cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пецо Гудовски
Пецо Гудовски (, –, ) — припадник на македонското националноослободително и комунистичкото движење и учесник во антифашистичката борба во Југославија.
Животопис
Пецо Гудовски е роден во Лавци (Битолско)Лавци на 3 март 1920 година. Основно образование завршил во селското училиште, но поради сиромаштијата од својата 16 година работел во селското училиште како служител .Тука започнале неговите први активности и контакти со селскиот учител Тодор Ангелевски (Тошо Даскалот).
Учество во НОБ
Веќе во 1941 година станал член на СКОЈ како напреден младинец. Со доаѓањето на бугарскиот окупатор заедно со Тодор Ангелевски имал големи заслуги за организирање на скоевски групи и основање на партиска организација како и подготовка за основање на првиот партизански одред „Пелистер“. Со разбивањето на првиот партизански одред „Пелистер“ во 1942 година, на 2 мај, бил уапсен од бугарската полиција и ставен во затвор под сомнение дека одржува врски со Тошо Даскалот каде бил измачуван повеќе од 40 дена. Се вратил на работа во селското училиште што му овозможило да продолжи со партиската работа. Во април 1943 заминал во партизани, првите денови во одредот „Даме Груев“, а потоа во одредот „Гоце Делчев“. Со одредот „Гоце Делчев“ учествувал во борбите во Егејска Македонија и Преспа. Со основањето на баталјонот „Стив Наумов“ одредот „Гоце Делчев“ влегол во негов состав за покасно да се основа Првата македонско-косовска ударна бригада во чиј состав влегол и баталјонот „Стив Наумов“ и учествувал во борбите во Егејска Македонија, во борбите кај Кочани и Куманово каде на 26 февруари 1944 била основана Третата македонска ударна бригада, а Гудовски бил поставен за заменик командант на баталјонот. На 22 август 1944 година била основана Седма македонска ударна бригада наречена Битолска каде најпрво бил поставен за заменик командант, а од 17 декември 1944 до 1 март 1945 година бил нејзин командант. Како командант на Втората бригада се борел на Сремскиот фронт од февруари до април 1945 година.
По војната
После ослободувањето завршил воена академија во Сараево како и други воени школи, обуки и курсеви за потребите на службата во ЈНА. Од 1946 до 1956 бил во служба на ЈНА каде извршувал разни должности. Од активната воена служба си заминал со чин мајор, а во резервниот состав на армијата стигнал до чин полковник. Од 1956 година извршувал важни функции во граѓанството. Бил претседател на Општина Дихово, активен член на општествено политичките организации, претседател на Сојуз на резервни воени старешини, Претседател на Титовиот фонд Битола, претседател на Сојуз на борци Битола и долгогодишен началник на одделението за Народна одбрана Битола.
Награди и признанија
Носител е на многубројни одликувања и признанија:
Тихомир Огњанов
Тихомир „Бата“ Огњанов (2 март 1927, Суботица – 2 јули 2006, Суботица) бил српски и југословенски фудбалер.
Спортска кариера
Огњанов ја започнал фудбалската кариера во ФК „Спартак“ од Суботица, а подоцна, играл уште двапати за овој клуб. За време на служењето на воениот рок, за кратко време бил дел од ФК „Партизан“ од Белград, а потоа играл за ФК „Црвена Ѕвезда“ при што освоил две шампионски титули (1951 и 1953) и двапати го освоил југословенскиот куп (1949 и 1950). По завршувањето на играчката кариера, работел како тренер. исто така, Огњанов бил дел од југословенската фудбалска репрезентација која учествувала на светските фудбалски првенства во 1950 и 1954 година.
Девојката што паѓа
Девојката што паѓа — збирка раскази од италијанскиот писател Дино Буцати (Dino Buzzati), објавена во 2005 година во издание на „Темплум“, како 34 книга во рамките на едицијата „Магма“. Преводот од италијански јазик е дело на Радица Никодиновска, Кристина Плечиќ, Елена Николовска и Драган Христов.
Технички одлики
Збирката е печатена во мал формат (18 сантиметри), во мек повез и има 158 страници. Книгата е каталогизирана во Народната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“ - Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 9989-902-66-6. Графичкото уредување и дизајн е дело на фирмата „Точка“. На предната корица е наоѓа слика на Ѓорѓе Јовановиќ, додека на задната корица е даден кус осврт врз книгата и попис на објавените книги во едицијата „Магма“. Издавањето на книгата било финансиски поддржано од Министерството за култура.
Содржина
Збирката „Девојката што паѓа“ содржи 18 раскази, преземени од две збирки на Буцати: „Продавница на тајни“ (La boutique del mistero) и „Тешки ноќи“ (La notti difficili). Покрај расказите, на крајот од книгата е дадена куса биографија на авторот. Во збирката се застапени следниве раскази:
Љубовишта (Пиринско)
Љубовишта — село во Светиврачко, Пиринска Македонија, денес во општината Свети Врач на Благоевградската област, југозападна Бугарија.
Географија и местоположба
Селото Љубовишта се наоѓа на 29 километри југоисточно од Свети Врач. Селото се наоѓа на надморска висина од 507 метри. Атарот на селото зафаќа површина од 6475 км2.
Османлиско Царство
Во текот на XIX век, селото било чисто македонско и припаѓало кон Мелничката каза. Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Либовица (Libovitsa) било село со 22 семејства и 70 Македонци. Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година селото имало 250 жители, од кои 50 Турци и 200 Македонци.
Селото било под влијание на Цариградската патријаршија. Според податоците на секретарот на егзархијата Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во селото живееле 160 македонски патријаршисти, работело едно егзархиско училиште со 1 учител и 19 ученици.
Бугарија
По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Бугарија.
Психолошко тестирање
Психолошко тестирање се однесува задавањето  на психолошки тестови. Психолошки тест претставува објективна и стандардизирана мерка на примерок кој претставува одредено однесување. Терминот примерок на однесување се однесува на поединечните перформанси на одредени задачи кои вообичаено се утврдуваат однапред. Примероците на однесување коишто сочинуваат еден тест со молив-хартија, која што е најчеста задавана верзија на психолошки тест, се серија ајтеми. Перформансата на зададениот тест се квантифицира со скор на тест. Скор на добро конструиран тест се верува дека претставува психолошки конструкт каков што е на пример:знаење по некој предмет од училиште, когнитивна способност, специфични способности, емоционално функционирање, личност итн. Разликите во скорот на тестот се верува дека претставуваат поединечни разлики во конструктот што тестот би требало да го мери.Стручниот термин во науката којшто стои позади терминот ,,психолошко тестирање '' се  нарекува психометрија.
Психолошки тестови
Психолошкиот тест е инструмент дизајниран за да мери конструкти кои не можат да се набљудуваат, исто така познати и како латентни променливи. Психолошките тестови се најчесто, но не секогаш, серии од задачи или проблеми коишто треба да се решат. Психолошките тестови личат на прашалници,но исто така се дизајнирани да мерат конструкти коишто не можат да се набљудуваат, но сега за разлика од останатите тестови се бара од испитаникот да приложи максимален напор затоа што прашалникот испитува типична перформанса на испитаникот.Корисен психолошки тест мора да е валиден (да има докази кои ќе ја поддржат интерпретацијата на скорот од тестот) и релијабилен ( т.е да содржи внатрешна доследност или да дава доследни резултати и после одредено време или да дава исти резултати кога тестот би го прегледувале различни тестатори).
Важно е лицата кои го поседуваат мерениот конструкт во иста мера да има веројатност да одговорат точно на ист број ајтеми. На пример, ајтем од тест за математички способности може да гласи ,,На фудбалски натпревар двајца играчи добиле црвен картон; колку играчи останале во натпреварот? '' . Но,овој ајтем исто така бара знаење за фудбал кое што е услов да се одговори прашањето точно, а не само математичко знаење. Учеството во одредена група исто така може да влијае во шансата точно да се одговараат ајтемите (различно однесување на ајтемите, т.е статистичката одлика на ајтемите која покажува дека можеби ајтемот мери различни способности за членови од посебни супгрупи). Често тестовите се конструирани за специфична популација, и ова треба да биде земено предвид кога се задаваат тестовите. Ако тестот е неосетлив на некоја групна разлика (пол) во една популација (Македонци) не значи автоматски дека е неосетлив во друга популација (јапонци).
Психолошката проценка е слична на психолошкото тестирање, но често вклучува поопфатна проценка на поединецот.Психолошката проценка е процес кој вклучува проверување на интеграцијата на информации од различни извори, како што се тестовите на нормална и абнормална личност, тестови на способности или интелегенција, тестови на интереси или ставови, како и информации од интервјуа.Дополнителни информации исто така се собираат за личната, деловната или медицинска историја на испитаникот, како што се снимки од интервјуа со родителите, роднините, наставниците, или претходни терапевти и лекари. Психолошкиот тест е еден од изворите на информации во процесот на проценка и најчесто се користи повеќе од еден тест.Многу психолози прават проценки до одредено ниво кога вршат услуги на клиенти, и на пример можат да користат едноставни чек-листи за проверка на состојбата за изведување на проценка, да дојдат до посакувана област од функционирањето или нарушувањето во училиште, да помогне да се одбере вид на третман или да се евалуира последицата од третманот, да помогне во одлучувањето на судски постапки како старателство над детето, или да помогне во евалуирањето на способностите на апликанти или вработени и да обезбеди советување за кариера итн.
Народен театар (Белград)
Народен театар во Белград (Народно позориште у Београду / ) — театар основан во втората половина на век. Се наоѓа на Плоштадот на Републиката, во центарот на Белград, Србија. Со издигнувањето на оваа градба, како и воведувањето на градскиот план од Јосимовиќ од 1867 година, биле создадени условите за настанување на денешниот плоштад. Изграден во 1868 година, Народниот театар, ја имал судбината на својот народ и држава, минувајќи низ различни фази на архитектонски и уметнички развој, преживувајќи како симбол на српската култура, традиција и духовност. Денес, под негов покригв, се наоѓаат три уметнички ансамбли — опера, драма и балет.
Зградата на Народниот театар била прогласена за споменик на културата од големо значење во 1983 година и е заштитена од државата.
Историја
Во 1868 година, Српскиот народен театар од Нови Сад (тогашно средиште на српската култура во Австроунгарија) настапил во Белград (тогашен главен град на Кнежевството Србија). Михајло Обреновиќ III, воодушевен од настапите, го поканил Јован Ѓорѓевиќ (основачот на Српскиот народен театар во Нови Сад) да основа слична установа во Србија. Прифаќајќи, Јован Ѓорѓевиќ дошол во Белград со половина од неговата постава на глумци и го основале Народниот театар во Белград, седум години откако го основале новосадскиот театар.
Зградата на Народниот театар
Народниот театар во Белград бил изграден во 1869 година според проектот на Александар Бугарски, најактивен архитект во Белград во век. Одлуката за изградба на специјална градба за театарот била направена од кнезот Михајло Обреновиќ. Градбата била вообичаена театарска градба во тоа време и била особена слична на Ла Скала, Милано, во однос на нејзиниот ренесансен изглед и украсната завршница. Подоцна, обновите целосно го промениле нејзиниот првобитен изглед. Голема обнова била направена во 1986 година, кога театарот го здобил својот изглед од 1922 година и било изградено ново крило. Покрај театарски претстави, салата била користена за добротворни настани и концерти во век. Големото уставотворно собрание го прифатило познатиот устав од 1888 година во оваа градба.
Сцени
Народниот театар во Белград има две сали за изведување претстави.
Големата сала има три нивоа. Пред сцената има 219 седишта, при што седиштата во првите редови се најскапи. Постојат три балкони во театарот, каде што првиот е најскап.
Големите опери, претстави и балети се одигруваат во Големата сала.
Оваа сцена има 281 седиште и нема балкони. Многу е помала и помалку убава отколку Големата сала. Помалите театарски претстави се одигруваат на оваа сцена.
Настаните од 1999 г.
Во текот на најтешките времиња во српската историја, како што било бомбардирањето на НАТО врз СР Југославија во 1999 година, овој театар бил единствениот кој ги отворил своите врати за јавноста во текот на 78-дневните воздушни напади. За еден динар биле изведувани опери, претстави и балети. Времињата на претставите биле необични, од 15:00 до 18:00 часот. Така било направено бидејќи во тој период немало воздушни напади на Белград. Светски познатиот оперски диригент, маестро Алберто Зеда, изјавил дека во текот на тие ужасни денови, Белградската опера гордо ги испишувала страниците на историјата на светската опера.
Драма
Активноста на драмскиот дел во Народниот театар може да се погледне како развој во четири фази: од 1868 до 1914 година, од 1918 до 1941 година, од 1945 до 1991 година и од 1991 до денес. Првата фаза била обележана од многу трагедии инспирирани од средновековната и современата историја, како Смртта на Урош V од Стефан Стефановиќ. Одлика на репертоарот на Народниот театар, особено кон крајот на век биле претстави со пеење како драматизациите на популарните раскази на Стеван Сремац: Зона Замфирова и Ивкова Слава.
Опера
Музичкиот ансамбл на Народниот театар во Белград работел како професионална опера од 1882 година.
Како самостоен ансамбл започнал со работа во 1919 година.
Балет
Балетот отсекогаш имал важен дел во Народниот театар. Една од најважните и најгледани балетски претстави е Лебедово езеро. Балетот на Народниот театар е многу познат по своите светски премиери. Една од претставите на кои е горд националниот балет е Ана Каренина од рускиот композитор Шедрин, како и Легендата од Охрид на српскиот композитор С. Христиќ.
Ќелија за пијани
Традиционално, и во некои јурисдикции во моментов, околностите на корисниците на ќелијата за пијани може да се разликуваат значително, за тоа дали лицата се всушност под дејство, дали се своеволно таму, дали се изолирани за да бидат заштитени од другите, дали се затворени за да ги заштитат другите од нив или едноставно им е дозволено да најдат засолниште. Оние кои имаат потреба од подолготраен третман може да бидат упатени во центар за рехабилитација.
Чешка
Во Чешка името е protialkoholní záchytná stanice, колоквијално зачитка. Првата ваква институција во Чехословачка била отворена во 1951 година од страна на психијатарот Јарослав Скала; неговиот прв пациент бил руски поморски инженер. Во првите 30 години од своето постоење, станицата за трезнење во Прага излекувала над 180.000 луѓе. Другите установи во земјата лекувале над 1.000.000 лица. За време на својот врв во Чехословачка, имало над 63 такви институции.
Полска
Во Полска ќелиите за пијани или „коморите за трезнење“ (izba wytrzeźwień) постоеле во поголемите градови (52 заклучно со 2013 година), каде ги посетувале вкупно 300 000 луѓе на годишно ниво. Да се биде пијан сам по себе не е навреда. Ако полицијата најде пијана личност која талка близу железничката пруга или во доцните часови, таа ќе се обиде да го врати лицето дома. Ако лицето е насилно или претставува опасност за другите, истото ќе биде испратено во ќелија за пијани. Овие установи наплаќаат такси исто како хотелите, обично највисоките стапки што се легални, па затоа се нарекуваат „најскапите хотели во градот“. Заклучно со 2019 година, највисоката правна такса била 309,01 Зл (~ 80 УСД) за максимум 24 часа.
Русија
Во декември 2020 година, рускиот парламент донел закон за враќање на практиката на пијаните тенкови. Овој потег бил мотивиран од големиот број на пијани луѓе кои замрзнуваат до смрт во тешките зимски климатски услови на Русија (околу 10.000 луѓе годишно).
Швајцарија
Во Швајцарија, лицата под дејство можат да бидат сместени во ќелија за пијани кога тие претставуваат опасност за себе или за општеството. Додека јавната интоксикација не е кривично дело само по себе, некои полициски оддели проценуваат такса за користење на нивните објекти и трошоците за персоналот предизвикани од алкохолизираната странка. На пример, „Цирих Стадполизеи“ наплатува 450-600 швајцарски франци за една ноќ во ЗАБ, или „Цирих отрезна и надзорна страница“ (Zürcher Ausnüchterungs- und Betreuungsstelle), што неформално се нарекува „Хотел пијанство“ („Хотел алкохол“).
Обединето Кралство
Во Обединетото Кралство, идејата за приватни ќелии за пијани (или „центри за благосостојба“), одделени од полициските станици и финансирани од казните издадени против тамошните затвореници, била разгледана во 2013 година и добила поддршка од Здружението на главни полициски службеници. Оттогаш во некои градови се вовеле подвижни ќелии за пијани, исто така познати како „алкохолни автобуси“ и официјално како „центри за рехабилитација од алкохол“ (Бристол бил првиот што го сторил тоа). Њукасл го нарекува својот автобус „комбе за безбедно пристаниште“ и го паркира покрај Брзата помош на Свети Jован.
Соединети Американски Држави
Во САД, ќелијата за пијани била поврзана со небезбедни услови што резултирале со попреченост или смрт. Извештаите од Сан Франциско, Калифорнија (датираат од 1949 година) покажале какви биле ужасните услови со кои се соочувале алкохолизираните личности.
Савова Чешма (Росоман)
Савова Чешма — археолошко наоѓалиште во кавадаречкото село Росоман, Општина Росоман. Претставува населба од римско време.
На површина од 150 × 100 м, на северниот раб на селото, на 200 м од селските гробишта и на двете страни на асфалтниот пат за Градско има множество фрагменти од керамички садови и градежен материјал (тегули, имбрекси и кршен камен).
B-мезон
Во физиката на честичките, мезоните Б се мезони составени од длабински антикварк или горен, долен , чуден или  волшебен кварк. Комбинацијата на длабинскиот антикварк и врвниот кварк не се смета за можна поради краткиот животен век на кваркот. Комбинацијата на долниот антикварк и дното на кваркот не е мезон Б, туку кваркониум, кој е нешто сосема друго.
Секој Б мезон има античестичка која е составена од долен кварк и горен, долен, чуден или  волшебен антикварк соодветно.
Список на Б-мезони
Роналд Котулак, пишувајќи за Чикаго Трибјун, ја нарекол честичката "бизарна" и изјавил дека мезонот "може да ја отвори вратата за нова ера на физиката" со докажани интеракции со "плашлио царство на антиматеријата".
На 14 мај 2010 година, физичарите во лабораторијата за забрзување на физиологијата Ферми објавија дека осцилациите се распаѓаат во материјата 1% почесто отколку во антиматерија, што може да помогне да се објасни изобилството на материјата над антиматеријата во набљудуваниот Универзум. Сепак, поновите резултати на LHCb со поголеми примероци на податоци не сугерираа никакво значително отстапување од стандардниот модел.
Ретки распаѓања
На 21 февруари 2017 година, соработката со LHCb објави дека реткото распаѓање на неутрален Б-мезон во две спротивставени каони било забележано со статистичка значајност од 5σ.
Комета
Комета — мало астрономско тело слично на Астероид но составено претежно од мраз. Составен дел на кометата е „опашката“. Зборот доаѓа од латинскиот збор stella cometa - влакнеста ѕвезда. Тоа се студени небесни тела што кружат околу Сонцето. Кога кометите се најблиску до Сонцето, тогаш дел од нивниот мраз преминува во гас. Гасот и ослободената прашина од мразот формираат долга и светла опашка што струи зад кометата.
Структура на кометите
Најзначаен дел од кометите кога се гледа од Земјата со голо око е прашинеста опашка. Се разбира, кометите се невидливи со исклучок кога се близу до Сонцето. Кометите доаѓаат кон Сонцето, мразот почнува да испарува, испуштајќи прашина и гасови од цврстото јадро. Прашината и гасовите формираат опашки милиони пати поголеми од јадрото. Опашките на некои комети се доволно долги за да можат јасно да се видат од Земјата.
Градба
Генерално се смета дека кометите се состојат од мало густо јадро (со густина од 2х103 кг/м3) кое е вградено во магловит диск наречен обвивка (кома), а околу комата се наоѓа водородна обвивка. Јадрото на кометите се тела со мала маса и мали димензии (големина до 10 км), додека комата и опашката се со многу поголеми димензии (просечна големина на комата е од 50 до 100.000 км, додека опашката е со големина 10 милиони km), но со значајно помала густина. Поради тоа и поминувањето на Земјата низ опашката на кометата не остава последици.
Кометите се движат по елиптични патеки во различни периоди - времето за кое тие еднаш се завртуваат околу Сонцето, почнувајќи од неколку години па до илјадници години. Сјајната комета Хиакутаке, која е забележана од Земјата во 1996 година е проценета на период од 10.000 години.
Именување
Денес се познати релативен број на комети. Кометите ги носат имињата на откривачите (прв кој ја видел, или пак имињата на неколку луѓе, доколку откивањето е настанало независно и временски приближно истовремено). На почетокот, кометите со името на потенцијалниот откривач носи и ознака на годината на откривањето, мала буква која покажува која е таа по ред откриена комета во дотичната година (пр. комета Леви 1990с значи дека кометата е откриена во 1990 година и дека се работи за третата откриена комета таа година). Потоа, откако се одреди патеката на кометата и се докаже дека кометата не е порано позната, со името на откривачот и годината на откривањето, со римски број се означува годишниот редослед по поминувањето на Перихел. Пр. 1974 XII значи дека е дванаесетта по ред комета која таа година поминала периодот на Перихел. Постојат комети кои не го носат името на своите пронаоѓачи. Станува збор за познати комети кои името го добиле спрема луѓето кои ги одредиле нивните патеки или дошле до научни откритија поврзани за истражувањето на кометите (пр. Халеева Комета и кометата Енке).
Валтер Бирса
Валтер Бирса (роден на година) — поранешен словенечки фудбалер кој играл на позиција крилен напаѓач.
Клупска кариера
Бирса е роден во Шемпетер кај Горица, детството го поминал во Нова Горица, Словенија. Кариерата на Бирса започнала на петгодишна возраст, кога почнал да игра за НД Биље, од Биље кај Нова Горица. Бидејќи бил талентиран играч, набрзо бил префрлен прво во Приморје, а потоа во Горица на 17 години.
Сошо
Во 2006 година, тој потпишал за францускиот клуб Сошо во Лига де Фудбалскиот Професионел. Додека бил во Сошо, тој го освоил Купот на Франс во 2007 година. Последниот натпревар против Олимпик Марсеј завршил 2–2 и отишол на пенали, при што Бирса го постигнал својот пенал кога неговата екипа излегла како победник.
Осер (заем)
На 22 јануари 2009 година, Осер потпишал позајмица до јуни 2009 година од Сошо. Тој го постигнал својот прв гол во Осер против Олимпик Лион. На 29 мај 2009 година, било објавено дека Осер го направил заемот траен. Во сезоната 2010-11, Бирса постигнал слободен удар од 23 јарди и неговиот прв гол во Лигата на шампионите на УЕФА против Ајакс во групната фаза. Ајакс на крајот победил со 2-1.
Џенова
На 2 февруари 2011 година, и покрај интересот од големите премиерлигашки тимови како Ливерпул и Фулам, Бирса потпишал четиригодишен договор со клубот од Серија А, Џенова. Тој забележал само девет настапи во својата прва сезона во Италија.
Торино (позајмица)
Тој му се приклучил на Торино на 31 август 2012 година на позајмица. Во Торино, Бирса одиграл 17 натпревари, постигнувајќи 2 гола, но не направил доволно за да го убеди Торино да потпише со него на постојан договор, па тој се вратил во Џенова на крајот од сезоната.
Милан
Бирса се префрлил во Милан на 31 август 2013 година, во нешто што претставувало директна трампа со која Лука Антонини заминал во спротивна насока. Во Милан му бил врачен дресот со број 14. Тој го постигнал својот прв гол за клубот на 28 септември 2013 година против Сампдорија донесувајќи им победа на Росонерите.
Кјево
Тој потпиша за Кјево на 9 јули 2014 година на позајмица. На 2 јули 2015 година, Кјево целосно потпишал тригодишен договор со Бирса.
Меѓународна кариера
Бирса играл за словенечката репрезентација во периодот од 2006 до 2018 година. Тој го постигнал својот прв гол за националниот тим на 9 септември 2009 година во квалификацискиот натпревар за Светското првенство против Полска, кој Словенија го добила со 3-0. На Светското првенство 2010 година, Бирса упатил удар од далечина во вториот натпревар од групната фаза на Словенија против САД. Словенија ремизирала на тој натпревар 2–2.
Личен живот
Бирса е роден во Шемпетер кај Горица, денешна Словенија. Во 2012 година се оженил со својата долгогодишна девојка Матеја. Тој има син по име Нолан.
Почести
Горица
Индивидуални
Македонска револуционерна организација
Македонска револуционерна организација (МРО) — револуционерно-националноослободителна организација на македонскиот народ (Солун, 23. X/ 4. XI 1893 — 1908). Била основана од шестмина револуционери интелектуалци: Дамјан Груев, д-р Христо Татарчев, Петар Поп Арсов, Иван Хаџи Николов, Христо Батанџиев и Андон Димитров, со цел по пат на вооружена борба да се извојува политичка автономија на Македонија и Одринско. На основачкиот состанок усвоиле програма за дејствување. Бил усвоен Устав на Организацијата (во почетокот на 1894) и се конституирал Централниот комитет (претседател д-р Христо Татарчев, секретар Дамјан Груев). Била изградена мрежа на Организацијата во поголемите центри во Македонија (до средината на 1894). Особено силен подем бележела по стапувањето во членство и во раководењето на Гоце Делчев, Пере Тошев, Ѓорче Петров, Јане Сандански и други македонски револуционери.
Во летото 1894 г. во било одржано Ресенското советување на членовите на ЦК и на делегатите на месните комитети посветено на организациони и на тековни прашања за револуционерно дејствување. Биле формирани три револуционерни окрузи: Солунски, Битолски и Скопски. Организацијата изградила (до есента на 1895) разгранета мрежа во сите делови во Македонија и прогласила сувереност на организационата територија, спречување на дејствувањето на други организирани групи со исти цели во Македонија. Македонските комитети формирани во странство можеле да дејствуваат исклучиво во рамките на МРО.
По формирањето на Македонскиот комитет во Софија (подоцна преименуван во Врховен македонски комитет, 1895), ЦК на МРО веднаш побарал тој комитет да ја сообрази својата активност со потребите на МРО и да работи како помошен комитет. Софискиот комитет продолжил да дејствува како паралелна организација во македонското револуционерно движење. Во почетокот на 1896 г. Делчев пристигнал во Софија во својство на официјален претставник на МРО да работи за спречување на мешањето на бугарските државни фактори во македонското ослободително дело. Претседателот на Софискиот комитет генералот Данаил Николаев бил предупреден дека МРО нема да ги толерира активностите и акциите преземени во Македонија. Грција и Србија го засилиле пропагандното дејствување и се експонирале како непријателски сили кон македонското ослободително дело. Во така неповолно опкружување за поефикасно водење на ослободителната борба, а со оглед на тоа дека и бугарското население во Одринско се наоѓало во иста положба и влегувало во границите на Егзархијата, МРО се определила да го организира и тоа население за извојување автономија на Македонија и на таа област.
На 5/12 јануари 1896 година се одржал Солунскиот конгрес со учество на првите луѓе на Организацијата: Гоце Делчев, Дамјан Груев, Ѓорче Петров, Пере Тошев, д-р Христо Татарчев, Петар Поп Арсов и др. На конгресот, била усвоена нова политичка стратегија и тактика во дејствувањето. Конгресот усвоил нова управна поделба и територијална организација и промена на организациското името во Тајна македонско-одринска револуционерна организација (ТМОРО). Месните комитети биле ополномоштени да вршат просветување на жените и создавање масовно народно движење. Усвоените промени биле вградени во актите и Уставот и внатрешниот правилник.
По Конгресот започнало забрзано создавање вооружени чети, ударната оружена сила на Организацијата за одбрана на територијалниот интегритет од туѓи вооруж ени чети и групи во Македонија. Бил донесен и посебен Правилник (1900) за четите со кој било регулирано формирањето, раководењето, употребата, како и борбената обука. Нивните припадници — комитите — носеле униформирана народна комитска облека и обележје за припадност. Вооружените сили ги раководел Делчев, кој го основал и изградувал Четничкиот институт, со надлежност на врховен инспектор. Организацијата имала тајна пошта и тајна полиција, создала функционални месни органи и тела. На целата територија на Македонија (до почетокот на 1903) Организацијата имала воспоставено делотворна власт на тајна држава во државата или подземна република.
По Илинденското востание силно се манифестирале внатрешните поделби. На Општиот рилски конрес (во почетокот на 1905) само привремено било воспоставено единството на Организацијата. На Конгресот бил отфлен квалификативот тајна од името и Организацијата продолжила да дејствува под името: Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО).
Причини за појава
За појавата на Македонската револуционерна организација постојат две главни причини. По Берлинскиот конгрес, Македонскиот народ останал национално, политички, културно, просветно и духовно обесправен. Дополнително на тоа македонскиот национален индивидуалитет се наоѓаал во опасност од странските пропаганди, кои со своето дејствување го засилувале антагонизмот во Македонија кој и онака постоел.
Турската власт како фактор
Секако една од главните причини за појава на организацијата е останувањето на Македонија под османска власт. Турците посегале по животите, честа и имотите на сите Македонци. Ослободувањето се гледало во создавање на една револуционерна организација. Националноослободителниот карактер на организацијата се гледа во Членот 1 од Уставот на ТМОРО во кој се истакнува:
Пропагандите како фактор
"организацијата се бори против шовинистичките пропаганди и национални расправи кои го цепат и омаловажуваат населението во неговата борба против општиот непријател, дејствува за внесување на револуционерен дух и сознание и ги употребува сите средства и усилби за поскорешно и понавремено вооружување. Таа се грижи за културното и економското издигнување на организираното население и ја потпомага неговата легална борба против турската власт"
- Член 3 Бугарската, грчката и српската пропаганда дејствувале ретроградно врз националното ослободување на Македонскиот народ. Тие со своите црковно - преосветни дејности го делеле народот во Македонија и го загрозувале неговиот национален индивидуалитет.
Затоа не треба да изненадува писмото на Митрополитот Теодосиј Гологанов од 22. 06. 1891 година, испратено до проигуменот Дионисиј, во кое пишува: Ние Македонците немаме толку мака од Турцитте да ни е жив падишахот, колку од Грците, Бугарите и Србите, кои како орли на мрша се впуштија на оваа наша многустрадална земја и сакаат да ја расчеречат.
Изнесеното, само потврдува дека пропагандите станале: кохезионен фактор кој ги збил редовите на македонската младина, граѓанските, првенствено егзархиските средини и интелигенција. Во почетокот на 90-години на 19 век во Македонија се појавило едно силно антиегзрхиско движење, и во контекст на ова движење Ѓорче Петров истакнува дека се јавило едно настроение на:
Македонската интелигенција запазувањето на македонскиот национален индивидуалитет го видела во создавање на една револуционерна организација. Антипропагандните определби на организацијат се гледаат во нејзините уставо - статутарни акти : Организацијата се бори да ги премавне шовинистичките пропаганди и национални расправии, кои го цепат и ослабуваат македонското и одринското население во неговата борба против општиот непријател.
Крсте Петков Мисирков во својата книга За македонцките работи истакнува:
Први обиди
Првите обиди за формирање на организација се датираат кон крајот на осумдесеттите и почетокот на деведесеттите години на 19 век. Некаде околу 1889 година Пере Тошев му пишал писмо на Ѓорче Петров да формираат: организација за ослободување. Во летото 1891 година во Битола, Дамјан Груев направил обид за формирање на една организација, имено тој го формирал Учителскиот сојуз со чисто револуционерни цели, но неговата дејност била попречена од Архимандритот Козма Пречистански.
Идеите и плановите на Хаџи Николов
Во 1892 година кај Иван Хаџи Николов созреала идејата дека само една организација може да го пресече патот на пропагандите. Почнал да бара лица кој би можеле да му помогнат во оформувањето на таквата организација, и такви луѓе, во тој момент видел во Димитар Цонев, Христо Татарчев, Петар Поп Арсов и Христо Батанџиев. Оформувањето на организацијата било одложено, бидејќи биле малкумина, но идејата не ја напуштиле.
Принципи за создавање на Организацијата
Во јули 1893 година И. Х. Николов во Софија имал средба со Гоце Делчев и Коста Шахов, и ги претставил начелата врз кои требало да со основа организацијата.
Основање на организацијата
"Во Солун ја поминав следната година, на работа во печатницата на Самарџиев. Тука се сретнав со свои стари другари: Поп Арсов, Андон Димитров (род. од солунското с. Ајватово, сега член на битолскиот суд); д-р Христо Татарчев, Хаджи Николов (од Кукуш), Христо Батанџиев (од Гуменџе, секретар на солунската општина?). Со нив ја обновивме старата идеја. Се згрупиравме, и сложно изработивме статут-правилник. Во неговата основа ги поставивме истите начела: барање да се примени Берлинскиот договор."
- Даме Груев Организацијата е основана на 23. 10. 1893 година во Солун, од страна на Христо Татарчев, Дамјан Груев, Иван Хаџи Николов, Христо Батанџиев, Петар Поп Арсов и Андон Димитров. Основачкиот состанок се одржал во станот на Христо Батанџиев, но треба да се истакне дека друштвото се конституирало како група без да избераат раководство и без писмен протокол. Конкретно организацијата е оформена за време на Јануарската средба кога е одлучено организацијата да се вика:
Според Иван Хаџи Николов тогаш биле прифатени следните начела:
Денот на основањето на Организацијата, 23 октомври, од 2007 година се слави како државен празник на Република Македонија под името Ден на Македонската револуционерна борба.
Име
Во различни периоди од своето постоење организацијата имала различни имиња. Поради недостаток на изворна протокуларна документација, која во почетокот не се создавала и поради извесни противречности и недоречености во сведоштвата на самите основоположници во историската наука нема согласност под кое име Организацијата била основана. Еден дел од историчарите сметаат дека првото официјално име на организацијата било Македонска револуционерна органанизација, или Македонски револуционерни комитети (МРК).
Стар Амстердам (сирење)
Стариот Амстердам е бренд на Гауда сирењето од Вестланд во Хуизен. Брендот постои од 1985 година. Телевизиските реклами на компанијата, во кои старото име на Амстердам е ставено на улица, требало да создаде атмосфера околу брендот на старомоден квалитет. Меѓутоа, сирењето не доаѓа од Амстердам, и дали навистина се однесува на старото сирење (сирење од околу една година), се сомневаат професионалци. Компанијата Вестланд изјавила дека Стариот Амстердам е зрело сирење на 8 месеци.
Македонска револуционерна организација
Име
Други сметаат дека првото име на организацијата било Бугарски македонско - одрински револуционерни комитети, а трети сметаат дека прво таа се викала МРО, а потоа БМОРК. Меѓутоа општа согласност во Македонската историската наука нема дека оваа организација некогаш се именувала БМОРК. Македонскиот историчар Крсте Битовски пишува: ''Дилеми како се викала револуционерната организација при нејзиното формирање и дали познатиот, меѓутоа недатиран Устав кој Организацијата ја нарекува „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“ е прв, не постојат. Со определена задршка, се смета дека е тој прв Устав на Организацијата.''
Стар Амстердам (сирење)
Историја
Стариот Амстердам е роден од бескомпромисна потрага по најдобар вкус, во кој иновациите и претприемништвото се огромни. Од семејството Вестланд било побарано од независен истражувачки институт за невозможна задача: да развие рецепт за најубаво старо сирење. Сирење со зрели кристали и ароматизиран вкус, кој е мазно и сече. Тоа резултирало со патентиран процес во кој знаењето преку националните граници било комбинирано со холандската трезвеност.
Македонска револуционерна организација
Име
Акад. Иван Катарџиев смета дека: '"Постоечките документи говорат дека таа била наречена „Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети“. Оваа име Организацијата го добила на својот прв Конгрес одржан во летото (15 август 1894) во Ресен... Меѓутоа, согледувајќи ја целата несоодветност на ова име со македонските услови и битие, на конгресот 1896 г. во Солун било решено името на Организацијата да се промени. Таа била наречена „Тајна македоно-одринска револуционерна организација (ТМОРО).“" Некои бугарски научници, како Константин Пандев сметаат, дека првото уставно име на организациjата од 1894 година било Македонски револуционерни комитети, а во 1896 година на Солунскиот конгрес таа го добила името Бугарски македоно-одрински револуционерни комитети. Пандев тврди дека ова име е сменето на ТМОРО дури во 1902 г. Овие тврдења се поддржуваат од спомените на Пејо Јаворов. Истите ставови на Пандев се поддржуваат и од  известувањето на српскиот генерален конзул во Битола, Михаил Ристиќ до српскиот министер за надворешни работи С. Лозаниќ од 1903 г.
Стар Амстердам (сирење)
Историја
Вкус, според нашите сопствени правила.
Македонска револуционерна организација
Име
Од друга страна Битовски пишува: "И денес, доколку на кој и да е бугарски историчар му се испрати фотокопија на Уставот на ТМОРО од Британскиот архив (Уставот бил испратен во Лондон во 1898 г.), од која се гледа дека тој точно го определува името на Организацијата (ТМОРО) од 1897 г. тој тоа ќе го смета како провокација“. Овие ставови на Битовски се поддржуваат од спомените на Илија Докторов. Меѓутоа општа согласност во бугарската историска наука со датирањето на Пандев нема. Сепак, нема спор меѓу историчарите дека во 1905 година, името ТМОРО било променето во "Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација" (ВМОРО).Ванчо Ѓорѓиев истакнува:
Самостојна македонска држава
Зад автономниот принцип се криела поголема цел, а тоа е создавање на слободна и независна македонска држава. Тоа го потврдуваат и сведоштвата на првите луѓе на организацијата. Христо Татарчев истакнува дека: не се раководеле од друга тенденција, освен од идејата за слободата и благото на целиот македонски народ. Во весникот Право во 1902 година јасно се истакнати целите на организацијата:
Одринско
Одринско не влегувало во првата програма на македонската организација бидејќи основоположниците биле целосно насочени кон Македонија, треба да се истакне дека тоа подоцна влегло во плановите и целите на организацијата, а во врска со оваа област Татарчев, првиот претседател на ЦК, истакнал дека:
Комитетот во Одрин бил формираан во 1895 година по наредба на Дамјан Груев од страна на Христо Поп Коцев. Татарчев истакнува дека Одринско било третирано оделно од Македонија, но Македонија и Одринско претставувале единствена кауза преку извојување на полна политичка автономија за тие две области, и поради тоа дошло до промена во уставот во смисла дека во организацијата можаат да членуваат сите Македонци и Одринци без разлика на верата и народноста. Одрин во првиот устав на организацијата бил внесен затоа што основоположниците барале нов сојузник во борбата против заедничкиот непријател. .
Гоце Делчев при својата турнеја во регионот во 1900 година истакнал дека има повеќе народи и држави, кои се заинтересирани за Македонското и Тракиското прашање. При тоа едно мешање на Бугарија ќе предизвика мешање на соседните земји и може да доведе до распарчување на Македонија и Одринско. Затоа треба да се привлечат во борбата и другите народности и така народите што живеат во тие две области, треба сами со заеднички напори и жртви да извојуват својата слобода и независност во границите на една општа афтономна Македонско-Одринска држава, кои би се потпирале само на материјалната и морална поддршка на Бугарија и на големите сили.
Хиерархија
"Централниот Комитет дирекно ги назначува членовите на окружните комитети. Во вонредни околности ЦК има право раководството во окрузите или околиите да го довери на едно внатрешно или однадвор назначено лице. Окружните комитети го потврдуваат раководството на околиските комитети, а тие на селските комитети."
- Член 8
Организацијата била поставена врз строги хиерахиски централистички принципи. Таа се делела на селски, околиски и окружни комитети. Над нив се наоѓал Централниот Комитет. Членовите на ЦК се бирале со мнозински гласови од страна на раководителите на окрузите или нивните претставници. Изборното начело важело само за ЦК, а во останатите случаи се применувал строгиот централистички принцип од горе надолу.
Изборното начело не се применувало во пракса, работите се одвивале врз другарски начела и со договарање. ЦК и останатите месни комитети се состоеле од претседател, секретар, касиер и неколку советници.
Месните револуционерни комитети се делеле на групи (десетки) на чело со началник (десетник). Началникот е најнискиот управен орган и само тој имал право да контактира со претседателот на комитетот, додека пак работниците ги познавале и контактирале само со членовите од својата група. При секој револуционерен округ егзистирала тајна пошта, тајна полиција и терористичка група.
По Солунскиот конгрес од 1896 година се формира едно ново тело, а тоа е Задграничното претставништво во Софија кое требало да ја претставува организацијата пред светот но и да застане пред надворешните посегања. Задграничното претставништво имало право дирекно да кореспондира со ЦК на организацијата. Со Уставот на ТМОРО и со окружното од октомври 1898 годинасе укинуваат терористичките групи и се заменуваат со околиски чети со што е поставена основата на Четничкиот институт на ТМОРО.
Во поглед на административно - територијалната организациона поделба се формирале 6 револуционерни округа и тоа:
Центарален комитет
Центарлниот комитет е највисокиот одлучувачки орган на организацијата помеѓу два конгреса. Членови на Централниот комитет се:
Конгрес
Конгресот е највисок орган во организацијата тој може да биде редовен или вонреден. Одлуката за свикување на редовен конгрес ја донесуваал Централниот комитет, додека пак одлука за одржување на вонреден конгрес се донесува со една половина од вкупниот број на членови на Централниот комитет. ЦK ги определува критериумите за распределба на делегатите на Конгресот. Конгресите се законски кога присуствуваат 3/4 од предвидените делгати.
Во текот на својата работа, Конгресот одлучува за:
Задгранично претставништво
Задграничното претставништво е создадено со одлука донесена на Солунскиот конгрес 1896 година, негова задача е да ја претставува организацијата пред Врховниот комитет и бугарското општество без приотоа да се меша во нивните внатрешни работи, и со нив како и со македонската емигарција да одржува добри односи и да бара морална и материјална поддршка за организацијата. Една од главните задачи на ЗП е да застане на патот на надворешните посегања врз организацијата.
Дополнително на тоа, ЗП биле задолжено да одржува врска со странските претставници и да ги информираа за ситуацијата во Македонија и Одринско, и да организира канали за пренесување на оружје и чети.
Тајна полиција
Тајната полиција била составен дел од организацијата и преку неја се собирале информации за бројот и составот на османлиските сили (војска, полиција и башибузлук), се следело поведението на населението и се спроведувале казните врз секого кој згрешил во однос на македонското националноослободително делото, без ралика дали е или не е член на организацијата.
Тајна пошта
Тајната пошта претставува паралелен систем за коресподенција во Отоманското Царство, меѓу структурите во организацијата, коресподенција со други јавни и приватни лица или институции. Комуникацијата се вршела со хемиско бело мастило и шифри.
Четнички институт
- Г. И. Белев
Гоце Делчев е основач на Четничкиот институт, и истовремено творец и воспитувач на првите организациско-агитациони чети и војводи. Тој со својот блажен глас и пријатна надворешност успевал да ги реши сите недоразбирања, и успевал да придобие многумина кон револуционерното дело. Набргу Делчев е назначен за генерален инспектор на сите чети во Македонија и Одринско. Благодарение на неговата целосна преданост кон делото, народот во Македонија и Одринско почнува да се чувствува подготвен за борба.
Првите чекори на овој план се прават со ангажирање на арамии и нивно превоспитување во духот на ТМОРО. Меѓу првите арамии и ајдутски војводи кои влегле во ТМОРО се: Апостол Петков, Иванчо Карасулијата, Кочо Љутата, Атанас Тешовалијата, Андон Ќосето, Атанас Градобалијата, Георги Бродалијата и др. Тие од себе созале легенди и голем дел од нив загинале како херои. Потоа во организацијата како кадар биле внесени резервните офицери од бугарската армија. Меѓу нив имало Македонци и Бугари. Меѓу првите биле Михаил Апостолов - Попето, Христо Чернопеев, Марко Лерински и др. Кон крајот на 1899 година, во четите како кадар биле поставувани учителите и граѓаните.
Татарчев истакнува дека кон крајот на 1899 година и почетокот на 1900 година целата земја била прошарана со чети. Со формирање на првите чети кои патролираат по селата со цел да го челичат борбениот дух на народот, започнуваат и ликвидации од страна на ТМОРО врз турски злосторници. Прво нешто што месните чети прават е напади врз агите и селски зулумџии, кои веќе се плашат да прават своеволија врз незаштитеното население. Четите биле должни да ги помагаат комитетите принасилното собирање на средстава и требало да ги спроведуваат смртните пресуди.