cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Теорија на струните
Основни одлики
Првиот модел на струни, бозонски струни, ги вклучувала само бозоните. Овој модел ја опишува, во доволно ниски енергии, теоријата на квантната гравитација, која исто така ги вклучува (ако ги употребиме и отворените струни) мерните полиња како фотонот. Како и да е, овој модел има проблеми. Што е уште поважно, теоријата има основна нестабилност, за која се верува дека е резултат на распаѓањето (барем делумното) на време-просторот. Понатаму, како што укажува името, спектарот на честички содржи само бозони, кои како и фотоните, имаат специфични правила на однесување. Грубо кажано, бозоните се составен дел на зрачењето, но не на материјата, која е создадена од фермиони. Истражувањата за тоа како може теоријата на струните да ги вклучи фермионите во својот спектрум доведоа до воведување на суперсиметрија, математичка врска меѓу бозоните и фермионите. Теориите на струни кои вклучуваат фермионски вибрации денес се познати како теорија на суперструни, од кои неколку се објаснети, а за сите денес се смета дека се различни граници од М-теоријата. Некои квалитативни особини на квантните струни може да се сфатат многу едноставно. Пример, квантните струни се затегнати, налик на обичните струни од конец, а оваа затегнатост се смета за основен параметар на теоријата. Затегнатоста на квантните струни е во близок сооднос со нивната големина. Поради затворениот јазол на струната, оставена е да се движи низ просторот без надворешна сила. Нејзината затегнатост се собира во помали и помали јазли. Класичната интуиција сугерира дека може да се собере до точка, но ова би го прекришло принципот за несигурност на Хејзенберг. Карактеристичната големина на јазолот од струната е рамнотежа помеѓу силата што затегнува, која делува да ја собере, и несигурниот ефект, кој ја држи струната „оптегната“. Поради тоа, најмалата големина на струната е во корелација со затегнатоста на струната.
Површината на светот
Движењето на честичката може да биде опишано со цртеж на нејзината позиција (во едно или дводимензионален простор) наспроти времето. Сликата што се добива ја опишува линијата на честичката (неговата „историја“) во време-просторот. Преку аналогија, може да се создаде сличен графикон кој го опишува напредувањето на струната како поминува времето, а струната (едно-димензионален објект - мала линија - сама по себе) ќе ја обележи површината (дводимензионалнo многуобразие), позната како „Површината на светот“. Различните модалитети на струната (претставени со различни честички како што се фотонот или гравитонот) се површински бранови на оваа површина. Затворената струна личи на мал јазол, па неговата површина личи на цевка или дво-димензионална површина без краеви. Отворената струна личи на кратка линија, а нејзината површина личи на лента со краеви.
Струните може да се расцепат и да се поврзат. Ова се одразува преку формата на нивната површина (нивната топологија). Пример, ако затворена струна се расцепи, нејзината површина ќе личи на една цевка што е расцепена (или поврзана) со две цевки (често како панталони — погледни го цртежот десно). Ако затворена струна се расцепи а подоцна нејзините два дела се спојат повторно, нејзината површина ќе личи на една цевка расцепена на две па повторно споена, што пак личи на набрекнување што спојува две цевки (едната ја претставува струната што доаѓа, а другата - онаа што заминува). Отворена струна која го прави истото ќе има површина која личи на прстен поврзан со две ленти.
Забележете дека процесот на расцепување (или здружување) на струните е глобален, не е локален: локално површината изгледа исто насекаде и не е да се разграничи една точка на површината каде се случило расцепувањето. Затоа овие процеси се интегрален дел од теоријата, и се опишани од истите динамици кои го контролираат модалитетот на струните.
Во некои од теориите на струните (имено, затворените струни во Тип 1 и некои верзии на бозонските струни), струните може да се расцепат и повторно да се спојат во споритвен правец. Овие теории се наречени неориентирани.
Дуалитети
Пред 1990-те години, теоретичарите верувале дека постојат пет одделни супержичени теории: отворена тип I, затворена тип I, затворена тип IIA, затворена тип IIB, и две теории за хетеровидни струни (SO(32) и E8×E8). Постоеше мислење дека од овие пет кандидати само една е навистина вистинска „теорија на сè“, а тоа е теоријата чија ниска граница на енергија со десет димензионален простор-време одговара на физички видливиот свет денес. Денес се верува дека оваа слика е неточна и дека петте теории на суперструни се поврзани една со друга и дека се дел од една теорија (а тоа е М-теоријата). Овие теории се поврзани со трансформациите што се нарекуваат дуалитети. Ако две теории се поврзани преку дуалитет, тоа значи дека првата теорија може да се трансформира на некој начин, и на крајот да личи како втората теорија. Ова значи дека двете теории се дуални една на друга преку трансформацијата. Кажано поинаку, двете теории се математички различен опис на иста појава.
Овие дуалитети поврзуваат величини кои се раздвоени. Големо и мало, силно и слабо, се величини кои секогаш обележуваат одвоени граници на однесување на физичкиот систем. Но струните ги бришат границите меѓу големо и мало, силно и слабо, и на тој начин овие различни пет теории се поврзани.
Се забележува дека во теориите за струните тип IIA и тип IIB затворените струни се движат насекаде низ 10-димензионалниот време-простор, додека отворените струни имаат краеви поврзани со D-браните, кои се мембрани од пониските димензии (нивните димензии се непарни — 1, 3, 5, 7 или 9 — во тип IIA и парни — 0, 2, 4, 6 или 8 — во тип IIB, вклучувајќи го и правецот на времето).
Број на димензии
Необичната одлика на теоријата на струните е дека предвидува дополнителни димензии. Во класичната теорија на струните бројот на димензии не е фиксен. За да се создаде доследна квантна теорија, теоријата на струните живее во време-простор на таканаречена „критична димензија“: мора да има 26 димензии на време-простор за бозонските струни и 10 за суперструните. Современото сфаќање дека постојат помалку тривијални начини за да се задоволи овој критериум. Космолошките решенија постојат во повеќедимензионалноста, а овие различни димензии се поврзани преку динамични транзиции.
Една таква теорија е М-теоријата за 11 димензии, т.е. време-простор кој има 11 димензии, како спротивност на трите просторни димензии и една (четврта) димензија на време. Првите теории на струни од 1980-те години опишуваат посебен случај на М-теоријата каде единаесеттата димензија е многу мал круг или линија, и ако овие формулации се земат како основи, тогаш теоријата на струните зборува за десет димензии. Но теоријата исто така опишува универзум како нашиов, со четири видливи димензии на време-простор, но и универзуми со 10 рамни димензии на простор, како и случаи каде позицијата на некои од димензиите не се опишува со цел број, туку со сосема различен тип на математичка величина. И така, претставата за димензиите на време-просторот не е фиксна во теоријата на струните: различна е за различни околности.
Ништо што содржи теоријата на Максвел за електромагнетизмот или Ајнштајновата теорија на релативноста не го предвидува ова. Овие теории зборуваат за фиксен број на димензии и бројот не зависи од потенцијалот на енергијата. Теоријата на струните дозволува повеќе димензии. Технички, ова се случува затоа што постои аномалија при мерењето за секој посебен број на предвидените димензии. И уште, отсуството на потенцијална енергијаво „критичните димензии“ објаснува зошто е можен рамен време-простор.
Ова полесно се сфаќа преку забелешката дека фотон вклучен во доследна теорија (технички, честичка која има сила) мора да е без маса. Масата на фотонот во теоријата на струни зависи од енергијата на модалитетот на струната која го претставува фотонот. Оваа енергија вклучува и придонес од Касимир ефектот, т.е. од квантното колебање на струната. Големината на придонесот зависи од бројот на димензии, а за поголем број на димензии повозможни се флуктуации на позицијата на струната. Затоа, фотонот во рамен време-простор ќе е без маса само за одреден број на димензии. Кога ќе се заврши пресметката, димензиите не се четири како што би се очекувало (три просторни и една временска). Теориите на струни за рамен простор се 26-димензионални за случајот со бозоните, додека за суперструните и М-теориите вклучуваат 10 или 11 димензии. Во теориите за бозонски струни, 26 димензии доаѓаат од равенката на Полјаков. Неопходно е да видиме како овие димензии кои се над четирите, се сместуваат во четири-димензионалниот време-простор.
Збиени димензии
Предложени се два различни начина за да се реши оваа контрадикција што се појавува. Првата е да се збијат останатите димензии, т.е. 6 или 7 дополнителни димензии се толку мали што не е можно да се откријат со денешните експерименти. За да се задржи високиот степен на суперсиметрија, овие збиени простори мора да се многу посебни како што покажува нивната холономија.
Аналогија за сфаќање на повеќедимензионалноста е градинарско црево. Ако го гледаш од голема далечина, тоа наликува на едно-димензионално, на линија. Замислете топче доволно мало да влезе во цревото. Тоа тошче би се движело едно-димензионално, односно во било кој ваков експеримент, она што е важно во врска со движењето на топчето е едната димензија, долж цревото. Но, ако се приближиме до цревото, ќе му ја видиме втората димензија - кружниот обем. Па така, ако мравка се движи по него, ќе се движи во две димензии (а мува ќе лета во три димензии). Овие „дополнителни димензии“ се видливи само од блиску. Слично на ова, дополнителните збиени димензии се „видливи“ на екстремно мали далечини или преку експериментирање со честички кои имаат екстремно мала бранова должина, а кои според квантната механика имаат многу висока енергија.
Сценарио на брани
Другото објаснување вели дека ние сме „заглавени“ во 3+1 димензионален време-простор, што е само дел од целиот универзум. Ако време-просторот е дел од збир на многу димензии, тогаш значи дека постои соодветно локализирана материја и Јанг-Милсови полиња на мерење.
Устав
Уставот е највисок правен акт на една држава. Тој претставува систем, честопати кодификуван во пишан документ, којшто ги воспоставува основните правила и принципи според кои се владее со некоја организација. Во случајот со националните држави, овој термин се однесува на националниот устав, кој ги дефинира основните политички принципи на нацијата и ги воспоставува моќта и одговорноста на секоја влада. Исто така, повеќето национални устави гарантираат одредени права на народот. Историски гледано, пред еволуцијата на модерните кодификувани национални устави, терминот устав можеше да биде применет на било кој позначаен закон.
Уставите може да се најдат во повеќе организации. Во изобилство ги има во власта, на супранационално ниво (пр. Повелбата на Обединетите нации), национално (пр. Уставот на Франција) и на субнационално/покраинско (пр. Уставот на Мериленд) ниво. Нив ги има во многу политички групи, како што се политичките партии и групите за притисок, вклучувајќи ги и синдикатите. Постојат многу неполитички групи и ентитети кои може да имаат устави, како што се претпријатијата и волонтерските организации.
Потекло на поимот
Терминот устав потекнува од латинскиот збор constitutio, кој се однесува на било кој значаен закон, вообичаено донесен од страна на императорот, и бил во широка употреба во канонското право за да означи одредена релевантна одлука, воглавно, од папата.
Главни особини
Воглавно, сите устави ги презентираат специфичните видови на моќ на одредена организација, под услов дека таквата организација ќе се покорува на ограничувањата предвидени со уставот или повелбата. Во современите устави, вообичаено постои принципот дека легитимноста на уставот произлегува од поширокиот консензус, односно, дали одредениот устав е устав на влада или, пак, само устав на некаков приватен клуб. Латинскиот термин ultra vires опишува активности кои не влегуваат во рамките на законскиот или уставниот авторитет на некоја организација или законодавно тело. На пример, на некој студентски сојуз како организација може да му биде забрането да се вмешува во активности кои не се однесуваат на студенти; доколку сојузот се вмеша во не-студентски активности, тогаш овие активности се сметаат како ultra vires од повелбата на сојузот.
Државни устави
Вообичаено, терминот устав се однесува на збир од правила и принципи кои ги дефинираат природата и опсегот на власта. Повеќето устави ги регулираат и односите помеѓу државните институции, односно, односите помеѓу извршната, законодавната и судската власт, но исто така и односите помеѓу институциите кои се наоѓаат внатре во овие гранки.
Развојот на државните устави претставува значаен момент во историјата на демократијата. Земјите кои донесуваат кодификувани устави, вообичаено тоа го прават преку процесот на ратификација. Некодификуваните устави еволуираат со текот на времето, како резултат на политичките промени, па, така, не постои момент на ратификација. Процесот преку кој една држава донесува устав е тесно поврзан со историскиот и политичкиот контекст кој ја предизвикал оваа фундаментална промена.
Клучни одлики
Следниве одлики на демократските устави се идентификувани од страна на политиколозите како постоечки, во еден или друг облик, во сите национални устави.
Кодификација
Фундаментална одлика е кодификацијата или непостоењето на кодификација. Кодификуван устав претставува устав кој е сочинет во еден документ, и кој претставува единствен извор на уставно право во една држава. Класичен пример за ваков устав е Уставот на САД. Некодификуван устав претставува устав кој не е содржан во еден единствен документ, туку содржи неколку различни извори, кои може да бидат пишани или непишани. Уставот на Велика Британија е таков пример.
Терминот пишан устав се користи да се означи устав кој е во пишана форма, и кој по дефиниција ги опфаќа сите кодификувани устави. Сепак, некои устави се целосно пишани, но, не се целосно кодификувани, во буквална смисла на зборот.
Правен статус
Постоењето или непостоењето на т.н. тврдост претставува фундаментална одлика на уставите. Тврдоста за однесува на тоа дали уставот е законски заштитен од модификации без соодветна процедура на уставни амандмани. Тврдоста е инхерентна одлика на повеќето пишани устави. Уставот на САД е пример за тврд устав, додека Уставот на Британија е пример за мек устав. Слична одлика е правниот статус на уставот, во однос на другите закони. Некои устави се сметаат за врховни закони, т.е. највисокиот облик на закон во одредена држава.
Последиците на тврдоста на уставите се одразува во различните процедури за измена на тврдите и меките устави. Измената на тврдиот устав ќе побарува повеќе од донесување на амандман од страна на националното законодавство. Тоа ќе побарува пошироко одобрување.
Процедурата за измена на уставот најчесто се нарекува амандман. Процедурите за ратификација на уставните амандмани варираат од држава во држава. Во федералните држави, како што се САД, неопходно е одобрување од страна на мнозинството држави/провинции. Во одредени држави, како на пример Австралија, можно е да биде потребен национален референдум.
Кај меките устави не се потребни специјални процедури за нивна измена. Во малиот број на земји со меки устави, мекоста се препишува на фактот што на уставот не му е признат повисок статус од останатите закони. Концептот на амандмани не се применува, бидејќи уставот може да биде лесно променет, како што е случајот и со било кој друг закон.
Поделба на суверенитетот
Уставите, исто така, одредуваат каде лежи суверенитетот во една држава. Постојат три основни вида на поделба на суверенитетот: федерална, унитарна и конфедерална. Федералниот систем на власт неизбежно има устав кој ја признава поделбата на суверенитетот помеѓу централната власт и периферните/провинцијалните региони на државата. Унитарниот устав би пропишал дека суверенитетот лежи единствено во централната власт. Конфедералните уставе се мошне ретки, и постои опсежна расправа околу тоа дали т.н. „конфедерални“ држави се всушност федерални. Во една конфедерација, суверенитетот е сместен во периферните региони/провинции, а на централната власт му е доверена само ограничена моќ. Конфедералните устави произведуваат слаба централна власт, и затоа ваквите устави се мошне ретки во современиот свет.
Други одлики
Поделбата на власта се однесува на уставната поделба на извршна, законодавна и правосудна власт. Размерот на поделба варира помеѓу различни устави. Уставот на САД има целосна поделба на власта, при што секоја гранка има сопствени одредени овластувања. Уставот на Обединетото Кралство, пак, практично предвидува соединување на извршната и законодавната власт.
Линиите на одговорност се вообичаена работа во сите демократски устави. Во претседателските системи, како што се САД, и во полупретседателските системи како Франција, секретарите/министрите на одделни ресори се одговорни пред Претседателот, кој има овластувања да назначува и разрешува министри. Претседателот, пак, е одговорен пред народот на избори. Во парламентарните системи, како Обединетото Кралство и Австралија, министрите се одговорни пред Парламентот, но, ги назначува и разрешува Премиерот.
Во многу земји со парламентарни системи постои и концептот на гласање недоверба на владата, што значи дека доколку мнозинството од законодавната власт изгласа недоверба, тогаш владата мора да поднесе оставка, ќе биде формирана нова влада, а Парламентот ќе се распушти и ќе бидат свикани општи избори.
Уставни судови
Честопати, уставот е заштитен од одредено тело, чие име е различно во различни држави, на пример, врховен, уставен или виш суд. Ваквиот суд пресудува околу компатибилноста на законодавството со принципите на уставот, што се нарекува „уставност“. Од особена важност е одговорноста на судот да ги штити уставно гарантираните слободи и права. Уставниот суд, вообичаено е суд од последна инстанца, највисоко судско тело во државата. Некои држави, воглавно оние со некодификувани устави, немаат вакви судови.
Пјер де Ферма
Пјер де Ферма (17 август 1601 or 1607/8 – 12 јануари 1665) бил француски правник во Парламентот на Тулуза, Франција, и математичар-аматер заслужен за раниот развиток на математиката што подоцна довел до инфинитезималнаta пресметка, вклучително и адекватност. Посебно, тој е заслужен за откривање на неговиот оригинален метод на изнаоѓање на најголемите и најмалите ординати на закривените линии. Значаен е неговиот придонес во аналитичката геометрија, веројатноста, и оптиката. Најпознат е по својата последна Фермаова теорема, која ја опишал на белешка на маргината на еден примерок на Диофантовата' Аритметика.
