cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Томас Карлајл
„За хероите и обожувањето на хероите“
Книгата се заснова на низа одржани предавања. „Француската револуција“ му донела слава, но мошне малку зарабоувачка. Пријателите решиле да го поддржат и затоа му организирале соодветно рекламирани јавни предавања кои се наплаќале по една гвинеја. Во периодот од 1837 до 1840 г., Карлајл одржал четири серии предавања. Последната серија била посветена на темата „Херои“. Материјалите од предавањата ги искористил како основа за книга, каде во пишаната реч успеал да го задржи тонот присутен на предавањата. Карлајл е еден од многуте малку филозофи што ја проживеале индустриската револуција, но сепак задржале трансцендентален нематеријалистички поглед на светот. Во книгата се опишани разни личности, од полето на религијата, книжевноста и политика. Личностите ги претставил како одредници, обезбедувајќи му посебно место на Мухамед во главата „Херојот како пророк“. Во оваа глава Карлајл му се восхитува на Мухамед и занесно го одвојува како пример за движечка сила на хегеловски промени во општеството, настојувајќи на неговата искреност и забележувајќи „како еден човек на своја рака ги сплотил завојуваните племиња и раштрканите бедуини и од нив ја создал најсилната и најцивилизираната нација - за помалку од две децении“. Според Карлајл, херојот е нешто како Аристотеловиот „широк“ човек — личност која е сосем развиена на секој план. Меѓутоа, за разлика од Аристотел, светот на Карлајл е полн со противречности со кои херојот мора да се справува. Сите херои имаат мани. Нивниот хероизам се состои во нивната креативната енергија, и начинот на кој ја користат за да се соочат со големите потешкотии, а не во некакво морално совршеноство. Потценувањето на ваквите личности заради некои недостатоци е филозофија на оние што се тешат со обичното и просечното. Карлајл ова го нарекува „валетизам“, изведувајќи го од поговорката „никој не е херој во очите на оној што го пере“ (т.е. личниот слуга, на англ. valet).
Сите овие дела извршиле влијание врз неговите современици, особено врз Чарлс Дикенс и Џон Раскин. Меѓутоа, по револуциите од 1848 г. и политичките превирања во Британија, Карлајл објавил збирка есеи со наслов „Подоцнежни памфлети“ (Latter-Day Pamphlets, 1850) каде ја напаѓа демократијата како апсурден општествен идеал, истовремено осудувајќи ја власта на наследната аристократија. Во април 1850 г., Карл Маркс и Фридрих Енгелс напишале критички осврт на два есеја од збирката (бр. I: „Денешницата“ и бр. II: „Идејни затвори“). Во есеите, Карлајл ја критикува власта на наследната аристократија како „умртвување“, но ја критикува и демократијата како нешто бесмислено: дека до вистината не може да се дојде туку-така со трупање на гласови. Според авторот, власта треба да биде во рацете на најспособните. За жал, во текстот Карлајл не предлага начин на препознавање на таквите личности. Маркс и Енгелс се согласувале со Карлајл во критиката на аристократијата, но го критикувале неговиот план за изнаоѓање на „најблагородните“ по демократски пат, кои потоа ќе ги изберат „најспособните“ личности што ќе ја водат дражвата.
Во подоцнежните дела, Карлајл се осврнува на примерите на херојско водство во историјата. Делото „Писма и говори на Оливер Кромвел“ (Letters and Speeches of Oliver Cromwell, 1845) го претставува Кромвел во позитивно светло како човек што се обидел да воспостави ред во период на голем конфликт во земјата. Со намера да го претстави Кромвел како што тој сметал дека заслужува, Карлајл го цитира непосредно, а потоа го коментира значењето на неговите зборови во контекст на бурното време во коешто живеел. Ова повторно има за цел на на читателите да им го преточи минатото во сегашност.
„Вечното Да и Не“
„вечното Да“ is Carlyle's name за духот на вербата во Бога со јасен став на решителна и непоколеблива борба на „вечното НЕ“, и убедувањето дека не постои верба во Бога освен во борбата со духот што му е спротивставен.
„Вечното Не“ е невербата во Бога, која особено се манифестира во неговата (поточно Тојфелсдрековата) борба; духот кој, отелотворен во Гетеовиот Мефистофел, довека ја порекнува (der stets verneint) стварноста на божественото во мислите, карактерот и животот на човештвото, и злонамерно ужива да го понижи сето она што е возвишено и благородно како празно и ништожно.
Во делото „Прекроениот кројач“ раскажувачот преоѓа од „вечното Не“ на „вечното Да“, но само преку т.н. „Центар на рамнодушност“, што претставува само обичен агностицизам, туку и посериозно оттргнување. Откако ќе смали своите желби и својата убеденост со Будина „рамнодушност“, раскажувачот преминува на решителна потврдност. На извесен начин ова е слично на „скокот на вербата“ на неговиот современик Сорен Кјеркегор во неговиот „Заклучен ненаучен поговор“. т Во врска со гореспоменатата „спротивставеност“ вреди да се спомене познатата мисла на Вилијам Блејк: „без спротивставености нема напредок“. Карлајловиот напредок од вечното не кон вечното да не се состои во т.н. „Центар на рамнодушност“ туку во природната натприродност - трансцендентална филозофија на божественото во секојдневното.
„Фридрих Велики“
Последното значајно дело на Карлајл е епопејата за животот на прускиот крал Фридрих Велики (1858–1865). Во делото Карлајл прави обид да покаже како херојски предводник може да создаде држава и нова морална култура на една нација. Авторот го смета Фридрих за носител на преодот од либералните просветителски идеали на XVIII век во нова култура на духовна динамичност која е олицетворена во Германија, германската мисла и германската државност. Книгата се прославила по нејзиниот живописен, иако можеби пристрасен, опис на битките на Фридрих, во кои Карлајл ја претставува сликата на еден генијален водач кој го совладува речиси непобедливото безредие во општеството.
