cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Добриот, лошиот и грдиот
Дејство
Филмот говори за тројца мажи кои бараат, често на сметка на оној другиот, информации за локацијата каде се закопани парите на војската на Конфедерација за време на Американската граѓанска војна. Првиот лик со кој се запознаваме е Туко, т.е. „Грдиот“, за кого е распишана потерница со награда заради разни злосторства. Туко е ортак на Блонди („Добриот”), кој во една прилика го предава на шерифот, ја зема наградата и го спасува Туко, а потоа двајцата ја делат наградата. Во меѓувреме, третиот човек, Ангелски очи, т.е. „Лошиот“, дознава за скриеното злато кое е во рацете на војникот од војската на Конфедерацијата, Бил Карсон. Блонди го остава Туко во пустината без вода, поради неговото постојано жалење. Туко преживува и одлучува да му се одмазди на бившиот партнер, а за таа цел, тој му прави заседа на Блонди и го носи низ пустината во Ново Мексико. Тие наидуваат на кочија полна со мртви војници на Конфедерацијата. Бил Карсон, човекот кој знае каде е скриено богатството, умирајќи, му вели на Туко дека ќе му ја открие локацијата ако му донесе вода. Додека Туко оди по вода, Карсон пред смртта му го открива на Блонди името на гробот каде што е закопано богатството. Облечени во униформа на мртви јужни војници, Туко и Блонди одат во блискиот католички манастир, каде е закалуѓерен братот на Туко. Додека Блонди оздравува, Туко и неговиот брат Пабло се караат околу животните грешки на Туко. Напуштајќи го манастирот, двајцата мажи, сѐ уште облечени во војнички униформи, набрзо се уапсени од војниците на Унијата и одведени во заробенички логор. Во меѓувреме, Лошиот ги следел трагите на Бил Карсон и се претставил во логорот како наредник на Унијата. Лошиот и неговиот колега Валас го претепуваат и го мачат Туко сè додека тој не го открива името на гробиштата каде што е скриено богатството. Кога Лошиот сфаќа дека единствено Блонди знае во кој гроб се наоѓа богатството, ја менува тактиката. Му нуди партнерство на Блонди, и заедно со пет или шест други убијци, тргнува во потрага за богатството. Валас го преместува Туко во друг логор, но Туко бега од возот и го убива Валас. Во најблискиот град, Туко наидува на ловец на уцени, кој го ранил на почетокот од филмот, а кој бара одмазда. Кога Туко го убива ловецот, Блонди, кој се наоѓа во истиот град со Лошиот, го препознава звукот на пиштолот на Туко, го пронаоѓа, па и двајцата го обновуваат старото партнерство. Заедно, тие ја убиваат бандата на Лошиот, кој успева да побегне.
Туко и Блонди наидуваат на битка помеѓу војската на Унијата и Конфедерацијата во близината на еден мост. Бидејќи гробот кој го бараат е на другата страна на мостот, одлучуваат да го уништат мостот и да ги натераат војниците да се борат некаде на друго место. Додека поставуваат динамит, Туко открива дека гробиштата кој ги бараат се вика Тажен Рид, а Блонди дека името кое го бараат е Арч Стантон. Од другата страна на реката, Туко го напушта Блонди и конечно наидува на блиските гробишта. Туко започнува да го бара гробот на Арч Стантон. Конечно го пронаоѓа, но кога почнува да копа, доаѓа Блонди и му се заканува со пиштол, а потоа доаѓа и Лошиот, кој на двајцата им се заканува со пиштол. Меѓутоа, Блонди открива дека во гробот на Арч Стантон има само костур и ги одведува до средината на гробиштота, става камен на средината и ги повикува на двобој. Во конечната пресметка, Блонди пука во Лошиот, а Туко сфаќа дека пиштолот му е празен, бидејќи Блонди го испразнил минатата ноќ. Блонди тогаш открива дека на вистинскиот гроб каде што се наоѓа богатството пишува Непознато, веднаш до гробот на Арч Стантон. Туко почнува да го копа гробот и го ископува богатството, радувајќи се на него. Ама неговата среќа не трае долго, кога здогледува јаже кое виси на дрво, а Блонди му наредува да се качи на гробот и да си го стави јажето околу вратот, по што му врзува и рацете. Туко стои нестабилно на гробот, а Блонди зема половина од богатството и си заминува со коњот, додека Туко го преколнува за помош. Во драматичниот крај, Блонди се врти и пука над главата на Туко, а со тоа го ослободува од јажето. Туко гневно и гласно го навредува Блонди, додека тој си заминува со коњот.
Смитсонова астрофизичка опсерваторија
<mapframe text="Местоположба на САО во Кембриџ, Масачусетс" latitude="42.38146" longitude="-71.12837" zoom="13" width="250" height="250" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ -71.12825632095338,         42.38147543186489        ]      }    }  ] } Смитсонова астрофизичка опсерваорија или САО (Smithsonian Astrophysical Observatory, SAO) — научноистражувачки институт на Смитсоновата установа од САД со седиште во Кембриџ, Масачусетс. Заедно со Харвардската опсерваторија (HCO) го сочинува Харвардско-смитсоновскиот центар за астрофизика (CfA).
Историја
Институтот е основан во 1890 г. од Семјуел Пирпонт Ленгли, трет секретар на друштвото, со намера да се изучува Сонцето. Ленгли денес е позатат како воздухопловен инженер, иако по образование бил астроном — првиот во САД кој почанл да се заниамва со астрофизиката како посебна наука. Меѓу неговите откритија се уредот наречен болометар и инфрацрвеното зрачење на Сонцето.
Во 1955 г. САО е преселен од Вашингтон во академскиот град Кембриџ во Масачусетс, здружувајќи се со Харвардската опсерваторија (HCO). Ова соединување овозможило проширување на кадарот, опремата и делокругот на научната дејност. За директор на САО бил назначен Фред Випл, кој го презел државниот предизвик да создаде светска мрежа за сателитско следење, со што институтот станал предводник во полето на вселенското проучување. Програмите на овие научни установи се одвивале во разни лаборатории, сместени во разни места и земји во светот.
