cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 5959
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5959 е од видот E2. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,6 m/лм2. NGC 5959 има привидни димензии од 2' х 1,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 15 ч 37 м 22,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -16° 35' 46"". Положбениот агол на објектот е во износ од 177°.
Други поделби
Проучување на NGC 5959 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 55625. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 289; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6185. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1602.
Шпанско Царство
Шпанското Царство (Imperio Español) или Шпанска Империја — едно од најголемите царства во светската историја како и едно од првите светски колонијални царства. Тоа во 15 век вклучувало територии и колонии во Европа, Америка, Африка, Азија и Океанија. Шпанија во 1492 се појавила како единствена монархија во Европа по завршувањето на „реконквиста“ на Пиринејскиот Полуостров. Кристофер Колумбо бил командант на првите истражувања на Атлантскиот Океан, коишто довеле придонесено за откривањето на Новиот Свет и колонизација на Америка.
За време на ерата на истражувањето односно Големите географски откритија, Шпанија преку Карипските острови и новопронајдените територии придонела за уништување на царството на Ацтеките и царството на Инките, царства кои дотогаш опстојувале во Северна Америка и Латинска Америка. Подоцна новото царство се протегала од денешна Канада во Северна Америка до Огнена Земја во Јужна Америка. Шпанската експедиција на светско ниво започнува со Фернандо Магелан во 1519 година, а завршува со Хуан Себастијан Елкано во 1522 година, постигајќи го она што некогаш Колумбо го замислувал, откривање на патот кон Азија, преку Далечниот Исток, каде започнало и колонизирањето на државите Гуам, Филипини и околните острови. Во времето на т.н. Златен век на шпанската книжевност, царството се состоело од териториите на Холандија, Луксембург, Белгија, поголем дел од Италија, делови од Германија, делови од Франција, територии во Африка, Азија и Океанија, како и големи области во Америка.
Трговијата се развивала преку Атлантикот помеѓу Шпанија и нејзините колонии; биле разменувани сите видови на стока, вклучувајќи благородни метали од Америка кои биле носени во Шпанија во нејзините флоти. Голем дел од шпанската борбена морнарица се користи за зајакнување на шпанските територии во Европа и на Средоземјето. Некои од шпанските европски имоти биле изгубени во војната за шпанското наследство во 1713, но царство ги задржило своите имоти и земји надвор од својата матична територија.
Француската окупација на Шпанија од 1808 година под раководство на Наполеон Бонапарт придонела Шпанија привремено да ги загуби своите клонии, и преку војните за независност на латинските држави во периодот од 1810 до 1825 година довело до доздавање на голем број независни држави во Јужна Америка и Средна Америка. Куба, Порторико, Филипини и други држави под контрола на Шпанија се задржиле до крајот на 19 век кога поголем дел од овие територии добиле независност по Шпанско-американската војна. Останатите острови биле продадени на Германското Царство во 1899 година.
До почетокот на XX век Шпанија ги сочувала во свој состав териториите во Африка како Шпанска Гвинеја, Шпанска Сахара и Шпански Мароко. Шпанија се повлекла од Мароко во 1956 година и дала независност на Екваторска Гвинеја во 1968 година. Кога Шпанија ја напуштила Шпанска Сахара во 1976 година, колонијата била анексирана од страна на Мароко и Мавританија во почетокот, и целосно од Мароко во 1980 година, иако во согласност со Обединетите Нации сè уште е технички под шпанска администрација
Бел нуркач
Бел нуркач е вид на птица од семејството патки, и е единствен член од родот Mergellus. Ја има во Македонија. Една од најценетите птици-работнички во риболовот со птици на Дојранското Езеро
Опис
Оваа патка, со својот изглед, не можеме да ја погрешиме. Женките и незрелите мажјаци се сиви со костенливи чела и капи, крилјата им се бели, а клуновите им се со испакнат врв што им помага да фаќаат риби. Долги се 38-44 сантиметри.
Живеалиште
Тие живеат покрај вода, а во лето престојуваат во тајгата (шумска зона која се протега од северна Скандинавија и Сибир, па сè до тихоокеанскиот брег). Во зима, тие летаат на југ, крај реките и често далеку од дрвја.
Исхрана
Се хранат со риби до 6 см должина, водни инсекти, по кои нуркаат во плитките води.
Размножување
Гнездата ги поставуваат во шуплините во дрвата, кои најчесто се направени од клукајдрвците. Несат во мај, од 6 до 9 јајца со крем-боја.
Пусто турско (филм)
Пусто турско — македонски филм снимен во 2006 година во режија и сценарио на Коле Ангеловски. Главните улоги ги играат: Владимир Ангеловски, Ѓокица Лукаревски, Лазе Манасковски и Марија Кондовска.
Џуничиро Коизуми
Џуничироо Коизуми (јапонски: 小泉純一郎) (роден на 8 јануари 1942) бил премиер на Јапонија во времетраење од пет и пол години, односно од 2001 до 2006. Тој се смета како реформатор на економијата заостаната од времето на 1990-тите.
Како повеќето јапонски политичари, тој доаѓа од семејство со генерации утврдено во парламентот. Но Џуничиро се докажал како многу поспособен политичар од неговиот татко Џуња Коизуми, кој бил генерален директор на јапонската агенција за одбрана, и неговиот дедо Матаџиро Коизуми, кој бил министер за пошти и телекомуникации.
Рокфор
Рокфор — сирење од овчо млеко од Јужна Франција, едно од најпознатите сини сирења во светот. Иако слични сирења се произведуваат и на други места, законот на ЕУ налага дека само оние сирења кои зреат во природните пештери Комбалу во Рокфор-сир-Сулзон може да го носат името рокфор, бидејќи тоа е призната географска ознака или има заштитена ознака на потекло.
Сирењето е бело, силно, ронливо и малку влажно, со својствени вени од сина мувла. Има карактеристичен мирис и вкус со забележлив вкус на путерна киселина; сините вени даваат остар тап. Нема кора; надворешноста се јаде и е малку солена. Вообичаено питата рокфор тежи помеѓу 2,5 и 3 кг, и е дебела околу 10 см. За производство на еден килограм готово сирење потребни се околу 4,5 литри млеко. Во Франција, рокфорот често се нарекува „крал на сирењата“ или „сирење на кралевите“, иако тие имиња се користат и за други сирења.
Историја
Легендата вели дека сирењето било откриено кога еден млад човек, јадејќи го својот ручек кој се состоел од леб и сирење од овчо млеко, видел убава девојка во далечината. Оставајќи го својот оброк во блиската пештера, тој истрчал да ја сретне. Кога се вратил неколку месеци подоцна, мувлата (Penicilium roqueforti) го претворила неговото обично сирење во рокфор.
Во 79 година н.е., Плиниј Постариот ги пофалил сирењата на Лозер и Геводан и пишувал за нивната популарност во антички Рим; во 1737 година, Жан Астрик сугерирал дека ова упатува на предок на рокфорот. Теоријата била широко прифатена, а до 1860-тите била промовирана од страна на Société des Caves. Други ја отфрлиле идејата, со образложение дека Плиниј не го идентификува јасно синото сирење. Не постои јасен консензус за значењето на описот на Плиниј - различно се толкува како упатување на младо сирење, сирење зреано во сок од грозје, па дури и фонди, како и упатување на рокфор.
До средниот век, рокфорот станал препознатливо сирење. На 4 јуни 1411 година, Шарл VI им доделил монопол за зреење на сирењето на жителите на Рокфор-сир-Сулзон, како што тоа го правеле со векови.
Во 1925 година, сирењето го добило првиот француски Appellation d'Origine Contrôlée кога за првпат биле дефинирани прописите за контрола на неговото производство и именување. Во 1961 година, во значајна одлука со која се отстранува имитацијата, Судот во Мијо донел одлука дека, иако методот за производство на сирењето може да се одвива низ југот на Франција, само на оние сирења чие зреење се одвивало во природните пештери на Мон Комбалу во Рокфор-сир-Сулзон им било дозволено да го носат името рокфор.
Производство
Додатокот што му го дава на рокфорот неговиот специфичен карактер (Penicilium roqueforti) се наоѓа во почвата на локалните пештери. Традиционално, производителите на сирење го ваделе така што оставале леб во пештерите шест до осум недели додека не го фати мувлата. Внатрешноста на лебот потоа се сушела за да се добие прашок. Во модерно време, мувлата може да се одгледува во лабораторија, што овозможува поголема конзистентност. Додатокот може или да се стави во урдата или да се внесе како аеросол низ дупките на кората.
Рокфор е направен целосно од млекото на расата овци лакон. Пред прописите на AOC од 1925 година, понекогаш се додавала мала количина кравјо или козјо млеко. Потребно е околу 4,5 литри млеко за да се направи еден килограм рокфор.
Сирењето се произведува во департманот Аверон и дел од блиските департмани Од, Лозер, Гар, Еро и Тарн.
Во 2005 година биле произведени околу три милиони пити сирења (18.830 тони), што го прави, по конте, второто најпопуларно сирење во Франција.
Производството на сирење рокфор вклучува „4.500 луѓе кои одгледуваат стада посебни овци на 2.100 фарми кои произведуваат млеко... во внимателно дефинирана зона на пасишта низ рамнината Ларзак и долж и попреку по блиските ридови и долини“. Вкупното пријавено производство во 2008 година било околу 19.000 тони. Процентот на извезен рокфор во САД останал мал, само 450 од вкупниот извоз од 3.700тони. Шпанија, со набавки од 1.000 тони, била убедливо најголемиот странски клиент. На почетокот на 2009 година, Сузан Шваб, тогашната трговска претставничка на САД во заминување, објавила данок од 300% за сирењето, очигледно највисокото ниво од кое било во пакетот мерки поставени на десетици европски луксузни стоки како одговор на европската забрана на американско говедско месо третирано со хормони. Мерката била суспендирана неколку месеци подоцна, бидејќи САД и ЕУ го решиле спорот.
Потрошувачка и други употреби
Регионалната кујна во и околу Аверон вклучува многу рецепти засновани на рокфор за сосови за главно јадење со месо, солени торти и киши, пити и филови.
Спротивно на популарното верување, Penicillium roqueforti не произведува пеницилин. Сепак, поради присуството на други антиинфламаторни белковини, било вообичаено во областите на земјата овчарите да го нанесуваат ова сирење на раните за да избегнат гангрена.
Прописи на AOC
Прописите на кои го регулираат производството на рокфор биле утврдени преку голем број уредби од INAO. Тие вклучуваат:
Содржина на глутамат
Рокфорот има висока содржина на слободен глутамат, 1.280 mg на 100 g сирење.
Здравствени придобивки
Според една студија од 2012 година, рокфорот содржи антиинфламаторни соединенија. Една студија од 2013 година покажала дека белковините од сирењето рокфор го инхибираат размножувањето на кламидија и миграцијата на леукоцитите на LPS (липополисахариди).
Класичен либерализам
Класичниот либерализам е политичка идеологија и гранка на либерализмот која се залага за слободен пазар и лесе-фер економија; граѓански слободи со владеење на правото со посебен акцент на поединечна автономија, ограничена влада, економска слобода, политичка слобода и слобода на говор. Целосен процут доживеал на почетокот од 18 век, а концептот бил изграден врз идеологија која потекнува најмалку од 13 век во смисла на иберискиот, англо-саксонскиот и средноевропскиот контекст и бил темелник на Американската револуција и пошироко на „Американскиот проект“.
Меѓу луѓето чии идеи влијаеле на класичниот либерализам се Џон Лок, Жан-Батист Сеј, Томас Малтус и Дејвид Рикардо. Класичниот либерализам се потпирал на класичната економија, претежно на економската идеологија која ја застапува Адам Смит во Првата книга од Богатството на народите и на верувањето во природен закон, напредок, и утилитаризам. Во поново време, Фридрих Хајек, Милтон Фридман, Лудвиг фон Мизес, Томас Совел, Џорџ Стиглер и Лари Арнхарт се сметаат за најистакнати застапници на класичниот либерализам.
Класичниот либерализам, за разлика од другите гранки на либерализмот, како на пример социјалниот либерализам, негативно гледа на социјалната политика, оданочувањето и вклученоста на државата во животот на поединците, и се залага за дерегулација. До Големата депресија и подемот на социјалниот либерализам, класичниот либерализам бил познат под името економски либерализам. Како поим, класичниот либерализам се користи како ретроним за да се разграничи претходниот либерализам од 19 век од социјалниот либерализам. Според денешните стандарди, во САД под прост либерализам често се подразбира социјален либерализам, но во Европа и Австралија, простиот либерализам често се поистоветува со класичен либерализам.
Жубрино
Во непосредна близина на селото се наоѓа РЕК „Осломеј“.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во областа Горно Кичево, сместено во Кичевската Котлина, во северниот дел на подрачјето на Општина Кичево, од десната страна на патот и железничката пруга Кичево-Гостивар. Селото е рамничарско, на надморска височина од 670 метри. Од градот Кичево е оддалечено 11 километри. Жубрино се наоѓа на западните падини на планината Добра Вода.
Селото се наоѓа помеѓу рамното земјиште на исток и падините на возвишението Вардино на запад. Околни села се: Србица на исток, Арангел на североисток и Осломеј на југозапад. Сместено е на патот помеѓу селата Осломеј и Поповјани.
Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Селиште, Кафеџица, Млака, Ливадичиња, Долна Ограда, Кавгалија, Киша, Вардина, Кориште, Лаг, Варени, Крој Асани и Крој Адеми.
Селото има збиен тип, поделено на три маала: Горно, Долно и Преку Река.
Историја
Жубрино е старо село и најпрвин било словенско-христијанско село. Првпат било забележано во историските извори во втората половина на век, кога во турските пописни дефтери било забележано со 2 куќи, христијански семејства. Подоцна нивниот број се зголемил на 20.
Старото село се наоѓало 500 метри западно од денешното во месноста Селиште. Денес, таму се наоѓаат ниви.
Во век, Жубрино било претворено во чифлиг од Албанецот Канла-ага населен во Кичево (по потекло од Калица во Северна Албанија). Изградил кула, штали и куќи за македонските чифчии. Се наоѓале на местото на денешното село, односно во самото поле. Поради ова, населбата во Селиште опустела.
До 1880 година, во Жубрино имало Македонци чифчии. Македонците живееле на чифлигот на Алил-аге, син на споменатиот Канла-ага. Целата земја од 100 хектари (ниви и шума) била негова. Таа година, Македонците биле иселени, бидејќи сопственикот на чифлигот започнал да ја продава земјата на Арбанаси од околните села. Најпрвин се доселиле Арбанаси од Ќафа на планината Буковиќ, а потоа следеле и Арбанаси од други села. Последното парче земја била купена во 1912 година.
Македонците имале своја црква во месноста Киша, покрај некогашната населба во Селиште. Тоа е обраснато од шума, а во непосредна близина се наоѓаат и старите македонски гробишта. Кулата со амбарот постоела на местото Чифлик, каде денес се наоѓа куќата на Салиовци.
Во век, Жубрино било село во Кичевската каза на Отоманското Царство.
Стопанство
Атарот е мал и зафаќа простор од 3,3 км2. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 123,7 хектари, на шумите отпаѓаат 122 хектари, а на пасиштата 47,9 хектари.
Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото постои продавница.
Население
Според податоците од 1873 година, селото Жубрино имало 52 домаќинства со 150 жители муслимани и 50 христијани.
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото имало 260 жители, сите Албанци.
Жубрино во 1961 година броело 328 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 405 жители, албанско население.
Пописот од 1991 година не бил одржан во селото Жубрино, бидејќи неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.
Според пописот од 2002 година, во селото Жубрино живееле 547 жители, од кои 544 Албанци и 3 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 203 жители, од кои 198 Албанци и 5 лица без податоци.
Родови
Денес, Жубрино е албанско село, кое било населено од арбанашки родови од околните села.
Според истражувањата на Јован Трифуноски во 1960-тите години родови во селото се: Багардан (4 к.), првите албански доселеници. Се доселиле пред 85 години од селото Ќафа на планината Буковиќ. Се знае следното родословие: Исен (жив, на 54 години)-Шериф-Џафер, кој се доселил од Ќафа. Подалечното потекло им е од Северна Албанија; Губероски (15 к.), доселени се од Србица. И нивното подалечно потекло е од Матија од Северна Албанија; Тафалар (4 к.) и Пињалоски (9 к.), доселени се од Туин. Подалечно потекло од Северна Албанија; Фетоличи (4 к.), доселени се од Гарани. Подалечно потекло им е од Матија, Северна Албанија; Шегалари (3 к.), доселени се од Долно Строгомиште. Таму припаѓале на поалбанченото словенско население; и Чадороски (2 к.), доселени се од Црвивци. Подалечното потекло им е од Северна Албанија.
Според истражувањата, пак, на Тома Смиљаниќ во периодот од 1921-1926 година родови во селото се:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Кичево, која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Осломеј.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Осломеј, во која покрај селото Жубрино, се наоѓале и селата Арангел, Гарани, Лазаровци, Мамудовци, Ново Село, Осломеј, Премка, Србица, Стрелци, Црвивци и Шутово. Во периодот 1950-1952, селото влегувало во рамки на некогашната општина Осломеј, заедно со селата Жубрино, Осломеј и Црвивци.
Избирачко место
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 426 гласачи.
Културни и природни знаменитости
Во минатото во селото постоел црковен храм во месноста Селиште.
Иселеништво
По Втората светска војна, од селото се иселиле четири албански семејства: две во Кичево и две во Турција. Потекнуваат од родовите Губероски и Чадороски.
СУ „Раде Јовчевски Корчагин“ - Скопје
„Раде Јовчевски Корчагин“ — средно училиште во Скопје, Општина Центар.
Основање и развој
Гимназијата „Раде Јовчевски Корчагин“ е формирана во 1960та година, и оттогаш важи за строга и квалитетна образовна институција. Во 1968 година се сели во новиот објект, со што добива поповолни услови за одржување настава.
Кичево
Кичево — град во средишниот дел на Западна Македонија и административно седиште на истоимената општина. Градот лежи во Кичевската Котлина под југоисточните падини на планината Бистра. Кичево е оддалечено 110 километри од Скопје, а се наоѓа на речиси половина пат меѓу Гостивар (46 километри) и Охрид (61 километар). Градот Кичево со својата местоположба претставува еден од најважните сообраќајни и транзитни центри во Западна Македонија.
Потекло на името Кичево
Кога дошле Турците во Кичевско кон крајот на 14 век по смртта на Крали Марко, Кичево како населено место се споменува во еден пишан документ од втората половина на 15 век. Познатиот турски патописец и географ Хаџи Калфа го посетил градот во првата половина на 17 век и го спомнал со формите Фирџова, Фирчова (Фирчово), Кирчова (Кирчово). Од овие форми се претпоставува дека бил добиен топонимот Крчово (населба во крчевина). Со името Крчово населбата била спомната и во еден ферман на султанот Селим Трети од 1798 година и тоа како каза (околиско место) – Крчовска каза. Во средниот век, за време на кралот Милутин била употребувана формата Кичава. Вук Караџиќ ги споменува формите Крчево и Кичава. Со името Крчево во шеесеттите години на 19 век го споменува и рускиот научник А. Гилфердинг. Австрискиот патописец Ј. Г. Хан во една географска карта од 1867 година градот го спомнува со формата Криштево. Се претпоставува дека денешното име на градот потекнува од формите: Кицавис, Кирчово, Крчово или Крчево.
Античка и средновековна историја
Во близина на денешното Кичево постоел град уште во античко време, познат под името Ускана. Оваа населба е првпат спомената во времето на владеењето на античкиот македонски владетел Персеј. Во тој период градот имал значајна улога во македонско-римските војни (170-169 г.п.н.е.). За време на римското владеење котлината во која е сместена денешната населба била добро населена за што сведочат археолошките остатоци. Римјаните во овој дел на Македонија изградиле и патишта. Се претпоставува дека римската населба била разурната од катастрофален земјотрес во 518 година.
Османлиско владеење
Кичево и Кичевско потпаѓаат под турска власт во 1385 година. По освојувањето, градот бил претворен во воен и административен центар. Во ранотурско време во тврдината Кичава била сместена стража. Во втората половина на XV век, поточно во 1476 година, управител на Кичевската нахија бил Али-бег, а Кичево бил економски и административен центар на самата нахија. Кичево во овој период имало 217 куќи. Градот како стопански и административен центар на нахијата, попримајќи турски елемент, од ден на ден ја менувал физиономијата и сè повеќе добивал ориентален изглед.
Со сè поголемиот прилив на странски капитал кон крајот на XIX век, Отоманското Царство пројавило интерес за експлоатација на рудните богатства во овој регион, особено за бакарот и манганот, а во градот се започнало со градителски и комунален развој. Во подножјето на Кичевското Кале бил подигнат градски часовник, а во центарот на градот била изградена убава чешма и била донесена вода за пиење. Со ширењето на христијанството на овие простори се градат и првите цркви во доцноантичко и средновековно Кичево. Познато е постоењето на 3 цркви кои низ времето биле уривани, а се изградени веројатно во доцната антика и раното средновековие и сите три се наоѓаат на просторот кој сите го знаат како чаршија:
Англичанецот Едмунд Спенсер бил капетан и многу патувал, пред сè, во разузнавачки цели. Во 1850 година ја посетил и Македонија. Поминал крај Кичево. Интересно е што во својот патопис Спенсер наведува дека Кичево е местото каде порано се наоѓал градот „Скиртијана“. Познато е дека во Кичевската Котлина се наоѓал древниот град Ускана (Хискана), чија локација сè уште не е точно утврдена. Изворот за овој податок не е наведен, но е доста интересен. Еве што друго пишува Едмунд Спенсер за Кичево во својот патoпис:
''„Напуштајќи ја прекрасната долина на Дреска, поминавме преку планината на пат за Критчово, древната Скиртијана, која денес претставува мало село што нема повеќе од стотина куќи. Се почувствувавме меланхолично гледајќи го прекрасниот и простран басен во кој беше сместено селото, каде што почвата очигледно беше мошне плодоносна, но малку обработена. Неколку напуштени села беа расфрлани во околината покажувајќи дека оваа област мора некогаш да била место каде што се одвивал некој смртоносен судир, а тоа било неодамна. Критчево е сместено во подножјето на еден планински венец, не многу висок, овде-онде покриен со шума, претставувајќи еден освежителен предел во овие области на Македонија, каде студениот гол камен често е главната одлика на пределот; иако овие планини некаде испреплетени со бројни плодни површини, мали долини или клисури, каде што течат водите на Зајас, Карасу, Кандрису и на неколку помали реки се влеваат во реката Вардар, сепак се чини дека земјата е добро прилагодлива за земјоделство; сепак единствените жители кои ги сретнавме на нашиот пат беа неколкумина номади со нивните стада.”''
Спенсер го посетил Кичево во еден од најтешките периоди низ кој поминал градот. Имено во годините непосредно пред да помине тука, Кичево било арена на еден од многуте крвави судири во Османлиското Царство, кои се јавиле како последица на ослабнувањето на централната власт во Истанбул, а јакнењето на локалните паши, бегови, кои почнале да се одметнуваат. Во тоа време господар на Кичево бил Абди-бег, веројатно лојален на султанот. Абди-бег бил убиен од страна на Хамза-паша од Скопје, кој потоа се населил во тврдината на Китино Кале, по што почнал страшен терор врз месното население. Се зборува дека во тврдината го опслужувале дури 400 слуги. Кога Ајредин-паша успеал да го порази Хамза-паша и да го заземе повторно Кичево, тврдината била запалена и разрушена. Потоа животот почнал да се враќа во нормала. Сево ова се случувало за време на одметнувањето на Али-паша – Јанински, во првата половина на 19 век, време кога се случува феудална анархија во Османлиското Царство. Како причина било искористено укинувањето на јаничарскиот ред во 1826 година од страна на султанот Махмуд II, по што голем број на турски феудалци се одметнале и почнале со масовен терор во областите каде владееле. Поради тоа населението сè повеќе ги напуштало селата преселувајќи се во градовите. Едмунд Спенсер несомнено бил сведок на периодот после феудалната анархија во Кичево.
Во век, Кичево било центар на Кичевската каза, во Отоманското Царство.
Современа историја
Кичево и Кичевско престанува да биде под турска власт во 1912 година по завршувањето на Првата балканска војна. Во овој период се случува Охридско-дебарското востание во кое страдањето на населението било уште поголемо, особено во Втората балканска војна кога населението било поделено на две страни па не се знаело на која страна и за чии интереси се гине. Во 1919 година со Версајската конференција овој регион му припаѓа на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците коe водело политика на асимилација на населението. За време на Кралството СХС во чаршијата се градат убави згради (зградата на денешниот музеј, хотел Солун, кафеана „Велика Жупа“...). Трговијата повторно заживува. Се гради и теснолинејката која ќе го поврзе Кичево со Охрид. Зградата на поранешната железничка станица сè уште постои и се наоѓа на 100 метри од чаршијата, а остатоци од шините до неодамна се познаваа. Подем добива и спортскиот живот. Овој период може да се окарактеризира некаков своевиден подем, но во основа зацрнет поради големосрпската пропаганда над населението. Во овој период од почетокот на векот до 1940 година чаршијата има над 200 дуќани и занаетчиски работилници, хотели, пекарници... Во неверојатно тешки услови, овој регион ја дочекува фашистичката окупација во 1941 година. Кичевско потпаѓа под италијанска окупација. Но Кичево нема да ги изневери старите револуционерни обичаи. Од градот и околината се произлезени многу партизани. Во октомври 1941 година, Кузман Јосифовски - Питу го формира месниот комитет на Комунистичката партија, во кој подоцна станува член и еден од најистакнатите кичевчани на сите времиња, д-р Владимир Полежина (Полежиноски). Во почетокот Кузман Јосифовски не се сложил Полежина да влезе како член на КПМ, бидејќи сметал дека партијата е на работничката класа, а интелектуалците како него, доктор на правни науки, не може да бидат членови. Сите кичевски првоборци се залагале за Полежина да биде член. По заедничката средба, Кузман Јосифовски сфатил дека Полежина како убеден демократ и антифашист треба да биде член на КПМ. На 15 декември 1941 година е формирана првата партиска организација во село Карбуница.
11 септември – ден на ослободувањето на Кичево
На 11 септември 1943 година, непосредно по капитулацијата на Италија, партизанските единици по жестоки борби го ослободуваат градот Кичево. Со тоа Кичево стана првиот слободен град и слободна територија заедно со Дебрца во Македонија. Ова е првото ослободување на Кичево кое во наредните месеци уште неколкупати ќе биде окупирано и ослободувано. Во градот била формирана народна власт во која учество зеле претставници од сите националности кои живееле во градот. За првпат на дело се почувствувала заедничката слобода. На 26 септември е одржан голем народен митинг. На балистичките водачи им била простена соработката со италијанските и германските фашисти и дури им било доверено чување на границата кон тогашна фашистичка Бугарија во околината на Бигор Доленци. Лојалноста на овие единици била многу кратка. За помалку од еден месец од правец на Гостивар започнува масовен германски напад кон слободната територија која е бранета на планината Буковиќ од малубројната, но силно мотивирана чета на чело со Мирко Милески која во таа прилика е збришана. Предадени и изневерени од балистите и со поддршка на бугарската авијација, партизаните биле принудени да се повлечат кон Копачка и на 2 октомври 1943 година Кичево е повторно окупирано. Накратко, од 1 до 6 ноември 1943 Кичево повторно било ослободено, а конечно било ослободено на 15 ноември 1944 година.
Со историскиот референдум на 8 септември 1991 година, Македонија станува независна држава, со изградба на повеќепартиски систем и пазарно стопанство, а Кичево влегува во системот на транзиција.
Местоположба
Кичево се наоѓа во западниот дел на Република Македонија, сместен во Кичевската Котлина, која претставува јасно обликувана природна целина, опколена од сите страни со високи планини. Припаѓа на горното сливно подрачје на реката Треска, на северната страна допира до превојот Стража, на западната страна се издига планината Бистра, на јужната страна по долината на реката Треска се протега до Илинска Планина, а на источната страна допира со јужниот дел на областа Порече. Градот Кичево, како урбан центар, се наоѓа на надморска височина од 625-650 метри. Останатите населени места се наоѓаат на надморска височина од 600 до над 1000 метри.
Што се однесува до површината, административно до 2013 година Општина Кичево покриваше најмал дел во споредба со другите општини, односно 49 км2, што претставува 5,9% од вкупната површина во Кичевската Котлина и другите области кои гравитираат околу Кичевско. Според бројот на жители, Кичево беше најголема општина, со 52,5% од вкупниот број на жители во регионот, сè до 2013 година кога општините Другово, Вранештица, Зајас и Осломеј се припоија кон Општина Кичево.
Клима
Кичевскиот регион се наоѓа под влијание на топло континенталната и планинската клима. Зоната на влијание на топло континенталната клима во Република Македонија е во висински појас од 600 до 900 м н.в. што значи во ова климатско подрачје во Кичевскиот регион се наоѓа градот Кичево и поголем дел од населените места, а планинските подрачја се под влијание на планинската клима. Годишната средна температура во потесното градско подрачје изнесува 10,7 °С при што апсолутниот месечен максимум на температурата изнесува 40,5 °С додека апсолутниот месечен минимум изнесува - 23 °С. Средната годишна максимална температура изнесува 17,1 °С, а средната годишна минимална температура изнесува 5 °С.
Ескимско-алеутски јазици
Ескимско-алеутските јазици сочинуваат јазично семејство кое се зборува во Алјаска, Северна Канада, Гренланд и во источен Сибир во Русија. Ова јазично семејство е поделено на две гранки, од кои ескимските јазици сочинуваат една подгрупа, додека алеутскиот сочинува своја посебна подгрупа. Алеутската подгрупа има само еден јазик кој се зборува на Алеутските Острови, додека ескимската е поделена на јупички јазици и инуитски јазици. Јупичките се зборуваат во Алјаска и Сибир, додека инуитските во северозападна Алјаска, Канада и Гренланд. Точното место на сиреничко-ескимскиот јазик не е сосема утврдено, бидејќи некои јазичари го сметаат за посебна гранка од јупичките јазици, додека пак ддруги го сметаат за посебна гранка од ескимските јазици. Ескимско-алеутските јазици не се сродни со останатите индијански јазици во Америка, но често се сметаат за такви поради геграфската положба, а не сродноста на јазиците или народите.
Кичево
Клима
Наведените климатски и други природни услови во анализираниот регион влијаат ограничувачки на развојот на одредени овошни видови и овозможуваат одреден развој на други овошни видови. Релативно умерената и стабилна влажност на воздухот (74%) и топло континенталната клима овозможуваат одгледување на јаболчестите овошни видови (јаболка и круша), како и поволни услови за одгледување на некои од коскестите овошни видови (вишна, цреша, слива).Исто така постојат услови за одгледување и на оревот и костенот. Ограниченоста на површините кои се наводнуваат и слабата количина на врнежи во последните години делуваат негативно на развојот на јаболчестите видови на овошки. Јаболката, па и крушата бараат висока влажност на воздухот и многу вода па затоа условите за нивно одгледување се најповолни покрај реките, водотеците и на површини кои се под систем за наводнување. Црешата и вишната се овошни видови кои не се многу пребирливи во однос на климатските услови и успеваат и на поголеми надморски височини што е многу значајно за регионот со оглед на неговата надморска височина. И покрај релативно добрите услови за одгледување на повеќе овошни видови, овоштарството во регионот во овој момент не претставува позначајна земјоделска гранка. На тоа влијае пред сè слабата организираност на производството и пласманот, во однос на „специјализираните" региони за одредени овошни видови (а во кои постојат и релативно подобри услови за одгледување на тие овошни видови). Сегашната состојба со овоштарството во кичевскиот регион (во кој под овоштарство постојат само 75 ха) покажува за стагнацијата на оваа земјоделска гранка во регионот. Споредбата со состојбата од пред десетина години кога под јаболка имаше околу 400 ха и под вишна околу 200 ха ја покажува тенденцијата на намалување на значењето на овоштарството како гранка во анализираниот регион.
Ескимско-алеутски јазици
Јазици
ескимско-алеутски јазици
Кичево
Население
Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Кичево било центар на Кичевската нахија (Nahiye-I Kirçova) и имало вкупно 217 семејства, од кои 145 христијански семејства, 13 неженети, 28 вдовици христијани, како и 30 муслимански семејства.
Во 1530 година, Кичево имало 250 куќи и околу 1.250 жители. Градот од мала населба полека се развивал и прераснувал во урбан центар, така што низ годините интензивно бележи константен пораст на населението.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Кичево живееле 4.844 жители, од кои 1.200 Македонци христијани, 3.560 Македонци муслимани и 84 Роми. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Кичево имало 1.504 Македонци христијани, од кои 1.440 биле егзархисти и 64 патријаршисти.
Според пописот од 1931 година, Кичево имало 6.328 жители, а Кичевскиот срез како дел од Кралството Југославија имал 32.101 жител, од кои 21.350 Македонци, 10.064 Албанци и 687 останати.[4]
Во првиот организиран попис на СФР Југославија од 1948 година, во Кичевскиот срез имало 37.497 жители, од кои 7.280 во градот Кичево, а 30.217 во селата (Кичевија, Копачка, Рабетин-кол). Од етнички аспект, населението го сочинувале 22.738 (60,6 %) Македонци, 12.402 (33 %) Албанци, 1.797 (4,79 %) Турци, 242 Срби, 74 Роми и 244 останати.
Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во градот Кичево, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, во градот нема целосни податоци.
Според пописот на населението од 2002 година, во градот имало 27.067 жители и спаѓал во групата на средни градови. Етнички гледано, населението е составено од:
Во градот се зборуваат следниве јазици :
Во Кичево се застапени следните религиски групи :
Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Кичево:
Стопанство
Главно обележје на стопанството во регионот му дава Рударско-енергетскиот комбинат „Осломеј" кој е со капацитет од 660.000 квч годишна продукција и е прв објект од ваков вид изграден во Република Македонија. Во Кичево е доста развиена трговијата, а најпознати стопанско-индустриски објекти се поранешниот рудник за железо Тајмиште (сега има производство на здрава храна), рудникот за јаглен и термоелектрана Осломеј, фабриката Тане Цалески. Градот Кичево и Кичевско се познати и по најдобриот и највкусниот бурек на Балканот, а кичевчани се и најпознатите пекарници и фурнаџии во Белград. Кичевчани својата долга историска пекарска традиција ја продолжуваат со изградбата на Жито Караорман АД Кичево во 1952 година. На почетокот се формирала мелница „Караорман " во кој имало 35 вработени и основна дејност била сместување на пченица и производство на брашно. Во 1962 година 8 маалски пекарници од градот заедно со „Крушино" и „Клас" го здружуваат капиталот и средствата и формираат филијала на претпријатието Жито Македонија во Кичево. После 17 години т.е. во 1979 година изградена е нова индустриска пекарница која ја опслужувале 210 вработени и која имала капацитет од 24.000 парчиња на леб.
Туризам
На само 3 километри од центарот на градот на падините на Бистра се наоѓа познатото излетничко место Крушино. Во центарот на градот се наоѓаат остатоците од средновековниот град Китино Кале. Исто така веднаш по Крушино на само 6 километри се наоѓа селото Кнежино и манастирот Св. Ѓорѓија.
Главна статија: „Кичевски манастир“.
На околу 9 километри јужно од Кичево, на регионалниот пат кон Битола, се наоѓа манастирот „Св. Богородица Пречиста - Кичевска“, најголемиот духовен центар во Кичевско, како и еден од најпознатите христијански и воопшто верски храмови во Македонија. Сместен e планината Цоцан, на надморска височина од 920 метри. Според преданијата на местото на некогашниот древен храм, во близината на светата чешма, која и денес ја посетуваат оние кои веруваат во исцелителната моќ на нејзините води, во 1316 година е изграден манастир посветен на Пресвета Богородица.
Знаменитости на градот
Китино Кале
Главна статија: „Китино Кале“. Кичевското кале, попознато како Китино Кале, е возвишение во Кичевската Котлина кое е видливо од поголемиот дел од котлината. Истовремено тоа е центар на градот Кичево. Моментално е парк (во прилично незавидна состојба), со спомен костурница. Но, од најстари времиња, па сè до средината на XIX век ова место било населено во континуитет, со помали прекини.
Китино Кале е причината поради која што постои и Кичево. Името „Китино“ го носи веројатно последниве 700 години, поточно од крајот на 14 век. Легендата говори за Кита, кнегиња и сестра на Крале Марко. Според неа, Кита тука имала свое кале, тврдина (дворец) од каде владеела во името на нејзиниот брат со овој регион. Иако Кита досега не е потврдена со пишан или материјален историски извор, сепак преданието за неа е толку силно кај самите кичевчани што скоро и да се чувствува нејзиниот дух во секоја улица и сокак на градот Кичево.
Китино Кале претставува питомо ритче со кружна основа зарамнето озгора, високо до 20 м над источното подножје и реката (633 м н.м.). На западниот крај се поврзува преку ниско и широко седло со рамницата, во која се соединуваат рекичките Осојска, Зајашка и Темница формирајќи ја Велика. Тука израснало јадрото на средновековниот и денешен град Кичево.
Најстари остатоци
Непосредно крај западното подножје на калето поминувал прастариот пат од Скопје и Полозите кон Охрид на југ и Прилеп на исток (античкиот пат Скупи — Лихнид). Веројатно во римско време на калето бил изграден крајпатен кастел за контрола на патот. Оваа тврдина постоела на крајот од антиката; најдени се монети — една остава закопана по средината на 3 век, потоа единични парчиња од 4 и 6 век (во Археолошкиот музеј - Скопје).
Средновековни остатоци
Градот Кичава бил изграден врз постарите остатоци, на површината од околу 150 х 100 м. Во турско време покрај тврдината постоела и голема цивилна населба, која прераснала во денешниот град. На просторот на старата крепост денес е уреден градскиот парк. Археолошки ископувања тука не се вршени. Во 1929 г. најдени се 302 сребрени монети од 14 век (српски и венецијански; во Народниот музеј, Белград). Калето е видливо од цел град. Се наоѓа во источниот дел од котлината во подножјето на планината Илиница. Од неа го дели Зајашка Река. Издигнато е на дваесетина метри над останатиот град и со надморска висина од околу 650 метри. Тврдината која постоела во антиката веројатно ја задржала конфигурацијата и подоцна, со мали измени. На површина се распознаваат барем 5 или 6 кули (+2 на влезната порта). Должината на обѕидието е околу 440 метри, простор од околу 1,5 хектари. Веројатно низ времето била доградувана. Изградена е од кршен камен носен од подножјето на Илиница и малтер. Стариот каменолом се гледа и денес. Особено забележлива е западната кула која се одвојува, како по својата зачуваност, така и по својата масивност. Останатите, за жал, се во очајна состојба. На места се забележуваат делови од бедемите, особено од север. Тврдината постоела пред 150-170 години кога била изгорена и запустена по ликвидацијата на власта на озлогласениот Хамза-паша со османлиските власти. Во тоа време тој живеел тука, а се спомнува дека го служеле дури 400 луѓе. По разорувањето на тврдината луѓето почнале нејзиниот камен да го користат како градежен материјал. Така тврдината уште повеќе се уништила. Пред половина век, при уредувањето на просторот користена е механизација и еден дел од ова археолошко наоѓалиште неповратно е збришан и уништен. Денес таа одвај се гледа, па не е чудно што некои и не знаат дека постоела.
Тврдината било клучното место за контрола над Кичевската Котлина. Околу неа многупати се кршеле копја за нејзина контрола. Ја чувале неколку околни контролни тврдини кои навреме алармирале за напад. И оваа и тие тврдини биле дел од одбранбениот систем од над 500 тврдини кои во средновековието опстојувале на тлото на денешната територија на Македонија. За илустрација колку бил добар системот на одбрана, ако било нападнато Скопје, во Битола знаеле за помалку од еден час, што за денешни сфаќања за тогашната технологија е сензационално, но всушност многу ефикасно и едноставно функционирал овој систем.
Спомен-костурница
Во 1968 година на Китино Кале изградена е спомен-костурница за околу 500 паднати борци во НОБ (1941-1945) од Кичево и Кичевско. Костурницата и релјефот се изработени од македонскиот вајар Јордан Грабулоски, сопруг на Искра Грабулоска, кичевчанка и ќерка на Борис Спиров, лекар од Брждани и втор претседател на македонското Собрание. На местото каде што е изградена костурницата постоела убава цитадела која конечно е разрушена околу 1850 година во еден бунт на кичевскиот бег кој се одметнал од Османлиското Царство. Во таа цитадела во средновековието и антиката живееле управниците на градот заедно со војската која го контролирала патот и околината. Легендарната Кита, сестрата на Крал Марко живеела токму тука и веројатно била последната христијанска владетелка на кичевските простори. На местото на денешната спомен-костурница во минатото имало три споменици, изградени од срушени од различни власти. Во 1920-тите години на калето бил подигнат споменик на српскиот крал Петар I Караѓорѓевиќ. За време на Втората светска војна, тогашните привремени власти го отстраниле претходниот споменик и на негово место го поставиле споменикот на Скендербег. Не смениле ништо друго. Овој споменик останал кратко и по ослободувањето во 1945 година. Иако Скендербег има традиција на почитување кај сите луѓе на овие простори, тој подоцна сепак бил тргнат. Подоцна, на истото место е поставен грандиозен споменик на народниот херој - кичевчанката Олга Мицеска. Овој споменик во тоа време бил еден од најголемите во Македонија. Олга Мицеска на само 17 години загинала во четата заедно со Мирко Милески во одбрана на единствената слободна територија на Буковиќ во 1943 година. Споменот кај кичевчани за оваа девојка секогаш останал силен. Овој споменик бил во форма на хероина која ја најавува слободата. Но во 1960-тите години овој споменик срушен бидејќи тогашните градски власти оцениле дека е неморален поради разголеноста на девојката што било спротивно од комунистичкиот режим. Иако оваа постапка наишла на неодобрување кај населението, споменикот бил урнат и до ден денес негови остатоци можат да се најдат расфрлани низ калето.
Првата железничка пруга која била изградена до Кичево е за време на Првата светска војна од страна на германските војски (Централните сили). Пругата била изградена од Скопје, Тетово, Гостивар, Кичево па до Охрид. Нејзината примарна функција била достава на залихи за војските кои се бореле на Македонскиот фронт. Нејзината функција продолжила и после војната. Паметник за тоа време е вовчето „Ќирчо“ (познато и како Чајничето) кое денес стои кај железничката станица. Функцијата на пругата „теснолинејка“ продолжила и во наредните децении, а патувањето по неа било вистинска атракција за тогашното население иако траела долго за денешни услови. Подоцна еден дел од таа пруга е надградена за потребите на современите возови, еден дел (делот Кичево - Охрид) е исклучен од употреба и престанал да постои. Сè уште е нејасно по која логика било направено тоа. Кичево е еден од првите градови во Македонија (по линијата Скопје - Солун, 1878) кој добил железничко поврзување.
Спорт
Во Кичево е актуелен фудбалскиот клуб ФК Влазрими кој се натпреварува во Втората македонска фудбалска лига.
Шлеско Војводство
Шлеско Војводство (województwo śląskie, Ślůnske wojewůdztwo, Woiwodschaft Schlesien) — војводство во историската област Горна Шлеска, јужна Полска. Главен и најголем град е Катовице.
Иако војводството го носи тоа име, највеќето од историската област Шлеска денес е поделена меѓу Лубушкото, Долношлеското и Ополското Војводство, додека пак источниот дел од војводството (и особено Ченстохова на север) ѝ припаѓа на историската област Малополска.
Војводството е создадено на 1 јануари 1999 г. од дотогашните војводства Катовичко, Ченстоховско и Бјелско, согласно управната реформа усвоена претходната година.
Ова е најгусто населеното војводство во Полска со речиси 5 милиони жители на површина од. Исто така претставува најголемото урбано подрачје во цела Средна и Источна Европа. Во стопански поглед, војводството учествува со 13 % од вкупниот БДП на Полска.
Географија
Шлеското Војводство се граничи со Чешка и Словачка на југ, како и уште четири полски војводства: Ополското на запад, Лоѓското на север, Светокришкото на североисток и Малополското Војводство на исток.
Областа ги опфаќа Шлеската Висорамнина во средиштето и на северозапад и Краковско-ченстоховската Јура на североисток. Јужната граница ја образуваат Бескидите (Шлеските и Живјечките).
Денешното Војводство е само мал дел од историската област Шлеска, која се протега Ополското, Долношлеското и Лубушкото Војводство, а во помала мера и во Чешка и Германија. Од друга страна пак, доста голем дел од војводството нема географска врска со историската Шлеска (како на пр. Ченстохова, Завјерќе, Мишкув, Јавожно, Сосновјец, Живјец, Домброва Гурнича, Бенѓин и источниот дел од Бјелско-Бјала, кои се во историската област Малополска).