cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
P-тип ATPаза
Мембрански дел
Трансмембранскиот дел (M домен) обично има десет трансмембрански завојници (М1-M10), каде врзувачките места за транспортираните лиганди се наоѓаат во близина на средината на фосфолипидниот двослој. Додека повеќето потсемејства имаат 10 трансмембрански завојници, постојат исклучоци. На пример, P1A ATPазите имаат 7 трансмембрански завојници, а големото потсемејство на пумпи за тешки метали, P1B, имаат 8 трансмембрански завојници. P5 ATPазите имаат вкупно 12 трансмембрански завојници.
Заедничко за сите P-тип ATPази е јадрото од 6 трансмембрански сегменти (исто така наречено „транспортен (Т) домен“; М1-M6 кај SERCA), кое ги содржи врзувачките места за лигандите кои треба да се транслоцираат. Лигандите влегуваат преку полуканал до врзувачкото место, а излегуваат од другата страна на мембраната преку друг полуканал.
Разликата помеѓу различните потсемејства на P-тип ATPази е дополнителниот број на трансмембрански сегменти (исто така наречен „поддржувачки (S) домен“), кој се движи од 2 до 6. Дополнителните трансмембрански сегменти најверојатно обезбедуваат структурна поддршка на Т доменот, а може да имаат и специјализирани функции.
Фосфорилационен (P) домен
Фосфорилациониот (P) домен го содржи аспартатниот остаток кој треба да се фосфорилира во реакциониот циклус, во склоп на сочуван DKTGT мотив. Доменот е составен од два дела кои се доста оддалечени во аминокиселинската низа. Овие два дела се склопуваат во β-плоча составена од 7 паралелни нишки поврзани со осум алфа-завојницаа, кои заедно го формираат карактеристичниот Розманов склоп.
Кај P-тип ATPазите шемата на склопувањето и локациите на критичните аминокиселини за фосфорилација ја има одликата на склопот на натсемејствота на халокиселински дехалогенази (ХАД натсемејство), како што покажува хомологноста на низите. Заедничко за сите претставници на ХАД натсемејствота е формирањето на аспартатен естер по механизмот на SN2 реакција. Оваа SN2 реакција јасно се гледа во познатата структура на SERCA, во присуство на ADP и AlF4−.
Нуклеотид-врзувачки (N) домен
N доменот служи како вградена белковинска киназа, која служи за фосфорилација на P доменот. N доменот е вметнат помеѓу двата сегмента на P доменот, и е изграден од β-плоча од 7 антипаралелни нишки, помеѓу два завојни снопа. Овој домен го содржи ATP-врзувачкиот џеб, кој е насочен кон растворувачот, во близина на P-доменот.
Придвижувачки (А) домен
Придвижувачкиот (А, од англ. Actuator) домен служи како вградена белковинска фосфатаза која го дефосфорилира фосфорилираниот P домен. А доменот е најмалиот од трите цитоплазматски домени. Доменот се состои од изобличен склоп на „швајцарски ролат“ и два кратки хеликса. Овој домен ја модулира оклузијата на транспортираните лиганди во трансмембранските врзувачки места и ја насочува енергијата од хидролизата на ATP во цитоплазматските домени кон векторскиот транспорт на катјони во трансмембранскиот домен. А доменот го дефосфорилира P доменот, како дел од реакционен циклус, со помош на високо сочуваниот TGES мотив кој се наоѓа на едниот крај на склопот на „швајцарски ролат“.
Регулаторен (R) домен
Некои членови на P-тип ATPазите имаат дополнителни регулаторни (R) домени сврзани за пумпата. P1B пумпите за тешки метали може да имаат неколку N- и C-терминални домени за врзување на тешки метали, за кои е пронајдено дека се вклучени во регулација. P2B Ca2+ ATPазите имаат автоинхибиторни домени во нивните амино-терминални (кај растенијата) или карбокси-терминални (кај животните) региони, кои содржат врзувачки места за калмодулин, кој, во присуство на Ca2+, ги активира P2B ATPазите со неутрализирање на терминалната пречка. P3A плазма мембранските протонски пумпи имаат C-терминален регулаторен домен, кој, кога не е фосфорилиран, го инхибира транспортот.
Механизам
Сите P-тип ATPази ја користат енергијата од хидролизата на ATP за да го овозможат транспортот. Тие градат високоенергетски аспартил-фосфоанхидриден меѓупроизвод во реакционен циклус, и се менуваат помеѓу најмалку две различни конформации, означени со E1 и E2. Во E1 конформацијата, пумпата има висок афинитет за експортираниот супстрат, а низок афинитет за импортираниот супстрат. Во E2 конформацијата, таа има низок афинитет за експортираниот супстрат, а висок афинитет за импортираниот супстрат. Реакционите меѓупроизводи се означени со E1~P, E2P, E2-P* и E1/E2. Хидролизата на ATP се одвива во цитоплазматскиот дел на белковината, во границата помеѓу N и P домените. Две места за врзување на магнезиумови јони се составен дел на активното место. Хидролизата на ATP е спрегната со транслокацијата на транспортираните лиганди низ мембраната.
P1 ATPази
P1 ATPазите (или Тип I) се ATPази кои транспортираат тешки метали. Тие предоминираат кај прокариотите (приближно десетпати).
P1A ATPази (калиумови пумпи)
P1A ATPазите (или Тип IA) се вклучени во внесот на К+ јони (ТС# 3.A. 3.7).
P1B ATPази (пумпи на тешки метали)
P1B ATPазите (или Тип IB) се вклучени во транспортот на слаби Луисови киселини: Cu+, Ag+, Cu2+, Zn2+, Cd2+, Pb2+ и Co2+ (ТС#s 3.A. 3.5 и 3.A. 3.6). Тие се од клучно значење за отпорност кон метали и за метална хомеостаза кај мноштво на организми.
P2 ATPази
P2 ATPазите (или Тип II) се поделени во четири групи. Тие предоминираат кај еукариотите (приближно двапати).
P2A ATPази (калциумски пумпи)
P2A ATPазите (или Тип IIA) се калциумски ATPази, вклучени во транспортот на Ca2+ јони. P2A ATPазите се поделени во две групи: Ca2+-ATPази на сарко/ендоплазматичниот ретикулум (исто така познати како SERCA) и Ca2+-ATPази на секреторниот пат (исто така познати како SPCA).
P2B ATPази (калциумски пумпи)
P2B ATPазите (или Тип IIB) се калциумски ATPази, вклучени во транспортот на Ca2+ јони.
P2C ATPази (натриум/калиумови и протон/калиумови пумпи)
P2C ATPазите (или Тип IIC) ги вклучуваат блиску сродните Na+/К+ и H+/К+ ATPази во животинските клетки. (ТС# 3.A. 3.1)
P2D ATPази (натриумови пумпи)
P2D ATPазите (или Тип IID) вклучуваат мал број на ATPази кои изнесуваат Na+ (и К+) јони и се среќаваат кај габите и мововите. (Габични К+ транспортери; ТС# 3.A. 3.9)
P3 ATPази
P3 ATPазите (или Тип III) се поделени на две групи.
P3A ATPази (протонски пумпи)
P3A ATPазите (или Тип IIIA) ги содржат плазма мембранските протонски пумпи (H+-ATPази) кај прокариотите, протистите, растенијата и габите.
P3B ATPази (магнезиумови пумпи)
P3B ATPазите (или Тип IIIB) се Mg2+-ATPази кои се среќаваат кај бактериите и растенијата.
P4 ATPази (фосфолипидни флипази)
P4 ATPазите (или Тип IV) се флипази вклучени во транспортот на фосфолипиди, како што се фосфатидилсерин, фосфатидилхолин и фосфатидилетаноламин.
P5 ATPази
P5 ATPазите (или Тип V) имаат непозната функција. Оваа голема група се среќава само во еукариотите и е поделена на две групи.
P5A ATPази
P5A ATPазите (или Тип VA) се вклучени во регулацијата на хомеостазата во ендоплазматичниот ретикулум.
P5B ATPази
P5B ATPазите (или Тип VB) се наоѓаат во лизозомалната мембрана на животните. Мутациите на овие пумпи се поврзани со различни невролошки заболувања.
Секач
Во сталната дентиција има осум секачи, по четири во секој забен лак. Тие се првиот и вториот заб од медијалната линија (средната линија на лицето) во сите четири квадранти и заедно со песјаците ја образуваат групата на т.н. предни заби (dentes anteriores s. intercanini). Класата на секачи ги вклучува:
P-тип ATPаза
Понатамошна филогенетска класификација
Освен потсемејствата на P-тип ATPази наведени погоре, откриени се и неколку фамилии кај прокариотите кои имаат непозната функција. Базата на податоци за класификација на транспортери нуди претставителен список на членови на P-ATPазното натсемејство, која досега вбројува 20 фамилии.
Секач
Овие заби обично имаат единичен корен со мезијален и палатален наклон, сплескани во мезиодисталната насока. Горните секачи имаат поголеми коронки од долните, а горниот средишен секач ја има најголемата круна, а големината потоа прогресивно се намалува до долниот средишен секач (кој е и најмалиот заб во човечката забна дентиција). Сите имаат правилен агол и знак на лак, со исклучок на долниот прв секач.
P-тип ATPаза
Понатамошна филогенетска класификација
Кај еукариотите, овие белковини се присутни во плазма мембраната или во мембраните на ендоплазматичниот ретикулум, додека кај прокариотите тие се наоѓаат само во плазма мембраната.
Човечки гени
Човечки гени кои кодираат P-тип ATPази, или белковини слични на нив, вклучуваат:
Секач
Вестибуларните и оралните површини на овие заби имаат облик на трапез со основа во пределот на сечивниот гребен, а бочните страни (мезијални и дистални) имаат облик на триаголник со основа во вратниот дел.
Кај повеќето луѓе со природна дентиција во положба на максимална интеркуспација (однос на забни лакови што се одликува со најголем можен број на оклузални контакти), сечечките рабови на горните предни заби се преклопуваат со сечечките рабови на долните предни заби. Овој однос се нарекува нормален преклоп. Растојанието помеѓу сечечките рабови на забите вертикално се нарекува вертикално преклопување и е околу 2,5, а кај предните заби се јавува и благ хоризонтален преклоп.
Атрибути на класата
Постојат пет карактеристични обележја кои ја разликуваат класата на секачи од другите класи на заби.
Функција
Секачите, како класа, имаат три главни функции: џвакање, фонетика и естетика. Тие го претставуваат „сечилото“ на забот, односно учествуваат во процесот на сечење и режење на храната на соодветни парчиња, погодни за понатамошна обработка (џвакање) на површините за гризење на преткатници и катници. Во исто време, горните секачи функционираат како фиксно, а долните како подвижно сечило на забот. Учествуваат и во изговорот на некои согласки: лабиодентална (ф, в), дентална (т, е) и јазична (с, ц, з). Исто така, со својот облик, боја, сразмери и распоред влијаат на изгледот (убавината) на насмевката.
Младешки права
Младешки права — збир на права кои се однесуваат на младите. Движењето за правата на младите (познато и како младинско ослободување) се залага за давање на правата на младите луѓе кои традиционално се резервирани за возрасни, заради достигнување одредена возраст или доволна зрелост. Ова е блиску до идејата за развој на капацитетите во рамките на движењето за правата на децата, но движењето на правата на младите се разликува од движењето за правата на децата во тоа што последново става нагласок на благосостојбата и заштитата на децата преку постапките и одлуките на возрасните, додека движењето за правата на младите се обидува да им даде на младите слобода да ги донесат своите одлуки самостојно на начин на кој им е дозволено возрасните, или да ги спуштат законските минимални возрасти на кои се стекнуваат ваквите права, како што се возраста на мнозинството и возраста на гласање.
Правата на младите се зголемени во текот на минатиот век во многу земји. Движењето за правата на младите се залага за понатамошно зголемување на правата на младите, при што некои се залагаат за меѓугенерациска правичност.
Правата на младите, односно младешките права се еден аспект на начинот на кој младите се третираат во општеството. Другите аспекти вклучуваат како возрасните ја гледаат и третираат младината и колку е отворено општеството за младинско учество.
Женска ракометна репрезентација на Данска
Женската ракометна репрезентација на Данска е репрезентација кој ја претставува Данска на меѓународните ракометни натпреварувања во женска конкуренција. Репрезентацијата е под контрола на Данската Ракометна Федерација.
Данската репрезентација е една од најуспешните репрезентации во женскиот ракомет со освоени три европски првенства (1994, 1996, 2002), светското првенство во 1997 година и три златни медали на Олимписките игри (1996, 2000, 2004). Со освојувањето на Светското првенство во 1997 година, тие станале првата женска ракометна репрезентација која ги држела сите три главни титули истовремено (Светско првенство, Олимпискиот турнир и Европското првенство), иако не се единствена затоа што во 2011 година, Норвешка станала втора репрезентација што го сторила тоа.
Сепак, и покрај големиот број на освоени титули, данската ракометна репрезентација бележи континуиран пад на женската ракометна сцена во последната деценија. Од 2012 година, репрезентацијата нема ниту еден освоен златен медал, правејќи го тоа за последен пат на Европското првенство 2002, на кое биле домаќини. Сепак, по 16 години пауза, тие го освоиле својот прв медал на Светското првенство 2013 година во Србија, кога завршиле како трети. Исто така, тоа бил нивниот прв медал после 9 години.
Златните години
Кон крајот на 80-тите години, тренерот Улрик Вилбек имал голем успех со младинска репрезентација на Данска, каде неколку ракометарки, кој подоцна станале големи ѕвезди првично го покажале својот талент на репрезентативно ниво. Вилбек исто така претходно имал голем успех водејќи ја екипата на Виборг, од анонимен тим до врвот на данската лига, а кога Данската ракометна федерација морала да ангажира нов тренер на А репрезентацијата, Вилбек бил очигледен избор.
Меѓу ракометарките кои направиле голем пробив на ова Светско првенство биле: Ања Андерсен, Јане Колинг, Сузане Мунк Лауритсен, Рике Солберг и Анете Хофман. Неколку од овие ракометарки и помогнале на Данска да остави силен белег на меѓународната сцена во наредните години, а веќе следната година репрезентацијата се одмаздила за поразот на германките на новоформираното Европско првенство во 1994, каде Данска надмоќно нижела победи, вклучувајќи ја и конечната победа над домаќините (Германија) во финалето со 27-23.
Годините 1996 и 1997 донеле уште успеси за данската женска ракометна репрезентација; најпрво тие го освоиле златото на Олимпијадата во Атланта 1996, а потоа го одбраниле и европското злато од пред две години на првенството 1996 кое го играле на домашен терен. Конечно, серијата на успеси била заокружена со освојувањето на првиот и досега единствен златен медал на светските првенства, освоен во 1997 повторно во Германија. Така, Данска во еден момент ги држела титулите од сите три најважни турнири во женскиот ракомет.
Доаѓањето на Јан Питлик
По серијата на успеси следувала природната смена на генерции во репрезентацијата која опфатила и неколку ракометарки кој биле поддршка од клупата, но успесите му донеле огромна популарност на спортот кај данското население, така што тие и покрај послабите резултати секогаш биле со репрезентацијата. Данските клупски екипи во овој период се засилиле со одлични играчи, и трнирањето со нив во клубовите донело и подобри играчи кои би можеле лесно да бидат вклучени во репрезентацијата. Многу посериозна загуба за тимот било тоа што Вилбек одлучил да се пензионира по Светското првенство во 1997 година. Тој бил заменет со Јан Питлик, кој својот прв голем турнир како предводник на Данска го имал на Европското првенство 1998 на кое Данска го освоила сребрениот медал после поразот во финалето од Норвешка со 16-24.
Исто така, со Питлик на кормилото екипата играла на Летните олимписки игри 2000 во Сиднеј каде се вратила на победничките патеки освојувајќи нов златен медал, а две години подоцна, дошло и третото злато за Данска на европските првенства на првенството во 2002, победувајќи ја Норвешка во финалето со 25-22. Уште еднаш подмладената репрезентација го нашла рецептот за успех со освојувањето на третата последователна златна олимписка медала во Атина 2004 година, пред Питлик во 2005 година по Светското првенство да одлучи да ја напушти функцијата тренер на репрезентацијата. За нов тренер бил избран високо почитуваниот Бријан Лингхолм, но веќе на првиот турнир под него водство, Европското првенство 2006, Данска постигнала еден од најлошите резултати за повеќе од една деценија кога го освоила разочарувачкото 11. место на турнирот.
Последователните превирања резултирале со оставка на Лингхолм и Питлик се согласил да се врати на чело на тимот за време на двата квалификациски натпревари за Светското првенство 2007. Сепак, ни промената на тренерската позиција не била доволна да се обезбеди пласман на првенството, бидејќи репрезентацијата во два неизвесни натпревари била поразена од Украина. Со тој резултат Данска не се квалификувала за Светското првенство (за првпат од Светското првенство 1986), а со самото тоа останала и без шанси да се квалификува за Летните олимписки игри 2008.
Реконструкција
И покрај неуспехот во двата квалификациски натпревари, ДРФ избрал да му понуди на Питлик нов договор на потрајна основа, а постепено се градела и национална репрезентација каде во тимот се приклучиле голем број на млади играчи кои биле успешни на меѓународните младински првенства. На Европското првенство 2010, Данска имала голем успех на почетокот, но кога дошла во ситуација да се соочи со најдобрите екипи кон крајот на турнирот, работите тргнале лошо и репрезентацијата морала да се задоволи само со четвртото место откако загубиле со еден гол разлика од Романија во натпреварот за третото место.
Во пролетта следната година, дошло до расправија помеѓу ДРФ и играчите од репрезентацијата, кога синдикатот заради финансиски проблеми, објавил дека играчите мораат да прифатат околу половина од основната плата што ја добивале. Поголемиот дел од ракометарките одбиле да се согласат со ова, и било најавено дека женскиот тим може да престане да постои. Работите не оделе воопшто добро на почетокот, некои од ракометарките дури одбиле да присуствуваат на состанокот со репрезентацијата, па Јан Питлик морала да собере мешавина од некои ветеранки кои всушност престанале да играат ракомет пред некое време, млади таленти заедно со две ракометарки од тимот кој учествувал на Европското првенство кои ги прифатиле новите услови.
Светското првенство на домашен терен и ерата на Јоргенсен
На 28 декември 2014 година, Данската ракометна федерација објавила соопштение за медиумите во кое му кажале збогум на тренерот на репрезентацијата Јан Питлик, по разочарувачкиот резултат на тогашното Европско првенство 2014 во Унгарија и Хрватска. Целта на ДРФ на Европското првенство била Данска минимално да го освои 6-тото место, но бидејќи Питлик не успеал во таа мисија, тие одлучиле да престанат да соработуваат со него иако тој бил национален тренер од 1998.
Во јануари 2015 година, поранешниот играч на машката репрезентација на Данска, Клавс Брун Јоргенсен бил претставен како нов селектор на женската репрезентација. За помошен тренер на Јоргенсен, пак бил назначен Сорен Херскинд. Своето деби на големите турнири Јоргенсен го имал на Светското првенство 2015 на домашен терен на кое влегол со мисија да го врати сјајот на репрезентацијата од крајот на 1990-тите години и почетокот на 2000-тите. Сепак, пробивот не бил постигнат ниту на овој турнит на домашен терен, откако Данска била елиминирана од Романија во четвртфиналето, во инфаркт завршница; на само четири секунди преостанати до крајот, десното крило на Романија Адријана Нечита постигнала гол и ја испратила Романија во полуфиналето на Светското првенство.
Сепак, првиот успех на Клавс Брун Јоргенсен како предводник на репрезентацијата дошол следната година, кога на Европското првенство 2016 во Шведска, и се реванширале на Романија во истата фаза и стигнале до полуфиналето на турнирот. Потоа, Данска загубила во полуфиналето од Холандија а, исто така, и во натпреварот за бронзениот натпревар против Франција.
Моментален состав
Состав за Светското првенство 2019.
Тренер: Клавс Брун Јоргенсен
Најмногу одиграни натпревари
Вкупен број на натпревари одиграни за сениорската репрезентација.
Последно ажурирање: 5 декември 2019 Извор: dhf.dk
Најмногу постигнати голови
Вкупен број на постигнати голови само во официјалните натпрвеари.
Последно ажурирање: 8 декември 2019 Извор:
Движење за машки права
Движење за машки права — движење кое се однесува на заштита на мажите од општи социјални проблеми и посебни владини постапки кои влијаат неповолно или вршат структурна дискриминација. Вообичаени теми опфатени во движењето за машли права ги вклучуваат семејното право, родителството, размножувањето, самоубиството, домашното насилство врз мажите, обрежувањето, образованието, регрутирањето, социјалната сигурност и здравствените политики. Некои стручњаци движењето за машките права или делови од него го опишуваат како противтежа на феминизмот. Повеќе во:
Барањата и активностите пворзани со движењето за машки права се предмет на критика и се означени како омразити и насилни. Во 2018 година, при забележувањето дека „некои страни на движењето за машки права се посветени на легитимни жалби“, Јужниот правен центар за сиромаштија ги категоризирал некои од групите на машки права како дел од омразитата идеологија под називот „машка надмоќ“ (андроцентризам и патријархат). Движењето и некои негови делови биле опишани и како мизогинични, а подреденоста која некои мажи ја чувствуваат во општеството често се објаснува како последица од загуба на овластувања и привилегии.
Сиански градски ѕидини
Сиански градски ѕидини (кинески:西安城墙) — ѕидини на градот Сиан, некогашен главен град на Кина. Тие се еден од најстарите, најголемите и најдобро зачуваните градски ѕидини во Кина. Биле изградени за време на владеењето на царот Хонгву, за да го заштитат новоизградениот град Сиан. Тие ги претставуваат „целосните особености на архитектурата на бедемите на феудалното општество“ и биле многупати обновувани од нивната изградба во XIV век. Трипати во раздобје од 200 години, од втората половина на 1500-тите и 1700-тите, а последен пат во 1983 година. Ѕидините опфаќаат област со површина од околу 14 квадратни километри.
Сианските градски ѕидини се вклучени во Националната пробна листа на светско наследство на УНЕСКО под наслов „Ѕидини на династиите Минг и Ќинг“. Во март 1961 биле впишани во списокот на „Национално заштитени големи историски и културни локалитети“ на Националната администрација за културно наследство.
Местоположба
Сианските градски ѕидини се наоѓаат во урбаната четврт на градот Сиан, поранешната царска престолнина, под името Чанган, за време на династиите Хан, Суи и Танг. Градот се наоѓа на почетокот на древниот пат на свилата.
Историја
По основањето на династијата Минг, царот Хонгву тргнал да ја зацврсти својата моќ и да ја смири земјата. Како дел од оваа политика, тој основал нов град, Сиан, на местото на стариот главен град Танг. За да го заштити овој град, кој го направил нов главен град на покраината Шенси, од 1370 година наредил изградба висок утврден ѕид на остатоците од ѕидините од дворецот што датира од династијата Танг (618-907). Ова го означува почетокот на изградбата на Сианските градски ѕидини. Хонгву ги вградува старите утврдени насипи изградени од династиите Суи и Танг во овие ѕидини со тоа што ги вклучува во западните и јужните делови на ѕидините, а потоа ги проширува источните и северните делови. Градењето траело осум години, а потоа ѕидините биле добро одржувани, како во династијата Минг, така и во династијата Ќинг која го наследила.
На почетокот ѕидините биле граден само во набиена земја. За време на владеењето на царот Лунгќинг (1568), ѕидините биле зајакнати со поставување сини тули на горните и надворешните лица на земјените ѕидови. За време на владеењето на царот Ќенлунг од династијата Ќинг (1781 година), ѕидовите биле продолжени, била направена дренажа, како и стрелачници. На ѕидовите се направени и други различни промени кои на крајот го имаат изгледот што ги знаеме денес. Со падот на династијата Ќинг, состојбата на бедемите почнала да се влошува. Во одредена мера, републичките власти вршеле одржување на ѕидините, кои тогаш беа во лоша состојба. Навистина, во првата деценија XX век, Сианските ѕидини биле сметани дека се од стратешко значење, иако слични ѕидини, во други провинции на земјата, биле урнати по Кинеската револуција од 1911 година. Во 1926 година, за време на борбите на Северната експедиција, утврдувањата биле бомбардирани, што резултирало со сериозни структурни оштетувања; но градот сместен во внатрешноста на бедемот не бил допрен. За време на Втората светска војна, кога Јапонците извршиле воздушни бомбардирања од 1937 до 1940 година, населението изградило околу 1 000 бункери во широката основа на бедемите, користени како засолништа од воздушни напади. Некои отвори се користеле, како премини низ ѕидините во случај на евакуација на градот. Уште подоцна, под републиканскиот режим биле изградени нови порти кои овозможувале одвивање на сообраќај во опфатот на ѕидините..
Според атласот на Шенбу од 1933 година, во 1930-тите повеќето од жителите на градот живееле во периметарот на Сианските градски ѕидини, но сè уште имало многу ненаселени отворени области. Меѓу посетителите кои дошле да ги видат бедемите биле американскиот капетан (подоцна генерал) Џозеф Стилвел во 1922 година и чешкиот синолог Јарослав Пршек (1906-1980) во 1933 година. Во март 1961 година, Сианските утврдувањата биле вклучени во списокот на „Значајни културно-историски места на Кина“ - прва класификација насочена кон нивна заштита,. Во 1983 година, администрацијата на општината Сиан извршила понатамошни реновирања на утврдувањата, како и некои доградби. Во тоа време биле реновирани кулата Јангмаченг, кулата брана Жалу, кулата Куисинглу, кулата Џиаолу и одбранбената кула Дилу. Деловите од бедемите кои се распаднале биле претворени во порти и шанците биле обновени. Во мај 2005 година, сите бедеми на Сианските утврдувања биле меѓусебно поврзани.
Во 2008 година, Националната администрација за културно наследство предложила Сианските градски ѕидини да се впишат на списокот на Светско наследство на УНЕСКО. УНЕСКО одговарил на ова барање со запишување на местото на пробниот список на светско наследство под назив „Ѕидини на династиите Минг и Ќинг“, како назначено место на културно наследство според критериумите iii и iv. Овој список ги обединува местата за кои држава членка на УНЕСКО има намера да поднесе барањ за вклучување во Списокот на светско наследство. Затоа е еден вид „чекална“ пред конечното запишување. Во 2020 година, Сианските градски ѕидинин сè уште биле во оваа „чекална“.
Опис
Сианските градски ѕидини имаат правоаголен облик и имаат вкупна должина од 14 км. Речиси сите делови што ги сочинуваат ѕидините, во одредено време биле обновени и/или реконструирани. Пешачка патека поминува по врвот на ѕидот и обично се потребни четири часа за целосно да се пропешачи. Ѕидините биле изградени според правилата на кинеската архитектура. Како утврдувања што треба да се користат за одбрана, бедемите биле изградени со шанец, подвижни мостови, стражарски кули, аголни кули, парапети и кули-порти. Ѕидините се високи 12 м, широки од 12 до 14 м на врвот и 15 до 18 м во основата. Изградени се мали бедеми кои излегуваат од главниот ѕид, оддалечени 120 м еден од друг. На надворешната страна на ѕидот има парапети, со вкупно 5 984 стрелачници. Има вкупно четири стражарски кули, од кои секоја се наоѓа на еден од аглите на ѕидините. Шанецот што ги опкружува е широк 18 м и длабок 6 м. Областа во внатрешноста на Сианските ѕидини е приближно 36 квадратни километри и ја опфаќа градската површина од 14 квадратни километри.
Јужната стражарска кула, изградена во 1378 година, била уништена од пожар во 1926 година за време на Граѓанската војна во 1926 година и не била обновена до септември 2014 година. Работите за враќање во првичната состојба биле извршени само по внимателно испитување на документацијата во врска со историските особености и изгледот на кулата пред да биде оштетена. Останатите три стражарски кули кои се на аглите на северните, источните и западните порти на ѕидот исто така биле земени предвид во фазата на планирање на промените на јужната кула. Тие, исто така, се променети, без да се наруши целосноста на бедемите, со додавање на сала која обезбедува заштита на структурите користејќи челик, дрво и структура од стар тип на плочки и тули. Главните порти се опремени со пристапни рампи, освен јужната врата чиј пристап се наоѓа надвор од ѕидовите.
Постои „Кула за стрелци“, која осигурува безбедност за една од четирите порти на Сианските градски ѕидини. Создадена како голем простор слична на стапица, на врвот исполнета со прозорци, имала за цел да им даде на стрелците поволна позиција да гаѓаат стрели кон потенцијалните напаѓачи. Со текот на времето, стрелците биле заменети со топови, но улогата на оваа кула останала иста. Доколку непријателот успеел да ги пробие бедемите на нивото на главната врата, тој ќе се најдел заробен во малиот простори кој бил свртен кон друга порта и на тој начин бил лесна цел за бранителите.
Кабаш
Кабаш — врв во средишниот дел на главниот срт на протегање на планината Кораб, во Република Македонија. Неговата височина изнесува 2.391 метар.
Местоположба
Се наоѓа во средишниот дел на планината на планинската огранка која се испушта долго на нејзината источна падина, припаѓајќи целосно и длабоко на македонска територија. Врвот Кабаш го претставува претпоследниот, четврти по ред планински врв од планинската огранка која започнува и се испушта кон исток од врвот Боази на главниот срт Според местоположбата на врвот Кабаш се наоѓа на координатите 41°45'21" северна географска широчина и 20°34'11" источна географска должина, северозападно од селото Рибница. Поточно, врвот Кабаш е сместен непосредно на југ над долината на Длабока Река, од каде тој има особено забележителен поглед кој со острата зашиленост преовладува со својата препознатливост со која доминира во просторот. Се одликува со многу голема стрмнина и зашиленост, а неговите стрмни јужни и северни падини се прошарани со многу стрмни тревнати кулоари и карпи кои достигнуваат до самиот врв, додека кон исток е поврзан со врвот Рибничка Скала, а на запад со врвот Црвен Камен (Гури Куј). Убавата „алпска“ глетка и големата стрмнина на неговите падини кои го прават доста тежок за искачување и во летни, а особено во зимски услови, му даваат особена привлченост на Кабаш, кој заедно со врвот Рибничка Скала се два најатрактивни и меѓу планинарите и алпинистите многу често посетувани и особено прочуени планински врвови на Кораб и во Македонија. На највисоката точка на самиот врв е поставен крст од железо, од каде се пружа прекрасна глетка на трите највисоки корапски врвови Голем и Мал Кораб и Малокорапска Стена, како и целата источна падина на корапскиот масив.
Искачување
До врвот Кабаш може да се пристапи и со голема внимателност (и тешкотија) да се искачи од двете падини од јужната и северната страна.
Најкратка патека и пристап за искачување на Кабаш, која е многу малку или речиси непозната е од јужната страна со должинанод 6 километри во правец започнувајќи од селото Нивиште. Преминувајќи преку дол со поток над селото се навлегува и минува низ густата букова Кабашка Шума од каде се излегува на гребенот кој се протега и завршува право на самиот врв, а кој е доста стрмен и наместа со карпи, при што исклучителна внимателност е потребна минувајќи во јужниот кулоар во кој покрај исклучителната стрмнината (со наклон и до 65°) треба со искачување со внимателен зафат да се поминат 2 метри преку камен засек помеѓу 2 помали карпи, но покрај тоа од овој кулоар до самиот врв се нуди пристап по речиси целосно тревнат терен. За побезбедно искачување низ овој предел поставени челични жици - сајли за придржување (и делумна можност за одење со наврска - via ferrata) на 2 делници и тоа: во кулоарот од јужната страна под врвот Кабаш на вертиклен стрмен засек меѓу карпите во должина од 30 метри и на свртувањето за влез во кулоарот од сртот на југоисточниот гребен под Кабаш на закосена стрмнина по хоризонтала во должина од 20 метри. Челичните жици-сајли за придржување се поставени во септември 2021 година во рамки на бележењето на патеката од селото Нивиште од страна на ПСД „Трансверзалец“ за планинарската акција на Планинарски предизвик „12 Врвови“.
Блокада (кошарка)
Блокада или блокиран шут — во кошарката кога одбранбен играч запира противнички играч во моментот на шут без да направи прекршок. Одбранбениот играч не смее да ја допре раката или да го спречи на недозволен начин противничкиот играч бидејќи тоа може да значи дека е направен фаул. За да биде вистинска блокада, мора да се изведе додека топката е во нагорна патека кон кошот. Ако топката е веќе на надолна патека, а дефанзивецот направи блокада, судиите ќе досудат и како да влегла во кошот. Други имиња за блокадата се „банана“ и „блокиран шут“.
Најчесто центрите и крилните центри прават блокади, некои поради нивната висина, а некои поради нивната позиција во рекетот. Иако во кошарката има исклучоци, на пр. Џош Смит играл на позиција ниско крило и е еден од најдобрите блокатори во НБА. Ваквите играчи се многу ценети бидејќи блокирањето не само што ги забавува гледачите, туку и ја зголемува самодовербата на тимот кој направил блокада, додека ја намалува довербата кај противничкиот тим. За да се биде добар блокатор, потребно е многу вежбање, покрај потребната висина и одличниот одраз од подот.
Токиска декларација
Токиска декларација е збир на меѓународни упатства за лекарите во врска со тортура и друфи сурови, нечовечки или понижувачки постапувања или казнувања во однос на притвор и затвор, што била усвоена во октомври 1975 година за време на 29-то генерално собрание на Светското медицинско здружение, а подоцна уредно ажурирана од страна на WMA во Франција, мај 2005 и 2006 година. Декларацијата прогласува дека тортурата е „спротивно на законите на човештвото“, и антиетички на „повисоката намена“ на лекарот, а тоа е „да се ублажи неволјата на неговото или нејзиното суштество“. Во политиката се наведува дека лекарите треба да одбијат да учествуваат, да проследуваат или да даваат дозвола за тортура, деградација или сурово постапување со затворениците или притворениците. Според политиката, еден затвореник кој одбива да јаде, не треба да се храни вештачки против неговата волја, под услов да се оцени дека е рационален.
Женски права
Женски права — права и овластувања кои ги бараат жените и девојките низ светот и кои ја поставиле основата на движењето за женски права во 19 век, како и на феминистичкото движење во 20 век. Во некои земји, овие права се установени или поддржани со закон, локални обичаи и однесување, додека во други се занемарувани и ограничувани. Овие права се разликуваат од општото поимање за човекови права преку барања предизвикани од историска и традиционална пристрасност кон мажите и момчињата наспроти жените и девојките.
Темите кои обично се поврзуваат со поимањето на женските права ги вклучуваат телесен интегритет и автономија, сексуалното насилство, правото на глас на жените, правото за вршење на јавни функции, склучувањето на правни договори, обезбедувањето еднакви права во семејството, правото за работа, еднаквоста на платите, размножувањето, правото на сопственост и образованието.
Конвенција на ООН
Универзалната декларација за човековите права, усвоена во 1948 година, се залага за „еднакви права за мажите и жените“ и врши осврт на еднаквоста и праведноста. Во 1979 година, Генералното собрание на ООН ја усвоило Конвенцијата за отстранување на сите облици на дискриминација врз жените за правно спроведување на Декларацијата за отстранување на дискриминацијата врз жените. Конвенцијата е опишана како меѓународна повелба за правата на жените и стапила во сила на 3 септември 1981 година. Земји членки на ООН кои не ја ратификувале конвенцијата се: Иран, Палау, САД, Сомалија, Судан и Тонга. Ниуе и Ватикан, кои не се земји членки на ООН, исто така ја немаат ратификувано. Последна земја која ја ратификувала конвенцијата е Јужен Судан на 30 април 2015 година. The latest state to become a party to the convention is South Sudan, on 30 April 2015.
Конвенцијата ја дефинира „дискриминацијата врз жените“ како ... секоја разлика, исклучување или ограничување во однос на полот, што има за последица или цел да го загрози или оневозможи признавањето, остварувањето или вршењето од страна на жените на човековите права и основните слободи на политичко, економско, општествено, културно и граѓанско или друго поле, без оглед на нивната брачна состојба, врз основа на рамноправност на мажите и жените.
Конвенцијата исто така воспоставува акциски план за искоренување на половата дискриминација, за што земјите кои ја ратификувале Конвенцијата се обврзани да го внесат принципот на рамноправност на мажите и жените во своите национални устави или во соодветните закони, да се воздржат од секоја постапка или практика на дискриминација на жените и да обезбедат јавните органи и институции да постапуваат во согласност со оваа обврска. Тие исто така се обвзани да воведат правна заштита на правата на жените врз рамноправна основа со мажите преку надлежните национални судови и други јавни институции, и да ги преземат сите потребни мерки заради отстранување на дискриминација на жените од страна на кое било лице, организација или претпријатие.
Лого на човековите права
Лого на човековите права — лого чие потекло е од иницијативата за меѓународно „лого за човековите права“, која започнала во 2010 година. Нејзината цел била да се создаде меѓународно препознатливо лого како поддршка на глобалното движење за човековите права. Победничкото лого било создадено од Предраг Стакиќ од Србија.
Победничко лого
Логото на човековите права спојува силуета на рака со птица и бел прст, кој ја зграбува птицата. Избраното лого е мировен придонес кон зајакнување на човековите права и како такво треба да се користи низ културните и јазичните граници. Денес, логото е достапно на сите без трошок како производ со отворен код. Нема авторски права и секој може да го користи без плаќање такси или обезбедување лиценци.
Конкурс
Целта на иницијатива за лого на човековите права била да се создаде меѓународно препознатлив симбол за човекови права. На 3 мај 2011 година (Светски ден за слобода на печатот) започнал меѓународен семрежен конкурс за дизајн, со можност за глобални пријави и ставање на истите на гласање. Конкурсот бил еден од најголемите, најкомплексни креативни краудсурсинг проекти некогаш спроведени.
Од повеќе од 15.300 пријави од над 190 држави биле избрани најдобрите сто логоа, по што меѓународно жири одлучило за најдобрите десет логоа. Од овие 10 логоа, заедницата на интернет го одбрала победникот со гласање во период од три недели. Конкурсот официјално завршил на 23 септември со презентација на универзалното лого за човекови права во текот на Генералното собрание на ООН во Њујорк.
Презентација на победничкото лого
Презентацијата на победничкото лого се случила на 23 септември во Њујорк, при што настанот го водел поранешниот уредник на списанието „Тајм“, Мајкл Елиот.
Во говорите, телевизискиот новинар Ен Кари и германскиот министер за надворешни работи Гвидо Вестервеле, како и активистите за човекови права Каролин Гомес од Јамајка и Ангелина Атјам од Уганда, ја истакнале важноста на универзален симбол во светот за борба за човековите права. Вечерта била заокружена со изведба на сопраното Џеси Норман.
Жири
Иницијативата била поддржана од жири на познати личности, кои работеле на човековите права. Тоа биле:
Покрај членовите на жирито, министрите за надворешни работи на државите (Босна и Херцеговина, Канада, Чиле, Чешка, Германија, Маврициус, Сенегал, Сингапур и Уругвај) се партнери на иницијативата.
Рибничка Скала
Рибничка Скала — врв во средишниот дел на источната падина и огранка која кон исток се испушта од главниот срт на протегање на планината Кораб, во Македонија. Неговата височина изнесува 2.305 метри.
Местоположба
Се наоѓа во средишниот дел на планината на планинската огранка која се испушта долго на нејзината источна падина, припаѓајќи целосно и длабоко на македонска територија. Врвот Рибничка Скала го претставува последниот краен, четврти по ред планински врв од планинската огранка која започнува и се испушта кон исток од врвот Боази на главниот срт Според местоположбата на врвот Кабаш се наоѓа на координатите 41°45'37" северна географска широчина и 20°34'44" источна географска должина, северозападно од селото Рибница , според кое и го носи името Рибничка Скала, со значење 'рибничка карпа, стена' односно 'голем, стрмен и грамаден каменит планински гребен и врв над Рибница'. Поточно, врвот Рибничка Скала е сместен непосредно на југ над долината на Длабока Река. Се одликува со многу голема стрмнина и зашиленост, а неговите стрмни јужни и северни падини се прошарани со многу стрмни тревнати кулоари и карпи кои достигнуваат до самиот врв, додека кон запад е поврзан со врвот Кабаш, а на исток преку превојот Пралуга со густите шуми кои се распространети на снижената источна падина и подножје на Кораб. Убавата „алпска“ глетка и големата стрмнина на нејзините падини кои го прават доста тежок за искачување и во летни, а особено во зимски услови, при што ѝ даваат особена привлченост на Рибничка Скала, кој заедно со врвот Рибничка Скала се два најатрактивни и меѓу планинарите и алпинистите многу често посетувани и особено прочуени планински врвови на Кораб и во Македонија. На источната и северната страна на подножјето под врвот Рибничка Скала од превојот Пралуга и навлегувањето во долината на Длабока Река, води доброобележана планинарска патека која води кон познатиот Корапски водопад, при што од „видиковецот“ во месноста скалила, скршнувајќи кон лево по стрмната падина може да се искачи на Рибничка Скала.
Париски принципи
Париски принципи – начела дефинирани на првата меѓународна работилница за национални институции за унапредување и заштита на човековите права одржана во Париз од 7 до 9 октомври 1991 година. Истите биле усвоени од Комисијата за човекови права на Обединетите нации со резолуцијата 1992/54 од 1992 година и од Генералното собрание на ООН со резолуцијата 48/134 од 1993 година. Париските принципи се однесуваат на статусот и функционирањето на националните институции за заштита и унапредување на човековите права.
Покрај размената на мислења за постојните аранжмани, учесниците на работилницата изготвиле серија препораки за улогата, составот, статусот и функциите на националните институции за човекови права (НИЧП).
Петте одредби
Париските принципи наведуваат голем број одговорности за националните институции, поделени во пет наслови.
Прво, институцијата ќе ја следи секоја состојба на повреда на човековите права што ќе одлучи да ја преземе. Второ, институцијата ќе може да ја советува владата, парламентот и кој било друг надлежен орган за специфични прекршувања, за прашања поврзани со законодавството и општата усогласеност и примена со меѓународни инструменти за човекови права. Трето, институцијата се однесува на регионални и меѓународни организации. Четврто, институцијата има мандат да образува и информира во областа на човековите права. Петто, на некои институции им се дава квазисудска надлежност.
„Клучните елементи на составот на националната установа се нејзината независност и плурализам. Во врска со независноста, единственото упатство во париските принципи е дека назначувањето на комесари или друг вид клучен персонал ќе се спроведува со официјален акт, утврдување на специфично времетраење на мандатот, кое може да се обновува.“
Усогласеноста со Париските принципи е централниот услов во процесот на акредитација со кој се уредува пристапот на НИЧП до Советот за човекови права на Обединетите нации и други тела. Ова е систем на перспективен преглед управуван од поткомитетот на Глобалната алијанса на националните институции за човекови права (ГАНИЧП).
Мембрански транспорт
Мембрански транспорт — размена на материите помеѓу внатреклеточната (внатрешноклеточната) и вонклеточната (надворешноклеточната) средина низ клеточната мембрана.
Внатреклеточна и вонклеточна средина
Внатреклеточната средина е внатрешниот дел на клетката, односно просторот исполнет со цитоплазма, органели и клеточно јадро. Вонклеточната средина е надворешната средина на клетката, со која таа е опкружена. Овие две средини се одделени со клеточна мембрана. Постојат значителни разлики во составот на овие две средини. Во вонклеточната средина, концентрацијата на јоните на натриум, хлорид, калциум, бикарбонат и концентрацијата на хранливите материи (на пример, гликоза, масни киселини, кислород, итн) е повисока отколку во внатреклеточната средина, додека внатреклеточната концентрација на јоните на калиум, фосфат, магнезиум и на белковините е значително повисока отколку нивната вонклеточна концентрација. Овие разлики се важни за опстанокот на клетката и за одвивањето на физиолошките процеси, како што се мировниот и дејствениот потенцијал. Концентрациите на некои физиолошки супстанци се претставени во табелата:
Структура на клеточната мембрана
Клеточната мембрана претставува липиден двослој, во кого се наоѓаат разни мембрански белковини. Липидите (мастите) се неполарни, хидрофобни соединенија, кои не се мешаат ниту со внатреклеточната ниту со вонклеточната течност. На овој начин, липидите формираат бариера низ која не можат да поминат ниту водата ниту хидрофилните молекули и јони кои се растворени во неа. Некои супстанци кои се неполарни и хидрофобни можат да поминат директно низ клеточната мембрана, меѓутоа за мнозинството на хидрофилни супстанци потребни се посебни белковини за нивен транспорт низ мембраната.
Пасивен и активен транспорт
Транспортот на молекулите низ клеточната мембрана може да се одвива пасивно (дифузија), без потрошувачка на енергија, и активно, односно со потрошувачка на енергија.
Дифузија низ клеточната мембрана
Сите молекули и јони во течностите и гасовите се во постојано движење, кое е хаотично. Движењето на молекулите и јоните од местото на нивна висока концентрација кон местото на нивна ниска концентрација се нарекува дифузија.
Дифузијата низ клеточната мембрана се дели на проста и олеснета.
Проста дифузија
Кај простата дифузија доволна е само кинетичката енергија на молекулите и јоните за нивно поминување низ мембраната. Брзината на простата дифузија е одредена со количината (концентрацијата) на супстанцата во внатреклеточната и вонклеточната средина, брзината на молекулите (или јоните) и големината и бројот на отворите на мембраната. Простата дифузија се одвива низ:
Поларните супстанци и супстанците кои се растворливи во вода, дифундираат со помош на белковински канали. Најважна е дифузијата на водата низ овие канали, која се случува со голема брзина. Многу од овие канали имаат т.н. „порти“, кои може да се наоѓаат во отворена или затворена состојба, и на тој начин да го контролираат протокот низ нив. Повеќето од каналите се специјализирани за пренос на само еден тип на јони, на пример, низ натриумските канали поминуваат само натриумови јони, а низ калиумските канали поминуваат само калиумови јони.
Отворањето и затворањето на „портите“ на каналите може да биде контролирано на два начина: