Босански Петровац, 6 - 8 декември 1942) и Основачки Конгрес УСАОЈ (Бихаќ, 27-29 1942 година).
Четврта и петта непријателска офанзива
Во првата половина на 1943 година, БиХ бил сцена на борбите со четвртата и петтата непријателска офанзива. Во четвртата офанзива, од 20 јануари до почетокот на март 1943 година, единиците на НОВ и ПОЈ спречиле брзо продирање на окупаторските единици, обезбедувајќи го потребното време за контра-офанзива на оперативната група на дивизии во долина Неретва и за евакуација на Централната болница НОВ и ПОЈ. По Битката кај Неретва и поразот на мнозинството четнички сили на Дража Михаиловиќ, од почетокот на март до средината на април 1943 година бил ослободен значителен дел од источна Босна и Херцеговина.
Со одлука на Врховниот штаб од 11 мај 1943 година бил основан Петтиот босански корпус, кој ја започнал поделбата на оперативната група низ источна Босна по Битката кај Сутјеска, преку формирање на Шеснаесетта војводинска и седумнаесетта источнобосанскадивизија, на територијата на Босна.
Ситуација до крајот на 1943 година. години
Од јули 1943 година, фокусот на НОВ и ПОЈ бил пренасочен кон зоната на италијанската окупација, а силите на Првиот и Вториот босански корпус развиле офанзивни операции низ БиХ. За време на овие акции до крајот на 1943 година, целата територија на БиХ била ослободена, освен Сараево и неколку градски центри по важните комуникациски патишта. До крајот на 1943 година, силите на НОВ и вооружените сили на Босна и Херцеговина имале два корпуси со седум дивизии, 24 бригади и 25 партизански одреди. Седиштето на Централниот комитет на КПЈ, Извршниот одбор на АВНОЈ и Врховниот штаб на НОВ и ПОЈ се наоѓале во Јајце од 24 август до крајот на 1943 година.
На иницијатива на Покраинскиот комитет на КПЈ за БиХ, во септември 1943 година, започнале подготовките за свикување на Основачкото собрание на ЗАВНОБиХ. На првото заседание во Мркоњиќ Град, на 25 и 26 ноември 1943 година, ЗАВНОБиХ бил конституиран како највисок политички орган на НОП во БиХ и прогласен за федерална организација на државната унија на народите на Југославија. Веднаш потоа, во Јајце се одржало Второто заседание на АВНОЈ, со чии одлуки биле поставени темелите на нова Југославија.
Шеста офанзива и конституирање на ЗАВНОБиХ
Од почетокот на декември 1943 година до средината на февруари 1944 година, германските сили, во духот на директивата на Врховната команда за обезбедување на одбрана на Балканот во случај на англо-американска инвазија, извршиле неколку офанзиви на територијата на БиХ. Особено тешки борби се случиле во декември 1943 година во централното подрачје на источна Босна, во декември 1943 година и јануари 1944 година во јужниот дел на босанска Краина и од почетокот на јануари до средината на февруари 1944 година во поголемиот дел од централна Босна и дел од босанската Краина. Во раната пролет на 1944 година, германските сили го принудиле НОВЈ да се повлече јужно од линијата Тузла- Зворник, каде продолжиле борбите во кои тие успеале да спречат продирање на Шеснаесеттата и Седумнаесеттата дивизија на НОВЈ од Босна во Србија.
Во босанската Краина, германските сили ја извеле својата последна офанзивна операција, која започнала на 25 мај со воздушно слетување на Дрвар, кој од јануари 1944 година бил центар на Централниот комитет на КПЈ, Врховниот штаб, Претседателството на АВНОЈ и НКОЈ. Во десетдневните битки на единицата на Првиот пролетерски корпус и делови на Петтиот и Осмиот корпус на НОВЈ, тие го спречиле планот на германската команда за уништување на раководството на новата Југославија, која го пренела седиштето на Вис.
Врз основа на одлуките на АВНОЈ, ЗАВНОБиХ, на своето второ заседание во Сански Мост на 30 јуни 1944 година, го сочинувала највисокото законодавно и извршно тело на федерална БиХ, донесувала одлуки за организација и работа на Националните ослободителни комитети и Народноослободителните собранија, Декларацијата за правата на народот на БиХ и ја одобрил работата на делегацијата на БиХ на Второто заседание на АВНОЈ. На основачкото собрание во селото Здена кај Сански Мост на 3 јули 1944 година бил избран Главниот одбор на ЈНОФ за БиХ и покренал иницијатива за избори на локални одбори.
