cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Твин Пикс: Огну, оди со мене
Во филмот се работи за истрагата на убиството на Тереза Бенкс (Памела Гидли) и последните седум дена од животот популарната средношколка во фиктивното гратче Твин Пикс, Лора Палмер (Шерил Ли). Филмот исто така ја споменува и донекаде разјаснува судбината на агентот Дејл Купер (Кајл Меклаклан) од последната епизода на серијата. Поради тоа, на филмот повеќе се гледа како на ретропродолжение, но сепак во него се присутни елементи што се типични за продолжение.
Повеќето од глумците се вратија за снимањето на филмот, со исклучок на Лара Флин Бојл која одби да го игра ликот на Дона Хејворд, најдобрата другарка на Лора поради проблеми со распоредот и беше заменета со Мојра Кели. Поради истите причини во филмот не се појавува и Шерилин Фен. Кајл Меклаклан кој во серијата го игра ФБИ агентот Дејл Купер се колеба да се врати поради тоа што мисли дека гледачите ќе се навикнат да го гледаат во вакви улоги, па затоа неговото појавување во филмот е помало од планираното.
Филмот наидува на негативни реакции на Канскиот филмски фестивал во 2002 година, како и негативни критики во САД. Исто така поминува слабо на кино благајните во САД делумно поради тоа што е објавен речиси една година по прикажувањето на серијата која пак беше прекината поради намален рејтинг во втората сезона. Сепак, филмот станува комерцијален хит во Јапонија.
Синопсис
Гордон Кол (Дејвид Линч) го повикува агентот Честер Дезмонд (Крис Исак) во врска со мистериозното убиство на Тереза Бенкс во градот Дир Мидоу. Кол го запознава Честер со неговиот нов партнер Сем Стенли (Кифер Сатерленд) и тие двајца добиваат насоки од танчеркта Лил. Честер му ги објаснува на Сем повеќето од трагите кои им ги дава Лил, но не му го објаснува значењето на сината роза. По проблемите на кои наидуваат со локалната управа на шерифот, Дезмонд и Стенли успеваат да го видат телото на Тереза во мртовечницата. По испитувањето на телото увидуваат дека недостасува нејзиниот прстен и ја пронаоѓаат буквата „Т“ поставена под еден од нејзините нокти. За минатото на жртвата Дезмонд и Стенли дознаваат од жителите во градот. По завршувањето на својата улога во истрагата Стенли го напушта Дир Мидоу, а Дезмонд останува. Откако го наоѓа прстенот на Тереза во близина на нејзиниот дом и го зема, Дезмонд исчезнува без траг.
Ден подоцна во седиштето на ФБИ во Филаделфија повторно се појавува одамна изгубениот агент Филип Џефрис (Дејвид Боуви). Пред да му раскаже на Кол за состанокот на кој бил сведок во неговиот сон, Филип го проверува идентитетот на Дејл Купер. Филип објаснува дека во сонот ги видел Човекот од друго место, БОБ, Г-ѓа Шалфон и нејзиниот внук. Потоа почнува да вреска и исчезнува. Дезмонд е прогласен за исчезнат и агентот Дејл Купер (Кајл Меклаклан) оди во Дир Мидоу за да го истражи неговото исчезнување. На шофершајбната од колата на Дезмонд Купер ги здогледува зборовите „Let's Rock“. Трагите за убиството на Тереза Бенкс водат во ќорсокак. Купер е сигурен дека убиецот ќе убие повторно.
Подоцна, во истиот тој ден Лора сфаќа дека недостасуваат страници од нејзиниот таен дневник и ова му го раскажува на нејзиниот агорафобичен пријател Херолд Смит (Лени вон Долен). Таа тврди дека БОБ ги зел страниците од дневникот. Херолд ѝ вели дека БОБ не постои, но Лора инсистира на тоа дека тој постои. Вели дека тој ѝ рекол дека ќе ја убие ако таа не му дозволи да ја опседне. Кога Херолд пробува да каже нешто, бојата на лицето на Лора одеднаш се менува и таа ги изговара зборовите: „Огну оди со мене“. Откако малку си доаѓа на себеси му го дава тајниот дневник на Херолд за да го чува. Пред да замине, му вели на Херолд дека не знае кога, ни дали воопшто ќе се врати.
Во меѓувреме, Купер му кажува на колегата Алберт Розенфелд (Мигел Ферер) дека е уверен дека убиецот ќе убие повторно и дури ја опишува неговата наредна жртва. Додека разнесува јадење, Лора ги среќава г-ѓа Шалфон (Френсис Беј) и нејзиниот внук. Шалфон ѝ дава слика на Лора, а внукот ѝ кажува дека човекот кој си го крие лицето под маска е во нејзината соба. Лора оди дома и го здогледува БОБ. Откако Лора исплашена истрчува од куќата, го здогледува татко ѝ, Лиланд Палмер (Реј Вајс) кој исто така излегува од куќата и сфаќа дека тој би можел да биде БОБ.
Истата вечер кога семејството Палмер седнува да вечера, Лиланд почнува да ја распрашува Лора за нејзините љубовници откако го здогледува нејзинато ланче. Гледајќи во еден од нејзините прсти, вели дека има нешто валкано под нејзиниот нокт. Подоцна го гледаме Лиланд како седи на работ од креветот и одненадеж почнува да плаче. Оди во собата на ќерка си и ѝ кажува дека ја сака. Откако тој си заминува, Лора гледа во сликата од ангел на нејзиниот ѕид и прашува дали Лиланд е навистина БОБ.
Лора се сеќава на сликата што ја добива од г-ѓа Шалфон и излегува надвор за да ја земе од тревникот. Ја закачува сликата на ѕидот во нејзината соба, си легнува и заспива. Сонува како влегува во Црната ложа, а го сонува и прстенот. Одненадеж Купер влегува во собата и го гледаме Човекот од друго место, кој му кажува на Купер дека тој е „раката“ и испушта индијански звук. Човекот од друго место ѝ го нуди прстенот на Лора, но Купер ѝ вели да не го зема. Лора ја здогледува Ени Блекбурн (Хедер Грахам) која лежи покрај неа во креветот, облиена во крв. Ени ѝ кажува на Лора дека „добриот Дејл“ (Купер) е заробен во Црната ложа и не може да замине од таму. Лора го гледа прстенот во нејзината рака и се преплашува. Откако го слуша придушениот крик на мајка си, Лора оди до вратата од спалната соба. Наеднаш се наоѓа во сликата. Кога се свртува се гледа себеси како мирно спие во креветот.
Лора се буди наредното утро и забележува дека го нема прстенот. Вознемирена, ја симнува сликата од ѕидот. Во меѓувреме, Боби, Лио и Жак Рено разговараат за дрогата. Боби прво му се јавува на Лио и го замолува да набави повеќе дрога, но Лио му ја спушта слушалката. Боби потоа се јавува на Жак Рено, кој се согласува да му набави дрога и договара средба.
Таа вечер Лора е спремна да оди во барот. Дона сака да ја придружува, но Лора ѝ вели дека не е поканета. Лора се среќава со Жената со трупецот пред да влезе во барот. Внатре, Жак ја запознава Лора со двајца мажи. Групата е спремна да замине во Розовата соба за да има секс, но Дона се појавува и изразува желба да им се придружи. Откако бакнува еден од мажите, сите заедно се упатуваат кон собата.
Во Розовата соба, Лора разговара со Ронет Пуласки (Фиби Огустин) во врска со убиството на Тереза Бенкс, велејќи дека девојката сакала да се збогати со тоа што уценувала некој. Подоцна се впушта во орален секс со мажите. Лора е избезумена, не поради тоа што ја гледа Дона полугола, туку поради јакната којашто ја носи. Јакната и припаѓа на Лора. Жак Рено ја изнесува Дона надвор, а Лора ја носи дома. Наредното утро Лора ѝ вели на Дона дека не сака таа да стане како неа.
Лиланд пристигнува кај Дона, ги гледа Лора и Дона на креветот и си споменува како ги видел Лора и Ронет како се смејат на креветот. Лиланд ја носи Лора на појадок и притоа го сретнува Мајк, човекот со една рака кој му вика додека Лиланд чека на семафорот. Мајк го обвинува Лиланд дека овој ја украл пченката. Потоа ѝ го покажува прстенот на Лора, сакајќи да ѝ каже дека татко ѝ е БОБ, но Лора и Лиланд почнуваат да врескаат и таа не може да го слушне Мајк.
Лиланд запира на бензинска пумпа и пробува да се смири. Се присетува на неговата афера со Тереза. Лиланд договара секс во четворка со Тереза и нејзините пријателки, но откако открива дека Лора е дел од договорот, преплашен го напушта местото. По оваа случка Тереза сфаќа дека Џон, човекот со кој има афера, е всушност Лиланд и почнува да го уценува.
Лора забележува промена во расположението на татка си и пробува да дознае дали бил во куќата кога таа забележала дека БОБ го бара дневникот. Подоцна Лора сфаќа дека прстенот што го виде и тој што го сонуваше е ист. Лиланд се сеќава дека ја убил Тереза.
Наредната ноќ Лора и Боби земаат кокаин во шумата, а Жак го праќа однапред договорениот човек (кој всушност е заменик на шерифот) кој треба да ја испорача огромната количина кокаин. Заменикот вади пиштол за да го убие Боби, но Боби го застрелува прв, а потоа се обидува да го закопа. Лора е веќе издрогирана и почнува да се смее.
Џејмс е загрижен за Лора. Лиланд ѝ дава Валиум на Сара Палмер за да ја успие. Откако таа заспива, Лиланд оди во ходникот и го вклучува вентилаторот. БОБ влегува низ прозорецор на Лора и почнува ја силува. Лора сфаќа дека БОБ го опседнал татко ѝ.
1553
1553 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1553 година од новата ера, 553. од вториот милениум, 53. од XVI век и четвртта од 1550-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7061 и 7062 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6303 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5313 и 5314 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2306.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1553 година се протега во 4189 и 4190, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4249 и 4250 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2096. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 960 и 961 исламска година.
Хрвати во Босна и Херцеговина
Хрватите во Босна и Херцеговина (на Hrvati Bosne i Hercegovine / Хрвати Босне и Херцеговине), нарекувани и Босански Хрвати (на Bosanski Hrvati / Босански Хрвати) или Херцеговински Хрвати (на Hercegovački Hrvati / Херцеговачки Хрвати), се трета најраспространета етничка група во Босна и Херцеговина, по Бошњаците и Србите, и еден од конститутивните народи на БиХ. Хрватите имаат значителен придонес кон културата на Босна и Херцеговина. Повеќето од нив се декларираат како припадници на Римокатоличката црква и говорници на хрватскиот јазик.
Од 15-ти до 19 век Католиците во денешна Босна и Херцеговина често биле прогонувани под Отоманската империја. Во 20 век политичките превирања и лошите економски услови предизвикале уште поголема преселба. Етничкото чистење во Босна и Херцеговина во 1990-тите години резултирало со принудено раселување на Хрватите во различни делови на Босна и Херцеговина, иако живееле во повеќе региони пред Босанската војна. Според извештајот на заводот за статистика на Босна и Херцеговина, на пописот во 2013 година биле регистрирани 544.780 Хрвати во Босна и Херцеговина.
