cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Даме Груев
Битолски револуционерен округ
Веднаш по пристигнувањето во Битола, Даме презел мерки за консолидирање на организациските редови во Округот. Со помош на Тома Николов, Георги Пешков, и Аце Дорев, успеал да ги стегне редовите во Битола и пошироко. Тој презел една обиколка низ Битолскиот вилает и ги посетил Прилеп, Охрид и Лерин. Во јануари 1899 година во куќата на Владимир Карамфилов во Прилеп, била одржана средба на сите десетари и раководители под покровителство на Даме. Георги Поп Христов истакнува дека Даме:
Во пролета 1899 година во куќата на Атанас Лозанчев се одржало советување под раководство на Даме. На оваа средба се дискутирало за оружјето во реоните, била изработена шифра со грчи букви за комуникација помеѓу Окружниот и останатите комитети во Битолскиот револуционерен округ. На советувањето биле утврдени и псевдонимите за градовите и селата.
Во согласност со Уставот, Даме се залагал за вклучување во редовите на Организацијата на целокупното македонско население без разлика на неговата вера, народност и убедување. Со посредство на Даме, во Организацијата бил вклучен Евреинот, Рафаел Камхи. На една од таквите агитации на Даме, некој Влав запрашал: Арно, господине Груев, да се запишеме во Комитетот, ама дали ќе сакате да се запишеме и како Бугари (егзархисти б.н)? На прашањето, Даме одговорил:
Во учебната 1899/1900 година Даме се вработил како учител во Битолската машка гимназија. Покрај Даме во гимназијата работеле и други членови на Организацијата, тука се нашле: Тодор Луканов (псевдоним за Михаил Герџиков), Васил Пасков и Петар Мартулов и други. Според управникот на гимназијата Чентелов, Даме бил ангажиран за изведување на наставата по предметите географија, аритметика, геометрија, цртање. Во овој период Даме живеел со Герџиков и Мартулков. Присуството во гимназијата на Даме и другите членови на Организацијата, придонело учениците да се револуционизираат. Најдобро состојбата ја претставува Христо Силјанов, самиот ученик во VII завршен клас, во едно писмо во кое пишал:
Под влијание на Даме, голем дел до учениците уште тогаш се изградиле како револуционери. Следната учебна година од 24 матуранти само околу 4 го продолжиле образованието во Бугарија, останатите станале членови на Организацијат, а меѓу нив се нашле: Трпен Марков, Андреј Кезепов, Христо Силјанов, Тале Христов, Георги Христов, Пандо Кљашев и други.
Во тој период, Даме агитирал и меѓу битолските граѓани преку тамошното Неделно училиште. Даме, Васил Пасков и Герџиков со прозрачни револуционерно — воспитни тенденции го привлекле битолското граѓанство. Наставниците и учениците изведувале аматерски претстави беспредметни за македонската театарска сцена — пиесите, Благородник и Егмонт од Гете. Во пиесата Егмонт била претставена борбата на Холанѓаните против шпанскиот крал Филип II. На тој начин се ширела револуционерната идеја. Егмонт е безимениот македонски Егмонт или Гарибалди, којшто во блиска иднина ќе раководи со разрушувањето на Османлиското Царство, а Шпанците против кои се борел овој Холанѓанец се нашите сопствени тирани — Турците.
Попставрева афера
"Заврши учебната година, и на 6 август 1900 бев уапсен. Повод беше убиството на поп Ставрета. Човекот што отиде да му побара пари од поп Ставре, беше доведен како комита, и беше сместен да живее кај братучед ми"
Револуционерната активност повторно го привлекла вниманието на турската власт. Кон крајот на март 1900 година властите не го потврдиле училишното свидетелство на Даме бидејќи не бил чесен човек, согласно нивните погледи. Поради овој проблем Даме самоиницијативно заминал за Смилево каде што ја дочекал Поп Ставревата афера
Поп Ставревата афера е една од поголемите провали со кој се соочила Македонската револуционерна организација, а последиците од неа биле значителни, голем дел од истакнатите раководители биле уапсени и затворени, а тоа влијаело врз организациската дејност. Оваа афера била резултат на предавството на поп Ставре, кој одбивајќи да ги вложи во касата на Организацијата бараните 30 лири прилог, случајот го пријавил во полицијата. Ваквиот чин на предавство бил осуден од Организацијата, а поп Ставре набрзо бил погубен од Битолскиот комитет.
Убиството на овој егзархиски свештеник повлекло серија апсења на припадници на Организацијата. Така, веднаш по извршениот атентат, власта започнала со апсење на сомнителните лица. До 21 август ст. стил 1900 година во долапите на истражниот затвор се нашле околу 42 лица. Меѓу првите бил уапсен Нале Павлев, анџија во Битола, по потекло од с. Смилево, братучед на Даме. Во анот на Павлев нелегално престојувал цели 40 дена уапсениот Трифун Иванов. На 18 август во Смилево бил уапсен Груев и доведен во Битолскиот истражен затвор. Во домот на уапсениот Пенџерков, властите пронашле 4 берданки. Меѓу уапсените се нашол и учителот Христо Иванов кој примал плата и од Егзархијата и од српскиот конзулат во Битола.
Судскиот процес на обвинетите во врска со Попставревата провала се одржал во текот на месец март 1901 година во Битола. Во текот на судењето обвинетите се држеле достоинствено, ништо не признале и ги негирале сите признанија од истражната постапка. Дури и Трајко Петков кој пукал во поп Ставре и кој бил идентификуван од ранетиот, одрекувал каква било поврзаност со тој чин. Од вкупно 22 обвинети, 12 биле осудени, од кои двајца во отсуство, а 10 лица биле ослободени од обвинението. Трајко Петрев бил осуден на смрт, а на доживотна робија Глигор Димев и Петар Димев, пет лица добиле казна робија на 10 години, двајца на 3 годишен и двајца на двегодишен затвор. Помеѓу осудените на десетгодишна робија бил и Даме.
Битолски затвор
- Даме Груев
Поради Попставревта афера, дел од членовите на Битолскиот револуционерен комитет ја напуштиле Македонија, а во него останале Ѓорѓи Поп Христов и Неделко Дамјанов, подоцна им се придружил и Александар Евтимов. Со дозвола на Даме, на чело на Битолскиот окружен комитет застанал Ѓорѓи Поп Христов. Тој бил приврзаник на Даме и ги извршувал неговите инструкции. Оттука, Даме и од затвор раководел со Округот. Корупцијата во турскиот затвор, особено на затворските чувари, му овозможиле без проблеми да раководи со револуционерното движење.
Тој прво бил затворен во Зандан Куле, а потоа бил префрлен во Централниот вилаетски затвор во Битола, таму останал до мај 1902 година по што бил префрлен во Подрум Кале. За престојот во затворот во своите спомени, Даме истакнал:
Во затворот, Даме стапил во комуникација со затворениците Турци, а некои од нив побарале да бидат запишани во редовите на Организацијата, надевајќи се дека ќе добијат амнестија како политички затвореници. Во затворот тој се спријателил со Мицко Крстевски од село Латово, кој поради Демирхисарскиот заговор одлежувал веќе 19 години. Даме се обидел да го придобие на страната на Организацијата, Мицко му ветил дека ќе се приклучи на организациските чети но под влијание на српските конзули и учители тоа не го сторил.
Револуционерната активност од затворот, Даме ја водел преку тајната коресподенција. Од престојот на Даме во затворот се сочувани 29 негови писма испратени до Охридскиот револуционерен комитет, преписката ја водел со псевдонимот Јосиф Ариматејски, во писмата најчесто станувало збор за војводите, оружјето, муницијата, парите, четите и слично.
Подрум Кале
"Во мај месец ме испратија во Подрум. Таму ги затеков доктор Татарчев и Хр. Матов, и заедно не држеа таму. И додека бев во Подрум, знаев како врват работите. Служејќи си со хемиско мастило водев кореспонденција со Солун, Битола, Софија. Писмата за навидум беа пишувани на турски. Протерав добро во затворот, - како во Битола, така и во Подрум."
- Даме Груев
На 22 мај 1902 година, Даме заедно со 52 затвореници со воз бил однесен во Солун. По петдневен престој во тамошниот затвор, Даме со останатите затвореници од Битола, бил качен на пароброд за Мала Азија. Постоеле две идеи за ослободување на Даме при неговиот транспорт. Според Данаил Крапчев, постоел план за напад на возот во воденските теснини на денот кога Даме бил пренесуван од Битола за Солун. Според Христо Матов, втората идеја се зародила кај самиот Даме, во текот на пловидбата со паробродот. Тој размислувал за киднапирање на бродот и пренасочување кон Самос или Крит.
Меѓутоа таквата состојба не траела долго. На 19 август 1902 година султанот Абдул Хамид II амнестирал 36 македонски затвореници, затворени поради Виничката афера и Солунската афера, со исклучок на Даме, меѓу нив се нашле: Христо Татарчев, Христо Матов, Иван Хаџи Николов, Петар Поп Арсов и Пере Тошев.
За престојот во Подрум Кале, Даме во своите спомени вели:'' И во Подрум знаев како врват работите. Со хемиско мастило водев коресподенција со Солун, Битола, Софија. Писмата за лице беа пишувани на турски. Добро поминав во затворот - како во Битола, така и во Подрум''. Престојот во Подрум Кале завршил со Февруарските реформи, согласно кои, Даме бил помилуван и пред Велигденските празници 1903 година се нашол во Солун.
Илинденско востание
"Пресни сè уште пријатните спомени од бурното време кое народот го помина последното лето, уште попријатни тие ќе бидат за идните поколенија, зашто секогаш ќе им спомнуваат за великиот акт кој не смести во редовите на достојните народи за слобода. Ова е првпат народот самиот да види дека и тој може да биде силен и дека само од него зависи кршењето на ропските синџири"
- Окружно писмо на Даме испратено во името на целиот Главен Штаб
Ставот на Даме по прашањето за востанието
- Даме Груев
Додека Даме бил во Битолскиот затвор и Подрум Кале, во редовите на македонското револуционерно движење се случиле крупни настани. Во јануари 1901 година дошло до Солунската афера во која речиси сите членови на Централниот комитет на Организацијата биле уапсени. Оваа афера на површина го исфрлила Бугаринот Иван Гарванов. Во Софија, Македонскиот комитет се нашол во рацете на Иван Цончев, кој бил близок со кнезот Фердинанд I. Набргу Цончев и неговите приврзаници ги организирале Мисијата на Атанас Јанков, Тушимското востание и Горноџумајското востание во Македонија. Во ноември 1902 година, Гарванов за нови задгранични претставници ги именувал помилуваните Матов и Татарчев. Кон крајот на ноември 1903 година, тројката Гарванов, Матов и Татарчев донеле одлука за кревање на востание во Македонија, од тука, Гарванов го свикал Солунскиот конгрес од 1903 година на кои била потврдена одлуката за кревање на востание.
Поради недостаток на извори не може да се утврди каков бил ставот на Даме додека се носела одлуката за востанието. Во своите спомени со неколку збора вака ја опишал состојбата: ''Затекнав веќе земено решение... Луѓето веќе се вратиле од Цариград по своите домови во Македонија. Доцна беше да се расудува''. Даме се придружил на струјата која клонела кон востание, наспроти Гоце Делчев, кој негодувал по прашањето за востанието и начинот за негово водење.
