cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Состави на репрезентациите на Европското првенство во фудбал 2016
Словачка
Селектор: Јан Козак
Германија
Селектор: Јоаким Лев
Украина
Селектор: Михајло Фоменко
Полска
Селектор: Адам Навалка
Северна Ирска
Селектор: Мајкл О'Нил
Шпанија
Селектор: Висенте дел Боске
Чешка
Селектор: Павел Врба
Турција
Селектор: Фатих Терам
Хрватска
Селектор: Анте Чачиќ
Белгија
Селектор: Марк Вилмотс
Италија
Селектор: Антонио Конте
Џан Лоренцо Бернини
Џовани (Џан) Лоренцо Бернини (Giovanni Lorenzo Bernini; – ) — истакнат италијански барокен вајар, архитект, сликар, писател, режисер и приредувач на јавни свечености.
Детство и младост
Бернини е роден во Неапол во семејството на способниот маниристички вајар Пјетро Бернини, родум од Фиренца. На седум-годишна возраст Џан Лоренцо го придружувал татка си во Рим, каде тој работел на неколку значајни проекти. Таму сликарот Анибале Карачи и папата Павле V ја приметиле умешноста на момчето, па така Бернини се стекнал со ексклузивното покровителство на кардиналот Шипионе Боргезе внук на Папата. Неговите први дела биле инспирирани од старогрчката скулптура.
Воздигање до мајстор-вајар
Под покровителство на кардиналот Боргезе младиот Бернини набргу се истакнал како вајар. Меѓу првите дела за кардиналот биле украсните градинарски статуи „Козата Амалтеја со малиот Зевс и фаун“ и неколку алегорични бисти како „Проколната душа“ и „Благословена душа“. На 22 годишна ворзаст ја завршил бистата на папата Павле V. Збирката на кардиналот во Боргеската галерија ги забележува неговите световни скулптури, со низа ремек-дела:
Зрели скулптурни дела
Берниниевите скулптурни дела се многубројни и разнолики. Меѓу другите негови позначајни скулптури се: „Екстазата на Св. Тереза“, во Корнаровската капела, Санта Марија дела Виторија, и денес скриениот Константин, при основата на скалиштето Скала Реџија (која е исто така негово дело). Помогнал и во изработката на Ангелскиот мост (Ponte Sant'Angelo), со тоа што ги извајал двата ангела, кои набргу ги заменил со нивни копии повторно извајани од него, додека другите биле изработени од ученици врз основа на негови цртежи.
На крајот на април 1665, на врвот на својата слава и моќ, Бернини патува во Париз, каде останува до ноември. Неговата меѓународна популарност била толкава што кога правел прошетки низ градот, улиците биле наредени со обожаватели.
Ова патување, поттикнато од отецот Олица, генерал на Језуитите, било одговор на постојаните барања на неговите дела од страна на кралот Луј XIV. Тука Бернини претставил некои (на крај отфрлени) нацрти за источната предница на Лувр; неговите авантуристички конкавно-конвексни фасади биле отфрлени во полза построгите класични предлози на локалецот Клод Перо. Бернини набргу го изгубил покровителството на францускиот двор, бидејќи ја величел италијанската уметност и архитектура за сметка на француската; тој имал изречено дека една слика од Гвидо Рени вредела повеќе од цел Париз. Единственото негово дела од времето во Париз е биста на Луј XIV, која го поставила стандардот за кралска портретура во следните сто години.
Архитектура
Првиот архитектонски проект на Бернини бил величествениот бронзен Свети Петров балдахин (1624-1633), канабето над високиот олтар на базиликата Св. Петар и фасадата за црквата Св. Бибијана (1624). Во 1629, пред завршувањето на балдахинот, папата Урбан VIII го назначил за главен на сите тековни работи на црквата Св. Петар. Му бил порачан и гробот на овој Барберински папа во рамките на базиликата. Меѓутоа, од политички причини и заради грешни пресметки при проектирањето на камбанариите на Св. Петар, Бернини of favor during the Памфилскиот папа Инокент X. Но Бернини никогаш не останал без покровителство, па повторно зазел главна улога во украсувањето на Св. Петар за време на папата Александар VII Киги, кога ја проектирал колонадата и плоштадот пред базиликата. Влезот во Ватикан од скалиштето Скала Реџија и столот на Св. Петар во апсидата на базиликата исто така се вбројуваат меѓу неговите ремек-дела.
Бернини бил најмен и од Луј XIV за изградба на колонадата на Лувр во Париз, но подоцна бил откажан во полза на францускиот архитект Клод Перо, означувајќи го опадот на влијанието на италијанската уметност во Франција. Меѓутоа финалниот проект на Перо во себе содржел идеја од Бернини - рамен покрив зад Паладијанска балустрада.
Фонтани во Рим
Доследно на декоративната инамичност на барокот, римските фонтани, делумно јавни дела, а делумно папски споменици, се едни од неговите најталентирани дела. Фонтаните на Бернини се Тритоновата фонтана и Фонтаната на плечите. Фонтаната на четирите реки на Пјаца Навона е ремек-дело на спектакл и политичка алегорија.
Мермерна портретура
Во вајаната портретура за моќниците пак, Бернини изработувал развеани одежди и каскади од коса од типот на портретот на Луј XIV, кој може да воздигне било кој лик до степен на кралство. Од слична бујност е и бистата на Франческо I д'Есте.
Други дела
Со смртта на неговиот постојан покровител, папата Урбан VIII во 1644 кариерата на Бернини се сменила со доаѓањето на орда од негови соперници. Но папата Инокентиј X го вратил на работа на продолжената нава на Св. Петар и ја порачал Фонтаната на четирите реки во Пјаца Навона. Во времето на смртта на Инокентиј во 1655, Бернини бил арбитар на јавниот вкус во Рим. Починал во тој град во 1680, а бил закопан во базиликата „Голема Богородица“. Меѓу многуте кои работеле под негов надзор се Лујџи Бернини, Стефано Сперанца, Џулијано Финели, Андреа Болги, Филипо Пароди, Џакомо Антонио Фанчели, Лацаро Морели, Франческо Брата и Франсоа Дукесној. Меѓу неговите соперници во архитектурата бил и Франческо Боромини, а пак во скулптурата - Алесандро Алгарди.
Две години по неговата смрт, шведската кралица Кристина, која тогаш живеела во Рим, порачала од Филипо Балдинучи да напише негова биографија, кој ја насловил како „Животот на Бернини“.
Слики
Бернини бил и сликар, но тоа му била споредна дејност со која се занимавал главно во младоста. И покрај ова, делата укажуваат на сигурна и брилијантна рака, без траг од дребничавост. Учел во Рим кај татко му, Пјетро, каде набргу се видело дека е чудо од дете уште од многу рана возраст. Неговите дела веднаш почнале да се бараат од страна на колекционерите.
Брохвичи
Брохвичи (Брохвичі) е село во Украина, Пешчански реон, Виничка област.
Boletus siculus
Boletus siculus е порозна печурка од фамилијата Boletaceae. Европскиот вид бил опишан како нов за науката во 1869 година од италијанскиот ботаничар Џузепе Инзенга.
Дивок Ориги
Дивок Окот Ориги (роден на година во, Белгија) — белгиски фудбалер кој настапува за екипата на ФК Милан на позиција напад и Фудбалската репрезентација на Белгија.
Уралски федерален округ
Уралски федерален округ (руски: Уральский федеральный округ) е еден од осумте федерални окрузи на Русија. Овој е најзападниот од трите азиски окрузи. Има население од 12,373,926 жители по попис од 2002 и зафаќа површина од 1.788.900 км2. Моменталниот полномоштен претставник на претседателот е Петар Латишев.
Најголеми градови
Статистика по попис од 2002.
Мајк Тајсон
Мајкл Џерард „Мајк“ Тајсон, исто познат и како Малик Абдул Азис, (роден ) бил американски професионален боксер. Тој е еден од најголемите шампиони во тешка категорија и најмлад носител на титулите во верзиите на WBC, WBA и IBF. Имено, Тајсон ја освоил светската титула во бокс на само 20 години. Тој е рангиран како број 16 на списокот на најдобрите 100 боксери на сите времиња, направен од списанието „Ринг“.
Животопис
Во 1992 година, кога бил на врвот на славата, Тајсон бил обвинет за силување во Вашингтон, поради што отслужил затворска казна од три години. Иако заработил вкупно 400 милиони американски долари за време на кариерата, во 2003 година Тајсон банкротирал при што било утврдено дека имал долгови од над 27 милиони долари. Тој успеал да го потроши големото богатство купувајќи луксузни автомобили и огромни палати, а уште за време на разводот од неговата сопруга загубил девет милиони долари, додека 13 милиони долари му биле одземени од даночната управа на САД.
Професионална кариера
Познатиот „Детски динамит“, „Железниот Мајк“ и „Најлошиот човек на планетата“, Тајсон победил во 19 професионални борби со нокаут, од кои 12 во првата рунда. Тајсон бил апсолутен шампион во тешка категорија кога ги победил Тревор Бербик (технички нокаут, 2 рунда), Џејмс Смит (на бодови, 12 рунди), Тони Такер (на бодови, 12 рунди) и Мајкл Спинкс (нокаут, 1 рунда). Тајсон особено се истакнал во борбите против Спинкс. Тајсон првпат ја загубил шампионската титула во својата 42. борба, од Џејмс Даглас, на 11 февруари 1990 година, во Токио, со нокаут во 10. рунда.
По излегувањето од затворот во 1995 година, Тајсон ја вратил титулата во тешка категорија, но во 1997 година повторно ја загубил титулата во борбата против Ивандер Холифилд, со технички нокаут во 11. рунда. Нивната втора борба имала неверојатен крај, бидејќи Тајсон бил дисквалификуван поради гризнување на дел од увото на Холифилд. Тајсон повторно се борел за светската титула во 2002 година, на 35 годишна возраст, но тогаш загубил од Ленокс Луис. Тајсон конечно се повлекол од професионалниот бокс во 2005 година, по два последователни порази со нокаут од Дени Вилијамс и Кевин Мекбрајд.
Балалајка
Балалајка (балала́йка) е руски народен музички инструмент.
Се појавила околу 1700 година и ја заменила Домра. Најпрво служела за пратење при пеење и танцување. Постои во шест големини (пиколо, прим, секунд, алт, бас, контрабас).Балалајка најчесто се поврзува со својот препознатлив триаголен облик, но одиграла главна улога во музиката во Источна Европа. Најрани податоци сугерираат дека балонот првпат се појавил во Средна Азија во два и шест жичени облика. Балалајка всушност е руска гитара. Влече корени од 12 век, кога многу била слична на лутња, но за стандардната форма и техничкото подобрување заслужен е рускиот благородник и свирач на балалајка Васили Василиевич Андрејев, кој живеел и работел кон крајот на 19 век. Во текот на 1880-ите, Андрејев направил стандарден балон заедно со градителот на виолини В. Иванов. Негова основна верзија на балонот препознатлива е по својата карактеристична форма, со три страни проширени преку вратата со страни. Подоцна во Санкт Петербург, трговецот Пасербски, направил балалајка со хроматска низа на прагови и оркестрална големина која се вгадувала на ист начин како и модерните инструменти. Наједноставен модел е прим-балалајка, чии две жици се подесени еднакво, но без врска на тоа, тонскиот опфат на музиката е многу широк. Андрејев организирал бројни традиционални руски народни композиции, како и мелодии за оркестар, а исто така составува и работи. Андрејев воведува уште една новина, а тоа е можност за бирање на големината на инструментот, од пиколо-балалајка до бас-балалајка, што го збогатува основањето на големите оркестри со балалајки, многу често со придружба на Бајана (руска хармоника), тамбурина и различни флаути и фрули.
1261
1261 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1261 година од новата ера, 261. од вториот милениум, 61. од XIII век и втора од 1260-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6769 и 6770 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6011 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5021 и 5022 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2014.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1261 година се протега во 3897 и 3898, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3957 и 3958 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1804. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 659 и 660 исламска година.
Гибеон (метеорит)
Гибеон — железен метеорит чии фрагменти најпрвин биле пронајдени во 1836 година во југозападна Африка, во близина на градот Гивеон, на источниот брег на реката Голема Риба. Координатите за наоѓање се на 25 ° 30 ЈГШ и 18 ° 00' ИГД. Првпат е опишан од Џејмс Едвард Александар. Имперскиот геолог Пол Рејнџ објави во 1913 година на поединечни маси, кои биле откриени на самото место на настанот во областа. Опсегот заклучил дека метеоритот можел да падне само по формирањето на овие формации. Датумите на овие слоеви даваат возраст од 13.000 до 30.000 години. Возраста на потеклото на самиот метеорит е дадена како повеќе од четири милијарди години.
31 фрагмент од метеорит може да се види во главниот град Намибија, Виндхук.
Образување
По влегувањето во атмосферата, тој пукна во неколку илјади фрагменти кои паднале на површина од околу 370 × 185 км - најголемата позната метеоритска низа на Земјата. Гејонското поле за испуштање, сега е прилично скенирано, со најмалку 26 тони метеори.
Метеоритот доаѓа од астероидниот појас и е класифициран како фина октаедрична група IV А, неговата структура е поликристална и ја прикажува структурата Widmanstätten. Оваа структура е карактеристична ознака за метеорското потекло, бидејќи не постои ништо земно што ја има оваа структура.
Боја и состав
Неговата боја е сјајна сребрено-метална. Метеоритот се состои од минерали Камацит и Таенит. Ги содржи следните елементи во масата, почнувајќи од најголемите: железо, никел, кобалт, фосфор, сулфур, јаглерод, хром, бакар, платина, рутений, арсен, осмиум, галиум, иридиум, родиум, злато, германиум, цинк.
Хемиски состав: 91,8% железо; 7,7% никел; 0,5% кобалт; 0,04% фосфор; 1.97 мд галиум; 0.111 мд германиум; 2,4 мд иридиум
Алис Гионе
Алис Гионе (родена на година) — француска математичарка, позната по својата работа во теоријата на веројатноста, особено со големи случајни матрици. За нејзиниот придонес во 2009 година, таа ја освоила наградата Лоев.
Свеќани
Свеќани — село во Општина Градско, централна Македонија. Денес нема жители.
Алис Гионе
Во 2012 година таа станала Симонс истражувач.
Свеќани
Географија и местоположба
Селото е сместено во областа Клепа, северозападно од општинското седиште Градско.
Алис Гионе
Живот
Гионе пристапила во École Normale Supérieure (Париз) во 1989 година. Докторирала во 1995 година, на Париз-Суд универзитетот, под надзор на Жерар Бен Ару. Држела позиции во институтот Курант, Беркли, МИТ и ЕНС (Париз). Таа е моментално Директор за истражување на ENS (Лион).
Свеќани
Историја
Во XIX век Свеќани било мало, чисто македонско село во нахијата Азот од Велешката каза на Отоманското Царство. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Свјеќани (Sviékyani) имало 15 домаќинства со 66 жители Македонци. Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. Свеќани имало 100 жители, сите Македонци христијани.
На етничката карта од 1927 г. Леонард Шулце Јена го покажува Свечани (Svečani) како македонско христијанско село.
Население
Населението на Свеќани почнало нагло да опаѓа во 1950-тите поради поради аграрната реформа и индустријализацијата на Титов Велес. Во 1961 г. спаднало на 5 домородни жители и 11 новодоселени Албанци. Селото е целосно напуштено во 1960-тите. Според пописот од 2002 година, Скачинци немало ниеден жител. Истото било потврдено и на пописот од 2021 година.
Родови
Свеќани било македонско село.
Според истражувањата од 1920-1924, родови во селото биле:
Иселеништво
Селото е целосно иселено, а најголем број од населението е иселено во Велес.
Ламиште
Ламиште — мала река на планината Скопска Црна Гора, североисточно од селото Булачани и градот Скопје. Реката се разводнува и нема завршеток.
Гуарана (енергетски пијалак)
Гуарана е енергетски пијалак произведен од Књаз Милош а.д., производител со седиште во Аранѓеловац, Србија. Пијалакот е популарен во Србија и е направен од екстракти од растението гуарана, кое содржи кофеин (понекогаш наречен „гуаранин“), теофилин и теобромин. Гуараната има содржина на кофеин еднаква или повеќе од повеќето енергетски пијалаци.