Јулска криза
Австроунгарскиот ултиматум на Србија, наречен и Јулски ултиматум познат и како Јулска криза, бил упатен до владата на Кралството Србија на 23 јули 1914 година, а како негова основна причина се смета Сараевскиот атентат врз австроунгарскиот надвојвода  Франц Фердинанд. Документот претставува еден од најтешките ултиматуми упатени од една држава на друга и негова цел било започнување на војната, бидејќи било јасно дека ниту една независна држава не може да го прифати во наведената форма. Ултиматумот предизвикал сериозна криза не само за Србија на која и претстојувалнеизбежен судир со силен и модерно вооружан непријател, туку и за заинтересираните страни Антанта и Централни сили, чии државници, војсководачи и дипломати веќе одамна знаеле дека војната е на повидок и дека Централните сили бараат поволен миг за нејзиното започнување.
Иако силите на Антанта пред сè Британија се обиделе по дипломатски пат да влијаат на резултатите, бидејќи сакале да го одложат отворениот судир. По одговорот на Никола Пашиќ, претседателот на владата на Србија, Австроунгарија на 28 јули ѝ објавила војна на Србија, со што започнала една од најкрвавите војни во историјата на цивилизацијата, Првата светска војна.
Барања
За да ја понижи, Австроунгарија од Србија барала на таа наметната обврска да ѝ даде „свечен карактер“ и на првата страница од службениот весник од 26 јули 1914 година да го објави следниот текст: „Кралската српска влада ја осудува пропагандата која е насочена против Австроунгарија, т.е. ги осудува сите оние струи чија цел е одвојување од австроунгарската територија, која ѝ припаѓа нејзе, и најискрено жали поради грозоморните последици од тие злосторнички работи. Кралската српска влада жали што српските офицери и чиновници зеле учество во споменатата пропаганда и со тоа ги довеле во прашање пријателските соседски односи, на кои српската влада најсвечено се обврзала дека ќе ги негува. Кралската српска влада, која ја осудува секоја помисла и секој обид за мешање во судбината на населението на кој било дел од Австроунгарија, за своја должност смета изречно да ги опомене офицерите и чиновниците и целото население на Кралството Србија дека во иднина со крајна строгост ќе постапува кон оние лица што би се оглушиле од тоа и дека ќе се труди со сите сили тоа да го оневозможи и задуши.“
Наведениот текст со посебна наредба требало да им се соопшти на војската и на печатот во официјалниот воен весник.
Барањара по точки
Владата да:
Одговор
Српската влада речиси ги прифатила сите барања на ултиматумот, освен точката 5 со која таа де факто би ја загубила својата независност, а воедно би претставувала и директно кршење на уставот на Србија.
Последици
Еден месец по атентатот во Сараево, на 28 јули 1914 година, Австроунгарија ѝ објавила војна на Србија. Во отворената телеграма со која било направено тоа стоело дека Хабсбуршката Монархија, незадоволна од дадениот одговор, „е принудена да се потпре на силата на оружјето заради зачувување на своите права и интереси“. Со тој чин е окончана долгогодишната напната позиција во односите на Австроунгарија и Србија. Со тоа започнале првите воени операции и злосторствата во Првата светска војна.
Гоце Делчев (населба во Куманово)
Гоце Делчев е градска населба во југоисточниот дел на градот Куманово. Гоце Делчев претставува понова планска населба од градот во која има стотина станбени згради. Во населбата се наоѓа основното училиште „Кочо Рацин“, како и трговски центар, градинка и амбуланта. Меѓу народот оваа населба е позната под името „Трговски“. Над 95% од населението во населбата се Македонци.
Враќање на расипничкиот папагал
Враќање на расипичкиот папагал — советска и руска анимирана серија создадена во 1984 година од режисерот Валентин Караваев и сценаристот Александар Курлјандски.
Заплет
Анимираната серија за авантурите на папагалот Кеша, „херој на нашето време“. Дејството е концентрирано во градот и неговата околина. Кеша живеел во станот на ученикот Вовка, меѓутоа, поради неговиот жесток, арогантен карактер, тој периодично бегал и влегувал во неволја, на крајот се враќал кај Вовка да му се исповеда. Хуморот на серијата се заснова на ексцентричното однесување на Кеша, на препознатливите реалности, како и на повеќето цитати што ги користи папагалот.
Техники за анализа на податоци за откривање измамници
Вовед
Измама што вклучува мобилни телефони, побарувања за осигурување, побарувања за даночна пријава, трансакции со кредитни картички, државни набавки и сл. претставуваат значителни проблеми за владите и бизнисите и потребни се специјализирани техники за анализа за откривање измама со нивна употреба. Овие методи постојат во областите на откривање на знаење во базите на податоци (KDD), рударство на податоци, машинско учење и статистика.Тие нудат применливи и успешни решенија во различни области на кривични дела за електронска измама.
Враќање на расипничкиот папагал
Историја на создавање
Уметничкиот директор на првите три броја Анатолиј Савченко раскажува:"Нашиот директор Валентин Караваев одеше по улицата и виде како јато врапчиња стојат на оградата. А,во строгиот центар имало папагал кој им „зборувал“ нешто. Ова му оставило впечаток на Караваев, тој започнал да фантазира: од каде е овој папагал, се изгубил или избегал од дома. Режисерот ги споделил своите идеи со драматургот Курлјандски, и заедно го напишале сценариото. И тогаш дошол до ликот на самиот Кеша."Според него, целиот тон на серијата го поставил Валентин Караваев, кој сепак го изгубил интересот за ликовите по првото издание и бил понесен од други проекти. Затоа,втората епизода ја снимал Александар Давидов. За неа тој бил награден со наградата Ника, која, очигледно, го повредила Караваев и го принудило да се врати на работа по третото издание.
Техники за анализа на податоци за откривање измамници
Вовед
Општо, основната причина да се користат техники за анализа на податоци е да се справи со измамите, бидејќи многу системи за внатрешна контрола имаат сериозни слабости. На пример, моментално преовладувачкиот пристап што го применуваат многу агенции за спроведување на законот за откривање на компании вклучени во потенцијални случаи на измама се состои во добивање на докази или поплаки од укажувачите. Како резултат, голем број случаи на измама остануваат неоткриени и незаштитени. Со цел ефикасно тестирање, потврдување, исправување на грешки и следење на системите за контрола против измамнички активности, деловните субјекти и организациите се потпираат на специјализирани техники за анализа на податоци, како што се рударство на податоци, совпаѓање на податоци, регресивна анализа, анализа на кластерирање и јаз. Техниките што се користат за откривање на измами спаѓаат во две основни класи: статистички техники и вештачка интелигенција.
Статистички техники
Примери за техники за статистичка анализа на податоци се:
Враќање на расипничкиот папагал
Историја на создавање
Во 2000-тите, по смртта на Караваев, Курлјандски се обидел да го оживее главниот лик на серијата. Повторно работел со Александар Давидов. Остатокот од креативниот тим се сменил скоро целосно. Сите нови цртани филмови имаат оригинални наслови. Само фразата „Папагалот на Кеша“ останала клучна.
Во март 2017 година, претседателката на уметничкиот совет на студиото Сојузмултфилм, Татјана Илјина, објавила дека планира да создаде целосен цртан филм „Кеша во Тахити“ во 3Д. Сценариото за него го напишал Александар Курлјандск и четири години порано. Во јуни истата година, претседателот на управниот одбор на студиото, Јулијана Слашчева, ја потврдила оваа информација. Снимањето започнало во 2018 година, но во март 2020 година станало познато дека студиото Сојузмултфилм одбива да работи на цртаниот филм заради несогласувања со Александар Курлјандски.
Техники за анализа на податоци за откривање измамници
Техники на вештачка интелигенција
Откривањето на измама е активност интензивна на знаење. Главните техники на АИ кои се користат за откривање на измами вклучуваат:
Враќање на расипничкиот папагал
Папагал Кеша
Главниот лик на цртаниот филм. Гласовите ги позајмиле глумците: Генадиј Хазанов (првите три изданија), Игор Христенко (последните изданија).
Техники за анализа на податоци за откривање измамници
Техники на вештачка интелигенција
Други техники како што се анализа на врски, баезиски мрежи, теорија на одлуки и совпаѓање на низата се користат и за откривање на измама. Исто така, користена е нова и нова техника, наречена Систем за својства, каде што има достапни податоци за рангирање.
Статистичката анализа на податоците од истражувањето е најсеопфатниот метод за утврдување дали постои измама со податоци. Измамата со податоци, дефинирана од Канцеларијата за интегритет на истражувањето (ОРИ) вклучува измислување, фалсификување и плагијат.
Машинско учење и ископување податоци
Техниките за рана анализа на податоци беа ориентирани кон извлекување на квантитативни и статистички одлики на податоците. Овие техники олеснуваат корисни толкувања на податоците и можат да помогнат да се добие подобар увид во процесите што стојат зад податоците. Иако традиционалните техники за анализа на податоци индиректно можат да не доведат до знаење, сепак тие се создадени од човечки аналитичари.
Враќање на расипничкиот папагал
Папагал Кеша
Егоцентричен, бара внимание, каприциозен и своеволен. Омилено хоби-гледање телевизиски филмови и програми со сосема различни теми, од крими серии до концертни програми:
Волк
Господар на Кеша. Гласовите ги позајмиле глумците: Маргарита Корабелникова (прво и трето издание), Наталија Ченчик (второ издание), Олга Шорохова (последните изданија).
Техники за анализа на податоци за откривање измамници
Машинско учење и ископување податоци
За да се надмине, системот за анализа на податоци треба да биде опремен со значителен износ на знаење од позадина и да може да извршува задачи за расудување што ги вклучува тоа знаење и дадените податоци Во обид да ја исполнат оваа цел, истражувачите се свртеа кон идеи од полето за машинско учење. Ова е природен извор на идеи, бидејќи задачата за машинско учење може да се опише како претворање на позадинското знаење и примери (влез) во знаење (излез).
Враќање на расипничкиот папагал
Волк
Момче на училишна возраст. Постојано му држи лекции на каприциозниот папагал. Тој се грижел за него. Тој се обидувал на секој можен начин да му ја покаже својата љубов на Кеша. Тој е смирен во врска со лудориите на Кеша, лесно му простува и го прима Кеша секој пат назад.
Осврти
Критичарите едногласно признавале дека Кеша не е обичен цртан лик. Неговиот лик е детален и првично замислен на таков начин што може да ги придобие симпатиите на публиката. Во исто време, цртаниот филм е повеќе сакан и ценет од возрасните отколку од децата.
Техники за анализа на податоци за откривање измамници
Машинско учење и ископување податоци
Ако рударството на податоци резултира во откривање на значајни обрасци, податоците се претвораат во информации. Информациите или моделите што се нови, валидни и потенцијално корисни не се само информации, туку знаење. Некој зборува за откривање на знаење, претходно скриен во огромна количина на податоци, но сега откриен.
Решенијата за машинско учење и вештачка интелигенција може да се класифицираат во две категории: „надгледувано“ и „без надзор“ учење. Овие методи бараат сметки, клиенти, добавувачи и сл. Кои се однесуваат „невообичаено“ со цел да се изнесат резултати од сомневање, правила или визуелни аномалии, во зависност од методот.
Враќање на расипничкиот папагал
Осврти
Курлјандски е наречен „човек со неверојатна имагинација“, а цртаниот филм „Враќање на блудниот папагал“ е творба „со вечен советски хумор и иронија“, филм што „заслужува да се ревидира повеќе од десетина пати“.
Според Дарија Печорина, желбата на папагалот за авантура не е ништо повеќе од „изговор за ослободување од општеството што управува и гледа на сите“. Така, Кеша едноставно се обидува да се ослободи од грижата на верниот, но досаден Волк.
Продолжување
Во интервју за ТВ каналот РБЦ, студиото Сојузмултфилм ја објавило својата намера да создаде продолжение на анимираната серија за папагалот Кеша.
Цртан филм
Летото 2017 година, Сојузмултфилм објавил дека планираат да создадат долгометражен цртан филм за Кеша. Студиото започнало да го создава во 2018 година,но во март 2020 година престанале да го работат поради несогласувања со Александар Курлјандски.
Крушевска Република
Крушевска Република (3 — 13 август 1903, Republica di Crushuva ) — востаничка месна власт во времето на Илинденското востание. По ослободувањето на Крушево, 3 август 1903, била воспоставена востаничка власт, организирана врз републиканско-демократски и револуционерни начела, под претседателство на Никола Карев, началник на Горското началство — воена власт на слободната територија.
Највисок орган на цивилната власт бил Советот на месната револуционерна власт што се состоел од 60 членови. Советот избрал Привремена управа од 6 члена: Вангел Дину (претседател и одговорен за судството), Ѓорѓи Чаче (реквизиција), Теохар Нешков (финасии), Христо Ќуркчиев (градоначалник и одговорен за редот и за безбедноста), Димитар Секулов (прехрана) и Никола Баљу (санитет).
Со декларација (позната како Крушевски манифест) било повикано муслиманското население од околните села да остане мирно.
Солунски конгрес
Во јануари 1903 година се одржал Солунскиот конгрес. На третото заседание, на 16 јануари, кое траело само час и половина се прифатил и потпишал Протоколот за извршената работа и преземените решенија. Решително против востанието се изјаснил само серскиот делегат Лазар Димитров, но на крајот и тој се присоедини кон заедничкото мнение. Скопскиот делегат Димитар Ганчев, испратен со директива да дејствува за одлагање на востанието бар на една година, исто го потпишал затоа што и другите потпишале. Најважниот аргумент против востанието – недостигот на доволно оружје во повеќето реони – било до извесен степен демантирано од уверувањата на Иван Гарванов, дека за скоро време ќе се случат крупни доставувања, како и од надежта, дека при општо востание, четите од Бугарија ќе префрлат значително количество пушки и други материјали. По донесување на решението за востание, окружните комитети биле задолжени да ги преземат потребните мерки за забрзување на подготовките за кревање на востанието.
Подготовки во Битолскиот револуционерен округ
- Христо Силјанов
Смилевски конгрес
На првиот ден од конгресот од излагањето на делегатите било утврдено дека Прилепскиот, Битолскиот, Кичевскиот и некои делови на други реони не се достатно подготвени. Најдобро подготвени биле Ресенскиот реон, Костурскиот, Демирхисарскиот, неколку села од Битолскиот реон, како што се Смилево, Ѓавато и Цапари, додека Охридско располагало само со 1 500 пушки.
Оттука, опозицијата против востанието се јавила, а во неа биле: Ѓорѓи Сугарев, Петар Ацев, Тале Христов, Никола Карев, Никола Петров Русински и други. Меѓутоа несогласувањата ги прекинал Даме Груев, кој како еден од основачите на Македонската револуционерна организација и претставник на неговиот Централен комитет, уживал огромен авторитет. Според сеќавањата на Пандо Кљашев, тој рекол:
Бидејќи групата која клонела за востание била доминантна, Конгресот уште на самиот почеток донел повеќе решенија за подготовка на востанието, а меѓу поважните биле: востанието да има партизанско-четнички карактер, да не биде масовно, односно да не востанува населението. Бил избран Главен штаб за II Битолски револуционерен округ и горски началства за секој револуционерен округ. Во Горскиот штаб на Крушевската востаничка околија влегле: Никола Карев, Тома Никлев и Тодор Христов - Офицерчето. Во секој реон биле определени воени лица како инструктори, а за Крушевскиот реон бил назначен потпоручникот Христов - Офицерчето.
Општ план за востанието
"Целта на востанието не е да ја победиме Турција, туку таа да не може да не победи... востанието треба да биде долготрајно, макар и послабо, отколку силно, но краткотрајно. На тој начин, на Турција и се одзема можноста да изјави пред Европа дека редот е воспоставен... "
- Општ план за востанието
Во јуни по барање на Централниот комитет бил изработен Општ план за востанието. Во овој план било истакнато дека во согласност со одлуките на Солунскиот конгрес и советувањата во Софија, треба да се води герилска борба. Четите требало да дејствуваат насекаде и во исто време, без да се крене народот. Целта не била да се победи Турција, туку таа да не може да ги победи востаниците. Востанието требало да биде послабо но долготрајно и борбата требала да се води до зимата, а повторно да се прогласи идната пролет. Востанието требало да почне кога ќе созреело житото и ќе се зголемела ноќта во јули. Со општиот план Македонија била поделена на 6 востанички окрузи, а во Битолскиот востанички округ, односно во I востанички округ, влегувале: Битолско, Охридско, Дебарско, Кичевско, Крушевско, Прилепско, Велешко, Мариовско, Костурско и Леринско.
Подготовки во Крушевската востаничка околија
- Христо Силјанов
Активност на Горскиот штаб на Крушевската востаничка околија
"Крушевчани на свој начин си го разбирале востанието. Тие не се занимавале со голема политика и не ја разбирале таквата политика. Тие не го сфаќале востанието како средство што треба да ги принуди големите сили да интервенираат и да го помогнат создавањето на автономна Македонија. Крушевското раководство востанието го сфатило како средство за директно, непосредно ослободување на Македонија, и за тоа се борело."
Никола Карев, и покрај тоа што на Смилевскиот конгрес бил меѓу оние дејци кои се спротивставиле на востанието, по донесената одлука за негово кревање се вратил во Крушевската околија и заедно со останатите раководители презел засилена активност за подготовка на востанието. Реонскиот комитет издал наредба до сите месни комитети за забрзано собирање на оружје и општа подготовка за востанието. Карев заедно со својата чета започнал да ги обиколува селата и да ги запознава селаните за претстојното востание. Карев со својата агитација го подигал моралот на населението и ги запознал со предвидената тактика.
Горскиот штаб издал наредба за снабдување на населението со брашно, сол, опинци и други потреби, а таму каде што било потребно се давало и пари. За време на пазарните денови, понеделник, четврток и сабота, во Крушево биле купувани сол и брашно, а преку селаните од Горно Дивјаци, Долно Дивјаци, Арилево и Пуста Река ги испраќале во гората, за да се направат пексимид. За правење на овие производи, во Осојо и Пуста Река биле направени специјални фурни, а таму биле испраќани и четничка облека, опинци и друго.
14 јули се паднал во понеделник, пазарен ден и во Крушево се собрале голем број на пазарџии од околните и подалечните села. Меѓу нив се нашол и Никола Карев, облечен во ќумурџиска облека. Карев дошол во градот по организациска работа. Непосредно пред неговото доаѓање, Горскиот штаб решил да бидат изработени топчиња од дрво. Тодор Христов изработил специјална скица, а Карев во Крушево го повикал Цветко Стојчев од Селце и му ја доверил задачата за изработка на замислените топчиња. Цветко исекол две големи црешни и направил седум трупци, меѓутоа поради краткиот временски период, трупците ги оставил на сонце да се исушат и поради тоа дошло до пукање на дрвото. Од седумте трупци, само три биле запазени и од нив, сè уште незасушени, биле изработени трите црешови топчиња, идната артилерија на Крушевската Република.
План за освојување на Крушево
"Било планирано денот Св. Илија да се прослави на начин кој со ништо не би предизвикал сомневање кај властите дека токму тој ден ќе се случи нешто толку значајно во историјата на овој народ. Било предвидено денот да биде свечено обележан со масовни посети на црквите, на куќите што го славеле денот, со масовни прошетки до околните места... "
- Историја на Крушево и Крушевско
На 1 јули (стар стил) 1903 година, Главниот штаб за II Битолски револуционерен округ донел одлука востанието да започне на 20 јули, односно 2 август во нов стил, соопштението за денот на востанието било умножено и растурено низ околиите. По примањето на одлуката за денот на востанието, Горскиот штаб на Крушевската околија презел конкретни мерки за изработка на план за освојување на Крушево.
Крушевските раководители востанието го разбрале како непосредно ослободување на Македонија и оттука подготовките на востанието во Крушевско биле подготовки за ослободување на градот. Затоа Горскиот штаб, легалните дејци и интелектуалната група, особено Григор Божинов и Тодор Павлов, изработиле план за денот на востанието во Крушево и околијата. Планот предвидувал:
Врз основа на овој план, Горскиот штаб изработил конкретен воен план за освојување на Крушево. Било искористено присуството на велешанецот Тодор Христов - Офицерчето, воено лице, тој со своето искуство ја олеснил работата на Горскиот штаб. Офицерчето и Иван Наумов Аљабакот, облечени во цивилна облека влегле во Крушево и во придружба на учителот Ташко Поп Христов, учителката Фанија Ракиџиева и Коца Јосева ја обиколиле периферијата на градот и самиот град и откако ги собрале потребните информации се вратиле во гората. По нивното враќање, Горскиот штаб, заедно со војводите Питу Гули, Ташко Карев, Андреја Докурчев и Ѓурчин Наумов, изработил план за распоредување на востаничките сили и биле дадени прецизните задачи за напад на градот.
Одредот на Иван Наумов Аљабакот добил задача да ја нападне и заземе воената турска касарна. Питу Гули и неговиот одред, претежно составен од селани, требало да се концентрира во селото Бирино со задача да ги чува патиштата што воделе кон Крушево од манастирот Свети Спас и селата Трстеник, Бирино, Журче и преминот кај селото Острилци. Одредот на Марко Христов - Мирче требало да го чува Крушево откај премините Липа и Спилите. Одредот на Ташко Карев требало да го чува преминот Којов Трн, одредот на Ристо Толев преминот Павлева Чешма, одредот на Ѓурчин Наумов - Пљакот требало да ги обезбедува патиштата на Слива, Дени Камен и Бушева Чешма. Осмиот одред на Коста Христов добил задача да го чува преминот кај Муратова Чешма до местото Гол Рид.
Број и состав на востаничките сили
Сите одреди биле мешани, односно составени од селските и градските милиции. Во одредот на Питу Гули кои претежно бил составен од селани имало и неколку граѓани, а меѓу нив биле Коста Божинов секретар на одредот и Ѓорѓи Димов - знаменосец. Најголемиот дел од востаниците, во одредот на Гули, биле од селата Бела Црква, Воѓани, Обршани, Пашино Рувци и Бирино. Во овој одред, кој бил најголем, влегувале и милициите од Кривогаштани (околу 120 души на чело со Милан Ѓурлукот), дел од милицијата на селата Света и Журче, како и на селата Ивањевци, Српци, Беранци, Лознани, Новоселани, Свето Тодори, Подино и Острилци.
Во одредот на Иван Наумов Аљабакот, покрај граѓаните, влегувале и селаните од Пуста Река, Горно Дивјаци, Арилево и Света. Во одредот на Андреја Докурчев влегувале четниците од селата Крушеани и Света.
Вкупниот број на борците изнесувал 750 души.
Последните часови пред востанието
На 31 јули (нов стил) 1903 година, Никола Карев со своите помошници слегол во полските села и наредил вооружените сили да се соберат во селото Свето Митрани. Во текот на ноќта тие се префрлиле во Биринската курија каде што било извршено нивно распоредување по одредите, согласно изработениот план.
Силите од другите села на Крушевскиот реон се собрале во Пусторечкиот и Зашлечкиот Ослој. Оттука тие биле испратени со песни и цвеќиња од жените, децата и старците. Овие милиции влегле во селото Горно Дивјаци, таму биле пречекани на ист начин и оттука биле испратени за Крушево. На Илинден, селата биле полупразни, но Турците не сетиле ништо.
Крушево на Св. Илија
"За неупатените, т.е. за најголемиот дел од граѓаните, празникот св. Илија мина како и сите празници - со литургија во трите цркви, со визити и со подготовки за многуте свадби. Упатените во тајната беа на своите места во неколку одреди на околните планини и села. Оние кои знаеја во градот, минутите по ручекот ги минуваа во голема вознемиреност. Се сноќи. Градот постепено се смири. Се слушаа само далечни звуци на музика и песни од свадбарските куќи и ударите на часовникот на камбанаријата на големата грчка црква св. Никола. Во тоа време востаничките одреди кои броеја околу 800 вооружени луѓе, го стеснија обрачот околу Крушево, а два одреда незабележано влегоа во самиот град."
- Христо Силјанов
На Илинден во Крушево било мирно. Црквите биле полни со луѓе, во градот се слушало музика, песни и веселби по имендените и сл. Бил изоставен стариот обичај, на Илинден масовно да се прават свадби, меѓутоа денот сепак бил свечено обележан. Имало неколку свадби кои придонеле да изгледа дека сè е нормално. Стражите на Организацијата внимавале да не дојде до некој инцидент, да не дојде некој од селата и да ја открие тајната за востанието. Имало неколку случки кои предизвикале возбудување, а една од нив е кога Коле Чавче, пијан со врзана црвена крпа на стап, сред чаршија почнал да вика:
Меѓутоа Чавче бил познат градски пијаница и Турците не му обрнале внимание. Информациите за состојбата во Крушево на Илинден пристигнувале во куќата на Ѓоре Марков, неговата куќа се наоѓало на крајот од градот и тука било сметено легалното реонско раководство. Откако биле примени сите информации, дека турските власти се подготвуваат да се приберат во своите домови и дека градот се смирува, биле испратени четворица души до месноста Кукличе за да ги известат четите на Андреја и Аљабакот дека е дојден часот за напад на градот. Со себе носеле тенеќии со газија за потпалување на зградите. Во меѓувреме, согласно планот, на Коле и Алексо Иванови им било наредено да влезат во патријаршиската црква и да го чекаат навлегувањето на четниците. За почетокот на востанието крушевчани биле известени со прогласот издаден од Горското началство и војводите во кој било истакнато:
Пред полноќ, помеѓу Илинден и 3 август (нов стил) 1903 година четите започнале да ги заземаат предвидените позиции во градот. Меѓутоа борбата започнала порано од предвиденото време. Кога четниците на Андреја ги заземале позициите од каде требало да се нападне уќуматот, одделението предводено од Ванѓу Топуз Пуцакот налетало на едно деврие. Некои од деврието застанале да пијат вода од пазарската чешма и се сретнеле со двајца востаници по што започнала борба. Жандарите започнале да бегаат кон уќуматот викајќи:
Поради тоа, уќуматот бил испрскан со газија и запален. Меѓутоа жандарите не се предале живи, еден дел од нив изгореле, други рипнале од прозорците и останале мртви на чаршиската калдрма, а други се обидувале да избегаат низ вратата каде што биле сочекувани со куршуми, само мал број успеале да избегаат. Отпор дале и службениците на Даночната и шумската управа. Туку бил убиен еден крушевчанец Питу Гонда, граѓаните кои им се придружиле на востаниците, кога виделе дека Гонда е мртов, ја попрскале зградата и ја запалиле и ниту еден службеник не се спасил. Дополнително светло за првите моменти на св. Илија дава Никола Киров Мајски кој истакнува дека:
Општинската управа била заземена без борба. Секретарот се сокрил во еден долап, каде што бил откриен и при обидот да стрела бил убиен. Службениците во телеграфско-поштенската станица се предале без борба, а потоа се предале и полицискиот пристав и комесарот, кои живеле во една приватна куќа. Со Општиот план за Илинденското востание било предвидено населението да не востанува, а борбата да ја водат четите на Организацијата, меѓутоа уште на првиот ден од востанието голем дел од крушевчани, без разлика на етничката припадност и социјалниот статус, покажале готовност да го помогнат ослободувањето на Крушево. Меѓу нив се нашол и стариот ајдутин Гушу Курте Фетаџока, кој вооружен со стара пушка се борел рамо до рамо со востаниците. Останатото население, покрај активното учество во борбите, носеле патрони, храна и вода на борците, други ги прифаќале ранетите, а трети ја влечкале градската противпожарна пумпа како и тенеќии со газија за да ја запалат касарната. Борбата на Ванѓу Топаз со жандармите кај чешмата, го попречила Иван Наумов да ги распореди своите четници на предвидените позиции. Групата на Таќу Костов - Ашлакот не успеала да го заземе магазинот со газија, тој се наоѓал на другиот брег од рекичката и можел да послужи како база за напаѓање.
Кога аскерот во касарната ги слушнал првите истрели, веднаш презел мерки на претпазливост, подготвувајќи се за борба. Четниците започнале да стрелаат врз главната порта од касарната не дозволувајќи им на турските војници да излезат надвор, меѓутоа и војниците започнале да стрелаат и не им дозволиле на востаниците да заземат погодни места во околните згради: складот за газија, фабриката за брашно, зградата на Оџаклиовци и други. Востаниците свесни за важноста на касарната решиле по секоја цена да ја заземат. Едни започнале да се спуштаат по скалите во позадина, други набрзина ги поминувале опасните места и влегувале во најблиските до касарната куќи, од каде што се олеснувал нападот врз аскерот. Војската, шеесет души, чувствувајќи ја опасноста, преку труба почнал да повикува на помош. Меѓутоа турските обиди за помош биле осуетени. Борбата за касарната се одолжила и постоела опасност на опсадените да им дојдат напомош поголеми сили од Битола и Прилеп. Затоа Горското началство го повикало одредот на Питу Гули кои се состоел од 300 души. По доаѓањето на Гули и неговиот одред било решено да се запали касарната. Биле наполнети шишиња и стомни со газија и памук, потоа биле запалени и фрлени врз касарната која што пламнала. Војниците биле принудени да слезат во долниот дел од касарната, дел од нив се обидела да избегаат по рекичката Долче, но биле откриени и нападнати. Повеќето од војниците биле убиени, дел изгореле, а неколкумина се спасиле. Во селото Алданци живи пристигнале само 17 војници со нивниот капетан.
На 3 август во четири часот по освојувањето на касарната борбите во Кршево завршиле, а градот бил ослободен од Турците. Од тој ден започнал десетдневниот слободен живот на Крушевската Република. Додека одредот на Гули се борел кај касарната, на Гумење граѓаните се собрале пред востаничкото знаме за да му одадат почит. Во текот на борбите за ослободување на Крушево загинале десет души, од кои седум за време на нападот врз касарната. Бројот на ранетите изнесувал шест души.
Крушевска Република
"Во Крушево, под зраците на мимолетната слобода и еднаквост се стопија националните омрази и зацарува мир и братство меѓу трите христијански општини. Во десетте денови Крушево живеше како автономна, минијатурна, но со положена крв на овој идеал... во борбата против тиранијата и го доведе до Илинден."
Народно собрание
"... Штабот на востаниците - Горското началство - влезе во градот, пречекан свечено. Попладнето беа свикани на советување околу 60 души првенци од сите народности за да изберат управа за ослободената околија... "
- Никола Киров Мајски
На 4 август (нов стил) во Крушево влегло Горското началство кое било свечено пречекано од граѓаните. Горското началство или Штабот, уште на самиот почетокот на востанието било проширено со тројца крушевски раководители: Антигон Хаџов, Тодор Павлов и Глигор Божинов, седиштето на Штабот се наоѓало на Гумења. По ослободувањето на Крушево, началството имало две големи основни и крупни задачи: одбрана на слободната востаничка територија и формирање на нова власт.
Штабот, уште пред да се симне во градот, им наредил на првенците од етничките средини во Крушево да достават список на лица кои карактеризирале со чесност и достоинство, без разлика на нивниот социјален статус. Тие требало да се соберат во новата зграда на патријаршиското училиште, а по нивното пристигање, на патријаршиската зграда да се развее црвено знаме - како симбол на слободата што се родила. Истиот ден кога Штабот влегол во градот, било свикано собрание, составаено од 60 поистакнати граѓани, по 20 од секоја народност. Во Собранието Никола Карев најпрво им ја честитал слободата на граѓаните, а потоа одржал говор во кој истакнал:
По говорот, Карев и штабот ја напуштил зградата на собранието само тоа да одлучи за видот на управата и да избере лица за новата извршна власт. Најпрво собранието избрало Биро во состав: претседател Теохар Нешков и секретар - Ѓорѓи Чаче. Бирото предложил дневен ред, кој бил прифатен, а тој гласел;
Првата точка била прифатена без дискусии. За втората точка се воделе дискусии, а за збор се пријавиле: Наум Велјанов, Ѓорѓи Чаче и Никола Баљу. Во дискусијата која се водела, станало збор за монархистичкото и републиканското уредување во поодделни држави, се дале оценки таквите уредувања. По дискусијата, Собранието едногласно одлучило новата управа да биде републиканска. По третата точка исто така имало дискусија. Михаил Зиси предложил наместо Привремено извршно тело да се назначи една комисија која требало да управува со градот. Наум Велјанов истакнал дека создавањето на комисијата не би била адекватна на потребите, бидејќи власта што треба да биде создадена нема да биде само градска туку и околиска. По завршувањето на дискусијата била донесени следните решенија:
За членови на Времениот извршен совет биле избрани: Дину Вангел, Николаки Баљу, Ѓорѓи Чаче, Теохар Нешков, Димитар Секулов и Христо Ќурчиев.
Привремена влада
"По кратко советување се реши да се создаде привремена влада и за таа цел беа избрани 6 души - претставници на трите големи народности во градот... Задачата на Привремената влада беше следнава: да ги оданочи граѓаните со привремен налог, да собира по реквизициски пат храна за исхрана на востаниците и населението во градот и околијата, да реквирира материјали за облека и опинци за востаниците и за милитаризираните граѓани, како и материјали за нивното вооружување, да се грижи за ранетите и разболените востаници, граѓани и селани, да казнува провинети граѓани, да чува ред и мир во градот и сл... Привремената влада заседаваше во грчкото централно училиште... Над неа се развиваше црвено-крвавото знаме на Револуцијата."
- Никола Киров Мајски
Според етникумот и конфесионалноста во владата се нашле: еден Влав - патријаршист, еден Албанец - патријаршист, еден Влав - националист и тројца Македонци (егзархисти). Затоа Димитар Секулов истакнал дека егзархистите се подготвени да отстапат две места: на еден Турчин и на еден Помак, ако во иднина има потреба од тоа. Секој член на владата добил посебен ресор, а тие биле поделени и според следниот начин: