cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Докази за еволуцијата
Интермедиерни фази на видообразбата
Многу други видови можат да даваат неплодно хибридно потомство. Такви се некои водоземци (на пример, неколку видови жаби од родот Rana) и цицачи (како мулето - хибрид од вкрстувањето меѓу коњ и магаре - по правило е неплодно). Хибридите на гребенестиот тритон и мраморниот тритон се неплодни поради присуството на непарни хромозоми.
При вкрстување на низа други видови се постигнува оплодување, но подоцна добиениот ембрион угинува. Како пример за ова може да послужи леопардската жаба (Rana pipiens) и шумската жаба (Rana sylvatica). Аналогна ситуација се забележува кај дрозофилата и некои растенија, како на пример, памукот (Gossypium hirsutum) и барбадоскиот памук (Gossypium barbadense).
Бела мечка
Конкретен пример од поголем размер за еволуциска промена настаната од нецелосна видообразба е белата мечка (Ursus maritimus), која, без оглед на сродноста со кафеавата мечка (Ursus arctos), евидентна во тоа што овие видови можат да се вкрстуваат и да даваат плодно потомство, се стекнала со значителни физиолошки разлики во однос на кафеавата мечка. Овие разлики и дозволуваат на белата мечка комфорно да живее во услови при кои кафеавата не би можела. Така на пример, белата мечка може да преплива десетици километри во ледената вода, нејзината боја се претопува со снегот и таа не замрзнува во Арктикот. Сето ова е можно благодарение на конкретните промени: белата боја го камуфлира овој грабливец при ловот на тулени; шупливите влакна од крзното ја зголемуваат пловноста и задржуваат топлина; слојот на поткожна маст, чија дебелина достигнува и до 10 cm во зима, дава дополнителна термоизолација; издолжениот (во споредба со останатите мечки) врат и дозволува полесно да ја држи главата над водата кога плива; зголемените шепи со препонки дејствуваат како весла; малите испакнатини и празнини-пијавки на табаните ја редуцираат опасноста од лизгање на мразот, а густото крзно на табаните ги заштитува шепите од јакиот студ и го оневозможува триењето; ушите се помали отколку кај другите мечки и ја намалуваат загубата на топлина; очните капаци функционираат како очила за Сонце; забите се поостри отколку кај другите мечки и поприлагодени за исхрана заснована целосно на месо; зголемениот обем на желудникот му дозволува на овој грабливец да изеде цел тулен одеднаш, а покрај тоа, белата мечка е способна да издржи без храна дури и до девет месеци на сметка на биохемиските трансформации на уреата.
Набљудувана видообразба
Судејќи по палеонтолошките податоци и по мерењето на стапката на мутација, целосната несовпадливост на геномите која го прави вкрстувањето невозможно се постигнува во природата во просек на секои 3 милиони години. Така, набљудувањето на образување на нов вид во природни услови во принцип е возможно, но тоа е редок настан. Од друга страна, во лабораториски услови, темпото на еволуциските промени може да биде забрзано, така што постојат основи да се очекува дека ќе се види видообразба кај лабораториските животни.
Познати се многу случаи на видообразба по пат на хибридизација и полиплоидизација кај растенијата какви што се коноп, коприва, јаглика, зелка, но и кај многу видови на папрати. Во некои случаи, видообразбата кај растенијата протекла без хибридизација и полиплоидизација (пченка, стефаномерија, Stephanomeria malheurensis  од фамилијата на главоцветни).
Дрозофилите, познати и како вински мушички, се едни од најпроучените организми. Од седумдесеттите години наваму, забележани се многу случаи на видообразба кај дрозофилите. Кај нив видообразбата протекла делумно поради просторната сепарација, потоа сепарација по еколошки ниши во еден ареал, промени во однесувањето при спарување, дисруптивна селекција, а исто така и поради комбинирањето на основачкиот ефект со ефектот на тесно грло (во експериментот founder-flush).
Видообразба е набљудувана кај лабораториските популации од домашни муви, потоа мувата Eurosta solidaginis, јаболковите муви-светлокрилки, брашнести бубачки, комари и други инсекти.
Познати се случаи кога поради притисокот на природната селекција (во присуство на грабливци) едноклеточните зелени алги од родот хлорела образувале многуклеточни колонијални организми, а кај бактериите во аналогни услови се менувал строежот и големината на колониите (од 1,5 до 20 микрометри за 8-10 недели). Дали овие случаи се примери на видообразба зависи од тоа на кој начин се користи дефиницијата за вид (при бесполово размножување не може да се користи критериумот за репродуктивна изолација).
Видообразба е исто така набљудувана и кај цицачите. Шест случаи на видообразба кај куќниот глушец на островот Мадеира во последните 500 години биле последица исклучиво на географска изолација, генетско поместување и спојување на хромозомите. Спојувањето на два хромозома е најзабележителната разлика во геномите на човекот и шимпанзото, а кај популациите од глувци на Мадеира за 500 години имало девет вакви спојувања.
Јаболкова мува
Јаболковата светлокрилка Rhagoletis pomonella е пример за набљудувана симпатричка видообразба (т.е. видообразба како резултат на разделување по еколошки ниши). Првично овој вид живеел во источните делови на САД. Пред доаѓањето на Европејците, ларвите на овие муви се развивале само во плодовите на глогот. Меѓутоа, со увозот на јаболкови дрвја во Америка (првиот запис за јаболка во Америка е од 1647 година) се отворила нова еколошка ниша. Во 1864, ларвите на Rhagoletis pomonella биле најдени во јаболка, а со самото тоа за првпат е забележана јаболковата раса од овој вид. Оваа раса за половина век станала нашироко распространета. Двете раси речиси и не се вкрстуваат (стапката на хибридизација не достигнува 4-6%). Јаболковата раса се спарува исклучително на јаболките, а глоговата - на глог; плодовите на двете растенија (јаболко и глог) созреваат во различно време, што довело до репродуктивна изолација. За брзо време е можно претворање на овие раси во самостојни видови.
Кај светлокрилките се познати уште неколку видови-двојници кои живеат на различни видови растенија - се претпоставува дека видообразбата кај нив протекла на ист начин како и гореопишаната шема.
Еволуционо дрво
Класификацијата на живите организми која е општоприфатена во научната јавност претставува многустепена хиерархиска структура: организмите се делат на царства, царствата на типови, типовите на класи, класите на редови итн. Како резултат на ваквото разгранување се добива филогенетско дрво. Постојат несогласувања меѓу биолозите во однос на класификацијата на различните видови во конкретни групи, но овие несогласувања имаат изолиран карактер. Практиката покажува дека биолошката класификација, конструирана врз основа на различни признаци, има тенденција кон една иста дрвовидна хиерархиска шема - природна класификација. Според ова, во основата на оваа класификација е можно да постои закономерност.
Имено, таков резултат е можно да се очекува при изучувањето на еволуциското потекло на животните од заеднички предок. Разгранувањето на филогенетското дрво соодветствува со поделбите на популацијата во процесот на видообразба.
По правило, објектите кои не се производ од текот на еволуцијата, го немаат ова својство. Не е можно објективно да се конструира хиерархија на елементарните честички, хемиските елементи, планетите од сончевиот Систем. Исто така не постои објективна хиерархија на свесно или намерно создадените објекти, како книгите во библиотеката, домот, мебелот, машините. По желба може да се обединат овие објекти во различни хиерархии, но нема единствена објективна хиерархија, принципиелно подобра од останатите.
Постојат низа на статистички методи за точна оценка на тоа како објектите со различни својства се вклопуваат во една или друга хиерархија. Овие методи го мерат т.н. „филогенетски сигнал“, кој дозволува да се различат имагинарните од објективните закономерности. На пример, во секое „генеалошко дрво“, автомобилот ќе има ниско ниво на филогенетски сигнал. Напротив, во еволуционото дрво и во неговите поодделни делови има стабилен и точен филогенетски сигнал.
Постојат неколку извори на податоци, врз основа на кои е можно да се донесуваат заклучоци за степенот на сродност меѓу видовите. Доколку постои единствено еволуционо дрво, кое ги обединува сите видови во објективна генеалогија, тогаш сите податоци мора да ја потврдуваат оваа генеалогија. Филогенетските дрва, независно конструирани, мораат да соодветствуваат едно на друго. Наједноставниот, но не и многу точен начин на конструирање на вакво дрво, е споредбата на градбата на животните: колку помалку разлики има меѓу видовите, толку помалку поколенија ги одделуваат нив од заедничкиот предок. Палеонтолошките податоци помагаат во утврдување на сродноста меѓу класите на животни. На пример, пронајдените остатоци на пердувести диносауруси сведочат за сродството меѓу влекачите и птиците. Биогеографијата и ембриологијата исто така даваат информации за еволуционата блискост на видовите. Најточниот извор на податоци, кој не бил достапен во времето на Дарвин, е споредбена анализа на геномите на различните организми. Еволуционото дрво може да се конструира за секој одделно земен ген, а исто така истражувачите ги земаат предвид сите можни некодирачки секвенци на белковините.
Сите овие извори ја даваат истата слика со точност до грешката на користените методи. Фактот што еволуционите дрва, конструирани според различни податоци, соодветствуваат едно со друго, ја објаснува еволуционата теорија. Други објаснувања отсуствуваат: на пример, нема никакви причини според кои организмите што се слични по својата градба мораат да имаат слични некодирачки секвенци во геномот, ако тие не произлегле од еден предок.
Палеонтолошки докази
Обично остатоците од растенија и животни се разградуваат и исчезнуваат без да остават трага. Но понекогаш биолошките ткива се заменуваат со минерали и образуваат фосили. Најчесто се пронаоѓаат скаменети коски или черупки, односно тврди делови од живите организми. Понекогаш се наоѓаат само отпечатоци од животни или траги од нивната активност. Најретки фосили се целосни животни - замрзнати во мразот од областите кои денес се под долготраен мраз (пермафрост), други зачувани во скаменета смола од древните дрвја (килибар) или во друга природна смола - асфалт.
Со проучување на фосилите се занимава палеонтологијата. Обично седиментните карпи се јавуваат во слоеви, така што подлабоките слоеви содржат фосили од некој поран период (принцип на суперпозиција). Така, со споредба на фосилните форми од последователните слоеви можат да се донесат заклучоци за основните насоки на еволуцијата на живите организми. За да се процени староста на фосилите се користат повеќе методи на геохронологијата.
Врз основа на фосилните податоци може да се заклучи дека живиот свет на Земјата значително се променил. Колку гледаме подлабоко во минатото, забележуваме толку помалку заеднички својства со денешната биосфера. Првите прокариоти (едноставни едноклеточни организми кои немаат клеточно јадро) се појавуваат приближно пред 3,5 милијарди години. Првите едноклеточни еукариоти се појавуваат пред 2,7 - 1,75 милијарди години. По билиони поминати години, пред 840 милиони години, се појавуваат фосилите на првите многуклеточни животни, претставени со хајнанската фауна. Според истражување од 2009 година, веројатно пред повеќе од 635 милиони години, веќе постоеле многуклеточни животни поврзани со еден од современите типови - сунѓери. Во периодот на ,,Камбриската експлозија‘‘ пред 540 - 530 милиони години, за кратко време од геолошка гледна точка, во фосилните записи се појавуваат остатоци од претставниците на повеќето денешни типови на животни кои поседувале скелети, додека во наредните 15 милиони години се појавиле првите примитивни ‘рбетници, слични на денешните змиулки. ‘Рбетниците со вилица се појавиле пред 410 милиони години, инсектите пред 400 милиони, а по 100 милиони години на Земјата доминирале папратите, а основни групи на надземна фауна биле инсектите и водоземците. Пред околу 250 до 65 милиони години, на Земјата господареле ,,врвните грабливци‘‘ и крупни тревојади претставени со диносаурусите и други влекачи, најчести растенија биле цикасите и други групи на голосеменици. Првите фосили на цветни растенија се појавуваат пред 140 - 130 милиони години, но почетокот на нивното широко распространување е во средна креда (пред околу 100 милиони години). Набљудуваниот образец соодветствува на потеклото на сите видови од едноклеточни организми и не постои друго научно објаснување.
Добро познат доказ за еволуцијата е постоењето на т.н. преодни форми, односно организми со комбинирани одлики од различни видови. Обично кога се зборува за преодни форми се имаат предвид фосилите, но преодните форми не секогаш изумираат. Врз основа на филогенетското дрво, теоријата на еволуцијата предвидува какви преодни форми би можеле да бидат најдени, а какви не. Во согласност со научниот метод, предвидувањето се остварува и ја потврдува теоријата. На пример, познавајќи ја градбата на организмите (влекачи и птици), можно е да се предвидат неколку одлики на преодните форми меѓу нив. Може да се предвидува можноста за наоѓање на остатоци на животни, слични на влекачите, но со пердуви, или остатоци на животни слични на птиците, но со заби или со долга коскена опашка. Меѓутоа, може да се предвиди и дека нема да бидат најдени преодни форми меѓу птиците и цицачите, како на пример фосили од цицачи со пердуви или птичји фосили со коски на средното уво како кај цицачите.
Не многу долго по објавувањето на За потеклото на видовите биле најдени остатоци од Archaeopteryx - преодна форма меѓу влекачи и птици. За археоптериксот се карактеристични диференцирани пердуви по телото (типична птичја црта), а по градбата на скелетот тој е само малку различен од диносаурусите од групата на компсогнати. Тој поседувал канџи на предните екстремитети, заби и долга опашка со коскен скелет од прешлени, а претпоставените ,,птичји‘‘ особини на скелетот биле подоцна најдени кај други влекачи. Потоа биле пронајдени и други преодни форми меѓу влекачи и птици.
Познати се многу други преодни форми, меѓу кои од без‘рбетници во риби, од риби во четириноги, од водоземци во влекачи и од влекачи во цицачи.
Во некои случаи не можат да бидат пронајдени фосилни преодни форми, на пример, не постои трага од еволуцијата на шимпанзата (веројатно поради немањето услови за образување на фосили во шумите каде тие живеат), не постојат траги од трепчести црви, а оваа класа обединува 3 500 видови. Секако, фалсификувањето на еволуцијата не е доволно за да се укаже на такви празнини во фосилните записи. За да се побие теоријата на еволуцијата би требало да се пронајде скелет кој не се вклопува во филогенетското дрво или пак во хронолошката секвенца. Затоа, како одговор на прашањето кое откритие би можело да ја фалсификува теоријата на еволуција, Џон Холдејн вели: ,,Фосилни зајци од Прекамбриумот!‘‘. Досега се пронајдени милиони фосили, околу 250 000 фосилни видови и секое вакво откритие е тест за теоријата на еволуција, а успешно поминатиот тест ја потврдува теоријата.
Во случаите кога фосилниот запис е особено полн, можно е да се изградат т.н. филогенетски серии, односно серии од видови (родови итн.) кои последователно се менуваат еден во друг во процесот на еволуција. Најпознати филогенетски серии се оние на човекот и коњот, а на овој начин може да се опише и еволуцијата на китовите.
Еволуција на човекот
Првиот примерок на неандерталец бил пронајден во 1856 година, три години пред објавата на За потеклото на видовите. Во времето на појавување на оваа книга не биле познати никакви други фосили кои го потврдуваат еволутивното потекло на човекот и човеколиките мајмуни од заеднички предок. Иако неандерталецот бил независен вид од родот на луѓе, пронајдени се скелети на многу преодни форми меѓу древните антропоиди и човекот.
Бидејќи заедничкиот предок на луѓето и шимпанзата се движел на четири нозе, а неговиот черепен мозок не бил ништо поголем од оној на шимпанзо, според дарвиновата теорија за еволуција, било потребно да се развие двоножноста (бипедализам), но и зголемување на обемот на мозокот. Според ова, би требало да постои една од трите можни варијанти на преодни форми:
Во 1920-тите години, во Африка се пронајдени остатоците на суштества кои Рејмонд Дарт ги опишал како австралопитеци. Подоцна биле најдени и други остатоци на австралопитеци, вклучувајќи ја и познатата Луси и черепот AL 444-2. Австралопитеците живееле во источна и северна Африка пред околу 4 до 2 милиони години. Обемот на мозокот бил нешто поголем од тој на шимпанзото. Коските на карлицата по својата градба биле најблиски до истите кај човекот. Градбата на черепот е карактеристична за бипедалните животни, што може да се одреди по foramen magnum - отвор во затилната коска (occipitale) кој ја поврзува черепната празнина со ‘рбетниот канал. Покрај ова, во Танзанија во скаменет вулкански пепел биле пронајдени траги оставени од двоножни хоминиди. Староста на трагите е 3,6 милиони години. Според ова, австралопитеците се „преодна форма број два“: кај нив се развил делумен бипедализам, но мозокот бил отприлика голем како тој на шимпанзо.
Подоцна биле пронајдени остатоци од ардипитекус, чија старост е 4,5 милиони години. Анализата на скелетот покажала дека по земјата ардипитекусите се движеле на двете задни екстремитети, а по дрвјата ползеле на сите четири. Бипедализмот на ардипитекусите бил послабо развиен од оној на подоцнежните хоминиди, поради што тие не можеле да патуваат на поголеми растојанија. Ардипитекусот е преодна форма меѓу заедничкиот предок на човекот и шимпанзото и австралопитеците.
И така, во еволуцијата на хоминидите најпрво се развил бипедализмот, а дури потоа започнало зголемувањето на обемот на мозокот. Кај австралопитекот кој живеел пред 4,2 милиони години, обемот на мозокот бил околу 400 сm³, слично како кај шимпанзото. Homo habilis живеел пред 2,4 - 1,4 милиони години, големината на мозокот кај него била 500—640 сm³. Кај Homo ergaster, кој живеел пред 1,9 - 1,4 милиони години, големината на мозокот била 700–850 cm ³. Homo erectus живеел пред 1,4 - 0,2 милиони години, а големината на мозокот се движела од 850 сm³ кај пораните примероци до 1100 сm³ кај подоцнежните. Homo heidelbergensis живеел пред 600 - 350 илјади години, големината на мозокот изнесувала 1100—1400 сm³. Неандерталците живееле пред 350-30 илјади години, а големината на мозокот изнесувала 1200—1900 сm³. Пред 200 илјади години се појавува разумниот човек (Homo sapiens) со големина на мозокот од 1000—1850 сm³. Согласно современата претстава, не сите наведени видови биле непосредни предци на современите луѓе. Делумно, неандерталците се развивале паралелно со Homo sapiens. Но, како и да е, со примерите на овие видови може да се набљудува насоката на еволуцијата на хоминидите. Овие видови се добро претставени во фосилните записи.
Еволуција на коњот
Еволуцијата на коњот не води во Северна Америка. Древниот претставник на групата каде припаѓа современиот коњ - хиракотериум (Hyracotherium, исто така познат и како Eohippus) - бил со големина на лисица и живеел во Северна Америка пред 54 милиони години (долен еоцен), а потоа се распространил во Европа и Азија. Тоа било животно со стројно тело, со кратки нозе, но приспособени за трчање (бегство). Кај него имало четири прсти на предните екстремитети и три прсти на задните; прстите биле распоредени речиси вертикално. Секачите биле мали, катниците зарамнети и прекриени со енамел.
Можниот пат на развиток на коњите од хиракотериумите до современиот вид вклучува не помалку од 12 родови и неколку стотина видови. Притоа настанале следните промени:
Судејќи по фосилните растенија од различни слоеви, заблатената област во која живеел хиракотериумот постепено станувала сè посува. Предците на коњите зависеле од видот од високо поставената глава и на големата брзина на бегање за спас од грабливци. Ако при одењето на мека, блатеста почва поголемиот број на прсти на екстремитетите е оправдан, тогаш во изменетите услови за живот на првобитните коњи ова станало проблем, па затоа страничните прсти кај нив започнале да исчезнуваат, а средните да се развиваат. Промената на градбата на забите се објаснува со промената на исхраната, односно со преод од исхрана со мека вегетација до исхрана со трева и лисја.
Понекогаш кај коњите се развива вишок од еден или два прста, и тоа најчесто се среќава втор (внатрешен) прст со целосно развиени метакарпални или метатарзални ковчиња, целосно развиени зглобови меѓу прстите и копитото, кои, инаку, ретко ја допираат земјата. Во случај на појава на две одвишни прсти, ногата станува слична со тие на видовите-предци.
Морфолошки докази
Во текот на еволуцијата секој нов организам не настанува од нула, а се добива од постар организам низ последователност од мали измени. При ваквиот начин на обарзување на структури постојат низа на карактеристични одлики кои укажуваат на нивното еволутивно потекло. Споредбено-анатомските истражувања дозволуваат да се откријат ваквите одлики.
Еволутивното потекло ја исклучува можноста за намерно позајмување на успешни дизајни од други организми. Затоа кај различните, далечни видови ги решаваат проблемите со користење на различни органи. На пример, крилото на пеперугата и крилото на птицата се развиваат од различни зародишни листови, крилата кај птиците се изменети предни екстремитети, а крилата на пеперугите се превои од хитин. Сличноста меѓу овие органи е е површно и се јавува како резултат на конвергентно потекло. Ваквите органи се нарекуваат аналогни.
Спротивна ситуација се среќава кај блиските видови: за целосно различни намени се користат слични по градба органи. На пример, предните екстремитети на ‘рбетниците исполнуваат многу различни функции, но притоа имаат општ план на градба, заземаат слична положба и се развиваат од еден ист зачеток, т.е. тие се хомологни. Сличноста во градбата на крилата на лилјакот и нозете на кртот не е можно да се објасни од гледиште на полезноста. Истовремено, теоријата на еволуцијата дава објаснување: екстремитетите кај четириногите ‘рбетници имаат единствена структура наследена од заеднички предок.
Секој вид ги наследува од предочниот вид поголемиот дел од неговите својства - понекогаш и оние кои се бескорисни за новиот вид. Промените најчесто произлегуваат од постепената последователна претворба на својствата од видот-предок. Сличноста на хомологните органи не е сврзана со условите на нивното функционирање - доказ за нивиот развиток во еволуцијата од заеднички прототип има кај видот-предок. Други примери на еволуциски морфолошки измени се рудиментите, атавизмите, како и бројни случаи на специфични несовршенства во градбата на организмите.
Петпрсен екстремитет
Петпрсните екстремитети, карактеристични за четириножните ‘рбетници, се пример за хомологни органи. Освен тоа, забележана е хомологија меѓу петпрсниот екстремитет и перките на некои фосилни видови на ракоперки риби, од кои, очигледно произлегле првите водоземци. Екстремитетите на четириножните ‘рбетници се разликуваат по формата и приспособеноста кон исполнување на различни функции во различни услови. На пример, да ја проследиме оваа состојба кај цицачите:
Сите овие екстремитети ја содржат истата група на коски со истите релативни местоположби. Единството на структурите не може да биде објаснето од аспектот на полезноста, бидејќи екстремитетите се користат за многу различни цели.
Составни делови на усниот апарат кај инсектите
(A) Во својата првобитна форма (на пример, кај скакулците) силните мандибули и магзили се користат за гризење и џвакање.
(B) Медоносната пчела ја користи долната усна за собирање нектар, а мандибулите го раздробуваат поленот и создаваат восок.
(C) Кај многу пеперуги горната усна е редуцирана, мандибулите отсуствуваат, а магзилите образуваат сурлица.
(D) Кај женските комарци горната усна и магзила образуваат цевка, а мандибулите се користат за прободување на кожата.
Аналогни органи
Наизглед сличните органи или нивните составни делови, кои имаат различно потекло и поседуваат нееднаква внатрешна градба, се нарекуваат аналогни органи. Надворешната сличност произлегува од конвергентната еволуција, односно во текот на независното приспособување кон слични услови на живеење.
Примери:
Целосното отсуство на целонасочно позајмување на успешни конструкции ја одликува еволуцијата од свесниот дизајн. На пример, пердувот е добра конструкција која помага при полетувањето, но кај цицачите (меѓу кои и лилјаците) пердуви отсуствуваат. Жабрите се особено полезни за водните животни, но кај цицачите (меѓу кои китовидните) тие отсуствуваат. Така, за да се фалсификува теоријата на еволуција, доволно е да се пронајдат пердуви или жабри кај кој било вид на цицач.
Рудименти
Како рудименти се означуваат органи кои го загубиле своето основно значење во процесот на еволуциски развиток на организмот. Исто така, независно од еволуционата теорија, рудиментите можат да се дефинираат како редуцирани структури со помали можности во однос на соодветните структури кај другите организми. Дури и ако рудиментот се покаже како функционален, тој исполнува релативно едноставни функции со мало значење со помош на структури кои очигледно се предодредени за посложени цели. Иако многу рудиментирани органи се целосно нефункционални, отсуството на функција не се јавува како неопходен услов за рудиментираност. Такви органи се многу чести во природата.
На пример, крилото на птицата е многу сложена анатомска структура, специјализирана за активен лет, но крилјата на ноевите не се користат за летање. Овие рудиментарни крила можат да се користат за релативно едноставни задачи, како одржување рамнотежа при трчање и привлекување на женки. На овој начин, специфичната сложеност на крилјата на нојот е неадекватна на едноставноста на задачата која крилјата ја извршуваат, па токму затоа овие крилја се нарекуваат рудименти. Други нелетачки птици со рудиментирани крилја се Phalacrocorax harrisi, киви и какапо. За споредба, крилјата на пингвините имаат поголемо значење, функционираат како весла (пераи), па затоа не може да се сметаат за рудименти.
Примери за рудименти:
Црвовидниот израсток на слепото црево (апендикс) кај некои тревопасни животни се користи при варењето на растителната храна и има поголема должина. Така на пример, кај коалата должината на апендиксот достигнува 1 до 2 метри. Апендиксот на човекот е долг од 2 до 20 cm и не учествува во варењето. И покрај распространетото верување, постоењето на секундарни функции на апендиксот не значи дека тој не е рудимент.
Атавизми
Со атавизам се означува појавата на особини кај единките кои се својствени за далечните предци, но кои отсуствуваат кај поблиските. Појавата на атавизми се објаснува со тоа што гените одговорни за дадена особина се сочувале во ДНК, но нормално не формираат структури типични за предците.
Примери за атавизми:
Аргументите во полза на еволуцијата се аналогни на аргументите за рудиментите.
Несовршенство во градбата на организмите
При еволуција, секој нов дизајн е добиен од постар низ последователност од адаптации. Оваа особеност се јавува како причина за специфичните неконзистентности во градбата на живите организми.
На пример, повратниот грклански нерв кај цицачите оди (во состав на нервот скитник) од мозокот до срцето, го обиколува лакот на аортата и се враќа кон гркланот. Поради ова, нервот минува многу подолг пат отколку што е потребно, а аневризмата на аортата може да доведе до парализа на левите гласни жици. Особено илустративен е примерот со жирафата, кај која должината на повратниот нерв може да достигне 4 метри, иако растојанието меѓу мозокот и гркланот е само неколку сантиметри. Ваквата положба на нервите и крвните садови кај цицачите е наследена од рибите, кои немаат врат.
Гастроинтестиналниот тракт на цицачите ги пресекува дишните патишта, поради што ние можеме истовремено да дишеме и да голтаме, но постои и опасност од задушување. Еволуционото објаснување за оваа состојба лежи во тоа што предците на цицачите се ракоперковите риби од групата на остеолепиформи, кои голтале воздух за да дишат.
Друг пример е мрежницата на ‘рбетниците и слепата дамка. Кај ‘рбетниците нервните влакна и ганглионарните клетки на мрежницата се сместени на светло-чувствителните клетки, па светлината мора да помине низ неколку слоеви од клетки, пред да падне на чунчињата и стапчињата. Слепата дамка е дел од мрежницата, без фоторецептори, од која кон мозокот се одделува очниот нерв. За решение на многубројните проблеми кои произлегуваат од ваквата градба на мрежницата, кај ‘рбетниците постојат низа на адаптации. Така, кај нервните влакна, кои одат по површината на мрежницата, отсуствува миелинска обвивка која ја зголемува проѕирноста, но ја намалува брзината на предавање на сигналот (дразбата). Очите на главонозите, кои се слични по градба, го немаат овој недостаток. Ова јасно покажува дека и кај ‘рбетниците е можно во текот на еволуцијата да се формираат очи без слепи дамки. Се претпоставува дека ваквата градба на окото е поврзана со начинот на развиток при онто- и филогенезата. Веројатно кај заедничките далечни предци на хордатите, фоторецепторите се наоѓале на дорзалната страна на телото. Потоа, со формирањето на нервната цевка, тие се нашле на нејзината внатрешна површина, односно на ѕидот од невралниот канал (како кај амфиоксусот). Очите на современите ‘рбетници се формираат како испакнатини на ѕидот од нервната цевка (оптички везикули), а фоторецепторите сè уште се образуваат на нејзиниот внатрешен ѕид.
Честите патологии, како пролапс на матката, честото воспалување на грлото, болките во половината кај луѓето се делумно поврзани со тоа што ние одиме исправено, состојба која се формирала во текот на стотици милиони години еволуција од движење на четири екстремитети.
Ембриолошки докази
Кај сите ‘рбетници се забележува голема сличност во ембрионите на определен стадиум од развитокот (т.н. „јазол на сличност“): имаат слична форма на телото, постојат остатоци од жабрените лакови и жабрените цепнатинки, присуствува хорда, поседуваат опашка, има еден крвоток итн („закон за сличноста на ембрионите“ на Карл Максимович Бер). Меѓутоа, сличноста во ембрионите кај различните систематски групи постепено се намалува и започнуваат да доминираат црти својствени за дадената класа, ред, фамилија, род и вид.
Еволутивните промени можат да ги зафатат сите фази на онтогенезата, односно можат да доведат до промени не само на зрелиот организам, туку и на ембрионите, дури и во првите етапи на развитокот. Но, пораните фази на развиток би требало да се одликуваат со поголем конзервативизам отколку подоцните, така што промените во пораните етапи на развиток, од своја страна, да можат да доведат до поголеми промени во процесот на натамошен развиток. На пример, промената во типот на браздење ќе предизвика промени во процесот на гаструлација, како и во сите натамошни стадиуми. Затоа промените кои се јавуваат во раните етапи се многу повеќе смртоносни отколку промените во подоцните периоди на онтогенезата.
Во 1837, ембриологот Карл Рајхерт појаснил од кои ембрионални структури се развиваат квадратната и артикуларната коска во вилиците на влекачите. Во ембрионите на цицачите се наоѓаат истите структури, но тие се развиваат во чеканчето и наковалната од средното уво. Палеонтолошките докази исто така го потврдуваат потеклото на делови од увото на цицачите од коските на вилиците кај влекачите.
Постојат многу други примери за тоа како еволуционата историја на организмот се манифестира во текот на неговиот развиток. Во ембрионите на цицачите во раните стадиуми се среќаваат жабрени торбички, кои не се разликуваат од жабрените торбички кај водните ‘рбетници. Ова се објаснува со тоа што предците на цицачите живееле во вода и дишеле со жабри. Се разбира, жабрените торбички од ембрионите на цицачите во текот на развитокот не се претвораат во жабри, туку во структури кои произлегле од жабрените торбички во текот на еволуцијата, како на пример, евстахиеви туби, средното уво, крајниците, параштитните жлезди и градната жлезда (тимус).
Панделија Стојанов
Панделија Ангелов Стојанов (, Барбарево, Османлиско Царство -, , Канада) — македонски револуционер, струмички војвода на Внатрешната македонска револуционерна организација, деец на Охрана и Македонската патриотска организација во Торонто, Канада.
Шозо Цугитани
(роден ) — јапонски фудбалер.
Репрезентативна кариера
бил член на јапонската репрезентација на Летните олимписки игри 1964.
Скинхеди
Историја
Во доцните педесетти години, конзервативниот класен систем во Обединетото Кралство ги ограничува образовните, станбените и економските можности за повеќето луѓе кои припаѓаат на пониските слоеви на работничката класа. Меѓутоа, повоениот економски процут во Британија доведува до зголемување на приходот на повеќето млади луѓе. Некои од нив токму тој приход го трошат на надојдената нова мода популаризирана од американските соул групи, британските ар ен би бендови, некои филмски глумци и трговците со облека од „Карнејби Стриит“. Токму овие млади луѓе се именувани како модови кои ја сочинуваат оваа младинска поткултура позната по својата преданост кон модата, музиката и скутерите. Припадниците на оваа поткултура се носеле во практични стилови на облекување кои одговараат на животниот стил и условите за вработување: високи војнички или  работнички кожни чизми со голем ѓон, тесни фармерки или  "Ста прист"  пантолони, кошули и трегери. Овие модови кои биле припадници на работничката класа, ги трошеле своите пари на костуми и одела кои ги носеле во салите за танцување каде што се забавувале со звуците на соул,ска, блубит и рокстеди музиката. Околу 1965 година доаѓа до разединување во поткултурата, и тоа помеѓу "пикок" модовите, кои биле помалку насилни и агресивни, секогаш носејќи облека од последната мода, и "хард" модовите (познати уште како "генг" модови, "лемонхедс" и "пинатс") кои се идентификуваат по својата кратко потстрижена коса претставувајќи една реална слика за работничката класа. Токму овие хард модови, околу 1968 година стануваат она што денес ние го знаеме - скинхедси. Нивните кратко истрижени коси имаат повеќе практични причини, едната е тоа што долгата коса може да биде причина за одговорност на работните места во индустријата а другата е поврзана со комоцијата и предноста при уличните тепачки. Исто така кратката коса на скинхедсите претставува пркос кон хипи имиџот и културата на "долгокосите деца на мирот",припадници на повисоките слоеви на средната класа.
Во прилог на задржувањето на влијанието од многуте модови, првичните скинхедси покажуваат интерес за културата на јамајските рудбојс, особено пројавуваат интерес за музиката од Јамајка и Карибите: ска,рокстеди и првобитната реге музика(пред темпото на музиката да опадне и темите на песните да се фокусираат на супериорноста на црната раса и растафаријанското движење).
Скинхед културата станува особено популарна во 1969 година кога дури и рок бендот Слејд привремено го присвојува скинхед стилот како маркетинг стратегија. Сепак поткултурата на скинхедсите доби забелешка и црна дамка, поради серијата од насилни и сескуално ексциплитни романи напишани и издадени од страна на Ричард Ален, особено романите "Скинхед"  и "Скинхед ескејпс". Поради опсежните британски миграции кон Перт, Западна Австралија, голем број британски момчина во тој град се приклучија кон скинхед движењето во доцните шеесетти години и развија свој сопствен австралиски стил на скинхедси. До раните седумдесетти години, скинхед поткултурата започна да скршнува од патот на популарноста, а некои од автентичните скинхедси се поделија во различни нови подвидови и категории како што се:  сјудхедс,смутид(најчесто со коса до рамениците) и бутбојс(должина на косата како модовите,најчесто поврзани со фудбалскиот хулиганизам). Некои модни трендови им се вратија кон корените на првобитните модовите преку "броугс" и "лоуферс" чевлите, кошулите, работничките костуми и џемпери, најавувајќи повторно враќање на сцената.
Во доцните седумдесетти години,по почетоците на панкот, скинхед поткултурата беше повторно ожиевеана со забележителен пораст на самите припадници. Повеќето од овие скинхед преродбеници реагираа на комерцијализацијата на панкот со прифаќањето на излгедот кој беше во согласност со автентичниот скинхед стил од  1969 година.Оваа преродба ги вклучи и Гери Ходџис и Хокстон Том Мекурт(подоцна  членови на бендот Д фор скинс) и Сагс, подоцна член на бендот Меднес. Од 1979 година па наваму, бројот на скинхедсите кои беа под влијание на панкот, со кратко истрижаните коси или целосно избричените глави, повисоки и тешки кожни чизми со голем ѓон и со помал акцент кон традиционалниот првобитен стил,  драстично се зголемува и привлекува медиумско внимание, воглавно поради фудбалскиот хулиганизам и дивеењето по фудбалските терени. Но сепак остануваат и оние скинхеди кои го претпочитаат автентичниот стил инспириран директно од модовите. Преку различните толкувања на поткултурата на скинхедсите, оваа поткултура се прошири надвор од границите на Британија и Европа. Во Соединетите Американски Држави, некои одредени сегменти на хардкор панк сцената го прифатија скинхед стилот и развија своја сопствена верзија на супкултура.
Стил и облека
Скинхедсите визуелно се индетификувани преку своите кратко истрижани коси и уникатни стилови на облекување. Скинхед модата еволуирала од самото основање на поткултурата во шеесеттите години, и некои стилови на облекување биле поприсутни во одредени места и временски периоди. Постојат неколку различни подвидови на скинхеди во поглед на стилот, но голем број од денешните скинхедси не се вклопуваат во ниту една посебна категорија. Тредс-скинхеди, познати уште како "тредс", или "Тројан скинхедс", го прифатиле стилот на автентичната скинхед култура од шеесеттите години. Ои! Скинхедси - под силно влијание на панк поткултурата на седумдесеттите години, најчесто имаат кратко истрижани коси и повеќе тетоважи по телото отколку скинхед стилот од шеесеттите години, носат повисоки и тешки кожни чизми со голем ѓон, тесни тексас фармерки и облека која е помалку инспирирана од модовите за разлика од тредс скинхедсите. Хардкор скинхед стилот кој потекнува од осумдесеттите години во Соединетите Американски Држави исто така има поголема слобода во  начинот на облекување отколку таа на првата генерација на скинхедси.
Во шеесеттите години, повеќето скинхедси од женскиот пол имаат фризура како модовите. Во текот на скинхед преродбата во осумдесеттите години, повеќето скинхедси од женски пол имаат "федркатс" фризура(позната уште и како "Челзи" во Северна Америка). "Федркатс" e кратка истрижена коса со шишки на предниот, задниот  и страничниот дел на главата. Некои од нив имаат пократка панк фризура, речиси целосно избричени глави оставајќи само шишки на предниот дел од главата.
Во зачетоците на скинхед поткултурата, некои од скинхедсите одлучуваат врвките на своите високи кожни чизми да бидат со бојата од фудбалскиот тим што го поддржуваат. Подоцна, некои од нив (особено оние политичко-идеолошко определените) преку бојата на врвките ја означуваат својата припадност и верувања. Во некои случаи, бојата на трегерите и бојата на фаерките (флајт џекетс) се користат  за означување на припадноста. Конкретните бои избрани од припаднинците на соодветната поткултура се разликуваат во различни региони и имаат сосема поинакво значечење во различни области и периоди. Само скинхедсите од ист временски период и област можат да протолкуваат што точно означуваат боите. Во пракса, употребата на конкретни бои на врвките од чизмите или облеката за да се покаже припадноста кон нешто/некого станаа реткост, особено помеѓу традиционалните скинхедси, кои едноставно ги избираат боите од модни причини.
Следнава листа ги опишува повеќето видови облека која е распространета помеѓу скинхедсите:
Маици:
Маици со кратки и долги ракави или поло маици од брендовите како што се Бен Шерман, Фред Пери, Брутус,Вориор или Џејтекс. Маици и дуксери од брендовите Лонсдејл или Еврласт. Маици со јаки, дуксери со деколте со V-изрез, дуксери без ракави, волнени џепмери. Маици (со натписи и слики поврзани со скинхед поткултурата). Некои Ои! Скинхедси и оние коишто се хардкор ориентирани, особено во Северна Америка, практикуваат да носат бели маици по прерамки-рамбовки.
Капути, јакни и костуми:
Спортско сако "блејзрс", MA-1 тип на фаерки (популарни брендови Алфа и Вориор)(најчесто зелени или црни), "Деним Џекетс"(најчесто сини),"Харингтонки","Донки Џекетс", "Манки Џекетс", "кромби" стил мантили, "Шипскин" 3/4 долго палто, "Паркас". Традиционалните скинхедси обично носат костуми направени од двобојна ткаенина (блескава волна - како материјал кој ја менува бојата под различни светла и агли). Жените: исто како и мажите, само со додаток на поелегантнен "костум"- составен од 3/4 долг а јакна и кратко здолниште.
Панталони:
"Ста прист панталони", Фармерки(Левис,Ли и Вранглер),"перелел лег", порабени панталони, војнички пантолони - маскирни. Тексас фармерките или панталоните се носат намерно кратко со цел да се гледаат чизмите, или да се познаваат чорапите кога се носат мокасинки. Тексас фармерките најчесто се сини, понекогаш испрскани со белило и варикина за да личат на маскирни панталони (особено популарни помеѓу Ои! Скинхедсите). Жените: истите тексас фармерки и пантолони како и мажите, женски долги чорапи натколенки и здолниште. Некои скинхед-девојки носат мрежести хулахопки или чорапи и мини здолништа, стил воведен за време на скинхед-преродбата под влијание на панкот.
Обувки:
Чизми, војнички чизми со голем ѓон или работнички чизми со кожа, чизмите и обувките од брендот "Доктор Мартинс", мокасинки и "броугс". За време на шеесеттите години чизмите со челик на предниот дел биле нарекувани уште и "бауер бутс". Сјудхедсите понекогаш носеле чорапи во различни бои како црвена, портокалова и зелена. Во изминативе години, други брендови на кожни чизми со висок ѓон како што се "Соловеир", стануваат популарни помеѓу скинхедсите од причина што чизмите од брендот "Доктор Мартинс" и "Грајндерс" не се произведуваат повеќе во Англија. Спортски обувки од брендот на Адидас станаа особено популарни помеѓу некои скинхедси. Жените: "манки бутс" и истите обувки како и мажите.
Капи:
"Трилби хет" ,"порк пај хетс", качкети, волнени зимски капи. Поретко се носат шешири (најчесто се среќаваат кај Сјудхедсите и оние коишто имаат влијание од филмот „Пеколен портокал“). Трегери: Трегери (познати уште и како "саспендрс" во Северна Америка) во најразлични бои, обично не подебели од еден инч, потсечени на коланот на панталоните. Во некои области, трегерите коишто се пошироки од вообичаеното можат да го дефинираат скинхедот или како старомоден и немодерен или со расистички и неонацистички погледи. Традиционално, трегерите се носат во облик на Х и Y на грбот од телото, но некои од Ои! Скинхедсите практикуваат да ги носат спуштени своите трегери.
Марами:
Свилени марамчина во горниот џеб на кромби капутот или "тоник сут џекет", во некои случаи затворени со убава нитна. Подоцна "покет флешес" стануваат популарни. Овие биле парчина од свила во контрастни бои прикачени на парче картон дизајнирано да изгледа како детално здиплено марамче.
Значки и шалови:
Беџови или прешивки со текст и слики поврзани со скинхед поткултурата во целина, бендови, припадност или политички убедувања. Волнени шалови испечатни со боите на фудбалските клубови, заврзани на вратот, рачниот зглоб или висејќи прикачен на ременот на половината.
Чадори:
Дел од Сјудхедсите носат затворени чадори со остри врвови или дршка со додаток на нож. Ова е причина за нивниот прекар "браили бојс".
Тетоважи:
Тетоважите биле популарни во поткултурата на скинхедсите уште од преродбата во седумдесеттите години. Во осумдесеттите години во Британија, можеле да се сретнат скинхедси со тетоважи по нивните лица и чела иако денеска ова не е вообичаено. Воглавно, некои од нив имаат тетоважи со текстови и мотиви од скинхед поткултурата, изразувајќи ја својата припадност и политичката определба.
Музика
Во раните седумдесетти години дел од реге музичарите во своите песни почнуваат да толкуваат и обработуваат теми поврзани со супериорноста на црната раса, во кои многу бели скинхедси не можеле едноставно да се вклопат. Овие промени во тематиките на реге песните создаде една тензија помеѓу скинхедсите од различна раса(црни и бели), кои пред тоа заедно беа како една целина. Во тоа време некои припадници на Сјудхедсите (како огранок на скинхед поткултурата) започнаа да слушаат глем рок бендови од Британија како што се Д Свит, Слејд и Мут д хупл.
Најпопуларниот стил помеѓу скинхедсите во доцните седумдесетти години беше музичкиот стил "Ту тон", фузија и микс од ска,рокстеди,поп,реге и панк рок музиката. Жанрот своетото име го доби по истоимената издавачка куќа "Ту тон рекордс" од Ковентри, Англија, за која имаа потпишано договори бендовите Д спешлс, Меднес и Д селектр. Некои скинхедси во доцните седумдесетти години претпочитаа да слушаат и им се допаѓаа бендовите како Шем69 и Менас.
Исто така кон крајот на седумдесеттите години, после првиот еуфорија на панк рокот, голем дел од скинхедсите ја прифатија Ои! музиката, поджанр на "воркинг клас" панкот. Музички, Ои! жанр е комбинација од првобитниот панк со елементи на фудбалски навивачки скандирања, паб рок и британскиот глем рок. Ои! сцената беше делумен одговор на чувството, кон многуте двигатели и учесници во почетоците на панк сцената, во зборовите кои ги кажа гитаристот Стив Кент од бендот Д бизнис: "модерните академски луѓе користат долги зборови обидувајќи се да звучат уметнички...губејќи го допирот со светот". Терминот Ои! како музички жанр се претпоставува дека доаѓа од бендот "Кокни риџектс" и новинарот Гери Бјушл, кој се залагал за истоимениот жанр во списанието "Саундс магазин". Овој правец не е само жанр на скинхедсите, во повеќето Ои! бендови се вклучени не само скинхедси туку и панкери и луѓе кои кои не се вклопуваат во ниту една од овие категории, (понекогаш нарекувани "хрбртс"). Значајни Ои! бендови од доцните седумдесетти и почетокот на осумдесеттите години се Анџелик апстартс, Блиц, Бизснис, Ласт ризорт, Бјуриал, Комбат 84 и Д фор скинс.