САО денес
Денес во CfA работат преку 300 научници, вршејќи разновидни истражувања во полето на астрономијата, астрофизиката, науките за Земјата и вселената, како и на научното образование.
Нашите сознанија за вселената денес во голема мера асе должат за пионерските напори на САО во развојот на кружечки (орбитални) опсерватории и големи земски телескопи, примената на сметачите во решавањето на астрофизички проблеми, интеграцијата на лабораториски мерења, теоретската астрофизика и наодите од набњудување на електромагнетниот спектар.
Во надлежност на САО е и вселенската опсерваторија „Чандра“, со која работат научниците од од Кембриџ. Истото важи и за опсерваторијата ММТ, со која САО работи заедно со Универзитетот на Аризона.
Паулета
Педро Мигел Кареиро Ресендес (роден на 28 април 1973 година, во Понта Делгада), попознат како Паулета, е португалски поранешен фудбалер,.
Технички карактеристики
Како плоден стрелец, Паулета важел за еден од најдобрите напаѓачи во Европа на својата генерација. Обично играл како осамен напаѓач или во тандем со партнер и претставувал комбинација на подвижност, атлетизам и солидна техника. Неговите најголеми квалитети биле подеднакво добрата игра со двете нозе, силата во воздушните двобои и одличната игра со глава.
Во Португалија
Наменет за работа како рибар, тој наместо тоа се одлучил да му се посвети на фудбалот. Својата кариера Паулета ја започнал во татковината, играјќи за нисколигашот Униао Микаеленсе две години пред да се пресели во Ешторил во 1995 година, каде постигнал 18 гола на 29 настапи во втора португалска лига.
Саламанка и Депортиво Ла Коруња
Подоцна тој се пресели во соседната Шпанија, каде играл прво за Саламанка, а потоа и за Депортиво Ла Коруња.
Во својата прва сезона во Саламанка тој постигнал 19 гола, давајќи огромен придонес за промоцијата во Примера Дивисион. Следната сезона тој постигнал 15 гола во елитното шпанско фудбалско првенство со кои му помогнал на клубот да го избегне испаѓањето за само еден бод.
Бордо и Париз Сен Жермен
На 1 септември 2000, Паулета потпишал за францускиот Бордо. Искуството во Лига 1 се покажало многу посреќно за него и Паулета започнал да го исполнува својот потенцијал: во првата сезона постигнал 20 голови, а веќе во неговата втора сезона (2001-2002) бил најдобар стрелец во првенството со 22 гола колку што имал и Џибрил Сисе од Осер. Исто така, за време на сезоната 2001-2002, тој го освоил Лига купот на Франција со својата екипа, постигнувајќи два гола во финалето при победата со 3-0 над. Конечно, тој бил избран и за фудбалер на годината во Франција за спомената сезона. Во неговата трета сезона со Бордо, тој го поправил за еден гол својот рекорд од претходната сезона, завршувајќи ја сезоната 2002-2003 со 23 гола и уште еднаш бил избран за фудбалер на годината. Вкупно за Бордо одиграл 130 натпревари и постигнал 91 гол.
Пред почетокот на сезоната 2003-2004, Паулета потпишал тригодишен договор со во трансфер вреден 12 милиони евра. Во неговата прва сезона тој им помогнал на Парижаните да го освојат Купот на Франција, нивниот прв трофеј после 6 години, постигнувајќи го единствениот гол во финалето во победата со 1-0 над Шатору. Подоцна, тој освоил уште еден Куп на Франција во сезоната 2005-2006 како и Лига купот на Франција во неговата последна сезона во клубот (2007-2008). Својот последен натпревар во кариерата Паулета го одиграл на 17 мај 2008, во гостинската победа со 1-2 против Сошо, по што објавил дека ја завршува својата кариера. За екипата од главниот град постигнал преку 100 голови, со кој поставил рекорд за најмногу погодоци за ПСЖ (подоцна надминат од Златан Ибрахимовиќ и Единсон Кавани во 2015 и 2018 година).
Кон крајот на мај 2009 година, Паулета го одигра својот проштален натпревар на Паркот на принцовите, играјќи по едно полувреме за тимот на пријателите и ПСЖ - поранешни и сегашни - играчи. Подоцна тој бил заменет од неговиот син 13-годишен син Андре, кој ги постигнал последните два гола во натпреварот.
Репрезентативна кариера
Паулета дебитирал за португалската репрезентација во 1997 година, во квалификациски натпревар за Светското првенство 1998 против. Неговите први два репрезентативни голови дошле во победата со 7-0 на домашен терен против во квалификациите за Европското првенство 2000. Откако португалците се квалификувале на завршниот европски турнир во Белгија и Холандија, Паулета бил повикан да учествува со репрезентацијата, главно започнувајќи ги натпреварите на клупата за резерви; својот единствен настап на турнирот го имал во третото коло од групата, при победата над со 3-0.
За разлика од Европското првенство 2000, на Светското првенство 2002 во Јапонија и Јужна Кореја Паулета бил прв напаѓач на Португалија и играл во сите натпревари; тој постигнал хет-трик во победата со 3-0 над во вториот натпревар од групата, но португалците разочарале на првенството не успевајќи да ја минат групната фаза. На Европското првенство на домашен терен, португалците имале големи очекувања и надежи во Паулета, но наместо тоа тој одиграл разочарувачки турнир. Иако го започнал секој натпревар освен четвртфиналето (во кое бил суспендиран заради жолти картони), Паулета не постигнал ниту еден гол на патот на својата репрезентација до финалето на турнирот во кое биле поразени од. По ова првенство, тој бил назначен за капитен на Португалија, по збогувањата со националниот дрес на Руи Кошта, Фернандо Коуто и Луис Фиго, меѓутоа таа улога ја имал многу кратко се враќањето во репрезентацијата на Фиго.