Карлајл го делото го нарекувал „мојата тринаесетгодишна војна со Фридрих“. Во 1852 г. отпатувал во Германија за да собере материјали, посетувајќи ги местата кајшто се одвивале битките со задршка на нивната топографија. Во 1858 г. повторно ја посетил Германија, проучувајќи ги бојните полиња. Делото се состоело од шест тома: првите два излегле во 1858, третиот 1862, четвртиот во 1864, а последните два во 1865 г. Емерсон го сметал делото за „Неизмерно најостроумната книга во историјата“. Лоуел укажал на некои мани, но забележал: „Личностите кај највеќето историчари се како наполнети кукли, чија содржина наеднаш истекува низ првата дупка што ќе ја направи некој критичар; но Карлајловите ликови се така стварни што, ако ги боцнете, тие ќе почнат да крварат.” Во Германија делото се изучувале како учебник во воените академии.
Брак
"Убаво што даде Господ г-дин и г-ѓа Карлајл да се земат, па така да унесреќат само двајца наместо четворица."
Карлајл станал сè поотуѓен од сопругата. Иако таа веќе некое време живеела во инвалидитет, нејзината смрт (1866) дошла неочекувано и го фрлила во очај. Во овој период го напишал мошне самокритично дело насловено како „Сеќавања на Џејн Велш Карлајл“, објавено посмртно.
Старост
По смртта на Џејн Карлајл во 1866 г., Томас Карлајл делумно се повлекол од јавниот живот и бил назначен за ректор на Единбуршкиот универзитет. Во 1875 г. ја издал книгата „Раните кралеви на Норвешка“. Последните години од животот ги провел во домот во Челси (денес негова спомен-куќа ) но секогаш посакувал да се врати во Крејгенпаток.
Смрт
По смртта на Карлајл на 5 февруари 1881 г., властите понудиле да биде погребан во Вестминстерската опатија, но сепак ја испочитувале неговата желба да биде погребан со родителите во родниот Еклфехан.
Значење и влијание
Значењето на Карлајл е двојно: како одржувач на постарите традиции на ториевските сатиричари на XVIII век, и како основноположник на нова викторијанска традиција на критика на напредокот позната како „мудречко пишување“. „Прекроениот кројач“ може да се смета за продолжение на хаотичните скептични сатири на Џонатан Свифт и Лоренс Стерн, но и за израз на едно ново гледиште за животните вредности. Сметајќи го светот за шуплив, Карлајловиот мизантропски настроен професор-раскажувач ја открива потребата за револуција на духот. Во една симсла, оваа констатација е во склад со револуционерните идеали на романтизмот, индивидуализмот и страста, но во друга смисла е нихилистичко и лично решение на проблемот на совремието кое не прави обид да го вклучи поширокото општество.
Подоцнежните британски критичари и „писателите-мудреци“ како Метју Арнолд на сличен начин ја отфрлаат масата и наивната верба во напредок, а пак други, како Џон Раскин го осудуваат постојаниот стремеж за индустријализација што го карактеризира тоа време. Меѓутоа, малкумина од нив го следат Карлајл во неговата осамена револуционерност. Дури и оние што им се восхитуваат на хероите не ја делат Карлајловата безмилосност кон послабите.
Карлајл е заслужен и за запознавање на британската јавност со германските книжевни романтичари, особено со делата на Шилер и Гете.
Карлајл бил добро примен од некои робовладетели на југот на САД. Неговиот конзервативизам и критиките кон капитализмот биле на драго срце прифатени од оние што сакале да го одбранат ропството како алтернатива на капитализмот, како да речеме Џорџ Фицхју.
Раните Карлајлови дела останале ценети во текот на XIX век, но ова се променило во XX век. Неговиот углед во Германија секогаш бил висок, поради неговите заложби за промовирање на германската мисла и биографијата на Фридрих Велики. Ниче, чии идеи се делумно споредливи со Карлајловите, негодувал на неговиот морализам, нарекувајќи го „здодевен глупак“ во делото „Отаде доброто и злото“, сметајќи го за мислител кој не успеал да се ослободи од тесногледоста што самиот ја осудува. Бидејќи ја осудувал демократијата и го поддржувал харизматичното водство, Карлајл му се допаднал на Адолф Хитлер, кој ја читал неговата биографија на Фридрих Велики во текот на неговите последни денови во бункерот.
Фактот што Карлајл бил поврзуван со фашистите во голема мера му наштетил на неговиот углед во повоените години, но во последно време постои обновен интерес за „Прекроениот кројач“ како уникатно ремек-дело кое претскажува голем број на филозофски и културни збиднувања, од егзистенцијализмот до постмодернизмот. Неговата критика на идеолошките формули во „Француската револуција“ се смета за добро образложение за тоа како револуционерните култури се претвораат во угнетувачки догматизми.
Гете имал поволно мислење за Карлајл, фалејќи го за способноста при оценувањето на германските писатели да го воочи нивното духовно и морално јадро. Гете го оценил Карлајл како „морална сила од големо значење. Во него има многу иднини и човек едноставно не може да согледа што сè ќе направи исоздаде тој.“
NGC 240
NGC 240 — леќеста галаксија во соѕвездието Риби, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 240 се споменува и како UGC 473, MCG 1-3-1, CGCG 410-3.
Откривање
Објектот е откриен на 22 октомври 1886 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 240 е од видот S0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 m, оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 14 m/лм2. NGC 240 има привидни димензии од 1,2' х 1,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 0 ч 45 м 1,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 6° 6' 46".
Други поделби
Проучување на NGC 240 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 2653. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 171; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 17. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 877.
Национален парк Маунт Аспајринг
Основан е во 1964 г. како 10-ти национален парк во земјата. Паркот зафаќа површина од 3.555 км2 при јужниот крај на Јужните Алпи, веднаш западно од езерото Ванака, и е мошне популарно место за планинарење, шетање и алпинизам. Паркот го носи името на локалната планина Аспајринг/Тититеја (3.033 м). Други поважни планини и врвови во паркот се Полукс (2.542 м) и Брустер (2.519 м).
На североисточниот агол од паркот се наоѓа Хастовиот Превој, една од трите важни патишта преку Јужните Алпи.
Паркот е дел од областа Те Вахипоунаму, прогласена за светско наследство на УНЕСКО.
Најпопуларни планинарски патеки се:
Овие планинарски патеки привлекуваат многубројни странски туристи, но и домашни посетители. Некои од нив се особено прочуени заради чудесните алпски и субалпски предели низ кои минуваат.
Список на државни водачи во 1777 година
Ова е список на државни водачи во 777 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Модролисна гулапка
Модролисна гулапка (латински Russula delica) е јадлива габа која го носи народно име млечно-бела кршливка и е член на родот Гулапка. Таа е претежно бела, со ознаки на шапката со окер или кафеава боја и кратко робусно стебло. Се јаде, но со слаб вкус и расте во четинари, широколисни или мешани шуми. Може да се помеша со други видови бели Гулапка и одредени бели видови Lactarius.
Таксономија
За прв пат опишана од шведскиот миколог Елијас Магнус Фрис во 1838 година, неговиот специфичен епитет delica е латински за „одвикнат“. Постарите имиња вклучуваат Lactarius piperatus var на Кристијан Хендрик Персоон. exsuccus.
Овој вид претрпел многу таксономски промени со текот на годините. Russula chloroides сега се смета за посебен вид поради многу густите ламели и сино/зелената зона на врвот на стеблото на некои примероци. Растојанието на жабрените, длабочината на жабрите, бојата на спорите и украсот на спорите, исто така, довеле до сомнеж многу откритија, а низ годините биле опишани голем број на сорти.
Микологот Џон Бартон Клиланд собрал форма што ја опишал во 1935 година како Модролисна гулапка (R. delicа) од под еукалиптуси во Маунт Лофти Рангс во Јужна Австралија, сепак, тие биле прекласифицирани како нов вид R. marangania во 1997 година од Шерил Гргуриновиќ.
Опис
Базидиокарпите (плодните тела) на Модролисната гулапкa изгледа не сакаат да ја напуштат почвата и често се наоѓаат до половина закопани, или понекогаш хипогејно растат. Како резултат на тоа, шапките често ги заробуваат околните остатоци од лисја и земја на нивните груби површини.
Шапките може да бидат и од 5 см до 16 см во пречник. Бели, обично обоени со окер или кафена боја, со завиткана маргина, која обично останува бела. Отпрвин е конвексна, но подоцна се израмнува и често е во облик на инка. Цврстата, бела дршка е дебела, кратка и цврста, со димензии 2-6 см висока и 2-4 см широка.
Жабрите се непропустливи и на почетокот се доста тесно распоредени.
Отпечатокот на спорите е кремасто бел, а брадавичните овални спори се со димензии 8–12 x 7–9 микрометри.
Месото е бело, тврдо, дебело, зрнесто и не ја менува бојата при сечењето. Има пријатен, овошен мирис кога е млада, но во зрелоста може да развие слаб мирис на риба или непријатен мирис. Има зачинет, лут вкус.
Слични видови
Russula chloroides е многу слична и често се меша со R. delica. Може да се одвои со тиркизната лента на врвот (на прицврстувањето на жабрите со шапката) и со непријатниот, пиперкав мирис, има ресни, тенки и многу густи ливчиња.
Russula pallidospora е уште еден сличен вид, кој има многу тврдо месо, подалечни жабри и окрасен нанос на спорите, има поретки ливчиња, со боја на песок.
Слични белузлави видови со бели шапки, како што е Lactifluus piperatus, сите испуштаат млеко од жабрите и од пресеченото месо.
Распространетост и живеалиште
Модролисната гулапкa е широко распространета во северните умерени зони, вклучувајќи ги Европа и Азија. Тоа е особено честа појава во Источниот Медитеран. Таа е термофилен вид, кој се појавува за време на жешките периоди во лето и есен во широколисни и иглолисни шуми. Во Северна Америка Модролисната гулапкa е ретка и во голема мера е заменета со Р. brevipes, што е многу слична, но не се среќава во Европа. Видот е широко распространет во Евроазија, главно се наоѓа на рабовите на шумите на четинари, листопадни и мешани шуми, често се наоѓаат под бреза, даб, бука, смрека, бор, евла или јасика.
Јадливост
Оваа печурка е за јадлива, но сиромашна, има непријатен вкус, што ги натерало некои да ја класифицираат како нејадлива. Меѓутоа, на Кипар, како и на одредени грчки острови како што е Лезвос, огромен број Гулапка од овој вид се собираат и консумираат секоја година. Тие обично се киселат и се чуваат во маслиново масло, оцет или саламура, по долготрајно вриење.
Јаков Ароести
Јаков Ароести — битолски Евреин кој во време на Кралството Југославија работел како општински службеник. За време на окупацијата ја избегнал депортацијата, засолнувајќи се во Албанија. По ослободувањето се вратил во Македонија а потоа се исселил во Израел. Меѓутоа поради неподносливоста на тамошните климатски услови се вратил во Битола и се вработил во Историскиот Архив. Во својот делокруг на дејност Ароести составил нов Список за неговите сонародници Битолските Евреи, со нови од него внесени податоци, кои се посебна тема.
Декларација за независност на Косово
На 17 февруари 2008 година, мнозинството пратеници во Собранието на Косово, вклучително Хашим Тачи и Фатмир Сејдиу (кои не беа членови на Собранието), кои не дејствуваа во својство на покраински институции, еднострано прогласи независност на автономната покраина Косово и Метохија од Република Србија. На вонредната свечена седница на парламентот, за Декларацијата за независност се гласале сите 109 присутни парламентарци. Истата вечер Владата на Србија ја поништила оваа одлука и ја прогласила декларацијата како противправен акт на привремените органи во Приштина, а потоа свикала вонредна седница на Собранието на Србија по повод едностраното прогласување на независноста на Косово и Метохија. Седницата била одржана на 18 февруари на која 225 пратеници гласале за одлуката на Владата за поништување на едностраното прогласување на независноста на Косово и Метохија. Немало воздржани ниту гласови против, додека пратениците на ЛДП, ЛСВ и СВМ не гласале.
Тајхланд
Тајхланд (Teichland, Gatojce) — општина во округот Шпре-Ниса, во Бранденбург, Германија.
Декларација за независност на Косово
Првите реакции во светот
[[Слика:EU on Kosovo independence.svg|мини|250п|Државите на ЕУ според прашањето за независноста на Косово:
]] Првите реакции од светот пристигнале веќе истиот ден, 17 февруари. Портпаролот на Стејт департментот, Шон Макормак, изјавил дека САД „примиле со знаење“ оваа одлука на косовскометохискиот парламент, додека Русија остро ја осудила оваа еднострана одлука итно свикала состанок на Советот за безбедност на Он.
Седницата на Советот за безбедност на ОН била одржана ма 18 февруари во 15 часот според месно време во (Њујорк, САД). Амбасадорот на Русија во ОН, Виталиј Чуркин рекол дека Русија ќе настојува на почитување на резолуцијата на ОН 1244, според која се гарантира теритопријалниот интегритет на Србија. По двочасовната дебата, во која Русија го поддржала барањето на Србија Советот за безбедност на ОН да го потврди територијалниот интегритет и суверенитет на Србија, седницата завршила без донесување на резолуција поради дијаметрално различните ставови на Кина и Русија од едне стране, и САД и некои земји на Европската унија од друга.
Првата земја која официјално ја признала независноста на Косова била Костарика, која тоа го направила токму на 17 февруари, а потоа и Авганистан. Утредента на, 18 февруари 2008, официјално признавање објавиле и САД, Франција, Велика Британија, Албанија и Турција. После изјавата на Кондолиза Рајс, премиерот на Србије, Воислав Коштуница, најавил повлекување на Српскиот амбасадор од САД.
ЕУ исто така одржала состанок на министрите за надворешни работи на 18 февруари 2008. во Брисел. Како и во ОН, поради неможноста на заземање на заеднички став, ЕУ објавила дека ја остава одлуката на секоја од нејзините членки независно да одлучат дали ќе ја признат независноста на Косово или не. Во соопштението на Советот на министрите на ЕУ креативно се читале меѓународно-правните документи и стандарди, за да се пронајде причина за посебно регулирање на српската покраине Косово во светот, и ги охрабриле земјите членки на ЕУ да го признат. Главно мнозинството на членки на ЕУ веќе го признале или најавиле признавање на Косово и Метохија. Од друга страна, Шпанија, Кипар, Романија, Словачка и Грција во првиот момент одбиле да ја признаат едностраната одлука на косовскометохискиот парламент. (подоцна Грција ќе заземе нетрален став и ќе изрази голема загриженост за мирот во регионот).
Регионален пат 2238
Регионален пат 2238 (ознака: Р2238) — регионален пат во Македонија, со насока на движење север-југ. Има вкупна должина од 16,3 километри и 2 делници. Патот започнува во селото Маврово и се движи низ планината Бистра, завршувајќи во селото Галичник.
Патот помеѓу Галичник и Лазарополе, иако е предвиден, не е проектиран со соодветни делници и таа должина на патот не е прикажана во вкупната негова должина.
Делници
Регионалниот пат 2238 според Јавното претпријатие за државни патишта има вкупно 2 различни делници.
NGC 6647
NGC 6647 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Стрела, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 18 јуни 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6647 е од видот OCL. Видливиот сјај во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 8 m.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 18 ч 32 м 49 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -17° 13' 42"".
Други поделби
Проучување на NGC 6647 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 340; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6271. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 569.
Спиро Олчев
Спиро Олчев (Дрмени,, - , ) — македонски револуционер, деец на ВМОРО и ресенски војвода.
Животопис
Олчев е роден на 25 декември 1870 година во Дрмени, Ресенско, во Османлиското Царство, денес во Република Македонија. Брат му Христо Олчев бил книжар во Софија. Четврти клас гимназија завршил во Софија. Бил војвода на селска чета од родното место за време на Илинденското востание. Во Грција бил затворен од грчките власти, од каде пребегнал за Софија. Потоа во 1905 година пак се вратил во родниот крај. Во Битола отворил книжарница која постоела сè до доаѓањето на Србите во Вардарска Македонија во 1912 година. Починал на 23 април 1954 година во Софија.
Јужна Кореја
Нејзините соседи се Кина на запад, Јапонија на исток, Северна Кореја на север, и на Источнокинеското Море на југ. Јужна Кореја се наоѓа во умерена северна зона и има претежно планински релјеф. Нејзината територија зафаќа вкупна површина од 100,032 квадратни километри и има население од речиси 50 милиони. Главен и најголем град е Сеул, со население од 10.421.782 жители.
Археолошки наоди покажуваат дека Корејскиот Полуостров бил населен до стариот (долниот) палеолит. Корејската историја започнува со основањето на Кочосон во 2333 г. п.н.е. од страна на легендарниот Дан-гун. По обединувањето на Трите кралства на Кореја под водство на Шила во 668 г. од н.е., Кореја го помина периодот на династијата Корјо и династијата Чосон како една нација до крајот на Корејската империја во 1910 г., кога Кореја беше присвоена од Јапонија. По ослободувањето и окупацијата од советските и американските сили на крајот од Втората светска војна, нацијата беше поделена на Северна и Јужна Кореја. Јужна Кореја беше основана во 1948 г. како демократија, иако политички превирања и периодите на воена власт и воена состојба, означија голем дел од периодот до основањето на Шестата Република во 1987 г.
По инвазијата на Јужна Кореја од страна на силите од Северот на 25 јуни 1950 г., војната која резултурашемеѓу двете Кореи заврши со Догвор за примирје, но границата меѓу двете земји е најдобро обезбедена граница во светот. По војната, Јужна Кореја забележа зачителен раст и земјата прерасна во голема економија, целосна демократија и регионална сила во Источна Азија.
Јужна Кореја е претседателска република која се состои од шеснаесет административни единици и е развиена земја со многу висок стандард на живеење. Таа е четвртата по големина економија во Азија и 15. (номинална) или 12. (според паритет на куповна моќ) најголема економија во светот. Економијата е ориентирана на извоз, со производство што се задржува на електрониката, автомобилите, бродоградбата, машинството, петрохемикалиите и роботиката. Јужна Кореја е членка на Обединетите нации, СТО (Светската трговска организација), ОЕСР (Организација за економска сработка и развој) и Г-20 големи економии. Исто така таа е еден од основачите на АПЕС (Азиско-тихоокеанска економска соработка) и Источноазискиот самит.
Пред поделбата
Корејската историја започнува со основањето на династијата Чосун (позната и како „Кочосон“ за да се спречи забуна со друга династија основана во 14. век; претставката „Ко“ значи „постар“, „пред“ или „порано“) во 2323 година п.н.е. од страна на Тангун, според корејски митологија за создаванњето на светот. Династијата Кочосон се проширила додека не го контролирала северниот дел на Корејскиот Полуостров и некои делови на Манџурија. По многу конфликти со кинеската династија Хан, династијата Кочосон се распаднала, што доведува до периодот на Прото-Три царства на Кореја.
Во раните векови на нашата ера, царството Пујо, Окчо, Тонгје и конфедерацијата Самхан го окупирале полуостровот и јужниот дел на Манџурија. Од многуте држави, Когурјо, Пекче и Шила ја презеле контролата врз полуостровот како Трите кралства на Кореја. Обединување на трите кралства од страна на Шила во 676 г. доведе до период на Северно-јужна држава (Шила била на југ, а на север Палхе (или Бохаи од кинески)), во кој голем дел од Корејскиот Полуостров бил под контрола на обединета Шила, додека Палхе успеала да преземе контрола врз северните делови на Когурјо.
Во Обединета Шила, луѓето биле охрабрувани да учат поезија и уметност, а будистички култура напредувала. Односите меѓу Кореја и Кина останале релативно мирни во ова време. Сепак, Обединета Шила, ослабнала од внатрешни судири, и му се предала на Горјео во 935 г. Државата Палхе, северен сосед на Шила, била формирана како држава-наследничка на Когурјо. Во периодот кога го достигнала својот врв, Палхе имала контрола врз поголемиот дел од Манџурија и делови од рускиот Далечен Исток. Бил освоена од Китанците во 926 г.
Полуостровот бил обединета од страна на царот Течо од Корјо во 936 г. Како Шила, Корјо била држава со висока културна и од таму потекнува корејските будистички записи Чикчи од 1377 г., со користење на најстарата подвижна метална печатарска преса во светот. Монголска инвазија во 13. век ја ослабела многу Корјео. По речиси 30 години војна, династијата Корјео продолжила да владее во Кореја, иако како сојузник на Монголците. По падот на Монголското Царство, следела тешка политичка борба и династијата Корјо била заменета од династијата Чосон во 1388 г., по бунтот од страна на генералот Ји Сонг-Гје (Течо).
Кралот Течо го прогласил новото име на Кореја – „Чосон“ во однос на Кочосон, и ја префрлил престолнината во Хансонг (старото име на Сеул). Првите 200 години од династијата Чосон биле обележани со релативен мир и создавањето на Хангул (корејската азбука) од страна на кралот Сечонг Велики во 14. век и зголемувањето на влијанието на конфуцијанството во земјата.
Помеѓу 1592 г. и 1598 г., Јапонците извршиле инвазија на Кореја. Хидејоши Тотојоми ги предводел силите и се обидел да го нападне азискиот континент преку Кореја, но на крајот бил одбиен од страна на Праведната армија и помошта која стигнала од кинеската династија Минг. Во оваа војна иста така се истакнал адмиралот Ји Сун-син и неговиот познат „брод-желка“. Во20-тите и 30-тите години на 17. век, Манџурците извршиле инвазии на Чосон, а на крајот ја освоил цела Кина.
По уште една серија на војни против Манџурија, во Чосон настапил период од речиси 200 години мир. Кралот Јонгчо и кралот Чонгчо предводеле нова ренесанса на династијата Чосон.
Сепак, последните години од династија Чосон биле обележани од страна на зависноста од Кина за надворешни работи и изолација од надворешниот свет. Во текот на 19. век, со изолационистичка политика, Кореја го заслужи името „Еремтско царство“. Династојата Чосон се обидела да се заштити од Западниот империјализам, но на крајот била принудена да се отвори за трговија. По Првата Сино-јапонската војна и на Руско-јапонската војна, Кореја беше окупирана од страна на Јапонија (1910-1945). На крајот на Втората светска војна, јапонските сили се предадоа на Советскиот Сојуз која го окупира севернит дел на Кореја и американските сили кои го окупираа јужниот дел.
Влада
Под нејзиниот сегашен устав, државата понекогаш се нарекува Шестата република Јужна Кореја. Како и многу други демократски држави, Јужна Кореја има влада поделена во три гранки: извршната власт, судство и законодавство. Извршната и законодавна власт работат првенствено на државно ниво, иако различни министерства во извршната власт исто така извршуваат функции на локално ниво. Локалните власти се полуавтономни, и содржат сопствени извршни и законодавни тела. Судската власт функционира како на државно, така и на локално ниво. Јужна Кореја е уставна демократија.
Структурата на владата на Јужна Кореја е утврдена со Уставот на Република Кореја. Овој документ е ревидиран неколкупати откако беше прогласен за првпат во 1948 година за независноста. Меѓутоа, тој има задржано многу општи одлики и со исклучок на краткотрајната Втора република Јужна Кореја, земјата отсекогаш имала претседателски систем со независен претседател. Првите директни избори се одржаа во 1948 година. Иако Јужна Кореја доживеа неколку воени диктатури од 1960-тите до 1980-тите години, оттогаш прерасна во успешна либералната демократија. Денес, Светската книга на факти на ЦИА ја опишува демократијата во Јужна Кореја како „целосно функционална модерната демократија“.
Административна поделба
Јужна Кореја е поделена на 8 покраини („до“), 1 специјална автономна покраина текпјол („текпјол чачидо“), 6 метрополски градови („квангјок-си“) и 1 специјален град („текбјол-си“). Тие потоа се делат на разни помали единици: градови („си“), околии („кун“), окрузи („ку“), помали градови („еп“), паланки („мјон“), маала („донг“) и села („ри“).
Географија
Јужна Кореја го зафаќа јужниот дел на Корејскиот Полуостров, кој се протега на околу 1.100 километри од азискиот континент. Овој планински полуостров е опкружен со Жолто Море на запад и Јапонско Море на исток. Неговиот јужен врв лежи на Корејскиот Проток и Источнокинеското Море.
Земјата, вклучувајќи ги и сите нејзини острови, лежи на 33° и 39° СГШ и 124° и 130° ИГД. Нејзината вкупна површина е 100.032 квадратни километри.
Јужна Кореја може да се подели на четири општи региони: источен регион со високи планински масиви и тесни крајбрежни рамнини; западен регион со широки крајбрежни рамнини, речни сливови и ридови; југозападен регион на планини и долини; и југоисточниот регион доминиран од широкиот басен на реката Нактонган.
Земјиштето на Јужна Кореја е главно планинско, од кое поголемиот дел не се обработува. Низините, кои се наоѓаат првенствено на запад и југоисток, сочинуваат само 30% од вкупната површина на земјиштето.
Kлима
Околу три илјади острови, претежно мали и ненаселени, лежат во западниот и јужниот брег на Јужна Кореја. Чеџу е околу 100 километри од јужниот брег на Јужна Кореја. Тој е најголемиот остров во земјата, со површина од 1.845 квадратни километри. Чеџу е исто така место на највисоката точка на Јужна Кореја: Халасан, изумрен вулкан, кој достигнува 1.950 метри надморска височина. Јужна Кореја има 20 национални паркови. Еколошкиот парк Сунчон и првиот национален парк на Чирисан.
Врнежите се концентрирани во летните месеци од јуни до септември. Јужниот брег е предмет на доцни летни тајфуни кои носат силни ветришта, обилни дождови и поплави. Просечните годишни врнежи варираат од 1370 милиметри во Сеул до 1.470 милиметри во Пусан.
Животна средина
Во текот на првите 20 години од порастот на растот на Јужна Кореја, биле направени малку напори за зачувување на животната средина. Непроверената индустријализација и урбаниот развој резултирале со уништување на шумите и тековно уништување на мочуриштата како што е Сондото Тидал. Сепак, постојат неодамнешни напори за балансирање на овие проблеми, вклучително и владата која работи со петгодишен проект за зелен раст од 84 милијарди долари, кој има за цел да ја зголеми енергетската ефикасност и зелената технологија. .
Зелената економска стратегија е сеопфатна промена на економијата на Јужна Кореја, искористувајќи скоро два проценти од националниот БДП. Иницијативата за позеленување вклучува такви напори како мрежа за велосипеди низ целата земја, сончева и ветерна енергија, намалување на возилата што зависат од маслото, заштеда на дневна светлина и широко користење на технологии кои се штетни за животната средина, како што се ЛЕД диоди во електрониката и осветлувањето. Земјата планира да изгради национална мрежа од следната генерација која ќе биде 10 пати побрз од широкопојасните објекти, со цел да се намали употребата на енергија.
Стандардната програма за обновливи извори на енергија трае од 2012 до 2022 година. Системите за квоти зависат од големи, вертикално интегрирани генератори и мултинационални електрични комунални претпријатија, само затоа што сертификатите обично се деноминирани во единици од еден мегават-час. Во 2012 година биле инсталирани околу 350 станбени микро комбинирани постројки за топлинска и електрична енергија.
Водата од чешма во Сеул неодамна станала безбедна за пиење, при што градските власти ја брендирале Арису во обид да ја убедат јавноста. Исто така, биле направени напори за создавање на проекти за пошумување. Друг проект вреден повеќе милијарди долари бил реконструкцијата на Cheonggyecheon, поток кој се протега низ центарот на Сеул, кој претходно бил поплочен со автопат.