Живот
Пјер Ферма е роден во Бомон де Ломањ, Франција,во голема куќа од 15 век која денес е претворена во музеј. Ферма има баскиско потекло. Неговиот татко, Доминик Ферма, втор конзул на Бомон де Ломањ, бил богат трговец со кожа. Имал брат и две сестри. Во средните триесетти години се оженил со Луиз. Имал среќен семеен живот, со 5 деца од кои неговите две керќи станале калуѓерки. Течно зборувал латински, баскиски, класично грчки, италијански и шпански. Ферма бил ценет затоа што пишувал песни на неколку јазика, а желно биле исчекувани неговите исправки и подобрени преводи на грчките текстови.
Образование
Има премалку докази за неговото рано школување, но се смета дека се школувал во локалното француско манастирско училиште.Потоа студирал право на универзитетитево Тулуза и Бордо. После завршувањето на студиите (помеѓу 1625-1630година) бил награден со Диплома за судска пракса на Универзитетот во Орлеанс во 1631година. Во Бордо Ферма ги почнал своите математички истражувања. Во 1629 направил реконструкција на Аполониевото дело (Значајни точки од рамнината). Ги напишал и своите најважни изданија за максимум и минимум.
Професионална кариера
Почнувајќи од 1631година бил правник во градскиот парламент. Од тоа време тој си го додал предлогот “де” на своето презиме. Во 1648год. бил кралски советник во Тулуза, а од 1652 г. бил во кривичниот суд. Фактот дека Ферма бил талентиран за хуманистичките науки и јазиците зборува неговата кореспонденција.
Математички достигнувања
Пјер Ферма живеел во 17 век,. Како и Декарт кој живеел во исто време и бил исто така французин, студирал право. Математички тие всушност направиле исти откритија. На пример, Ферма почнал со користење на координатниот систем неколку години пред Декарт. Но Декарт бил тој кој ја проширил неговата употреба, па така е наречено според него. Ферма бил зафатен правник и не дозволувал љубовта кон математиката да го заземе целосно неговото време, за него математиката претставувала хоби. И покрај тоа направил многу математички откритија, но се зборува дека не сакал ништо да биде објавено, единствената работа што била објавена-ја објавил анонимно. Ферма им ги праќал своите документи по пошта на најбрилијантните математичари во Франција. Во друг контекст, допишувањето на Ферма со Паскал (од Јули до Октомври 1654година) е важно бидејќи се смета како почеток на основите на математичката теорија на веројатност. Во допишувањето ги разработувале проблемите во игрите на среќа. Двајцата нашле решенија, но со различни методи. Така, Ферма заедно со Паскал, ја иницирал теоријата на веројатност.
Дела
Делото на Ферма за аналитичка геометрија било во облик на ракописи од 1636 година и тоа пред издавање на Декартовото познато дело Геометрија. Тој ракопис е во 1679 година издаден како Вовед во центарот на рамнината и геометриските тела. Во делата Методи на одредување максимум и минимум и Тангенти на линеарните криви Ферма ги разработил методите за одредување максимум, минимум и тангенти на разлчни криви еквивалентно на диференцијација. Во тие дела, Ферма пронашол техника за одредување на сештитето на гравитацијата на различни рамнини и геометриски тела, што довело до неговите наредни дела за одредување на површината. Ферма е првиот човек за кој се знае дека ги пресметал интегралите од општите квадратни функции. Користејќи генијален трик, тој бил во можност да ја намали равенката на збирот на геометриски низи. Добиената формула била од помош на Њутн, а потоа и на Лајбниц кои независно еден од друг ги развиле основите на анализата. Во подрачјето на теоријата на броеви, Ферма се занимавал со Пелови равенки, идеални броеви и она што подоцна ќе биде наречено броеви на Ферма.
Последната теорема на Ферма
Меѓу математичарите, Ферма е познат за измамувачки едноставна теорема која тој ја напишал на ивицата на Диофантовата книга, додавајќи дека открил извонреден доказ, но му недостигал простор за да го напише. Тогаш умрел, и математичарите од тогаш се обидувале да го дадат доказот што недостасува. Проблемот сега е познат како Последната теорема на Ферма. Теоремата вели дека не постојат позитивни цели броеви x,y,z кои ја задоволуваат равенката: x^n + y^n = z^n каде n е цел број поголем од 2. Преку 300 години, најбрилијантните умови се занимавале со предизвикот на Ферма. За n=4 теоремата ја докажал самиот Ферма, потоа била докажана за n=3,5 и 7 од Ојлер, Дирихле и др. па за првите 100 природни броеви. Конечно, во 1990-тите години, Andrew Wiles(Андру Вајлс), професор на универзитетот Принстон, дошол до доказот на теоремата и тоа после 9 години напорна работа. Неговиот доказ имал неколку слабости, па конечно во 1995 е објавен целосниот доказ составен од Вајлс со помош од неговиот колега Ричард Тејлор. Теоремата е докажана со математички методи кои не се биле познати на Ферма во негово време. Последната теорема на Ферма претставува една поопшта форма на Питагорината теорема: x² + y² = z² која објаснува што се случува кога степенот е број поголем од 2. Оваа теорема нема директна примена(не се користи како доказ во ниедна друга теорема), но е поврзана со други математички теми.
Малата теорема на Ферма
Една од најважните компоненти на асиметричната криптографија е теоремата на Ферма, уште позната и како малата теорема на Ферма. Малата теорема на Ферма гласи: ако p е прост број, и m е било кој цел број што не е делив со p, тогаш m на степен p-1 дава остаток 1 кога ќе се подели со p. Малата теорема на Ферма може да се искористи за да се провери дали еден број е прост или не е, т.е. послужила како основа за тестот на Ферма за прости броеви. Според тестот на Ферма, ако m^p (mod p)≠m (mod p) тогаш p не е прост, ако m^p(mod p)=m (mod p) тогаш p може да биде прост. Тогаш се извршува следниот циклус и тоа к-пати, се бира произволен m и доколку m^(p-1) (mod p)≠1 тогаш бројот е сложен, инаку веројатно е прост. Ако циклусот се повтори доволен број к-пати, веројатноста дека p e прост број станува 100%.
Алфа блокатор
Алфа-блокаторите, познати и како α-блокатори или антагонисти на α-адренорецепторите, се класа на фармаколошки супстанции кои дејствуваат како антагонисти на α-адренергичните рецептори ( α-адренорецептори).
Историски гледано, алфа-блокаторите се користеле како алатка за фармаколошки истражувања за да се развие поголемо разбирање на автономниот нервен систем. Користејќи алфа блокатори, научниците почнаа да го карактеризираат артерискиот крвен притисок и централната вазомоторна контрола во автономниот нервен систем. Денес тие можат да се користат во клиничкиот третмани кај одредени болести.
Алфа блокаторите можат да третираат мал опсег на болести како хипертензија, Рејнова болест, бенигнен синдром на простатата и еректилна дисфункција. Општо земено, овие лекови дејствуваат преку врзување на α-блокаторот за α-рецепторите на мазните мускули во артериските крвни садови и органите со мазна мускулатура (пр. мочниот меур). Со врзувањето на алфа-блокаторите се постигнува блокирање на алфа-адренорецепторите што доведува до релаксација на мазните мускули што резултира, на пример, со ширење на крвните садови.
Класификација
Кога се користи терминот „алфа блокатор“ без дополнителна квалификација, тој може да се однесува блокатори со различен степен на селективност кон одреден адренорецептор: α-блокатор, α2-блокатор, неселективен блокатор (делува и на двата алфа-рецептори, алфа 1 и алфа 2) или α-блокатор со делумна β-активност. Сепак, најчестиот тип на алфа-блокатори обично е α1-блокатор.
Неселективни антагонисти на α-адренергичните рецептори вклучуваат:
Селективните антагонисти на α1-адренергичните рецептори вклучуваат:
Селективни антагонисти на α2-адренергичните рецептори вклучуваат:
Супстанциите карведилол и лабеталол се истовремено и α- и β-блокатори.
Подолу се дадени некои од најчестите лекови кои се користат во клиниката.
Медицинска употреба
Понатаму, α-блокаторите може повремено да се користат за лекување на анксиозни и панични нарушувања, како што се кошмари индуцирани во рамките на посттрауматско стресно растројство. Исто така постои голем медицински интерес во студии за тестирање на алфа-блокатори, особено α2-блокатори, во лекувањето на дијабетес тип II и психијатриска депресија.
Голем крвен притисок (хипертензија)
Хипертензијата се должи на зголемување на васкуларниот отпор и вазоконстрикција (собирање на крвните садови). Употребата на α1 -селективни антагонисти, како што е празосин, е ефикасно во лекувањето на блага до умерена хипертензија. Тоа е затоа што овие супстанци можат да го намалат васкуларниот отпор и да го намалат притисокот. Сепак, иако овие лекови генерално добро се поднесуваат, тие имаат потенцијал да предизвикаат несакани ефекти како што се ортостатска хипотензија (пад на крвниот притисок при станување и стоење) и вртоглавица. Сепак, за разлика од другите третмани за хипертензија, како што се АКЕ инхибитори, Ангиотензин рецептор антагонисти, блокатори на калциумови канали, тиазидни диуретици или бета блокатори, алфа-блокаторите не ги покажаа истите придобивки за смртност и морбидитет, и затоа генерално не се користат како лекови од прва или дури втора линија за третмант на хипертензијата.
Феохромоцитом
Феохромоцитомит е состојба во која се развива тумор кој лачи катехоламини. Овој тумор лачи постојано или повремено норадреналин и адреналин. Прекумерното ослободување на овие катехоламини ја зголемува стимулацијата на централниот нервен систем, со што крвните садови го зголемуваат васкуларниот отпор и на крајот доведува до зголемен крвен притисок. Покрај големиот крвен притисок, кај пациентите со овие ретки тумори често се јавуваат и главоболки, срцеви треперења (палпитации) и зголемено потење.
Феноксибензамин, неселективен α1 и α2 блокатор, се користи за лекување на феохромоцитом. Овој лек ја блокира активноста на адреналинот и норадреналинот со антагонизирање на алфа рецепторите (т.е. ја спречува активација на алфа рецепторите од страна на адреналин и норадреналин), со што се намалува васкуларниот отпор, се зголемува вазодилатација (ширењето на крвните садови) и се намалува крвниот притисок.
Срцева слабост
Блокаторите кои имаат дополнителна способност покрај α рецепторите да ги блокираат и β рецепторите, како што се карведилол, буциндолол и лабеталол, имаат способност да ги ублажат симптомите при срцева слабост. Со врзување и за α и за β рецепторите, овие лекови можат да го намалат срцевиот минутен волумен и да го стимулираат проширувањето на крвните садови за да се намали на крвниот притисок.
Еректилна дисфункција
Јохимбин, α2 блокатор добиен од кората на дрвото Pausinystalia johimbe, е тестиран за зголемување на либидото и лекување на еректилна дисфункција. Предложениот механизам за јохимбин е блокада на адренергичните рецептори кои се поврзани со инхибиција на невротрансмитерите, вклучително допамин и азотен оксид, и на тој начин помагање во ерекцијата на пенисот и либидото. Со тоа, тие можат да го променат протокот на крв во пенисот за да помогнат во постигнување на ерекција. Сепак, може да се појават некои несакани ефекти, како што се палпитации (срцеви треперења), тремор, покачен крвен притисок и анксиозност. Кората на Јохимбе содржи алкалоиди кои ги блокираат и алфа-1 и алфа-2 адренергичните рецептори.
Фентоламин, неселективен алфа-блокатор, исто така е тестиран за лекување на еректилна дисфункција. Со намалување на вазоконстрикцијата во пенисот, се чини дека има зголемен проток на крв што помага во ерекцијата на пенисот. Несаканите ефекти поврзани со фентоламин вклучуваат главоболка, црвенило и затнат нос.
Бенигна хиперплазија на простата
Кај бенигната хиперплазија на простатата (или поново: бениген синдром на простатата), доаѓа до стеснување на мочниот канал во делот каде што тој поминува низ простатата поради зголемениот волумен на простатата, така што кај засегнатите мажи е отежнато мокрењето и празнењето на мочниот меур, што доведува до задршка на мочта во мочниот меур (уринарна ретенција). За ублажување на симптомите на отежнато мокрење кај оваа состојба се користат специфични блокатори на α-рецепторот кои доведуваат до опуштање на мазната мускулатура вовратот на мочниот меур и делот на мочниот канал кој поминува низ простатата. Празосин, доксазосин и теразосин се особено корисни за пациенти со бенигна хиперплазија на простатата, особено кај пациенти со висок крвен притисок. Кај таквите пациенти, овие лекови можат да ги третираат двете состојби истовремено. Кај пациенти без висок крвен притисок, може да се користи тамсулозин, бидејќи има способност да ги релаксира мочниот меур и мазните мускули на простатата без да предизвика големи промени во крвниот притисок поради неговото поспецифично дејство.
Рејнова болест
Во третманот на Рејновата болест се испитани и α1 блокаторите и α2 блокаторите. Иако α1 блокаторите, како празосин, се чини дека доведуваат до благо подобрување на склеротичните симптоми на Рејновата болест, многу несакани ефекти се јавуваат при земање на овој лек. Спротивно на тоа, α2 блокаторите, како што е Јохимбин, се чини дека обезбедуваат значително подобрување на склеротичните симптоми кај Рејновата болест без прекумерни несакани ефекти.
Несакани ефекти
Иако алфа-блокаторите имаат способност да намалат одредена патологија на болеста, постојат некои несакани ефекти кои доаѓаат со овие алфа блокатори. Поради тоа што постојат неколку структурни карактеритики кои го прават секој алфа-блокатор различен последователно и несаканите ефекти се различни за секој алфа-блокатор. Несаканите ефекти кои се јавуваат при земање алфа блокатори може да вклучуваат ефект на првата доза, кардиоваскуларни, генитоуринарни, како и други несакани ефекти.
Ефект на првата доза
Еден од најчестите несакани ефекти кај алфа-блокаторите е ефектот на првата доза. Станува збор за појава во која пациентите со висок крвен притисок за прв пат земаат алфа-блокатор и наеднаш доживуваат интензивно намалување на крвниот притисок. На крајот, ова доведува до ортостатска хипотензија, вртоглавица и ненадејно губење на свеста поради драстичниот пад на крвниот притисок.
Алфа блокаторите кои ги поседуваат овие несакани ефекти вклучуваат празосин, доксазосин и теразосин.
Кардиоваскуларни несакани ефекти
Постојат некои алфа-блокатори кои можат да доведат до промени во кардиоваскуларниот систем, како што се индукција на рефлексна тахикардија, ортостатска хипотензија или срцеви палпитации преку промени на QT интервалот.
Алфа блокаторите кои може да доведат до овие несакани ефекти вклучуваат јохимбин, феноксибензамин и фентоламин.
Генитоуринарни несакани ефекти
Земањето на алфа блокаторите за симптоматски третман на бенигна хиперплазија на простатата предизвикува ширење на крвните садови на мочниот меур и на простатата, со што се зголемува мокрењето. Сепак, овие алфа-блокатори може да предизвикаат сосема спротивен несакан ефект во кој се јавува едем, или абнормално задржување на течности.
Покрај тоа, поради релаксација на мазните мускули на простатата, друг несакан ефект што се јавува кај мажите кои се лекуваат за бенигна хиперплазија на простатата е импотенција како и неможноста за ејакулација. Меѓутоа, ако се појави каква било активност на ејакулација, честопати, тоа резултира со феномен наречен ретроградна ејакулација, при која спермата се исфрла во мочен меур наместо да се исфрли кон надвор преку мочниот канал.
Лекови кои можат да предизвикаат такви несакани ефекти вклучуваат празосин, теразосин, тамсулозин и доксазосин.
Други несакани ефекти
Конечно, постојат и други општи несакани ефекти кои можат да бидат предизвикани од повеќето алфа блокатори (почесто кај алфа-1 блокаторите). Таквите несакани ефекти вклучуваат вртоглавица, поспаност, слабост, замор, психијатриска депресија и сува уста.
Пријапизмот, несакана, болна долготрајна ерекција која не е предизвикана од сексуално возбудување и трае неколку часа, е поврзана со употребата на алфа блокатори. Иако ова е исклучително ретко, особено ретко со тамсулозин, може да предизвика трајна импотенција доколку не се лекува во болнички услови. Машките пациенти треба да бидат свесни за оваа состојба може да се појави дури и од единечна доза или да се развие со текот на времето.
Контраиндикации
Постои само една убедлива индикација за алфа блокатори, а тоа е за бенигна хиперплазија на простатата. Пациентите кои имаат потреба за алфа-блокатори кај бенигна хиперплазија на простатата, но имаат историја на хипотензија или постурална срцева слабост, треба да ги користат овие лекови со претпазливост, бидејќи тоа може да резултира со уште поголемо намалување на крвниот притисок или да ја влоши срцевата слабост. Најубедливата контраиндикација е состојбата на недржливост на мочта (уринарна инконтиненција) и општо задршка на течности. За борбата против задршка на течности, пациентите можат да земаат диуретик во комбинација со алфа-блокатор.
Кај пациентите со висок крвен притисок и во отсуство на убедливи индикации или контраиндикации, пациентите може да треба да земаат алфа блокатори, но само во случај ако третманот со следниве лекови не се покажал како ефикасен: АКЕ инхибитори, блокатори на рецепторот на ангиотензин-II, блокатори на калциумови канали или тазидни диуретици (во целосна доза или во комбинации).
Интеракции со други лекови
Како и со било кој лек, постојат интеракции со лекови кои можат да се појават со алфа-блокаторите. На пример, алфа-блокаторите кои се користат за намалување на крвниот притисок, како што се феноксибензамин или фентоламин, може да имаат синергија (засилено дејство) со други лекови кои влијаат на мазните мускули, крвните садови или лекови кои се користат за еректилна дисфункција (т.е. силденафил, тамсулозин, итн.). Ова може да доведе до прекумерно намалување на крвниот притисок, односнохипотензија.
Алтернативните алфа блокатори, како што се празосин, тамсулозин, доксазосин или теразосин може да имаат негативни интеракции со бета блокатори, лекови за еректилна дисфункција, анксиолитици и антихистаминици. Овие интеракции може да предизвикаат опасна хипотензија. Понатаму, во ретки случаи, интеракции со лекови може да предизвикаат неправилни, забрзани отчукувања на срцето или зголемување на крвниот притисок.
Јохимбин може да покаже интеракција со стимуланси, лекови за висок крвен притисок, налоксон и клонидин. Интеракции со такви лекови може да предизвикаат или ненамерно зголемување на крвниот притисок или да го засилат зголемувањето на крвниот притисок.
Механизам на дејство
Алфа блокаторите дејствуваат така што го блокираат ефектот на нервите на симпатичкиот нервен систем. Нивното дејство го постигнуваат преку врзување за алфа рецепторите во мазните мускули или крвните садови. α-блокаторите можат да се врзат и реверзибилно (повратно) и иреверзибилно (повратно).
Постојат неколку α рецептори низ телото каде што овие лекови можат да се врзат. Поточно, α1 рецепторите може да се најдат во повеќето мазни мускули на крвните садови, мускулот ширач на зеницата (M. dilatator pupillae), срцето, простатата и пиломоторните мазни мускули. Од друга страна, α2 рецепторите може да се најдат во тромбоцитите, холинергичните нервни завршетоци, некои мазни мускули на крвни садови, постсинаптичките неврони во централниот нервен систем и масните клетки (адипоцити).
Алфа рецепторите претставуваат класични Г-белковини споен рецептор (GPCR) кој се состои од 7 трансмембрански домени, кои формираат три внатреклеточни јамки и три вонклеточни јамки. Овие рецептори се спојуваат со хетеротримерни Г-белковини составени од α, β и γ подединици. Иако и двата α рецептори се GPCR, постојат големи разлики во нивниот механизам на дејство. Алфа 1 рецепторите се споени Gq форма на Г-белковина, така што сигнализираат преку фосфолипаза Ц за зголемување на секундарните гласници IP3 и DAG, со што се зголемува ослободувањето на калциум во клетката. Во меѓувреме, алфа 2 рецепторите се споени со Gi форма на Г-белковина, така што тие сигнализираат преку аденилил циклаза за намалување на секундарниот гласник cAMP.
Џо Кол
Репрезентација
Кол настапи за повеќе англиски млади селекции на Англија како што е Англија под 16 години, Англија под-18 фудбалски тим и фудбалска репрезентација на Англија  до 21 година. Периодот помеѓу 2001 и 2010 година, Кол настапуваше за сениорската репрезентација на Англија на 56 натпревари, постигнувајќи 10 гола. Тој беше избран во тимот на Англија за ФИФА Светското Првенство во 2002 година одржано во Јужна Кореја и Јапонија, како и ФИФА Светско Првенство во фудбал 2006 и ФИФА Светско Првенство во фудбал 2010 во Јужна Африка и беше дел од европското првенство во фудбал УЕФА Евро 2004.
Баскијат (појаснување)
Баскијат може да се однесува на:
Фил Мекензи
Фил Мекензи (роден на 25 февруари 1987 година во Оквил, Онтарио) е пензиониран канадски играч во рагби.
Мекензи играше за колеџот „Еплиби“ и „Оквил крстоносци“ во Онтарио и за Универзитетот „Викторија“ во Британска Колумбија.
Во 2009 година, Мекензи го потпиша својот прв професионален рагбиски договор со Ковентри РФЦ. Следната година Мекензи се потпиша со ново промовираниот клуб на првенството РФУ, Ешер РФЦ. Договорот на Мекензи со Ешер му овозможи да тренира и со лондонските оси. Ова му даде можност на Мекензи редовно да се појавува во Авива А Лигата како дел од составот на лондонските „Васи“.
Дабергоц
Дабергоц (Dabergotz) — општина во округот Источен Пригниц-Рупин, во Бранденбург, Германија.
Црква „Св. Димитриј“ - Лехово
Свети Димитриј (Aγίου Δημητρίου) — црква во селото Лехово, Леринско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Костурската епархија на Цариградската патријаршија.
Во 1987 г. храмот е прогласен за споменик на културата. Во 2002 г. за заштитен споменик е прогласена и неговата камбанарија.
Во внатрешноста, црквата има вредни резбани елементи — иконостас, владички престол, амвон и проскинитар.
Стадион Тунавален
Локација: Ескилстуна, Шведска. Координати: 59°22′ на север и 16′29″ на исток.
Сопственик: Општина Ескилстуна.
Капацитет: 7.800 гледачи.
Свечено отворање: 1924 година.
Реконструкција: 2002 година.
Корисници: Фудбалските клубови Ескилстуна Сити ФК, ИФК Ескилстуна, Ескилстуна Јунајтед ДФФ и АФЦ Ескилстуна од 1917 година.
Тунавален е стадион со повеќе намени во Ескилстуна, Шведска. Во моментов најчесто се користи за фудбалски натпревари.
Оригиналниот стадион бил едно од местата за Светското првенство во фудбал во 1958 година. Тоа било и место за повторување на шведското финале на бенди во 1954 година. Капацитетот бил 22.000 гледачи.
Во 2002 година била изградена нова арена. Ова е домашен терен за фудбалските тимови АФЦ Ескилстуна и Ескилстуна Сити.
