cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Луј-Фердинан Селин
Луј-Фердинан Селин ( – ) — француски романописец и лекар. Неговиот стил на пишување има заслуга за модернизирање на француската литература, а негов најпознат роман е Патување до крајот на ноќта. Селин го користел јазикот на средната класа во неговото творештво, за разлика од неговите претходници, кои го употребувале јазикот на буржоазијата. Неговиот стил имал влијание на разни книжевни жанрови и писатели, не само од француското говорно подрачје, туку низ целиот западен свет. Тука спаѓаат авторите на егзистенцијализмот, модернизмот, црната комедија и бит генерацијата. Сепак, поддршката на Селин за силите на Оската за време на Втората светска војна и памфлетите против Евреите го нарушиле неговиот имиџ како културна икона.
Младост
Луј-Фердинан Селин (чие вистинско име е Луј Фердинанд Огист Детуш) е роден на 27 мај 1894 година, во Курбвоа на Сена, близу Париз, во куќата бр. 12 на улицата Рамп ди Пон. Се родил во една соба во која штотуку умрело некое девојче, така што нејзините родители ја издале собата под наем. Тој бил единственото дете на Фернан Огист Детуш и Маргерита Лујза Селин Гију. Татко му, со потекло од Нормандија, работел како менаџер во осигурителното друштво „Феникс“ (иако имал дипломирано книжевност), додека мајката била од Бретања и поседувала продавница за модерна облека. Дедо му на Луј-Фердинанд по страната на татко му бил професор по книжевност.
Во 1895 година, родителите го дале Луј-Фердинанд на чување кај една дадилка и кај неа останал две години. Во 1897 годинал, неговото семејство го затворила дуќанот и се преселило во Париз, во Вавилонската улица, а следната година се преселило во пасажот Шоазел каде мајката го презела еден дуќан со „куриозитети“.
Како дете ги посетил Англија и Германија во 1908-1910 за да ги научи тамошните јазици и полесно да се вработи. По завршувањето на основното училиште сѐ до полнолетство, работел повеќе работи како продавач на накит, помошник на кујунџии, итн. при што променил дури 12 занимања. Така, уште во 1910 година, тој работел како чирак кај еден трговец со трикотажа, а потоа и кај еден златар. Иако не бил многу образуван, со заработените пари купувал книги и самиот учел. Според неговото сеќавање, уште во раното детство, на петгодишна возраст, кај него се јавила желбата да биде лекар.
Во 1912 година, Луј-Фердинанд се пријавил во Дванаесеттиот оклопен коњички полк во Рамбује, иако родителите не се согласувале со тоа. Во тоа време се случила Втората мароканска криза, по што национализмот имал силно влијание меѓу помладата генерација. Тригодишната служба ја почнал во Рамбује, но отпрвин бил несреќен и размислувал да дезертира. Потоа се приспособил на условите и во 1914 година станал помлад водник. Се борел на фронтот во Лорена, а потоа во Фландрија и бил одликуван со орден и воен крст поради пожртвуваноста при преносот на едно писмо до Ипр, подвиг во кој бил ранет од огнено оружје. Веројатно, тогаш добил и потрес на главата поради што до крајот на животот страдал од главоболки и вртоглавици. Поради повредата на раката, во септември 1915 година бил прогласен за воено неспособен без право на пензија и се вратил во Франција. Во 1916 година се оженил со барската забавувачка Сузан Неби, а во март истата година потпишал договор за работа како надзорник на плантажите на каучук и какао „Шанга-Убанги“ во Камерун. Во септември истата година станал надзорник на плантажата „Бикобимбо“. Во февруари 1917 година го раскинал договорот, а во март се лекувал од маларија чии последици ги чувствувал до крајот на животот. Во април се качил на бродот „Тарква“ кој пловел за Ливерпул. Летото го поминал во Лондон, а потоа се вратил во Париз. Во 1918 година бил ангажиран од Рокфелеровата фондација во борбата против туберкулозата при што заминал во Рен каде се запознал со докторот Фоле и со неговата ќерка Едит. Притоа, често патувал во Бретања каде ги учел луѓето како да се заштитат од туберколоза и како да одржуваат лична хигиена.
Самиот Селин се опишал себеси на следниов начин: „Како Бретонец, јас сум мистик, месијанец, сосема природно фанатик - без напор - безумен... А поркај тоа, паганин по апсолутното восхитување кон телесната убавина, здравјето. Ги мразам болеста, робувањето, морбидноста. Во тој поглед сум потполно грчки настроен - обожавам здраво детство... ослободен од секаква љубомора, донжуанизам, садизам итн. отсекогаш сум негувал воодушевување само за убавината на облиците... Секогаш сакав жените да бидат убави и лезбејки - многу пријатни за набљудување... Јас сум воаер, отсекогаш! Живеев десет години со Елизабет Крејг - танечрка од старо американско семејство. Многу убава црвенокоса - ги имаше Молиеровите црти пренесени на женско, со целиот негов дух и целиот негов гениј истовремено. Се врати во Америка за да потоне во ниско гангстерство и алкохол...
Лекарската и писателската кариера
Во 1919 година ја положил матурата во Бордо, во август се оженил со Едит Фоле, а со помош на нејзиниот татко се запишал на Факултетот за природни науки во Рен. Во 1920 година почнал да студира медицина по забрзана постапка наменета за воените ветерани, а во јуни истата година му се родила Колет Детуш. Во 1922 година стажирал во театарот „Тарние“ во Париз, каде ги продолжил студиите, а во 1924 ја одбранил тезата со наслов „Животот и делото на Филип Ингациј Земелвајс“. Следната година, како дел од мисијата на Друштвото на народите, Селин престојувал во Куба, а потоа и во Њујорк, Вашингтон, Њу Орлеанс, Балтимор, Детроит, Канада итн. Како дел од истата мисија, во 1926 година престојувал во Западна Африка (Сенегал, Судан, Гвинеја, Того и Брегот на слоновата коска), а тогаш се развел од Едит. Во август заминал во мисија во Европа каде ја запознал американската танчерка Елизабет Крејг, девојка со „слободни погледи“ и со неа започнал кратка, но бурна врска.
Во 1926 година го посетил Детроит за да ја види автомобилската компанија „Форд“, бидејќи правел студија за работниците. Селин бил згрозен од експлоатацијата на работниците, и напишал негативна статија во неговиот труд. Во 1927 година се вратил во Париз, а договорот со Друштвото на народите не му бил продолжен. За таа работа, самиот Селин напишал: „Премногу Евреи, премногу состаноци и извештаи...“
Во ноември отворил ординација за општа и детска медицина во Клиши, а во 1929 работел како хонорарен лекар во градскиот диспанзер во Клиши. Истата година патувал низ Германија, Скандинавија и во Лондон. Во март 1932 година умрел татко му, а истата година повторно патувал низ Германија и во Берлин се сретнал со Ерика Ирганг и Силија Пам, девојките кои ги запознал неколку месеци претходно во Париз. Во текот на мај и јуни 1933 година патувал низ Европа, а во 1934 година ја посетил Елизабет Крејг во САД. Во Лос Анџелес ја раскинал врската со неа и заминал во Чикаго со данската танчерка Карен-Мари Јенсен, а оттука заминал во Њујорк и потоа се вратил во Европа. Во декември истата година престојувал во Антверпен, заедно со Евелин Поле. Во февруари 1935 година заминал во Виена со Силија Пам, но во март се вратил во Антверпен кај Поле. Во мај заминал во Лондон каде имал кратка врска со пијанистката Лисјен Делфорж, а кон крајот на годината ја запознал оперетската пејачка Лисета Алманзор.
Подоцнежниот живот и смртта
Во периодот од 1935 до 1937 година, Селин го започнал својот политички ангажман. Иако не бил член на ниту една политичка партија, тој објавувал антисемитски памфлети, по што англискиот книжевен критичар Вилијам Епсон го нарекол „ударно перо на фашизмот“. Така, во 1936 година, тој објавил еден антикомунистички и три антисемитски памфлети, а истата година, во јули и август отпатувал во СССР (Ленинград и Москва) од каде што се вратил полн со омраза кон комунизмот. Во февруари 1937 година престојувал во Њујорк, а кон крајот на годината престанал да работи во диспанзерот во Клиши. Во јануари 1938 година престојувал во Антверпен со Евелин Поле, а во април и мај престојувал во Канада и во САД. Во ноември 1938 година го објавил памфлетот „Училиште за трупови“ во кој се залагал за сојуз меѓу Франција и Германија. Во 1939 година се преселил во станот на мајка му, а истата година бил дефинитивно ослободен од воената обврска како инвалид од прва категорија со право на државна пензија. Во декември ја прифатил работата како лекар на бродот „Шели“ кој пловел кон Казабланка. Меѓутоа, на 5 јануари 1940 година, дошло до судар меѓу „Шели“ и еден британски брод, па морал принудно да застане во Гибралтар. Во март почнал да работи како лекар во Сартрувил, а на 10 јуни, по навлегувањето на германската војска во Франција, заминал во збег заедно со персоналот на диспанзерот. Во својот памфлет „Во сос“ од 1941 година ги анализирал причините за поразот на Франција, а во март 1942 година во текот на пет дена престојувал во Берлин. Во 1943 година, Селин се оженил со Лисета Алманзор.
Во јуни 1944 година, Селин и Лисета заминале во Германија со намера да пребегаат во Данска. Притоа, престојувале во Баден-Баден, во Берлин и во Зигмаринген каде се наоѓал и маршалот Петен. Во 1945 година, во Париз, умрела мајка му на Селин, а тој и Лисета пристигнале во Копенхаген каде престојувале кај Карен-Мари Јенсен.
Во април 1945 година, францускиот суд издал налог за апсење на Селин и врз основа на него тој бил подоцна уапсен, а францускиот суд го прогласил за „срам за државата“. Во 1946 година го напишал „Одговорот на тужбата за предавство која против мене ја издала француското правосудство, а која ја изнесоа истражните органи на данскиот суд во истражната постапка во текот на мојот притвор 1945-1946 во Копенхаген.“ Во тоа време тој го напишал следново за нацизмот: „Нивниот филозофски и управен персонал беше очајнички медиокритетски... орда алчни малограѓански провинцијалци собрани околу пленот. Ситни профитери достојни за совршен презир - ништо повеќе... Сè што повраќаше Хитлер мене отсекогаш ми изгледаше ништожно... Да поживееше Хитлер, сигурно би ме стрелал.“ Во ноември бил префрлен в болница.
Во јуни 1947 година, Селин бил ослободен и му било дозволен престој под надзор во Копенхаген. Во ноември напишал отворено пимсо до Жан Пол Сартр со наслов „Споулавеност“. Во 1950 година, во отсуство бил осуден на затворска казна во траење од една година, глоба од 50.000 франци, конфискација на 50% од имотот и бил прогласен за национално недостоен“, што вклучувало и губење на граѓанските права. Меѓутоа, во 1951 година, воениот суд го амнестирал и тој се вратил во Париз, а во септември се населил во Медон каде отворил ординација, а Лисета - училиште за танцување. Таму, тој бил посетуван од бројни пријатели и уметници, а Во Париз се сретнал со Ален Гинсберг и Вилијам Бероуз, предводниците на Бит генерацијата. По враќањето од прогонството, Селин го загубил авторитетот, но не зажалил за антисемитските ставови и го негирал холокаустот.
Утрото, на 1 јули 1961 година, тој ја известил Лисета дека го завршил романот „Ригодон“, а потоа напишал писмо до издавачот Галимар. Умрел истиот ден, во 18 часот, поради прскање на проширен крвен сад (анеуризам). Бил закопан на гробиштата во Медон. Ноќта, на 23 мај 1968 година, во работната соба на Селин во Медон избувнал пожар при што изгорела целата куќа.
Книжевно творештво
Првите книжевни обиди на Селин датираат од 1912 година, кога ги напишал белешките кои биле објавени посмртно под насловот „Тетратката на оклопникот Детуш“. Подоцна, во 1917 година, во текот на пловидбата на бродот „Тарква“, ја напишал новелата „Бранови“. Потоа, по неколкугодишна пауза, во 1926 година ја напишал комедијата „Црква“, а следната година ја напишал фарсата „Перикле“ која била посмртно објавена под насловот „Прогрес“. Кон крајот на 1929 година почнал да го пишува своето најпознато дело, романот „Патување до крајот на ноќта“ (Voyage au bout de la nuit) кој бил објавен на 15 октомври 1932 година и веднаш предизвикал големи бранувања на книжевната сцена. Во 1933 година почнал да го пишува романот „Смрт на кредит“ (Mort a credit), а во септември истата година била објавена комедијата „Црква“. Романот „Смрт на кредит“ бил објавен во април 1936 година, а два месеца подоцна биле објавени „Островските тајни“, сценарио за балет. Истата година, романот „Патување до крајот на ноќта“ бил објавен и во СССР, а по посетата на Советскиот Сојуз, во декември 1936 година, Селин го објавил есејот „Mea culpa“, како и „Животот на Земелвајс“. Во 1937 година го напишал балетот „Ван Багаден“, а на 22 декември истата година било објавено делото „Багатели за еден масакр“ (Bagatelles pour un massacre) во кое отворено повикал на „војна против еврејската и јудео-болшевичката опасност“. Ова дело претставува огромна фреска на француската декаденција која намерно е прикажана во претеран стил и тон. Во 1938 година се појавил преводот на „Смрт на кредит“ на англиски јазик, а во ноември се појавил памфлетот „Училиште за трупови“ во кој Селин се залагал за сојуз со Германија. Во 1939 година, „Багателите за еден масакр“ и „Училиштето за трупови“ биле повлечени од продажба.
Во 1941 година, Селин го објавил делото „Чин на вера“ кое предизвикало голема полемика со печатот во која тој објавил околу 30 отворени писма и четири интервјуа. Во декември го објавил памфлетот „Во сос“ во кој ги анализирал причините за францускиот пораз во војната против Германија. Во 1942 година го напишал сценариото за цртаниот филм „Скандал во понорите“, а во март 1944 година бил објавен романот „Гињоловата дружина“. По војната, во 1947 година, Селин го напишал митолошкиот балет „Громови и молњи“, а во ноември „Разулавеност“, отворено писмо до Сартр. Летото 1948 година го завршил романот „Гињоловата дружина II“ кој бил објавен помсртно (1964 година) како „Лондонскиот мост“. Во 1949 година се појавило новото издание на „Патувањето до крајот на ноќта“, во декември бил објавен романот „Топовско месо“ (Casse-pipe), а во мај 1950 година се појавило новото издание на „Смрт на кредит“. Во 1952 година го објавил романот „Бајка за некое друго време“ (Feerie pour une autre fois), а во 1955 година излегол романот „Норманса“ (Normance). Следната година се појавило џепното издание на „Патувањето до крајот на ноќта“, а Арлеи и Мишел Симон снимиле две шансони на Селин и читале извадоци од неговите дела. Во 1957 година бил објавен романот „Од замок до замок“ (D'un chateau l'autre), две години подоцна се појавило новото издание на сите негови пет балети под наслов „Балети без музика, без никого и без ништо“, а во 1960 година излегол романот „Север“ (Nord). Утрото, на 1 јули 1961 година, Селин ја известил сопругата дека ја завршил втората верзија на неговиот последен роман „Ригодон“, потоа му напишал писмо на издавачот Галимар, а вечерта во 18 часот умрел. „Ригодон“ бил објавен во 1969 година.
Во една прилика, самиот Селин изјавил дека успехот на романот „Патувањето до крајот на ноќта“ го попречил понатаму да се занимава со медицината и дека му било жал за тоа, зашто медицината била неговиот повик. Притоа, тој изјавил: „Не требаше никогаш да се впуштам во пишување... Мојата желба беше да станам психијатар. Тоа би било подобро... Би ме почитувале. И би се плашеле од мене... Би бил во добри односи со обвинителот, со жандармите, со сите тие луѓе... Би ја сакал работата... Корисен сте, неопходен! А литературата, книгите... Гледате каде води тоа!“
Осврт кон творештвото на Селин
Творештвото на Селин е предмет на голем број критички есеи во кои се истакнува дека тој е еден од тројцата најголеми француски писатели на XX век (заедно со Ками и Пруст) и дека извршил пресудно влијание врз развојот на модерната книжевност. За него критиката истакнува дека е истовремено забавен и вистинит, неподнослив и вистинит, претеран и вистинит; дека како ретко кој писател успеал да воспостави рамнотежа меѓу своите емоцијата и нејзиниот говорен израз; дека го обновил романот при што го разнишал конформизмот; дека неговото дело е голема фреска на современото човештво и во него се дава суд за нашата суетна, бескрвна и речиси безживотна илјадагодишна цивилизација итн.
Според признанието на самиот Селин, во своите дела тој се обидел да ги претстави тешките животни околности и незгоди на најзабавен начин, т.е. морал да биде мемоарист за да не го малтретира читателот, и тоа на начин кој се разликува од другите. Притоа, за темите воопшто не морал да се мачи, зашто било доволно само да го опише својот живот и да го прикаже својот лик (со неопходното транспонирање). На забелешката на критичарите за употребата на арго, тој вели дека „тоа воопшто не е арго. Тоа е еден јазик за себе кој ми одговара... Сите сакаа да ме имитираат во тоа; никој не успеа. Тие ме сметаат за примитивец, а јас сум рафиниран, аристократ...“
Селин ја опишал својата книжевна постапка на следниов начин: „Јас не сум човек со порака. Јас не сум човек од идеи. Јас сум човек на стилот. Се ужасувам од фразите, од дотераниот јазик... Чувството директно го следам со зборовите, не му оставам време да се покрие со фрази... го зграпчувам додека е сè уште во сурова, подобро речено во поетска состојба, зашто човековата суштина, наспроти сè, е во поезијата... Но, да се пренесе говорниот јазик во книжевноста не е стенографија.. На одреден начин, речениците се принудуваат да исчекорат од своето вообичаено значење, да излезат од своето лежиште, да се изместат, и така и самиот читател да се натера да го премести своето поимање. Но, сосема незначително! Ох, сосема незначително! Зашто сето тоа, ако го изведете грубо, тоа е гаф, вистински гаф... Финтата е во тоа на јазикот да му се втисне одредено изобличување, така што, еднаш напишан, на читателот да му изгледа како да му се зборува на увото... Во самата срж, тоа е враќање кон спонтаната поезија на дивјаците... Да се направи јазикот повторно чувствителен, повеќе да трепери отколку што образложува - тоа ми беше целта...
Љубомир Чапаровски
Љубомир Чапаровски (, Галичник -, Скопје) — интернист-ревматолог, редовен професор, директор на Клиниката за ревматологија во Скопје.
Животопис
Роден бил во селото Галичник, каде учел само во првото одделение од основно образование, а другите одделенија како и гимназија завршил во Скопје. Во есента 1954 година од страна на Црвен крст на Македонија бил испратен на едномесечен курс на островот Локрум кај Дубровник. Во 1963 година ги завршил студиите по медицина на Медицинскиот факултет во Скопје, а од 1964 година работел во Интерната клиника во Скопје. Специјализација учел во Осло, Копенхаген, Стокхолм, Малме, Лондон, Единбург и Даблин.
Објавил преку 300 трудови во земјата и во странство, а добитник е на повеќе признанија во СФРЈ и Република Македонија, како и на францускиот Орден „Palme academique“ и италијанскиот „Comendatore dela R. Italiana“. Бил прогласен за почесен професор на Унизверзитетот во Кејптаун.
Марија Хасе
Марија-Викторија Хасе (Maria-Viktoria Hasse; — ) — германска математичарка, која станала првиот женски професор на Факултетот за математика и наука во ТУ Дрезден. Таа напишала книги за теорија на множествата и теорија на категориите и е позната по едно од имињата на теоремата на Галаи-Хасе-Рој-Витавер, во боењето на графиците.
Образование и кариера
Хасе е родена во Варнеминде. Отишла во гимназијата во Росток и по еден мандат во Рајхската лабуристичка служба од 1939 до 1940 година, студирала математика, физика и филозофија на Росточкиот универзите и универзитетот во Тибинген од 1940 до 1943 година, заработувајќи диплома во 1943 година од Росток. Таа продолжила во Росток како асистент и предавач, докторирала (д-р рер. нат.) во 1949 година и хабилитирала (пост докторски степен) во 1954 година.
Нејзината докторска дисертација, ''Über eine singuläre Intergralgleichung 1. Art with logarithmischer Unstetigkeit'' [За сингуларната интегрална равенка од 1. степен со логаритамски дисконтинуитет], била надгледувана од Ханс Шуберт; нејзината хабилитациска теза била Über eine Hillsche Differentialgleichung [За Хиловата диференцијална равенка]. Работела како професор по алгебра во ТУ Дрезден од 1954 до нејзиното пензионирање во 1981 година.
Придонеси
Со Лотар Михлер, Хасе ја напишала Theorie der Kategorien (Теоријата на Категориите) [Германска издавачка куќа, 1966]. Таа исто така ја напишала Grundbegriffe der Mengenlehre und Logik [Основни концепти на теоријата на множества и логика] (Хари Дојч, 1968).
Во теоријата на боењето на графиците, теоремата на Галаи-Хасе-Рој-Витавер обезбедува двојност помеѓу боите на темињата на графикот и ориентациите на неговите рабови. Се наведува дека минималниот број на потребни бои во боењето е еднаков на бројот на темиња на најдолгата патека, во ориентација избрана да ја минимизира должината на оваа патека. Тоа било наведено во 1958 година во учебникот по теорија на графици од Клод Берг, а независно објавено од Хасе, Тибор Галаи, Б. Рој и Л. Витавер. Публикцијата на Хасе во врска со овој резултат била втора хронолошки, во 1965 година.
1393
1393 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1393 година од новата ера, 393. од вториот милениум, 93. од XIV век и четвртта од 1390-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6901 и 6902 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6143 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5153 и 5154 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2146.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1393 година се протега во 4029 и 4030, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4089 и 4090 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1936. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 795 и 796 исламска година.
Тисеранов параметар
Тисеранов параметар (или Тисеранова инваријанта) — вредност добиена со пресметка користејќи неколку орбитални елементи (голема полуоска, орбитално занесување и наклон) на релативно мало тело и поголемо „растроено тело“. Се користи за разликување на различните видови на орбити. Наречен е по францускиот астроном Феликс Тисеран и важи за ограничени проблеми на три тела, каде сите три имаат значајно различна маса.
Дефиниција
За мало тело со голема полуоска a\,\!, орбиталното занесување e\,\! и орбиталниот наклон i\,\!, во однос на орбитата на поголемото растројувачко тело со голема полуоска a_P, параметарот се дефинира вака:
Квазизапазувањето на Тисерановиот параметар е последица од Тисерановиот однос.
Примени
TJ ≤ 2
).
Сродни поими
Параметарот се изведува од една од таканаречените Делонееви стандардни променливи, со кои се изучува растроената Хамилтонова во еден трителесен систем. Занамарувајќи ги вишите поими на растројување, запазена е следнава вредност:
Следствено на тоа, растројувањата може да доведат до резонанца помеѓу орбиталниот наклон и занесување, позната како Козаина резонанца. Речиси кружните високонаклонети орбити со тоа стануваат многу занесени во замена за помал наклон. На пример, таквиот механизам може да доведе појава на околусончеви комети, бидејќи големата занесеност со постојана голема полуоска дава мал перихел.
Слатка папрат
Слатка папрат (Polypodium vulgare), е зимзелен папрат од фамилијата Polypodiaceae. Слатка папрат е алотетраплоиден вид, за кој се верува дека настанал со удвојување на хромозомите на стерилен диплоиден хибрид помеѓу два папрати кои не се познати во Европа. Родители на папратот се северноазискиот и северноамериканскиот Polypodium sibiricum и западниот северноамерикански Polypodium glycyrrhiza. Биохемиските податоци укажуваат на еден вид од источна Азија како втор можен родител. Името е изведено од поли (многу) и поус, подос (стапало). Слаткиот папрат има традиционална употреба во готвењето поради неговата арома и сладок вкус, а во хербалната медицина како прочистувач.
Опис
Слаткиот папрат, е папрат што се развива изолирано од хоризонталниот ризом. Ресите со триаголни ливчиња се од 10 до 50 см. Тие се поделени до централното стебло на 10 до 18 пара сегменти или летоци.
Летоците стануваат многу пократки на крајот на ресичката. Тие имаат наизменично распоредување, оние од едната страна се малку поместени од оние од другата страна. Петиолите немаат лушпи.
Сорите се наоѓаат на долната страна на ресите и се во боја од светло жолта до портокалова.
Географска дистрибуција
Вообичаениот папрат се јавува низ Западна Европа и Северна Африка. Папратот е почесто застапен во Франција, каде што се среќава на надморска височина од 2.000 метара. Исто така е застапен во Скандинавија и Карпатите. Тоа е воведен вид во Нов Зеланд, кој почнал да се шири во дивината како инвазивен вид.
Живеалиште
Папрат се наоѓа на засенчени и полузасенчени локации. Тој е литофит (расте на карпи) и се среќава како расте во мов на стари ѕидови, карпи, и во пукнатини во карпите; исто така е епифит на мовливи дрвја.
NGC 2692
NGC 2692 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2692 се споменува и како UGC 4675, MCG 9-15-57, CGCG 264-36, KCPG 179B.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2692 е од видот SBab. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,7 m/лм2. NGC 2692 има привидни димензии од 1,3' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 56 м 57,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 52° 3' 57". Положбениот агол на објектот е во износ од 165°.
Други поделби
Проучување на NGC 2692 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 25142. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 44; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3423. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 982.
Куќа на Никола Карев (Крушево)
Куќа на Никола Карев ― куќа во Крушево, Македонија. Куќата е заведена како Културно наследство на Македонија.
Саравак
Саравак (јави: سراواك) (код: SWK) — една од двете малезиски држави на островот Борнео. Сместен е во северозападниот дел. Познат е и по името Буми Кењаланг (‘Земја на клунорозите’). Саравак воедно е и најголемата малезиска држава.
Главен град е Кучинг со вкупно население од 579.900 (2006 попис). Поголеми градови се Сибу (нас. 254.000), Мири (нас. 263.000) и Бинтулу (поп. 176.800). Според последниот попис (31 декември 2006), Саравак брои 2.357.500 жители. Државата е доста мултикултурна и брои повеќе од 30 (не-малајски) домородни народи. Мнозинството од населението е немуслиманско.
На 22 јули 1963 на Саравак и беше и официјално одобрено независноста и со тоа влезе директно во Федерацијата на Малезија на 16 септември 1963, со мал отпор на некои делови од населението. Саравак исто така била и своевидна точка на вриење за време на индонезиско-малезискиот судир помеѓу 1962 и 1966 година.
Зосим Тумански
Преподобен Зосим Тумански бил еден од монасите на Синаит од втората половинa на XIV век кои во Србија дошле за време на Кнез Лазар.
Голем молитвеник и побожник. По преданието овој Синаит живеел сам во камена пештера кај денешниот Манастир Туман. Подигањето на овој манастир, посветен на Свети архистрат Михаил, поврзано за името на Милош Обилиќ, кој во времето на кнез Лазар управувувал со Браничево (област во Србија). По преданието, Милош во приликата на ловење ненамерно го застрелал пустинецот Зосим. Толку тешко ранет, Милош го понел во својот двор во местото Дворот (Голубец) да му се даде помош. Старацот Зосим, чувствувајќи го својот крај, му рекoл на Милош: „Тука остави ме, да умрам тука." На местото каде старецот починал, Милош го погребал и над гробот подигнал црква, односно манастир кој се и денеска нарекува манастир Туман.
Моштите на преподобниот Зосим се наоѓаат во црквата на манастирот Туман и се откриени на 8 август 1936 година.
Религија во Того
Религијата во Того има значајна улога во секојдневниот живот на луѓето во земјата. Според податоци на CIA Factbook, 51% од населението ја практикува Африканската традиционална религија, 29% се христијани и 20% се муслимани.
Околу 50% од населението се придржува кон традиционалните африкански верувања, вклучувајќи го и анимализмот, фетишизмот, култот на предците, силите на природата итн.
Христијанството во Того започнало да се шири од средината на 15 век, по доаѓањето на португалските колонизатори. Најголемиот дел од муслиманите се сунити кои припаѓаат на Маликиската школа, под влијание на суфизмот.
Религија во Танзанија
Религијата во Танзанија има значајна улога во секојдневниот живот на луѓето во земјата. Тековните статистички податоци за религијата во Танзанија се недостапни затоа што верските истражувања биле елиминирани од извештаите на владините пописи од 1967 година. Религиозните водачи и социолози проценуваат дека муслиманските и христијанските заедници се приближно еднакви по големина, од кои секој учествува со 30 до 40 проценти од населението, додека остатокот се состои од практичари на други религии или на домородните религии и луѓе без религија.
Статистички податоци
Долго време според поголемиот дел од податоците, се проценува дека околу една третина од населението го следи исламот, христијанството и традиционалните религии.
Анкетата на Pew од 2010 година покажа дека 19,8% од испитаниците се муслимани, 74,2% се христијани, 3,2% ги следат традиционалните африкански религии, 2,7% се останати или нерелигиознии и 0,1% се хиндуисти. Статистиката поврзана со религијата за Танзанија се смета за заштитена и несигурна во поглед на добиените резултати.
Околу 98% од населението во Занзибар е муслиманско. Исто така постојат и активни заедници на други религиозни групи, како што се будисти, хиндусти, сики и бахаи.
Христијанство
Христијанството во Танзанија е најголемата религија во државата. Според студијата на Бирото за демократија, човекови права и труд на САД од 2009, 62% од вкупното население се христијани, 35% се муслимани и 3% останати религии. Според ЦИА, 30% од населението се христијани, муслиманите биле 35%, а локални религии се 35%.
Христијаните во државата се воглавно Католици, но и лутеранци, англиканци, Мормони и Јеховини Сведоци. Православната црква тврди дека има околу 60.000 приврзаници во Танзанија. Студијата од 2015 година проценува околу 180.000 христијански верници од муслиманско потекло во земјата, од кои повеќето се протестанти од некоја деноминација.
Ислам
Исламот е религија на околу 15% од луѓето од Танзанија или околу 16.73 милиони (35%) според други извори. На копното, муслиманските заедници се концентрирани во крајбрежните области, а некои големи муслимански мнозинства ги има и во внатрешноста на урбаните средини, особено по должината на поранешните патни каравани. Повеќе од 99% од населението на архипелагот Занзибар е муслиманско.
Најголемиот дел од муслиманите се сунити кои припаѓаат на Шафиската школа, под влијание на суфизмот, но постојат и мали заедници кои го следат Ахмадија или пак се шиити. Според истражувачкиот центар на Pew, две третини од муслиманското население во Танзанија е сунитско, додека останатото е шиитско (20%) или припадници на Ахмадија (15%).
Бахајство
Бахајството во Танзанија било донесено во 1950 година, додека првиот жител кој го прифатил бахајството било во 1952 година. Во 1956 година било избрано регионално собрание Во 2005 година верниците на бахајството биле проценети на околу 163.800 приврзаници.
Хуан Мата
Хуан Мануел Мата Гарсија (роден ) познат како Хуан Мата — шпански фудбалер, играч од средниот ред на Манчестер Јунајтед и на шпанската репрезентација.
Најчесто игра на две позиции како офанзивен играч од средниот ред или крило. Својата фудбалска кариера ја започнал во Шпанија, играјќи за Реал Овидео. Во 1997, тој се приклучил на младинскиот тим на Реал Мадрид и одиграл една сезона за Реал Мадрид Кастиља, пред да биде продаден на Валенсија. Од Валенсија во 2011 година се преселил во англискиот со кој ја освоил Лигата на шампионите во неговата прва сезона во клубот. Во 2014 потпишал за Манчестер Јунајтед.
Мата е шпански репрезентативец и ја има претставувано Шпанија во селекциите под 16, под 17, под 19, под 20, под 21, олимписката и сениорската репрезентација.
Тенеси Вилијамс
Тенеси Вилијамс (Колумбос, - ), американски драмски писател. Tој се смета за еден од трите водечки драмски писатели во американската драма од 20 век.
Голема популарност стекнал со современите лирски драми. Меѓу најпознатите негови дела се Трамвајот наречен желба и Мачка на вжештениот покрив.
Алис Тимандер
Алис Ингегард Маријана Тимандер (6 октомври 1915 - 3 јули 2007 година) била шведски стоматолог, но била попозната како забавувач и шведска кралица на црвениот тепих на премиерите на театарот во Стокхолм.
Биографија
Алис Милер, ќерка на Карл Алберт Холгер Милер и Инез Милер, е родена во Стокхолм, пораснала во Трелеборг и Еслов. Во 1937 година, на дваесет и една година, Алис Тимандер била најмладата жена стоматолог во Шведска. Во тоа време, Тимандер посетувала и часови по глума во приватен институт по име Koblancks teaterskola, но не го остварила својот сон да стане глумица. Во 1942 година се омажила за шведскиот глумец Бенгт Логард, со кого имала едно дете. Бракот и дозволил да се појави како статист во некои претстави и филмови. Во 1949 година, го разгледувале исклучувањето на Тимандер од Шведската стоматолошка асоцијација откако јавно се појавила во бикини. Во својата прва автобиографија, Strunt i kläder, Тимандер напишала дека и пркоси на заканата носејќи уште помали бикини.
Заедно со нејзиниот втор сопруг, познатиот стоматолог Торстен Тимандер, таа основала волонтерски стоматолошки ординации во Мароко и Египет. Во тоа време, таа станала национална славна личност и се појавила во ревијата во 1960 година во која била вклучена и Зара Леандер. Во тоа својство, таа подоцна станала позната како шведска кралица на црвениот тепих, појавувајќи се на значајни театарски премиери. Во нејзината втора автобиографија Алис Тимандер, таа ги опишала годините како кралица на црвениот тепих по нејзината сопствена дијагноза „егзибиционизам во фоајето“.
Тимандер била вклучена и во социјалната политика, заговарајќи бесплатна стоматолошка грижа за бездомниците и постарите луѓе. Таа се нарекла себеси како политички активен социјалдемократ, но во 1988 година се свртела кон малата Христијанско-демократска партија за да се вклучи во партиската кампања за општите избори истата година. Сепак, таа најавила оставка од партијата уште на изборната вечер, велејќи дека партијата само ја искористила нејзината слава и ги игнорирала нејзините општествени идеи за бесплатна стоматолошка заштита на старите лица.
Моин
Моин — село во Општина Гевгелија, во областа Бојмија, во околината на градот Гевгелија.
Географија и местоположба
Населбата се наоѓа во областа Бојмија, во крајниот јужен дел на територијата на Општина Гевгелија, чиј атар се допира со државната гранична линија со Грција. Селото е оддалечено само неколку километри од градот Гевгелија и припаѓа на неговата рурбална зона. Селото е рамничарско, на надморска височина од 120 метри.
Атарот зафаќа површина од 16,4 км2. На него шумите зафаќаат површина од 772 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 254 хектари, а на пасиштата 494 хектари.
Во Отоманското Царство
Во век, Моин било христијанско село во рамките на Гевгелиската каза на Отоманското Царство.
Во 1895-96 г. во селото е основан комитет на ВМОРО. Во овој период во селото работеле три пропаганди: бугарската, грчката (вклучувајќи ја вооружената) и прокатоличката (унијатската).
На 27 ноември 1901 г. според извештај на бугарскиот трговски агент во Солун Атанас Шопов писмено го известил кајмакамот во Гевгелија дека четата на Иван Карасулијата убила двајца гркомани во Моин бидејќи служеле како скривачи и помагачи на грчките чети.
Во селото имало три цркви — бугарска егзархиска, гркоманска (патријаршиска) и бугарска унијатска (католичка).
По Илинденското востание во 1904 г. патријаршистите преминале под врховенството на Бугарската егзархија. По податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. во Муин (Mouin) имало 176 Македонци егзархисти и 160 Македонци унијати. и во селото работело бугарско унијатско училиште.
Во Првата светска војна
Во 1917 г. селото било на фронтовата линија, и трите цркви — екзархиската „Св. Архангел Михаил“, патријаршиската и католичката биле уништени. Селаните изградиле нова, но и таа ја доживеала истата судбина во НОВ. Во 1963 г. црквата „Св. Архангел Михаил“ конечно е обновена.
Меѓувоен период
Селото било тешко оштетено при Валандовскиот земјотрес во 1931 година.
Во Втората светска војна
За време на окупацијата на Македонија во Втората светска војна, бугарските окупатори стрелале пет лица, родум од Љумница, Егејска Македонија, поради учество во НОБ во селото на 18 јануари 1944 година. Денес, во нивна чест е подигнат споменик во селото Моин.
Поново време
Со почетокот на Европската бегалска криза, најмногу поттикната од Граѓанската војна во Сирија, селото како едно од пограничните села, ја чувствувало кризата. На 14 март 2016 година, се случила кулминација на кризата кога стотина бегалци упаднале преку државната линија на местото каде што не постоела ограда на раздвојување на државната граница со Грција и влегле во селото. Благодарение на брзата реакција на Армијата, бегалците биле сопрени. Настанот се случил како последица на затворањето на т.н. „Балканска рута“ за бегалците и со затворањето на кампот во Сехово.
Проценките биле дека околу 2.100 бегалци, заедно со 72 странски новинари, влегле преку Сува Река, во близина на старата напуштена црква во селото во текот на ноќта помеѓу 14 и 15 март.
Стопанство
Селото има мешовита аграрна функција.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Моин имало 404 жители, сите Македонци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Моин имало 336 жители.
Моин во 1961 година броело 333 жители, а во 1994 година бројот на населението се намалил на 273 жители, од кои 264 биле Македонци, 8 Срби и 1 Влав.
Според пописот од 2002 година, во селото Моин имало 317 жители, од кои 298 Македонци, 16 Срби и 3 Власи.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 312 жители, од кои 300 Македонци, 1 Влав, 5 Срби, 1 останат и 5 лица без податоци.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Гевгелија, која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната Општина Миравци. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Гевгелија.
Во периодот 1950-1952, селото било во рамките на некогашната општина Горничет, во која влегувале селата Горничет, Конско, Моин и Ума.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Гевгелиска градска општина, во која покрај селото Моин се наоѓале градот Гевгелија и селата Горничет, Конско, Моин, Мрзенци и Ума.
Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Гевгелија.
Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гевгелија.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 353 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 253 гласачи.
Масакр во Загоричани (1905)
Масакрот во Загоричани во 1905 година бил извршен во селото Загоричани од страна на грчките андрати. Трагедијата селото ја доживеало на 25 март (7 април по нов стил), 1905 кога околу 200 до 300 грчки андрати го запалиле селото, а населението го масакрирале. Имено, убиле 60 селани (жени, деца, старци), имало многумина ранети и биле запалени повеќе куќи. Масакрот го организирал костурскиот митрополит Германос Каравангелис затоа што еден дел од населението во Загоричани ја прифатило Бугарската егзархија.
NGC 5084
NGC 5084 — леќеста галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Телото е откриено на 10 март 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5084 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 5084 има привидни димензии од 9,3' х 1,7'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 20 м 16,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -21° 49' 39"". Положбениот агол на објектот е во износ од 80°.
Други поделби
Проучување на NGC 5084 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 46525. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 330; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6132. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1039.
Бокхорн
Бокхорн може да се однесува на следниве места во Германија:
Филип V (појаснување)
Името Филип V го користат повеќе кралеви низ светската историја:
90
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5598 и 5599 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4840 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3850 и 3851 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 843.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 90 година се протега во 2726 и 2727, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2786 и 2787 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 633. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 548 и 547 година пред хиџра.
Надворешни врски
90er
Смокова Чешма
Смокова Чешма е чешма во Република Македонија, со следниве географски координати: латитуда 41o 19 ' 34 , лонгитуда 22o 08 ' 20 .
IC 1590
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1590 се споменува и како MCG 6-27-13, CGCG 187-11, NPM1G +33.0243.
Откривање
Објектот е откриен на 26 мај 1903 година од страна на Стефан Жавел.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1590 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,3 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. IC 1590 има привидни димензии од 0,8' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 7 м 32,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +32° 48' 48". Положбениот агол на објектот е во износ од 138°.
Други поделби
Проучување на IC 1590 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 38490.
Мета Веландер
Ева Маргарета Веландер, позната и како Мета Веландер (родена на 13 август 1924 година), е шведска глумица.
Веландер пораснала во Кунгшолмен во Стокхолм, во близина на Раламбшовспаркен, каде што живеела до својата дваесет и една година.
Започнала да глуми во претстави во школските години. Откако студирала во училиштето Драматенс помеѓу 1947 и 1950 година, таа започнала да работи во Упсала Стадстеатер, каде што останала до 1957 година. Потоа, таа работела во Стокхолмскиот стадион од 1960 година до денес. Таа презентирала епизоди од Sommar i P1 на Sveriges Radio во 1982 и 2010 година.