Конечни борби за ослободување на БиХ
Во првата фаза од последните операции за конечно ослободување на Југославија, од јули до крајот на 1944 година, на територијата на БиХ, силите на НОВЈ ја задржале иницијативата и спровеле успешни напаѓачки акции, проширувајќи ја ослободената територија. За време на подготовките за операциите на НОВЈ за ослободување на Србија од мај до август 1944 година. особено жестоки битки се воделе во источна Босна со големи германски сили кои се обидиле да спречат навлегување на Дванаесеттиот војводински корпус преку Дрина во Србија.
Во операциите за конечно ослободување на Србија, Македонија, Црна Гора, Косово, Метохија и Далмација, единиците на Третиот и Петтиот корпус и на 29-та Херцеговинска дивизија конечно ослободиле поголем дел од територијата на БиХ. Со конечното ослободување на 17 ноември 1944 година., Тузла станала многу важна поддршка за воените операции на единиците на Третиот корпус на НОВЈ.
На почетокот на 1945 г. Германските и квислиншките сили ги држеле Мостар, Сараево и долината на реката Босна, каде се повлекле единиците на германската армиска група Е и северниот дел на БиХ по линиите на Бјелина, Добој, Дервента, Бања Лука, Босански Нови, Бихаќ. Во операцијата Мостар, од 6 до 14 март 1945 година, единиците на Осмиот корпус и 29-та херцеговинска дивизија ги ослободиле Мостар, Невесиње, Широки Бријег и Коњиќ. Во втората половина на март, на почетокот на последната офанзива на ЈА, Бихаќ бил ослободен, а на 6 април Сараево. Во борбите до 1 мај 1945 година, целата територија на БиХ била ослободена.
Дури и пред крајот на воените операции во БиХ, во Сараево од 26 до 28 април 1945 година се одржало Третото заседание на ЗАВНОБиХ, на кое ЗАВНОБиХ била прогласена за Национално собрание и била формирана првата влада на БиХ.
Мартиница
Мартиница — село во Општина Крива Паланка, во околината на градот Крива Паланка.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во областа Славиште, во северните ограноци на Осоговските Планини, оддалечено на 2,5 километри јужно од Крива Паланка. Атарот на селото зафаќа површина од 5,57 квадратни километри. На север се граничи со градот Крива Паланка, на исток и југоисток со селото Дурачка Река и на југозапад и запад со селото Конопница.
Историја
Во XIX век селото било дел од Кривопаланечката каза на Отоманското Царство.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Мартиница живееле 285 жители, од кои 240 Македонци и 45 Роми. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Мартиница имало 184 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото имало 157 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 125 жители, од кои 121 Македонец, 1 Албанец и 3 лица без податоци.
Родови
Мартиница е македонско православно село, родовите во селото сите се доселени, селото потекнува од околу 1850та кога се населил првиот род. Родови во Мартиница се: Бујинци (8 куќи) доселени се од некаде, околу 1850та они се најстар род во селото, основачот на родот се викал Бујо; Радевци (6 куќи) доселени се од некое село кај Сурдулица, го знаат следното родословие: Милан (жив на 58 г. во 1973 година) Стојан-Стеван-Раде, основачот на родот кој се доселил; Басјанци (4 куќи) доселени се после споменатите два рода од селото Б’с, во Б’с се доселени од селото Караманица кај Босилеград, го знаат следното родословие: Спасе (жив на 60 г. во 1973 година) Ѓорѓе-Младен, кој се доселил од Б’с; Калакасовци (7 куќи) доселени се однекаде, после претходниот род; Пауновци (4 куќи) ни они не знаат од каде се доселени.
Според истражувањата пак на Бранислав Русиќ во 1953 година, родови во селото се:
Алфонсо XII (Шпанија)
{| align=right
Алфонсо XII од Шпанија наречен Миротворец — крал на Шпанија од Бурбонскатa династија во периодот од 1874 до 1885 година. На шпанскиот престол се качува по државниот преврат со кој бил означен крајот на Првата Шпанска република.
Алфонсо е роден на 28 ноември 1857 година во дворецот Ел Пардо, Мадрид. Тој е син на шпанската кралица Изабела II од Шпанија и Франсиско се Асизи Бурбонски. Во времето кога во Шпанија избувнала т.н. Славна револуција, кралицата Изабела II од Шпанија била принудена да побегне во Франција. Така, во 1868 година таа заедно со Алфонсо и целото семејство пристигнале во Париз. Од Париз, Алфонсо бил испатен на Воената академија во Виена. На 25 јуни 1870 година тој се вратил во Париз каде мајка му абдицирала во негова корист. Така, со нејзин декрет од 25 јуни 1870 година, Алфонсо бил објавен за крал на Шпанија под името Алфонсо XII, и покрај тоа што претходно немал крал под името Алфонсо XI. На 1 декември 1874 година, “прогонетиот крал“ издал декрет според кој се објавил за единствен крал на Шпанија. Кон крајот на истата година, Мартинес Кампос влегол во Валенсија поставувајќи го знамето на кралот Алфонсо, извршувајќи воен преврат.
Алфонсо починал на 25 ноември 1885 година од туберколоза.
आल्फोन्सो तेरावा, स्पेन
Прекрасна ќерка на љубовта
„Прекрасна ќерка на љубота“ (италијански: „Bella figlia dell'amore“) ― вокален квартет од чинот 3 (бр. 16) од операта „Риголето“ на Џузепе Верди од 1851 година.
Заплетот на филмот „Квартет“ од 2012 година се врти околу изведбата на овој квартет.
Парафраза на Риголето (1859, S. 434) е виртуозен аранжман на пијано на квартетот од Франц Лист. Друга парафраза била напишана од германскиот композитор Вилхелм Кригер (1820–1883) како негов Оп. 61.
Либрето
<poem lang="it" style="float:left;">Италијански DUCA: Un dì, se ben rammentomi, o bella, t'incontrai... Mi piacque di te chiedere e intesi che qui stai. Or sappi che d'allora sol te quest'alma adora.
GILDA (da sé): Iniquo!
MADDALENA: Ah! Ah!...e vent'altre appresso le scorda forse adesso? Ha un'aria il signorino da vero libertino.
DUCA: Sì, un mostro son. GILDA: Ah, padre mio! MADDALENA: Lasciatemi, stordito! DUCA: Ah, che fracasso! MADDALENA: Stia saggio!
DUCA: E tu sii docile, non farmi tanto, chiasso. Ogni saggezza chiudesi nel gaudio e nell'amore. (Le prende la mano.) La bella mano candida!
MADDALENA: Scherzate voi, signore. DUCA: No, no. MADDALENA: Son brutta. DUCA: Abbracciami. GILDA (da sé): Iniquo! MADDALENA: Ebbro! DUCA: D'amore ardente.
MADDALENA: Signor l'indifferente, vi piace canzonar?
DUCA: No, no, ti vo' sposar...
MADDALENA: Ne voglio la parola. DUCA (ironico): Amabile figliuola! RIGOLETTO (a Gilda che avrà tutto osservato ed inteso): E non ti basta ancor? GILDA: Iniquo traditor!
DUCA: Bella figlia dell'amore, schiavo son dei vezzi tuoi; con un detto sol tu puoi le mie pene consolar. Vieni e senti del mio core il frequente palpitar.
MADDALENA: Ah! ah! rido ben di core, che tai baie costan poco, quanto valga il vostro gioco, mel credete, so apprezzar. Son avvezza, bel signore, ad un simile scherzar, mio bel signor!
GILDA: Ah, così parlar d'amore a me l'infame ho udito! Infelice cor tradito, per angoscia non scoppiar.
RIGOLETTO: Taci, il piangere non vale, Ch'ei mentiva sei sicura. Taci, e mia sarà la cura la vendetta d'affrettar. Pronta fia, sarà fatale, io saprollo fulminar! <poem style="margin-left:1em; float:left;">Буквален превод ВОЈВОДАТА: Еден ден, ако добро се сеќавам, ох убава, те запознав... Ми се допадна да прашаш и да разбереш дека си тука. Сега знајте го тоа од тогаш само тебе оваа душа обожава.
ГИЛДА (за себе): Нефер!
МАДАЛЕНА: Ах! Ах! ... и дваесет други подолу, можеби ги заборавивте сега? Тој изгледа како младиот господин како вистински либертин.
ВОЈВОДОТ: Да, јас сум чудовиште. ГИЛДА: Ах, татко мој! МАДАЛЕНА: Остави ме запрепастена! ВОЈВОДАТА: Ах, каква галама! МАДАЛЕНА: Биди мудар!