Стопанство
Јужна Кореја има мешана економија  и е рангирана на 11-то место според номинален БДП и 13-то според куповната моќ во светот, идентификувајќи ја како една од најголемите економии на Г-20. Таа е развиена земја со економија на високи приходи и е најиндулиализирана земја членка на ОЕЦД. Јужнокорејските брендови како LG Electronics и Samsung се меѓународно познати.
Јужна Кореја бил домаќин на петтиот самит на Г-20 во главниот град Сеул, во ноември 2010 година. Дводневниот самит се очекуваЛ да ја зголеми економијата на Јужна Кореја со 31 трилиони вон или 4% од БДП на Јужна Кореја во 2010 година со економски ефекти и да се создадат над 160.000 работни места во Јужна Кореја, како и подобрување на суверениот кредитен рејтинг на земјата.
И покрај високиот потенцијал за раст на јужнокорејската економија и очигледна структурна стабилност, земјата страда од нејзиниот кредитен рејтинг на берзата поради воинственоста на Северна Кореја во време на длабоки воени кризи, што има негативен ефект врз финансиските пазари во Јужна Кореја. Меѓународниот монетарен фонд ја поздравува отпорноста на економијата на Јужна Кореја од различни економски кризи, повикувајќи се на нискиот државен долг и високите фискални резерви кои брзо може да се мобилизираат за да се справат со финансиските итни случаи. Иако била сериозно повредена од азиската економска криза кон крајот на 1990-тите, економијата на Јужна Кореја успеала брзо да закрепне и последователно го зголемила тројно својот БДП.
Покрај тоа, Јужна Кореја била една од ретките развиени земји способни да избегнат рецесија за време на глобалната финансиска криза. Нејзината стапка на економски раст достигнал 6,2 проценти во 2010 година (најбрз раст од осум години по значителниот пораст од 7,2 проценти во 2002 година ), нагло заздравување од стапките на економскиот раст од 2,3% во 2008 година и 0,2% во 2009 година, кога глобалната финансиска криза била на својот врв. Стапката на невработеност во Јужна Кореја, исто така, останала на ниско ниво во 2009 година, на 3,6%.
Сообраќај
Јужна Кореја има технолошки напредна сообраќајна мрежа која се состои од големобрзински железници, автопати, автобуски линии, фериботски услуги и воздушни патишта. Кореја Експресвеј Корпорејшн управува со патарините и сервисите на патот.
Кораил обезбедува услуги за железнички превоз на сите поголеми градови од Јужна Кореја. Две железнички линии во Северна Кореја денес се повторно поврзани со Јужна Кореја. Корејскиот железнички систем со голема брзина, KTX, обезбедува брза услуга долж овие две линии. Големите градови, вклучувајќи ги Сеул, Бусан, Инчон имаат урбани брзи транзитни системи. Експресните автобуски терминали се достапни во повеќето градови.
Најголемиот аеродром во Јужна Кореја, Меѓународниот аеродром Инчон, бил завршен во 2001 година. До 2007 година, тој опслужувал 30 милиони патници годишно. Други меѓународни аеродроми се Гимпо, Бусан и Чеџу. Постојат и седум домашни аеродроми, како и голем број хелидроми.
Коријан ер, основан во 1962 година, опслужувал 21.640.000 патници, вклучувајќи 12.490.000 патници во странство во 2008 година. Вториот авиопревозник, Асиана ерлајнс, основана во 1988 година, исто така, служи и за внатрешен и меѓународен сообраќај. Комбинирани, јужнокорејски авиокомпании имаат 297 меѓународни линии. Помалите авиокомпании, како Jeju Air, обезбедуваат домашни услуги со пониски цени.
Јужна Кореја е петти најголем светски производител на атомски централи и е втор по големина во Азија од 2010 година. Јадрената енергија во Јужна Кореја обезбедува 45% од производството на електрична енергија, а истражувањата се многу активни во истражувањето на разни напредни реактори, вклучувајќи и мал модуларен реактор, реактор за брза реакција на течни метали и трансмутациски реактор и високотемпературен водороден генератор. Технологијата за производство на гориво и ракување со отпад, исто така, е развиена локално. Јужна Кореја е исто така член на проектот ИТЕР.
На Јужна Кореја не и е дозволено сама да го збогатува ураниумот или да развие традиционална технологија за збогатување на ураниум, поради политичкиот притисок на САД, за разлика од повеќето големи јадрени сили како Јапонија, Германија и Франција, конкурентите на Јужна Кореја на меѓународниот јадрен пазар. Оваа пречка за домородните јадрени индустриски претпријатија на Јужна Кореја предизвикале повремени дипломатски конфликти меѓу двата сојузници. Додека Јужна Кореја е успешна во извозот на својата јадрена технологија и јадрени реактори кои произведуваат електрична енергија, таа не може да го искористи пазарот за објектите за збогатување на јадреното оружје и рафинериите, спречувајќи го понатамошното проширување на извозот. САД се претпазливи во врска со сè поголемата јадрена програма на Јужна Кореја, за која Јужна Кореја инсистира дека ќе биде само за цивилна употреба.
Туризам
Во 2012 година, 11,1 милиони странски туристи ја посетиле Јужна Кореја, што ја направило 20-та најпосетена земја во светот, со 8,5 милиони во 2010 година. Јужна Кореја била посетена од 12 милиони туристи во 2013 година со 6 милиони туристи кои доаѓаат само од Кина. Со зголемените туристички потенцијали, особено од странски земји надвор од Азија, владата на Јужна Кореја си постави цел за привлекување на 20 милиони странски туристи годишно до 2017 година. Истражувачкиот институт Хјундаи објавил дека корејскиот бран од туристи има директно влијание во охрабрувањето на директните странски инвестиции назад во земјата преку побарувачката за производи и туристичката индустрија. Меѓу азиските земји, Кина била најпривлечна, инвестирала 1,4 милијарди долари во Јужна Кореја, со голем дел од инвестициите во нејзиниот услужен сектор, седумкратно зголемување од 2001 година.
Пензиски систем
Јужнокорејскиот пензиски систем бил создаден за да обезбеди бенефиции за лицата кои стасале до старосна пензија, семејства и лица погодени од смртта на нивниот примарен главен добротворник, главно поради стабилизирање на својата нација во социјална држава. . Структурата на пензискиот систем во Јужна Кореја првенствено се заснова на оданочување и е поврзана со приходите. Во 2007 година имало вкупно 18.367.000 осигурени лица со само 511.000 лица исклучени од задолжителен придонес. Тековниот пензиски систем е поделен на четири категории кои ги распределуваат придобивките на учесниците преку национални, воени кадри, владини и приватни пензиски шеми за наставници. Националната пензиска шема е примарен систем на социјална помош кој обезбедува надоместоци на мнозинството лица. Подобноста за националната пензиска шема не зависи од приходот, туку од возраста и живеалиштето, каде што се опфатени оние на возраст меѓу 18 и 59 години. Секој кој е на возраст под 18 години, е зависен од некој старател. Националната пензиска шема е поделена на четири категории на осигуреници - осигуреник на работното место, поединечно осигурување, доброволно осигурување и доброволно и континуирано осигурување.
Демографија
Во јуни 2012 година, населението во Јужна Кореја достигнало 50 милиони. Од 2000-те години, Јужна Кореја се бори со ниска стапка на наталитет, што води до некои испитувања за да се сугерира дека доколку се одржат трендовите на популацијата, населението на земјата ќе исчезне до 2750 година.
Во април 2016 година, населението во Јужна Кореја било проценето на околу 50,8 милиони од Националниот завод за статистика, со континуиран пад на населението во работоспособното население и вкупната стапка на фертилитет. Густината на населението според податоци од 2015 година изнесува околу 505 по квадратен километар, повеќе од 10 пати од глобалниот просек. Повеќето јужнокорејци живеат во урбаните средини, поради брзата миграција од селата за време на брзата економска експанзија на земјата во 1970-тите, 1980-тите и 1990-тите. Главниот град Сеул, исто така, е најголемиот град во земјата и главен индустриски центар. Според пописот од 2005 година, Сеул имал население од 10 милиони жители. Во главниот град на Сеул има 24,5 милиони жители (околу половина од целокупната популација на Јужна Кореја), што е втора по големина метрополитенска област во светот. Други главни градови се Бусан (3,5 милиони), Инчон (2,5 милиони), Тегу (2,5 милиони)итн.
Населението е исто така зафатено од меѓународната миграција. По Втората светска војна и поделбата на Корејскиот полуостров, околу четири милиони луѓе од Северна Кореја ја преминале границата со Јужна Кореја. Овој тренд се променил во следните 40 години поради емиграцијата, особено во САД и Канада. Вкупното население во Јужна Кореја во 1955 година изнесувало 21,5 милиони, и се зголемило за повеќе од двојно, до 50 милиони евра до 2010 година.
Јужна Кореја е едно од најпознатите етнички хомогени општества во светот, при што повеќе од 99% од жителите имаат корејска етничка припадност.
Наталитетот во Јужна Кореја бил најнизок во светот во 2009 година. Доколку се продолжи со овој тренд, се очекува неговото население да се намали за 13% на 42,3 милиони во 2050 година. Годишниот наталитет во Јужна Кореја е приближно 9 раѓања на 1000 луѓе. Сепак, наталитетот се зголемил за 5,7 отсто од 2010 година, а Кореја веќе нема најнизок наталитет во светот. Според извештајот за 2011 година од Chosun Ilbo, вкупната стапка на фертилитет во Јужна Кореја (1,23 деца родени по жена) е повисока од онаа на Тајван (1,15) и Јапонија (1,21). Просечниот животен век во 2008 година изнесувал 79,10 години ,​​(што е 34 место во светот ), но до 2015 година се зголемил на околу 81. . Јужна Кореја има најголем пад во работоспособното население во земјите на ОЕЦД. Во 2015 година, Националниот завод за статистика проценил дека населението во земјата ќе го достигне својот врв до 2035 година.
Образование
Централизираната администрација во Јужна Кореја го надгледува процесот на едукација на децата од градинката до третата и последната година од средното училиште. Училишната година е поделена на два семестри, од кои првата почнува на почетокот на март и завршува во средината на јули, а втората започнува кон крајот на август и завршува кон средината на февруари. Распоредот не е унифицирано стандардизиран и варира од училиште до училиште. Повеќето јужнокорејски средни училишта имаат училишни униформи, моделирани според униформи во западен стил. Машките униформи обично се состојат од панталони и бели кошули, а женските носат здолништа и бели кошули (ова важи само во средните училишта). Земјата усвоила нова образовна програма за зголемување на бројот на нивните странски студенти до 2010 година. Според Министерството за образование, наука и технологија, бројот на стипендии за странски студенти во Јужна Кореја би бил (според програмата) двојно поголемм за тоа време, а бројот на странски студенти би достигнал 100.000.
Јужна Кореја е една од најуспешните земји на ОЕЦД во писменост, математика и науки со просечна студентска оценка 542 и има една од највисоко образовни работнички сили во светот меѓу земјите на ОЕЦД. Земјата е позната по својата висока трескавична перспектива за образованието, каде што нејзината национална опсесија во образованието е наречена „образовна треска“. Оваа опсесија со образованието ја намалила сиромашната нација која постојано се наоѓаше на врвот на глобалниот рејтинг на образование, каде што во 2014 година на националната ранг-список на учениците по математика и наука од страна на Организацијата за економска и соработка и развој (ОЕЦД), Јужна Кореја го освоила второто место низ светот по Сингапур.