На 12 октомври 2005 година, со двата гола во победата од 3-0 над во квалификациите за Светското првенство 2006, Паулета станал најдобар стрелец во историјата на португалската репрезентација, надминувајќи го претходниот рекорд на Еузебио од 41 гол. Тој исто така бил најдобар стрелец во Европските квалификации со 11 постигнати гола, помагајќи и на својата земја да се квалификува за турнирот во Германија. На Светското првенство 2006, Паулета го постигнал единствениот гол во првиот натпревар на турнирот со кој Португалија ја победила со 1-0. Сепак, тоа бил неговиот единствен гол на овој мундијал, на кој португалците го освоиле четвртото место после поразот од домаќинот Германија во натпреварот за третото место. Веднаш потоа Паулета го најавил своето повлекување од репрезентацијата.
Вкупно за португалската репрезентација Паулета има 88 настапи и 47 гола. Во моментов тој е втор стрелец на Португалија зад Кристијано Роналдо.
Клупска статистика
Статистиката е ажурирана на 8 септември 2020.
Репрезентативна статистика
Извор:
Фудбалска репрезентација на Косово
Фудбалската репрезентација на Косово го претставува Косово на меѓународните фудбалски натпреварувања и е под контрола на Фудбалскиот сојуз на Косово.
Членка на ФИФА и на УЕФА е од мај 2016 година.
Пред прогласувањето на независност
Репрезентациите на Југославија, Србија и Црна Гора и Србија на меѓународните натпреварувања често вклучувале играчи од Косово, како што се Фадил Вокри и Стеван Стојановиќ. Три играчи (Милутин Шошкиќ, Фахрудин Јусуфи, Владимир Дурковиќ) биле дел од тимот на Југославија кој освоил златен медал на Летните олимписки игри 1960 и сребрен медал на Европското првенство 1960 година.
Неофицијалната репрезентација на Косово била формирана по распадот на Југославија и тогаш одиграле низа на пријателски натпревари. Повеќето од овие натпревари биле одиграни против клубови, но некои од нив биле играни и против други репрезентации.
Официјално формирање
На 6 мај 2008 година, по прогласувањето на независност од Србија, Косово поднело барање за членство во ФИФА. Барањето на Косово било разгледувано на Конгресот на ФИФА во Цирих во октомври 2008 година, кога советот на ФИФА одлучил да го одбие барањето за членство на Косово и со тоа тие повеќе не можеле да играат ниту пријателски натпревари затоа што сметале дека не е во склад со членот 10 од статутот на ФИФА, да само "независна држава призната од страна на меѓународна заедница" може да биде примена во ФИФА. Истата одлука ФИФА ја повторила на 22 мај 2012 година, наведувајќи дека Косово може да игра против другите земји во меѓународните пријателски натпревари според членот 79 на статутот на ФИФА.
Во септември 2012, албанскиот репрезентативец Лорик Цана заедно со швајцарските репрезентативци Џердан Шакири, Гранит Џака и Валон Бехрами (сите тие имаат косовско-албанско потекло) напишал изјава до претседателот на ФИФА Сеп Блатер, барајќи од него да дозволи Косово да игра пријателски натпревари. Изјавата ја потпишале и осум други албански фудбалери, кој се од Косово: Арменд Далку, Мергим Маврај, Самир Ујкани, Албан Меха, Бурим Кукели, Етрит Бериша и Ахмед Јанузи. На состанокот одржан во мај 2012 година, ФИФА одлучила да му дозволи на Косово да игра пријателски натпревари, но потоа ја укинала дозволата поради протестот на Фудбалскиот сојуз на Србија. Некој играчи, посебно косовски Срби (како што се Милош Красиќ и Милан Бишевац), продолжиле да играат за фудбалската репрезентација на Србија. По примањето на изјавата бил планиран да се одржи нов состанок на 27 и 28 септември на кој повторно требало да бидат разгледани барањата на Косово, но подоцна истиот е одложен за декември. Во февруари 2013 година, ФИФА најавила дека ќе му овозможи на Косово да игра против други земји во неформални натпревари, под услов да не се прикажуваат национални симболи.
На 13 јануари 2014 година, фудбалската репрезентација на Косово добила дозвола од ФИФА да може да игра против членките на ФИФА во меѓународни пријателски натпревари, со исклучок на "репрезентациите на земјите од бивша Југославија". После состанокот на Итната комисија на ФИФА, исто така било дозволено и на клупските екипи да играат пријателски натпревари. Меѓутоа, предвидено било клубовите и репрезентативните екипи (Фудбалскиот сојуз на Косово) да не смеат да прикажуваат нбационални симболи (знамиња, грбови итн.) или да пуштаат национални химни. Уште еден чекот напред бил направен по состанокот помеѓу Сеп Блатер и Фудбвалскиот сојуз На Србија. Премиерот на Косово Хашим Тачи ја поздравил одлуката и изразил надеж дека земјата во блиска иднина ќе биде полноправна членка на ФИФА и УЕФА. По одлуката на ФИФА, бил најавен и првиот официјален натпревар на Косово против Хаити на 5 март во Косовска Митровица.
Во март 2015, Мишел Платини, претседателот на УЕФА, изјавил дека најверојатно Косово ќе биде прифатено од УЕФА во 2016 година.
Во септември 2015 на состанокот на Извршниот одбор во Малта, УЕФА го одобрила барањето на федерацијата за прием во УЕФА на следниот редовен конгрес кој требало да се одржи во Будимпешта на 3 мај 2016 година. На редовниот конгрес на 3 мај 2016 година, Косово било прифатено во УЕФА откако членовите гласале со резултат 28-24 во корист на Косово.
На 13 мај 2016 година Косово било прифатено и од ФИФА на 66-тиот конгрес во Мексико со 141 глас за и 23 против. На здружението покрај Косово му се приклучил и Гибралтар како 210-та и 211-та членка на ФИФА.
Првите квалификациски циклуси за СП и ЕП
На 9 јуни 2016, репрезентацијата на Косово за првпат се нашла во ждрепката за квалификации за некое натпреварување. Тие биле извлечени во групата И заедно со репрезентациите на Хрватска, Финска, Исланд, Турција и Украина. Поради сигурносни причини Панелот за итни случаи на УЕФА одлучил Босна и Херцеговина и Србија да не можат да бидат во група со Косово. На 5 септември 2016, Косово го направило своето деби во квалификациите за Светско првенство играјќи нерешено 1-1 против Финска, а првиот гол за Косово во квалификациите го постигнал Валон Бериша од пенал во 60-тата минута за израмнување на резултатот. Сепак, тој освоен бод против финците во гости останал единствениот за Косово во нивните први квалификации бидејќи репрезентацијата забележала девет порази во останатите девет натпревари со што завршиле на дното на групата.
Во декември 2018, Косово земало учество во својте втори квалификации, први за Европско првенство. Тие биле извлечени во групата А, заедно со репрезентациите на Англија, Чешка, Бугарија и Црна Гора.
Стадиони
На 12 јули 2019, било објавено дека Косово ќе гради стадион со капацитет од 30.000 места.
Моментален состав
Ажурирано: 7 септември 2019.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Играчи со најмногу настапи
Последна промена 10 септември 2019.
Играчи со најмногу постигнати голови
Последна промена 10 септември 2019.
Селектори
Хронолошки список на сите селектори кои го воделе Косово од 1993 година.
Виена
Виена (германски: Wien) — главен град на Република Австрија и е една од деветте сојузни покраини на државата. Виена е главен град на Австрија, со население од 1,7 милиони (2,3 милиони во метрополитенската област, повеќе од 25% од населението на Австрија) и моментално е најголемиот град во државата и нејзин културен, економски и политички центар. Градот е десетти по големина во Европската Унија. Виена, како центар на Австрија, која во текот на студената војна се сметаше за неутрална земја, е домаќин на голем број меѓународни организации како што се Обединетите Нации и ОПЕК.
Виена се наоѓа во источна Австрија, блиску до Словачка, Чешката Република и Унгарија. Овие региони работат заедно во централниот европски граничен регион. Поради нејзината близина со Братислава, Виена образува метрополитански регион од 3 милиони граѓани. Во 2001 година, центарот на градот стана дел од Светското Наследство на УНЕСКО.
Во една студија од 2005 година, помеѓу 127 светски градови, градот Виена заедно со Ванкувер се наоѓа на прво место според квалитет на животот. Ова го потврдиле и студиите на Mercer Survey во 2009 и 2010 година. Исто така, градот бил рангиран на првото место според културата и иновацијата во 2007 и 2008, и на второ место, глобално во 2009, според мислењата на анкетирани граѓани на прашања кои содржеле 162 индикатори, вклучувајќи ги културата, инфраструктурата и др. Виена редовно е домаќин на конференции за урбано планирање.
Според магазинот Monocle, градот зазема високи места според стандардите за живеење, односно се наоѓа на петтото место во 2010.
Име
Македонското име Виена, официјалното германско име Wien, англиското Vienna, како и имињата на градот во повеќето јазици, најверојатно се добиени од келтското име на населбата. Според некои името доаѓа од зборот Vedunia што во превод би значело шумски поток, коешто подоцна мутирало во Виена, Vienna и Wien. Според друга теорија името доаѓа од староримската населба Виндобона, што најверојатно значи бел под, од коешто подоцна настанале Vindovina, Vídeň (чешки) и Wien.
Името на градот на унгарски e Bécs, на босански, хрватски и српски e Beč, на отомански турски е Beç. Овој назив на градот има поинакво потекло, најверојатно словенско потекло.
На словенечки градот се вика Dunaj што истовремено во словенечкиот јазик е називот на реката Дунав.
Историја
Градот е основан во 500 п.н.е., и претставува келтска населба. Во 15 г. п.н.е., градот станал римски стратешки град (во тоа време бил нарекуван Виндобона) кој бил важен за одбраната на Царството од Германските племиња на север.
Во XIII век Виена влегла во судир со Монголското Царство, која се простирала главно на територијата на денешните Русија и Кина. Сепак, поради смртта на монголскиот водач, Угедеј Кан, армијата на Монголците се откажала од еврпоскиот фронт и не се вратила на таа територија никогаш повеќе.
За време на средниот век, Виена претставувала дом на Бабенгерската династија, а во 1440 година градот станал престолнина на Хабсбуршката династија. Со текот на времето градот се развил и станал главен град на Светото римско Царство и центар за уметноста и науката и на добрата кујна. Бил окупиран од страна на Кралството Унгарија во периодот од 1485 до 1490. Во XVI и XVII век, отоманската војска двапати не успеала да го освои градот во 1529 и во 1683 година. Во 1679 година Виена била зафатена од голема чума која успеала да однесе во смрт една третина од населението во градот.
Во 1804 година градот станал главен град на Австриското Царство и продолжил да игра важна политичка улога како седиште на државата која била прв одбранбен бедем на европската цивилизација од Отоманското Царство. Таа била домаќин и на конгресот од 1814 година. По австроунгарскиот компромис од 1867 година, Виена продолжила да биде главен град, но тогаш на Австроунгарија. Градот станал центар на класичната музика, па поради тоа за првата музичка школа некогаш се користи насловот Прва Виенска школа. Во втората половина на XIX век, градот почнал забрзано да се развива. Бил изграден голем булевар околу стариот град, поранешните населби биле поврзани во градот. Заедно со развојот се зголемувало и неговото население. Во 1918, по Првата светска војна, Виена станала главен град на Првата Австриска Република.
Од доцниот XIX век, па сè до 1939 година градот продолжил да биде центар на високата култура и доцниот модернизам. Како светски главен град на музиката, градот бил родно место на композитори Јоханес Брамс, Антон Брукнер, Густав Малер и на Рихард Штраус. Виена, исто така, била позната и по убавата архитектура, во која главно преовладува ренесансниот стил. Ширум територијата на Австрија, градот се сметал за центар на социјалистичката политика, па поради тоа бил нарекуван и Црвената Виена. Во 1938 година кога триумфално навлегол во Австрија, Адолф Хитлер им се обратил на Австријците од балконот на Ненбург, дел од Палатата Хофбург кај Хелденплац.
Помеѓу 1938 г. и крајот на Втората светска војна, Виена го изгубила статусот на главен град и неа ја заменил Берлин. Тоа се случило како резултат на аншлусот кој Нацистичка Германија го извршила врз Австрија и со ја припоила, оваа како што тогаш сметале германска територија, кон нејзината територија.
На 2 април 1945 година, Советскиот Сојуз ја започнал Виенската офанзива против Германците, при тоа градот бил под опсада сѐ додека не паднал две недели подоцна. Австрија повторно станала независна држава на 27 април 1945 година, а Виена повторно го добила статусот главен град. Четирите армии кои учествувале во опсадата на градот ја поделиле Виена на четири сектори, кои биле надгледувани од страна на Командата на сојузниците за Австрија.
Британските и американските воздушни напади и артилериски двобои со Вехрмахтот, како и Црвената Армија ја раздориле инфраструктурата на градот, најмногу во делот на трамвајските услуги и водата, но и во дистрибуцијата на електрична енергија. Биле уништиле и голем број на јавни и приватни згради. Дури во 1955 година, по долги години на реконструкција Државната опера и „Бург театарот“ биле повторно отворени.
Окупацијата на Виена од страна на Сојузниците, се разликувала од онаа на Берлин. Централната област на градот и првиот округ претставувале меѓународна зона во која четирите сили ја менувале контролата еднаш месечно. Сепак, и покрај стравовите и некои други проблеми, Советскиот Сојуз не извршил целосна блокада на градот, како што го направил тоа со Берлин. За време на 10-те години туѓа окупација, Виена станала епицентар за меѓународната шпионажа помеѓу Западниот и Источниот блок.
Во 1970-тите, австрискиот канцелар Бруно Крајски го отворил „Виенскиот меѓународен центар“, нов дел од градот во која се планирало да се изградат и сместат меѓународни институции. Виена повторно го враќа својот дух на меѓународен центар со тоа што станува домаќин на многу меѓународни организации како Обединетите Нации, Меѓународната агенција за атомска енергија, Организацијата на земји извознички на нафта и Организацијата за безбедност и соработка на Европа.
Историско население
Поради индустријализацијата и имиграцијата од другите делови на Царството, населението во Виена нагло се зголемило во периодот кога била главниот град на Австроунгарија (1867–1918). Во 1910 година, Виена имала население поголемо од 2 милиона и во тој период тој бил еден од шесте најголемите градови во светот. На крајот на векот, Виена бил втор град по бројот на Чешко население во светот, веднаш после Прага. Сепак, после Првата светска војна, многу Чеси и Унгарци се вратиле назад во нивните родни земји, со што бројот на жители на Виена се намалил. Кога станува збор за етничките групи, околу една третина од население на градот биле луѓе со словенско или унгарско потекло. Во 1923 година, имало околу 201,513 Евреи кои живееле во Виена, со што била трета најголема еврејска заедница во Европа.
Од 2001 година, 16% од луѓето кои живеат во Виена не се Австријци по националност, скоро половината од нив биле од поранешна Југославија, главно Срби; по нив следуваат Турците (39,000 или 2.5%), Полјаците (13,600 или 0.9%) и Германците (12,700 или 0.8%).
Според статистиките во 2011 година, населението во градот Виена е нешто помало од 1,8 милиони жители, од кои околу 30% имаат странско потекло. Најголема странска етничка заедница претставуваат населението од Србија и Косово (преку 120 000), Германци (преку 120 000), население од Босна и Херцеговина (преку 100 000), Турци (преку 80 000), Унгарци, Хрвати и други.
Географија и клима
Виена е сместена во североисточна Австрија, на најисточниот продолжеток на Алпите во Виенската Котлина. Најраната населба, на територијата на денешниот современ град, била јужно само на јужниот брег на Дунав, додека денеска градот се простира на двете страни од реката. Надморската висина се движи од 151 до 524 м.
Виена има морска клима според класификацијата на Köppen. Градот има топли лета со средни високи температури од 22 до 26 °C, со максимални достигнувања преку 30 °C и најниски со околу 15 °C. Зимите се релативно студени со средни температури кои достигнуваат точка на замрзнување, а исто така врне и снег најчесто од декември до март. Пролетта и есента во главно се пријатни и благи. Врнежите генерално се умерени во текот на годината и нивниот просек изнесува 620 mm.
Окрузи и проширување
Виена е составена од 23 окрузи (на германски: Bezirke). Канцелариите на управните окрузи во Виена, служат слично како и оние во другите држави, полицајците се главен предмет на градоначалникот; со исклучок на полицијата која во Виена е предводена од Министерот на Полицијата (во исто време и еден од деветте директори на Министерството за безбедност), сојузна канцеларија, директно одговорна на Министерот за внатрешни работи.
Како што било планирано во 1919 година, за цела Австрија, но не било воведено, населението во округот Виена (Австрија, како и граѓаните на ЕУ со целосен престој овде) ја бираат општината на округот, која пак го бира шефот, како и политички претставник на округот на ниво на градот. Општината на округот има некои права во политичката моќ од областа на планирањето, градењето и сообраќајот.
Историскиот град во Виена, кој всушност го претставува срцето на денешниот град, некогаш бил опкружен со ѕидови и отворени полиња со мета, со цел градот да биде одбранет од потенцијалните напаѓачи. Во 1850 година, Виена заедно со 34 села се викала Ворстадте, во границите на градот. Поради тоа, ѕидовите се срушени после 1857, што овозможило центарот на градот да се прошири.
На нивно место бил изграден широк булевард кој се вика Рингштрасе, в долж кој се изградени јавните и приватните згради во градот како и спомениците и парковите. Во изградените згради спаѓаат Градскиот дом, Бургтеатар, универзитетот, парламентот, различни музеи како и Државната Виенска Опера. Исто така тоа и местото на новото крило од палатата Хофбург, поранешниот царски дворец, како и царското и кралско Министерство за Војна завршени во 1913 година. Во главно со готска архитектура, катедралата Свети Стефан е сместена во центарот на градот во Стефансплац.
Политика
До 1918 година, политика била предводена само до Христијанската Социјалистичка Партија, а долгогодишен градоначалник бил Карл Лугер. Виена денес се смета за центар на Социјалдемократската партија на Австрија. За време на периодот на првата република (1918–1934), виенските социјалдемократи преземале и извршиле голем дел од социјалните реформи. Во тоа време, во Виена општинската политика била гледана со восхит низ цела Европа. Во февруари 1934 војници на Конзервативната Австриската Федерална Влада и паравоени социјалистички организации биле ангажирани во австриската граѓанска војна, која довела до забрана на на Социјалдемократската партија.
Во поголемиот дел од времето во Првата светска војна, градот бил предводен од страна на Социјалдемократската партија со апсолутно мнозинство во градското собрание. Само помеѓу 1934 и 1945 година, кога Социјадемократската партија била прогласена за нелегална, градоначалниците биле назначувани од страна на Австро-фашистичката партија, а подоцна од нацистичките власти. Сегашен градоначалник на Виена е Михаил Хаупл. Социјадемократите моментално имаат 55% од местата, со удел од 49% на гласовите. Поголемиот број од австриските политички експерти веруваат дека ако не постоела Социјалдемократската партија на Австрија, нивниот главен соперник Австриската Народна Партија ќе доминирала во австриската политика.
Откако Виена добила статус на сојузна покраине (Bundesland) во рамките на Автрија (во 1921 година), градоначалникот исто така има улога и на гувернер на покраината (Landeshauptmann). Во Градскиот дом се сместени канцелариите на градоначалникот и на покраинската влада (Landesregierung). Градот е предводен од мноштво на одделенија (Magistratsabteilungen).
Во 1996 година, во изборите спроведени во градската општина, SPÖ го изгубиле целосното мнозинство и добиле само 43 седишта и 39.15% од гласовите, додека Партијата на слободата (FPÖ), предводена од Јерг Хајдер, добила 29 од седиштата и успеала да ја победи ÖVP која завршила на третото место. Од периодот 1996-2001, SPÖ била на власт на Виена заедно во коалиција со ÖVP. Во 2001 година, SPÖ го добија целосното мнозинство со 52 седишта и 46.91% од гласовите; во октомври 2005 ова мнозинство пораснало понатаму на 55 седишта (49.09%).
Религија
Многу римокатолички цркви во центарот на Виена исто така настапуваат на религиска или друг тип на музика, вклучувајќи и такви кои изведуваат класична и оргулска музика. Некои од најзначајните историски згради на Виена се римокатолички цркви, вклучувајќи ги Катедралата Св. Стефан (Стефансдом), Св. Чарлс (Карлскирше) и Заветната Црква.
Музика, театар и опера
Културата и уметноста имаат дола традиција во Виена, вклучувајќи ги театарот, операта, класичната музика и ликовната уметност. Бургтеатарот се смета за еден од најдобрите театри во германскиот свет, заедно со неговата гранка Академитеатарот. Народниот виенски театар и театарот ин дер Јосефстадт исто така имаат добра репутација. Исто така има и голем број на помали театри, каде што во најголем дел од нив се изведуваам помалку барани форми на уметности, како модерни, експериментални претстави или кабаре.
Виена исто така е и дом на голем број на оперски куќи, вклучувајќи ги театарот на виенската река, Националната виенска опера и Народната Опера на Виена каде што се изведува типична виенска оперета. Класичните концерт се изведувани во добри познатите арени како Музикфераин, кој всушност претставува седиште на виенскиот филхармониски оркестар, како и Конзертхаус. Многу концертски сали можат да им понудат концерти на туристите со добро познатите виенски звуци (посебно делата на Волфанг Амадеус Моцарт и Јохан Штраус).
Во последните години, Театарот на виенската река стана доста популарен поради тоа што е домаќин на различни мјузикли, иако повторно се врати на работа со операта. Најпознатио мјузикал во Виена досега бил „Елизабет“, којшто подоцна бил преведен на неколку јазици и изведуван низ целиот свет. Куќата на музиката била отворена во 2000 година.
Музеи
Историски најзначајните музејски експонати денеска се чуваат во палатата Хофбург. Меѓу најзначајние е ризницата на Хабсбуршката династија, дел на целосни збирки од собрани експонати од првостепено значење меѓу кои се издвојува круната на Светото Римско Царство, како и царската круна на Австриското Царство. Тука се наоѓа и таканаречениот Музеј „Сиси“ кој е посветен на австроунгарската кралица Елизабета, како и Национаната библиотека на Австрија.
Прочуената Албертина исто така припаѓа на дворскиот комплекс Хофбург. Овој музеј опфаќа импозантна збрика на графики со околу 65.000 цртежи и преку милион графики, што го прави најголем во светот. Во новиот дел на Хофбург се наоѓа и Ефејскиот музеј, кој претставува дел од збирката на стари музички инструменти, како и збирка на дворски ловечки трофеи.
Виенскиот Кварт на музеи претставува еден од најголемите културни, музејски комплекси во светот. Тој ги опфаќа Музејот на современа уметност (МУМОК), музејот „Леополд“ во кој се наоѓа импозантна збирка на дела од Егон Шиле веднаш до колекијата на дела од виенскиот сецесионизам, виенскиот модернизам и австрискиот експресионизам.
Палатата Лихтенштајн ја содржи една од најголемите светски приватни уметнички збирки од времето на барокот. Во замокот Белведере, изградена од принцот Ојген, се наоѓа галерија во која се наоѓаат слики од Густав Климт (помеѓу кои и познаата слика Бакнеж - Der Kuss), од Егон Шиле, и од други сликари од почетокот на XX век.
Посетителите, исто така, ги привлекува и куќата на Моцарт, каде што тој искомпонирал неговата најпозната опера „Свадбата на Фигато“ (поради тоа поранешното име на куќата било Фигарова куќа).
На Карловиот плоштад се наоѓа Виенскиот музеј (гер. Wien Museum) кој документира различни епохи во историјата на градот, низ многубројните сезонски поставки и експонати.
Од другите музеи, треба да се споменат Музејот на применета уметност (гер. МАК), Еврејскиот музеј, Техничкиот музеј, Музеј на часовници, Музејот на Сигмунд Фројд, Военоисторискиот музеј, Музејот на трамваи и Криминалистичкиот музеј.
Архитектура
Виенската архитектура се одликува со шареноликост на различни стилови кои датираат од многубројните историски епохи, почнувајќи од романската Рупретова црква, преку готстката Катедрала Св. Стефан, до градбите од времето на класицизмот и модернизмот. Посебно треба да се издвои архитектурата на историзмот (во Австрија нарекуван Време на создавање, на гер. Grunderzeit) која била активна сè до крајот на XIX век и која во други градови монархии како Прага и Будимпешта оставила автентично архитектонско обележје. Примери од овој период се неоготската архитектура, како и посебната интересна и ретка уметност на неорококо, која главно се употребувала во внатрешноста на градбите за обработка на ентериерот. Југендстилот е најдобро воочлив на прочуената зграда Сецесија, станицата на подземната железница Карлов плоштад, како и црквата Св. Леополд на Ото Вагнер.
После 1990 година, настанала цела низа на нови градски квартови, од кои се издвојуваат Винерберг (гер. Wienerberg) на југот на градот и Донау Сити (гер. Donau City) на северниот брег на Дунав. Милениумската кула која е висока 202 метри од 1999 година, станала највисоката зграда во Виена, која како симболика го има почетокот на нови архитектонски иновации во градот. Во последните години, во виенската архитектура е впечатливо комбинирањето на стари градби со модерната архитектура. Класичен пример е реконструкцијата на Гасометарот во 2001 година, која со своите интересни решени го привлече светското внимание.
Статистички, Виена има помалку високи градби во споредба со другите метрополи. Моментално во градот постоја 40 облакодери, високи преку 40 метри. Со тоа Виена e еден од ретките градови кој примарно гледа на квалитетот на станување наспроти квантитетот. Целта на градските власти е зачувување на зеленилото околу зградите и културно-историската целина, посебно јадрото на стариот град кој е заштитен од страна на УНЕСКО.
Во минатото имало повеќе обиди за градење и пренамена на старите градби во високи станбени и деловни згради, што довело до остри полемки и критики од страна на градската управа. Како резултат на тоа денеска постои строга регулатива, која недвосмислено го регулира градењето на облакодерите пред сè во централните зони на градот.
Виенски бал
Виена е последниот главен град на деветнаесет вековниот бал. Денеска во Виена постојат околу 200 значајни балови во годината, некои од нив вклучуваат и изведби на околу 9 живи оркестри. Баловите се одржуваат на различни убави палати во Виена, како принципална арена за нив сметајќи се дворецот Хофбург на Хелденплац. Додена оперскиот бал е најдобро интернационално познат од сите австриски балови, други балови како Kaffeesiederball, Jägerball и Rudolfina Redoute се балови кои се познати на територијата на цела Австрија и се прифатени многу добро поради атмосферата во која се играни. Виенците кои се од средната класа имаат можност да посетат бал за време на нивниот живот.
Виенскиот бал е атракција која трае цела ноќ. Главно, повеќе од виенските балови започнуваат во 21:00 часот и траат до 05:00, иако многу од гостите ја продолжуваат прославата и наредниот ден.
Образование
Виена исто така е главен центар на австриското образование и дом на многу универзитети, професионални колеџи и гимназии.
Јавен Транспорт
Ултра ниските трамваи, дизајнирани од Порше, а изградени од Сименс, им овозможуваат на патниците лесно качување со висина од само 180 mm – со тоа се најниски трамваи во светот. Околу 150 од овие возила се моментално во употреба во Виенската трамвајска мрежа, заедно со некои 400 постари (и повисоки) модели.
Виена има голема јавна транспортациска мрежа:
Виена има голема трамвајска мрежа, која што со 172 км 28 линии и преку 1000 станици, е петта по големина во светот (после Мелбурн, Ст. Петербург, Берлин и Москва), а исто така има и голем број на автобуски рути. Како и сите автобуски рути, во сите густо населени зони, виенските рути функционираат во густи интервали, и дури во часовите кога нема голем сообраќај, многу лесно се наоѓаат трамваи и автобуси. Затоа јавниот транспорт е користен многу. Виенскиот јавен транспорт е поврзан со железнички и автобуски служби коишто оперираат и во полупречник од 50 км во околните селски населби, линии коишто го користат истиот систем на билети. Јавниот транспорт воглавно прекинува со работа за време на ноќните часови, но има специјална авотобуска служба наречена „ноќната линија“ која што оперира по најглавните рути. Во секој случај, тие се обраќаат на интервал од триесет минути. Иако нема кондуктери и проверки при качувањето во автобус или трамвај, сепак проверки се случуваат често, и тоа најчесто од вработени во цивилни униформи. Доколку сте фатени да „се возите на црно“ – односно да се возите без билет, тогаш ќе бидете приморани да платите дебела сума пари, или пак во најблаг случај, ќе бидете слезени на следната станица. Во секој случај, непожелно е да се стекнете со епитетот „контролиран“.
Во Виена, постојат две железници во паркот: „Лилипутанската“ – во виенскиот парк, и „Дунавската“ во паркот на Дунав.
Авионски сообраќај
Југоисточно од Виена се наоѓа меѓународниот аеродром на Виена – Швехат. Во 2005, имаше повеќе од 230.900 летови (дојдовни и појдовни) и аеродромот беше искористен од преку 15,86 милиони патници. Скопскиот аеродром е поврзан со виенскиот преку секојдневните летови на Austrian Airlines.
Воден сообраќај
Виена е водно поврзана преку каналот Рајна-Мајна-Дунав со ротердамското пристаниште и нему блиските германски индустриски зони, како и источноевропските земји сè до Црното Море. Планираниот канал Дунав-Одра останува недовршен. Дванаесет моста на реката Дунав го поврзуваат градот, кој е поделен од реките Дунав и Нов Дунав.
Патен сообраќај
Како и железничките линии, така и бундес-улиците го напуштаат градот во ѕвездовиден шаблон. Некои се именувани според нивното историско конечно одредиште (прашката улица – до Прага, Линцката улица – до Линц, Тршката улица – до Трст и Брнската до Брно). Бундес-улиците може да се споредат со Федералните автопати во САД, односно со две патеки во рурални области, и со поголем број патеки во урбаните области. Три национални автопати ја напуштаат Виена во западна (А1), јужна (А2) и источна (А4) насока. Слично како и железничките линии, автопатите често се именуваат според нивната излезна локација (западен автопат, јужен автопат, источен автопат). Покрај нив, постојат и неколку кружни и разгранети автопати кои ги обиколуваат јужните и источните делови на градот. Западните и северните делови останале, претежно недопрени поради заштитената Виенска Шума.
Велосипед
Процентот на искористеност на велосипедот наспроти другите видови на сообраќајни средства во Виена е околу 5%. До 2015 година, според планот на надлежните служби тој треба да се зголеми на 8%. Во поединечни делови на градот, претежно во централните, тој процент е значајно поголем како на пример на Мариахилферштрасе(Mariahilferstraße) каде што изнесува 20%.
Мрежата на јавните велосипедски патеки и правци во градот моментално опфаќа 1.100 километри од кои 21% потполно независно од автомобилскиот сообраќај.
Како алтернатива за градски превоз, постои единствен систем за изнајмување на велосипеди кој се вика Citybike. Овој систем е замислен како алтернативна можност за брзо преоѓање од едниот на другиот дел од центарот на градот и евентуално можни трансфери на одередена линија на јавниот транспорт, која може да донесе до целта. Поради тоа, првиот час возење со велосипедот е бесплатен, додека следниот се наплаќа по цена од 1€. Пред првата употреба на велосипедот, потребно е да се регистрира и плаќањето доколку корисникот ќе го задржи велосипедот повеќе од еден час. Плаќањето може да се изврши на автоматите со кредитни картички на секој пункт каде што велосипедот може да се изнајми. Целиот систем е компјутеризиран и функционира единствено така да корисникот може да го изнајми велосипедот на еден пункт во градот, а да го врати на било кој друг од околу 60 постоечки пунктови. Спрема податоците од статистиката, најголем број од корисниците го користат велосипедот помалку од еден час со што се избегнува плаќањето. Во 2009 година, биле регистирани 210.000 корисници кои со градските велосипеди поминале 1.317.000 километри.
Виенски паркови и градини
Виена е составена од многу паркови, вклучувајќи ги Стадпаркот, Бургартен, Волксгартен (дел од Хофбург), Склошпарк - дел од Белведере (дом на Виенските ботанички градини), Дунавски Парк, Шенбрунер Склошпарк, Пратер, Аугартен, Ратхауспарк, Лејнзер Тиергартен, Денхерпарк, Реселпаркот, Вотивпарк, Курпарк Оберла, Аур-Велсбакј и Туркеншац. Зеленилото преовладува насекаде низ паркот и тоа е едно од главните нешта на кое внимаваат надлежните. Многу од најпознатите виенски паркови вклучуваат монументи, како Стадпаркот со неговата статуа на Јохан Штраус II, и градинит на барокната Белведере палата каде што Државниот договор бил потпишан. Примарен парк на градот е Пратер, во кој всушност се наоѓа Риесенрад кое претставува воздушно тркало. Дворецот Шенбрун има парк од XVIII век кој ја вклучува најстарата светска зоолошка градина отворена во 1752 година. Донауинсел претставува 21 км долг вештачки остров кој се наоѓа помеѓу Дунав и Нов Дунав и служи за извршување на лежерни активности.
Спорт
Виена е домаќин на различни спортски настани, вклучувајќи го и Виенскиот градски маратон, кој привлекува повеќе од 10,000 учесници секоја година. Се одржува на годишно ниво во месец мај. Во 2005 година, во Австрија се одржа Светското првенство во хокеј на мраз, а финалето на првенството беше одиграно во Виена. Ернст Хапел стадионот е еден од четирите арени во кои се играле финалињата на Лигата на Шампиони и Европските Шампионски клубови (1964, 1987, 1990, 1995). На 29 јуни, градот беше домаќин на финалето на Европското првенство во фудбал 2008 на кое Шпанија ја порази Германија со 1-0.
Столицата на Австрија е дом на неколку тимови. Најдобро се познати локалните фудбалски клубови СК Рапид Виена, ФК Австрија Виена и најстариот тим ФК Прва Виена. Други значајни спортски клубови се Рајфајзен Викинзи Виена (амеркански фудбал), кој ја имаше титулата Eurobowl помеѓу 2004 и 2007 година, 4 пати по ред, Хот Волејс Виена, едни од европските прваци во одбојка, Суперфунд Вандерерс (бејзбол) кои беа шампиони во Првенството на австриски безјбол во 2009 и Виена Капиталс (хокеј на мраз). Виена е исто така местото каде што Европската ракометарска федерација била создадена.
Храна
Виена е добро позната по Виенската шницла (во Македонија, нарекувана и позната само како шницла), која претставува котлет од телешко месо измешан во брашно и трошки од леб и пржен во путер. Вакво јадење може да се најде скоро во секој ресторан што служи храдана која потекнува од виенската кујна. Други примери на јадења што потекнуваат од кујната на градот се: Тафелспистз (многу тенко парче на варено телешко месо) кое традиционално се служи со Геростете Ердапфел (варен компир (пире), а подоцна и пржен), Апфелкрен (мешавина од рен, павлака и јаболко) и Шнитлаушаус (лук во сос, направен од мајонез и стар леб)
Виена има долга традиција во произведување на слатки торти и десерти. Следните десерти имаат потекло од виенска кујна: Штрудла од јаболка, Палачинки (слатки) и кнедли (Кнодел) често исполнети со овошје како на пр. кајсии. Захар тортата, која претставува чоколадна торта со џем од кајсија била создадена во Хотелот Сакер, кој е светски познат.
Во зима, малите улични штандови традиционално продаваат Марони (топли костени и помфрит)