cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лаката (Манастирец)
Лаката — археолошко наоѓалиште во кавадаречкото село Манастирец. Наоѓалиштето претставува населба од римското време. Во непосредната близина на селото, на левиот брег на Црна Река, на простор од 150 × 150 м се среќаваат делови од керамички садови и множество градежен материјал (камен, тегули, имбрекси).
Бела Вода (Скачковце)
Бела Вода — археолошко наоѓалиште во кумановското село Скачковце. Наоѓалиштето претставува средновековна населба и некропола. Во реонот на манастирчето Св. Јован, што се наоѓа на 2,5 км северозападно од селото и 500 м јужно од патот Куманово-Свети Николе, има грамади од градежен материјал. Според кажувањето на селаните, биле откриени повеќе гробови градени со камени плочи.
Григор Прличев (награда за поема)
Григор Прличев претставува литературна награда за најдобра необјавена поема на македонски јазик, што ја доделува редакцијата „Детска радост“ на издавачката куќа АД „Просветно дело“. Наградата го носи името на големиотмакедонски поет Григор Прличев и традиционално се доделува на манифестацијата „Прличеви беседи“, која почнувајќи од 1952 година се одржува во Охрид, во организација на Центарот за култура и библиотеката „Григор Прличев“. Наградата се доделува од 1993 година, а се состои од плакета, статуетка на Григор Прличев и паричен износ.
Георги Пирински (постариот)
Георги Пирински (постариот) (Банско, Пиринска Македонија, 15 август 1902 - Софија, 7 декември 1992) — еден од водечките активисти меѓу македонската емиграција во Северна Америка помеѓу двете светски војни. Вистинското име му е Георги Николов Зајков. Тој е татко на современиот бугарски политичар Георги Пирински.
Роден на 15 август 1902 година, во Банско, Пиринска Македонија. Во 1923 год. Коминтерната го пратила во САД, каде активно се вклучувa во македонското национално движење. Овде Пирински соработува со илинденскиот војвода од Охридско, Смиле Војданов. Тие двајцата се раководители на Македонскиот народен сојуз, чија цел е ослободување и обединување на Македонија како независна држава на македонскиот народ.
На 24 септември 1948 година бил уапсен поради членување во Комунистичката партија на САД. Бидејќи Пирински не престанал со својата комунистичка активност, во 1951 г. владата на САД го протерува и Пирински се враќа во Бугарија, каде станува виден деец на Бугарската комунистичка партија.
Автор е на мемоарските книги „Двата света во мојот живот“ и „Што видов и преживеав во Америка“.
Арџеш (округ)
Арџеш (Judeţul Argeş) — округ во Романија, сместен во средишниот дел на земјата. Главен град на округот е градот Питешт, а значајни градови се и Курта де Арџеш и К’мпулунг.
Местоположба
Округот Арџеш е копнен округ во Романија. Окружен е:
Демографија
Арџеш спаѓа во групата окрузи во Романија, во кои претежно живее романско население. Според пописот во Романија во 2002 година, етничкиот состав во округот го сочинуваат:
Бројот на населението во округот по временски периоди е претставен во следната табела:
Стопанство
Округот Арџеш е едн од најразвиените индустриски региони во Романија. Во него има рафинерија за нафта, а во Миовени, односно К’мпулунг се наоѓаат седиштата на автомибилските производители „Дачија“, односно АРО.
Од индустриските гранки, најразвиени се:
Нафтата се исцрпува во средишниот и во јужниот дел на округот. Во округот има и рудници на јаглен, а во близина на Миовени се наоѓа центар за јадрено истражување и производство на јадрено гориво за потребите на атомската централа во близина на Чернавода. По течението на реката Арџеш распоредени голем број на хидроцентрали, од кои најзначајна е хидроцентрљлата Видрару, со соодветната брана.
Ридестите предели во округот се погодни за одгледување на овошје, а во овие предели се произведува и вино, а јужниот дел е погоден за одгледување на жито.
Туризам
Глаавни туристички одредишта во округот се:
Административна поделба
Округот е поделен на 3 општини, 4 градови и 95 општини.
Сумерска архитектура
Рамнината помеѓу реките Тигар и Еуфрат (Месопотамија) немала минерали и дрвја. Сумерските градби се план-конвексни глинени тули, без врзивен материјал како малтер или цемент. Бидејќи плано-испакнатите тули (заради тоа што се заоблени) се однесуваат нестабилно, на секои неколку реда тули сумерските градители ставале еден ред поставен нормално на нив. Празнините се популнувале со битумен, сено, барски трски и плевел.
Теа Морк
Теа Морк (родена на 5 април 1991 г., во Осло) е норвешка ракометарка која игра на позицијата лево крило за Копенхаген и за норвешката репрезентација.
Сумерска архитектура
Сумерските храмови и палати се правеле од понапредни материјали и техники, како потпирачи, вдлабнувања, полустолбови и глинени клинци.
Теа Морк
Кариерата ја започнала во екипата на Бекелагет, а потоа играла и за Олборг и Њард пред да потпише за најславниот норвешки клуб Ларвик во 2009 година.
Сумерска архитектура
Во сумерската култура писарите играле важна улога, и тие ја запушувале изградбата која се изведувала за владата, благородништвото и кралското семејство.
Теа Морк
Животопис
Теа Морк е сестра близначка на Нора Морк, која исто така е ракометарка и во моментов настапува за унгарскиот Ѓер.
Сумерска архитектура
Зигурати
Најславните и импресивните сумерски градби се зигуратите - големи платформи со тераси на нивоа со храм на врвот. Зигуратите служеле како инспирација за Вавилонската кула во Библијата (видете Етеменанки).
Кевин Кајл
Кевин Алистер Кајл (роден на 7 јуни, 1981 во Станраер, Шкотска) — фудбалер кој игра како напаѓач за Ренџерс во третата шкотска дивизија. Кајл играл за Шкотска 10 пати во сениорската репрезентација.
Сумерска архитектура
Зигурати
Зигуратите типични за Убаидскиот период биле градени многу високо на платформа од глинени тули. На овие големи платфрми биле градени постепено помали и помалки концентрични платформи, иако понекогаш се граделе и приземни храмови типични за протописмениот перидо. Овие биле слични на некои современи згради во облик на зигурати. Многу храмови биле испишувани со натписи, како оние кај Укаир.
Теа Морк
Животопис
Морк израснала во близина на областа Бекелагшален во Осло. Додека била дете нејзината мајка работела во одборот на ракометниот клуб Бекелагет, па било природно и Теа и нејзината сестра Нора на шестгодишна возраст да започнат да играат ракомет во клубот, како и двајцата нивни родители претходно активни ракометари.
Григор Прличев (награда)
Григор Прличев претставува награда од литературата и може да се однесува на:
Информациска наука
Информациската наука (или науката за информациите) е интердисциплинарна наука која првенствено се занимава со анализи, собирање, класификација, манипулација, чување, пребарување и ширење на информациите.
Информациската науката е често (погрешно) се смета за гранка на информатиката. Сепак, таа е многу посеопфатна, интердисциплинарна наука, во која се обединети не само аспекти на компјутерските науки, туку и различни на други области како што се архивирањето, когнитивните науки, трговијата, комуникациите, правото, библиотекарството, музеологијата, менаџментот, математиката, филозофијата, јавната политика и социјалните науки.
Список на реки во Мекленбург-Западна Померанија
Список на реки во Мекленбург-Западна Померанија, Германија:
Алина Јегерстед
Алина Јозефина Розали Јегерстед (3 јуни 1858 - 3 ноември 1919) била шведска социјалдемократка и синдикалистка. Таа била единствената жена член на конгресот во 1889 година, каде што била основана Шведската социјалдемократска партија. Учествувала како претставник за Skandinaviska Tobaksarbetarförbundet (Скандинавскиот синдикат на работници за тутун). Благодарение на предлогот што го претставила на конгресот, двата пола биле вклучени во шведската социјалдемократска партија од самиот почеток.
Живот
Алина Јегерштет е родена во семејство на работничката класа од Стокхолм. Нејзиниот татко, полицаецот Андерс Јохан Јегерштет, починал набргу по нејзиното раѓање, а нејзините двајца браќа биле сместени во сиропиталиште ( Стора Барнхусет ), бидејќи нејзината мајка не можела да ги издржува сите нејзини деца како вдовица. Алина Јегерштет започнала да работи во тутунската индустрија на дванаесет години. Откако рано добила дете со маж кој ја напуштил, таа сама се издржувала себеси, ќерката и нејзината постара мајка.
Во 1906 година, Алина Јегерштет била назначена за член на Комуналната агенција за вработување во градот Стокхолм, а потоа била означена како првата жена од работничката класа на која и била дадена позиција во општинскиот совет. Во 1913 година, таа била избрана во 15-тиот округ на Советот за пензионирање во Стокхолм. Кога скандинавскиот синдикат на тутунски работници бил национализиран во 1915 година, таа била дел од дружбата на поранешни членови кои преговарале за компензација за оние што ги загубиле своите позиции, меѓу кои и самата била. Последните години од нејзиниот живот, таа со својата ќерка раководела со продавница за тутун во Васастаден.
Велке Лосини
Велке Лосини (на чешки Velké Losiny, на германски Groß Ullersdorf) е населено место и седиште на општината Велике Лосини. Се наоѓа во северна Морава, 9 км североисточно од градот Шумперк.
Општината Велке Лосини се состои од селата Велке Лосини, Буковице, Маршиков, Жарова и насељето Лудвиков.
Редеш (Мешеишта)
Редеш — археолошко наоѓалиште во селото Мешеишта во областа Дебрца. Наоѓалиштето претставува доцноантичка населба. На околу 1,2 км јужно од селото со земјоделските работи селаните откриле повеќе питоси. По површината се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси, покривни ќерамиди и градежен материјал.
Лаворов венец
Лаворов венец или ловоров венец — триумфален венец направен од лаворови лисја, кој им се доделувал на победниците во античко време. Го носеле олимписките победници, царевите, поетите и научници. Се состои од круг од лаворови гранчиња. Лаворот е симбол на победата, вечноста и бесмртноста. Римските цареви околу главите имале лаворов венец направен од златни ливчиња.
Во Стара Грција, наместо златни, сребрени и бронзени медали, на победниците на Олимписките игри, им се доделувале лаворови венци. Лаворовиот венец ја претставувал најголемата слава за грчките души. Иако лаворовиот венец немал материјална вредност, тој имал многу посебно значење за спортистите. Кога ќе дојделе во некој град, ги примале со голема почит и правеле кипови во нивна чест. Во грчката митологија, тој бил симбол на грчкиот бог Аполон. Во Стара Атина, лаворовиот венец бил заменет со венец од маслинови гранки, бидејќи маслиновото дрво било симбол на градот.
Лаворовиот венец и лаворот станале симболи на победата, особено на Олимписките игри. Така, на Олимписките игри во Грција во 2004 година, победниците добиле и лаворови венци.
Понекогаш се правеле венци и од слични растенија, како што се лавор и Ruscus hypoglossum.
Лаворов венец им се доделувал и на научници и поети во некои средини како што била ренесансната Италија. На пример, италијанскиот поет Данте Алигиери може да се види на слики со лаворов венец околу главата. Поимот „лауреат“ доаѓа од лаворов венец. Во некои земји, дипломците при добивањето на дипломите добиваат лаворови венци.
Лаворовиот венец е чест мотив во архитектурата, во производството на мебел и во дизајнот на облека.
NGC 2911
NGC 2911 — леќеста галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2911 се споменува и како UGC 5092, MCG 2-25-3, CGCG 63-7, Arp 232.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2911 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,6 m/лм2. NGC 2911 има привидни димензии од 4' х 3,1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 9 ч 33 м 46,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 10° 9' 10". Положбениот агол на објектот е во износ од 140°.
Други поделби
Проучување на NGC 2911 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 27159. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 188; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 824. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 990.
Бром
Елементарниот бром е многу реактивен и затоа не се јавува слободен во природата, туку во безбојни растворливи кристални минерални халидни соли, аналогно на готварска сол. Иако е многу редок во Земјината кора, високата растворливост на јони од бромид (Br−) предизвикала негова акумулација во океаните. Комерцијално, елементот лесно се извлекува од солени базени, најмногу во САД, Израел и Кина. Масата на бром во океаните е околу една тристотитина од онаа на хлор.
На високи температури органобромските соединенија лесно се дисоцираат за да се ослободат атомите на слободниот бром, процес кој ги запира реакциите на хемискиот ланец на слободните радикали. Овој ефект ги прави органобромските соединенија корисни како противпожарни супстанции, а повеќе од половина од бромот произведен во светот секоја година се користи за оваа цел. Истото својство предизвикува ултравиолетовата сончева светлина да ги дисоцира испарливите органобромски соединенија во атмосферата за да даде слободни атоми на броми, што предизвикува осиромашување на озонскиот слој. Како резултат на тоа, многу органобромидни соединенија, како што е пестицид метил бромидот, веќе не се користат. Бром соединенијата сè уште се користат во дупчење на течности, во фотографски филм и како медијатор во производството на органски хемикалии.
Големи количини на бромидни соли се токсични од дејството на растворлив јон на бромид, што предизвикува бромизам. Меѓутоа, неодамна е разјаснета јасна биолошка улога за бромиден јон и хипобромната киселина, а сега се чини дека бромот е суштински трагачки елемент кај луѓето. Улогата на биолошките органоброми соединенија во морскиот живот, како што се алгите, е одамна позната. Како фармацевт, едноставниот бромиден јон (Br−) има инхибиторни ефекти врз централниот нервен систем, а солите од бромид некогаш биле главен медицински седатив, пред замена со лекови со пократко дејство. Тие ги задржуваат нишките користи како антиепилептици.
Историја
Левиг изолирал бром од изворот на минерална вода од неговиот роден град Бад Кројцнах во 1825 година. Левиг користел раствор од минерална сол заситена со хлор и го извлекол бромот со диетил етер. По испарувањето на етерот останало кафена течност. Со оваа течност како примерок од неговата работа тој аплицирал за позицијата во лабораторијата на Леополд Гмелин во Хајделберг. Објавувањето на резултатите беше одложено и Балард прв ги објави своите резултати.
Балад пронајде хемикалии од бром во пепел од морска трева N од блато од сол на Монпелие. Морската трева се користела за производство на јод, но исто така содржи и бром. Balard го дестилирал бромот од раствор од пепел од морска трева заситен со хлор. Одликите на добиената супстанција беа нешто меѓу помеѓу хлорот и јодот; па така тој се обидел да докаже дека супстанцијата е јоден монохлорид (ICl), но откако не успеал да го стори тоа, бил сигурен дека нашол нов елемент и го нарекол мурид, кој произлегува од латинскиот збор muria за саламура.
По француските хемичари Луис Никола Вакелин, Луј Жак Тенард и Жозеф Геј-Лисак ги одобрија експериментите на младиот аптекар Балад, резултатите беа презентирани на предавање на Академијата за наука и објавено во Annales de Chimie et Physique. Во своето објавување, Балард вели дека го сменил името од мурид во бром, на предлог на М. Англада. Brôme (бром) потекнува од грчкиот βρωμος (смрдеа). Други извори тврдат дека францускиот хемичар и физичар Жозеф Геј-Лисак го предложил името brôme за карактеристичниот мирис на пареата. Бромот не бил произведуван во големи количини до 1858 година, кога откривањето на депозитите на солта во Штасфурт овозможило негово производство како нуспроизвод од поташа.
Освен некои помали медицински апликации, првата комерцијална употреба била дагереотипија. Во 1840 година, откриено е дека бромот има некои предности во однос на претходно користената пареа на јод за да се создаде светлосензистентен слој на сребро-халид во дагеротипијата.
Калиумбромидот и натриум бромидот се користеле како антиконвулзиви и седативи кон крајот на 19 и почетокот на 20 век, но постепено биле заменувани со хлорален хидрат, а потоа со барбитурати. Во раните години на Првата светска војна, бромските соединенија, како што е килил бромидот, биле користени како отровен гас.
Својства
Бром е трет халоген, кој е неметал во групата 17 од периодниот систем. Неговите својства се слични на оние на флуор, хлор и јод, и имаат тенденција да бидат нешто меѓу оние од двата соседни халогени, хлор и јод. Бром има електронска конфигурација [Ar]3d104s24p5, со седумте електрони во четвртата и најоддалечената школка кои делуваат како валентни електрони. Како и сите халогени, тоа е еден електрон помалку од целосен октет и оттука е силен оксидирачки агенс, реагирајќи со многу елементи за да ја комплетира својата надворешна обвивка. Кореспондира со периодичните трендови, тој е полупроизвод во електронегативноста меѓу хлорот и јодот (F: 3.98, Cl: 3.16, Br: 2.96, I: 2.66), и е помалку реактивен од хлорот и е повеќе реактивен од јод. Тоа е, исто така, послаб оксидирачки агенс од хлорот, но посилен од јодот. Спротивно на тоа, јон на бромид е послаб редуцирачки агенс отколку јодид, но посилен од хлоридот. Овие сличности доведоа до тоа дека хлорот, бромот и јодот се класифицираат како еден од оригиналните триади на Јохан Волфганг Деберајнер, чија работа беше проследена со периодичниот закон за хемиски елементи. Тоа е нешто меѓу во атомски полупречник помеѓу хлорот и јодот, што доведува до многу од неговите атомски својства да бидат слично помеѓу во вредност меѓу хлорот и јодот, како што се првата енергија на јонизација, електронскиот афинитет, енталпијата на дисоцијација на X2 молекулата (X = Cl, Br, I), јонски полупречник и должина на X-X врска. Нестабилноста на бромот го нагласува својот многу продорен, задушувачки и непријатен мирис.
Сите четири стабилни халогени ги доживуваат меѓумолекулските ван дер Валсови сили на привлекување, а нивната сила се зголемува заедно со бројот на електрони меѓу сите еднојадрени двоатомски халогени молекули. Така, точките на топење и вриење на бром се средни помеѓу хлорот и јодот. Како резултат на зголемената молекуларна тежина на халогените надолу во групата, густината и топлината на соединување и испарување на бромот повторно се помеѓу хлорот и јодот, иако сите нивни загревања на испарување се прилично ниски (што доведува до голема нестабилност) благодарение на нивната двоатомска молекуларна структура. Халогените потемнуваат во боја, како што групата се спушта: флуор е многу бледо жолт гас, хлор е зелено-жолт, а бромот е црвеникаво-кафеава испарлива течност која се топи на −7.2 °C и врие на 58.8 °C. (Јод е во сјајна црна цврста состојба.) Овој тренд се јавува поради тоа што брановите должини на видливата светлина апсорбирани од халогените се зголемуваат групата надолу во групата. Специфично, бојата на халоген, како што е бромот, е резултат на транзицијата на електрони помеѓу највисокото окупирано антитело πg молекуларен орбитал и најниското незаштитено антитело σu молекуларен орбитал. Бојата избледува на ниски температури, така што цврстиот бром на −195 °C е бледо жолт.
Како цврст хлор и јод, цврстиот бром кристализира во ортохомбичниот кристален систем, во слоевита решетка од Br2 молекулите. Растојанието Br-Br е 227 pm (во близина на гасното Br-Br растојание од 228 pm) и Br···Brr растојанието помеѓу молекулите е 331 pm во слој и 399 pm помеѓу слоевите (споредете го ван дер Валсовиот полупречникот на бром, 195 pm). Оваа структура значи дека бромот е многу сиромашен проводник на електрицитет, со спроводливост од околу 5 × 10−13 Ω−1 cm−1 веднаш под точката на топење, иако ова е подобро од суштински непробојната спроводливост на хлорот.
Изотопи
Бром има два стабилни изотопи, 79Br и 81Br. Овие се само два природни изотопи, каде што 79Br сочинува 51% природен бром и 81Br што ги сочинува останатите 49%. И двата имаат јадрен спин 3/2- и затоа може да се користат за јадрена магнетна резонанца, иако 81Br е поповолен. Релативната дистрибуција на два изотопи во природата од 1: 1 е корисна за идентификација на соединенија што содржат бром кои користат масна спектроскопија. Другите изотопи на бром се сите радиоактивни, со период на полураспад премногу краток за да се појават во природата. Од нив најважни се 80Br (t1/2 = 17.7 min), 80mBr (t1/2 = 4.421 h) и 82Br (t1/2 = 35.28 h), кои можат да се произведат од неутронска активација на природниот бром. Најстабилниот бромски радиоизотоп е 77Br (t1/2 = 57.04 h). Примарниот начин на распаѓање на изотопи полесни од 79Br е заробување на електрони до изотопи на селен; онаа на изотопи потешки од 81Br е бета распаѓање на изотопите на криптонот; и 80Br може да се распаѓа од било кој модел до стабилен 80Se или 80Kr.
Хемија и соединенија
Бром е посредник во реактивноста помеѓу хлорот и јодот и е еден од најреактивните елементи. Енергија на врските на бром имаат тенденција да бидат помали од оние на хлорот, но повисоки од оние на јод, а бромот е послаб оксидирачки агенс од хлорот, но е посилен од јодот. Ова може да се види од стандардните електродиски потенцијали на X2/X− двојките (F, +2.866 V; Cl, +1.395 V; Br, +1.087 V; I, +0.615 V; At, approximately +0.3 V). Бромзацијата често води до повисоки стадиуми на оксидација, отколку јодирање, но пониски или еднакви оксидациски состојби до хлорирање. Бром има тенденција да реагира со соединенија вклучувајќи M-M, M-H или M-C врски за да се формираат M-Br врски.
Бромоводород
Наједноставно соединение на бром е бромоводород, HBr. Тоа главно се користи во производството на неоргански бромиди и алкил бромиди, и како катализатор за многу реакции во органската хемија. Индустриски, главно се произведува со реакција на водороден гас со гас на бром на 200–400 °C со платински катализатор. Сепак, намалувањето на бромот со црвен фосфор е попрактичен начин за производство на водороден бромид во лабораторијата:
На собна температура, бромоводород е безбоен гас, како и сите водородни халиди освен водородните флуориди, бидејќи водородот не може да формира силни водородни врски на големиот и само благо електронегативен атом на бром; сепак, слабо водородно поврзување е присутно во цврст кристален водороден бромид на ниски температури, слично на структурата на водороден флуорид, пред да започне да преовладува кога температурата е зголемена. Воден водороден бромид е познат како бромоводородна киселина, која е силна киселина (pKa = −9), бидејќи водородните врски со бром се премногу слаби за да ја инхибираат дисоцијацијата. Системот HBr/H2O, исто така, вклучува и многу хидрати HBr·nH2O за n = 1, 2, 3, 4 и 6, кои во суштина се соли на бромски анјони и хидрониум катјони. Бромоводородната киселина формира азеотроп со точка на вриење 124.3 °C на 47.63 g HBr на 100 g раствор; на тој начин бромоводородна киселина не може да се концентрира по оваа точка со дестилација.
За разлика од водородниот флуорид, безводниот течен водороден бромид е тежок за работа како растворувач, бидејќи неговата точка на вриење е ниска, има мал течен опсег, неговата диелектрична константа е ниска и не дисоцира значително во H2Br+ и јони - вторите, во секој случај, се многу помалку стабилни од бифлуоридните јони  поради многу слабата водородна врска помеѓу водородот и бромот, иако неговите соли со многу големи и слабо поларизирани катјони како Cs+ + и кватернерни амониумски катјони (R = Me, Et, Bun) сè уште може да се изолира. Безводниот водороден бромид е слаб растворувач, способен само да раствори мали молекуларни соединенија како што се нитрозил хлорид и фенол, или соли со многу ниски енергетски решетки како што се тетраалкиламинониум халиди.
Други бинарни бромиди
Речиси сите елементи во периодниот систем формираат бинарни бромиди. Исклучоците се дефинитивно во мал број и потекнуваат од секој од три причини: екстремна инертност и неподготвеност да учествуваат во хемиски реакции (благородни гасови, со исклучок на ксенон во многу нестабилниот XeBr2); екстремната јадрена нестабилност ја попречува хемиската истрага пред распаѓањето и трансмутацијата (многу од најтешките елементи надвор од бизмутот); и има електронегативност повисока од бром (кислород, азот, флуор и хлор), така што произлезените бинарни соединенија формално не се бромиди, туку оксиди, нитриди, флуориди или хлориди на бром. (Сепак, азотниот трибромид е именуван како бромид, бидејќи е аналогно на другите азотни трихалиди.)
Бронувањето на метали со Br2 има тенденција да дава пониски стапки на оксидација од хлорирањето со Cl2 кога постојат различни состојби на оксидација. Бромидите може да се направат со реакција на елемент или неговиот оксид, хидроксид или карбонат со хидробромска киселина, а потоа дехидрирани со благо високи температури комбинирани со низок притисок или со безводен гас на водороден бромид. Овие методи најдобро функционираат кога производството на бромид е стабилно за хидролиза; Во спротивно, можностите вклучуваат висока температурна оксидативна броманост на елементот со бром или водороден бромид, висока температура на бронувањето на метален оксид или друг халид од бром, испарлив метален бромид, јаглерод тетрабромид или органски бромид. На пример, ниобиум(V) оксидот реагира со јаглерод тетрабромид на 370 °C за да формира ниобиум(V) бромид. Друг метод е размена на халоген во присуство на вишок "реагенс за халогенирање", на пример: Кога се бара низок бромид, или повисок халид може да се намали користејќи водород или метал како средство за намалување, или може да се користи топлинско разложување или диспропорција, и тоа:
Најголем дел од бромидите од пре-транзициони метали (групи 1, 2 и 3, заедно со лантаноидите и актините во оксидационите состојби на +2 и +3) се претежно јонични, додека неметалите имаат тенденција да формираат ковалентни молекуларни бромиди, како што метали во високи оксидациски состојби од +3 и погоре. Сребрениот бромид е многу нерастворлив во вода и затоа често се користи како квалитативен тест за бром.
Бромски халиди
Халогените формираат многу бинарни, дијамагнетни интерхалогени соединенија со стехиометрии XY, XY3, XY5 и XY7 (каде што X е потежок од Y), а бромот не е исклучок. Бром формира монофлуорид и монохлорид, како и трифлуорид и пентафлуорид. Некои катјонски и анјонски деривати се исто така карактеризиризирани, како што се, , , , и. Освен овие, исто така познати се и некои псевдохалиди, како што се цијан бромид (BrCN), бром тиоцијанат (BrSCN) и бром азид (BrN3).
Бледо-кафеавиот бром монофлуорид (BrF) е нестабилен на собна температура, диспропорционално брзо и иреверзибилно во бром, бром трифлуорид и брон пентафлуорид. Така не може да се добие чисто. Може да се синтетизира со директна реакција на елементите или со компостирање на бром и бром трифлуорид на високи температури. Бром монохлорид (BrCl), црвено-кафеав гас, сосема лесно се дисоцира реверзибилно во бром и хлор на собна температура и на тој начин, исто така, не може да се добие чист, иако може да се направи со реверзибилна директна реакција на неговите елементи во гасната фаза или јаглерод тетрахлорид. Бром монофлуорид во етанол лесно доведува до монобромирање на ароматичните соединенија PhX (пара-бомаминација се јавува за X = Me, But, OMe, Br, мета-бромирање се случува за деактивирање на X = –CO2Et, –CHO, –NO2); ова се должи на хетеролитичкото цепење на врската Br-F, што доведува до брза електрофилна броманост со Br+.
На собна температура, бром трифлуорид (BrF3) е слама-обоена течност. Може да се формира со директно флуорирачки бром на собна температура и се прочистува преку дестилација. Тој реагира експлозивно со вода и јаглеводороди, но е помалку насилен флуорирачки реагенс од хлорен трифлуорид. Реагира енергично со бор, јаглерод, силициум, арсен, антимон, јод и сулфур за да даде флуориди, а исто така реагира и со повеќето метали и нивните оксиди: како таков, се користи за оксидација на ураниум до ураниум хексафлуорид во јадрената индустрија. Рефракторните оксиди имаат тенденција да бидат само делумно флуорирани, но тука дериватите KBrF4 и BrF2SbF6 остануваат реактивни. Бром трифлуорид е корисен неводлив јонизирачки растворувач, бидејќи лесно се дисоцира за да се формира и  и на тој начин спроведува електрицитет.
Брон пентафлуорид (BrF5) првпат беше синтетизиран во 1930 година. Тој е произведен во голема мера со директна реакција на бром со вишок флуор на температура повисока од 150 °C, а во мал размер со флуорирање на калиум бромид на 25 °C. Тоа е многу енергичен флуорирачки агенс, иако хлор трифлуорид е уште понасилен. Брон пентафлуорид експлодира при реакција со вода и флуорира силикати на 450 °C.
Полибромски соединенија
Иако дибромот е силен оксидирачки агенс со висока прва енергија од јонизација, многу силни оксидирачи како што е пероксидисулфурил флуорид (S2O6F2) може да го оксидираат за да формираат црешо-црвен катјон. Познати се неколку други бромски катјони, имено кафеава и темнокафеава. Трибромидниот анјон,, исто така се одликува; тоа е аналогна на тријодид. .
Бромски оксиди и оксоокиди
Бромовите оксиди не се доволно опишани како хлоровите оксиди или пак јодните оксиди, бидејќи истите се релативно нестабилни: во еден период се размислувало дека истите и воопшто не постојат. Дибромот моноксид е темно кавена цврста супстанца, иако е релативно стабилен на −60 °C, се рапаѓа на точката на топење од −17.5 °C; и е употреблив во реакциите на бромизација and may be made from the low-temperature decomposition of bromine dioxide in a vacuum. Тој оксидира јод во јод пентоксид и бензен до 1,4-бензохинон; во алкални раствори, тој дава хипобромитен анјон. Бром оксиди не се толку добро карактеризирани како хлорни и јодни оксиди, бидејќи сите тие се прилично нестабилни: некогаш се мислело дека воопшто не можат ни да постојат. Дибром моноксид е темно-кафена цврста материја која, иако е разумно стабилна на −60 °C, се распаѓа на точката на топење од −17.5 °C; тоа е корисно во реакциите на бромирање и може да се направи од нискотемпературна распаѓање на бром диоксид во вакуум. Тој оксидира јод во јод пентоксид и бензен до 1,4-бензохинон; во алкални раствори, тој дава хипобромитен анјон.
Таканаречениот "бром диоксид", бледо жолто кристално цврсто тело, може подобро да се формулира како бром пербромат, BrOBrO3. Тој е топлински нестабилен над −40 °C, насилно се распаѓа на неговите елементи на 0 °C. Дибром триоксид, син-BrOBrO2, исто така е познат; тоа е анхидрид на хипобромна киселина и бромска киселина. Тоа е портокалова кристална цврста материја која се распаѓа над −40 °C; ако премногу брзо се загрее, експлодира околу 0 °C. Исто така, се познати и неколку други нестабилни радикални оксиди, како што се и некои слабо карактеризирани оксиди, како што се дибром пентоксид, трибромски октоксид и бромо-триоксид.
Четирите оксоокиди, хипобромна киселина (HOBr), бромова киселина (HOBrO), бромична киселина (HOBrO2) и пербромна киселина (HOBrO3), се подобро проучени поради нивната поголема стабилност, иако тие се само во воден раствор. Кога бромот се раствора во воден раствор, се јавуваат следните реакции:
Хипобромната киселина е нестабилна за диспропорционализација. Така, хипобромитните јони се формираа непропорционално за да се даде бромид и бромат:
Бромските киселини и бромити се многу нестабилни, иако се познати стронциум и бариум бромити. Поважни се броматите, кои се подготвуваат во мали размери со оксидација на бромид од воден хипохлорит и се силни оксидирачки агенси. За разлика од хлоратите, кои многу бавно се диспропорционални на хлоридот и перхлорат, броматниот анјон е стабилен за диспропорционализација и во кисели и во водени раствори. Бромска киселина е силна киселина. Бромиди и бромати може да се споредат со броми како што следува:
Имаше многу неуспешни обиди да се добијат пербромати и пермоновата киселина, што доведе до некои рационализации за тоа зошто тие не треба да постојат, сè до 1968 година кога анјон првпат бил синтетизиран од радиоактивниот бета распад на нестабилна. Денес, перброматите се произведуваат со оксидација на алкални броматни раствори со гас на флуор. Вишокот бромат и флуорид се преципитираат како сребро бромат и калциум флуорид, а растворот на пербромна киселина може да се прочисти. Перброматскиот јон е прилично инертен на собна температура, но е термодинамички исклучително оксидирачки, со екстремно силни оксидирачки агенси потребни за да се произведе, како што се флуор или ксенон дифлуорид. Врската Br-O во е прилично слаба, што одговара на општата неподготвеност на 4p елементите (особено арсен, селен и бром) за постигнување на нивната максимална можна оксидациона состојба, како што доаѓаат по скандидната контракција која се одликува со слаба заштитеност што ја даваат радијално-бесконечните 3d орбитали.
Органобромни соединенија
Како и другите јаглеродно-халогени врски, врската C-Br е честа функционална група која е дел од основната органска хемија. Формално, соединенијата со оваа функционална група може да се сметаат за органски деривати на бромидните анјони. Поради разликата на електронегативноста помеѓу бром (2.96) и јаглерод (2.55), јаглеродот во врска со C-Br е електронски дефициентен и на тој начин е електрофилен. Реактивноста на органобромските соединенија наликува, но е меѓусебна помеѓу реактивноста на органохлорните и органоидните соединенија. За многу апликации, органобромиди претставуваат компромис за реактивност и вредност.
Органобромиди обично се произведуваат со додаток или супститутивна бромација на други органски претходници. Самиот бром може да се користи, но поради неговата токсичност и нестабилност, вообичаено се користат побезбедни бромизиони реагенси, како што се N-бромосукцинимид. Главните реакции за органобромиди вклучуваат дехидробромирање, Грињарова реакција, редуктивно спојување и нуклеофилна супституција.
Органобромидите се најчести органохалиди во природата, иако концентрацијата на бромид е само 0,3% од онаа за хлоридот во морската вода, поради лесната оксидација на бромидот до еквивалент на Br+, потентен електрофил. Оваа ензим бромопероксидаза ја катализира оваа реакција. Се проценува дека океаните ќе ослободат 1-2 милиони тони бромоформ и 56.000 тони бромометан годишно.
Еден стар квалитативен тест за присуство на функционалната група на алкени е дека алкените ги претвораат кафените водени бромски раствори безбојни, формирајќи бромохидрин, а исто така се произведуваат и некои од дибромоалканите. Реакцијата поминува низ краткотраен силно електрофиличен бромониум интермедијатор. Ова е пример за реакција на халогенски додатоци.
Појавување и производство
Бромот е значително помалку изобилен во кората од флуор или хлор, кој содржи само 2.5 дела на милион од Земјините корални карпи, а потоа само како соли на бромид. Тоа е четириесет и шестиот најобичен елемент во Земјината кора. Тој е значително повеќе во изобилство во океаните, што произлегува од долготрајното истекување. Таму, тој сочинува 65 дела на милион, што одговара на соодносот од околу еден атом на бром за секој 660 атоми на хлор. Солените езера и бунарските бунари може да имаат повисоки концентрации на бром: на пример, Мртвото Море содржи 0,4% бромидни јони. Од овие извори, извлекувањето на броми е главно економски изводливо.
Главните извори на бром се во САД и Израел. Елементот е ослободен со халогенска размена, со користење на хлорен гас за оксидирање на Br− до Br2. Ова потоа се отстранува со експлозија на пареа или воздух, а потоа се кондензира и се прочистува. Денес, бромот се транспортира во метални тапани со голем капацитет или резервоари со олово, кои можат да содржат стотици килограми или дури тони бром. Бромската индустрија е околу една стотина од големината на индустријата за хлор. Лабораториското производство е непотребно, бидејќи бромот е комерцијално достапен и има долг рок на траење.
Ана Јохансон-Визборг
Ана Јохансон-Визборг (10 ноември 1876 – 7 август 1953) била шведски синдикален водач, активист за правата на жените и политичар со Шведската социјалдемократска партија.
Бром
Апликации
Широк спектар на органобромидни соединенија се користат во индустријата. Некои се подготвени од бром, а други се подготвуваат од бромоводород, кој се добива со согорување на водород во бром.
Пламени заштитници
Бромирани пламени заштитници претставуваат материјали од растечка важност, и ја сочинуваат најголемата комерцијална употреба на бром. Кога бромираниот материјал гори, пламениот заштитник создава бромоводородна киселина која се меша во радикалната верижна реакција на оксидационата реакција на огнот. Механизмот е дека високо реактивните радикали на водород, радикалите на кислород и хидрокси радикалите реагираат со бромоводородна киселина за да формираат помалку реактивни бромски радикали (т.е. слободни атоми на бром). Атомите на бром, исто така, можат да реагираат директно со други радикали за да помогнат во прекинувањето на реакциите на слободните радикали кои го карактеризираат согорувањето.
Ана Јохансон-Визборг
Политичка кариера
Во 1901 година, таа била една од основачите на првиот шведски синдикат за работници во пиварница. Јохансон-Висборг била претседател на Шведскиот синдикат на работници во индустриска пиварница ( Svenska bryggeriarbetareförbundet) од 1904 – 1953 година; претседател на Здружението на жени за соработка ( Kooperativa Kvinnogillesförbundet ) од 1907 – 1938 година; претседател на Стокхолмскиот централен работнички синдикат женски огранок од 1911 – 1953 година; член на Градскиот совет на Стокхолм од 1916 – 1950 година; член на управниот одбор на Социјалдемократските жени во Шведска од 1920 – 1924 година; член на управниот одбор на општина Стокхолм од 1929 – 1933 година.
Бром
Пламени заштитници
За да се направат бромирани полимери и пластика, соединенијата што содржат бром можат да бидат вградени во полимерот за време на полимеризација. Еден метод е да се вклучи релативно мала количина на бромиран мономер за време на процесот на полимеризација. На пример, винил бромидот може да се користи во производството на полиетилен, поливинил хлорид или полипропилен. Може да се додадат и специфични високобромирани молекули кои учествуваат во процесот на полимеризација. На пример, тетрабромбисфенолот АA може да се додаде на полиестери или епоксидни смоли, каде што станува дел од полимерот. Епоксиди што се користат во печатени плочки се вообичаено направени од такви пламени заштитни смоли, означени со FR во кратенката на производите (FR-4 и FR-2). Во некои случаи, соединението што содржи бром може да се додаде по полимеризација. На пример, декабромидфенил етер може да се додаде во финалните полимери.
Ана Јохансон-Визборг
Политичка кариера
Таа исто така била водечка сила во социјалдемократското движење за правото на глас на жените. Иако социјалдемократските жени немале своја посебна организација за изборно право на жени, тие работеле активно заедно со Националното здружение за право на глас на жени. Како политичар и активист, таа секогаш работела на укинување на секое законодавство спротивно на родовата еднаквост.
Жените во Албанија
Жените во Албанија — жени кои живеат или се по потекло од Албанија. Првото женско здружение во Албанија било основано во 1909 година Албанките од северниот регион Геги живеат во конзервативно и патријархално општество. Во такво традиционално општество, жените имаат подредени улоги во заедниците кои веруваат во „машка доминација“. Ова продолжило и покрај доаѓањето на демократијата и усвојувањето на слободната пазарна економија во Албанија, по падот на Комунистичката партија. Гегиската албанска култура се заснова на 500-годишниот канун на Лек Дукаѓин, традиционален кодекс на однесување, каде главната улога на жената е да се грижи за децата и за домот.
Бром
Пламени заштитници
Голем број на гасовити или високопроменливи бромирани соединенија на халометан се нетоксични и создаваат супериорни средства за суспензија на оган од истиот механизам и се особено ефикасни во затворен простор како што се подморници, авиони и вселенски летала. Сепак, тие се скапи и нивното производство и употреба во голема мера се намалени поради нивниот ефект како агенси за осиромашување на озон. Тие веќе не се користат во рутинските противпожарни апарати, но ги задржуваат ниши користења во воздушната и воената автоматска заштита од пожар. Тие вклучуваат бромохлорометан (Halon 1011, CH2BrCl), бромохлоридифлуорометан (Halon 1211, CBrClF2) и бромофлуорометан (Halon 1301, CBrF3).
Други намени
Сребро бромидот се користи, или сам или во комбинација со сребро хлорид и сребро јодид, како светлинска осетлива компонента на фотографските емулзии.
Етилен бромидот е додаток во бензините кои содржат оловни анти-моторно тропање агенси. Тој го отстранува оловото со формирање испарлив оловен бромид, кој е исцрпен од моторот. Оваа апликација изнесува 77% од употребата на бром во САД во 1966 година. Оваа апликација е намалена од 1970-тите поради регулативите за заштита на животната средина (види подолу).
Отровниот бромометан беше широко употребуван како пестицид за фумигање на почвата и за фумигација на домувањето, со методот на шатори. На сличен начин се користел и етилен бромид. Овие испарливи органобромидни соединенија сега се регулирани како агенси за осиромашување на озонската слој. Монтреалскиот протокол за супстанциите што ја осиромашуваат озонската обвивка го предвидоа постепеното олеснување на хемикалијата што го осиромашува до 2005 година, а органобромид пестициди веќе не се користат (во фумигацијата за домување тие се заменети со такви соединенија како сулфурил флуорид, кои не содржат ниту хлор или бромски органски материи кои го оштетуваат озонот). Пред протоколот од Монтреал во 1991 година (на пример) околу 35.000 тони хемикалија се користеле за контрола на нематоди, габи, плевели и други заболувања што се пренесуваат преку почвата.
Жените во Албанија
Традиционален социјален статус
Едит Дурам забележала во 1928 година дека Албанските селски жени биле поконзервативни во одржувањето на традициите, како што е повикувањето на одмазда, слично на жените во Стара Грција. Пред Втората светска војна, вообичаено било некои жени Геги да станат „живи наложници“ на мажи кои живеат во планинските области. Важноста што им ја давале мажите на венчавката со девици довело до тоа да жените платат за да им се врати невиноста. И покрај ризикот од инфекции и воспаленија, сексуално активните жени добиваат прикриена „едноставна 20-минутна гинеколошка“ операција „за повторно да станат девици“ во гегиските населени места. Истите клиники известуваат дека некои нови невести се донесени од нивните сопрузи за да се потврди нивната невиност бидејќи не искрвариле во брачните ноќи.
Бром
Други намени
Во фармакологија, неорганските бромидни соединенија, особено калиум бромидот, често се користеле како општи седативи во 19 и почетокот на 20 век. Бромиди во форма на едноставни соли сè уште се користат како антиконвулзиви во ветеринарната и човечката медицина, иако последната употреба варира од земја до земја. На пример, американската администрација за храна и лекови (АХЛ) не одобрува бромид за лекување на било која болест, а во 1975 година била отстранета од прекумерни седативни производи како Бромо-Селцер. Комерцијално достапни органобромски лекови вклучуваат вазодилататор никерголин, седативниот бротизолам, агенсот за антиканцер пипоброман и антисептичниот мербром. Инаку, органобромските соединенија ретко се фармацевтски корисни, за разлика од состојбата на органофлуорни соединенија. Неколку лекови се произведуваат како соли на бромид (или еквиваленти, хидробромид), но во такви случаи бромидот служи како безопасен контраин без биолошко значење.
Жените во Албанија
Традиционален социјален статус
Од жените се очекува да им бидат верни на своите сопрузи, но мажените Албанки се сметаат за сопственост на нивните сопружници. Имањето ќерки е помалку омилено во патријархалното општество на гегите Албанци. Поради тоа што се дава поголемо значење на желбата да се имаат синови отколку да се раѓаат ќерки, вообичаено е бремените Албанки да се поздравуваат со фразата „të lindtë një djalë“, што значи „Нека е син“.
Бром
Други намени
Други употреби на органобромските соединенија вклучуваат течности за дупчење со висока густина, бои (како што се тиријна виолетова и индикатор бромотимол сино) и лекови. Самиот бром, како и некои од неговите соединенија, се користи во воден третман и е претходник на различни неоргански соединенија со огромен број на апликации (на пример, сребро бромид за фотографија). Цинк-бром батерии се хибриден проток батерии кои се користат за стационарни електрична енергија резерви и складирање; од скала на домаќинство до индустриска скала.
Жените во Албанија
Заколнати девици
Во минатото, во семејните единици кои немале патријарси, немажените Албанки може да ја преземат улогата на машки поглавар на семејството со „давање заклетва за невиност“, улога која вклучува право да се живее како маж, однодно да носат оружје, да поседуваат имот, да можат слободно да се движат, да се облекуваат како мажи, да се здобијат со машки имиња доколку сакаат да го сторат тоа, да бараат автономија, да избегнуваат договорени бракови и да бидат во машко друштво.
Бром
Биолошка улога и токсичност
Студијата од 2014 година сугерира дека бромот (во форма на јон на бромид) е неопходен кофактор во биосинтезата на колаген IV, што го прави елемент од суштинско значење за архитектурата на базичната мембрана и развојот на ткивата кај животните. Сепак, не се документирани јасни симптоми на лишување или синдроми. Во други биолошки функции, бромот може да биде несуштински, но сè уште корисен кога зазема место на хлор. На пример, во присуство на водород пероксид, H2O2, формиран од еозинофил и хлорид или бромидни јони, еозинофил пероксидазата обезбедува моќен механизам со кој еозинофилите ги убиваат повеќеклеточните паразити (како што се, на пример, нематодните црви вклучени во филаријаза) и некои бактерии (како што е туберкулозна бактерија). Еозинофил пероксидаза е халопероксидаза која за оваа намена претпочита употреба на бромид преку хлорид, генерирање на хипобромит (хипобромна киселина), иако е можна употреба на хлорид.
Жените во Албанија
Подготовка на оброк
Познато е дека жените во централна Албанија, особено жените во Елбасан и блиските региони, готват балакуме со сладок вкус за време на Летниот фестивал, годишен пролетен фестивал кој се слави на 14 март. Од друга страна, муслиманките Албанки, особено жените од исламската бекташиска секта готват пудинг познат како ашура од состојки како пченица, шеќер, сушено овошје, мелени ореви и цимет, по 10 ден од матем, период од постот.