cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дуализам
Предикатен дуализам
Предикатниот дуализам е ставот на повеќето не-редуктивни физикалисти, како што се Доналд Дејвидсон и Џери Фодор, кои тврдат дека иако има само една онтолошка категорија на супстанции и својства на супстанциите (обично физичка), предикатите кои се користат за да се опишат менталните настани можат да бидат ре-опишани во смисла на (или редуцирани на) физички предикати на природните јазици. Ако го опишуваме предикатниот монизам како поглед на кој се претплатени елиминативните материјалисти, кои тврдат дека ваквите намерни предикати, како верување, желба, мислење, чувство итн., на крајот ќе биде елиминиран и од јазикот на науката и од обичниот јазик затоа што битијата на кои се однесува не постојат, што значи дека предикатниот дуализам е најлесно да се дефинира како негација на ова тврдење. Предикатните дуалисти веруваат дека т.н. "народна психологија", со сите свои припишани, пропозиционални ставови, е неелиминативен дел од организацијата на опишување, објаснување и разбирање на човечките ментални состојби и однесувањето. Дејвидсон, на пример, се држи до аномалниот монизам, според кој не може да има строги психо-физички закони во поврзувањето на менталните и физичките настани под нивните ментални описи како кај физичките настани. Сепак, сите ментални настани имаат физички описи. Ова е во споредба со другите вакви настани, кои можат да бидат поврзани со правото, како што се односите со други физички настани. Менталните предикати се несведувачки и различни по карактер (рационално, холистички и потребно) од физичките предикати (контингент, атомска и причинско-последична). Дуалистички поглед на менталните причинско-последични односи.
Интеракционизам
Интеракционизмот е идејата дека менталните состојби како што се верувањата и желбите, каузално комуницираат со физичките состојби. Тоа е тврдењето кое е многу привлечно за интуициите на здравиот разум, и покрај фактот дека е многу тешко да се утврди неговата автентичност или точноста на логичкиот аргумент или емпириските докази. Се чини дека се жалиме на здравиот разум, затоа што сме опкружени со такви секојдневни појави како дете кое допира жешка печка (физички настан), што предизвикува да чувствува болка (ментален настан), а потоа почнува да вриска и да испушта крици (физички настан) што предизвикува кај неговите родители да искусат чувство на страв и заштитнички однос (ментален настан) и така натаму.
Паралелизам
Психо-физичкиот паралелизам е еден многу необичен поглед на интеракцијата меѓу умствените и физичките настани за кои навидум, а можеби и вистински, се залагал Готфрид Вилхелм Фон Лајбниц. Како Мејлбренч и другите пред него, Лајбниц ги препознал слабостите на Декартовата причинско-последична интеракција која се одвивала во физичка локација во мозокот. Мејлбренч одлучил дека таквата материјална основа на интеракцијата помеѓу материјалното и нематеријалното е невозможна и затоа формулирал своја доктрина на Повременост, во која се наведува дека интеракциите навистина биле предизвикани од интервенцијата на Бога во секоја пригода. Идејата на Лајбниц е дека Бог ја создал претходно воспоставената хармонија таква што само се чини како да е физичка и ментална причина за настаните, а тие се всушност предизвикани, еден од друг. Во реалноста, менталните причинители имаат само ментални ефекти, а физичките причинители имаат само физички ефекти. Оттука терминот паралелизам се користи за да се опише овој аспект.
Повременост
Повременоста е филозофска доктрина за причинско-последичните односи која вели дека создадените материи не можат да бидат ефикасни причинители на настаните. Наместо тоа, сите настани се смета дека се предизвикани директно од Бог. Теоријата вели дека илузијата на причинско-последичните односи помеѓу обичните настани произлегува од постојана врска која Бог ја одредил, така што секој пример, каде причината е присутна ќе претставува "повод" за ефектот да се појави како израз на гореспоменатите сили. Овој "повремен" однос, сепак, припаѓа на ефикасните причинско-последичните односи. Во овој поглед, тоа не е случај каде што првиот настан кој го предизвикува Бог, го предизвикува вториот настан: напротив, Бог прв предизвикува еден, а потоа предизвикува друг, но одбрал да го регулира тоа како однесување во согласност со општите закони на природата. Некои од неговите најистакнати историски експонати биле Луис Де Ла Форж, Арнолд Гојлинкс и Николас Мелбранх.
Епифеноменализам
Според Епифеноменализмот, сите ментални настани се предизвикани од физички настан и немаат физички последици и дека една или повеќе ментални состојби немаат никакво влијание врз физичката состојба. Значи, менталниот случај на донесување на одлука да земете камен ("М") е предизвикан од палење на одредени неврони во мозокот ("Р"). Кога раката и шаката се движат да го соберат каменот ("Е"), тоа не е предизвикано од претходниот ментален настан М, ниту од M и P заедно, туку само од П. Физичките причини во принцип можат да се сведат на основната физика и затоа менталните причини се елиминираат со користење на ова редукционистичко објаснување. Ако П ги предизвикува и М и Е, не постои надодлучување во образложението за E. Идејата дека дури и ако животните биле свесни ништо немало да биде додадено на создавањето на однесувањето, дури и кај животните на човечкиот вид, за првпат било искажано од La Mettrie (1745 година), а потоа од страна Cabanis (1802 година), а дополнително било објаснето од Хоџсон (1870 година) и Хаксли (1874 година).
Нередуктивен психоализам
Нередуктивен психоализам е идејата дека додека менталните состојби се физички - тие не можат да се сведат на физички одлики, кои во онтолошка смисла се во разликите меѓу својства на умот и материјата. Според нередуктивниот психоализам сите ментални состојби можат каузално да се сведат на физички состојби, каде што менталните својства одговараат на физичките својства и обратно. Позната форма на нередуктивен психоализам наречена аномалиски монизам првпат беше предложена од страна на Доналд Дејвидсон во неговиот труд од 1970 година - Ментални настани, каде се тврди дека менталните настани се идентични со физичките настани, како и дека менталното е аномалија, односно во нивните ментални описи овие ментални настани не се уредени со строги физички закони.
Субјективни аргументи за поддршка на дуализмот
Многу важен аргумент против психоализмот (а со тоа и во корист на некој вид на дуализам) се состои во идејата дека менталното и физичкото изгледа дека имаат доста различни, а можеби и неспоиви особини. Менталните настани имаат одредени субјективни квалитети, додека физичките се чини дека немаат. Така, на пример, може да прашаме како изгледа еден запален прст, или како изгледа синилото на небото, или како звучи убавата музика?. Филозофите на умот, субјективните аспекти на менталните настани ги нарекуваат qualia (или груби чувства). Постои нешто што е како да чувствувате болка, за да ја видите познатата нијанса на синото, и така натаму. Постојат qualia вклучени во овие ментални настани. И на тврдењето што е тоа qualia се чини дека е особено тешко да се сведе на нешто физичко. Томас Нагел, кој е и самиот физикалист, прво го окарактеризира проблемот на qualia како физикалистички монизам во неговата статија "Како е да се биде лилјак?". Нагел тврди дека дури и ако се знаеше дека сè што постои го знаеме од трето лице, научната перспектива за хидролокаторски систем на лилјак, сè уште не се знае како е да се биде лилјак. Френк Џексон формулирал негов познат научен аргумент врз основа на слични прашања. Во овој експеримент, познат како “Собата на Марија”, тој од нас бара да се посети невролог, Марија, која е родена и целиот нејзин живот живеела во црно- бела соба со црно- бел телевизор и компјутерски монитор, каде што ги собирала сите можни научни податоци за природата на боите. Џексон сметал дека Марија да излезела од собата, таа ќе дошла до ново знаење што не го поседувала претходно: познавање на искуството на боите (на пример, какви се). Иако, од хипотезата, Марија веќе знаела сè што може да се знае за боите од објективна перспектива на трета личност, таа никогаш не знаела, според Џексон, како е да се гледа црвена, портокалова или зелена боја. Ако Марија навистина научила нешто ново, тоа мора да било знаењето на нешто нефизичко, бидејќи таа веќе знаела сè што може да се знае за физичките аспекти на боите. Дејвид Луис дал одговор на овој аргумент, сега познат како способносен аргумент, е тоа што Марија навистина го дознала било едноставно, способноста да се препознаат и идентификуваат емоциите на боите за кои таа претходно не била свесна. Даниел Денет и други, исто така, дале аргументи против овој поим.
Аргумент на специјализирани науки
Овој аргумент вели дека, ако предикатниот дуализам е точен, тогаш постојат посебни науки, кои не можат да се сведат на физиката. Овие неупростливо посебни науки, кои се извор на наводно неупростливи предикати, се претпоставува дека се разликуваат од тешките науки по тоа што се внимателно поврзани. Ако тие се внимателно поврзани, тогаш тие мора да бидат зависни од постоењето на умовите кои се способни да имаат заинтересирани перспективи. Психологијата е, се разбира, дизајн на посебни науки, па затоа, таа и нејзините предикати мора да зависат уште подлабоко од постоењето на менталното. Физиката, барем идеално, тргнува да ни каже како светот постои во себе, за да го издлаби светот во зглобовите и да ни го опише тоа без мешање на поединечни перспективи или лични интереси. Од друга страна, работите како што се моделите на времето видени во метеорологијата или однесувањето на луѓето се од интерес само за човековите суштества како такви. Поентата е дека имањето перспектива за светот е психолошка состојба. Затоа, посебните науки претпоставуваат постоење на умовите кои можат да да ги имаат овие состојби. Ако некој сака да се избегне онтолошкиот дуализам, тогаш умот има перспектива која мора да биде дел од физичката реалност на која се однесува таа перспектива. Ако ова е работата, тогаш, со цел да се согледа физичкиот свет како психолошки, умот мора да има перспектива за физичкото. Ова, пак, подразбира постоење на умот.
Аргумент зомби
Аргументот зомби се заснова на експерименталната мисла предложена од Дејвид Чалмерс. Основната идеја е дека може да се замисли еден момент и постоењето на телото без свесна состојба која е поврзана со него. Аргументот од Чалмерс е тоа што се чини многу неверојатно дека такво суштество може да постои, затоа што сите што се само работите што физичките науки ги опишуваат како зомби мора да бидат вистина. Бидејќи ниту еден од концептите кои се вклучени во оваа наука не се однесуваат на свеста и на другите ментални феномени, секое физичко лице, по дефиниција, може да биде научно опишано преку физиката, потегот од остварливоста до можноста и не е толку голем. Другите, како Денет, тврдат дека концептот на филозофското зомби е неповрзан, или неверојатен концепт. Поточно, ништо не докажува дека ентитетот (на пример, компјутери или роботи) кој совршено може да имитира човечки суштества, а особено совршено може да го имитира изразот на чувствата (како што се радост, страв, лутина, ...), дека всушност ќе ги искуси и на тој начин би имале слична состојба на свеста како онаа на вистинските човечки суштества. Верувањата на физикализмот, или мора да се поверува дека некој, вклучувајќи ги и самите може да бидат зомби, или дека никој не може да биде зомби - потекнуваат од наводите дека сопственото верување за (или против) зомбито е производ на физичкиот свет, па затоа и не е различен од било кој друг.
Аргумент од личниот идентитет
Овој аргумент се однесува на разликата помеѓу применливоста на контрафактуалните услови на физичките објекти, од една страна, и свесните, лични агенти од друга страна. Во случај на каков било материјален предмет, како што е печатачот, може да се формулира една серија на контрафакти на следниот начин: 1. Овој печатач може да се направи од слама, 2. Овој печатач може да се направи од други видови пластика и вакуум-цевка транзистори, 3. Овој печатач може да се направи од 95% од тоа што всушност е 5% и вакуум-цевка транзистори, и др. Некаде по патот на содавањето на печатачот кој е составен од делови и материјали, кои всушност го сочинуваат печатачот кој е составен од неколку различни супстанции, во, да речеме, 20%, прашањето дали овој печатач е истиот печатач станува прашање на произволна конвенција. Замислете случај на лице, Фредерик, кој е родена копија од исто јајце и малку од генетски изменета семена течност. Замислете серија контрафактуални случаи кои одговараат на примерите кои ги применивме за печатачот. Некаде по патот, некој повеќе не е сигурен за идентитетот на Фредерик. Во вториот случај, се тврдеше, дека преклопот на градбата не може да се примени кај идентитетот на умот. Како што вели Мадел: "Но, додека моето сегашно тело на тој начин може да има делумна копија во некој можен свет, во мојата сегашна свест не може. Секоја сегашна состојба на свест, што може да се замисли, или е или не е моја. Не е во прашање нивото тука." Ако копијата на Фредерик, Фредерикус, е 70% составен од истата материја како и физичкиот Фредерик, дали тоа значи дека тој е, исто така, 70% идентичен со менталниот Фредерик? Дали има смисла да се каже дека нешто не е 70% од менталниот Фредерик? Можно решение на оваа дилема е отворениот индивидуализам.
Аргумент од причина
Филозофите и научниците, како што се Виктор Реперт, Вилијам Хаскер и Алвин Плентинга го развија аргументот за дуализам наречен "аргумент од разумот" и го поддржаа Ц.С. Луис, кој го нарече "кардинална тешкотија на натурализам", насловот на глава три во книгата со прво изнесување на виделина на аргументот во својата книга “Чудата”. На кратко, аргументот вели дека ако, како што темелниот натурализам наложува, сите наши мисли се ефект од физичка причина, тогаш ние немаме причина да претпоставуваме дека тие се исто така во согласност со разумните основи. Знаењето е, сепак, дефинирано од основата кон последицата. Затоа, натурализмот е точен, не би имало начин да се знае ова или нешто друго кое не е директен резултат на физичка причина, а ние не можеме да претпоставуваме, освен по случајност. Со оваа логика, изјавата "Имам причина да верувам дека натурализмот е вистинит" е само референтно некохерентна на ист начин како и реченицата "Еден збор во оваа реченица не значи тоа што се чини дека значи", или изјавата "Јас никогаш не ја кажувам вистината." Тоа постои, во секој случај, за да се претпостави вистината на заклучокот и да се елиминира можноста од важечка основа од која се постигнува тоа. Да го резимираме аргументот во книгата, Луис го цитира JBS Haldane, кој апелира на сличен начин на размислување: “Ако моите ментални процеси се утврдуваат од страна на целиот потег на атоми во мозокот, немам причина да претпоставам дека моите верувања се вистинити ... и затоа немам причина да претпоставам дека мојот мозок е составен од атоми.” (J. Б. С. Haldane, Можни Светови, страна 209) Во својот есеј, Дали Теологијата е Поезија, Луис ги сумира аргументите на сличен начин, кога тој пишува: “Ако мислите се целосно зависни од мозокот, а мозокот од биохемијата, а биохемијата (на долг рок) од бесмислениот тек на атомите, не можам да разберам како мислата на тие умови би требало да има поголемо значење од звукот на ветрот во дрвјата.” (В. С. Луис, тежина на славата, страница 139)
Причинска интеракција
Ако свеста (умот), може да постои независно од физичката реалност (во мозокот), таа мора да се објасни како физички спомен создаден врз умот. Дуализмот, според тоа, мора да го објасниме како свесно влијание на физичката реалност. Едно можно објаснување е тоа за чудото, предложено од страна на Арнолд Геулинкс и Николас Мејлбренч, каде што сите ум-тело интеракции бараат директна Божја интервенција. Иако во тоа време Ц.С. Луис ги напиша Чуда, Квантна механика (и физички индетерминизам) беше прва во почетните фази на прифаќање, тој кажа логичка можност дека ако физичкиот свет се покаже неодредлив, ова ќе обезбеди влезна (интеракција) точка во традиционалното гледање на затворениот систем, кој е научно опишан како веројатен или неверојатен физички / филозофски настан кој може да се опише со активности кои не се членови на физичката реалност.
Реакции
Енциклопедијата на филозофијата Стенфорд напоменува два можни одговори на забелешката. Првата реакција, вели дека би можело да биде возможно за умот да влијае на дистрибуцијата на енергија, без промена на квантитетот. Другата опција е да се негира дека човечкото тело е затворен систем. Бидејќи принципот за конзервација на енергија ќе важи само за затворени системи, забелешката станува неважна. Католичката Енциклопедија ја кажува истата реакција. Овие реакции може да го заштитат Законот за зачувување на енергија, но сами по себе не нудат објаснување за тоа како се одвива интеракцијата. (Може да се претпостави дека е чудо). Уште една реакција на оваа забелешка е да се претпостават некакви модификации на причинските односи во физичкиот универзум – изјавува Милс, истакнувајќи дека менталните настани може да предизвикаат болка. Причинско-последична детерминација во повеќе правци значи дека некои одлики на ефектот не може целосно да објаснат за своите причини дали се оправдани. На пример, "Гласна музика предизвикува стаклото да се скрши, но ова е третпат што чашата е скршена во изминатата недела." Сигурно е дека гласната музика е доволна за да предизвика пукање на стакло, но тоа не ги објаснува одликите на настанот, кој е идентификуван во фразата "ова е по третпат оваа недела ...". Оваа функција е каузално поврзана, во извесна смисла, со двата настана на кршење на стаклото во изминатата недела. Како одговор на тоа, тој рече дека веројатно ќе треба да се фокусираме на вроденото или на суштинските одлики на ситуацијата или настанот, доколку тие постојат и да ја применуваме идејата за причинско-последично затворање само на одредени функции. Уште еден одговор на оваа забелешка е дека постои можност дека интеракцијата може да вклучува и темна енергија, темна материја или некои други во моментов недефинирани научни процеси. Меѓутоа, во овој случај, дуализмот е заменет со физикализам и интеракциската точка е оставена на Студијата на некое подоцнежно време кога физичките процеси се познати. Уште еден одговор на оваа забелешка е направен врз основа на перформансите на недефинираниот физички универзум, каде што можеби интеракцијата која се случува во човечкото тело не е класичен "билјард топка" тип на Њутновата механика. Таму е важно прашањето за физичкиот детерминизам во однос на физичкиот индетерминизам. Ако детерминистичкото толкување на квантната механика е точно, настаните на микроскопско ниво мора да се нејасни, каде степенот на детерминизам се зголемува како функција од обем. Еден конкретен пример на таквиот индетерминизам е принципот на несигурност од Хајзенберг, каде колку попрецизно може да се ограничи позицијата на електроните по должината на оската, толку понеточна станува способноста за определување на линеарниот моментум по должината на оваа оска, и обратно. Филозофите како Карл Попер и Јован Еклс имаат теорија дека таквата нејасност може да се примени дури и на макроскопската скала.
Аргумент од оштетување на мозокот
Овој аргумент беше формулиран од страна на Пол Чрчленд, меѓу другите. Поентата е дека едноставно кога мозокот работи преку некој вид на оштетување (поради сообраќајни несреќи, злоупотреба на дрога или патолошка болест), секогаш менталните супстанции и / или својствата на поединецот се значително засегнати. Ако умот е целосно одвоена материја од мозокот, како може да биде можно тоа секој пат кога мозокот е повреден, умот да е исто така повреден? Всушност, честа е ситуацијата кога некој може да ги предвиди и да ги објасни видовите на ментално или психолошко оштетување или промената низ која човечките суштества поминуваат кога одредени делови од нивниот мозок се оштетени. Значи, задачата за дуалистичкиот обид е да се соочи со тоа како може сето ова да се објасни ако умот е одделена и нематеријална супстанција или ако неговите особини се независни онтолошки од мозокот. Својствениот дуализам и емергентниот дуализам го избегнуваат овој проблем, тврдејќи дека умот е предност или супстанција добиена од соодветното уредување на физичката материја и затоа може да биде под влијание на која било преуредување. Phineas Gage, кој страда од уништување на едниот или двата фронтални лобуси од проектил железна прачка, е често цитиран. Gage секако бил изложен на ментални промени по неговата несреќа, иако степенот на овие промени е точно одреден. Но, уништувањето на мозокот, без сомнение е физичка манифестација, поради некој вид на промена во неговиот ум, што укажува на поврзаност помеѓу состојбите на мозокот и менталните состојби. Покрај тоа, во повеќето модерни експерименти, може да се покаже дека врската е многу повеќе од проста корелација. Оштетување, или манипулација, одредени делови на мозокот постојано се под контролирани услови, на пример, кај мајмуните, добивајќи исти резултати во однос на промените во менталната состојба во секое време, невролозите покажаа дека врската помеѓу оштетувањето на мозокот и менталното влошување е причинско-последична.
Аргумент од биолошки развој
Уште еден чест аргумент против дуализмот се состои во идејата: бидејќи човекот (и филогенетски и онтогенетски) го започнал своето постоење како целосно физичко или материјално лице и ништо што е надвор од физичкиот домен не е внесено подоцна во текот на развојот, тогаш нужно ќе заврши како целосно развиено материјално суштество. Филогенетски, човечкиот вид еволуирал, како и сите други видови од една единствена клетка составена од материја. Бидејќи сите настани кои се случиле подоцна, кои завршиле во формирањето на нашиот вид може да се објаснат преку процесите на случајна мутација и природна селекција, тешкотијата за дуалистите е да се објасни каде и зошто таму би можело да се интервенира во некои не-материјални, нефизички настани во овој процес на природна еволуција. Онтогенетски, почнуваат живот едноставен како оплодената јајце-клетка. Нема ништо нематеријално или ментално вклучено во концепцијата, во развивањето на бластула, гаструла итн. Нашиот раст може да се објасни единствено во смисла на акумулирање на ова прашање преку процесите на исхрана. Претпоставката за нефизички ум се чини излишна.
Аргумент од едноставноста
Овој аргумент од едноставноста е веројатно најпростиот и најчест аргумент против дуализмот на менталното. Дуалистите секогаш се соочуваат со прашањето зошто е неопходно некој да верува во постоењето на два онтолошки различни субјекти (умот и мозокот), кога се чини дека е можно и да направи полесна теза за тест против научните докази, за да се објасни претставувањето на исти настани и својства во смисла на еден субјект. Ова е евристички принцип во науката и филозофијата не претпоставува постоење на повеќе луѓе отколку што е потребно за јасно објаснување и предвидување. Овој аргумент беше критикуван од страна на Питер Гласен во дискусија со J.J.C. Смарт на страниците на Филозофија во доцните 1970-ти и раните 1980-ти години. Гласен тврди дека, поради тоа што не е физичко лице, Occam's Razor не може доследно да се направи за да физикалистите или материјалистите го користат како оправдување за менталните состојби и настани, како на пример за верувањето дека дуализмот не е точен. Идејата е дека Occam's Razor не може да биде "неограничен" како што обично се опишува (што се однесува на сите квалитетни постулати, дури и на оние апстрактните), туку конкретен (се однесува само на физичките објекти). Ако некој го применува Occam's Razor неограничено, тогаш се препорачува монизам додека плурализмот добие повеќе поддршка, или додека не се разоткрие. Ако некој го применува Occam's Razor само конкретно, тогаш може да не се користи за апстрактни концепти (овој пат, сепак, има сериозни последици за избор на хипотези за КБ).
Удевала Арена
Координати: 58°17′ на север и 11°56′ на исток.
Капицитет: 8.000 гледачи.
Други имиња на стадионот:
-        Скархјовален ( 1984 – 2005 и 2013 до 2015)
-        Ха Биг Арена ( 2006 – 2007 и во 2011)
-        Старк (2008 – 2011)
-        Маркбиг Арена (2011 – 2013)
Свечено отворање во 1984 година.
Корисник: Фудбалски клуб Љунгскил.
Стадионот се вика Скархјовален, поради спонзорски причини, порано познат како Маркбиг Арена, ХА Биг Арена, Старке Арвид, а целосното име е Удевала Арена. Фудбалскиот стадион се наоѓа во Љунгскиле, Шведска. Стадионот собира 6.000 луѓе, но капацитетот може брзо да се зголеми на 8.000, доколку е потребно.
Тоа е домашна арена на Љунгскиле СК.
Билјана платно белеше
Билјана платно белеше — македонска романтична песна за љубовта и убавината.
Опис
Песната опишува настан од „охридските извори“, а Билјана би можела да биде секоја млада девојка која таму си го белела платното. Одењето до најблискиот извор било секојдневна обврска за секоја жена кога водата била подалеку од домашното огниште. Притоа мора да се има предвид дека значаен дел од социјалниот живот на месното население се одвивал околу изворите; таму се раѓале многу познанства и љубовни приказни.
Другиот клучен лик во песната е млад винар. Тој во љубовната драма зазема пасивен став, оставајќи дијалогот да се одвива помеѓу Билјана и другите винари, додека сиот свој интерес кон девојката го покажува со притаено набљудување. Наспроти сета негова ненаметливост, младиот винар ја претставува оската околу која се врти целокупното дејство во љубовната драма. За него дознаваме уште дека припаѓа на група винари кои во песната се опишани како „белограѓани“!
Стихови
Светската слава на Билјанините извори се должи пред сè на легендата за убавата охриѓанка од народната песна „Билјана платно белеше“:
Оздола идат винари,
кротко терајте карванот,
да не ми платно згазите,
платното ми е даровно.
Билјано моме убаво,
ако ти платно згазиме,
со вино ќе го платиме,
ем бела лута ракија.
Не ви сакам виното,
тук’ ви го сакам момчето, што напред води карванот
што фесче носит над око.
Театро Адријано
Театро Адријано познат и како Политеама Адријано и Кино Адријано, е кино и поранешен театар лоциран во Пјаца Кавур, Рим, Италија.
Билјана платно белеше
Стихови
Што фесче носит над око
Театро Адријано
Изграден е од Пио Галас и Ромео Бисини на проектот на архитектот Лујџи Ролан (таткото на Лујџи Морети ) и отворен е на 1 јуни 1898 година со претставата на операта Џоконда на Амилкаре Понкиели под диригентството на Едоардо Машерони.
Битлси имале четири настапи овде во јуни 1965 година за време на нивната европска турнеја.
Билјана платно белеше
Стихови
и мене гледат под око.
Билјано, моме убаво,
момчето ни е свршено.
За него вино носиме,
в’ недела ќе го жениме.
Да би го вода однела
и мене ми го донела,
да би го змија к’снала
со мојве долни запчиња.
Оваа е најпознатата варијанта на песната од која вообичаено се пеат само првите 18 стихови. Постојат уште многу други пократки и подолги варијанти со сличен текст.
Список на градови во Македонија по население
Ова е список на градови во Република Македонија по население.
Госпоѓа Даловеј
Госпоѓа Даловеј (англиски: Mrs Dalloway) - роман на англиската писателка Вирџинија Вулф. Првобитно, романот бил објавен на 14 мај 1925 година.
Содржина
Дејството во романот се одвива во Лондон, текот на еден ден во средината на јуни. Госпоѓата Клариса Даловеј, жена на возраст од 52 години, приредува прием и затоа утрото излегува во градот за да купи цвеќе. Кога стигнува во продавницата, наеднаш сите луѓе се загледуваат во еден автомобил во кој се наоѓа некоја многу важна личност, некој од кралското семејство или премиерот. Навистина, автомобилот продолжува кон Бакингемската палата каде се насобрале многу луѓе. Но, тогаш, на разни места во Лондон вниманието на луѓето е свртено кон еден авион што испишува реклама на небото. Истовремено, автомобилот и авионот го забележува брачниот пар Лукреција и Септимус Ворен Смит. Лукреција е незадоволна од својот сопруг, ветеран од Првата светска војна, кој има психички проблеми и често зборува сам со себе, му се причинува дека гледа свои познаници и слуша непостоечки звуци. Кога пристигнува дома, г-ѓа Даловеј е разочарана од веста дека нејзиниот сопруг Ричард ќе руча на друго место, без неа. Малку подоцна, додека таа го поправа фустанот, во куќата ненадејно влегува Питер Волш, нејзиниот пријател од детството за кого во минатото размислувала дали да се омажи со него. Питер само што пристигнал од Индија и ѝ кажува на Клариса дека планира да се разведе, зашто е вљубен во една мажена жена. Кога Клариса го потсетува на заедничките случки од минатото, Питер почнува да плаче, но тогаш во куќата влегува ќерката на Клариса, Елизабета и тој набрзина си оди. Оттука, Питер заминува во Регентовиот парк, каде се сеќава на настаните од минатото и на својот последен заеднички одмор со Клариса, кога таа го запознала Ричард Даловеј. Во паркот се наоѓа и брачниот пар Ворен Смит при што Септимус зборува самиот со себеси.
Од Регентовиот парк, Септимус и Лукреција го посетуваат сер Вилијам Бредшо, еден од најпознатите доктори за нервни заболувања. Во младоста, Септимус го напуштил семејниот дом и се преселил во Лондон, каде со голем елан почнал да се образува, да пишува поезија и да напредува во работата. Но сето тоа било прекинато кога почнала Првата светска војна. Септимус веднаш се пријавил како доброволец и се докажал на бојното поле. На фронтот, тој се зближил со неговиот надреден офицер Еванс, кој погинал при крајот на војната. Во тоа време, Септимус бил во Милано и таму, чувствувајќи дека ги губи чувствата, тој се оженил со Лукреција. По враќањето во Англија, неговата психичка состојба почнала да се влошува. Сер Бредшо ги прима љубезно, им кажува дека Септимус е сериозно болен и препорачува да го префрлат во еден санаториум. Во тоа време, Ричард Даловеј пристигнува на ручекот кај леди Братон, каде дознава дека Питер е во Лондон. Потоа, тој се враќа дома и на Клариса ѝ подарува букет цвеќе, по што веднаш заминува по некоја работа. Тогаш, ќерката Елизабета излегува надвор, заедно со нејзината наставничка Килман, а откако се разделуваат, таа шета низ улиците на Лондон. Истовремено, во својот стан, на Септимус наеднаш му се враќа разумното однесување и тоа ја прави Лукреција многу среќна. Меѓутоа, во тој миг влегува д-р Холмс и Септимус, исплашен да не го однесат во санаториумот, извршува самоубиство фрлајќи се низ прозорецот. Питер Волш, пак, пристигнува во својот хотел, каде добива писмо од Клариса и тоа го поттикува да размислува за минатото и за иднината, по што одлучува да оди на приемот кај Клариса.
Во куќата на семејството Даловеј пристигнуваат голем број гости, меѓу кои и премиерот, со што приемот добива во значење. Клариса е задоволна од успехот на забавата, но истовремено, таа чувствува празнина во душата. Меѓу гостите се наоѓа и докторот Бредшо, кој ѝ кажува на Клариса за самоубиството на едно младо момче, а тоа привремено ја потресува неа. На приемот доаѓа и Питер Волш, но Клариса е премногу зафатена со гостите и нема време да поразговара со него. Конечно, непоканета, на забавата доаѓа и Сели Сатон, сега леди Розетер. Таа и Клариса не се виделе многу години, а во меѓувреме Сели се омажила за богат фабрикант од Манчестер кому му родила пет сина на кои таа е многу горда. На забавата, Сели се дружи со Питер, чекајќи да дојде Клариса, но таа е зафатена со другите гости и Сели ја напушта забавата без да поразговара со неа. Кога си заминуваат гостите, останува само Питер, која очекува да ја види Клариса.
Ликови во романот
Покрај насловниот лик, во романот се појавуваат уште неколку ликови. Притоа, карактеристично е тоа што сите ликови се поврзани на некој начин: или се познаваат меѓу себе или се среќаваат на определени места. На пример, на почетокот на романот, само што излегува од својот дом, Клариса Даловеј го среќава Хју Хвајтбред, кој подоцна ќе биде поканет на ручек кај леди Братон, заедно со Ричард Даловеј; на тој ручек, леди Братон му кажува на Ричард дека се вратил Питер Волш; шетајќи низ Регентовиот парк, пак, Питер ги здогледува Септимус и Лукреција Ворен Смит (иако не ги познава); купувајќи цвеќе, вниманието на Клариса го привлекува автомобилот во кој се наоѓа некоја позната личност, а истиот автомобил го набљудуваат Септимус и Лукреција; за време на приемот, Клариса се среќава со докторот Бредшо, кој ѝ кажува за самоубиството на Септимус, кого таа не го познава, итн. Заедничка одлика на сите личности од романот е тоа што Вулф ги гради ликовите однатре и ги прикажува во самиот процес на живеењето, во еден вид елементарна фактура на реагирањето. Притоа, незабележливо, без никакви настани и конфликти, ликовите во романот се појавуваат како блиски личности, како стари познаници.
Стил
Во „Г-ѓа Даловеј“ целото дејство, освен сеќавањата на минатите настани, се одвива во еден единствен ден во текот на јуни. Тоа е пример на раскажување наречен „тек на свеста“, каде секоја сцена одблиску ги следи мислите на одреден лик. Вулф ја замаглува дистинкцијата помеѓу директен и индиректен говор низ романот, менувајќи ја нарацијата описи, индиректен внатрешен монолог и директна внатрешна нарација од барем дваесет ликови, но сепак, главнината на романот е фокусирана на два лика: Клариса Даловеј и Септимус Смит.
Поради структуралните и стилистичките сличности, Г-ѓа Даловеј вообичаено се смета за одговор на Џејмс Џојсовиот роман „Улис“. Во нејзиниот есеј „Модерна фикција“, Вулф го фали Џојсовиот „Улис“, зборувајќи за сцената со гробиштата: „при прво читање и на кој било начин, тешко е да не се признае едно ремек-дело“. Издавачката куќа „Хогарт Прес“, управуван од неа и од нејзиниот сопруг Леонард, морала да се откаже од можноста да го објават романот во 1919 година, поради законот за непристојност што во тоа време бил на сила во Англија, како и поради практичните проблеми околу објавувањето на книгата.
Теми
Феминизам
Како коментар на меѓувоеното општество, ликот на Клариса ја означува улогата на жената како „Ангел на куќата“ кој отелотворува и сексуални и економски угнетувања. Таа се бори и дури ги вклучува социјалните очекувања на сопруга на патријархален политичар, но сепак е сѐ уште способна да се изрази себеси и да најде особеност во забавите кои ги приредува. Нејзината стара пријателка Сали Сетон, на која Клариса ѝ се восхитува искрено, е насликана во романот како голема независна жена. Таа пуши цигари, еднаш истрчала гола за да го земе сунѓерот за капење, и правела силни, нетипично женски изјави за да предизвика реакции од луѓето. Кога Клариса ја среќава во сегашноста, таа се покажува како совршена домаќинка, мажејќи се со независен богат човек и раѓајќи пет синови.
Хомосексуалност
Клариса Даловеј е силно привлечена од Сели во Бортон - 34 години подоцна, таа сѐ уште го смета бакнежот кој го размениле како еден од најсреќните моменти ов нејзиниот живот. Таа има чувства за жените „исто како што мажите“, но не ги препознава овие чувства како знаци на хомосексуалност. Подоцна, во текот на нивните животи, таа и Сали малку се разидуваат, но Клариса се сеќава на највпечатливиот момент од целиот нејзин живот - бакнежот в уста од Сали Сетон. Нејзините љубовни чувства кон Сели најдобро ги отсликуваат следниве пасуси од романот:
„Кога гледа наназад, чудна беше таа чистота, таа целокупност на нејзините чувства кон Сели. Тоа немаше врска со она што се чувствува кон мажот. Беше потполно невообичаено и, уште повеќе, имаше една одлика што може да постои единствено меѓу жените, меѓу штотуку пораснатите жени.“
„... се сеќава како се облекува и слегува на долниот кат и како чувствува, додека го поминува ходникот, 'ако треба да умре сега, тоа ќе биде најголемата среќа'. Такво беше нејзиното чувство...сето поради тоа што во бел фустан слегуваше на вечера каде ќе ја сретне Сели Сетон!... Но ништо не е толку чудно како кога некој е вљубен (зашто, што е беше тоа ако не љубов?)... Тогаш се одигра најпрекрасниот момент во целиот живот кога поминувајќи покрај камената вазна со цвеќиња. Сели застана; набра еден цвет; ја бакна в уста. Целиот свет се беше превртел од наопаку!“
Исто така, врската помеѓу Дорис Килман и Елизабета Даловеј демонстрира дека наставничката можеби имала одредени лезбејски чувства кон ќерката на Клариса. На пример, за време на една заедничка прошетка, Килман размислува за Елизабета на следниов начин:
„...тоа дете, толку убаво, таа девојка која искрено ја сака!“
Слично, еден од главните ликови во романот, Септимус, е прогонуван од сликата на Еванс, неговиот претпоставен офицер, кој е прикажан како „незаинстересиран во женско присуство“. Вулф ги опишува Септимус и Еванс како се однесувале налик „две кучиња кои си играат на килим“, кои, нераздвоени, „морале да бидат заедно, да делат помеѓу себе, да се борат помеѓу себе, да се караат помеѓу себе...“ Џин Е. Кинард споменува дека зборот „дели“ може лесно да се чита како во Форстеровиот „Морис“ којшто сведочи за користењето на зборот во овој период како синоним за хомосексуална врска. Понатаму, Кинард ја забележува зголемената Септимусовата „одбивност околу идејата за хетеросексуален секс“, апстинирајќи од секс со сопругата Реција и чувствувајќи дека „работата околу самиот чин била нечиста за него до самиот крај“. Други критичари тврдат дека Септимус и Еванс се дадени како паралела на Т. С. Елиот и неговиот драг пријател Џин Верденал, кого Елиот силно го оплакувал.
Ментална болест
Септимус, како нервно растроен воен херој, служи како нагласена критика за третирањето на менталните болести и депресијата. Вулф се нафрлува врз медицинската пракса преку Септимусовиот пад и конечно, неговото самоубиство: неговите доктори прават брзи заклучоци за неговата состојба, зборуваат со него главно преку неговата сопруга, и ги отфрлаат неговите ургентни признанија пред тој да ги направи. Така, сопругата на Септимус често се потсетува на зборовите: „д-р Холмс рече дека се е во ред со него“.
Користејќи ги ликовите на Клариса и Реција, Вирџинија Вулф тврди дека луѓето единствено можат да го толкуваат нервното растројство на Септимус според нивните сопствени културни норми. Низ текот на целиот роман, Г-ѓа Даловеј воопшто не се среќава со Септимус. Реалноста на Клариса е мошне различна од таа на Септимус; неговото присуство во Лондон е непознато за Клариса сè до моментот кога неговата смрт не стане тема за разговор на нејзината забава. Со несреќавањето на двата лика, Вулф сугерира дека душевната болест може да биде задржана до поединецот кој страда, без другите кои се незасегнати воопшто да дознаат за неа. Ова ѝ овозможува на Вулф да ја исткае нејзината критика на третманот на ментално-болните заедно со нејзиниот поголем аргумент, кој се однесува на критиката на општествената класна структура. Нејзината употреба на Септимус како стереотипичен трауматизиран човек од војната е нејзин начин да покаже дека сѐ уште постојат потсетници од Првата светска војна во Лондон од 1923 година. Овие потсетници, како еден вид на бранувачки ефект, одекнуваат не само кај Г-ѓа Даловеј, туку и кај читателите низ различни генерации. Предметот на нервното растројство, или пост-трауматичен стрес е важен додаток на темелите за повоената британска литература во раниот XX век.
Постојат сличности во состојбата на Септимус со онаа на Вулфовата борба со нејзиното биполарно нарушување (двајцата халуцинирале дека птици пееле на грчки јазик, и Волф самата се обидела еднаш да се фрли себеси од прозорец како што Септимус прави на крајот од романот; најпосле, Вулф на крајот извршила самоубиство).
Егзистенцијални проблеми
Кога Питер Волш здогледува девојка на улицата и ја следи половина час, тој забележива дека неговата врска со девојката била „измислена, како што еден ги измислува подобрите работи во животот“. Фокусирајќи се на мислите на ликовите и нивната перцепција, Вулф го нагласува значењето на сопствените мисли, наместо конкретните настани во животот на личноста. Повеќето точки од заплетот во „Г-ѓа Даловеј“ се заклучоци кои ликовите ги прават со своја глава. Носена од нејзината состојба со лошото здравје, Клариса Даловеј е означена како жена што го цени животот. Нејзината љубов за организирање забави доаѓа од желбата да ги соединува луѓето и да создава среќни моменти. Нејзиниот шарм, според Питер Волш, е смислата за убав живот, секогаш накратко прикажан со реченицата „Таму беше“. Таа ја толкува смртта на Септимус како чин за славење на животот, и нејзиното расположение останува позитивно дури и кога сфаќа дека нејзиниот брак е фарса.
Филмски адаптации
Филмска верзија на „Г-ѓа Даловеј“ била направена во 1997 година од страна на холандската феминистка и режисерка Марлин Горис, а главните улоги во филмот ги толкуваат: Ванеса Редгрејв (во главната улога), Наташа МекЕлоун, Лена Хедев, Руперт Грејвс, Мајкл Кичен, Алан Кокс, Сара Бадел и Кејти Кар. исто така, романот „Г-ѓа Даловеј“ бил клучен елемент од приказната за книгата на Мајкл Канингам „Часовите“ и за истоимената филмска адаптација. Насловот на Канингам бил изведен од оригиналниот наслов на Вулфовиот роман „Г-ѓа Даловеј“.
Илинден (весник 1907-1908)
Илинден (Илинденъ) бил нелегален орган на Македонската револуционерна организација.
Излегувал двапати неделно, во среда и во сабота, во периодот од 27 ноември 1907 до 12 септември 1908 година во Софија.
Покрај уредникот и издавач Васил Пасков, редакцијата ја сочинувале и Григор Василев, Пејо Јаворов, Данаил Крапчев, Никола Милев и Петко Пенчев.
Биле објавени вкупно 64 броја.
Валслебен (Бранденбург)
Валслебен (Walsleben) — општина во округот Источен Пригниц-Рупин, во Бранденбург, Германија.
Илинден (иселеничка организација)
Илинден — македонска иселеничка организација која дејствувала во Њујорк, САД. Основана била во 1922 година како огранок на МПО. Членувале македонски доселеници во градот Њујорк, дејствувала во рамките на МПО.
Човекот од Бокстен
Човекот од Бокстен (Bockstensmannen) е остатоци од средновековно машко тело пронајдено во мочуриште во општина Варберг, Шведска. Тоа е едно од најдобро сочуваните наоди во Европа од таа ера и е изложено во Музејот на округот Варберг. Човекот бил убиен и прикован на дното на езерото кое подоцна станало мочуриште. Мочуриштето каде што е пронајдено телото лежи во Ролфсторп на околу 24 километри источно од Варберг на западниот брег на Шведска, блиску до најважниот средновековен пат во областа: Виа Реџиа. Во 2006 година, тој беше реконструиран за да покаже како можеби изгледал додека бил жив, и бил изложен во Музејот на Културна Историја во Халанд, покрај оригиналниот скелет.
Откритието
Во 1880-тите, фармата наречена „Бокстен“ била основана во близина на мочуриште. Тогаш мочуриштето редовно се исцедуваше, а со хара се собираше тресет. Сопственикот на фармата Алберт Јохансон претходно пронашол кожен чевел во мочуриштето и го дал на музејот на Округот Варберг. Во летото 1934 година во мочуриштето беше пронајден ѓон од чевли. Телото го пронашол синот на Алберт Јохансон, Тјуреј Г. Јохансон додека собирал тресет на 22.јуни 1936 година. Очигледно неговата харва се фатила на вреќиште. Додека прегледувал Јохансон видел делови од скелет. Следниот ден, Јохансон и неговиот татко контактирале со локалната полиција и лекар. На истрагата, тие сфатија дека е премногу старо за да биде од криминален интерес.
Јохан Алберт Сандклеф (1893-1990), директор на Музејот на Округот Варберг, ја презеде одговорноста, поканувајќи други - меѓу нив натуралистот и геолог Ленарт вон Пост (1884-1951), професор на Универзитетот во Стокхолм. Групата беше во посета на 24 јуни. Тие го измериле и фотографирале откритието пред да го откопаат. Горните делови на човекот поминале низ шпазот и биле тешко оштетени, додека долните делови биле недопрени.
Шведскиот музеј на национални антиквитети беше консултиран по викендот во средината на летото за да помогне во конзервацијата. Кустосот Гилис Олсон и експертот за текстил, историчар и археолог Агнес Тереза Гејер (1898–1989) учествуваа во конзервацијата и евалуацијата. Тие дојдоа во Варберг на 9 јули, помагајќи му на Сендкелф во документацијата и давајќи совети за конзервација. Човекот Бокстен е дел од изложбата на музејот од 1937 година.
Опис
Човекот бил 170 - 180 сантиметри висок и со витка градба. Има повреда со големина од околу 8 на 5 сантиметри на десната страна на черепот. Од внатрешните органи зачувани се делови од белите дробови, црниот дроб и мозокот како и 'рскавицата. Човекот бил набиен на езерското корито со два колци; еден од даб што му минал низ срцето и еден од бука што му поминал низ грбот. Туниката е меѓу најдобро зачуваните средновековни туники во Европа, а изработена е од волнена ткаенина. Носел гугел качулка со 90 сантиметри долги и 2 сантиметри широк „опашки“. На горниот дел од телото носел кошула и наметка, додека нозете му биле покриени со платно. Освен облеката имал чанта од ткаенина, прекривки за стапалата, кожни чевли, ремен, кожна обвивка и два ножа. Кожната обвивка била 40 милиметри широка и 62 мм долга, составена од три слоја и комбинирана од Андреин крст и крстот на Свети Ѓорѓи, издлабена на надворешниот слој. На внатрешниот слој била издлабена слична шема, иако овој пат на симболот бил додаден столб.
Толкувања
Неколку луѓе го проучувале наодот, меѓу кои и директорот на музејот Јохан Алберт Сандклеф, Ганел Маргарета Нокерт од Универзитетот во Упсала и историчарот Оу Венерхолм. Сите тројца имаат напишано книги во врска со нивните наоди.
Датум
Наодот генерално е датиран во 14 век. Датирањето се заснова на облеката, особено на типот на качулка што ја носел. Алберт Сандклеф го специфицирал датумот на откритието во 1360-тите, додека Маргарета Нокерт предлага 1330-ти. Оу Венерхолм тврди дека качулката што ја носел била користена во многу поголема временска рамка и само го ограничува датумот на откритието помеѓу 1250 и 1520 година. Сепак, тој ја поставува хипотезата дека човекот можеби е Симон Гудмунди, свештеник од 15 век, за кој се знае дека умрел во 1491 година.
Едно парче од ткаенината било подложено на радиојаглеродно датирање кон крајот на 1980-тите. Како резултат, тој даде 68 проценти веројатност за датум помеѓу 1290 и 1410 година и 95 проценти веројатност за датум помеѓу 1290 и 1430 година. Сепак, се појавуваат некои несигурности бидејќи процесот на конзервација може да влијае врз резултатот. Загрижува и фактот дека откритието дошло од кал, бидејќи се знае дека е тешко да се датираат наоди од мочуриштата.
Возраст
Врз основа на забите, Гунар Јохансон форензички одонтолог и шеф на оддел на Факултетот за одонтологија на Институтот Каролинска, заклучи дека човекот е помеѓу 25 и 35 години, кога тој починал. Врз основа на скелетот, остеологот Нилс-Густаф Гевал (1911–1991) од Универзитетот во Стокхолм, дошол со возраст меѓу 35 и 40 години, иако човекот можеби бил на возраст до 60 години.
Социјална група
Во зависност од интерпретацијата на облеката, а особено качулката, може да се донесат различни заклучоци за социјалното потекло на човекот. Качулката што ја носел обично ја носеле попросперитетните класи на средновековното општество и затоа се сугерирало дека тој можеби бил или собирач на даноци или војник. Типот на качулката се користел и во Римокатоличката црква. Врз основа на ова и симболот на приврзокот во облик на штит, Оу Венерхолм сугерираше дека човекот припаѓал на религиозниот ред Ред на Светиот Дух.