Вранец
Вранец — автохтон вид на грозје кое се одгледува во Македонија, Црна Гора, Херцеговина и Србија.
Се смета за најзначаен вид во Црна Гора и еден од  најзначајните во Македонија, а го има доста и во Србија. Во Македонија вранецот е застапен со 50% во производството на црни вински грозја.
Потекло на поимот
Зборот вранец означува црн пастув, затоа вината од оваа сорта грозје асоцираат на сила и моќ. Вран исто така значи нешто што има сјајна црна боја.
Виногорја
Виновата лоза од сортата се наоѓа низ цела Македонија, а со Правилникот за реонизација на лозарските подрачја истата е препорачана во Повардарскиот реон и во Кумановското виногорје.
Лоза
Лозата е умерено снажна и со обилен род, отпорна на заболувања. Зрната се големи и со темна боја. Во Македонија се смета за најбитна сорта грозје и е застапена со речиси 70% од сите црвени сорти кои се одгледуваат. Зборот вранец значи црн пастув, име кое го опишува ова грозје. Младите Вранци  имаат светловиолетова боја и мирис на црвени боровинки и овошен мармалад со многу јаки танини. По неколку години зреење, бојата  преминува во темноцрвена рубин/црна боја и се развива комплексна арома која потсетува на чоколадо, црно овошје и цимет, при што вината ја губат својата острина, развивајќи долг и свилен послевкус. (Витач е алкохолен пијалак кој се добива од сортата Вранец ).
Вина
Од оваа сорта на грозје се произведуваат суви вина со единствен вкус и карактер кои се синоним за Балканот. Вранецот се смета за типично рурално робусно агресивно вино, без аспирации за лажна префинетост, полно со карактер и пркос. Со еден збор вранецот со своите вински одлики ги отсликува културно-антрополошките црти на балканските народи. Вранецот има карактеристична пурпурна боја која може да биде и темноцрвена во зависност од зрелоста. Темните нијанси на виното се длабоко изразени така што најчесто ја обојува чашата и усните на консументот. Не можете лесно да се „ослободите“ од него. Ретко на кои производители им успева да го стабилизираат и исфилтрираат ова вино за да добие проѕирна нијанса. Вранецот ослободува ароми на кисело зрнесто овошје, пред сè рибизла, боровинка и капина, но кај барикираните примероци се јавува и мирис на дрво и презреани вишни. Вкусот е исполнет со истото зрнесто кисело овошје, со многу високи агресивни танини, посебно кај младите примероци. Кај некои зрели и мудрo барикирани примероци, танините се подискретни и посмирени. Телото на виното е средно до екстремно полно во зависност од зрелоста, а послевкусот е долготраен посебно кај постарите примероци.
Вранецот исклучително добро го поднесува стареењето во дабови бочви и во шишиња, што често е неопходно за да се скроти неговиот снажен спој на танини и киселини. Благодарение на својата хармонична природа добро се комбинира со други сорти на грозје како што се каберне совињон и мерло.
Консумирање
Различни производители препорачуваат различна температура на служење за своите вина од оваа сорта, а најчесто се сретнуваат препораччани температури од 15 до 17оС, и од 16 до 18оС.
Вранецот исклучително добро се слага со димено, конзервирано и месо на скара, дивеч, со салати и стари сирења со снажни вкусови.
НП3 Арена
Локација: Сундсвал, Шведска.
Капацитет: 8.000 гледачи.
Димензии: должина 105 метри и ширина 68 метри.
Свечено отворање: 06 август 1903 година.
Реконструкција: 2001-2002 година со вредност 150 000 000 Шведски Круни.
Корисници: Фудбалските клубови ГИФ Сандвал и Сандсвал ДФФ.
Други имиња на стадионот: Сандсвал Парк Арена (2002 – 2006) и Нортпортен Арена (2006 – 2016).
Гринфилд инвестиција
Гринфилд инвестиција претставува инвестиција во производство, канцеларии, или други физички структури поврзани со компанија, или група на физички структури каде што не постојат претходни објекти.
Гринфилд инвестирање обично се нуди како алтернатива за други форми на инвестиции, како што се спојувања и преземања, заеднички вложувања, или договори за лиценцирање. Гринфилд инвестирање често се спомнува во контекст на странски директни инвестиции.
Поврзан термин со гринфилд инвестиција која станува се популарен е браунфилд инвестиција, каде што едно место кое претходно се користело за деловни цели, како на пример фабрика за челик или рафинеријата за нафта, се проширува/надградува за да се зголеми добивката. Гринфилд инвестиција претставува форма на странски директни инвестиции, каде што матична компанија започнува нов потфат во една странска земја со изградба на нови оперативни капацитети почнувајќи од нула. Во прилог на градењето на нови објекти, повеќето домашни компании, исто така, создаваат нови долгорочни работни места во странската држава со вработување на нови вработени.
Земјите во развој често им нудат таканаречени даночни олеснувања на потенцијалните компании, субвенции и други видови на стимулации за да се постават нови гринфилд инвестиции. Владите често велат дека губењето на корпоративниот данок на приходите е мала цена која треба да се плати во замена на создавање на нови работни места и стекнување со знаење и технологија на зајакнување на човечкиот капитал во земјата.
Лексикологија
Лексикологија (од грчки: lexis = збор + logos = учење) е делот од науката за јазикот што го проучува составот на зборовите на еден јазик.
Поддисциплини
Семантика     (наука за внатрешната страна на зборовите)
Етимологија   (наука за настанувањето за зборовите)
Лексикографија (наука за принципот за составување речници)
Збор
- Зборот е најмала јазична целина што во говорната низа се остварува како посебна целост
- Зборот претставува низа од гласови кои означуваат некој поим
Разликува:
а)Форма (надворешна звучна страна)
б)Содржина ( внатрешна значенска страна)
лексичко (основно) врската на еден збор со некој предмет
Полнозначните зборови се носители на двете значења
Службените немаат лексичко значење