Институт за филозофија
Институтот за филозофија е една од најстарите студиски групи на Филозофскиот факултет - Скопје. Почнува да работи уште во 1920-тите години од, во рамките на тогашниот Факултет кој бил експозитура на Филозофскиот факултет во Белград. После Втората светска војна, на него се формираат и со него се развиваат доајените на современата македонска филозофија. Тоа се професорите: д-р Јонче Јосифовски, д-р Митко Илиевски и академик Георги Старделов. Наедно, во тој период, забележлива е работата на професорот Павао Вук Павловиќ од Загреб и на професорката Загорка Мичиќ од Белград.
Дејност на Институтот
Покрај додипломската студии, на Институтот се организирани последипломски студии, како и докторски студии од областа на филозофските науки. Дипломираните студенти се стекнуваат со звањето Дипломиран професор по филозофија, додека со завршувањето на последипломските, односно докторските студии со научниот степен Магистер, односно Доктор по филозофски науки.
Филозофските дисциплини што се изучуваат Институтот
На Институтот за филозофија се изучуваат класичните филозофски дисциплини: Историја на филозофијата, Логика, Онтологија, Теорија на познанието, Методологија, Естетика и Етика. Покрај овие класични филозофски дисциплини застапени се и посебните филозофски дисциплини, помеѓу кои се: Филозофска антропологија, Филозофија на религијата, Теории за религијата, Филозофија на политиката, Филозофија на јазикот, Филозофија на правото и други.
Библиотеката на Институтот
Библиотеката на Институтот е една од најстарите и најбогатите библиотеки на Филозофскиот факултет. Опфаќа повеќе од 15.000 наслови од областа на филозофијата и на науките сродни на неа. Со библиотеката раководи г-ѓа Фросина Новак, која е воедно и ЕКТС-координатор на институтот.
Фукушима
Фукушима јапонски 福島市 е град во Јапонија во префектурата Фукушима. Според пописот на жители од 2005 година во градот живеле 290.867 жители.
Географија
Градот се наоѓа околу 250 km северно од Токио и 80 км јужно од Сендај.
Население
Според податоците од пописот, во градот 2005 година живеле 290.867 жители.
Демографија:
Паленсија (покраина)
Паленсија ― покраина во северна Шпанија, во северниот дел на автономната заедница Кастиља и Леон на северозапад од Пиринејскиот Полуостров. Се граничи со покраините Леон, Кантабрија, Бургос и Ваљадолид.
Преглед
Од населението од 176.125 (2002), 45% живеат во главниот град Паленсија, кој се наоѓа на Кастиљскиот Канал. Во покраината има 191 општина, од кои повеќе од половина се села со помалку од 200 жители. Главните градови во оваа покраина се: Гуардо, индустриско-рударски град; Агилар де Кампо, бисквитно и туристичко село во северна Паленсија; Eрера де Писуерга, село кое е порта кон планината Паленсине, исто така е познато по своите летни активности и Фестивалот на ракови; Вента де Бањос, важен железнички и индустриски спој јужно од покраината; Виљамурјел де Серато, село јужно од Паленсија кое својот развој го должи на фабриката на Рено и неговата близина до Паленсија; Сервера де Писуерга, во срцето на планините Паленсине; Баруело, рударски град кој бил најнаселен град до 1960-тите. Во средниот век, Визиготите владееле со Паленсија. Базиликата „Св. Јован“, најстарата визиготска црква во Шпанија, била изградена во 661 година во околината на Бањос де Серато. Во текот на тринаесеттиот век во покраината бил основан универзитет. Тој бил првиот универзитет на територијата на денешна Шпанија и еден од првите во светот. Подоцна бил префрлен во Ваљадолид.
Покраината се граничи на север со Кантабрија, на запад со покраината Леон, на исток со покраината Бургос и на југ со покраината Ваљадолид.
Во Паленсија се наоѓаат големи заштитени подрачја како што се природниот парк Фуентес Карионас и Фуенте Кобре-Монтања Паленсија. Поимот историски регион во Паленсија, се однесува на оние региони создадени во XIV век, под името мериндади. Кантабриските планини се наоѓаат во северните делови на покраината. Врвот Куравакас висок 2.520 метри се наоѓа во покраината. Главните комерцијални производи произведени во покраината се јачмен, пченица, шеќерна репка, коноп, ленена и волнена облека, порцелан, кожа, хартија и килими. Преработката на храна и металургијата се главните индустрии. Покраината има три судски области - по еден во Паленсија, Карион де лос Кондес и Сервера де Писуерга.
Космос-1172
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 12 април 1980 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 1800 килограми. Космос-1172 бил сателит за рано предупредување од појава на меѓуконтинентални балистички ракети.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 717,5 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 62,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 9698 км, а најмалото на 646.
Иртиш
Иртиш (Иртыш; Ертiс; 额尔齐斯河, пинјин: É'ěrqísī hé; ئېرتىش; Эрчис мөрөн; Иртеш) — река во Сибир и Казахстан, главна притока на Об. Реката има мошне големо и значајно сливно подрачје во Азија, опфаќајќи го Западен Сибир и Алтајските Планини.
Географија
Реката извира како во монголски Алтај (Сјинџанг, Кина), каде е наречена Кара Иртиш (Црн Иртиш), па тече на северозапад преку Зајсанското Езеро во Казахстан. Потоа во неа се влеваат реките Ишим и Тобол, за на крај самата река да се влее во Об кај Ханти-Мансијск во западен Сибир, Русија. Течението има должина од вкупно 4.248 км.
Историја
По течението на реката, со векови живееле разни монголски и туркиски народи. Во XV и XVI век долното и средното течение на Иртиш влегувало во состав на татарскиот Сибирски ханат, кој Русија го освоила во 1580-тите. Во XVII век, Џунгарскиот ханат (царството на Ојратите) станало јужен сосед на Русија и завладеало со горното течение на реката. Во поречјето, Русија потоа основала повеќе градови: Омск (1716) Семипалатинск (1718) Уст-Каменогорск (1720) и  Пењтропавловск (1752).
Во 1750-тите години Кина ја освоила џунгарската држава. Границата помеѓу Русија и тогашна Кина (денес граница на Русија со Казахстан на север и меѓу Монголија и Кина на југ) е исцртана на почетокот на XIX век.
Градови по течението
Поважни населени места по течението на Иртиш (низводно) се:
Во книжевноста
Епилогот на романот „Злосторство и казна“ (1866) од Фјодор Достоевски се случува кај реката Иртиш.
Син кит
Синиот кит е цицач и најголемиот жив организам кој некогаш живеел на Земјата. Достигнува должина и до 32.9 m и тежина од 172 тони. Сините китови ги имало во голем број во скоро сите океани во светот до почетокот на дваесеттиот век. Во четириесеттите години од минатиот век луѓето ги ловеле скоро до истребување. Во 2002 година е проценето дека во светот живеат уште 5,000 до 12,000 сини китови во пет групи. Пред да почнат да се ловат најголема популација од овие китови имало на Антарктикот од 239,000 единки, но денес живеат во многу помали концентрации од по 2,000 единки во североисточен Пацифик, Индискиот и Јужниот Океан. Постојат и две групи во северен Атлантик и најмалку две во јужната полутопка.
Ликвидносен ризик
Ликвидносен ризик (англиски: liquidity risk) е ризикот од тоа фирмата или банката да не може да обезбеди доволно парични средства за измирување на своите краткорочни обврски во моментот на нивното достасување, или потребните средства да ги обезбеди со многу повисоки трошоци. Ликвидноста на банката може да се дефинира и како нејзина способност во рок да ги подмири сите свои достасани обврски. Базелскиот комитет ја дефинира ликвидноста како способност да се финансира зголемувањето на активата и навременото испалаќање на обврските што треба да достасаат. Според друга дефиниција, ликвидносниот ризик ја претставува опасноста да не се биде способен да се платат обврските, доколку тоа е проследено со неповолни последици.
Принципот на ликвидност во банкарството
Банката, по правило, работи и располага со туѓи извори на средства, како што се депозити на претпријатија, штедни влогови на население, понатаму, користени кредити за ликвидност од домашни банки, користени странски кредитни линии, прибрани средства брз основа на издадени сопствени хартии од вредност и сл. Исто така, банката е носител и на платниот промет во земјата и по таа основа ги отвора и води сметките на учесниците во платниот промет и врши плаќања преку сметките. Секако дека вака прибраните средства, банката е должна да ги врати на своите клиенти, според договорените услови. Доколку пак, станува збор за депозити по видување, кои не се орочени и кои, по правило, можат да бидат повлечени од банката во кој било момент, банката треба да биде способна тоа да го стори во целост.
NGC 7590
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7590 се споменува и како ESO 347-33, MCG -7-47-30, IRAS 23161-4230, Grus quartet.
Ликвидносен ризик
Принципот на ликвидност во банкарството
Ликвидносниот ризик е ризикот за профитот или капиталот поврзан со способноста на банката да ги исполни своите обврски кон депонентите и потребите на кредитобарателите преку претворање на средствата во готовина и брзо, без загуби, да бидат способни да позајмуваат средства кога е тоа потребно. За избегнување на проблемите со ликвидноста, банката може да чува ликвидна актива. Според тоа, ако банката поседува поголем износ ликвидни средства, таа е изложена на помал ликвидносен ризик. Меѓутоа, зголемената ликвидност си има своја цена. Постои балансирање меѓу ликвидноста и профитабилноста, бидејќи, колку е поликвидна активата, толку е пониска стапката на поврат. Наместо да чува ликвидни средства, банката може да реализира попрофитабилни заеми. И покрај трошоците, чувањето ликвидна актива е неопходно бидејќи со тоа: Значењето на ликвидноста ги надминува границите на поединечната банка бидејќи кусокот на ликвидност во само една институција може да има реперкусии низ целиот систем.
NGC 7590
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7590 е од видот Sbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,5 m/лм2. NGC 7590 има привидни димензии од 2,6' х 1'.
Ликвидносен ризик
Видови ликвидносен ризик
Вообичаено се прави разлика меѓу два вида ризик поврзан со ликвидноста:
NGC 7590
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 23 ч 18 м 54,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -42° 14' 21"". Положбениот агол на објектот е во износ од 36°.
Други поделби
Проучување на NGC 7590 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 71031. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 415; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8009. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Ликвидносен ризик
Видови ликвидносен ризик
Секојдневниот ризик поврзан со ликвидноста се однесува на дневните повлекувања. Ова обично е предвидливо бидејќи само мал процент од депозитите на банката ќе се повлече во определен ден. Криза со ликвидноста настанува кога депонентите побаруваат поголеми повлекувања од вообичаеното. Во ваква ситуација, банките се принудени да подигаат заеми во финансиски средства по зголемена каматна стапка, повисока од пазарната стапка што останатите банки ја плаќаат кога подигнуваат заеми. Ова обично е непредвидливо и може да се должи или на недостиг од доверба во конкретна банка или на некоја неочекувана потреба за готови пари. Кризите со ликвидноста во крајна линија можат да ја попречат способноста на банката да ги отплатува сопствените обврски, ситуацијата може да резултира дури и со инсолвентност на банката.
Исто така, ликвидносниот ризик може да се подели на два вида:
Според друга поделба, може да се зборува за четири вида ликвидносен ризик:
Кога се зборува за ликвидносниот ризик треба да се има предвид и ризикот од концентрација на депозитите на клиентите. така, согласно НБРМ, нивото на концентрација го претставува односот помеѓу просечниот износ на депозитите по видување и трансакциските сметки на дваесетте депоненти на банката со најголемо учество во просечниот износ на вкупните депозити. Концентрацијата може да се анализира и следи и преку број на индустрии, земји, старосни групи итн. Поголемиот степен на концентрација може да има сериозни последици врз профитабилноста на банката, доколку портфолиото на одредена категорија има слаби перформанси.
Понуда и побарувачка на ликвидност
Притисоците поврзани со ликвидноста можат да настанат на обете страни од билансот на состојба. На страната на пасивата, неочекувано големите повлекувања готови пари може да предизвикаат појава каде што солвентните банки ќе имаат проблеми со ликвидноста. На страната на активата, проблеми со ликвидноста може да бидат предизвикани од неочекувано високи нивоа на неисполнување обврски по заеми и со неочекуваното повлекување кредитни линии од страна на клиентите. Притисоци поврзани со ликвидноста може да произлезат и од вонбилансни активности како на пример, од проблеми во платниот систем.
Секојдневно, банките извршуваат различни трансакции што имаат непосредно влијание врз нивната ликвидност. Притоа, некои трансакции се јавуваат како извори на ликвидност, додека други создаваат потреби од ликвидни средства. Така, како најважни извори на ликвидност кај банките се јавуваат приливот на депозити од страна на депонентите и отплатата на одобрените кредити од страна на должниците. Во продолжение, како извори на ликвидност се јавуваат и приходите што банките ги остваруваат од продажбата на различни недепозитни услуги (платен промет, менувачко работење, брокерски услуги, чување на имот итн.). Најпосле, банките ја обезбедуваат својата ликвидност и преку продажба на своите средства и позајмување на финансиските пазари. Од друга страна, потребите на банката за ликвидност вообичаено произлегуваат од следниве две групи активности: прво, повлекувањето депозити од страна на депонентите и второ, новите кредитни барања од страна на клиентите. Во првиот случај, секое повлекување на депозитите веднаш го намалува расположливиот износ на парични средства на банката. Во вториот случај, кога банката примила барање за одобрување кредит од страна на кредитоспособен клиент, тоа создава потреба од обезбедување парични средства за задоволување на кредитното барање.
''Табела број. 1: Извори и употреба на паричните средства во банките''
Ликвидносна состојба на банката
Изворите на понуда и побарувачка на ликвидност ја определуваат вкупната ликвидносна состојба на банката.Така, нето-ликвидносната позиција (net liquidity position) претставува разлика меѓу вкупните извори на ликвидност (понуда на ликвидност) и вкупните потреби за ликвидност (побарувачка на ликвидност). Ако понудата на ликвидни средства е поголема од побарувачката за ликвидност, тогаш банката се соочува со вишок на ликвидност (liquidity surplus). Обратно, ако изворите на ликвидност на банката се помали од нејзините потреби за ликвидност, тогаш таа се одликува со недостиг на ликвидност (liquidity deficit).
Управување со ликвидносниот ризик на банките
Под управување со ликвидносниот ризик се подразбира управување со активата и пасивата така, што ќе се овозможи навремено и редовно плаќање на обврските, во нормални или во вонредни услови на работење на банката.
Пристапи за процена на ликвидносниот ризик
Постојат три основни вида пристапи за процена на излoженоста на ликвидносен ризик:
Процена на ликвидносниот ризик од финансирање
При процена на ликвидносниот ризик од финансирање се земаат предвид претходно наведените пристапи. Имено, првиот пристап за процена на ликвидни средства, (уште познат и како пазарен пристап), гледа на ликвидноста како на пазарно добро. Со споредба на билансните ставки се определува способноста на банката да ги надомести своите краткорочни обврски со помош на одредена големина на ликвидни средства, кои брзо и со минимална загуба во вредноста можат да се продадат или, пак да послужат како колатерал за обезбедување на заемите. Најчесто применувани процени што ги опфаќа овој пристап се:
Стапката на долгорочни извори на финансирање се пресметува врз основа на профилот на готовинските текови кои произлегуваат од билансните и вонбилансните позици на банката. Таа го покажува делот на средствата со одреден рок на достасување, кои се финансирани преку обврските со ист рок на достасување. На краток рок, овој показател најчесто е помал од 100 проценти, поради несовпаѓањето на достасувањата на средствата и обврските.
Хенри (војвода од Корнвол)
Хенри  ( - ) бил син на англискиот крал Хенри VIII и неговата прва сопруга Катерина Арагонска. Хенри и Катерина имале три деца, но единствено принцезата Марија (идната Марија I) успеала да доживее полнолетство.
Ликвидносен ризик
Процена на ликвидносниот ризик од финансирање
Стапка на долгорочни извори на финансирање = Парични приливи (>n години) / Парични одливи (> години)
Хенри (војвода од Корнвол)
Хенри по своето раѓање се здобил со титулата војвода од Корнвол, како директен наследник на англискиот престол. Претходно, во 1510 година, Катерина доживеала спонтан абортус, исто така со машко дете.
Ликвидносен ризик
Процена на ликвидносниот ризик од финансирање
Готовинската капитална позиција (cash capital position) ја мери способноста на компанијата да ги финансира средствата на целосно обезбедена (покриена) основа, под претпоставка дека е ограничен нејзиниот пристап до необезбедени (непокриени) финансиски средства. Ова мерка има намера да обезбеди неликвидниот дел од билансот на состојба да се финансира со капитал, долгорочен долг, најбезбедните хартии од вредност и депозитите кои банката ги смета за стабилни. Со други зборови, неликвидните средства да се финансираат од стабилни извори, додека ликвидните средства да се финансираат од променливи извори. Готовинската капитална позиција се пресметува како разлика помеѓу вкупните ликвидни средства и збирот на вкупните обртни средства и обврските кон добавувачите.
Хенри (војвода од Корнвол)
По раѓањето на Хенри, по осумнаесет месеци од бракот помеѓу Хенри и Катерина, тој на 5 јануари бил крстен. Негови кумови биле Вилијам Вархем и Луј XII. Родителите планирале голема прослава за идниот крал на Англија и неговото прогласување за принц од Велс. Љубовта на Хенри кон Катерина се зголемила со породувањето на новиот крал.
Ликвидносен ризик
Процена на ликвидносниот ризик од финансирање
Втората група за процена на ликвидносниот ризик се однесуваат на усогласување на готовинските текови (cash flow matching), првенствено преку управување со структурата на средствата и обврските од аспект на преостанатите рокови на нивно достасување, со цел генерирање соодветно ниво на нето-готовински текови. За таа цел, банките користат т.н. скалила на достасување со чија помош се споредуваат паричните приливи и одливи во одредени временски периоди. Банката го алоцира секој прилив или одлив на одреден календарски ден. Кога соодветно ќе се распоредат сите готовински текови, може да се согледа несовпаѓањето на нето- готовинските текови (cash flow mismatch) и ликвидносниот јаз (liquidity gap), додека со пресметка на кумулативното несовпаѓање може да се увидат и јазовите за финансирање (funding gaps). Имено кумулативниот износ на потребни извори на финансирање е еднаков на збирот на нето-износот на потребни извори на финансирање, пресметан за секоја временска рамка од скалилата на достасување.
Хенри (војвода од Корнвол)
Меѓутоа, на 23 февруари 1511 година младиот принц починал ненадејно. Причината за неговата смрт не е позната.
Ликвидносен ризик
Моделирање на готовинските текови
Идната ликвидносна позиција на банката вобичаено е под влијание на фактори кои е невозможно секогаш прецизно да се предвидат, па затоа се неопходни и субјективни процени поврзани со износот и времето на достасување на одредено средство или обврска. Притоа со процена на тековните и идните ликвиносни потреби се врши моделирање на гоговинските текови на постојната и идната изложеност на ликвидносен ризик и проценување како овие готовински текови можат да отстапуват од постојаната шема, во услови на променети делови и пазарни услови.
Пристапите кои вклучуваат моделирање на готовинските текови се комплексни и статистички по природа. Генерално, моделирањето на готовинските текови зависи од опционалноста што ја нуди ликвидноста:
Ваквото моделирање се прави за секоја валута, деловен субјект и деловна линија при што моделирањето на секој вид изложеност може да вклучува многубројни претпоставки. Една од основните претпоставки е дали износот и времето на појавувавањето на готовинските текови се детерминистички или стохастички. Соодветно на тоа, се разликуват четири категории:
Процена на пазарниот ликвидносен ризик
Постојат статички и динамички модели за процена на пазарниот ликвидносен ризик. Статичкиот модел се заснова на процена на ликвидносниот ризик преку анализа на одликите на секое средство, независно од временската димензија. Зависно од природата на средствата, при процена на ликвидносниот ризик се земат предвид најразлични одлики, како: кој е издавач на средството и каков е неговиот рејтинг, дали средството котира на берза, на кој пазар се тргува со средството, во коиј износ и во која валута, колкаво е достасувањето, дали нуди опции, каков е рејтингот на самото средство, и слично. За сите овие одлики и уште многу други се прави анализа со помош на вештачки променливи за да се одреди присуството или отсуството на наведената одлика и ефектот што го предизвикува, со цел да се утвди дали едно средство е ливидно или неликвидно.
Ликвидност изложена на ризик
Во поново време, за мерење на степенот на ликвидносниот ризик се применува концептот познат како „Ликвидност изложена на ризик“ (Liquidity at Risk, LaR), кој ја претставува веројатноста да не се надмина максималната загуба на ликвидност во определен временски период при нормални околности. Пресметката на ликвидноста изложена на ризик најчесто се врши врз основа на податоците за ликвидносната состојба на банката во измнатите две години, и тоа на дневна основа. Притоа, дневните јазови во ликвидноста се подредуваат по големина (од најголемиот кон најмалиот) при што, во зависност од избраниот интервал на доверба, еден или два ликвидносни јаза се исклучуваат од пресметката. Пресметката на ликвидноста изложена на ризик се врши само врз основа на податоците што се однесуваат на конкретната банка, т.е. не може да се користат податоци од други банки. За да се постигне поголемо ниво на заштита од ликвидносниот ризик, вообичаено пресметката се врши со примена на три стандардни отстапувања.
Организација на управувањето со ликвидносниот ризик
Банката треба да воспостави соодветен процес на управување со ликвидносниот ризик, кој ефикасно ќе ги спроведува политиките, процедурите и ликвидносната стратегија на банката. Разликуваме:
Централизирано наспроти децентрализирано управување со ликвидноста
Управувањето со ликвидноста се движи од високо централизирано до високо децентрализирано, во зависност од степенот на финансиска независност на филијалите и подружниците на банката во однос на централното финансирање на банкарската групација. Постојат три степени на централизација: Во реалниот свет на банкарството многу ретко се применуваат моделите на целосна централизираност или целосна децентрализираност, затоа што при извршување на дневните операции неопходно е минимално ниво на независност на филијалите и подружниците на групацијата за успешно управување со локалните готовински текови.
Базелски принципи на управувањето со ликвидносниот ризик
Во септември 1992 година, Базелскиот комитет го објавил документот „Рамка за мерење и управување со ликвидноста“ (А framework for measuring and managing liquidity), а во февруари 2000 година го објавил ажурираниот документ со наслов „Здрави практики за управување со ликвидноста во банкарските организации“ (Sound Practices for Managing Liquidity in Banking Organizations) кој опфаќа 14 клучни принципи за ефикасно управување со ризикот од неликвидност. Овие 14 принципи се групирани во осум основни начела:
Во септември 2008 година, Базелскиот комитет го објавил документот „Принципи за здраво управување и супервизија на ризикот од неликвидност“ (Principles for Sound Liquidity Risk Management and Supervision) со 17 принципи за управување со ликвидносниот ризик, групирани во пет основни начела:
Регулација на ликвидносниот ризик со Базел III
Во декември 2010 година, Базелскиот комитет ги објави првите хармонизирани ликвидносни стапки, како клучна компонента на Базел III. Базелскиот комитет предложил две стапки: стапката на покриеност на ликвидноста (Liquidity Coverage Ratio) и стапката на нето-стабилни извори на финансирање (Net Stable Funding Ratio). На 7 јануари 2013 година, Базелскиот комитет го објавил финалниот стандард за стапката на покриеност на ликвидноста наведен во документот „Стапка на покриеност на ликвидноста и алатки за следење на ризикот од неликвидност“ (The Liquidity Coverage Ratio and liquidity risk monitoring tools), а во јануари 2014 година го објавил консултативниот документ за стапката на нето стабилно финансирање, со наслов „Стапка на нето стабилно финансирање“ (Consultative Document: The Net Stable Funding Ratio).
Систем на управување со ликвидносниот ризик
Банката е должна да воспостави систем за управување со ликвидносниот ризик којшто одговара на природата, обемот и сложеноста на финансиските активности коишто ги врши таа. Системот треба да ги опфати најмалку следниве компоненти:
Управниот одбор е одговорен за дефинирање на дозволеното ниво на ликвидносен ризик на кое што банката може да биде изложена во своето работење. Тоа подразбира донесување на политика за управување со ликвидносен ризик и утврдување на линиите на одговорност за ефикасно следење и контрола на ликвидносниот ризик. Управниот одбор треба да врши перманентно следење на ликвидносниот ризичен профил на банката и периодична анализа на информациите врз основа на кои се врши управувањето со ликвидносниот ризик.
Организациска структура за управување со ликвидносниот ризик
Соодветна организациска структура за управување со ликвидносниот ризик подразбира јасно дефинирани надлежности и одговорности на органите на банката, како и дефинирање на задачите и одговорностите на соодветните организациски делови во банката што се надлежни за следење на ликвидноста на банката и управување со ликвидносниот ризик.
Постапки и процедури на внатрешна контрола и ревизија
Банката е должна да има соодветни постапки на внатрешна контрола коишто ќе овозможат интегрираност на процесот на управување со ликвидносниот ризик во севкупниот процес на управување со сите ризици. Внатрешната контрола на управувањето со ликвидносниот ризик е составен дел на целокупниот систем на внатрешна контрола, воспоставен на ниво на целата банка.
Информативен систем
Банката воспоставува информативен систем којшто ќе овозможи навремено и постојано мерење, следење, контрола и известување во процесот на одлучување при управувањето со ликвидносниот ризик. Перманентното следење на ликвидносниот ризик на банката од страна на Управниот одбор може да се врши само во услови на негово навремено и адекватно известување за ликвидносната позиција. Нивото и длабочината на известувањето во голема мера зависи од состојбите во кои се наоѓа банката, од аспект на потребната ликвидност. По правило, банка со изразени проблеми во управувањето со ликвидносниот ризик, треба да практикува почесто известување на Управниот одбор. Така, во услови на проблеми во одржувањето на потребната ликвидност или во услови на негативни пазарни или економски движења, потребно е подетално и почесто известување на Управниот одбор. Од друга страна, во услови на нормално работење кога банката не покажува посебни ликвидносни проблеми, процесот на известување на Управниот одбор може да се состои од најосновните извештаи за ликвидносната позиција на банката. Оттука, мора да постојат процедури за нивото и постапката на известување, кои треба да бидат составен дел на политиката за управување со ликвидносниот ризик.
За да може банката успешно да управува со ликвидносниот ризик, таа мора да воспостави информативен систем којшто ќе овозможи навремено и континуирано мерење, следење и известување за спроведувањето на процесот на управување со ликвидносниот ризик и да обезбеди адекватни информации и податоци за ликвидносната позиција на банката, за изготвување извештајни форми, врз основа на кои органите на управување и лицата вклучени во процесот на управување со ликвидносниот ризик можат да донесуваат адекватни и навремени одлуки поврзани со спроведувањето на овој процес. Процесот на мерење и следење на ликвидноста на банката и на ликвидносниот ризик потребно е да се спроведува на дневна основа и во точно определени временски периоди, и треба да опфати планирање и следење на приливите и одливите на парични средства, воспоставување и одржување на соодветна рочна структура на активата (побарувањата) и пасивата (обврските) на банката, следење на изворите на средства и нивната концентрација, анализа на движењата во депозитната база и следење на стабилноста на истата, како и следење на утврдените интерни ликвидносни показатели и спроведување на стрес-тестирање.