Образовна_одисеја_на_Петар_Поп_Арсов
Нив нешто ги мачи
Асимилаторскиот однос на претпоставените, кои дури ги принудувале учениците писмата до своите семејства да ги пишуваат на српски јазик, предизвикале разочарување и огорченост кај Поп Арсов уште на самиот почеток. Отука, тој заедно со 6 - мина дригари, сите студенти во прва подина на Филозофскиот факлутет, на 22 ноември 1888 година, поднел жалба до Министерството за просвета, во барањето меѓу другото било истакнато: ''Друштвото Св. Сава со своето грижење не доведе во незгодна состојба, во такви околности ние не можеме да го продолжиме натамошното образование''. Во жалбата било побарано средствата наменети за нивната издршка да им се дава лично и сами да се грижат за себе. Како причина за своето незадоволство ги навеле лошите услови во интернатот: Да се спие на сламарница и перници наполнети со слама, да се покриваме со ќебиња, кои пшокрај тоа што се тенки, уште полни со гној и крв од ранениците, да работиме по четворица на една асталче, ние не можеме и не сме навикнати. Ванчо Ѓорѓиев истакнува дека незадоволството всушност било предизвикано од неразбирливиот српски јазик. Набргу потоа дошло до судир помеѓу учениците и претпоставените во пансионот. Инцидентот завршил со исклучување на Диммитар Попов, најблискиот соработник на Поп Арсов, како бунтаџија. Меѓутоа незадволството останало. За оваа состојба Светомир Николаевиќ во својот извештај до Министерството за надворешни работи истакнал: ''Оние ученици што се родум поблизу до Србија, како од Скопје, Тетово и Куманово, ќе бидат добри за нашата народна мисла, т.е за мислата на српското едниство. Но за оние од внатрешноста на Македонија, нив нешто ги мачи. Тие немаат решителност како првите и уште се сомневаат во можноста од блиско српско ослободување''. Во таква атмосфера, Поп Арсов ја завршил првата година од своите студии во Белград. Настојувањата на српската пропаганда да ги посрби младите ученици биле попусти. Ристо Попов, на 21 август 1889 година, во врска со тоа запишал: Сепак, ние оставаме такви какви што сме биле. Во учебната 1889/90 година, се запишал во втора година и повторно бил сместен во пансионот на друштвото Свети Сава. Оваа година, спростиставувањето на Поп Арсов и неговите другари од нив да се направи вистински Срби, доживеала кулминација. Димитар Попов и Поп Арсов започнале со проповеди против српската пропаганда и ги убедувале своите сонародници дека тие не се Срби. Меѓу другото, тие се зафатиле со преведување на романот Бздушници од Лазар Комарчиќ. од српски на бугарски јазик. Овој ракопис Поп Арсов подоцна го зел со себе во софија со намера да го отпечати таму. Во декември 1889 година во пансионот дошло до нови немири. Организатори биле Поп Арсов, Христо Поп Коцев и Никола Наумов. Поради тоа, тројцата биле истерани од пансионот и исклучени од пансионот поради лошо држење и покажаната голема неблагодарност спрема земјата и друштвото што ги примија. Кон крајот на декември, Поп Арсов, Христо Поп Коцев и Никола Наумов со усна молба се обратиле до Министерството за надворешни работи на Кралството Србија за укажување на можност за продолжување на образованието. Им било одговорено дека ќе бидат прифатени доколку добијат информација од друштвото Свети Сава. За да не губат верем, Поп Арсов и неговите другари на 2 јануари 1890 година повторно се обратиле до споменатото министерство, сега писмено, во кое побарале да не бидат оставени да ја загубат годината, а со тоа и својата иднина. Во исто време истакнале дека на Поп Арсов дома му се случила несреќа, па мора да си оди дома со намера повторно да се врати. Барањето било одбиено, а веднаш по Божиќ, Поп Арсов го напуштил Белград. Во меѓувреме се активирал бугарскиот дипломатски претставник во Белград, Димитар Минчович кој водел преговори со македонските ученици за нивно префрлање во Бугарија. Тој им ветил на македонските ученици дека во Софија ќе им биде дозволено да се организираат врз македонска основа. Српската денационализаторска политика и ветувањата, придонеле 34 македонски ученици да го напуштат Белград и да заминат за Софија. Така: