cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Западна Германија на Олимписките игри
Западна Германија се натпреварувала на Олимписките игри помеѓу 1952 и 1988 година. На Летните олимписки игри 1952 кои биле први за германските натпреварувачи по Втората светска војна и поделбата на Германија, постоел де факто Западно Германски тим кој се натпреварувал под знамето на Германија, откако Источно Германскиот тим одбил да учествува. Во периодот од 1956 до 1964 двете држави се натпреварувале заедно под знамето на Обединетата екипа на Германија.
Од 1968 година, Западна Германија се натпреварувала самостојно на Олимписките игри и испратила натпреварувачи на сите изданија сè до 1988 година освен на игрите во Москва во 1980 година кои ги бојкотирала. По обединувањето на Германија во 1990 година, бил возобновен германскиот тим.
Темко Попов
Темко Попов — македонски национален деец, македонист, член на Тајниот македонски комитет и публицист кој смета дека „најглавната работа е Македонија да се помакедончи“.
Животопис
Заедно со уште тројца членови на ТМК (Наум Евро, Коста Групче и Васил Карајовов) учествува во тајните преговори со српската влада за соработка по македонското прашање што се водат во Белград кон крајот на август 1886 година. Според привремената програма на Тајниот македонски комитет и врз основа на меѓусебните отстапки, Србија требало да оствари влијание во Македонија, а за возврат да ја поддржи реализацијата на следниве барања: За жал, програмата на ТМК, освен по втората точка, не била прифатена од српската влада со оглед на судирот на српските националистички интереси со македонските интереси на ТМК. Сепак, како драгоцено сведоштво за одржаните преговори и за обидот на ТМК да реализира крупни придобивки за македонскиот народ останува во ракописот на Попов „Кој е крив“, напишана на убав македонски јазик и стил во 1887 година. Оваа брошура освен што е своевиден документ за општествено-политичките и националните процеси во Македонија во втората половина на XIX век, претставува и значаен обид и придонес за нормирање на македонскиот јазик во сферата на публицистиката и литературата и се вклучува во Македонското јазично прашање во 19 век. Во ова свое дело, Попов, ја има запишано и суштинската реченица за македонската национална посебност и самобитност:
Штрудла
Како фил се користат мелен мак или ореви, рогач, рендани јаболка, џем.
Како состојки на тестото се користат следните материјали: млеко, брашно, јајца, квасец, шеќер и малку сол.
Босфор
Босфорот (турски: İstanbul Boğazı, Истанбул Боаз) — проток кој ги поврзува Мраморното и Црното Море и го разделува европскиот дел на Турција (Румелија) од азискиот (Анадолија). На него е расположен градот Истанбул.
Научно е докажано дека Босфорот постоел пред 7.500 години. Во минатото, нивото на водата во Црно и Средоземно Море биле многу помали за разлика од денеска. Како резултат на топењето на големите ледени маси и со навлегувањето во самиот Босфор, нивото на водата многу се зголемила.
Под протокот поминува железничкиот тунел „Мармарај“, пуштен во употреба на 29 октомври 2013 г.
Крињица Морска
Крињица Морска (Krynica Morska, Kahlberg) — гратче и општина на Висланскиот Провлак крај Балтичкото Море во северна Полска со 1.302 жители (2017). Почнувајќи од 1999 г. местото е во состав на Новодвурскиот Округ на Помоското Војводство.
Историја
Сè до 1793 г. ова подрачје било во состав на Кралството Полска, а од 1793 до 1945 г. во Кралството Прусија и во Германија. Тогаш селото го носело името Калберг.
Првите податоци за местото се од 1424 г. Околу 1840 г. селото се развило во летно одморалиште. Со влегувањето во Полска по Втората светска војна, дадено му е името Лисица (Łysica) (како полски превод łys- на германското kahl - ќелав). Во 1958 г. е преименувано во Крињица Морска (krynica е архаичен збор за „извор“) како истоветик на другото познато летувалиште во Полска со име Крињица. Во периодот помеѓу 1975 и 1998 г. местото било во тогашното Елблоншко Војводство.
Во 1991 г. е Крињица Морска е прогласена за град (и општина), и кон неа се здружени селата Нова Карчма и Пшебрно, дотогаш во општината Штутово.
Особености и знаменитости
Гратчето е главно посетителско одредиште на Висланскиот Провлак. Општинското подрачје на гратчето се протега вон него, долж речиси целиот полски дел провлакот сè до руската граница, и опфаќа други места како Пшебрно и Пјаски.
Крињица Морска е општина со најмалку жители од сите во земјата. Поради приклучувањето на селските делови на провлакот кон гратчето, населението е проретчено, и со тоа има намлала густина на населеност од било кој град во Полска —.
Которлак
Которлак (месно име: Которл’к или Которлок) или Которци — област во Македонија карактеристична по својата историја, етнологија, традиции и култура. Се наоѓа во северниот дел на Македонија, односно по течението на реката Пчиња, во пределот помеѓу Куманово и Овче Поле. Долниот тек на Пчиња по излезот на реката од Бадерската Клисура е крајната јужна точка на областа.
Партизанката Вера Теодосиева Трајковска (1925 — 1944) го носела прекарот „Которка“ по оваа област.
371 п.н.е.
371 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 371. година пред новата ера, 371. од првиот милениум п.н.е., 71. од 4 век п.н.е. и втора од 370-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5137 и 5138 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4379 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3389 и 3390 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 382.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 371 година се протега во 2265 и 2266, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2325 и 2326 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 172. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1023 и 1021 исламска година пред хиџра.
Бесвина
Бесвина (Σφήκα, Сфика, до 1926 г. Μπεσφίνα, Бесфина ) — поранешно село во Егејска Македонија, Република Грција, Околија Костур(Νομός Καστοριάς).
Географија и местоположба
Бесвина е село во грчкиот дел на Преспа на Малото Преспанско Езеро, во близина со албанската граница. Соседни села се Буковик од север, Трнаа и Рулја на исток, Брезница од југ, и Дреново од запад.
Демографија
Денес селото е целосно иселено. Во минатото било населено со Македонци.
Родови
Родови во селото биле: Анѓелевци, Близнаковци, Дуковци, Ѓорговци, Иљовци, Каповци, Кољковци, Лавдиниите, Љаковци, Марковци, Ничевци, Поповци, Пауните, Папазовци, Скендеровци, Чолаковци и Шашковци.
Центар за еврејско-христијанско разбирање и соработка
Центарот за еврејско-христијанско разбирање и соработка или ЦЕХРС е образовна институција во која христијаните кои патуваат во Израел можат да ја проучуваат хебрејската Библијата со православни рабини и да учат за хебрејските корени на христијанството. Центарот е основан во Ефрат во 2008 година од рабинот д-р Шломо Рискин, кој е опишан како „најистакнатиот рабински портпарол на христијанските ционисти“. Партнери на ЦЕХРС се големи христијански меѓуверски организации, како што се христијани обединети за Израел и Меѓународната христијанска амбасада Ерусалим. Од пензионирањето на Рискин како претседател на Ор Тора Стоун во 2018 година, надзорот над сите активности на ЦЕХРС е предаден на Дејвид Некрутман, кој од своето основање работи како главен директор на центарот.
Историја
Идеолошката основа, што доведе до евентуално формирање на ЦЕХРС во 2008 година, започна да се развива скоро 50 години пред тоа. Во 1964 година, рабинот Josephозеф Б. Соловеитик, учител и ментор на канцеларот и основач на ЦЕХРС, Шломо Рискин, објави есеј под наслов „Конфронтација“ во кој ги објасни своите ставови за меѓуверски дијалог и внимателно изготви упатства што дозволуваат таков дијалог и, според Рискин, не само што го дозволи, туку го направи и неопходно.
Ахмед-паша Херцеговиќ
Ахмед-паша Херцеговиќ ( во —  во ) — османлиски државник и Голем везир на империјата.
Дански совет за бегалци
Дански совет за бегалци (Dansk Flygtningehjælp) — приватна данска хуманитарна непрофитна организација, основана во 1956 година.
Формирана по Втората светска војна како одговор на европските бегалски кризи предизвикани од советската инвазија на Унгарија во 1956 година, ДСБ бил активен во големи хуманитарни проекти ширум светот. Преку операциите, ДСБ бил одговорен за испорака на половина од меѓународната хуманитарна помош во Босна и Херцеговина за време на војните за независност во поранешна Југославија во 1990-тите.
Денес Данскиот совет за бегалци работи во повеќе од 40 земји низ светот, со хуманитарни програми во конфликтните зони како што се Сомалија, Авганистан во Средна Азија, Ирак на Блискиот Исток и Чеченија на Кавказ.
Данскиот совет за бегалци е еден од клучните хуманитарни актери во Сирија и нејзините соседни земји, бидејќи повеќе од 500.000 лица добиваат итна помош секој месец во регионот. Ситуацијата во и околу Сирија е најголемата хуманитарна криза со која се соочува светот и 30% од населението ги напуштило своите домови како последица на насилството. Во Сирија, Либан, Јордан, Турција и Ирак, ДСБ дистрибуира помош во форма на душеци, облека, ќебиња и хигиенски комплети, дава едукативна помош во однос на дополнителна настава и часови за отпуштените студенти и рехабилитира засолништа. Во Сирија, ДСБ им помага на раселените и погодените од конфликти Сиријци во Хомс, Дара, Хама, Алеп и Дамаск.
Меѓународните активности на ДСБ имаат за цел да ги заштитат бегалците и внатрешно раселените лица и да промовираат долгорочни решенија. Помошта на ДСБ во акутните бегалски кризи останува фокусирана на одговорите на долгорочните ефекти.
Данскиот совет за бегалци моментално спроведува активности во девет сектори, имено: домување и инфраструктура од мал обем, генерирање приход преку грант и микрофинансирање, безбедност на храна и земјоделска рехабилитација и развој, право и информации поврзани со раселувањето, социјална рехабилитација, вмрежување на невладини организации и развој на капацитети, управување со информации и координација и логистика за вонредни ситуации и управување со транспорт.
ДСБ е исто така активна на полето на деминирање и логистика и работа за реконструкција за различни меѓународни агенции како што се Светската програма за храна на Обединетите нации (WFP) и Високиот комесаријат на Обединетите нации за бегалци (УНХЦР).
Генерален секретар на ДСБ е Шарлот Сленте.
Во септември 2013 година, ДСБ отворила ново претставништво во Женева.
Во 2017 година, данската влада донирала 2,5 милиони дански круни на данскиот совет за бегалци за тие да работат заедно со IBM за да развијат модел кој ќе ги следи и евентуално ќе ги предвиди брановите на бегалци и мигранти, а со тоа ќе го подобри планирањето за хуманитарен одговор. Во моментов ја води својата хуманитарна кампања во бегалските кампови Рохинџа во Кокс Базар.
Дејан Стојаноски
Дејан Стојанов Стојаноски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Потекнувал од селско сиромашно семејство кое се занимавало со земјоделие и сточарство. Како напреден младинец, уште од почетокот станал симпатизер на народно ослободителното движење. Во текот на 1942 година учествувал во штрајкот на патарските работници во селото Извор, а во пролетта 1943 година заминал партизан со својот татко Стојан. Со Одредот влегол во слободно Кичево во септември 1943 година. Од Кичево, заедно со повеќе свои другари ѝ својот татко, заминале со четата на комесарот Мирко Милески како претстража на слободната територија на Буковиќ каде загинале во борба со германците и балистите на 1 октомври 1943 година.
NGC 1706
NGC 1706 — спирална галаксија во соѕвездието Златна Рипка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1706 се споменува и како ESO 85-7, FAIR 240, AM 0452-630.
Откривање
Објектот е откриен на 25 декември 1837 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1706 е од видот Sab. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,8 m/лм2. NGC 1706 има привидни димензии од 1,4' х 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 4 ч 52 м 31,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 62° 59' 10". Положбениот агол на објектот е во износ од 124°.
Други поделби
Проучување на NGC 1706 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 16220. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 444; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8881.
PubMed
PubMed — бесплатен пребарувач на базата на податоци MEDLINE која содржи библиографски одредници за дела од областа на медицината и биотехнологијата. Со пребарувачот раководат и го одржуваат Националната медицинска библиотека на САД (NLM) и Националните здравствени институти користејќи го системот за пребарување на информации Entrez.
Од 1971 до 1997 г. базата MEDLINE била достапна само во установи како универзитетски библиотеки. Со воведувањето на PubMed во јануари 1996 г. е овозможено приватно и бесплатно пребарување од домот или од работното место. Бесплатениот пристап за јавноста започнал да се нуди во јуни 1997 г.
Содржина
Покрај MEDLINE, PubMed нуди пристап кон:
Многу записи на PubMed имаат врска до написите во полн текст, и некои од нив се достапни бесплатно преку PubMed Central и месни огледални места како Europe PubMed Central.
Информациите за стручните списанија индексирани во MEDLINE и достапни преку PubMed стојат во каталогот на NLM.
На 27 јануари 2020 г. PubMed содржел преку 30 милиони библиографски одредници и извадоци со временски опсег наназад до 1966 г., избрани дела до 1865 г. и многу помалку дела до 1809 г. На тој датум 20 милиони записи на PubMed records биле наведени со нивните извадоци, а 21,5 милиони имаат врски до нивниот полн текст (од кои 7,5 бесплатно). Во текот на претходната деценија додавани се просечно милион нови одредници годишно. Околу 12 % од одредниците во PubMed се однесуваат на дела поврзани со ракот, чиј удел пораснал од 6 % во 1950-тите на 16 % во 2016 г. Добар удел имаат предметите „хемија“ (8,69 %), „терапија“ (8,39 %) и „зараза“ (5 %).
PMID
PMID (од анг. PubMed identifier) е единствена назнака за секоја одредница која се состои од бројка.
Ерлбах-Кирхберг
Ерлбах-Кирхберг (Erlbach-Kirchberg) — село и поранешна општина во округот Рудни Планини, во Саксонија, Германија. Од 1 јануари 2013 година е дел од градот Лугау.
Сила на филипинските маси
Сила на филипинските маси (филипински: Pwersa ng Masang Pilipino; поранешното име беше Partido ng Masang Pilipino (Партија на филипинските маси)) — популистичка политичка партија на Филипините. Таа е партија на поранешниот филипински претседател Јозеф Естрада.
NGC 3787
NGC 3787 — леќеста галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3787 се споменува и како MCG 4-28-15, CGCG 127-17, ARAK 306.
Откривање
Објектот е откриен на 10 мај 1864 година од страна на Хајнрих Даре, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 11 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3787 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,1 m/лм2. NGC 3787 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 21°.
Други поделби
Проучување на NGC 3787 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 36154. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 147; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1440. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 103.
Уранови прстени
Уранови прстени се систем на прстени околу планетата Уран, средно во сложеност помеѓу поширокиот сет околу Сатурн и поедноставните системи околу Јупитер и Нептун. Прстените на Уран биле откриени на 10 март 1977 година од Џејмс Л. Елиот, Едвард В. Данам и Џесика Минк. Вилијам Хершел, исто така, објавил набљудувачки прстени во 1789 година; модерните астрономи се поделени околу тоа дали тој би можел да ги види, бидејќи тие се многу темни и слаби.
NGC 6142
NGC 6142 — спирална галаксија во соѕвездието Северна Круна, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6142 се споменува и како UGC 10366, MCG 6-36-41, CGCG 196-56, KUG 1621+373.
Откривање
Објектот е откриен на 30 мај 1791 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6142 е од видот Sb. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,7 m/лм2. NGC 6142 има привидни димензии од 2' х 0,5'.
Други поделби
Проучување на NGC 6142 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 57984. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 114; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2586. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1093.
Црква „Св. Петка“ - Раотинце
Света Петка — помала селска црква во селото Раотинце, Македонија.
Црквата е сместена на северниот раб од селото, а околу црквата се наоѓаат гробишта.
Местоположба
Црквата се наоѓа на мало возвишение кон планината Жеден во месноста Праица. Во нејзиниот двор има извор на природна минерална вода.
Историја
Црквата е постара црква.
Суперстар (ТВ канал)
Суперстар ТВ е српски претплатнички телевизиски канал во сопственост на Телеком Србија. Започнал со работа на 15 ноември 2018 година. Седиштето на каналот се наоѓа на адресата ул. „Милутин Миланковиќ“ 9, Белград.
Историја
На крајот на 2018 година Телеком Србија најавил кабелски канал кој ќе прикажува телевизиски серии и филмови, од домашна и странска продукција. Суперстар ТВ е онлајн подружница на каналот Стар ТВ. Каналот е достапен само преку дивизиите на Телеком Србија, како што се МТС и Супернова. Првата емитувана серија Беса привлекол гледаност уште на првото емитување.
Најголемиот дел од програмата на Суперстар ТВ се состои од оригинални телевизиски серии, направени во сопствена продукција и копродуцирани со Српската радио и телевизија, Пинк и Прва. Речиси сите оригинални серии биле емитувани на горенаведените канали, по емитувањето на Суперстар ТВ.
Весникот Курир во средината на 2020 година објавил дека претстојната петта сезона од серијата Убијците на мојот татко ќе се прикажува на Суперстар ТВ, наместо на претходниот канал Нова С. Серијата требало да се емитува на почеток на 2021 година.
Тоа го потврдил и продуцентот Макса Ќатовиќ од куќата Филм денес, која ја потпишал продукцијата на серијата Убијците на мојот татко, Државен службеник и Пејачка, за потребите на ТВ каналот Суперстар ТВ до 2023 година ќе се произведат уште три високобуџетни серии.
Програм
Суперстар ТВ главно прикажува странски и домашни српски филмови и телевизиски серии на својата програма. Телеком Србија е во соработка со продукциските куќи има произведено голем број серии кои се емитуваат на каналот.
Сериска програма
Сериската програма има голем удел во телевизиската програмска шема. Суперстар емитувала најголем број домашни серии, од сопствена продукција. Странските серии кои се емитуваат се:
Филмска програма
Најголем удел во програмата ја сочинуваат главно американските филмови. Суперстар ТВ емитуваше некои од најпознатите блокбастери, кои достигнаа голема гледаност. Повеќето од емитуваните филмови се од каталогот на студиото на Warner Bros.. како што се Шерлок Холмс, Хари Потер, Сексот и градот и многу други.
Чандарли Ибрахим-паша Помладиот
Чандарли Ибрахим-паша ( - ) — османлиски државник и Голем везир на империјата во периодот од 1498 до 1499 година.
Загрос
Загрос (, زنجیره‌چیاکانی زاگرۆس, лурски: کو یه لی زاگروس, جبال زغروس, ܛܘܪ ܙܪܓܣ) — најголемиот планински венец во Иран и Ирак, со вкупна должина од 1.500 км. Се протега накосо од северозападен Иран, по целата должина на западниот и југозападниот дел на Иранската Висорамнина, па завршува во Ормускиот Проток. Највисоки планини во венецот се Зардкух и Дена. Системот има и источен крак во облик на масивот Хазаран во покраината Керман, при што Џебал Барез доаѓа дури до Систан.
Екологија
Планините на Загрос опфаќаат неколку екосистеми. Од нив преовладуваат шумските и шумостепските предели со полусува клима. Во средните и повисоките планински предели преовладува шумостепскиот екорегион. Годишното количество на врнежи се движи од 400 до 800 мм и се јавува претежно во зима и на пролет. Зимите се остри и со мошне ниски температури (често −25 °C). Екорегионот е пример за континентална варијанта на средоземната климатска шема која е слична на онаа во Македонија — студени снежни зими и блага врнежлива пролет, проследена од суво лето и сува есен.
Иако денес е пореметено поради преиспаша и обесшумување, подрајчето на Загрос има богат и разновиден растителен живот. Сè уште се среќаваат остатоци од некогашните дабови шумски предели, како и проретчените кории од ф’стак и бадем. На планините виреат и дивите предци на најзастапените прехранбени култури како пченицата, јачменот, леќата, бадемот, оревот, ф’стакот, кајсијата, сливата, калинката и грозјето. Планините имаат и поголем број на загрозени видови, како што се загрошкиот глувчовиден крчок, ирачкиот трскар и пругавата хиена. Порано се мислело дека персискиот елен лопатар е исчезнат, но во најново време се пронајдени единки во јужниот дел на планиинте.
Историја
Во подножјето на Загрос се пронајдени знаци на земјоделски активности од барем 9000 години п.н.е. во местата што подоцна станале градови како Аншан и Суза. Во тоа подрачје се наоѓа и пештерата Шанидар, каде се ископани останки од неандерталци.
Во местата Хаџи Фируз Тепе и Годин Тепе се најдени најстарите винарски визби (3500 и 5400 г. п.н.е.).
Во пораните периоди на стариот век на планините живееле разни древни народи како Каситите, Гутејците, Асирците, Еламците и Митаните, кои повремено поаѓале во походи и ги заземале сумерските и акадските градови во Месопотамија. Некои места како Тел Базмусијан кај Шемшара биле од VI милениум п.н.е. до IX век н.е..
Прасика
Прасика (позната и како: Калина; )— листопадна грмушка од Средна и Јужна Европа и Северна Африка Листовите се спротивно поставени, елипсовидни, на врвот заострени. Цветовите се бели, собрани во метлести соцветија, а плодовите се црни бобинки. Кај нас е застапена во дабовиот регион на повлажни станишта. Ценета грмушка за создавање живи огради.
Џелкуншки јазик
Џелкуншкиот е афроазиски јазик, дел од групата на чадски јазици од подгрупата на источночадски јазици.
Преглед
Истражувањата за јазикот покажуваат измешани факти за неговото постоење. Така на пример, Бленч наведува дека јазикот е посебен, а пак „Етнолог“ во своето 18-то издание наведува дека „џелкуншки“ е само синоним за сабанскиот јазик. Ако се земе предвид записот на Етнолог, тогаш јазикот го зборуваат само 1.340 жители, североисточно од Мелфи во регионот Гера во Чад. Јазикот е сериозно загрозен и е пред изумирање. Луѓето зборуваат на арапски. Јазикот се пишува на латиница.
Геленау
Геленау (Gelenau) — општина во округот Рудни Планини, во Саксонија, Германија.
Градиште (Живојно)
Градиште — археолошко наоѓалиште во битолското село Живојно. Претставува населба од раноантичко, доцноантичко и среден век. Се наоѓа на 1,5 км југоисточно од селото, на доминантниот рид Забрдо — каде има зарамнето плато, со простор од 2 хектари, оградено со одбранбен ѕид. На површината се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси и множество градежен материјал. Најдени се и монети од Јустин I, Јустинијан I и постари. Во средниот век градиштето било повторно населено.
Најстари остатоци
Од почетоците до крајот на античката епоха на Градиште егзистирала укрепена населба, потврдена со бројни движни наоди од населбени слоеви, како и со 10-ина некрополи од одделни временски периоди околу неа. Во доцната антика било изградено цврсто обѕидие со малтер; бројни монети завршуваат со доцниот 6 век. Очигледно е дека населението живеело од експлоатацијата на железна руда, која тука лесно е топена благодарејќи му на јагленот (површински копови).
Средновековни остатоци
Доцноантичкото обѕидие било несомнено добро запазено и во раниот среден век и во неговите рамки живеела средновековна населба. Истата е потврдена со керамика од тоа време како и со бројни византиски монети од 11 до 13 век.
Муртино
Муртино — село во Општина Струмица, во околината на градот Струмица. Во периодот 1996-2004, селото било седиште на поранешната истоимена општина, која била споена со Општина Струмица.
Географија и местоположба
Селото граничи со Свидовица, Банско, Сачево, Моноспитово, Робово, Еднокуќево, Бајрамбос, Кочули.
Историја
Првиот познат населеник е таканаречениот дедо Јове, кој се преселил од мариовските села и дошол во Муртино, бидејќи убил тогаш некој познат турчин и за да не биде убиен се преселил со своето семејство. Тој имал неколку синови од кој најпознатиот се викал Атанас, тој бил кмет на селото и многу богат човек, го помагал Илинденското востание дури го криумчарел Гоце Делчев, преку Беласица за да оди во Солун. Давал пари за да се купи оружје, муниција итн. Сѐ уште има остатоци од ова семејство на Дедо Јове, сега познати како Јовевци, сите живеат во маалото наречено Чифлик.
Во селото била отворена една од првите евангелско-методистички цркви во Македонија. Кон почетокот на XX век, според статистиката од Бранков, бројот на протестантите во Струмичко изнесувал 624 лица, од кои 208 живееле во Муртино. Освен црква, во селото имало изградено и протестантско училиште. Нивниот број значително се намалил по крајот на Балканските војни.
Муртино во 1996 станува општина. Во општината биле и селата Моноспитово, Бансκо и Сачево. Општина Муртино постои два мандати, во првиот мандат κаκо градоначалниκ е избран Ацо Христов од редовите на партијата ВМРО-ДПМНЕ, по потеκло од Муртино. Во вториот мандат со лоκалните избори одржани во 2000 година κаκо градоначалниκ е избран Стојан Бансκолиев исто таκа од партијата ВМРО-ДПМНЕ, и осто со потеκло од Муртино. Со териториалната поделба во 2005 година, изгласана во собранието на Маκедонија, Општина Муртино е распуштена. Моноспитово се припојува во Општина Босилово, а Муртино со Бансκо и Сачево се припојуваат во Општина Струмица.
Стопанство
Претежно занимање на населението е земјоделството. Обработливото земјиште во селото зафаќа површина од 688 ха.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година во Муртино живееле 560 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Муртино имало 688 Македонци, од кои 480 под врховенството на Бугарската егзархија и 208 протестанти.
Во 1961 година селото има 1.922 жители, додека во 1994 година има 2.159 жители.
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 2.209 жители, од кои 2.203 Македонци, 2 Срби и 4 останати.
Избирачко место
Во селото постојат избирачките места бр. 1840 и 1841 според Државната изборна комисија, сместени во основното училиште и месната заедница.
На претседателските избори во 2019 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.721 гласач.
На Македонски парламентарни избори во 2020 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.714 гласачи.
Редовни настани
На верскиот празник Свети Ѓорѓи, познат и како Ѓурѓовден се одржува трка со коњи.
Clostridioides difficile
Clostridioides difficile (син. Clostridium difficile), исто така позната како C. difficile, или C. diff, е Грам-позитивен вид на спороформни бактерии. Clostridioides spp. се анаеробни, подвижни бактерии, сеприсутни во природата и особено во почвата. Нејзините вегетативни клетки се стапчести, плеоморфни, и се појавуваат во парови или кратки ланци. C. difficile е каталаза- и супероксид дизмутаза-негативна, и создава два типа на токсини: ентеротоксин A и цитотоксин B, кои ја нарушуваат цитоскелетната сигнална трансдукција кај домаќинот. Под стресни услови, бактеријата создава спори кои се способни да толерираат екстремни услови.
C. difficile е важен хуман патоген; според CDC, во 2017 имало 223,900 случаи на хоспитализирани пациенти и 12,800 смртни случаи во САД. Иако C. difficile е позната како хоспитален и антибиотски асоциран патоген, најмногу една третина од инфекциите може да бидат следени на ниво трансмисија од инфициран пациент во болница, и само мал број на антибиотици се директно поврзани со зголемен ризик за разој на C. difficile инфекција (CDI), имено клиндамицин, флуорокинолони и цефалоспорини. Поголемиот дел од инфекциите се стекнуваат надвор од болниците, и повеќето од антибиотиците имаат слично ниво на зголемен ризик од инфекција како и многу неантибиотски ризик-фактори, како што се употребата на лаксативи и клизми.
Битка кај Хејстингс
Битката кај Хестингс се водела на 14 октомври 1066 година помеѓу норманско-француската војска под водство на Вилијам, војводата од Нормандија, и англиската војска водена од англосаксонскиот крал Харолд Годвинсон, а по оваа битка започнало норманското освојување на Англија. Битката се одржала на околу 11 км северозападно од Хејстингс и завршила со одлучувачка победа на Норманите.
Харолд средината на 1066 година ја поминал на јужниот брег на Англија. Тој со голема војска и флота го чекал Вилијам да ги нападне. На 8 септември, откако видел дека Норманите не напаѓаат, ја распуштил војската затоа што војниците требало да ги жнеат посевите. Тој во средината на септември, дознал за норвешката инвазија и се упатил на север и попатно собирал војска. Ги изненадил Норвежаните и на 25 септември ги победил во битката кај Стемфорд Бриџ. Харалд Хардрада и Тостиг биле убиени во битката, а Норвежаните претрпеле огромни загуби. Меѓутоа, ова било скапа победа за Англичаните затоа што армијата на Харолд била ослабнета и далеку од јужниот брег.
Повод и причини
Во 911 година, каролиншкиот владетел Карло Едноставниот дозволил група Викинзи да се населат во Нормандија. Тие брзо се приспособиле на домородната култура, се откажале од паганството и го прифатиле христијанството и склучувале бракови со локалното население. Со тек на времето, границите на војводството се прошириле на запад. Во 1002 година, англискиот крал Етелред II се оженил со Ема, сестра на Ричард II, војводата од Нормандија. Нивниот син Едвард Исповедникот поминал многу години во егзил во Нормандија, и го наследил англискиот трон во 1042 година. Едвард во Англија довел многу нормански дворјани, војници и свештеници и за да ја зајакне власта ги назначувал на високи позиции, претежно во Црквата. Едвард немал потомство и бил вовлечен во конфликт со моќниот гроф Годвин од Весекс и неговите синови, а можеби и ги охрабрил амбициите на војводата Вилијам од Нормандија за англискиот трон.
Инвазијата на Тостиг и Хардрада
На почетокот на 1066 година, прогонетиот брат на Харолд, Тостиг Годвинсон ја нападнал југоисточна Англија со флота што ја регрутирал во Фландрија, а подоцна и се придружиле и други бродови од Оркинските Острови. Под закана од флотата на Харолд, Тостиг заминал на север и извршил напад на Источна Англија и Линколншир. Неговиот напад го одбиле браќата Едвин, Ерл од Мерсија и Моркар, Ерл од Нортамбрија. Откако го напуштиле многу од неговите следбеници, Тостиг се повлекол во Шкотска и почнал да регрутира нови сили. Хардрада на почетокот на септември со 300 брода и петнаесет илјадна војска ја нападнал северна Англија. Кон неговата војска се приклучиле и силите на Тостиг, кои ја поддржувале претензијата на норвешкиот крал за тронот. На 20 септември, во битката кај Фулфорд Норвежаните ја поразиле англиската војска и продолжиле да напредуваат кон Јорк. Хардрада го зазел Јорк, и на 24 септември со првенците од градот како заложници Норвежаните се преселиле во близина на селото Стемфорд Бриџ.
Англиската војска и подготовките на Харолд
Англиската армија била организирана по регионална припадност, со локални регрути, под команда на локален магнат – гроф, бискуп или шериф. Кралот исто така имал група лични вооружени лица, познати како куќни карли, кои го сочинувале столбот на кралските сили. Некои грофови, исто така, имале свои куќни карли. Тегните, локалните земјопоседнички елити, или се бореле заедно со кралските куќни крали или се придодавале кон силите на некој гроф или друг магнат. Англиската армија немала голем број стрелци.
Подготовки и инвазија на Вилијам
Вилијам собрал огромна армија од Нормандија и од други делови во Франција, меѓу кои и големи контингенти од Бретања и Фландрија. Потрошил речиси девет месеци во подготовки. Според одредени нормански хроники обезбедил и дипломатска поддршка, иако точноста на овие записи е предмет на дебата меѓу историчарите. Најпознато е тврдењето дека папата Александар II во знак на поддршка му дал папски транспарент, кој се споменува само во извештајот на Вилијам од Поатје, но не и во посовремените наративи.
Вилијам своите сили ги стационирал во Сен Валери-сур-Сом и бил подготвен да го премине Ла Манш околу 12 август. Но, преминувањето било одложено, или поради неповолните временски услови или за да не биде пресретнат од моќната англиска флота. Норманите пристигнале во Англија неколку дена по победата на Харолд над Норвежаните, и се искрцале во Певенси во Сасекс на 28 септември. Силите на Вилијам изградиле дрвен замок во Хејстингс, од каде што ги напаѓале околните места. Уште неколку други утврдувања биле подигнати во Певенси.
Норманските сили во Хејстингс
Не е познат точниот број и состав на силите на Вилијам. Во тогашен документ се тврди дека Вилијам имал 776 бродови, но можеби оваа цифра е преувеличена. Тогашните автори претеруваат за големината на армијата, а бројките варираат од 14.000 до 150.000 војници. Денес историчарите проценуваат дека Вилијам располагал со 7.000–8.000 луѓе, од кои 1.000 до 2.000 биле коњаници; 10.000 до 12.000 војници; 10.000 војници, од кои 3.000 коњаници; или 7.500 војници. Армијата се состоела од коњаница, пешадија и стрелци, а бројот на коњаниците и стрелците бил приближно еднаков, а бројот на пешаци бил еднаков на другите два типа заедно.
Харолд оди на југ
Се смета дека бројката на англиски војници кај Хејстингс се движела помеѓу 7000 и 8000 војници.
Распоредување на силите и тактики
Од другата страна, Вилијам своите сили ги поделил на три дивизии, според потеклото на војниците. Од лево биле Бретонците, заедно со војниците од Анжу, Поату и Мејн. Во центарот биле Норманите, под директна команда на војводата Вилијам. Од десната страна биле Французите, заедно со војници од Пикардија, Булоњ и Фландрија. Фронтовата линија била составена од стрелци, а зад нив била линија од пешадија вооружени со копја. Коњаницата била чувана како резерва, а мала група свештеници и слуги сместени во базата на ридот Телхам не требало да учествуваат во борбите.
Почеток на битката
Откако започнала битката норманските стрелци стрелале нагоре кон ѕидот од англискиот штит, без посебен ефект. Поради аголот на угорнината стрелите или се одбивале од штитовите на Англичаните или летале преку врвот од ридот. Тоа што немало англиски стрелци го попречувал напредокот на норманските стрелци, бидејќи немало стрели кои можат да ги соберат и повторно да се употребат. По нападот на стрелците, Вилијам ги испратил копјаниците да ги нападнат Англичаните, а тие возвратиле со канонада од проектили - копја, секири и камења. Пешадијата не успеала да го пробие штитниот ѕид, па коњаницата тргнала да им помогне. Коњаницата, исто така, не успеала да го пробие ѕидот, и започнало општо повлекување, за кое се обвинува бретонската дивизија од левата страна на Вилијам. Се расчуло дека војводата е убиен, што дополнително ја подгреало збунетоста. Англиските сили почнале да ги гонат напаѓачите кои бегале, а Вилијам јавал меѓу своите сили, им го покажувал лицето и викал дека се уште е жив. Потоа, војводата повел контранапад против англиските сили и Англичаните кои се собрале на едно ритче биле совладани.
Не се знае дали потерата на Англичинате била по наредба од Харолд или била спонтана. Вејс вели дека Харолд им наредил на своите луѓе да останат во својата формација, но ниеден друг извештај не го споменува овој детал.
Лажни повлекувања
Попладнето имало затишје, и веројатно била потребна пауза за одмор и храна. Можеби на Вилијам му требало време за да воведе нова стратегија, најверојатно инспирирана од англиската потера и нивниот пораз потоа од Норманите. Ако Норманите ја пратат својата коњаница до ѕидот на штитот и потоа ги намамат Англичаните да ги бркаат, тогаш може да се растури англиската линија. Вилијам од Поатје вели дека оваа тактика била искористена двапати. Некои историчари тврдат дека приказната за употребата на лажно бегство како намерна тактика била измислена по битката; сепак повеќето историчари се согласуваат дека оваа тактика ја користеле Норманите во Хестингс.
Иако лажните повлекувања не ги разбиле линиите, сепак го истенчиле ѕидот од англискиот штит.
Смртта на Харолд
Харолд најверојатно умрел кон крајот на битката, иако извештаите во различните извори се контрадикторни. Вилијам од Поатје само ја споменува неговата смрт, без да даде детали за тоа како се случила. Таписеријата не помага зошто прикажува лик како држи стрела закачена за неговото око веднаш до борец кој паѓа откако е прободен со меч. Над двата лика (фигури) стои изјава „Овде е убиен кралот Харолд“. Нејасно е која фигура е Харолд, или можеби се мисли на двете. Првиот пишан извор на традиционалната приказна за Харолд кој умира од стрела во окото датира од 1080-тите од историјата на Норманите напишана од италијанскиот монах, Аматус од Монтекасино. Летописецот Вилијам од Малмсбериски вели дека Харолд умрел од стрела која му го пробола окото и навлегла во мозокот и дека истовремено витез го ранил Харолд. Кармен наведува дека војводата Вилијам го убил Харолд, но тоа е малку веројатно, бидејќи таков подвиг би бил заведен и на друго место. Современиот биограф на Харолд, Ијан Вокер, вели дека Харолд најверојатно умрел од стрела во окото, иако тој исто така вели дека е можно Харолд да бил погоден од нормански витез додека бил смртно ранет во окото. Друг биограф на Харолд, Питер Рекс, имајќи ги предвид различните верзии, заклучува дека не е можно да се каже како умрел Харолд.
По смртта на Харолд англиската армија останала без водач и почнала да се распаѓа. Многумина од војниците избегале, но војниците на кралот се собрале околу телото на Харолд и се бореле до крај. Норманите почнале да ги бркаат трупите кои бегале, а битката била завршена.
Причини за исходот
Поразот на Харолд се должи на неколку околности. Една од причините е потребата да се одбрани од две речиси истовремени инвазии. Фактот дека Харолд ги распушил своите сили во јужна Англија на 8 септември, исто така, придонел за поразот. Многу историчари го обвинуваат Харолд што брзал кон југ и попатно не собрал поголема војска пред да се соочи со Вилијам кај Хесјтингс. Поврзано со брзината на напредувањето на Харолд до Хејстингс е веројатноста Харолд да не им верувал на Едвин од Мерсија и Моркар од Нортамбрија откако нивниот непријател Тостиг бил поразен и затоа одбил да ги доведе сосе нивните сили на југот од Англија. Денешните историчари истакнуваат дека една од причините за брзањето на Харолд да започне битка било за да ги ограничи грабежите на Вилијам и да го спречи да ја прошири територијата со која тој тогаш располагал.
Најголем дел од причините за поразот лежат во настаните од самата битка. Вилијам бил поискусен војсководец, а тоа што на англиската страна ѝ недостигала коњаница му ги ограничувало тактичките опции. Некои автори го критикуваат Харолд дека не ја искористил можноста откако на почетокот на битката се разгласило дека Вилијам е убиен. Изгледа дека Англичаните згрешиле што не останале во строга дефанзива, бидејќи кога ги гонеле Норманите кои се повлекувале, ги изложиле своите крила на напад. Нејасно е дали тоа се должи на неискуството на англиските команданти или на недисциплината на англиските војници. На крајот, одлучувачка за исходот била смртта на Харолд по што во англиските сили завладеал неред и се распаднале.
Последици
Ден по битката, телото на Харолд било идентификувано, или по неговиот оклоп или по белезите на телото. Неговиот личен стандард му бил претставен на Вилијам, и подоцна испратен до папството. Телата на загинатите Англичани, како и некои од браќата и роднините на Харолд, биле оставени на бојното поле. Мртвите Нормани биле погребани во голема заедничка гробница, која не е пронајдена.
Една приказна раскажува дека Гита, мајката на Харолд, му понудила на Вилијам злато колку што тежи телото на нејзиниот син за да ѝ го предаде, но тој ја одбил понудата. Вилијам наредил телото на Харолд да се фрли во морето, но не може со сигурност да се потврди дали е тоа сторено. Според друга приказна Харолд бил закопан на врвот на едно ритче. Опатијата Волтам, која била основана од Харолд, подоцна тврдела дека неговото тело тајно било погребано таму. Други легенди тврдат дека Харолд не умрел во Хестингс, туку избегал и станал пустиник во Честер.
По победата кај Хејстингс, Вилијам очекувал да стане англиски крал, но Витенаџмот за крал го прогласил Едгар Етелинг. Затоа Вилијам преку Кент тргнал за Лондон. Попатно ги поразил англиските сили кои го нападнале кај Саутворк, но не можејќи да го нападне Лондонскиот мост, тој се обидел да стигне до главниот град по заобиколен пат
И покрај тоа што англиските благородници биле потчинети, отпорот продолжил во следните неколку години. Имало бунтови во Ексетер кон крајот на 1067 г., инвазија на синовите на Харолд кон средината на 1068 г., и востание во Нортамбрија во 1068 година. Во 1069 година, Вилијам се соочил со дополнителни проблеми од Нортамбриските бунтовници, инвазијата на данската флота и бунтовите на југот и западот на Англија. Тој безмилосно ги задушувал различните бунтови, што кулминирало со т.н. „ Опустошување на Северот“ кон крајот на 1069 и почетокот на 1070 година кога опустошил делови од северна Англија. Бунтот од Хереард Вејк во 1070 година кралот исто така го поразил по битката кај Ели.
Лајош I Анжујски
Лајош Анжујски (I. Anjou Lajos, Ludovik I. Anžuvinac, Ludwik I Andegaweński, ; Вишеград, 5 март 1326 - Трнава, 10 септември 1382), исто така познат како Лајош I Велики (I. Nagy Lajos, Ludovik I. Veliki, Ludwik I Wielki, ), бил унгарски и полски крал од семејството Анњуљ.
Тој бил најголемиот владетел на унгарската држава, мудар, енергичен и многу активен. Наоѓајќи колку населени односи во Унгарија, тој продолжил да ја обновиl царската власт во далматинско-хрватските области како и некои српски земји (каде што убил 1400 Паштрови). Потпирајќи се на градовите и на средните и пониските племиња, тој се обидел да ја уништи независноста на големите феудалци и да ја зајакне својата власт. Покорувајќи ги хрватските великанти, во 1345 година, во прв план дошло освојувањето на надворешна политика и тој ја почнал десетгодишната војна против трговската Венецијанска Република, која била на врвот на власта, со цел да ги врати далматинските градови.
По долготрајни војни и успешните патувања во Далмација, па и самата Италија, среќата ја изневерила Венеција, кој сега требала да се повлече од посилниот Лајош и Задар Мир во 1358 година, да се откаже од сите далматински градови и острови од Кварнер до Драч. Па така Лајош го приклучил јадранскиот брег  кон неговата земја. Со својата победа, Унгарија си обезбедила премоќ на јадранските брегови сè до доаѓањето на Турците. Тој водел широка надворешна политика, планирајќи да го обедини предвесниот имот во јужна Италија,т.е. Кралството Неапол, со Унгарија. За оваа цел, тој презел две патувања во Италија, кои, сепак, не донеле никакви резултати, но тие делумно ја потрошиле силата со економски зајакнување на Унгарија. Во врска со балканската политика, Лајош успеа да ја зацрврсти својата највисока моќ. Водел војна против српскиот цар Стефан Душах околу Хум. Го приморал босанскиот крал Тврткo I да му даде неколку области. Лошата страна на овие успеси било тоа што тие, во предвечерието на опасноста од турските Османилии, наместо набивање на силите, на трагичен начин ѝ се спротивстави на Унгарија нејзините јужни соседи.
По смртта на полскиот крал Казимир III, кој немал наследник, во 1370 година станал полски крал. Тој владеел со огромна земја која се простирала од Висла до Јадранот, но без многу политичка корист. Ни тука не било поштеден од војните, поради постојаните напади на Литванците. Во неговото време, Унгарија доби големо политичко влијание во Европа. Тој бил најмоќниот владетел на Европа од своето време.