cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Модел IS-LM
LM-крива
Во анализата на Кејнс, нивото на каматните стапки се утврдува со рамнотежата на пазарот на пари (кога обемот на пари што се бара е еднаков на обемот на пари што се нуди). Графиконите прикажуваат што се случува на пазарот на пари и како се изведува LM-кривата. Претпоставка на моделот е дека централната банка ја одредува номиналната понуда на пари M, но бидејќи на краток рок ценовното ниво P се зема како константно, тоа автоматски значи дека централната банка ја определува и реалната понуда на пари. Затоа што LM-кривата се изведува со одржување на реалната понуда на пари на фиксно ниво, таа е фиксирана на нивото M/P на левиот графикон. Секое ниво на вкупното производство има своја крива на побарувачка на пари, бидејќи како што се менува вкупното производство, се менува и нивото на трансакции во економијата, што, пак, ја менува побарувачката на пари.
Кога вкупното производство е Y, кривата на побарувачка на пари е Yad(i): таа се наклонува надолу бидејќи пониска каматна стапка значи дека опортунитетниот трошок за чување на пари е понизок, така што обемот на пари што се бара е поголем - ситуација во точката C.
Всушност, реалната понуда на пари можеме да ја изразиме како функција од доходот, каматната стапка и личната потрошувачка или:
M/P = L (Y, i, C)
Почетната рамнотежа на пазарот на пари е во точката A во која каматната стапка е i. Но, кога вкупното производство е на повисоко ниво (Y' ), кривата на побарувачка на пари се подместува кон десно кон Yad(i'), затоа што повисокото ниво на производство значи дека по која било дадена каматна стапка, обемот на пари што се бара е поголем и ова го турка пазарот на пари во нерамнотежна ситуација во точката C каде се јавува вишок на побарувачка на пари. Со зголемување на каматната стапка, пазарот повторно се враќа во рамнотежа. Рамнотежата на пазарот на пари сега се јавува во точката B каде што каматната стапка е повисока од i и изнесува i' . Ваквата каматна стапка ќе одврати дел од учесниците на пазарот да побаруваат пари, или во најмала рака барем ќе им ја намали побарувачката.
LM-кривата ги следи точките што го исполнуваат рамнотежниот услов: обемот на пари што се бара да е еднаков на обемот на пари што се нуди. За секое дадено ниво на производство, кривата LM кажува каква мора да биде каматната стапка за да има рамнотежа на пазарот на пари. Како што расте вкупното производство, така се зголемуваат побарувачката на пари и каматната стапка, така што парите што се бараат да бидат еднакви на парите што се нудат и пазарот на пари да биде во рамнотежа.
Исто како што економијата има тенденција да се движи кон точките на рамнотежа претставени со IS-кривата, таа исто така, се движи кон рамнотежните точки на LM-кривата.
Ако економијата се наоѓа лево од LM-кривата, има вишок на понуда на пари (графиконот десно од претходниот поднаслов). Во точката D, на пример, каматната стапка е i' , а вкупното производство е Y. Каматната стапка е над рамнотежното ниво и луѓето чуваат повеќе пари одошто сакаат. За да го отстранат овој вишок на пари, тие ќе купуваат обврзници на пример, што предизвикува цената на обврзниците да се зголеми и нивните каматни стапки да паднат (карактеристичниот обратен однос кој постои помеѓу цената и приносот на обврзниците). Сè додека постои вишок на понуда на пари, каматната стапка ќе паѓа додека да стигне до состојба на мирување на LM-кривата.
Ако економијата е надесно од LM-кривата, таа има вишок на побарувачка на пари. На пример, во точката C каматната стапка е под рамнотежното ниво и луѓето сакаат да чуваат повеќе пари отколку што моментално чуваат. За да ги стекнат тие пари тие ќе продаваат обврзници и ќе ги намалуваат на тој начин цените на обврзниците, а каматните стапки ќе растат. Овој процес ќе престане само кога каматната стапка ќе се крене на точката на рамнотежа на LM-кривата.
Движење низ LM-кривата и нејзиното поместување
За да се избегне забуната помеѓу поместувањата на LM-кривата и движењата долж неа, истото правило важи како и за IS-кривата: таа останува непроменета сè додека егзогените променливи не се менуваат. Со други зборови, секоја поединечна LM крива е соодветна на дадени вредности на егзогените променливи: реалната понуда на пари (M/P) и трансакциските трошоци (C) - автономни промени во побарувачката на пари. Сè додека овие егзогени променливи се непроменети, економијата останува на истата LM-крива. Кога некоја од егзогените променливи ќе се промени, LM-кривата се поместува.
На пример, LM-кривата се поместува надесно кога реалната понуда на пари расте (кога се зголемува номиналната понуда на пари или опаѓа ценовното ниво) или кога трансакциите на пазарот на пари стануваат поевтини, што влијае на зголемувањето/намалувањето на побарувачката на пари (преференцијата за ликвидност на Кејнс). Бидејќи ценовното ниво е земено како константно, секое зголемување на номиналната понуда на пари исто така е и зголемување на реалната понуда. Тогаш, LM-кривата се поместува надесно. Намалување на понудата на пари ја поместува LM-кривата налево. Пад на понудата на пари резултира со кусок на пари во точките на првобитната LM-крива. Оваа состојба на вишок на побарувачка на пари може да се отстрани со зголемување на каматната стапка, што го намалува обемот на пари што се бара сè додека тој повторно не стане еднаков на обемот на пари што се нуди.
Автономните промени на побарувачката на пари, односно промените што не се предизвикани од промена на ценовното ниво - P, вкупното производство - Y, или каматната стапка - i, можат да ја подместат LM-кривата. На пример, зголемувањето на нестабилноста на приносот од обврзници доведува до состојба во која обврзниците се поризични во однос на парите и до зголемување на обемот на пари што се бара по која било дадена каматна стапка, ценовно ниво или износ на вкупното производство. Голема финансиска паника, како резултат на нестабилноста на обврзниците како средство во кое луѓето го чуваат своето богатство, би значела дека луѓето ќе сакаат повеќе средства да чуваат како пари наместо како обврзници.
Исто така, за да го елиминираат ризикот од губење на своето богатство инвестирано дотогаш во обврзници, тие ќе бидат спремни да го префрлат богатството во пари на сите нивоа на каматни стапки и при даденото ниво на производство. Оваа промена на пазарот на пари може да се види на вторите два графикона. Новата рамнотежа на пазарот на пари ќе укажува на тоа дека вкупното производство е фиксирано на нивото Y, тогаш рамнотежната каматна стапка ќе се зголеми на i' , а точката на рамнотежа ќе се подмести од A на A' .
За разлика од тоа, автономен пад на побарувачката на пари би довел до поместување на LM-кривата надесно. Падот на побарувачката на пари би создал вишок на понуда на пари, што се отстранува со зголемување на обемот на пари што се бара како последица на намалувањето на каматната стапка.
Состојба на општа рамнотежа, вкрстување на IS и LM кривите
Откога се изведени и IS-кривата и LM-кривата, тие може да се стават на ист графикон за да се создаде модел што овозможува да се утврдат и нивото на вкупното производство и каматната стапка. Единствената точка во која пазарот на стоки и пазарот на пари се во истовремена рамнотежа е пресекот на кривите IS и LM, точката E. Во оваа точка, вкупното производство е еднакво на вкупната побарувачка (IS) и обемот на пари што се бараат на пазарот е еднаков на обемот на пари што се нудат на пазарот (LM). На секоја друга точка во дијаграмот, најмалку еден од овие услови за рамнотежа не е исполнет и пазарните сили ја придвижуваат економијата кон општа рамнотежа, односно точката E.
За подобро да се разбере како функционира моделот, се претпоставува дека тој може да се наоѓа и во точката A и во точката B и во точката C и во точката D.
Во точката C, пазарот на стоки повторно се наоѓа во рамнотежа и вкупното производство е еднакво на вкупната побарувачка, но пазарот на пари е надвор од своето рамнотежно ниво, заради тоа што каматната стапка е под рамнотежното ниво - понудата на пари е помала од побарувачката на пари. Бидејќи луѓето сакаат да чуваат повеќе пари од тие што веќе ги имаат кај нив, тие ќе сакаат да се ослободат од другите видови средства во кои им се заробени паричните средства, односно ќе ги продадат обврзниците што ги поседуваат, како пример. Зголемената продажба на обврзниците ќе предизвика пад на цената на обврзниците како резултат на што ќе се зголеми каматната стапка, што предизвикува пад на инвестициската потрошувачка (I) и на нето-извозот (NX), а со тоа и вкупното производство ќе се намали. Потоа економијата се движи нагоре по IS-кривата и процесот продолжува сè додека каматната стапка не порасне на i' , а вкупното производство не се зголеми на Y'  - економијата не се најде на рамнотежната точка E.
Ако економијата е на LM-кривата, а не на IS-кривата, во точка B, таа, исто така, ќе се насочи кон рамнотежата во точката E. Во точка B, иако побарувачката на пари е еднаква на понудата на пари, производството е повисоко од рамнотежното ниво и ја надминува вкупната побарувачка. Компаниите не можат да го продадат целото нивно производство и се акумулираат непланирани залихи, што ги принудува компаниите да го намалуваат производството. Падот на производството значи дека побарувачката за пари ќе се намали, со што се намалуваат и каматните стапки. Тогаш економијата се движи надолу по LM-кривата сè додека не стигне до рамнотежа во точката E.
Во точката D имаме рамнотежа на пазарот на пари, но не постои рамнотежа на пазарот на стоки. Во оваа точка, производството е пониско од рамнотежното ниво и е помало од вкупната побарувачка. Компаниите во почетокот можат да ја задоволат зголемената побарувачка преку нивните залихи, но кога-тогаш мора да почнат да се прилагодуваат на потребите на пазарот и да го зголемат своето производство. Растот на производството значи дека побарувачката за пари ќе се зголеми, со што се зголемуваат и каматните стапки. Тогаш економијата се движи нагоре по LM-кривата сè додека не стигне до рамнотежа во точката E.
Реакција на промената на монетарната политика
На графиконот е прикажана реакцијата на производството и каматната стапка на зголемувањето на понудата на пари. На почетокот, економијата се наоѓа во рамнотежа и кај пазарот на стоки и кај пазарот на пари, во точката Е, пресекот на IS и LM. Претпоставено е дека на последнователно ниво на производство Y, економијата се соочува со стапка на невработеност која централната банка сака да ја намали индиректно, преку зголемување на понудата на пари да го зголеми производството - краен ефект: да ја намали невработеноста.
Зголемувањето на понудата на пари предизвикува поместување на LM-кривата надесно до LM' , а рамнотежната точка и кај пазарот на стоки и кај пазарот на пари се придвижува до точката N - пресек на IS и LM кривите. Како резултат на зголемувањето на понудата на пари, каматната стапка паѓа на i' , а вкупното производство се крева на ниво на Y' . Ова за централната банка значи успех во подобрувањето на стабилноста на економијата.
Кога економијата е во точката E, зголемувањето на понудата на пари (поместување на LM-кривата надесно) создава вишок понуда на пари, што резултира со намалување на каматната стапка. Падот предизвикува зголемување на инвестициската потрошувачка и нето-извозот, што, пак, ја крева вкупната побарувачка и доведува до раст на вкупното производство. Вишокот понуда на пари се отстранува кога економијата стигнува во точката N, затоа што и растот на производството и падот на каматната стапка го зголемуваат обемот на пари што се бара додека тој не стане еднаков на новото повисоко ниво на понуда на пари.
Обратно е при намалување на понудата на пари. Тогаш, LM-кривата се поместува налево и тоа предизвикува зголемување на каматната стапка и намалување на производството. Според тоа, вкупното производство е позитивно поврзано со понудата на пари - вкупното производство расте кога понудата на пари се зголемува и паѓа кога таа се намалува.
Реакција на промената на фискалната политика
Во ситуација на висока невработеност, доколку централната банка не сака да реагира, тогаш мора да реагира владата, односно, државата со манипулирање на даноците - T и јавната потрошувачка - G. На графиконот е претставена реакцијата на производството и каматната стапка на експанзивна фискална политика (зголемување на државната потрошувачка или намалување на даноците). Зголемувањето на државната потрошувачка или намалувањето на даноците предизвикува IS-кривата да се помести до IS' , а рамнотежната точка и кај пазарот на стоки и кај пазарот на пари се поместува до точката N (пресек на IS'  и LM' ). Резултатот од промената на фискалната политика е зголемување на вкупното производство на Y'  и раст на каматната стапка на i' .
При експанзивна фискална политика, каматната стапка се зголемува, а при експанзивна монетарна политика, каматната стапка се намалува.
Растот на потрошувачката на државата - G директно ја зголемува вкупната побарувачка, а намалувањето на даноците - T доведува до поголем расположлив доход за трошење и ја зголемува вкупната побарувачка со раст на личната побарувачка - C. Зголемувањето на вкупната побарувачка како резултат на тоа, предизвикува зголемување на вкупното производство - Y. Повисокото ниво на вкупното производство го зголемува обемот на пари што се бара, притоа создавајќи вишок на побарувачка на пари, што, пак претставува раст на каматната стапка. Во точката N, вишокот на побарувачка на пари што се создал од растот на вкупното производство е отстранет со растот на каматната стапка, што го намалува обемот на пари што се бара.
Рестриктивната фискална политика (намалување на државната потрошувачка или зголемување на даноците) предизвикува процес што е обратен - пад на вкупната побарувачка, со што IS-кривата се поместува налево и предизвикува пад и на вкупното производство и на каматната стапка.
Вкупното производство и каматната стапка се позитивно поврзани со државната потрошувачка, а негативно поврзани со даноците.
Делотворноста на монетарната наспроти фискалната политика
Една од предностите кои ги нуди IS-LM моделот е одредувањето која политика може да биде најделотворна под одредени околности. Факт е дека IS-LM моделот покажува дека и фискалната и монетарната политика влијаат успешно врз нивото на вкупното производство. Во специфичен случај во кој побарувачката на пари не е под влијание на каматната стака (се смета дека побарувачката на пари не е еластична во однос на каматните стапки), монетарната политика влијае врз производството, додека фискалната политика не влијае.
На графиконот може да се погледне наклонот на LM-кривата ако побарувачката на пари не е под влијание на промени на каматната стапка. Ако точката E на левиот дел, е таква што обемот на пари што се бара е еднаков на обемот на пари што се нуди, тогаш таа е на LM-кривата. Ако каматната стапка се зголеми, на пример, на i' , обемот на пари што се бара не е под влијание и ќе продолжи да биде еднаков на непроменетиот обем на пари што се нуди само ако вкупното производство остане непроменето на ниво Y (точка N). Рамнотежата на пазарот на пари ќе се јави на истото ниво на вкупно производство без оглед на каматната стапка и LM-кривата ќе биде вертикална, како што е прикажано на двата графикона.
Се претпоставува дека економијата се соочува со висока стапка на невработеност која творците на политиките се обидуваат да ја отстранат со експанзивна фискална или монетарна политика. На графиконот може да се види што се случува во ваквиот специфичен случај при експанзивна фискална и експанзивна монетарна политика. Фискалната експанзија нема никакво влијание врз производството - вкупното производство останува на Y ниво кога економијата се поместува од точка E кон точката N (графиконот лево).
Фискалната експанзивна политика не е делотворна во оваа ситуација заради ефектот на целосно истиснување (crowding out). Бидејќи LM-кривата е вертикална, поместувањето на IS-кривата надесно ја зголемува каматната стапка на i' , што предизвикува инвестициската потрошувачка и нето-извозот да паднат доволно за целосно да се пребие зголемената потрошувачка на државата. Со други зборови, зголемената потрошувачка како резултат на експанзивната фискална политика ги истиснува инвестициската потрошувачка и нето-извозот кои се намалуваат поради растот на каматната стапка.
На графиконот десно, е прикажано она што се случува кога реагира централната банка на пазарот на пари преку експанзивна монетарна политика (зголемување на реалната понуда на пари, M/P). Овде LM-кривата се поместува надесно кон LM' , бидејќи по која било каматна стапка, производството мора да се зголеми за обемот на пари што се бара да се покачи така што ќе одговара на зголемувањето на понудата на пари. Вкупното производство се крева од Y на Y'  (економијата се подместува од точка E до точка N, а експанзивната монетарна политика во овој случај влијае врз вкупното производство.
Она што може да се заклучи од движењата на графиконот е дека ако побарувачката на пари не е под влијание на промените на каматната стапка (побарувачката на пари не е еластична во однос на каматната стапка), монетарната политика е ефикасна, а фискалната политика не е. Сосема е нормално дека економијата може да се најде и во ситуација обратна од оваа - фискалната политика да биде ефикасна, а монетарната не. Во економијата, оваа ситуација кога побарувачката на пари е бесконечно еластична на каматната стапка е позната како ликвидносна замка или Кејнсијанска замка (Liquidity trap, Keynesian trap). Ситуацијата претпоставува каматна стапка 0%, при што луѓето целото свое богатство инсистираат да го држат само во пари - промената во обемот на пари M/P нема да има влијание врз каматната стапка.
Тодор Чаловски
Тодор Чаловски (, -, ) — македонски поет, литературен критичар, есеист и преведувач.
Животопис
Чаловски е роден е на година во. Основно образование завршил во Галичник, гимназија во Скопје и Гостивар, а дипломирал на Филолошкиот факултет во Скопје. Работел како новинар во весниците „Студентски збор“, „Вечер“ и „Нова Македонија“, во Радио Скопје, како уредник на Културна редакција и на Сектор за култура, литература и уметност, а бил и заменик-одговорен уредник на Радио 2000. Потоа работел како уредник-коментатор во Македонското радио. Учествувал во уредувањето на списанијата „Белези“ и „Разгледи“, а бил главен уредник на ревијата на ДПМ „Стожер“. Бил секретар и претседател на Друштвото на писателите на Македонија и член на Советот на СВП. Основач е на Книжевната колонија во Галичник. Починал во Скопје на 15 јуни 2015 година.
Награди
Добитник е на наградите: „Браќа Миладиновци“, „Млад борец“, „Студентски збор“, „Младост“ (Белград), БИД „Мисирков“, „Григор Прличев“ (за препев) и Награда за најдобра критика на годината во Македонија.
Наводи
{{наводи}]
Жолта киселица
Жолта киселица (латински; Oxalis stricta), или подвосмислено и неформално „кисела трева“, „овча трева“, или „растение од киселица“, е зељесто растение родено во Северна Америка, делови од Евроазија и редок  во Британија. Има тенденција да расте во шумски предели, ливади и во нарушени области и како повеќегодишно и едногодишно. Исправено кога е младо, ова растение подоцна станува спуштено додека лежи и редовно се разгранува. Не треба да се меша со слични растенија од истиот род, кои исто така често се нарекуваат „жолта киселица“.
Раст
Обично се смета за плевел на градини, полиња и тревници, расте на сонце или сенка. Алтернативните листови на ова растение се поделени на три ливчиња во облик на срце (типична особина на другите видови Оксалис ) кои можат да пораснат до 2 см широки. Овие листови се виткаат ноќе (покажуваат никтинастичност ) и се отвораат дење за да извршат фотосинтеза. Капсулите од зрели семиња експлозивно се отвораат кога се вознемирени (многу слична особина на онаа на капсулите со зрели семиња или плодовите на растенијата кои се наоѓаат во родот Impatiens ) и можат да ги распрснуваат семињата до 4 метри подалеку. Цветовите на растението се хермафродитни, цветаат од јули до октомври.
Жолтата киселица генерално бара суви или влажни, алкални почви, претпочитајќи песочна и глинеста почва да расте. Потребна е добро исцедена почва и може да расте на нутритивно сиромашни терени.
Кулинарска употреба
Сите делови на растението се јадат, со изразен лут вкус (заеднички за сите растенија од родот Oxalis ). Сепак, треба да се јаде само во мали количини, бидејќи оксалната киселина е антинутриент и може да го инхибира апсорпционото снабдување со калциум од телото. Листовите и цветовите на растението понекогаш се додаваат во салати за декорација и арома. Тие може да се џвакаат и сирови (заедно со други делови од растението, но не и коренот ) како средство за гасење жед. Зелените мешунки се пријатни сирови, со сочна јасна текстура и курвост сличен на вкусот на караница.
Листовите може да се искористат за да се направи пијалок со вкус кој е сличен по вкус на лимонадата, и целото растение може да се приготвува како билен чај кој има арома донекаде како онаа на варениот боранија.
Жолтата киселица содржи големи количини на витамин Ц.
Практични употреби
Портокалова боја може да се добие со варење на целото растение.
Медицинска употреба
Дел од растението се користи за лекување на отоци.
Шарлевил Мезјер
Шарлевил Мезјер (Charleville-Mézières) — општина во северна Франција и главен град на департманот Ардени во регионот Шампања-Ардени. Расположена е на брегот на реката Меза.
Историја
Општината Шарлевил Мезјер е создадена во 1966 г. со составување на пет поранешни општини, кои веќе образувале агломерација. Тие општини биле: Шарлевил, Етјон, Мезјер, Моон и Монси Сен Пјер. Општината Ле Те веќе била припоена кон Мезјер во 1965.
Шарлевил-Мезјер има население од околу 51.000 жители.
Култура
Во градот на секои три години се одржува Фестивал на марионетите (Le festival des marionnettes), почнувајќи од 1961, но од 2011 почнал да се одржува на две години.
Шарлевил е родно место на поетот Артур Рембо (1854–1891), кој има свој музеј (Musée Rimbaud) во северно од градот.
Сообраќај
Автобускиот превоз е во надлежност на TAC. Од железничката станица градот е поврзан со Париз (со TGV-воз), Ремс, Лил, Мец и разни регионални одредишта.
Дишење
Дишењето претставува физиолошки процес кој се состои во размена на гасовите меѓу живите организми и надворешната средина преку аеренхимот и листот (кај растенијата) и белите дробови, жабрите и трахеите (кај животните), при што доаѓа до наполно разградување на органските материи до неоргански.
Дишење постои и на ниво на клетката - клеточно дишење. Ниедна клетка не може да опстане без кислород. Во ова дишење учествуваат редица биохемиски реакции кои се одвиваат во присуство на кислород при што се ослободува хемиска енергија од сложените органски соединенија. Краен резултат од клеточното дишење е ослободување на енергија во вид на аденозин трифосфат (ATP).
Единствено (аеробно - анаеробно) дишење
При разградувањето на глукозата (процес познат како глуколиза), првиот дел од овој процес се одвива анаеробно и завршува со добивање пирогроздова и млечна киселина. Понатамошното разградување на овие меѓупроизводи протекува во аеробни услови - во присуство на кислород. Оваа фаза се одвива во митохондриите на клетките, односно преку вклучување во Кребсовиот циклус. Крајни производи од овој циклус се јаглерод диоксид и вода. Притоа се ослободува голема количина енергија. Дел од оваа енергија се користи за синтеза на високоенергетски соединенија, како што е ATP. Процесот на разградување на глукозата може да се претстави со оваа хемиска равенка:
Душникот е канал изграден од рскавици во облик на потковица, чии краеви на задната страна се поврзани со сврзно ткиво кое му дава можност на душникот да се шири и собира. Во долниот дел душникот се разгранува на две гранки - душнички гранки. Душничките гранки штом навлезат во белодробните крила се разгрануваат во поситни гранки - бронхии, па бронхиоли кои завршуваат со воздушни ќесиња изградени од меурчиња - алвеоли. Алвеолите се изградени од еден ред епителни клетки обвиткани со крвни капилари. Во нив се врши размена на гасовите. Кислородот од алвеолите поминува во крвните капилари и со крвотокот се разнесува до сите клетки. А јаглерод диоксид од клетките влегува во венските капилари кои преку крвните садови - вени, се враќа во белите дробови и преку алвеолите и дишните патишта се исфрла надвор. Полнењето и празнењето на белите дробови е потпомогнато од дијафрагмата и меѓуребрените мускули.
Органи за дишење и начин на дишење на животните во животната средина
Во водната средина живеат голем број праживотни. Сите животни немаат посебни органи за дишење. Некои се приспособени да го примаат кислородот од средината по дифузен пат преку целата површина на телото. Тоа се едноклеточните животни.
Од безрбетните животни инсектите се најбројната група која живее на копно и во воздух. Покрај другите приспособувања инсектите се приспособиле да дишат атмосферски воздух со трахеи. Трахеите се хитински цевчиња кои се создале од кожата и се разгрануваат во телото допирајќи до органите. Тие внесуваат кислород до клетките и ткивата. Трахеите имаат отвори (устенца) странично од телото кои постојано се отворени и низ нив влегува воздухот. Кога инсектите го издолжуваат мешето трахеите се полнат со воздух - вдишуваат, а кога го собираат мешето воздухот се истиснува-издишуваат.
NGC 5537
NGC 5537 — спирална галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5537 се споменува и како MCG 1-36-32, CGCG 46-82, IRAS 14151+0717.
Откривање
Објектот е откриен на 8 мај 1864 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5537 е од видот S?. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 5537 има привидни димензии од 1' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 17 м 37 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +7° 3' 17"". Положбениот агол на објектот е во износ од 35°.
Други поделби
Проучување на NGC 5537 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 51047. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 197; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 323. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 96.
Операција Планинска бура
Операција „Планинска бура“ — големата полициска акција што ја спроведоа специјалните сили на македонското МВР, на 7 ноември 2007 година, во шарпланинското село Бродец над Тетово. Операцијата беше спроведена за отстранување и разбивање на албанските терористичко-екстремистички криминални групи дојдени од Косово, кои се закануваа со рушење на мирот и стабилноста во Република Македонија.
Почеток и тек на операцијата „Планинска бура“
По неколку месечните провокации на албанските терористичко-екстремистички криминални групи од Косово на подрачјето на Тетовскиот регион, македонските специјални полициски сили на 7 ноември 2007 година, ја спроведоа операцијата „Планинска Бура“. Според полициските извори, операцијата започнала со жестоки вооружени пресметки помеѓу македонските специјални сили и албанските екстремисти во селото Бродец во 4 часот изутрина. Жестоките вооружени престрелки траеле 10 часа, сè до 14 часот попладне, кога екстремистичката криминална банда била целосно разбиена и уништена. Акцијата македонските сили ја спровеле со логистичка поддршка од 3 хеликоптери на АРМ, и со повеќе оклопни возила. Екстремистите кои најпрвин се наоѓале над селото, исплашени од жестокиот напад на полицијата, се засолниле во повеќе селски куќи и селската џамија, а потоа еден дел низ шумата пребегнал преку државната граница.
Ботриоспондилус
Откривање и именување
Типот на видот, Ботриоспондилус суфосус, бил опишан од Ричард Овен во 1875 година. Специфичниот епитет суфосус значи „поткопан“ на латински јазик, референцирање на фактот дека плевроцилите ги издлабиле страните на пршлените. Честопати погрешно се пишува како „суфос“. Овен ги базирал видовите на holotype NHMUK R.44592-5, сет од четири грбни прешлени биле најдени во Вилтшир во слој од Кимердигиан, на Кимердигионата глина. Исто така биле референцирани три несплотени сакрални пршлени. Во исто време, Овен именувал три други видови на Ботриоспондилус. ''Б. робустус'' се заснова на NHMUK R.22428, дорзал од истата локација. ''Б. елонгатус бил заснован на пршлен од Сасекс, NHMUK R.2239, оригинален синтип на Орнитопсис хулкеи''. Конечно, Ботриоспондилус магус бил ново име за друг синтип на Орнитопсис хулкеи Силиј 1870 година, сегашниот лектотип NHMUK 28632. Самиот Овен во додаток на истата публикација го преименувал во ''Б. роботус во Мармароспондилус робостус''. Фридрих фон Хуене во 1908 година го референцирал материјалот до Пелоросаурус и во 1922 година го направил ''Б. суфосус во Орнитопсис суфоза'' затоа што vtoroto генеричко име имало приоритет.
Со ревизија во 2010 година на Филип Манион заклучил дека Ботриоспондилус бил номен дубиум. Како и да е, „Ботриоспондилус“ мадагаскариенсис бил третиран како валиден и различен од другите сауроподи од Средна Јура од Мадагаскар.
Класификација
Со текот на годините, Ботриоспондилусот е распореден во многу групи - дури и во самата Ботриоспондилида - со тоа што Брахиосауридите во последно време биле најпопуларна ознака. Сепак, редок и еродиран материјал не покажал синапоморфии на брахиосауридите и не можел дополнително да се утврди од многу општата Неосауропода.
Тековни видови
Може да се споменат само типовите на видови на Ботриоспондилус, поради сомнителната природа на родот.
Прераспределени видови
Повеќе видови биле референцирани на Ботриоспондилус поради неговото постоење, при што скоро сите биле прераспоредени во нов род.
Прањани
Прањани (познато и како: Прахна или Прахњани; Άσπρο, Аспро; книжевно: Ἄσπρον, Аспрон; до 1926 година: Πράχνα, Прахна ) — село во Воденско, Егејска Македонија, дел од денешната Општина Вртикоп, во Централна Македонија, Грција.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа на 7 километри југоисточно од градот Вртикоп, сред пространото воденско-пазарско поле, на надморска височина од 20 метри. Селскиот атар зафаќа површина од 7 квадратни километри.
Сместено е во областа Сланица, на околу 18 километри југоисточно од градот Воден.
Историја
Селото Прахна до 1924 година било населено исклучително со македонско население.
Во 1926 година селото било преименувано во Аспро (Άσπρο).
Стопанство
Бидејќи се наоѓа во поле и земјиштето, кое е многу плодно, се наводнува, главното занимање на населението претставува земјоделството. Подигнати се големи плантажи со овошје, но се произведуваат и градинарски култури, детелина, памук и друго. Делумно е развиено и краварството.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година селото имало 230 жители Македонци и 60 Роми. По податоци на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Пранани (Pranani) имало 320 Македонци.
Во 1920 година, Прањани било посочено со 30 македонски куќи.
Во пописот од 1913 година било забележано со 123, а во 1920 година со 197 жители, сите Македонци. Во 1924 година, грчките власти тука населиле бегалски семејства од Источна Тракија и од други места (вкупно 124 бегалци). Така, селото станало мешана населба која во 1928 година имала 360, а во 1940 година 497 жители (од нив 285 Македонци и 212 бегалци). Бројот на жителите во 1951 година се искачил на 630, во 1961 година на 722, во 1971 година на 746, во 1981 година на 814, а во 1991 година на 851 жител.
Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 794 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 808 жители.
Самоуправа и политика
Селото припаѓа на општинската единица Вртикоп со седиште во истоимениот град, која припаѓа на поголемата општина Вртикоп, во округот Постол. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Прањани, во кој е единствено село.
Горни Липовиќ
Горни Липовиќ — село во Општина Конче, во околината на градот Радовиш.
Според пописот од 2002 година, селото имало население од 163 жители, со што селото се вбројува во мали села во областа на Конче и Радовиш.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во источниот дел на Општина Конче и во близина на селото е Долни Липовиќ. Сместено е на југозападната падина на планината Смрдешник во горното сливно подрачје на реката Крива Лакавица. Според верувањата и кажувањата на мештаните во самото село Горни Липовиќ, кај селската воденица се наоѓа изворот на реката Крива Лакавица, иако нејзиното течение всушност настанува кај селото Долни Липовиќ со спојувањето на трите изворишни челенки - потоците Стругарница, Царевец и Липовичка Река која всушност извира и минува низ воденицата во Горни Липовиќ.
Селото е ридско, расположено на надморска височина од 740 метри. Од општинското средиште Конче е оддалечено 13 километри, а од градот Радовиш е оддалечено 25 километри, со кои е поврзано со асфалтен пат. Постои шумски пат кој го поврзува селото со Општина Струмица. . Атарот, чии граници се допираат до Општина Василево во Струмичко, зафаќа простор од 18 км2, на кои пореовладуваат шумите на површина од 1106,8 ха, на обработливото земјиште отпаѓаат 298,6 ха, а на пасиштата 182,3 ха.
Историја
Во турските пописни дефтери од XVI век, односно од 1570 година, кои се однесуваат на засебната Нахија Конче во состав на Ќустендилскиот санџак, се запишани две села со имињата Липовик кое било дервен-џиско и Стар Липовик кое било тимар на некојси Јусуф. За селото Липовик е запишано дека тоа билодервен на патот што води од Струмица за Солун при што секој човек имал обврска да дава давачка-испенџе по 10 акчиња, жените по еден денк (половина товар) пченица и еден денк јачмен, а од сите вонредни давачки и обичајни оптоварувања како давање веслари, јаничари итн. биле ослободени во замена за што требало да чуваат и да обезбедуваат да не дојде до шетета на ничиј имот и живот, односно да ја вршат дервенџиската должност за обезбедување на сигурноста на патниците по патот. И двете села биле населени со чисто христијанско македонско население, при што Липовик имало 50 христијански македонски семејства кои произведувале пченица и мешано жито по 25 товари, вино, чувале свињи и имало една воденица на некојси Петко Стојко за што се остварувало приход од 2780 акчиња, додека во селото Стар Липовиќ живееле 16 христијански македонски семејства кои произведувале пченица до 17 товари, мешано жито до 19 товари, уров, леќа, сено, градинарски култури, праз, чувале свињи и пчели во улишта и кошници и правеле вино за што се остварувало севкупен приход од 1884 акчиња.
На основа на овие записи кои секако се однесуваат на селата Горни и Долни Липовиќ е тешко да се одреди и претпостави на кое точно се однесуваат соосветните Липовик и Стар Липовик. Врз основа на местоположбата како дервен - теснина, клисура или превој низ кој минува пат, може да се претпостави дека дервенџиското Липовик се однесува на Горни Липовиќ низ кој и денес постои (шумски) пат кој преку месноста Скрки во која некогаш имало куќи, води кон Струмица. Месноста Скрки во која и денес повторно се градат (викенд) куќи е на границата, но повеќе припаѓа под Струмичко, а според предание жителите сметаат дека некогаш во дамнина селото Горни Липовиќ се наоѓало на тоа место. На основа на ова предание меѓу мештаните и записите од средновековните турски дефтери може да се претпостави дека дервенџиското село Липовик се однесува на Горни Липовиќ. Но, доколку се увиди фактот дека селото Стар Липовиќ е запишано како помалубројно по бројот на семејства, може да се претпостави дека тоа се наоѓало погоре во планината, како што е впрочем чест случај постарите села и населби да се наоѓаат на повисоко ридско-планинско земјиште од каде слегувале жители и ги основале новите долни села, при што во тој случај тоа одговара на Горни Липовиќ. Но фактот што е запишано дека селото Стар Липовиќ произведува повеќе градинарски култури за кои одговара низинско земјиште со многу вода од река, укажува дека според тоа неговата местоположба одговара на Долни Липовиќ, која пак исто така е многу погодна и поповолна за пат по долот на Стругарница и превојот во долот на Бела Река над струмичкото село Рич.
На крајот на век, Горни Липовиќ било дел од Радовишката каза на Отоманското Царство.
Потекло и значење на името
Се верува дека името на селото, заедно со блиското село Долни Липовиќ, потекнува од мноштвото липи кои порано постоеле на нивните атари. . Густа и доста застапена липова шума постои и денес на ридот Вртешка непосредно до селото, како и во месноста Липадиница во долот кон Долни Липовиќ. Според книгата „Речник на топонимите во областа на Сливот на Брегалница“ за селото Горни Липовиќ е запишано дека неговото име потекнува од ботаничкото име на дрвото липа, односно од изведената именка Липовик/Липовиќ што означува 'место со липа, липова шума' (сп. буковиќ, дабовиќ, дрчевиќ, габроик итн.)
Стопанство
Жителите на селото Горни Липовиќ се занимаваат исклучиво со преработка на вар, односно ископ и печење на варовник и добивање на негасена вар. Освен печење на вар, овде има услови и за сточарство, кое во последно време е во благ пораст. Моментално, во селото постојат околу 30 варници.
Покрај каменот и дрвата, кои им се потребни за производството на варта, жителите на Горни Липовиќ се занимаваат и со одгледување тутун.
Население
Според податоците на бугарскиот етнограф Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, селото имало 420 жители, сите Македонци. По податоци на секретарот на егзархијата, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во селото Горни Липовиќ имало 548 Македонци.
Според пописот од 2002 година, селото имало 163 жители, од кои 162 Македонци и 1 Србин.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 119 жители, од кои 105 Македонци и 14 лица без податоци.
Родови
Селото Горни Липовиќ отсекогаш, па до денес е населено исклучиво со Македонци од православна христијанска вероисповед. Родови и семејсртва кои живеат во Горни Липовиќ се: Томови кои имаат иселеници и во Ораовица, Ангелови, Божинови, Митеви, Доневи, Јаневи, Коцеви, Стојанови.
Според истражувањата од 1928 година, родови во селото.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Конче, една од ретките општини во Македонија, која не била променета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така во рамките на Општина Конче.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Радовиш. Селото припаѓало на некогашната општина Радовиш во периодот од 1957 до 1965 година, додека во периодот 1955-1957, селото било во рамките на тогашната општина Конче.
Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Конче, во која покрај селото Горни Липовиќ, се наоѓале и селата Габревци, Долно Липовиќ, Долни Радеш, Конче, Лубница, Негреновци и Ракитец. Во периодот 1950-1952, селото било дел од Општина Дедино, во која влегувале селата Горни Липовиќ, Долни Липовиќ, Дедино, Габревци, Негреновци и Ракитец.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 1610 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 109 гласачи.
1914 во уметноста
1914 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Пол Морфи
Пол Чарлс Морфи (англ. Paul Charles Morphy; - ) — прочуен американски шахист. Се смета дека бил најголемиот шаховски мајстор на својата ера, еден од најголемите на сите времиња и неофицијален светски шаховски првак. Бил и едно од првите шаховски „чуда“ во добата на современите шаховски правила.
Младост
Морфи е роден во Њу Орлеанс, Луизијана во богато и истакнато семејство. Татко му, Алонзо Мајкл Морфи бил правник, и служел во Луизијана како државен законодавец, главен правозастапник, и врховен судија. Алонзо бил од португалско, ирско, и шпанско потекло. Мајка му пак, Луиза Тереза Фелисита Телсида Ле Керпентије, била музички надарена ќерка на проминентен француски креолец. Морфи израснал во атмосфера на учтивост и култура каде шахот и музиката биле карактеристични за неделната домашна собиранка.
Победи во детството
По тој настан семејството почнало да со смета за предвреме созреан талент и му велеле да игра на семејните собиранки и во локалните шаховски клубови. На девет годишна возраст се сметало дека е еден од најдобрите шахисти во Њу Орлеанс. во 1846 градот го посетил генералот Винфилд Скот и им рекол на домаќините дека сака партија шах навечер со некој силен противник. Во шахот тој се сметал за силен играч. По вечерата биле наредени шаховските фигури и како противник бил донесен малиот Морфи. Скот одпрвин се чувствувал навреден, миселјќи дека со него се игра мајтап, но прифатил да игра откако му рекле дека момчето е навистина „шаховско чудо“ кој ќе му ги испроба силите. Морфи лесно го победил двапати, кога вториот пат го шахирал во шест потези. Ова било премногу за генералот, па си отишол да спие и се зарекол повеќе да не игра со него.
Во 1850, на кога Морфи имал дванаесет години, Њу Орлеанс го посетил силниот професионален унгарски шаховски мајстор Јохан Левентал. Левентал, кој често играл со и победувал талентирани младичи, ја сметал оваа неформална партија за губење на време, но се согласил од куртоазија за судијата. Кога Левентал го запознал Морфи, го погалил по главата снисходливо.
До дванаесеттиот потег од првата игра, Левентал сфатил дека ова е тежок противник. Секогаш кога Морфи ќе направел добар потег, Левентал ги вртел очите нагоре во беспомошност. Од три, Левентал игубил три партии против Морфи.
Школување и Првиот американски шаховски конгрес
По 1850, Морфи не играл многу шах долго време. Тој учел трудољубиво, па во 1854 г. завршил на колеџот Спринг Хил во Мобајл, Алабама. Потоа останал уште една година, учејќи математика и филозофија. Станал А.М. со највисоки почести.
Потоа бил примен во Лујзијанскиот универзитет да студира право. Добил Л.Л.Б. диплома на 7 април 1857, за чие припремање го запамтил целиот Лујзијански законик.
Бидејќи сѐ уште бил премлад за да започне како поединечен правник, Морфи сега имал слободно време. Примил покана да учествува на Првиот американски шаховски конгрес, кој се одржал во есента 1857. Отпрвин тој одбил, но по инсистирање на чичко му подоцна решил да игра. Ги победил сите негови противници, вклуќувајќи го силниот германски мајстор Луис Паулсен во финалното коло. Морфи бил прогласен за шаховски првак на САД, но оваа слава не го погодила никако.
Морфи оди во Европа
накратко по неговото враќање во Њу Орлеанс бил поканет да учествува во меѓународниот шаховски турнир во Бирмингем, Англија во летото 1858. Сѐ уште премлад за да започне правничка кариера, тој го профатил овој предизвик и допатувал до Англија. Меѓутоа наместо да го игра турнирот, тој завршил играјќи и лесно победувајќи ги сите англиски мајстори, освен ветеранот Хауард Стонтон, кој бил стар и не бил во форма, икој првично ветил дека ќе игра, но потоа одбил откако видел како игра Морфи.
Подоцна Стонтон бил критикуван за избегнување на соочувањето со Морфи. Се знае дека Стонтон во тоа време работел на собраните дела на Вилијам Шекспир, но дека и се натпреваруфвал во шах за врме на посетата на Морфи. Стонтон подоцна го обвинил Морфи за неиграњето со него, меѓу другото велејќи дека Морфи ги немал средствата за влоговите кои требаледа се дадат за играта—што е мошне неверојатно земајќи ја предвид популарноста на Морфи.
Барајќи нови противници, Морфи го препловил Ламанш кон Франција. Во Кафе де ла Регенс во Париз, шаховскиот центар на Франција, одиграл партија против Даниел Харвиц, локалниот паховски професионалец, и здраво го победил.
Во Париз Морфи се разболел. Според тогашните средства, бил лекуван со пијавици, што довело до големн губиток на крв. Иако премногу слаб за да стане без помош, Морфи инсистирал да се осигра партијата против германскиот мајстор во посета Адолф Андерсен, кој м,ногумина го сметале за водечки шахист во Европа. И покрај болеста, Морфи победил со леснотија, победувајќи седум, а губејќи две партии, со две реми. Кога го запрашале за неговиот пораз, Андерсен велел дека не бил во форма, но признал и дека Морфи во секој случај бил посилен и дека поразот бил фер. Андерсон се изразил дека Морфи бил најсилниот играч, дури посилен и од францускиот првак Луј де ла Бурдоне.
И во Англија и во Франција, Морфи одиграл многу симултанки, како и партии слеп шах во кој редовно победувал осум проотивници наеднаш. Морфи ја одиграл и една добро позната случајна партија против војводата од Брауншвајг и грофот Изуар во италијанската опера во Париз.
Светски првак
Сѐ уште на дваесет и една годишна возраст, Морфи набргу се прославил. Додека бил во Париз, седел во хотел една вечер на разговор со неговиот пријател Фредерик Еџ кога добиле неочекуван посетител. Тој рекол „Јас сум кнез Галицин; Би сакал да го видам Г-дин. Морфи“. Морфи се претставил. Но кнезот рекол „Не, ова е невозможно! Вие сте премлад!“ Галицин потоа објаснил како бил на фронт во Сибир кога чул за „чудесните дела“ на Морфи. Потоа дополнил, „Еден од мојата свита имаше примерок од шаховскиот весник од Берлин, Шахцајтунг, и оттогаш па натаму имав желба да ве видам.“ Потоа му рекол на Морфи дека мора да иде во Санкт Петербург каде шаховскиот клуб во царската палата би го примил со ентузијазам.