cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сончарка (печурка)
Опис
Месото на шапката е лабаво-месесто, подоцна погусто, бело или светло, не се менува при притискање и на сечење. Мирисот е слаб, на печурки, вкусот е пријатен на орев. Како што созрева, маргината се откинува, оставајќи месест, подвижен прстен околу дршката.
Дршка 10-30 (до 40) cм, 1-2 (до 4) cм дебелина, цилиндрична, шуплива, со тврди влакна, со сферично задебелување во основата, лесно се одвојува од капачето. Површината на стеблото на младите печурки е монотоно кафена, подоцна светло-кафеава, покриена со темни крлушки, често распоредени во прстени, од кои стеблото изгледа напречно или слично на змиска кожа.
Ливчињата се широки до 2 cм, стеснети кон стеблото, лесно се одвојуваат од капачето, слободни, бели, густи, со возраста стануваат кремови или бежови, формирајќи тенок рскавичен колариум во близина на стеблото.
Отпечатокот на спори е бел. Има пријатен мирис на орев. Кога ќе се исече, белото месо може да добие бледо розова боја..
Микроскопски знаци
Спорите (15-20) × (10-13) µm, елипсоидни, мазни, псевдоамилоидни, метахроматски, имаат пора на 'ртење, содржината флуоресцира.
Листовите исправни, се цилиндрични тенкоѕидни хифи со пречник од 7-15 микрони, безбојни, со токи.
Хифите на скалите на шапката се со големина 150-400 × 8-10 µm, мазни, со различни форми: филиформни, прстенести или ланцетни, обично искривени и ретко се протегаат вертикално од капачето. Хифите на лушпите надршката се слични по структура, но обично се собираат во снопови.
Базидиумот со четири спори, тенкоѕидни, во форма на палка, 35–45 × 14–16 μm, стеригмата долга 4,5–6 μm.
Хеилоцистидиите се тенкоѕидни, безбојни, со различни форми, 30-55 × 12-20 µm; има и каулоцистиди.
Хемиски реакции во боја
Реакциите на ливчињата со α-нафтол и пулпата со анилин се негативни; пулпата со фенол и феноланилин станува кафеава, со гвајакол дава синкаво-зелена боја; реакцијата со сулфанилин е негативна.
Екологија и распространетост
Сапротроф, расте на песочни почви во светли шуми во полјани и рабови, чистини и чистинки; пронајдени се и на отворени тревни места, во паркови, полиња, овоштарници.
Широко распространета во северната умерена зона. Ја има насекаде во Европа, во Азија - Турција, Иран, Закавказ, Индија, Средна Азија ( Киргистан ), Кина, Монголија, Сибир, Далечниот Исток, Јапонија, во Северна Америка - насекаде, во Јужна Америка - Чиле, во Австралија, Африка ( Алжир, Мароко, Кенија, Заир ), како и на островите - Куба, Соломоновите Острови, Мадагаскар, Шри Ланка.
Сезона јуни - ноември.
Слични видови
Јадење :
Отровни:
Нутрициони квалитети
Јадливи габи, сметајте ги за едни од најдобрите. Младите шапки може да се печат на скара или да се печет, понекогаш сировиот чадор се користи во салати и сендвичи. Обично тврдите нозе, по правило, се сушат и се мелат во прав, што е зачин со изразен вкус и мирис на печурки. Сушените нозе не можат да се мелат, туку да се варат цели во супи. За кисела зелка може да се користат постари печурки со цврсто месо. Пред готвење, печурката мора да се исчисти од тврдите лушпи.
Е не (филм од 1978)
„Е, не“ (српски: Није него) — југословенски филм од 1978 година, во режија на Миќа Милошевиќ, кој е автор и на сценариото. Во филмот се користи музиката на популарната рок-група Бијело дугме. Главните улоги ги играат: Велимир Бата Живоиновиќ, Никола Симиќ, Ружица Сокиќ, Павле Вуисиќ и Радмила Андриќ.
Синопсис
Дејствието на филмот се одвива во средно училиште во кое професорот Херцог има проблеми со учениците, кои не го поднесуваат училиштето, а со тоа и професорите. Професорот Херцог ги мрази учениците, но истовремено има симпатија кон ученичките. Еден ден, во училиштето доаѓа телевизиска екипа со намера да направи анкета за задоволството на учениците. Тогаш, се случуваат бројни смешни ситуации: на часот по биологија, поради костурот, сите помислуваат дека се работи за час по сексуално воспитување, а во целата приказна се вклучува и директорот...
Национална Волонтерска Недела
Националната волонтерска недела е годишна прослава што се забележува во многу земји, за да се промовира и покаже благодарност за волонтерството и волонтерството. Во Соединетите држави, тој е организиран од фондацијата „ Бодови на светлината“ и поддржан од „Volunteermatch“ ; во Канада од страна на Волонтирање во Канада. Се одржува во овие две земји од средината до крајот на април. Во Обединетото Кралство, се одржува помеѓу 1 и 7 јуни со поддршка од DOIT. Во Нов Зеланд и Австралија, се одржува во мај. Во Обединетото Кралство, се одржува во првата недела од јуни.
Потекло
Во Канада, Националната волонтерска недела за првпат беше замислена во 1943 година како начин да се прослави придонесот даден од жените на домашниот фронт во воените напори. По завршувањето на Втората светска војна, националната волонтерска недела опаѓаше во популарноста сè до 60-тите години на 20 век, кога повторно заживеало и на крајот започнало да се здобива со популарност и во САД.
Националната недела на волонтирање во Соединетите држави за првпат беше воспоставена преку Претседателскиот проглас 4288, потпишано од Ричард Никсон во 1974 година.
Поранешниот претседател Горџ Х.В. Буш ја покажа својата поддршка на американското доброволство во своето обраќање во Државата на Унијата во 1991 година, пофалувајќи го „дарежливиот гест на доброволец“ и нарекувајќи ја „идеја што е едноставно исправна“.
Настани
Новиот проглас за Националната волонтерска недела се издава од американскиот претседател секоја година од почетокот на празникот.
Начинот на прослава за националната волонтерска недела варира, но многу организации организираат специјални настани за да им помогнат на нивните локални заедници да волонтираат и да ги информираат за можностите што се на располагање во текот на целата година.
Во текот на оваа недела, новинските медиуми содржат волонтерски активности во извештаите за вести.
Награди
Во Канада владата ги создала Наградите за доброволци на Премиерот (ПМВА), што ги препознава и охрабрува волонтерите низ целата нација. Овие се доделуваат секоја година за време на Националната волонтерска недела. Провинциските награди се доделуваат и на млади волонтери.
Во Соединетите држави, наградата за волонтерски услуги на Претседателот секоја година во текот на Националната волонтерска недела ја доделуваат разни организации на нивните членови кои имаат завршено 500+ часа волонтерска служба за возрасни. Младите возрасни можат да ја заработат наградата со 250 часа услуга, додека децата може да ја заработат со 100 часа.
Придобивки на волонтерството
Покрај придобивките за општеството, научните студии покажаа дека лицата кои волонтираат уживаат психолошки и физички придобивки, вклучувајќи зголемено задоволство, подобрување на чувството на припадност, понизок крвен притисок, зголемена заштита од Алцхајмерова болест и намалена смртност.
Се проценува дека во Канада 13 милиони луѓе, или половина од возрасното население, волонтираат дел од своето време.
Со избор на волонтерска позиција треба да се постапува со внимателно размислување за вашите лични интереси, областите на заедницата што сакате да влијаете и до која цел. Имањето јасни цели за вашето време и услуга подобро ќе ја информира вредноста на вашите волонтерски напори, бидејќи се однесува на вашите лични цели и интереси.
Придобивките од волонтерската работа ги ужива заедницата, но и самите волонтери, знаејќи дека тие придонеле за подобрување на општеството на некој начин.
NGC 5331/2
NGC 5331/2 — спирална галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5331/2 се споменува и како UGC 8774, MCG 0-35-22, CGCG 17-82, VV 253, KCPG 401B.
Откривање
Објектот е откриен на 13 мај 1793 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
1031
1031 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1031 година од новата ера, 31. од вториот милениум, 31. од XI век и втора од 1030-тите.
NGC 5331/2
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5331/2 е од видот Sbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,4 m/лм2. NGC 5331/2 има привидни димензии од 0,6' х 0,4'.
1031
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
NGC 5331/2
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 52 м 16,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +2° 6' 30". Положбениот агол на објектот е во износ од 55°.
1031
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6539 и 6540 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5781 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4791 и 4792 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1784.
NGC 5331/2
Други поделби
Проучување на NGC 5331/2 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 49266. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 241; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 309. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 465.
1031
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1031 година се протега во 3667 и 3668, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3727 и 3728 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1574. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 421 и 423 исламска година.
NGC 748
NGC 748 — спирална галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 748 се споменува и како MCG -1-6-4, IRAS 01538-0442.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 748 е од видот Sb. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,5 m/лм2. NGC 748 има привидни димензии од 2,3' х 1,1'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 56 м 21,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 4° 28' 2". Положбениот агол на објектот е во износ од 138°.
Други поделби
Проучување на NGC 748 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 7259. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 219; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4688. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1281.
Врбени (Воденско)
Врбени (Νέα Ζωή, Неа Зои; буквално: „нов живот“) — село во Воденско, Егејска Македонија, дел од денешната Општина Вртикоп, во Централна Македонија, Грција.
Божиќ
Божиќ (Божик) или Рождество Христово — денот на Христовото раѓање според христијанската традиција. Тоа е втор најголем празник во христијанството, по Велигден. Црквите кои го користат грегоријанскиот календар, вклучувајќи ги сите католички, протестантски и повеќето православни цркви, го прославуваат на 25 декември. Црквите кои го користат јулијанскиот календар, вклучувајќи ја и Македонската православна црква, го прославуваат Божиќ на 7 јануари до 2100 г., а потоа ќе го прославуваат на 8 јануари до 2200 г., па на 9 јануари до 2300 г. итн.
Врбени (Воденско)
Географија и местоположба
Селото се наоѓа североисточно од градот Воден, на самиот главен пат од градот Вртикоп за С’ботско и Меглен, на надморска височина од 130 метри. Селскиот атар зафаќа површина од 18 квадратни километри.
Божиќ
Со вечерата на денот пред Божиќ (Бадник) завршуваат предбожиќните пости. Во народната и црковната традиција во предвечерието на Рождеството се пејат посебни песни наречени каланди кои имаат елементи од византиската традиција и макдонското народно музичко творештво.
Во повеќето земји во светот со значителен дел на христијанско население, вклучувајќи ја и Македонија, Божиќ е празник и неработен ден.
Врбени (Воденско)
Историја
Во минатото селото било мала чифлигарска населба, во која живееле неколку македонски семејства. Но, тие кон крајот на век поради разбојништва побегнале во селото Цакони. Подоцна, на нивно место се населиле Роми. Потоа, населбата се распаднала, така што повеќе не е таква.
Потоа, населбата била обновена по 1924 година како сосема нова населба во која биле сместени повеќе бегалски семејства од Понд и Кавказ и било преименувано во Неа Зои. Муслиманското население на Врбени било иселено во Турција во 1924 година во согласност со Лозанскиот договор и на негово место биле населени грчки бегалци. Во 1928 година, селото претставувало чиста бегалска населба со 71 бегалско семејства и 272 жители.
Божиќ
Историјатa на празникот
Времето кое му претходело на Рождеството Христово било исполнето со длабоко чувство за едно безгранично зло. Во секој момент се чувствувала несигурноста на тоа време. Светот пред Христовото раѓање наликувал на добро изорана нива, подготвена да го прими семето на вечниот живот — начелото на идниот век.
Врбени (Воденско)
Историја
Селото прилично настрадало за време на Граѓанската војна, во која неговото население било евакуирано.
Божиќ
Историјатa на празникот
Навуходоносор во неговиот таинствен сон го гледа образот на Рождеството Христово, протолкуван од Даниил (глава 2). Карпата којашто се отцепила од планината без да ја допре човечка рака и го разрушила големиот идол е образ на Христовото раѓање.
Врбени (Воденско)
Стопанство
Селото е мошне пасивно, бидејќи е полупланинско. Главен земјоделски производ е тутунот, а во помал обем се произведува пченица и други земјоделски култури. Населението се занимава и со сточарство.
Божиќ
За иконата на Христовото раѓање
Обично во иконата на Христовото раѓање Спасителот има сликовита врска со каменот кој го победил и разрушил страшниот човечки егоизам, во ликот на идол. Младенецот е претставен повиен, во средина на иконата. Земјата во иконата на Рождеството Христово не се претставува мазна и рамна, туку е полна со движење, разиграност, ридови и процепи. Тоа движење потсетува на морските бранови.
Врбени (Воденско)
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година селото имало 21 жител Роми.
Божиќ
За иконата на Христовото раѓање
Обично во иконата на Рождеството се изобразуваат исто така и ангелите, мудреците и пастирите. Ангелите, како први гласници на Радосната вест за Рождеството Христово, мудреците и пастирите — претставници на човечкиот род, се поканети да му се поклонат на Христа.
Врбени (Воденско)
Население
На пописот во 1912 година, селото било забележано со ромски јазик и муслиманска религија.
Божиќ
За иконата на Христовото раѓање
Во горниот дел од иконата се претставува ѕвездата која ги води мудреците на еден начин кој ретко се среќава. Таа е испратена да стои точно на врвот од пештерата. Витлеемската ѕвезда се запазува како симбол не само во иконата на Рождеството, но и во Светата Литургија. Свеќникот кој се поставува во повечерието на Рождеството во средината на храмот, исто така ја симболизира ѕвездата. Очигледно е дека таа зазема многу важно место на празникот Рождество, зашто е древен симбол на Христа, како што ни сведочи и Откровението: „Корен и потомок сум Давидов — Светла и Утринска Ѕвезда.“
Обично е изобразен и Јосиф, заштитникот на Дева, исполнет со тага, измачуван од сомнежи, не можејќи да го разбере таинството на Раѓањето на Синот од Девата. Карактеристично за многу икони на Рождеството е дека Богородица гледа не кон Спасителот, туку кон Јосиф, со поглед исполнет со разбирање и длабока сочувствителност. Очигледно е дека таа со сите сили сака да му помогне. Иконата на Христа е образец или слика на бесконечната слава на доброволното предавање на Христа.
Врбени (Воденско)
Население
Со бегалците како нова населба, селото на пописот во 1928 година било забележано со 266, а во 1940 година со 344 жители, сите доселеници. Поради последици од Граѓанската војна, во пописот од 1951 година било забележано со 269 жители, во 1961 година со 281, во 1971 година со 228, во 1981 година со 246, а во 1991 година со 189 жители.
Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 1.409 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 1.396 жители.
Самоуправа и политика
Селото припаѓа на општинската единица Вртикоп со седиште во истоимениот град, која припаѓа на поголемата општина Вртикоп, во округот Постол. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Арсен, во кој е единствено село.
Шумска екологија
Шумска екологија е научна студија за меѓусебно поврзаните модели, процеси, флората, фауната и екосистемите во шумите. Управувањето со шумите е познато како шумарство, шумска култура и управување со шумите. Шумскиот екосистем е природна шумска единица што се состои од сите растенија, животни и микроорганизми (биотички фактори) во таа област функционирајќи заедно со сите фактори на неживата природа (абиотички) во животната средина.
Поврзаност со други еколошки гранки
Шумската екологијa е една гранка од биотички-ориентираните квалификации од видовите еколошки студии (што е спротивно на квалификацијата основана на организациско ниво или комплексност, на пример екологија кај населението или заедницата). Според тоа, шумите ги проучувале на бројни организациски нивоа, почнувајќи од поединечниот организам сè до екосистемот. Сепак, како што терминот шума ја конотира областа населена од повеќе од еден организам, шумската екологија најчесто е насочена кон нивото на население, заедница или екосистем. Логично дрвата се многу важен составен дел од шумското истражување, но широкиот спектар и другите живи форми и абиотички компоненти во повеќето шуми значи дека другите елементи како дивиот свет или хранливите материи на почвата често се централна точка. Според тоа шумската екологија е мошне разновидна и важна гранка за еколошкото истражување.
Шумските еколошки истражувања делат одлики и методолошки пристапи во другите области на екологијата на копнените растенија. Сепак, присуството на дрвата шумскиот екосистем и неговото истражување ги прави единствени на многу начини.
Прилив на енергија
Шумите акумулираат големи количини на постојана биомаса, а многу се во состојба истата да ја акумулираат со голема брзина, односно тие се многу продуктивни. Ваквите високи нивоа на биомаса и високи вертикални структури претставуваат големи залихи на потенцијална енергија која под прави околности може да се претвори во кинетичка енергија. Од големо значење се две вакви конверзии како што се пожарите и паѓањето на дрвјата, кои со нивната појава радикално ја менуваат биотата и физичката средина. Исто така во шумите со висока продуктивност, брзиот раст на дрвјата предизвикува биотички промени и промени во животната средина, иако при побавниот и послаб интензитет на растење за разлика од релативниот, настануваат непосредни нарушувања како пожари.
Смрт и регенерација
Материјалот од дрвата често се нарекува coarse woody debris (паднати мртви дрва), тој во многу шуми се распаѓа релативно бавно во споредба со повеќето други органски материјали, како последица на комбинацијата од факторите на животната средина и хемиските соединенија кај дрвјата. Дрвјата растат во суви и/или студени средини, но тоа се одвива многу бавно. Според тоа стеблата и гранките можат долг период да останат на шумското тло, што влијае на работи како што се живеалиштата на двиот свет, пожарите и процесот на регенерација.
Вода
На крајот шумските дрвја чуваат големи количини вода поради нивните големи димензии и анатомски/физиолошки одлики. Тие се важни регулатори на хидролошките процеси, особено оние кои вклучуваат подземно хидролошко и локално испарување и дождови/снегови. Според тоа шумските еколошки истражувања понекогаш се тесно регулирани со метеоролошките и хидролошките истражувања во регионалните екосистеми или истражувања за планирање на ресурсите. Можеби повеќе важното ѓубриво или паднатите листови можат да формираат големо складиште за чување на вода. Кога ова ѓубриво ќе се отстрани или набие (на пример со пасење или прекумерна употреба од страна на човекот), се поттикнуваат ерозија и поплави како и лишување од суша на шумските организами.
Царска Бара
Специјален резерват на природата „Царска Бара“ — резерват на природата кој се наоѓа на територија која лежи помеѓу три града: Белград, Нови Сад и Зрењанин; меѓу реките Тиса и Бегеј. До него може да се дојде по автопатот, кога на седумнаесеттиот километар од Зрењанин кон Белград ќе се сврти десно преку реката Бегеј.
Особености
Царска Бара е мрежа на водени екосистеми, со делови од трска, рогоз, врбини шуми и степи. Низ просторот на Царска Б ра минува мрежа од реки, канали, езера и бари, а боите се менуваат од сина езерска преку зелена и кафена боја на шумите до бледо-жолта и бела на степските предели. На овој простор порано имало многу поголеми мочуришта. Денес на овој простор има меандри на Стариот Бегеј кои ја намалиле мочуришната површина и кои денес сѐ повеќе се наведнуваат кон речното корито.
Ова место се има здобиено со светска слава поради присуството на околу 240 видови на птици. Затоа овој резерват е прогласен за Рамско подрачје, т.е. наведен е во списокот на мочуришта од меѓународно значење. Од ретките птици можат да се видат: белоопашестиот орел, блатната еја, ливадската еја, чапјата лажичарка и неколку видови на соколи.
Во оваа оаза на флора и фауна, човекот е присутен од пред 6000 години, за што постојат археолошки докази во околината на Мужије и Тител. Раната историја ја обележал хунскиот водач Атила, а низ вековите низ ова подрачје поминувале Бугари, Романци, Германци, Унгарци, Турци и Срби.
Секоја година тука се собираат планинарите од разни земји на средби под покровителство на планинарите од Зрењанин.
Заштита
Пределот за првпат бил заштитен од државата во 1955 година. Поширока просторна заштита на подрачјето на Стар Бегеј и на Царска Бара беше воведена во 1986 година.
На предлог на експертите од Заводот за заштита на природата на Србија, Владата на Република Србија ја прогласи оваа област за Специјален резерват на природата Стар бегеј-Царска Бара.
Резолуцијата за прогласување на Специјалниот резерват на природата "Царска Бара", беше објавена во "Службен Весник на РС" Бр 46/2011 од 24.06.2011. година, со што беа заштитени 4.726 хектари на површина под I, II и III степен на заштита.
Св. Атанасиј (Лешани)
'''Св. Атанасиј''' — археолошко наоѓалиште во селото Лешани во областа Дебрца. Претставува средновековна црква и некропола. Се наоѓа на околу 300 м северно над селото, над зарамнетото плато од ридот. На простор од 8 × 8 м се наѕира основа од сакрална градба. Јужно од овој простор се забележуваат поголеми камени плочи кој претставуваат средновековни словенски гробови. Над средината од просторот денес стои обележје „икона“ изградена од камени плочи, најверојатно извадени од гробните конструкции.
ХИВ
ХИВ — кратенка од англискиот поим за вирусот причинител на имунитетски недостаток кај човекот (англиски: Human Immunodeficiency Virus). Тој е вирус кој го напаѓа имунолошкиот систем кој помага во заштитата на човекот од болести. Кога нашиот имунолошки сиситем е ослабнат, организмот е помалку способен да се бори со болести. Инфекцијата со ХИВ води кон СИДА (синдром на стекната имунодефициенција). Ако некое лице е ХИВ позитивно, тоа значи дека крвниот тест покажува дека вирусот е присутен во организмот. Сè додека вирусот не го нападне имунолошкиот систем (понекогаш по многу години), тоа лице нема СИДА.
Како вирусот не се пренесува
ХИВ не може да живее долго надвор од организмот. Само по една минута престој надвор од организмот, ризикот за да се инфцирате со ХИВ е многу мал. Вирусот лесно се уништува со сапун и вода, обични дезинфициенси или со сушење.
Како делува ХИВ во организмот
ХИВ го напаѓа имуниот систем, чија улога е борба против инфекција и спречување на растот на повеќето канцери. Кога ХИВ ќе го нападне имуниот систем, во организмот настанува битка помеѓу имуниот систем и ХИВ, која може да трае повеќе години. Во тој период, инфицираните луѓе не чувствуваат никакви симптоми. Со поминување на времето, доаѓа до оштетување на имуниот систем и тој веќе не може да работи така добро како што работел (не може ефикасно да се брани од инфекции). Инфекциите стануваат потешки (на пример наместо обична настинка, таквото лице ќе добие пневмонија). Може да се развијат ретки канцери.
Како да знаете дали имате ХИВ
Тестирањето на крвта ќе покаже дали се присутни антитела на ХИВ, односно дали некое лице е ХИВ позитивно – не постојат клинички знаци кои ќе ви укажат на тоа. Вакво тестирање кај нас може да се направи на Клиниката за инфективни болести и фебрилни состојби. Тестовите коишто се прават на оваа клиника се доверливи и бесплатни, односно за изведување на тестот не е потребен упат од матичен лекар. По инфекцијата со вирусот, потребни се три месеци за да се создадат антитела, кои можат да се утврдат со тестот. Можно е, лицето да е инфицирано (да го има вирусот во организмот) пред испитувањето на крвта да го покаже тоа.
Статистика за ХИВ/СИДА
Во 2013 година имало 27 заразени со ХИВ во Македонија, а во првите седум месеци на 2014 биле регистрирани нови 26 случаи, од кои дури 25 биле од машки пол. Од нив, 18 лица се инфицирале со полов контакт машко со машко. Во Скопје биле забележани 16 заразени. Во однос на старонатаструктура, 12 заразени лица биле на возраст од 20-29 години, додека 10 лица биле на возраст од 30-39 години. Во 2014 година умреле 2 лица од СИДА. Од 1987 година, кога бил регистриран првиот случај, во Македонија биле забележани вкупно 223 случаи на ХИВ/СИДА. Од нив, најмалиот болен имал само 1 година а најстариот имал 64 години. Притоа, од вкупно 223 регистрирани лица кои биле носители на вирусот ХИВ, 154 биле болни од СИДА, 74 умреле, а другите биле само носители на вирусот.
Декан (соединение)
Декан — алкански јаглеводород со хемиска формула C10H22. Иако за деканот се можни 75 структурни изомери, поимот обично се однесува на нормалниот декан (n-декан), чија формула е CH3(CH2)8CH3. Меѓутоа, сите изомери покажуваат слични својства и не се обраќа многу внимание на составот. Овие изомери се запаливи течности. Деканот е присутен во мали количеста (под 1 %) во нафтата и керозинот. Како и другите алкани, тој е неполарен растворувач, не се раствора во вода и лесно гори. Иако е составен дел од горивата, деканот нема важност како хемиска суровина, за разлика од неколку други алкани.
Реакции
Деканот согорува исто како другите алкани. Во присуство на доволно кислород согорува и образува вода и јаглерод диоксид.
При недоволно кислород се добива и јаглерод моноксид.
Други својства
Деканот има површински напон од 0,0238 N·m−1.
Дишен систем
Дишниот систем или респирација е органски систем специјализиран за овозможувањето на дишењето како еден од основните биолошки процеси кои го условуваат животот. Кај посложено градените животни се јавуваат неколку видови на органи за дишење, и тоа трахеи, кожа, жабри и бели дробови.
Трахеите се органи за дишење кај повеќето инсекти. Кожата служи и како орган за дишење кај водоземците, додека жабрите се среќаваат кај рибите и некои мекотели.
Респираторен систем кај цицачите
Спроводниот дел од респираторниот систем го сочинуваат: носот, голтникот, гркланот, душникот, бронхијата и бронхиолите, каде што воздухот поминува низ нив по редоследот по кој се напишани.
Дишниот дел е претставен со белите дробови. Тоа се парни органи со розова боја, обвиткани со белодробна мембранеста обвивка, наречена плевра. Во секој бел дроб навлегуваат бронхиите каде што завршуваат со многубројни мали меурчиња од еднослоен епител, наречени алвеоли, обвиени со капилари. Преку алвеолите се извршува процесот на размена на гасовите врз основа на делумните притисоци на секој од нив (јаглерод диоксидот, кислородот и водната пареа). Притоа, јаглерод диоксидот преминува од крвта во алвеолите, додека со кислородот е обратно. Со издишувањето, CO2 и водната пареа се екскретираат од организмот, а со вдишувањето кислородот навлегува во истиот.
Респирацијата вклучува три фази:
Градба
Респираторниот систем е сложен систем, кој се состои од простори и патишта по кои воздухот влегува во белите дробови. Во тие простори се вклучени: носна празнина (cavum nasi), голтката (фаринкс, pharinx), кој е заеднички орган за дигестивниот и респираторниот систем, гласната кутија или гркланот (ларинкс, larnyx), дишникот (трахеја, trachea) и бели дробови (pulmones), заедно со своите спроводни цевки и воздушните торбички.
Носна празнина
Воздухот прво влегува во организмот преку отворите на носот кои се наречени ноздри (носници). Во продолжение на ноздрите, меѓу коренот на устата и краниумот има два простора наречени носни празнини. Овие два простора се одвоени еден од друг на два дела со носната преграда. Носната преграда и ѕидот на носните празнини се изградени од коска што е обложена со мукозна мембрана (слузница). На страничниот ѕид на секоја носна празнина има три израстоци наречени носни школки (choana). Носните школки значително ја зголемуваат површината преку која воздухот мора да помине на својот пат низ носните празнини. Носните празнини се обложени со слузница, која е постојано влажна и топла и е богата со крвни садови и клетки што излачуваат големо количество течност, околу 250ml на ден. Нивната основна улога е заштитна затоа што:
Токму поради ваквото заштитно дејство треба да се настојува да се дише низ нос, а не низ устата.
Голтка
Низ голтката (pharinx) воздухот се носи во респираторниот тракт, а храната и течностите се носат во дигестивниот систем. Изграден е од 6 мали отвори: од кои 2 за носната празнина, 2 за слушање, 1 за храна и еден за воздухот. Горниот дел што е сместен во продолжение на носните празнини наназад е наречен носна голтка. Средниот дел кој е сместен зад устата е наречен усна голтка, а најмалиот дел е наречен гркланова голтка. Последниот дел е отворен во гркланот однапред и во хранопроводникот наназад.
Грклан
Гркланот или звучната кутија (larunx) е сместен меѓу голтката и дишникот. Тој во основа е изграден од ’рскавица. Еден ’рскавичен дел, наречен штитна ’рскавица се протега во делот напред на вратот. Испупчувањето што го образува штитната ’рскавица популарно се нарекува Адамово јаболко, бидејќи е позабележливо и поистакнато кај мажите, отколку кај жените. Овде се сместени гласни жици, во облик на набори од слузницата на двете страни на гркланот и тие треперат при протокот на воздухот од белите дробови кон надвор, при што се јавуваат извесни тонови со различна висина. По пубертетот кај машките ваквите тонови се пониски отколку кај женските бидејќи грклановата празнина се проширува. Просторот меѓу гласните жици се нарекува глотис. Таму се наоѓа една тенка листовидна ’рскавица што служи како капаче мажлец. Таа е подвижна и има улога во затворањето на дишникот кога голтаме. На тој начин се одвојуваат патиштата за воздух и храна при голтањето.
Дишник
Дишникот (trachea) е цевка што се протега од малиот потесен крај на гркланот во горниот дел на градниот кош до над срцето. Неговата основа е ’рскавица која овозможува да биде отворен. Ваквите ’рскавици, што по малку изгледаат како коњска потковица, или како буквата С, се наоѓаат по должината на целиот дишник. Отворениот дел на ’рскавицата е сместен на задниот дел, каде може да се допира со хранопроводникот кога тој ќе се наполни во текот на голтањето. Улогата на дишникот е да го пренесе воздухот од гркланот до бели дробови.
Бронхии
На долниот крај дишникот се дели на две примарни или главни стебла - бронхии, кои влегуваат во белите дробови. Десната бронхија е значително поширока од левата и се протега подолу и влегува многу повертикално во белите дробови. Токму поради тоа, ако туѓото тело се вдиши, тоа многу полесно ќе влезе во десното крило на белите дробови. Секоја бронхија влегува во белодробното крило низ цепнатинка (засек) или вдлабнување наречено врата или хилус (hilus).
Бели дробови
Бели дробови (pulmones) се органи во кои се врши размената на гасовите. Белодробните крила се сместени во градната празнина. Секоја бронхија откако ќе влезе во белодробното крило преку хилусот се разгранува како дрво, на уште помали цевчиња - бронхиоли, добивајќи изглед на стебло, наречено бронхијално стебло. Во бронхиите има мали делови на ’рскавица кој им дава стабилност и овозможува поесно поминување на воздухот.
Белите дробови се органи во кои има места за дифузија на гасовите преку многу тенки и нежни белодробни ткива. Двете белодробни крила се сместени од страната на градната празнина и се изградени на слениот начин:
Белодробни празнини
Белите дробови зафаќаат значителен дел од градната празнина, која е одделена од стомачната празнина со мускулот наречен дијафрагма. Секое белодробно крило е покриено со двојна обвивка наречена плевра. Секој лист на плеврата се именува според местото каде што се наоѓа. Делот од плеврата што е поврзан со ѕидот на градниот кош е наречен париетална плевра, за делот што е поврзан за површината на белите дробови е наречен висцерална плевра. Ова затворено ќесе целосно го обвива белодробното крило, со исклучок на местото каде бронхијата и крвните садови влегуваат во белите дробови, наречено корен на белодробно крило. Меѓу двете обвивки на плеврата има плеврален простор, во кој има тенок слој течност која ги подмачкува обвивките. Нејзиното дејство е како и при спојувањето на две парчиња стакло споени со слој вода, при што тие слободно и лесно се движат, но одвојувањето едно од друго е отежнато. Токму затоа, белите дробови можат да се шират и собираат како одговор на промените на зафатнината на градниот кош, што се случуваат во текот на дишењето.
Белодробна вентилација
Вентилацијата претставува движење на воздухот кон белите дробови и надвор од нив, во процесот на дишење. Вентилацијата се состои од две фази:
При вдишувањето, што е ативна фаза на дишењето, респираторните мускули се контрахираат и ја рашируваат градната празнина. Дијафрагмата е моќен мускул со конусовиден облик, кој е поврзан со ѕидот на телото околу основата на градниот кош. Контракцијата и израмнувањето на дијафрагмата предизвикува движење надолу, слично како на цилиндар, со што се зголемува просторот на градниот кош и тоа вертикално. Исто така, во овој процес учествуваат меѓуребрените мускули. Во текот на раширувањето на градниот кош тие го помагаат неговото движење нанапред, при што имаат помош од контрахираните мускули од вратот и ѕидот на градниот кош.
При издишувањето, што е пасивна функција на дишењето, мускулите се олабавуваат, што е придружено со враќање на ребрата и дијафрагмата во нивната почетна состојба. Ткивото на белите дробови се раширува и отвора во текот на издишувањето. Во текот на забрзаното издишување и вдишување, внатрешните меѓуребрени мускули и мускулите на стомачниот ѕид се контрахираат, влечејќи го надолу градниот кош и одоздола, туркајќи ја стомачната (висцеларната) обвивка нагоре, спротивно на олабавеноста на дијафрагмата.
Движење на воздухот
Воздухот влезен во респираторните патишта се движи низ разгранувањата на бронхијалното стебло сè до алвеолите. Овде воздухот се движи со дифузија (движење на гасовите кон средина со помала концентрација), при што доаѓа до изедначување на разликите во количеството на присутните гасови. Така, едно вдишување предизвикува релативно мали промени во составот на воздухот на алвеолата, но нормалното постојано дишење обезбедува присуство на доволно количество кислород и исфрлање јаглерод диоксид. Белодробен капацитет е воздухот што влегува во белите дробови при едно длабоко вдишување, кој потоа се издишува, исто така, со силно издишување. Овој воздух може да се измери со спирометар.
Размена на гасови
Размена на гасовите по пат на дифузија се врши на ниво на алвеолите низ многу тенка и влажна респираторна мембрана. Вдишаниот воздух содржи 21% кислород и 0,04% јаглерод диоксид, додека издишаниот воздух содржи 16% кислород и 3,5% јаглерод диоксид. Крвта влегува во капиларите на белите дробови по враќањето од ткивата и има релативно помалку кислород. Токму затоа, кислородот дифундира од алвеолите, каде неговата концентрација е повисока отколку таа во крвта во капиларите. Спротивно на тоа, според релативната концентрација јаглерод диоксидот дифундира од крвта во алвеолите каде го има многу помалку.
Транспорт на гасови
Речиси целиот кислород кој дифундира во крвта на капиларите во белите дробови се поврзува за хемоглобинот во еритроцитите. Многу мал процент се носи како растворен во плазмата. Молекулата на хемоглобинот е големa обоенa белковина со четири мали делови што содржат хем група. Кислородот се поврзува за таквата хем група. Во артериската крв (во системските артерии и во белодробни вени) хемоглобинот е 97% сврзан со кислород, а во венската крв (во системските вени и белодробни артерии) само 70% од хемоглобинот е сврзан со кислородот. Тие 27% разлика претставуваат кислород кој е предаден во клетките. При влегувањето во клетките кислородот мора да се одвои од хемоглобинот. Врската меѓу кислородот и хемоглобинот се кине лесно, со што кислородот се ослободува од крвта и се пренесува од зона во која концентрацијата е релативно помала.
Јаглерод диоксидот се создава во ткивата и се пренесува во белите дробови по трипатишта:
Регулирање на респирацијата
Регулирањето на респирацијата е сложен процес. Регулирањето пред сè зависи од контролните центри за респирација што се сместени во продолжениот мозок и понсот во мозочното стебло. Главниот контролен центар во продолжениот мозок ги одржува основните фази на респирацијата. Тој може да се дополни со центрите во понсот. Дишењето е регулирано со одржување на нивото на кислород, јагрелоден диоксид и киселоста во нормалните граници. Од респираторниот центар во продолжен мозок моторните нервни влакна се прошируваат до ’рбетниот мозок. Од враниот дел на ’рбениот мозок овие нерви продолжуваат преку дијафрагмалниот нерв до дијафрагмата. Дијафрагмата и другите мускули на респриацијата можат да се регулираат преку пораките добиени од високите мозочни центри, најмногу од кората на големиот мозок. Постои можност човекот свесно да диши многу брзо или многу бавно, или да го здржи здивот и да не диши, но тоа не може да го прави постојано. Обично се престанува со дишењето без свесна контрола, кога респираторните центри во продолжениот мозок и понсот нема да можат да го контролираат. Витално значење во контролата на респирацијата имаат хеморецепторите, кои, слично како и рецепторите за вкус и мирис, се чувствителни на одредени материи растворени во телесна течност. Такви рецептори најмногy има во аортниот лак и каротидните артерии, како и во центрите за регулирање на дишењето во продолжениот мозок и мозочното стебло. Тие рецептори се многу чувствителни за зголемено количество на јаглерод диоксид и киселоста, како и при намалено снабдување со кислород. Промените во составот на крвта создаваат нервни импулси што се упатуваат до мозокот. Бидејќи обично има мали резерви со кислород во крвта, јаглерод диоксидот има поголемо влијание во регулирањето на респирацијата. Кога нивото на јаглерод диоксид ќе се зголеми, дишењето мора да се забрза за да се отстрани тој вишок. Само кога нивото на кислород значително опаѓа, тогаш овој гас почнува да станува контролен фактор.
Респираторна честота
Нормалното дишење варира до 12 до 20 пати во минута кај возрасните луѓе. Кај поголемите деца, работата може да варира од 20 до 40 пати во минута, во зависност од возраста и големината. Кај помалите деца респираторната работа може да е над 40 пати во минута. За да се одреди респираторната честота, здравствениот рaботник ги брои кај пациентот дишењата во текот на следните 30 секунди, пpи што набљудува како човекот вдишува и издишува и колкаво количество воздух издишува при дишењето. Промените во ресипраторната работа се важни при различни болести и би требало внимателно да се регистрираат.
Абнормална респирација
Во следната листа се набројани термините што опишуваат различни абнормалности во респирацијата. Тоа се симптоми, но не и болести:
Синуситис и носни полипи
Синусите се сместени блиску до носните празнини од едната и блиску до увото од другата страна. Инфекциите можат лесно да се пренесуваат до синусите од устата, носот и грлото, при што доаѓа до нивно воспаление, наречено синуситис. Долготрајна или хроничната инфекција на синусите може да предизвика промени во епителните клетки што предизвикува промени во епителните клетки што предизвикува појава на тумори. Некои од ваквите израстоци имаат гроздест изглед и го спречуваат поминувањето на воздухот. Тие тумори се наречени полипи.
Искривена преграда
Често носната преграда може да биде на едната страна поместена повеќе, појава наречена девијантна или искривена преграда. Притоа едниот носен простор може да е значително помал отколку другиот што го отежнува протокот на воздухот - тешко дишење. Преградата може да е толку искривена што се зафатени двете носни празнини, што е причина човекот да диши засилено низ устата.
Крварење од носот
Многу честа причина за крварење од носот, наречено епистаза(epistaxis), е повреда или секнење на носот. Другите случаи вклучуваат воспаленија и разранувања што можат да се забележат при продолжени истекувања од синусите.
Убавоног вргањ
Caloboletus calopus, попозната како горчлива букова или црвена-дршка, е габа од семејството на болети, пронајдена во Азија, Северна Европа и Северна Америка. Појавувајќи се во зимзелени и листопадни шуми во лето и на есен, виткото овошни тела се привлечно обоени, со капа од беж до маслиново до 15 см (6 во) преку, жолти пори и црвеникава шипка до 15 см долго и 5 см широк. Бледожолтото месо обојува сино кога е скршено или помодрено.
Кристиан Персон прв го опиша Boletus calopus во 1801 година. Модерната молекуларна филогенетика покажа дека е само далечно поврзана со типот на Boletus и бара сместување во нов род, Калоболлетус беше подигнат во 2014 година, со ''Ц. калопус'' означен како вид. Иако Caloboletus calopus вообичаено не се смета за јадлив поради интензивно горчливиот вкус кој не исчезнува со готвењето, постојат извештаи дека се консумира во источна Европа. Нејзиниот црвен шип го разликува од јадливите видови, како што е Boletus edulis.
Таксономија
Caloboletus calopus првично бил објавен под името Boletus olivaceus од Јакоб Кристијан Шафер во 1774 година, но ова име е недостапно за употреба бидејќи подоцна било санкционирано за друг вид. Синонимот Boletus lapidum на Јохан Фридрих Гмелин од 1792 година е исто така нелегитимен. Кристијан Хендрик Персон ја опишал печурката во 1801 година, неговото специфично име е изведено од грчкиот kalos („убав“) и pous („нога“), што се однесува на неговото светло обоено стапче. Германското име „боле со убава нога“, е буквален превод. Алтернативни вообичаени имиња се болет со црверната дршка и горчлив буковец.
Опис
До 15 см (6 во) или ретко 20 см (8 во) во пречник, кшапка е беж до маслиново и првично речиси топчесто пред да се отвори во хемисферична, а потоа конвексна форма. Површината на капачето е мазна или има ситни влакна, а понекогаш се појавуваат пукнатини со возраста. Кутикулата на шапка виси над маргината на капачето. Површината на порите првично е бледо жолта пред да се продлабочи до маслинесто-жолта во зрелост и брзо станува сина кога ќе се повреди. Порите, броејќи еден или два на милиметар, се кружни кога се млади, но стануваат поаголни како што старее печурката. Цевките сè до 2 см длабоко.
Разновидниот фрустозус е морфолошки сличен на главниот тип, но неговата капа станува изолирана (означена на мали површини со пукнатини и пукнатини) во зрелост. Неговите спори се исто така малку помали, со димензии 11-15 на 4-5,5 Мм. Во европската форма ereticulatus, ретикулациите на горниот стап се заменуваат со фини црвеникави гранули, додека сортата ruforubraporus има розово-црвени пори.
Слични видови
Целокупната боја на Caloboletus calopus, со неговата бледа капа, жолти пори и црвени шипки, не се дели со ниту една друга штипка. Големите бледи примероци наликуваат на Suillellus luridus, а капачето на Rubroboletus satanas е со слична боја, но овој вид има црвени пори. Овошните тела во лоша состојба може да се помешаат со Xerocomellus chrysenteron, но стапчињата на овој вид не се мрежести. Јадливи видови како Б. на edulis му недостасува црвен шип. Многу наликува на слично нејадливо ''Ц. радикани'', на кои му недостасува црвенило на стапот. Како ''Ц. калопус, западно-северноамерикански вид В. рубрипите'', исто така, имаат горчлив вкус, слично обоена капа и жолтеникави пори кои се модринки во сина боја, но му недостига ретикулација на црвеникавата шипка. Пронајден во северозападна Северна Америка, ''Б. coniferarum'' нема црвеникава или розова боја во својот жолт мрежест стап и има потемна, маслинесто-сива до длабоко кафеава капа.