Враќањето на Даме во Македонија, придонело кај Гоце да се јави надеж дека би можеле да се стори нешто по прашањето за востанието. По атентатот кај Драматица (Ангиста), Гоце заминал за Солун. Средбата се одржала на Велики Петок. За оваа средба, Даме во своите спомени вели: ''Дојде Делчев во Солун. Правеше приговори. Главно наоѓаше дека Серскиот санџак е наполно лишен од оружје. Ние го утешивме со ветување дека ќе се достави потребното, Делчев се успокои''. Дополнително светло за оваа средба фрла Лазар Димитров кој бил единствената опозиција на Конгресот кога била донесена одлуката за востание. Тој вели дека лично го информирал Делчев дека тој и Даме постигнале согласност по прашањето на востанието, да започне кон крајот на летото и да не биде масовно, односно да има четничко-партизански карактер. Според Лазар Димитров се:
По средбата, Даме го напуштил Солун за да учествува во работата на окружниот конгрес и да го извести за карактерот и начинот за водење на востанието. Кон крајот на април 1903 година се нашол во Битола каде што Атанас Лозанчев ги вршел последните подготовки за одржување на конгресот.
Смилевски конгрес
"На конгресот ја прикажав положбата онаква каква што е: сметав за безумно да се премолчува дека некои реони воопшто не се подготвени, и дека нема да земат учество. Со Сарафов се сретнав за првпат во Смилево дома кај мене. На конгресот Сарафов беше категорички за акции. Имаше мислење порано да се започне со востанието. Не верувавме дека Турците ќе се решат да прибегнат до толкава жестокост, сосем да го сотираат населението. Сарафов во доверба кажуваше дека некој министер рекол оти ако бидеме во состојба да задржиме 60.000 турска војска, Бугарија ќе се смешала. И јас најпосле допуштив дека може да дојде до тоа. Конгресот ме избра за член на Генералштабот на битолскиот вилает, заедно со Сарафов и Лозанчев."
- Даме Груев
Најголемиот број од делегатите веќе на 18 април 1903 година се собрале во селото Смилево. Соселаните на Даме ја сфатиле честа како и одговорноста од престојот на такво мноштво на револуционерни првенци во нивното село. Дел од месната вооружена сила, деноноќно ја вардела целата околина на час, час и половина растојание, а стотина души вооружени смилевци биле на нозе внатре во селото.
По предлог на Сарафов, за претседател бил избран Даме. За секретари биле посочени и прифатени Георги Поп Христов и Парашкев Цветков. Смилевскиот конгрес, како конгрес на Битолскиот округ, според решенијата донесени во Солун, требало дефинитивно да ја потврди одлуката за кревање востание. Во таа насока се развила остра дискусија, во која се јавила струја која сметала дека условите за сенароден бунт, сè уште, не се созреани. На првиот ден од конгресот од излагањето на делегатите било утврдено дека Прилепскиот, Битолскиот, Кичевскиот и некои делови на други реони не се достатно подготвени. Меѓу делегатите се јавиле лица кои биле против востание во текот на таа година како што биле: Ѓорѓи Сугарев, Петар Ацев, Тале Христов, Никола Карев, Никола Петров Русински и други. Во една крајно напната атмосфера по повод острите расправии околу решението за востание. Несогласувањата ги прекинал Даме Груев, кој како еден од основачите на Организацијата и претставник на неговиот Централен комитет, уживал огромен авторитет. Според сеќавањата на Пандо Кљашев, тој рекол:
Бил избран Главен штаб за II Битолски револуционерен округ со тројца членови: Даме, Борис Сарафов и Анастас Лозанчев. Конгресот го задолжил Главниот штаб да го одреди и датумот на востание. Бил изработен Востанички дисциплински устав, со кој се определувале правата и должностите на востаниците, на реонските горски начелства и на ГШ.
Главен штаб за II Битолски револуционерен округ
"Досега сте можеле да се убедите дека Македонците си стојат на зборот, и Вам, имено Вам, би Ви следело да ги научите од нас правилата на воена чест. Но, да не говориме за тоа што нема да биде... Ние се надеваме со нашите сопствени сили да ги уништиме вашите храбри војници и можеби не е далеку часот кога над облеаната во крв Македонија ќе засвети сонцето на слободата"
- Даме Груев
На празникот Св. Илија во Смилево постоела голема раздвиженост. Самиот празник ги прикривал активностите за востанието. Жените и децата пред очите на војската разнесувале муниција и соопштенија до пунктовите за напад. Даме заедно со ГШ се наоѓал над селото Бигла. Приквечер во селото војничката османлиска труба го означила времето за вечерната молитва. Кога османлиските војници извикале Падишах чок јаша, од спротивните куќи изгрмел плотун, а од сите страни се слушнало Долу Султанот!, Долу Турција! и Ура! Веднаш потоа ГШ на чело со Даме слегле во селото и се соединиле со четите што ја започнале борбата. На 3 август Генерал штабот наредил евакуација на целото население кое не е способно да се бори во месноста Голем Гар, а до пладне Смилево било празно. На 26 август Турците почнале со опколување на Смилево, а бројот на востаниците во селото се искачил на 600 души. Османлиските сили со поддршка на артилеријата, на 28 август започнале со напад на Смилево. Одбраната била раководена од Даме и Ѓорѓи Сугарев, а востаниците во првите часови давел силен отпор, меѓутоа набргу паднале востаничките позиции кај манастирот Св. Петар, Гробот, Горановец и Арамиски Камен. Откако паднала востаничката одбрана кај Арамискиот Камен дел од турската војска се упатила кон збегот Голем Гар каде што бил извршен масакр врз неборбеното население. Биле убиени 56 души, меѓу нив имало тринеделни бебиња и 80-годишни старци, имало многу обесчестени, ранети и ограбени.
Даме со смилевските чети да се засолни во Голем Гар. Во збегот Груев им кажал на селаните дека четите преку ноќ ќе го напуштат збегот за да им избегаат на турските потери, но со тоа самите селани ќе бидат изложени на нов масакр. Затоа Даме им кажал на селаните да се предадат на турската власт. Востаниците успеале да се пробијат, а селаните следниот ден се вратиле во селото и се предале на војската. По падот на Смилево, Даме со четите се повлекол во востаничката база Нина-Орница кај селото Боиште Демирхисарско. Во оваа област се нашла и турската армија, а Даме со четите повторно се вратил во околината на Смилево. Армијата откако го проверила Демирхисарско заминала за Битола и Кичево, Груев повторно со четите се врати во Демирхисарско, таму дошло до поголема концентрација на востаници, тука се начле и востаниците од Крушевско и Битолско, околу 1.000 души. Османлиската армија против оваа групација на востаници повторно тргнала во офанзива. Биле ангажирани 10.000 војници и башибозук, 14 топа и 4 коњанички ескадрони. Армијата се движела во 4 правци, од Смилево кон Слепче, Церово — Вирово, Ресен преку Црн Врв, Охридско — Плеќе. Утрото на 30 септември 1903 година започнала битката. По двочасовни борби, левото крило на востаниците било загрозено од правецот Лесково, затоа тоа се повлекло кон центарот за да го заштитат Главниот штаб. Пред стемнување востаниците успеале со јуриш да го пробијат обрачот на армијата и се упатиле кон Смилево и боишките шуми, а други кон Церовските Планини и кон Вирово. Во текот на Битката загинале 17 востаници, а 11 биле ранети. Христо Силјанов истакнува дека: оваа битка може да се нарече лебедова песна на Востанието во Битолско.
Во момент на силно атакување на турската армија против мирното население и востаниците, на Главниот штаб му бил потребен сојузник во борбата против Отоманското Царство, тие се надевале во помошта на Бугарија и отворањето на нов фронт на исток со кои би се олесниле позициите на востаниците во Македонија и во Одринско. Даме, во истиот тој период, во писмото до Хусеин Хилми паша истакнал:
Палежите на селата, апелот на османлиската власт за враќање на населението по селата, советите на конзулите, гаранциите за амнестија и гласините за реформи придонеле Главниот штаб да почне да размислува за распуштање на востаничките сили. На 2 октомври 1903 година, Главниот штаб над Смилевската корија донел одлука за организирана демобилизација на востаниците. Планот за демобилизација предвидувал, распуштање на востаниците и нивно враќање дома, собирање и складирање на оружјето, засолнување на компромитираните револуционерни раководители и дејци, раководниот кадар на теренот да биде сведен на минимум, а веднаш потоа Борис Сарафов заминал за Софија. Даме започнал со спроведување на планот за демобилизација и успеал да собере околу 350 пушки. Груев на компромитираните востаници им советувал да не се предаваат на турската армија туку на дипломатските претставници. По објавувањето на демобилизацијата во Битолско останале Даме, Атанас Лозанчев, Ѓорче Петров, Пере Тошев, Ѓорѓи Сугарев и други.
Судир со Борис Сарафов
"Сарафов беше со мене. Тогаш се разделивме. Јас предложив да отидам во Леринско, но и тој го сакаше истото тоа. Борис се искажа, дека е решен да си замине во Бугарија, и се упати преку Преспанско-леринско. Со него тргнаа и некои од неговите луѓе, па и други."
- Даме Груев
По одлуката за демобилизација, Борис Сарафов го зел знамето на Главниот штаб и заминал за Бугарија. Во Софија, сарафистите му приредиле величествен пречек. Сарафов се појавил со развиореното знаме, по излозите на софиските улици бил обесени неговите портрети, а толпата во раце го одвела во неговиот дом. Христо Силјанов вели дека: Борис беше во својата стихија. Таквиот триумфален марш предизвикал реакција кај Даме. На 15 ноември 1903 година, Даме и Лозанчев испратиле писмо до Сарафов во кое истакнале: ''Трипати не излажа со тоа знаме... Ти сакаш чисто и просто да го задоволиш своето его. На знамето не му е место во Софија. Предај му го на Матов и на Татарчев за да ни го испратат при првата можност''. Додека Сарафов дефилирал низ софиските улици, Даме останал во Македонија со што целиот морален товар за востанието паднал врз неговиот грб.
Ставот на Даме кон Мирцштешките реформи
"Помошните мисии на Англичаните донесоа малу утеха и успокојување. Од друга страна гласовите за реформите не охрабрија донекаде."
- Даме Груев
Првиот став на Даме во однос на Мирцштешките реформи е прикажан во окружното издадено од 10 декември во кое се истакнува дека реформите се ''ништожни пред целта што ја гониме. Секој знае, дека ние не се боревме за жандарми и падари, туку за премавнување на омразеното турско потисништво''. Меѓутоа откако ги разгледал подетално реформите, Даме испратил еден циркулар до месните комитети во Битолскиот округ кој се состоел од 12 глави. Во првите 8 глави биле претставени реформите, а во последните 4 глави биле упатствата за населението како да се жали и обраќа до странските претставници во реформскиот процес. Жалбите и барањата биле групирани во 4 области:
Циркуларот имал за цел од сите краишта на нашата татковина да се истапи со еднакви барања и да се компромитираат реформите бидејќи Организацијата нема да ги прифати или отфрли новите австро-руски реформи, Организацијата ќе ги игнорира наполно, тие (реформите б.н) не задоволуваат ниту едно од нејзините барања. Ставот на Даме би став и на Организацијата, оттука таа одбила да учествува во реформскиот процес.
Поделба
- Писмо на Даме до Солунскиот револуционерен округ
По востанието во Софија се одржале првите повостанички советувања на Организацијата. Овие советувања се одржале во периодот од декември 1903 до февруари 1904 година, на нив учествувале истакнати раководители, војводи и началници, главно прашање кое било разгледувано е каков да биде правецот на делување по неуспешното востание. На овие советувања дошло до оформување на две гледишта, од кои подоцна ќе произлезат две струи, едната концепција била претставена од Христо Матов кој се залагал за зачувување на централистичкиот принцип, а другата струја се залагала за децентрализација и демократизација на Организацијата.
На советувањата преовладала концепцијата за децентрализација и демократизација предводена од Серчани.
Оттука произлегла Директивата за идната дејност на Организацијата изработена од Димо Хаџи Димов, Димитар Мирасчиев и Димитар Стефанов со што биле поставени основите на Реформска струја.
Како одговор на Директивата, Христо Матов ја создал брошурата Основите на Организацијата од Брут (бг. основитѣ на Организацията отъ Брутъ) во мај 1904 година. Во брошурата биле претставени пет принципи околу кој ќе се групира Конзервативна струја.
Главните прашања околу кој се судриле дејците на Организацијата, се прашањето за централизација или децентрализација, односно демократизирање, како и крајната цел на самата Организација, односно автономна Македонија или оформување на Македонија како самостојна политичка единица во рамките на една балканска федерација.
Прилепски конгрес
"Тој (Ѓорче Петров б.н) наоѓаше дека строго осудувачки било за нас патриотите - револуционери да стануваме агенти на Егзархијата и на бугарската влада, кои никогаш не го сакале нашето ослободување, туку просто се стремеле за постигање на државни цели... тој отиде до таму, што напомна како многупати бугарските митрополити, Егзархијата, министрите во Софија и самиот кнез биле многу поопасни за нашето дело, отколку самите Турци. Во заклучокот тој предложи еднакво да ги истребуваме бугарските, српските и грчките конзули и митрополити како директни предавници и вистински виновници за националните расправи "
- Јордан Тренков
Во почетокот на пролета 1904 година било донесено решение за конгрес на Битолскиот револуционерен округ. Во првите денови на мај се собрале во прилепско, следните револуционери: од битолскиот округ: Даме, Пере Тошев, Ѓорче Петров, Христо Узунов, Ѓорѓи Сугарев, Георги Поп Христов, Никола Каранџулов, Петар Ацев, Георги Пешков, Јордан Тренков.
На Конгресот дошло до спротивставување на две гледишта за поредокот на Организацијата. Имено, Даме се залагал за централистичкиот поредок но не наишол на поддршка. Наспроти него била концепцијата на Пере Тошев за децентрализација на Организацијата и тој бил поддржан од сите повидни револуционери. Пере Тошев изработил предлог-статут наречен (Образец I) со кој се отфрлала мистериозната централизација. Ѓорче Петров за првиот предлог истакнува дека: И покрај силната мотивација на Пере Тошев, кој меѓу другото се потпираше на расположението и желбата на самото македонско население, неговиот предлог-статут, како крајно децентралистички и којшто не одговараше на една револуционерна организација, не беше прифатен во неговата целост.
Даме знаел дека неговиот став за централизација нема да пројде предложил нов проект-правилник познат како (Образец II) кој бил копија на првиот меѓутоа во поумерена форма. Двата проекти од страна на Ѓорче Петров му биле испратени во Софија на Борис Сарафов кој требало да ги испечати. На овој конгрес преовладало влијанието на Реформска струја, а влијанието на Даме во Битолскиот револуционерен округ, а и воопшто во Организацијата, опаднало, времето на големите авторитети минало.
Грабнување на Даме Груев
"Паѓањето на Даме во рацете на Мицко беше голем морален удар за Организацијата. Тоа најмногу го почувствував јас во Кичевско кога српскиот свештеник ренегат Михаил... надмено се шеташе по чаршијата во Кичево и се фалеше нагоре-надолу пред граѓаните, дека Даме ранет се наоѓа во нивни раце и тој испратил медикаменти од Кичево за негово лекување"
- Тома Николов
Во пролетта 1904 година со помош на српскиот конзул од Битола била формирана првата српска чета на чело со просрпскиот војвода Мицко Крстевски. Оваа чета била составена од шестмина четници сите од Порече, а посебна помош при создавањето на оваа чета добиле од Саватие Милошевиќ. Мицко со својата чета го привлекол вниманието на самата Организација која протестирала во Белград за таквата активност. Георги Герџиковиќ, автономист од Белград, бил задолжен заедно со Христо Узунов да го поканат Мицко да се покори на Организацијата, меѓутоа наспроти тоа војводата Мицко ја засилил својата активност и неговата чета се зголемила на 30 души.
Поради ваквото држење на Мицко Крстевски, војводата Ѓорѓи Сугарев почнал да ја проследува неговата чета. Организацијата подготвила план за опколување на српската чета во Порече. Во меѓувреме дошло до судир во Црешнево, Мицко му поставил заседа на Ѓорѓи Сугарев меѓу тоа тој успеал да се извлече. По заседата, Мицко се префрлил на левата страна на Треска и се спуштил на југ. Организациските чети следејќи го Мицко се собрале во селото Слатино. Во исто време таму дошол и Даме со неколку селски милиционери.
Мицко од локалните србомани дознал за четите и решил да ги предаде на турската власт. Во селото набргу пристигала турската војска која го блокирала селото, а следното утро организациските стражари биле нападнати од аскерот и сите четници се кренале. Тие се обиделе да се пробијат и дошле во судир со војската, а притоа загинал Ѓурчин Наумов-Пљакот заедно со 4 четници. Најголемиот дел од четниците и преостанатите војводи успеале да се засолнат, но во текот на борбата Даме бил ранет и затоа тој со четникот Божин се засолнил во блиската шума. Од друга страна пак Мицко со својата чета се наоѓал во близината на селото и го набљудувал судирот. Во текот на ноќта Даме и Божин се вратиле во селото, а следниот ден во селото влегол Мицко со својата чета и ја опколил куќата во која бил сместен Даме. Следниот ден Мицко ги повел со себе Даме и четникот Божин низ Порече. По пат Мицко постепено ги разоружал и Даме разбрал дека тие се грабнати од просрпскиот војвода Мицко и затоа му укажал на Божин ако му се укаже прилика да избега, веднаш да го стори тоа и да ја извести Организацијата. Божин успеал да побегне, а во меѓувреме Ѓорѓи Сугарев и Петар Ацев започнале потрага по Груев и поминале низ селата Крапа, Локвица, Црешево и др.
По едномесечното заложништво, Белград му наредил на Мицко да го однесе Груев во Скопје и да го ослободи. Мицко го предал на главниот инспектор за српските училишта во Македонија — Јован Ќирковиќ, а тој го предал на истакнатиот член на Организацијата во Скопје — Георги Николов. Потоа Даме се упатил кон Куманово, а од таму за Бугарија. Пошироката јавност не била запознаена со подробностите на целото случување но се оставило впечаток дека еден од најголемите раководители се нашол во рацете на некој српски војвода, а тоа влијаело врз моралот на организациските луѓе.
Одмор, интервјуа и разговори
"Да се одржи status quo во однос на вашите и бугарските придобивки, тоа е единствениот начин, со наша согласност, да се постигне ваша спогодба со Бугарите, а да се прекине секоја понатамошна националистичка пропаганда и да се запрат денешните непријателства помеѓу српските, бугарските и македонските чети "
- Даме Груев
По ослободувањето, Даме се нашол во Софија каде времето го поминал во психофизички одмор, меѓутоа и во контакти со дејците од македонското револуционерно движење. Неговото пристигање во Бугарија било проследено со интерес од многумина. Весникот Словенец на 30 ноември 1903 година напишал:
Во овој период Даме имал интервју со рускиот новинар Кирилов, кое било објавено во весникот Новое время на 5 и 7 јануари 1905 година, а дел од интервјуто било објавено и во бугарскиот весник Ден на 17 јануари 1905 година. Кирилов во почетокот го претставил Даме како главен раководител на внатрешната организација во Македонија. Во понатамошниот текст тој напишал:
Во текот на интервјуто Даме одговорил на повеќе прашања.. Првото се однесувало за положбата на настраданото население во текот на востанието. За состојбата Даме истакнал дека селата биле опустошени, а голем дел од населението било сместено како сардини во конзерва, во однос на таквата хуманитарна катастрофа Даме го потенцирал значењето на англиската помош.
Во интервјуто, Даме извршил анализа за меѓународниот аспект на македонското прашање при едена турско-бугарска војна или австриска окупација на Македонија. Даме ја отфрлил можмнста од австриска окупација истакнувајќи дека на тој начин Австрија би станала конкурент на Германија.
За состојбите во Организацијата, Даме истакнал дека таа е полна со животоспособност, енергија и верба во своите идеали. За слабостите кој се јавиле по востанието, Даме одговорил дека тие биле надминати и дека се работело на подобрување на дисциплината и администрацијата. На прашањето дали идната година ќе има востание, Даме одговорил дека Организацијата нема да крене востание сè додека не заврши Руско-јапонската војна, во контекст на оваа прашање тој сакал да ги придобие симпатиите на руското јавно мнение истакнувајќи дека: Русите се наши браќа, меѓутоа потенцирал дека :
За односите меѓу Организацијата и бугарската влада, Даме потенцирал дека тие се недружељубиви бидејќи бугарската влада се стреми внатрешната организација да ја потчини под себе, но во таквата намера владата не успеала бидејќи Организацијата дала силен отпор.
За српската и грчката пропаганда во Македонија, Даме истакнал дека: Грците отсекогаш биле најлути непријатели на Славјанството во Македонија, тие по востанието ја симнале маската и застанале на страната на Турците со сите свои интелектуални ресурси во Македонија. Затоа, Организацијата презела соодветни мерки за да се спротивстави на таквото националистичко домогнување на Грците. Во однос на српската пропаганда во Македонија, Даме одговорил дека Србите пред востанието го почистувале status quo, а во текот на востанието биле неутрални. Меѓутоа, по востанието Србите започнале да се служат со неморални средства, односно со бесплатно делење на брашно секому кој ќе се произнел како Србин. Според Даме, таквата дејност на српската пропаганда довела до меѓусебна омраза и раскол меѓу населението, а тоа водело до меѓусебно истребување.
Српско-бугарските судири во Македонија, Даме ги оценил како извор на трагизмот на положбата во Македонија, а самата положба во Македонија ја оценил како многу, многу лоша. Тој предупредил дека Србите треба да престанат со испраќање на чети за да не ја предизвикаат Организацијата на одмазда со што би дошло до самоистребување, против кое бил самиот Даме.
Според Даме, за да се излезе од таквата состојба требало да дојде до одговор меѓу српската влада и Организацијата меѓутоа врз принципи на самата Внатрешна организација, во контекст на тоа Даме дал предупредување дека: Ние не можеме да допуштиме постоење таму на друга политичка организација. Затоа, македонските Срби треба да прифатат заеднички да работата со Организацијата кој од своја страна би отворила задгранично претставништво во Белград.
На крајот од интервјуто Даме истакнал: Јас длабоко ги ценам српските државни дејци и би сакал да верувам во нивната политичка мудрост и проникливост, нивните непосредни интереси, како и нашите, барат ние да си подадеме едни на други рака на помирување во Македонија и да се спогодиме за здружена културно-политичка дејност таму.
Во текот на јануари 1905 година, Даме остварил неколку средби со универзитетскиот професор Љубомир Милетич. Во текот на овие средби Милетич ги запишал спомените на Даме. Меѓутоа поради зафатеноста на Даме овие спомени не биле завршени докрај, а пред да замине за Македонија се сретнал со Милетич и му подарил портрет со потпис и датум — 4 јули 1905 година. На 30 март 1905 година (стар стил) Даме имал разговор со српскиот дипломатски пртставник во Софија, Симиќ. На оваа средба било дискутирано за Македонското прашање и српско-бугарските односи. Во текот на разговорот Симиќ ја обвинил Организацијата дека со преврнувањето на патријаршиските села во егзархиски се ставила на страната на бугарската пропаганда, а со тој чин биле влошени односите меѓу српската и бугарскат влада. Даме во контекст на тоа истакнал дека: Србија и Бугарија треба да водат сметка за интересите на Организацијата кој и по востанието е силен фактор во Македонија кој не смее да се игнорира, а меѓу другото исткнал:
Даме алудирал на разговорите меѓу Србите и Бугарите за поделба на Македонија на сфери на влијанија, на што Симиќ се правдал дека двете страни се дговарале за реформи во Македонија без разлика на народноста и црквите. Српско-бугарското зближување Даме го оценил како тенденција за поделба на Македонија меѓу овие две држави. Истовремено истакнуваќи дека бугарските кругови го прифатиле фактот за автономија на Македонија без задни намери за анексија, а во Бугарија само кнезот сонувал за присоединување на Македонија кон бугарската држава.
Српскиот претставник побарал Организацијата да престане со нападите врз српските села и училишта и според Симиќ со тоа би бил пстранет мотивот за српско-бугарското отимање за Македонијам, а на Бугарија да и се каже дека не треба да смета на Организацијата како на орудие за создавање на Голема Бугарија. Во однос на тоа Даме истакнал:
Меѓутоа Даме потенцирал дека состојбата со Србија е поинаква и затоа е потребно да дојде до пречистување на погледите врз меѓусебни односи во Македонија. Во понатамошниот тек на дискусијата Симиќ се повикал на интервјуто на Даме за весникот Новое время, истакнуваќи дека Даме на Србите им се заканил со Вартоломејска ноќ и затоа го потсетил на последиците посочувајќи го примерот со нападот на селото Загоричани од страна на андартите кога биле убиени голем број на невини македонски егзархисти. На таквото предупредување, Даме одговорил дека токму поради таквата дејност на Грците е потребно да дојде до взаемна спогодба врз основа на принципите на Организацијата. Во тој контекст исткнал дека:
Даме исткнал дека пропагандите предизвикуваат расцеп, таму каде што требало единство, а меѓу луѓето сееле омраза кој требало заеднички да се борат за својата слобода. Со тоа се создало расположение меѓу оние револуционери кои не знаеле за умереност и иднината. Бидејќи нивната одговорност паѓала врз Организацијата, таа настојувала злото да се сопре од корен: да претстанат националистичките пропаганди, во коишто е изворот на националистичките борби. И покрај обидот на Даме да го убеди Симиќ дека Внатрешната организација работи под лозунгот Македонија на Македонците, српскиот дипломатски претставник и понатаму сметал дека таа работи за бугарските интереси во Македонија и затоа со Внатрешната организација не може да се преговара бидејќи не се знае во чии име таа зборува.
Криза
"Да би знаел каква душевна борба испитувам, и самиот би сожалувал, зошто досега не си дошол... Откако сум дојден не помнам цел ден да сум бил спокоен. Чувствувам потреба од одмор, но како можам да најдам: средства никакви, а и други, со кои ме сврзуваат само пријатни спомени, околу мене се ретки "
- Писмо на Даме до Никола Дејков
Кризата и поделбите кој се појавиле по Илинденското востание, во текот на 1904 и 1905 година се продлабочиле. Во овој период дошло до прегрупирање на силите, најистакнатите дејци на македонското револуционерно движење тргнале во барање на сојузници и приврзаници за наметнување на сопственото влијание.
Влијанието на Даме во Битолскиот револуционерен округ по Илинденското востание опаднало, тој презел и една обиколка низ Солунскиот округ и пошироко за наметнување на своето влијание, но ова обиколка не ги постигнала посакуваните резултати. Прилепскиот конгрес покажал дека Даме има различни погледи од Пере Тошев и Ѓорче Петров, по прашањето за идното устројство на Организацијата. Даме бил во лоши односи и со Борис Сарафов, кој преку поедини војводи го ширел своето влијание во Македонија. Поради централистичките погледи, Даме бил на спротиваната страна од Јане Сандански и Серчани, како и со дејците на Струмичкиот револуционерен округ. Тој ги расипал односите и со Атанас Лозанчев, со него во ноември 1904 година имал и физички судир.
Во август 1904 година во Софија се вратил Ѓорче Петров. Тој истакнал дека Даме е уморен и дека е потребна негова замена ако сакаат да ја продолжат и завршат борбата на Организацијата. Петров тогаш бил во коалиција со Петар Поп Арсов, Пере Тошев и Јане Сандански. Оваа групација се залагала за демократизација на Организацијата, прекинување на врските со било која бугарска влада и распуштње на актуелното Задгранично претставништво.
Според српскиот дипломатски претставник во Софија — Симиќ, во декември 1904 година македонското револуционерно движење било поделено на 4 групи, една околу Борис Сарафов, кон неа клонеле Ѓорче Петров и Васил Чакаларов, друга околу Матов — Татрчев, трета околу Даме и четврта анархистичка околку која се вртеле Петар Поп Арсов, Михаил Герџиков, Димитар Мирасчиев и други, тие биле групирани околу весникот Револуционерен лист. Симиќ истакнал дека највлијателна група била онаа на Даме, а нејзин најекспониран претставник во Бугарија бил Иван Гарванов. Симиќ исто така истакнал дека дошло до зближување меѓу Даме, Гарванов и Иван Цончев, а на спротивната страна дошло до зближување меѓу Пере Тошев, Лозанчев, Сарафов и Ѓорче Петров.
Претседател на Скопскиот револуционерен округ
- Српски дипломатски претставник, Симиќ
Додека поделбата се продлабочувала во периодот меѓу 2 и 7 јануари се одржал Скопскиот конгрес. Во работата на конгресот доминантна улога имал војводскиот кадар и од тука биле донесени решенија кои се поништувале меѓу себе, била направена компилација од ставовите и идеите на двете крила, а во основа самиот конгрес покажал сепаратизам, бил усвоен правилник кои стапил веднаш на сила, без одобрение на општ конгрес, а Иван Гарванов бил избран за задграничен претставник на Скопскиот округ. Конгресот го избрал Даме за претседател на Скопскиот револуционерен округа.
По Прилепскиот (Подвижен) конгрес, влијанието на Даме во Битолскиот револуционерен округ, и општо во целата Организација, опаднало. Даме истиснат од Битолскиот округ, преку Скопскиот конгрес сакал да се наметне врз Скопскиот револуционерен округ и да го врати своето влијание и авторитет врз целата Организација. Даме ја прифатил поканата за претседател на Скопскиот округ и писмено се обратил до Солунскиот и Битолскиот округ барајќи од нив да го прифатат Иван Гарванов, кој бил избран за задграничен претставник на Скопскиот округ, и за нивен задграничен претставник.
Откако ја прифатил поканата за претседател на Скопскиот револуционерен округ презел една обилока низ него. На 11 април заедно со Ефрем Чучков и Атанас Бабата навлегол во Македонија. Биле посетени селат во Палановечката и Кратовската каза, а најмногу Даме се задржал на Емиршките Планини околу Султан Тепе. Оттука Даме сакал да го спречи навлегувањете на сарафовите чети во Скопскиот и Битолскиот револуционерен округ.
Обиколката на Даме била следена и од српските кругови. Српскиот дипломатски претставник во Софија, Симиќ во својот извештај од 20 април 1905 година истакнал: Груев е мошне вешт и организатор и пропагатор, знае прилично српски, што во овој крај многу ќе му помага, а со тоа може да биде опасен противник.
Бидејќи Централниот комитет се смораспуштил на 13 април 1904 година, Даме како претседател на Скопскиот револуционерен округ презел дел од кординацијата за свикување на општиот конгрес. Тој се обратил писмено до Солунскиот окружен конгрс и го поканил да испрати делегати за идниот конгрес. Даме побарал делегатите да бидат во Бугарија до 15 август, да имаат посебни полномоштва и информирал дека местото на одржување на конгресот ќе биде избрано по консултациите со Серчани и Јане Сандански. Даме побарал делегатите откако ќе пристигнат во Бугарија да стапат во контакт со Иван Гарванов и Пере Тошев, а тие ќе им дале понатамошни упатства. Во почетокот на септември 1905 година, Даме пристигнал во Софија, каде што бил пречекан од Иван Гарванов и Петко Пенчев. Веднаш по пристигнувањето во Бугарија, тој ги возобновил контактите со Пере Тошев и Ѓорче Петров со што започнале подготовките за конгресот кој требало да се одржи.
Рилски конгрес
"Повеќето од нив, без сомнение знаеја дека овој конгрес има судбинско значење за ослободителното дело. Тие имаа огромна желба да се смират спротивностите и да и се даде на Организацијата тоа што и недостасува - соодветен основен закон, единствено раководство, полет во работата. Но, имаше и страсни функционери кои бараа надмоќ на својата група, имаше стари дејци кои им даваа магична сила на правилниците, имаше првенци кои преку конгресот сакаа да ги вратат загубените места во организациската хиерархија, а имаше и со тешки обвинувања кои не мислеа на ништо друго, освен како да се извлечат од рацете на врховниот револуцинерен суд - општиот конгрес. Ете зошто конгресот не можеше да ја избегне двојноста, карактерсистична за парламентите - со нивните пленарни дискусии, со претходни договори кулуарски шушкања и и интриги"
- Христо Силјанов
И покрај поделбата и диференцирањето на фракциите во Организацијата, најголемиот дел од дејците биле на став дека излезот од таквата состојба може да се најде само преку еден општ конгрес, кој би го воспоставил повторно единството во македонското револуционерно движење. Меѓутоа патот до општиот конгрес траел 2 години. На нему му претходеле Струмички конгрес од 1904 година, Прилепскиот конгрес и Скопскиот конгрес од јануари 1905 година. Во летото 1905 година се одржале два конгреса на Солунскиот револуционерен округ, во конгресот од јуни и конгресот од август. Потоа се одржал Струмички конгрес од 1905 година и Серскиот конгрес. Со тоа се создале услови за свикувње на општиот конгрес.
Кон крајот на септември 1905 година во Софија се собрал најголем број од делегатите кој требале да присуствуваат на Конгресот. Во главниот град на Бугарија биле извршени дополнителни советувања на кои дошло до недоразбирање околу местото за одржување на Конгресот. Јане Сандански побарал Конгресот да се одржи во Македонија и на тој начин да се повлече: чисто внатрешниот карактер и полната независност на Организацијата. Сепак најголемиот број од делегатите посочиле дека Конгресот не треба да биде вознемируван од никого и затоа предложиле тој да се одржи надвор од границите на Македонија. По преговорите било постигнато компромисно решение Конгресот да се одржи во Рилскиот манастир, во близината на македонската граница.
Конгресот го имал следниот дневен ред:
Најдолго време распрвале, дваесет дена, за точката три, односно идното устројство на Организацијата. Според Христо Силјанов по ова прашање дошле во судир две струи кои имале различна концепција по ова прашање. Двете струи Силјанов ги нарекува: радикално-реформска и умерено-конзервативна. На овој Конгрес најистакнати претставници на првата групација биле Пере Тошев, Ѓорче Петров и Јане Сандански, тие ја имале наклонетоста на најголемиот број на делегати. Оваа крило се залагало за децентрализација и демократизација на Организацијата, широка примена на изборното начело. На страната на оваа група застанал и Борис Сарафов сакајќи на тој начин да добие амнестија од обвиненијата.
На чело на другата групација застанал Даме кои се залагал за зачувување на централистичкиот хиерархиски поредок. Меѓутоа тој ја немал поддршката на најголемиот број на делегати и затоа бил подготвен на компромис, а зад него застанале Аргир Манасиев, Борис Мончев, Лазар Маџаров, Стамат Икономов и Добри Даскалов. По дваесет дневна расправа меѓу двете групи, Конгресот ги прифатил новиот Устав и Правилник на Организацијата. Христо Силјанов истакнува дека новоусвоените акти биле компромисно решение меѓу двете групации: