cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Клуж-Напока
Географија
Во градот се наоѓа ботаничка градина и неколку паркови од кои најголем е Централниот парк. Овој парк бил основан во текот на 19 век и се состои од вештачко езеро со остров. Во овој дел се наоѓа и најголемото казино во градот, Хиос. Други значајни паркови во градот се Паркот Јулиу Хатегану, паркот на Универзитетот Бабеш Болјаи, каде се наоѓаат неколку спортски објекти, паркот Хашдеу кој се наоѓа во рамките на истоимениот студентски дом и Оперски парк пред зградата на операта.
Опкружување
Градот е опкружен со шуми и пасишта. Ретки видови на растенија, како што се калипско булбоса и ирис, се наоѓаат во две ботанички резервата во Клуж-Напока, Фанателе и Валеа Мори. . Во блиските шумски области како Фагет и Хоија живеат животни како диви свињи, јазовци, лисици, зајци и верверички. Во вториот шумски регион се наоѓа етнографски парк Ромул Вуија, со експонати кои датираат од 1678 година. Некои луѓе велат дека имале средби со вонземјани во шумата Хоија, дека постојат големи подземни катакомби кои се поврзани со старите цркви во градот и дека во езерото Тарнита постои чудовишт е.
На планината Фелак се наоѓа модерен ски центар со 750 метри должина и висина од 98 метри. Освен тоа овде се наоѓа и одморалиште кое нуди забава, рекреација и одмор. Зимското одморалиште Баишоара се наоѓа на околу 50 километри од градот Клуж-Напока, и се состои од две ски-патеки, за почетници и напредни скијачи. Две други летни одморалишта и бањи се наоѓаат во рамките на градското подрачје, Кожокна и Сомешени.
Клима
Клуж-Напока има континентална клима која се одликува со топли суви лета и студени зими. Климата е под влијание на Апушенските Планини кои се наоѓаат во близина на градот. Некои западно-атлантски влијанија се присутни во текот на зимата и есента. Зимските температури се често под 0 °C, иако тие ретко се спуштаат под -10 °C. Во просек, снегот ја покрива земјата 65 дена секоја зима. . Во летниот период, просечната температура е околу 18 °C (просек за месеците јули и август), и покрај фактот дека температурите понекогаш достигнуваат од 35 °C до 40 °C во средината на летото. И покрај тоа што просечните врнежи и влага во текот на летото е на ниско ниво, во текот на периодот не се ретки ниту бурите. Во текот на пролетта и есента, температурите варираат помеѓу 13 °C и 18 °C, и врнежите во ова време имаат тенденција да поголеми отколку во летниот период.
Градот има најдобар квалитет на воздух во Европската Унија, според истражувањето објавено во 2014 година од страна на француски магазин.
Администрација
Градската власт е предводена од градоначалникот. Од 2012 година, градоначалник на градот е Емил Бок, кој се вратил на таа позиција преку победа на локалните избори. На Емил блок тоа му е трет мандат, откако поднел оставка во 2008 година и станал премиер на Романија. Сите одлуки се одобруваат и се дискутирани од страна на локалната самоуправа кој е составена од 27 избрани советници. Градот е поделен на 15 окрузи (cartiere). Градското собрание има намера да воведе локални административни гранки за повеќето области.
Поради големиот урбанистички развој во последните години, во 2005 година, некои области на Клуж биле прогласени како области, но повеќето од нив сè уште се градилишта. Покрај овие, постојат некои други градежни области како Тинеретулуи, Ломбулуи и Осер, кои би можеле да станат области во текот на следните години. .
Покрај тоа, Клуж-Напока е главен град на реонот Клуж-Напока, и во градот се наоѓа седиштето на префектурата, кој се раководи од окружен совет и префект, кој е назначен од страна на централната власт во Романија. На префектот не му е дозволено да се биде член на политичка партија, а неговата улога е да ја претстави националната власт на локално ниво, да дејствува како врска и олеснување на спроведувањето на Националниот план за развој и да раководи програми на локално ниво. Како и сите други локални совети во Романија, Советот на општината, окружноот совет и градоначалникот на градот се избираат на секои четири години од страна на населението.
Клуж-Напока е исто така и главниот град на историскиот регион на Трансилванија. Во моментов, градот е најголем во североисточниот регион за развој на Романија, но истиот регион не претставува административен субјект. Градското подрачје на Клуж-Напока започнало со работа во декември 2008 година и се состои 411.379 жители и седумнаесет општини.
Извршното Претседателството на Демократскиот Сојуз на Унгарците во Романија и сите нејзини оддели имаат седиште во градот. Освен тоа во градот имаат седиште и голем број на локални и регионални организации на повеќето романски политички партии. Со цел да се одржува рамнотежа на политичкото влијание на унгарското малцинство во Трансилванија, националистите во Трансилванија основале партија на Романско Национално Единство на почетокот на 1990-тите години. Партијата била присутна во романскиот Парламент во текот на 1992-1996 во законодавната власт. Партијата нејзините главни канцеларии подоцна ги преселила во Букурешт. Денеска поголемиот дел од раководството на партијата се приклучени во идеолошко сличата партија Голема Романија. Во 2008 година, Институтот за истражување на националните малцинства отворил свое официјално седиште во Клуж-Напока.
Во градот функционираат единаесет болници додека постојат стотина приватни медицински кабинети.
Правен систем
Клуж-Напока има комплексна судската организација, како последица на неговиот статус на окружен главен град. Судот на градот претставува локалната судска институција и е под надлежност на трибуналот на реонот Клуж-Напока. Жалбите на народот од овие судови се пренасочуваат кон Клушкиот Апелационионен суд. Градот, исто така, е домаќин на комерцијални и воени трибунали на земјата.
Криминал
Исто така, познат е случајот со серискиот убиец Ромул Вереш или познат како „човекот со чекан“, кој во текот на 1970-тите години бил обвинет за пет убиства и неколку обиди за убиства, но никогаш не бил затворен по основ на лудило, туку бил обвинет дека страдал од шизофренија, обвинувајќи го ѓаволот за своите постапки. Наместо тоа, тој бил институционализиран во психијатриската установа Штеј во 1976 година, по три години истрага. според градските митови, бројот на неговите жртви бил до неколку стотици жени, иако вистинската бројка е многу помала. Оваа конфузија веројатно се објаснува со недостаток на внимание кој го добил овој случај, и покрај својата големина, во комунистичкиот печат во тоа време.
Од 2006 година анкетите покажале висок степен на задоволство од работата на локалната полициска станица. Повеќе од половина од испитаниците за време анкетата спроведена во периодот од 2005-2006 година, се изјасниле како задоволни (62,3%) или многу задоволни (3.3%) со активностите на одделот на окружната полиција. Студијата покажала највисоко задоволство кај надзорот во автомобилскиот сообраќај, присуството на офицерите на улица.
Напорите на локалните власти во областа на Клуж-Напока кон крајот на 1990-тите години за реформа и заштита на правата на децата и помош за децата кои живеат на улица, се покажала како недоволна поради недостаток на средства и отсуство на каква било вистинска соработка помеѓу страните вклучени во таа акција, пред сè на Дирекцијата за заштита на правата на детето и Дирекцијата за труд и социјална заштита. Постојат голем број на деца брздомници, чија сиромаштија и недостаток на документиран идентитет ги доведува во постојан конфликт со локалните спроведувачи на законот.
Во соработка меѓу локалната самоуправа совет и Prison Fellowship, бездомниците, децата на улица и питачите се земаат и се сместуваат во рамките на христијанските центри за деца на улица и бездомници, како и во центарот Рухама. Како последица на тоа, бројот на овие деца во централното градско подрачје значително е намален, додека поголемиот дел од децата успешно биле интегрирани во програмата, и не се вратиле на улица.
Од 2000 година па наваму, Клуж-Напока бележи зголемување во нелегални трки, кои главно се појавуваат во текот на ноќта на периферијата на градот или на индустриски локации. Понекогаш овие трки предизвикуваат смртни случаи, како на возачите така и на случајните минувачи. Поради тоа властите направиле неколку обиди да се организираат правни трки како решение за овој проблем
Демографија
Населението на градот според пописот од 2011 година изнесува 324.576 жители или 1,6% од вкупното население на Романија. Бројот на населението во градското подрачје на Клуж-Напока се проценува на 411.379 жители, додека населението заедно со околината се проценува на 420.000 жители. Новата Митрополитска влада започнала со работа во декември 2008 година. Според директорот на центарот за население, во реалност во градот живеат поголем број на луѓе од оние кои се официјално регистрирани. Покрај тоа, оваа бројка не ги вклучува луѓето кои немаат постојана адреса на живеење во градот, чија бројка надминува 20.000 луѓе.
Во модерно време, населението на Клуж доживеало две фази на брз раст. Првата фаза се случила во доцниот XIX век, додека втората фаза се случила за време на комунистичкиот период, кога започнала кампања за масовна урбанизација и многу луѓе мигрирале од руралните средини. Околу две третини од порастот на населението во овој период била врз основа на мигрантите кои доаѓале во градот поради работни места. По 1966 година била воведена забрана за абортус и контрацепција, кое дополнително придонела до зголемување на наталитетот на населението.
Уште во текот на средниот век, градот е мултикултурен, со различен културен и верски живот. Според романскиот попис во 2011 година, за оние за кои има достапни податоци, 81,5% од населението на градот се етнички Романци, вторА по големина етничка група се Унгарците, кои сочинуваат 16,4% од населението. Остатокот се состои од Роми (1,1%), Германци (0,18%), Евреи (0,05%) и други (0.7%). (Процентот на оние за кои податоците се недостапни изнесува 7,1%). Денес, градот добива голем прилив на мигранти: 25.000 луѓе бараат престој во градот за време започнувајќи од 2007 година.
Во однос на религијата, меѓу оние за кои има податоци, 71,3% од населението во 2011 година биле припадници на Романската православна црква и 10,6% на Романската реформска црква. Римокатоличката и романската грко-католичка заедница тврдат дека нивниот процент изнесува 5,0% и 4,7% од вкупниот број на население. Останатите религиозни групи вклучуваат Пентекостици (2,7%), Баптисти (1,2%), Унитаристи (1.0%). (Податоците се недостапни за 7,9% од населението ). Од друга страна, во 1930 година, во градот живееле 26,7% Реформисти, 22,6% Грко-католици, 20,1% Римокатолици, 13.4% Евреи, 11,8% Православни 2,4% Лутеранци и 2.1 % Унитари. Фактори кои придонеселе за промена на овие проценти се истребувањето и емиграцијата на еврејското население од градот, забраната на Грко-католичката црква во периодот од 1948 до 1989 година и постепеното намалување на бројот на унгарско население.
Еврејското население во текот на историјата се населило во централниот дел од Трансилванија. Тие биле значаен дел од економскиот развој на градот кон крајот на 19 и почетокот на 20 век. Иако еврејската заедница опфаќала значителен процент од населението на градот за време на меѓувоениот период помеѓу 13 и 15 %, оваа бројка се намалила како последица на холокаустот и емиграција. Од 1990 година само неколку стотици Евреи останале во Клуж-Напока
Во 14 век, поголемиот дел од жителите на градот и на локалната елита биле Саксонци, главно доселеници донесени од страна на кралевите на Унгарија во 12 и 13 век, со цел да се развие и да се одбранат јужните граници на провинцијата. До средината на следниот век околу половина од населението имале унгарски имињаref name="princeton"/>. Во Трансилванија реформацијата оставила големи промени бидејќи Саксонците го прифатиле Лутеранството додека Унгарците или останале католици или станале Калвинисти. Но во текот на следните векови голем дел од Саксонците биле асимилирани од страна на Унгарците и градот станал унгарско говорно подрачеје до средината на 20 век, иако 4,8% од жителите се идентификувале како Германци во 1880 година.
Ромите формираат големо малцинство во современа Романија. Во Клуж-Напока сепак нивното присуство е многу мало, околу 1% од вкупниот број на население.
Речиси 50.000 Унгарци живеат во Клуж-Напока. Градот е дом на втората по големина урбана унгарската заедница во Романија, по Тргу Муреш, со активен културен и академски живот бидејќи во градот се наоѓа унгарски државен театар и опера, како и унгарски истражувачки институции и музеи. Во однос на верските работи, во градот се наоѓа седиштето на Евангелско-лутеранската црква. Заочнувајќи од 2007 година, 7.000 студенти посетувале курсеви по унгарски јазик на Универзитетот Бабеш Болјаи.
Стопанство
Клуж-Напока е важен стопански центар во Романија. Познати локалните брендови, кои станале познати на национално ниво, и до одреден степен дури и на меѓународно ниво, се: Banca Transilvania, Terapia Ranbaxy , Farmec Jolidon, , Jolidon и Ursus.
Клуж-Напока исто така е и важен регионален трговски центар, со голем број на продавници и хипермаркети. Булеварот Ероилор и улицата Меморандумулу се најскапите улици во градот, каде киријата на месец достигнува цена од 720 евра. Постојат два големи трговски центри: Polus (вклучувајќи го хипермаркетот Carrefour) и Iulius (вклучувајќи хипермаркет Auchan). Други големи продавници вклучуват филијали на разни меѓународни хипермаркетски синџири како Cora, Metro и Selgros.
Меѓу трговците на мало, во градот се наоѓаат продавници на Zara, Guess, Camaïeu, Bigotti, Orsay, Jolidon, Kenvelo, Triumph, Tommy Hilfiger, Sephora, Yves Rocher, Swarovski, Ecco, Bata, Adidas, Converse и Nike.
Во 2008 година, вкупниот буџет на градот изнесувал 990 милиони леи, што е еквивалентно на повеќе од 266 милиони евра. Во текот на претходната година, буџетот се зголемил за 19% во 2006, 56% во 2007 година и 35% во 2008 година. Буџетите за 2005, 2006, 2007 и 2008 година се 396.303.743, 472.364.500, 739.214.224 и 990,812,338.
Туризам
Во 2007 година, хотелската индустрија во Клуж-Напока нудила сместување на вкупно 6.472 легла, од кои 3.677 во хотели, 1.294 во куќи за гости, а остатокот во бунгалови, кампови или хостели. Вкупно 700.000 посетители, од кои 140.000 биле странци, преноќиле во градот. Сепак, значителен удел на посети биле направени од страна на оние кои го посетуваат градот за еден ден, а нивниот точен број не е познат. Најголем број од странските посетители доаѓаат од Унгарија, Италија, Германија, САД, Франција и Австрија. Покрај тоа, 140 туристички агенции во градот помогаат во организирање на домашни и странски патувања.
Уметност и култура
Во текот на 16 век градот станал главен културен и религиозен центар на Трансилванија. Во 1820 година и првата половина на 1830 година, градот бил најважниот центар на унгарскиот театар и опера, додека на почетокот на XX век, сè уште како унгарски град, тој станал главна алтернатива на кинематографијата на Будимпешта. По основањето на Кралство Романија на крајот на Првата светска војна, започнал процес на препород на романската култура во градот и изградба на голем број на објекти. Најзабележителен од сите претставува завршувањето на монументалната православна катедрала во 1933 година, од спротивната страна на Романскиот национален театар. Кон крајот на 1960-те години започнала голема индустријализација и романизација на градот. Денеска во градот живеат луѓе од различни култури, со свои културни институции како што се Државниот театар на Унгарија, Британскиот совет и разни други центри за унапредување на странските култури. Овие институции одржуваат манифестации во чест на нивните култури, и тоа на бесарапски, унгарски, туниски и јапонски.
Знаменитости
Клуж-Напока има голем број на знаменити објекти и споменици. Една од тие е црквата Свети Михаил која се наоѓа на плоштадот Унири. Црквата била изградена во текот на 14 век во готски стил од тој период. Црквата денеска ја има најголемата камбанаријата во Романија.
Во предниот дел на црквата се наоѓа статуа на Матијаш Корвин, подигнат во чест на родениот крал на Унгарија во Клуж-Напока. На плоштадот Аврам Јанку се наоѓа црква изградена во меѓувоениот период. Романската гркокатоличка црква во градот се вика Свето Преображение.
Друга атракција на градот е Палатата на правдата, изградена помеѓу 1898 и 1902 година, и дизајнирана од архитектот Ѓула Вагнер во еклектичен стил. Овој објект се наоѓа на плоштадот Аврам Јанку, а на плоштадот се наоѓаат уште и Народниот театар, Палатата на префектурата, Палатата на финансиите и палатата на седиштето на округот. Голема знаменитост на градот претставува ботаничката градина, која се наоѓа во близина на центарот. Покрај оваа градина, во градот се наоѓаат и неколку големи паркови.
Како важен културен центар, во Клуж-Напока се наоѓаат многу театри и музеи, меѓу кои најпознати се Националниот музеј на трнасилванската истортија, Етнографскиот музеј, музејот на уметноста, музејот на фармацијата, музејот на вода, музејот на минералогијата, музејот на палеонтологија, музејот на спелеологијата, Ботанички музеј и музеј на зоолошката градина.
Визуелни уметности
Во однос на визуелните уметности, во градот се наоѓаат голем број на галерии. Националниот музеј на уметноста се наоѓа во поранешната палата на Ѓерѓ Банфлу, најрепрезентативната секуларна градба изградена во барокен стил во Трансилванија. Музејот се одликува со богата колекција на романската уметност, вклучувајќи дела на уметници како Николае Григореску, Штефан Лукијан и Димитрие Пакиуреа, како и некои дела на странски уметници. Градот бил номиниран за европски музеј на годината во 1996 година. Други позначајни галерии во градот се Галеријата на вајарата и Галеријата на народната уметност.
Изведувачки уметности
Во градот има голем број на познати објекти и институции на изведувачки уметности. Најистакнат е театарот во стил на барок. кој се наоѓа на плоштадот Аврам Јанку, изграден во почетокот на XX век како резиденија на династијата Банфи. Градбата е вклучена во списокот на заштитени споменици на УНЕСКО. Од 1919 година, по обединувањето на Романија, во зградата се наоѓа Националниот театар Лукијан Блага и Националната опера на Романија. Трансилванската филмхармонија била основана во 1955 година и таа одржува концерти на класична музика. Мултикултурализмот во градот повторно е потврден од страна на Унгарскиот театар и опера. Исто така постои и голем број на помали независни театри, вклучувајќи го Куклениот театар.
Музика и ноќен живот
Клуж-Напока е место од каде потекнуваат некој од најпознатите романски музичари. Најпознати бендови од градот се Компакт, поп групата Систем, која завршила на третото место на Евровизија 2005 година, блуз бендот Најтлузерс, алтернативниот бенд Луна Амара. Во градот се наоѓаат голем број на дискотеки и клубови каде најчесто се пушта хаус музика, но има и посебни каде се пушта само џез, хеви метал или панк музика. Забавните клубови се распрскани низ центарот на градот. Diesel Club е една од најпознатите клубови во градот. Други познати клубови се Obsession The Club и Midi. Овие три клубови се класифицирани како првите три клубови во регионот на Трансилванија во една табела објавени од страна на националниот дневен весник România Liberă. Во реонот на Унири се наоѓа и моден бар, кој е спонзориран од страна на Fashion TV. Некои други клубови во центарот се Aftereight, Avenue, Bamboo, Decadence, Kharma и Molotov Pub.
Културни манифестации
Во градот се одржуваат голем број на културни манифестации од различен вид. Тие се одвиваат во текот на целата година, иако се почести во летните месеци. „Sărbătoarea Muzicii“ или Фестивалот на музиката се одржува секоја година на 21 јуни во голем број на романски градови, во кој е вклучен и самиот Клуж-Напока, организиран под покровителство на Францускиот културен центар. Фестивалот „Splaiul Independenței“ се одржува секоја година на бреговите на реката Сомешул, и најчесто се служи пиво. Друг фестивал од сличен ранг е и „Septemberfest“. Во 2015 година, градот бил прогласен за Европски град на младоста.
Во градот се случиле голем број на значајни музички настани, вклучувајќи ја церемонијата на музичките награди на МТВ Романија, која се одржала во салата Хорија Демијан во 2006 година. Во 2007 година, Бијонсе Ноулс одржала концерт на стадионот Јон Моина. Во 2010 година, Iron Maiden го вклучиле градот во текот на својата светска турнеја. Арената Клуж била била отворена во 2011 година со концерти на Scorpions и Smokie, на кој настан присуствувале поеќе од 40,000 луѓе. Во 2012 година во градот концерт одржала групата Roxette, во 2013 групата Deep Purple. . Покрај тоа, локалните клубови редовно организираат настани со меѓународни уметници, најчесто странски диџеи.
Меѓународниот филмски фестивал во Трансилванија, што се одржал во градот во 2001 година, бил во организација на Здружението за промоција на романскиот филм, е првиот романски филмски фестивал од меѓународен карактер. На фестивалот се доделуваат награди за најдобар филм во конкуренција, како и награди за најдобар режисер, најдобра изведба и најдобра фотографија.
Архитектура
Во градот се среќаваат како архитектонски правци ренесансата, барокот и готиката. Модерната архитектура исто така е присутна низ фасадите на објектите, како и архитектурата од времето на комунизмот.
Историска архитектура
Најстариот објект во градот е куќата на Матијаш Корвин. Објектот првично бил изграден во готски стил но подоцна бил реновиран во ренесансен стил. . Во текот на овој период куќите во градот најчесто биле правени од камен или дрво. Куќата најчесто имала визба, приземје и горен спрат. Фасадите на објектите во стариот дел на градот се претежно зачувани. Црквата Свети Михаил е најстарата и најрепрезентативната зграда изработена во готски стил во земјата, која датира од 14 век. Најстар од нејзините делови е олтарот кој датира од 1390 година, додека најнов дел е саат-кула, која била изградена во готски стил во 1860 година.
Први ентузијасти за барокот во градот биле Католичката црква и аристократијата. Голем број на уметници пристигнале во градот од Германија и Австрија. Најраните знаци на новиот архитектонски стил се појавиле во внатрешноста на црквата Свети Михаил во 1740-тите години, кога олтарот и говорницата биле украсени. Во еден дел од олтарот е прикажано Возвишение на мудреците изработено во периодот од 1748 до 1750 година и е дело на Франц Антон Мулберч. Најраната барокна црква во градот била изградена од страна на Језуитите во периодот од [1718] до 1724 година. Во текот на овој век биле изградени повеќе едноставно дизајниран барокни цркви од лутеранските, унитарските и православните верници. Во стариот дел на градот најчесто благородните семејства ги граделе своите палати. Барокната палата на Банфи била изградена во периодот од 1774 до 1785 година од страна на Еберхардт Блауман. На плоштадот Аврам Јанку и Унри биле изградени објекти во стил на барок и рококо. Овде спаѓа Палатата на правдата, театарот, , Њујоршката палата и.т.н. Во текот на XIX век, голем број на куќи биле изградени во нео-класичен и еклектичен стил. Од овој период на неокласична архитектура, најзначајни градби се Калвинистичката црква (1829–50), академијата (1801) и Градското собрание (1843-1846).
На бреговите на Сомешул исто така се наоѓаат широк спектар на стари згради. Најзначајни градби во овој регион се палатаѕа Берде, Бабош, Елијан и Уранија. Овие објекти се мешавина на барок, ренесанса и готика
Современа архитектура
Од 1989 година во градот започнале да се градат модерни облокадери и згради со стаклени фасади. Примери за современа архитектура во градот се трговските центри и седиштата на банките. Објектот на банката Groupe Société Générale претставува највисоката зграда во градот, со 50 метри висиниа. Нејзините 12 спратови биле завршени во 1997 година, по четири години работа. Денеска во објектот се наоѓаат седишта на неколку осигурителни компании и нафтени компании. Друг интересен архитектонски објект е т.н. „Clădirea biscuite“. Оваа зграда требалo да биде седиште на Земјоделската банка, но по нејзиниот банкрот во 1990-тите години, банката била купена од Рајфајзен банка.
Сообраќај
Клуж-Напока се наоѓа на патот помеѓу три различни европски патишта (E60, E81 и E576). На национално ниво, градот се наоѓа на три различни магистрални патишта: DN1, DN1C и DN1F. Романскиот автопат А3, исто така познат како Автопат Трансилванија, кој е во изградба, ќе го поврзи градот со западната граница на Романија и со Букурешт. Делот од патот 2B помеѓу Кампија Турзији и Клуж бил отворен кон крајот на 2010 година. Автобуската станица се користи од страна на неколку приватни транспортни компании кои го обезбедуваат превозот кон голем број на локации од сите краеви на земјата.
Бројот на лиценцирани автомобили во градот се проценува на 175.000 возила. Заочнувајќи од 2007 година, регионот е рангиран на шесто место на национално ниво според автомобили продадени во текот на годината, со 12.679 единици, што одговара на 4% од вкупниот број. Една десетина од овие автомобили се лимузини и спортски автомобили. Околу 3.300 такси-возила имаат дозвола за работа во Клуж-Напока.
Компанијата за јавен транспорт во градот има патна мрежа од 321 километри преку користење на 3 трамвајски линии, 6 тролејбуски линии и 21 автобуски линии. Транспортот во градското подрачје на градот исто така е покриен со голем број на приватни автобуски компании, како што се Fany и MV Trans, и тие исто така обезбедуваат превоз и во соседните градови и села.
Меѓународниот аеродром Клуж-Напока се наоѓа на 9 километри источно од центарот на градот и е втор најпрометен аеродром во Романија, веднаш по Букурешкиот аеродром. Во текот на 2015 година, аеродромот служел на повеќе од 1,4 милиони патници. Аеродромот се наоѓа на европскиот пат E576 и е поврзан со центарот на градот преку автобусската линија број 8. Аеродромот опслужува разни директни меѓународни одредишта низ Европа. Во 2016 година треба да биде изградена 42 метри висока контролната кула на местото на старата кула, изградена во 1960 година. . Новата контролната кула ќе биде една од најмодерните во земјата.
Железничката станица Клуж-Напока се наоѓа на околу 2 километри северно од центарот на градот. Таа се наоѓа на главната линија на романските железници (Букурешт - Орадеа - романска западна граница) и на линијата 401 (Клуж-Напока-Деј). Железничкиот сообраќај обезбедува директни железнички врски со сите големи романски градови и во Будимпешта. Железничка станица е многу добро поврзана со сите делови на градот од страна на трамваи, тролејбуси и автобуси на компанијата за јавен транспорт. Градот, исто така, располага со две други помали железнички станици: Мала станица која се наоѓа веднаш до главната станица и железничката станица Клуж-Напока исток. Исто така постои и карго станица.
Компанијата за јавен транспорт управува со трамвајската линија која тече низ градот. Планираната модернизација ќе вклучува инсталација на нови железнички пруги и поделба на трамвајскиот од патниот сообраќај. Ова ќе донесе голем број на предности, вклучувајќи намалување на бучава, помала преоптеретаност во сообраќајот и поголема брзина, од 60 километри на час до 80 километри на час.
Медиуми
Клуж-Напока претставува голем центар за трансилванските медиумите, бидејќи во градот се наоѓаат седиштата на сите регионални телевизии, весници и радио станици. Најголемиот дневен весник кој излегува во Букурешт обично се реиздава во Клуж-Напока како во регионална верзија, што ги опфаќа трансилванските прашања. Такви регионални весници се România Liberă, Gardianul, Ziarul Financiar, ProSport и Gazeta Sporturilor.
Меѓу локалните телевизиски станици во градот, ТВР Клуж и една приватна телевизија се емитуваат на регионално ниво, додека другите се ограничени на градското подрачје. Look Plus е достапна преку кабелски оператор и емитува локални содржини во текот на денот. Други станици работат како филијали на националните телевизии, преку локални извештаи во прилог на националните програми. Радиостаници во градот се Radio Cluj, Radio Impuls и Paprika Rádió на унгарски јазик.
Во почетокот на XX век, филмска продукција градот, предводена од Јено Јанович, била единствената алтернатива на филмската продукција во Будимпешта. Првиот филм направен во градот, во соработка со парискиот производител Pathe, бил Sárga csikó во 1912 година. Филмот доживеал меѓународен успех и бил прикажуван во Јапонија. Првиот престижен уметнички филм во рамките на унгарската кинематографија, во соработка со парискиот производител Pathe, бил Bánk bán од 1914 година, трагедија напишана од страна на Јожеф Катона.
Подоцна, во 1991 година, во градот бил снимен филмот Undeva în Est, во 1995 година на унгарски јаизк филмот A Részleg , во 2001 година романскиот филм Cartier и неговото продолжение Înapoi în cartier.
Образование
Во текот на 14 век во градот започнало да работи Католичко училиште. . Денеска, во градот има 62 градинки, 30 основни и 45 средни училишта. Нивната активност е под надзор на окружниот одбор за образование. На поголемиот дел од училиштата се учи на романски јазик, но постојат и училишта на унгарски јазик како и мешани училишта. . Статистичките податоци покажуваат дека 18.208 студенти биле запишани во средниот образовен систем на градот во текот на 1993-1994 учебна година, и дополнителни 7,660 на едно од 18-те стручни училишта. Во истата година, уште 37.111 ученици и 9.711 деца биле регистрирани за основно и предшколско образование.
Спорт
Во градот постојат четири клубови кои играат во лигите во организација на Романската фудбалска федерација, вклучувајќи и две екипи кои учествуваат во најсилната лига на земјата, Лига 1. ЧФР Клуж (основан во 1907 година) е најстариот фудбалски клуб во земјата. Во текот на сезоната 2007-2008 година, клубот го освоил романското првенство и Купот на Романија за првпат во својата историја, а истото на клубот му успеало и во сезоната 2009-2010 година и моментално е актуелен шампион на земјата. Университатеа Клуж бил основан во 1919 година и својот најголем успех досега во романското првенство го имал во 1965 година. ФК Санататеја е фудбалски клуб кој бил основан во 1986 година и денеска се натпреварува во третата романска лига. Негов најголем успех е пласман во четврт-финалето на Купот на Романија во текот на 2007-2008 сезона. Во 2001 година бил основан ФК Клужана од страна на студентите на универзитетот Болјаи.
На новата Арена Клуж, своите домашни натпревари ги игра Университатеа Клуж и стадионот има капацитет од 30,201 гледачи. Следниот најголем стадион во градот е Стадион Д-р Константин Радулеску со капацитет од 23.500 гледачи. Своите домашни натпревари на овој стадион ги игра ЧФР Клуж. стадионот во последните години претрпел неколку фази на реновирање, осветлување, автоматско наводнување на тревата и додавање на нови седишта на гледачите.
Спортскиот клуб Университатеа исто така вклучува екипи во спортови како рагби, кошарка, ракомет и одбојка. Градот исто така има три ватерполски екипи: Виторул, Воинта и Поли. Спортската сала Хорија Демијан е мултифункционална сала наменета за спортови како ракомет, кошарка или одбојка. Политехничкиот базенски комплекс вклучува базени и поседува затворен и отворен простор. Во паркот Јулију Хатегану се наоѓа тениско игралиште и нов базен.
Во областа на автомобилската индустрија, Клуж-Напока е домаќин на две трки од Националното рели првенство. Првата трка која се вика „Рели Клуж“, и за првпат се одржала во 1975 година. Таа се одржува во месец јуни, додека втората трка, која се вика „Рели Аврам Јанку“ се одржува во месец септември и таа започнува од плоштадот и тече низ околината на градот.
Надворешни врски
Официјални мреќни места
Градски водич
Фотографии
Изолиран јазик
Покрај стандардната дефиниција на поимот јазичен изолат, со тој термин се подразбира и релативно изолиран јазик, па такви примери се албанскиот јазик и ерменскиот јазик и овие често се нарекуваат индоевропски јазични изолати. Со други зборови, овие јазици не се слични и поврзани со останатите индоевропски јазици групи, туку сочинуваат посебна гранка во индоевропското јазично семејство.
Јазичниот изолт може да се однесува и за некој историски јазик кој денес е исчезнат. Така на пример јазикот пираха од Бразил често се смета за јазичен изолат. Покрај тоа, во лингвистиката има пример кога јазични изолати се класифицирале во помала јазична група, како што е окинавскиот јазик кој денес се смета за дел од јапонските јазици. Јазичните изолати може да се сметаат како специјални случаи на некласифицирани јазици, односно јазици кои не се класифицирани по одреден напори за нивно класифицирање.
NGC 174
NGC 174 — спирална галаксија во соѕвездието Вајар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 174 се споменува и како ESO 411-1, MCG -5-2-28, AM 0034-294, IRAS 00345-2945.
Откривање
Објектот е откриен на 27 септември 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 174 е од видот SB0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,9 m, оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,6 m/лм2. NGC 174 има привидни димензии од 1,4' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 0 ч 36 м 58,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 29° 28' 40". Положбениот агол на објектот е во износ од 152°.
Други поделби
Проучување на NGC 174 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 2206. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 351; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6423. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 19.
Хафеле-Китингов експеримент
Хафеле-Китинговиот експеримент бил тест во теоријата на релативноста. Во Октомври 1971, Јосеф Хафеле, физичар, и Ричард Китинг, астроном, внеле во авионите четири атомски часовници со цезиумски зраци. Го прелетале светот двапати, прво источно, потоа западно, и ги споредиле нивните часовници со останатите во Поморската опсерваторија на САД. Кога се соединиле, трите групи часовници не се согласувале мегусебно, и нивните разлики биле во согласност со предвидувањата на специјалната теорија на релативноста.
Кинематична временска дилатација
Според специјалната релативност, стапката на часовникот е најголема според надгледувач кој е во мирување во однос на часовникот. Во рамка на референца каде часовникот не е во мурување, часовникот се движи побавно, како што е изразено од Лоренцовиот фактор. Овој ефект, кој бил наречен временска дилатација, бил потврден во многу тестови на специјалната релативност, како што е Ивес-Стилвеловиот експеримент и експерименталното тестирање на временската дилатација. Со оглед на Хафеле-Китинговиот експеримент во рамка на референца во мирување која се гледа во однос на центарот на земјата, часовникот во авионот кој се движел источно, во насоката на Земјината ротација, имал поголема брзина (кое довело до релативна загуба на време) отколку часовникот кој се наоѓал на површината, додека часовникот во авионот кој се движел западно, наспроти Земјината ротација,имал помала брзина отколку часовникот кој се наоѓал на површината.
Гравитациона временска дилатација
Општата релативност предвидува дополнителен ефект, во која зголемувањето на гравитациониот потенцијал поради височината ги забрзува часовниците. Поточно, часовници на поголема височина функционираат побрзо од часовниците на површината на Земјата. Овој ефект бил потврден во многу тестови на општата релативност, како што е експериментот на Паунд и Ребка и Гравитационото испитување А. Во Хафеле-Китинговиот експеримент, имало мало зголемување на гравитациониот потенцијал поради височината која има тенденција повторно да ги забрза часовниците. Бидејќи авионот летал приближно на иста висина и во двете насоки, овој ефект бил приближно ист за двата авиони, но сепак тоа предизвикало разлика во споредба со часовниците на површината.
Резултати
Објавениот резултат на експериментот бил во согласност со специјалната и општата релативност. Набљудуваните временски добивки и загуби биле различни од нула до висок степен на доверба, и биле во согласност со релативистичките предвидувања до ~ 10% од прецизноста на експериментот.
Историско и научно потекло
Хафеле, асистент професор по физика во Универзитетот Вашингтон во Сент Луис, подготвувал белешки за предавање по физика кога направил задни пресметки кои покажале дека атомски часовник во авион би требал да има доволна прецизност за да ги открие предвидените релативистички ефекти. Потрошил една година во залудни обиди да добие финансии за таков експеримент, сè додека не бил пријден од Китинг по разговор на темата, астроном во Поморската опсерваторија на САД кој работел со атомски часовници.
Хафеле и Китинг добиле 8000 долари од Канцеларијата за поморски истражувања за еден од најевтините тестови кои некогаш биле спроведени во општата релативност. Од таа количина, 7600 долари биле потрошени на осумте авионски карти околу светот, вклучувајќи и две седишта во секој авион за "Г-динот Часовник." Летале источно околу целиот свет, ги држеле часовниците заедно цела седмица, и потоа полетале западно. Екипажот на секој лет помогнал со обезбедување на навигациски податоци потребни за споредба со теоријата. Во прилог на научните трудови објавени во Science, исто така имало неколку сметки објавени во популарниот печат и други публикации, вклучувајќи и една со слика која покажувала стјуардеса која си го гледа часовникот и стои позади инструментите.
Повторувања
Покомплексен и прецизен експеримент од ваков вид бил изведен од истражувачка група во Универзитетот во Мериленд помеѓу Септември 1975 и Јануари 1976. Три атомски часовници биле доведени до надморска височина од 10км над Кесапик Беј во Мериленд,и три други атомски часовници биле на површината. Користеле турбопроп авион, кој летал со брзина 500 км/ч, со цел да се минимизира ефектот на брзината. Авионот постојано бил набљудуван користејќи радар, и неговата позиција и брзина биле мерени секоја секунда. Биле спроведени пет летови, и секој траел по 15 часови. Специјални контејнери биле поставени за да ги штитат часовниците од надворешни влијанија како што се вибрации, магнетни полиња, или промени во температурата. Временската разлика била мерена со директна споредба на часовниците на земјата пред и по летот, како и за време на летот со помош на ласерски импулси со времетраење од 0,1 ns. Сигналите биле испраќани до авионот,каде што биле рефлектирани и повторно вратени во Земјината станица. Временската разлика била видлива за време на летот, пред подоцна анализа. Била измерена вкупна разлика од 47.1 ns, која се состоела од ефект на брзина од -5.7 ns и гравитациски ефект од 52.8 ns. Ова се согласувало со релативистичките предвидувања со прецизност од околу 1,6%.
Оригиналниот експеримент повторно бил извршен од страна на Националната физичка лабораторија во 1996 на 25-годишнина од оригиналниот експеримент, користејќи попрецизни атомски часовници за време на лет од Лондон до Вашингтон и назад. Резултатите биле потврдени со повисок степен на точност. Забележан бил пораст на време од 39 ns, во споредба со релативистичко предвидување од 39.8 ns. Во јуни 2010 година, Националната физичка лабораторија повторно го извршила експериментот, овојпат низ целиот свет (Лондон - Окленд - Хонгконг - Лондон). Предвидената вредност била 246 ns, а измерената вредност била 230 ns.
Бидејќи Хафеле-Китинговиот експеримент бил репродуциран со сè повеќе точни методи, имало консензус меѓу физичарите уште од 1970-тите дека релативистичките предвидувања на гравитационите и кинематичките ефекти за времето биле убедливо потврдени. Критиките на експериментот не се обратиле кон подоцнежната верификација на резултатот со попрецизни методи и покажале дека грешат.
Слични експерименти со атомски часовници
Биле изведени мерења ,од страна на Иџима ет ал., помеѓу 1975 и 1977 година во кои гравитацијата била единствен ефект. Тие носеле комерцијален цезиумски часовник од Националната астрономска опсерваторија на Јапонија во Митака, на надморска височина од 58 m, до Норикура короната станица, на надморска височина од 2876 m и назад, што одговарала на висинската разлика од 2818 m.Додека часовникот престојувал во Митака, тој бил споредуван со друг цезиумски часовник. Измерената промена на стапката била (29±1.5)×10−14, во согласност со резултатот од 30.7×10−14 предвиден од општата релативност.
Во 1976, Бриаторе и Лешиута ги споредиле стапките на два цезиумски часовници, еден во Торино со 250 m надморска височина, и другиот во Плато Роса со 3500 m надморска височина. Споредбата била спроведена со евалуација на времето на пристигнување на VHF пулсеви за синхронизирање на телевизија и на синџир LORAN - C. Предвидената разлика била 30.6 ns/d. Користејќи два различни оперативни критериуми, откриле разлики од 33,8±6,8 ns/d и 36,5±5,8 ns/d, соодветно во согласност со општата релативност. Факторите на животната средина биле многу попрецизно контролирани отколку во експериментот Иџима, во кој морало да се применат многу комплицирани исправки.
Во 2010,Чоу  ет ал  извел тестови во кои биле измерени ефектите на гравитацијата и брзината со брзини и гравитациони потенцијали многу помали од оние што биле користени во експериментите на планинските долини од 1970-тите. Било можно да се потврди дилатација на брзината на ниво 10−16 при брзини под 36 км/ч. Исто така, гравитационата временска дилатација била измерена од разликата во височините помеѓу два часовници на само 33 cm.
Денес ефектите на гравитацијата и брзината се, на пример, рутински вградувани во пресметките што се користат за Глобалниот систем за позиционирање(GPS).
Џамија (Србица)
Џамија (Србица) — главна селска џамија во селото Србица, во Општина Кичево, Македонија.
Местоположба
Џамијата се наоѓа на самото сретсело во Србица.
Историја
Џамијата била подигната околу 1925 година на местото на постара џамија, која била разрушена во 1912 година.
Џаипка (Моин)
Џаипка — археолошко наоѓалиште кај гевгелиското село Моин. Претставува населба од доцната антика.
Во нивите на Л. Боев и К. Проданов, што се наоѓаат западно од селото, има темели од објекти градени од речни бајки. Во северозападниот дел на наоѓалиштето се среќаваат многу фрагменти од керамички садови, питоси и градежен материјал.
Филип (Мисисипи)
Филип (Philipp) е неинкорпорирана заедница на југот на округот Талахачи, Мисисипи, САД, покрај мисисипискиот автопат 8. Филип е 10 km источно од Минтер Сити и 23 km западно од Хокомб. Филип има пошта и поштенски код 38950.
Заедницата е основана од Емануел Л. Филип, гувернер на Висконсин, кога работел како директор на пилана во Мисисипи меѓу 1894 и 1902 година.
Список на државни водачи во 139 година
Ова е список на државни водачи во 39 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Балканска ѕидна гуштерица
Балканска ѕидна гуштерица ( Podarcis erhardii ), наречена и егејски ѕиден гуштер, е вид гуштери од фамилијата Lacertidae. Видот е ендемичен за Југоисточна Европа.
Етимологија
Специфичното име, Erhardii, е во чест на одреден д-р Д. Ерхард (името непознато), германски натуралист, кој бил автор на Фауна дер Кикладен (1858).
Географски опсег
Балканска Ѕодна гуштерица се среќава на Балканскиот полуостров и на островите во Егејското Море. На копното се движи од Албанија, Северна Македонија и јужна Бугарија до североисточниот дел на полуостровот Пелопонез во Грција. Во Егејскиот архипелаг не се јавува во Милос или околните острови, каде што е заменет со гуштер на ѕидот Милош.
Опис
Должината на телото на гуштер Балканска ѕидна гуштерица е околу 7 сантиметри, а опашката ѝ е двојно подолга. Главата ѝ е прилично широка, а кожата ѝ е мазна. Бојата и моделот на овој вид се разликуваат многу. Главната боја ѝ е типично сива или кафеава, понекогаш зелена. Женките особено често се со пруги. На рабовите на задниот дел, две бели ленти се граничат со две темни ленти или дамчести линии. Во средината на грбот може да има темна линија. Некои мажјаци имаат шаблони како мрежа, каде што се мешаат надолжните и попречните линии и точки. Стомакот и грлото често се бели, жолти, портокалови или црвени, а на Егејските острови има такви со зелена, сина или сива боја. Стомакот никогаш не ѝ е дамкав, но понекогаш има сини дамки на задните нозе.
Живеалиште
Балканската ѕидна гуштерица живее на суви или карпести места со густи, ниски грмушки. Многу добро се качува. Популациите на гуштери во Егејскиот архипелаг населуваат отворени места, како дини покриени со растенија, исто така.
Исхрана
Балканската ѕидна гуштерица јаде членконоги, особено инсекти.
Репродукција
Балканските ѕидни гуштерицисе парат на пролет, а снесуваат јајца на почетокот на летото. Младите гуштери излегуваат во септември, кои се долги до 3 сантиметри.
Однесување
Балканската ѕидна гуштерица избира позадини што одговараат на нивната боја за да ја подобри камуфлажата против птичји грабливци во нивното природно живеалиште.
Подвидови
Иако постојат 28 подвидови на Балканска ѕидна гуштерица, сепак се опишани и се сметаат за валидни само четири подвидови, вклучувајќи го номинотипниот подвид.
Забелешка : Триномниот авторитет во загради покажува дека подвидот првично бил опишан во род различен од Podarcis.
NGC 6566
NGC 6566 — елиптична галаксија во соѕвездието Змеј, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6566 се споменува и како MCG 9-30-1, CGCG 279-2, KARA 845.
Откривање
Објектот е откриен на 27 октомври 1861 година од страна на Хајнрих Даре, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 11 см.