cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Урош Ѓурѓевиќ
Младинска кариера
На почетокот Ѓурѓевиќ ја претставувал репрезентацијата на Србија на УЕФА првенството до 19 години во 2012 година. Селекцијата на Србија го напуштила натпреварувањето по првата групна фаза. Ѓурѓевиќ му помогнал на тимот за да се квалификува на УЕФА првенството до 19 години во 2013 година, постигнувајќи гол против екипата на Словачка во елитното квалификациско коло. На завршниот турнир, Ѓурѓевиќ бил еден од највлијателните играчи на тимот, постигнувајќи го првиот гол во полуфиналето против екипата на Португалија. На тој натпревар репрезентацијата на Србија победила и се квалификувала во финалето по изведување на пенали. Србија на крајот на турнирот ја освоила титулата откако ја совладала репрезентацијата на Франција со 1:0 во натпреварот за златен медал.
На 22 март 2013 година, Ѓурѓевиќ го одиграл својот прв натпревар за селекцијата на Србија на ниво до 21 година во пријателскиот натпревар кој завршил со пораз со резултат од 1:2 на гостувањето против селекцијата на Холандија до 21 година. Својот прв гол за тимот го постигнал на 14 август 2013 година, во пријателскиот натпревар кој завршил со резултат од 4:1 на домашен терен против репрезентацијата на Македонија до 21 година. Потоа, Ѓурѓевиќ бил редовен член за време на квалификациската фаза на УЕФА за првенството до 21 година во 2015 година. По тие натпревари Србија се квалификувала на завршниот турнир. Тој, подоцна го одбил повикот на тренерот Младен Додиќ со цел подобро да се подготви за следната сезона.
Сениорска кариера
На 9 март 2017 година, Ѓурѓевиќ го добил својот прв повик во сениорскиот тим од страна на тренерот Славољуб Муслин за квалификацискиот натпревар на селекцијата на Србија за Светското првенство 2018 против составот на Грузија. Бил резервен играч кој не влегол во игра на тој натпревар. Конечниот резултат бил 3:1 во корист на селекцијата на Србија.
Приватен живот
Неговиот помлад брат Кристијан (роден 1996 г.), исто така е професионален фудбалер.
Лесковачко лето
Лесковачко лето е културен настан во Србија, создаден со идеја да се осмисли програма за летните денови без значајни активности во Лесковац. Во еден период таа била најдолгата манифестација во Србија, која траела 21 ден со над 5 часовни програми на дневно ниво.
Значајни гости
Гостувале: академикот Матија Бечковиќ, поетот Душко Трифуновиќ, глумците Миодраг Радовановиќ, Миша Јанкетиќ, Соња Савиќ, Миленко Заблаџански, Тања Бошковиќ, Љиљана Благојевиќ, Снежана Савиќ, Бода Нинковиќ, Никола Ѓуричко, Војин Четковиќ, Катарина Радивојевиќ и други. На оваа листа треба да се додадат бендовите Тропико Бенд, Легенде, Гарави Сокак, Зана, Неверне Бебе. . . а потоа Неша Галија, Тијана Дапчевиќ, Дејан Цукиќ и многу други.
Се паметат и концерти на класична музика, класичен и модерен балет.
Видовденски вечери
Особено треба да се споменат Видовденските вечери кои се одржуваат во дворот на црквата. Прво, програмата посветена на Косовската битка и косовските херои се одржала пред портите на Соборната црква во Лесковац, а во последните неколку години се одржувале и во дворот на црквата во Рударе. Видовденската програма е посветена на значајни годишници од богатата историја на српскиот народ. Специјални програми на овие вечери издвоиле глумците Миша Јанкетиќ, Мирјана Вукојчиќ, Ивана Жигон, Небојша Дугалиќ и многу други.
Турнири и фестивали
Лесковачко лето пред неколку години го променил концептот и прераснал во Лесковачки летен фестивал, со намера да обедини неколку уметнички области:
Од фестивалот треба да се споменат:
Долна Враштица
Долна Враштица — село во Општина Конче, во околината на градот Радовиш. Селото е иселено и според пописот од 2002 година нема жители.
Историја
Селото во век било дел од Радовишката каза на Отоманското Царство.
Население
Според податоците на бугарскиот етнограф Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, селото имало 125 жители, сите Македонци. По податоци на секретарот на егзархијата, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во селото Долна Враштица (Dolno-Vrachtitza) имало 144 Македонци.
Селото било целосно напуштено во текот на 1980-тите години.
Според пописот во 2002 година, селото Долна Враштица било целосно раселено и немало постојано население. Истото било потврдено и на пописот од 2021 година.
Родови
Долна Враштица било македонско село. Селата Горна и Долна Враштица ги основале двајца браќа многу одамна. Родовите во селото се сметаат за староседелци.
Според истражувањата од 1928 година, родови во селото:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Конче, една од ретките општини во Македонија, која не била променета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така во рамките на Општина Конче.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Радовиш. Селото припаѓало на некогашната општина Радовиш во периодот од 1955 до 1965 година.
Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Ињево, во која покрај селото Долна Враштица, се наоѓале и селата Бучим, Воиславци, Горна Враштица, Дамјан, Дедино, Ињево, Погулево, Сулдурци и Топалница. Во периодот 1950-1952, селото било дел од Општина Ињево, во која влегувале селата Горна Враштица, Долна Враштица, Дамјан, Ињево и Погулево.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1617 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште на селото Габревци.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 253 гласачи.
Рекреација
Рекреација е физичка активност, со користење на време, на непрофитен начин, а на многу начина претставува и терапевтско освежување на телото и умот. Рекреацијата се разликува од неработењето. Додека за неработењето се смета дека би требало да користи за одмор, рекреацијата е освежувачка и забавна.
Викендот е типично време за рекреација, можеби заради тоа што сабота припаѓа во викендот, а сабота е "ден за одмор". празниците исто така се често време за рекреација. Традиционално, музиката и танцот се средство за рекреација во многу култури, како што се и спортовите, хобијата, игрите и туризмот. Гледањето телевизија и слушањето музика се чести облици на рекреација
Многу активности можат да бидат и функционални и рекреативни:
Во поскоро време некои повозбудливи облици на рекреација вклучуваат скијање, банџи скокање, скокање со падобран, змијарство, пејнтбол, планинарење, авантуристички туризам. Некои луѓе уживаат во облиците на рекреација кои другите ги сметаат за ненормални, како што се: употреба на дроги, коцкање, нудизам и други.
Бидејќи во голема мера се оценува како непродуктивна активност, претераната рекреација не се смета за здрава, и може да биде назначена како бегство од реалноста.
Грег Монро
Грег Кеит Монро Џуниор (роден во Харви, 4 јуни 1990) е американски професионален кошаркар кој игра на позицијата центар за Бајерн Минхен.
Животопис
Грег е син на Грегори Сениор и Норма Џин Монро, а има и сестра Британи. Неговиот чичко Норман Диксон играл фудбал на Брингам Јанг Универзитетот.
Колеџ
Монро играл како моќен крилен центар во Џорџтаун Хојас универзитетот пред да биде прогласен како прифатлив за НБА. На 24 јуни 2010 година тој бил избран од страна на Детроит Пистонс како вкупно 7-ми пик на драфтот 2010.
Детроит Пистонс
Официјално Монро потпишал со Пистонс на 6 јули 2010. За својата руки сезона го добил дресот со бројот 10., и тој ќе биде последниот играч на Пистонс кој ќе го носи овој број, бидејќи во меѓувреме била донесена одлука истиот да биде пензиониран во чест на славниот Денис Родман.
Монро го направил своето деби во регуларниот дел од сезоната во НБА на 30 октомври, 2010 против Чикаго Булс. Тој влегол од клупата за резерви и запишал 2 бода и 3 скока за 7 минути поминти на паркетот. По редовното влегување од клупата во првиот месец од сезоната, Монро го направил својот прв старт во првата петорка на Пистонс на 10 декември 2010 година во натпревар против Минесота Тимберволвс. Во овој натпревар, тој имал учинок од осум бода, петнаесет скока и една блокада во 35 минута акција. Во својата дебитантска сезона во НБА тој се борел за место во тимот на центарските позиции со многу поискусните играчи од него како: Бен Валас, Чарли Вилануева и Џејсон Максил. И покрај бавниот старт, производството на Монро се зголемило во 2011 година кога тој станал солиден стрелец и скокач. На 23 февруари 2011 година против Индијана Пејсерс, Монро ја имал најдобра партија за руки сезоната со 27 бода и 12 скока со шут од игра 11-17.
На 4 мај, 2011 година, Грег Монро бил ставен на 6-тото место во гласањето за НБА дебитант на годината, завршувајќи тесно зад Гери Нил од Сан Антонио.
За сезоната 2012-2013 во Детроит пристигнува младиот центар Андре Драмонд кој требало да биде конкуренција на Монро на центарската позиција, но во текот на оваа сезона тој имал предност. Монро пропуштил само еден натпревар во регуларниот дел од сезоната и бил стартер во сите останати 81 натпревар. На 19 декември 2012 тој постигнал рекордни за него во НБА, 35 бода против Торонто Репторс во исто толку минути поминати на паркетот, а имал и 10 скокови што претставува само уште еден дабл-дабл, нешто што е карактеристично за него. Сепак и покрај највиокиот број на бодови во кариерата на Монро, Пистонс го загубиле натпреварот со 91-97. Овој натпревар некако ја отсликувал целата сезона на Пистонс, воглавно Монро играл добро, но тимот губел. Со просек од 16 бода и 9.6 скокови по натпревар бил еден од најдобрите играчи на Пистонс, но тие одново неуспеале да се изборат за разигрувањето за титулата, завршувајќи на 11. место во вкупниот поредок на источната конференција.
На 30 јуни 2014 година, Пистонс му понудиле едногодишна квалификациска понуда на Монро. На 8 септември 2014 година, било објавено дека Монро ја потпишал квалификациската понуда на Пистонс, која би требало да го направи неограничен слободен агент во 2015 година. Следниот ден, НБА го суспендирала Монро без парична казна за првите два натпревари од сезоната 2014-2015 поради возење со оштетен вид во февруари 2014 година. На 3 декември 2014 година, тој постигнал највисоки за сезоната 29 бода во поразот по продолженија со 102-109 од Бостон Селтикс. На 8 април 2015 година, тој се вратил во акција откако пропуштил 11 натпревари поради повреда на коленото за да запише 19 бода и 10 скока во уште еден пораз од Селтикс.
Милвоки Бакс
На 9 јули 2015 година, Монро потпишал тригодишен договор вреден 50 милиони американски долари со Милвоки Бакс. Своето деби за „Бакс“ го направил во орвиот натпревар за сезоната на 28 октомври 2015 година, запишувајќи 22 бода и 14 скокови во поразот од 122-97 од Њујорк Никс. Помеѓу 9 февруари и 7 март 2016 година, Монро започнал 12 натпревари од клупата бидејќи тренерот Џејсон Кид ротирал со цел да ја најде идеалната постава. Во својот прв натпревар влегувајќи од клупата, тој забележал највисоки за сезоната 29 бода и 12 скокови во победата со 112-111 над Бостон Селтикс. Монро се вратил во почетниот состав на 9 март за натпреварот на Бакс против Мајами Хит. Во својата прва сезона со Бакс тој одиграл 79 натпревари (67 започнал како стартер) во регуларниот дел од сезоната со просек од 29.3 минути по натпревар во кој имал во просек 15.3 бода, 8.8 скокови и 2.3 асистенции по натпревар.
Во сезоната 2016-2017 на Монро му била доделена постојана улога на резервен центар во Милвоки од страна на тренерот Кид. Тој одиграл 81 натпревар во регуларниот дел од сезоната, повеќе од било кој друг играч на Бакс, и сите започнувајќи ги на клупата за резерви. На 25 јануари 2017 година, тој ги предводел Бакс со највисоки за сезоната 28 бода во поразот со 114-109 од Филаделфија Севентисиксерс. Милвоки Бакс ја завршиле сезоната како 6-ти на истокот и се пласирале во плејофот, каде Монро играл за првпат во својата кариера. Тој играл во сите 6 натпревари во серијата против Торонто Рапторс во која неговата екипа била поразена со 2-4. Монро имал просек во плејофот од 13.2 бода и 7.3 скокови.
Финикс Санс
На 7 ноември 2017 година, Монро бил разменет во Феникс Санс заедно со правата на иден заштитен пик во прва рунда и заштитен пик во втората рунда на драфтот 2018 година, во замена за Ерик Бледсо. Своето деби за сонцата го имал на 16 ноември 2017 година, забележувајќи 20 бода и 11 скокови за 26 минути играјќи како стартер во поразот со 142-116 од Хјустон Рокетс. Монро играл и покрај шпекулациите дека би можел да биде разменет или неговиот договор да биде откупен со што би станал слободен играч. Шест дена подоцна, тој имал одлични 22 бода и 15 скока во поразот со 113-107 по продолженија од неговиот поранешен тим, Милвоки Бакс. На 24 јануари 2018 година, тој остварил 16 бода и највисоки за сезоната 17 скокови во поразот со 116-111 од Индијана Пејсерс. На 1 февруари 2018, тој бил отпуштен од Санс. Вкупно за Санс одиграл 20 натпревари од кој во 14 бил стартер со просек од 11.3 бода, 8 скокови и 2.5 асистенции по натпревар.
Бостон Селтикс
На 8 февруари 2018 година, Монро потпишал со Бостон Селтикс. На 6 април 2018 година, тој го запишал својот втор трипл-дабл во кариерата со учинок од 19 бода, 11 скокови и 10 асистенции од клупата во победата со 111-104 над Чикаго Булс. Тој станал првиот центар на Селтикс кој забележал трипл-дабл по Роберт Периш кој го сторил тоа на 29 март 1987 година.
Враќање во Бостон Селтикс и Филаделфија Севентисиксерс
Сезоната 2018-2019 Монро ја завршил во Филаделфија Севентисиксерс. Тој одиграл 3 натпревари во регуларниот дел од сезоната и 10 во плејофот, но неуспеал да ги убеди својте работодавци да му понудат нов договор.
Бајерн Минхен
На 25 јули 2019 година, Монро потпишал со германскиот Бајерн Минхен. Своето деби во Бундеслигата за Бајерн Монро го направил на 30 септември 2019, уфрлајќи дабл-дабл од 18 бода и 10 скокови во победата со 111-55 на домашен терен над Хамбург Тауерс. Три дена подоцна дебитирал во Евролигата, забележувајќи учинок од 6 бода, 10 скока и 4 асистенции во победата со 78-64 над Олимпија Милано.
Статистика
Статистиката е ажурирана на 11 ноември 2019
Народни носии од Преспа
Носии од Горна Преспа
Во Горна Преспа женската носија се состои од кошула од тенко платно, украсена со извезени стилизирани вегетабилни мотиви на ракавите, од волнени или свилени разнобојни конци, врз која се облекува џупа од пругасто - шарен материјал и шегун од бела клашна со куси ракави, украсени со волнени поткити и гајтани. Скутината предсемник се опашува под половината, каде што се наоѓа многупати обвиен црн, долг, плетен волнен појас. Одлика на невестинството е горната облека џубе од црна чоја со раскошни украси од срма.
Машкиот рувет се состои од кошула која е од бело домашно платно. Затиломот и предниците порано ги везеле но покасно тоа се изостанува. Над кошулата облекувале елек кој бил од клашна украсен со гајтани. Елекот бил без ракави. Вермеле исто од волнена клашна без ракави, црно и украсено со гајтани. Кусале со ракави од црна или сива клашна. Порано кусалињата биле со долги ракави кои биле обточени и завратени како капачиња. Ќурдија од бела клашна до под колена. Ќурдијата ја шиел тераија. Доле ќурдијата била широка и со многу клинови сошиена. Секој клин после бил опточен со гајтан. По ширината на ќурдијата се познавала и вољата на човекот кон облекувањето. По кибарлиите и мераклиите правеле ќурдии со повеќе дуљци. Покасно (после востанието), ќурдиите се изменуваат и се јавуваат како црни.
Машите исто така носеле и гашти направени од бело домашно платно, а над нив бечви кои се врзувале со гаќник кој бил многу убаво навезен. На половината се опашувале со појас кој порано бил долг, црн и плетен како кај жените а подоцна црвен, ткаен широк една педа. На појасот освен тоа ставале помладите и токи по 2-3 кои биле слични како тие кај жените само биле поголеми. На градите си ставале и саати со долги ќустеци. се разбира овој накит припаѓал на побогатите кои биле во состојба да го купат овој скап украс.
Зимно време кога било ладно за да се заштитат од студот над сите алишта облекувале гуња од сива клашна долга до петите. Истата гуња имала и јагуљка која ја штити главата од студот. На нозете ставале „објала“ направени од клашна со кои ги завиткувале нозете. На половината преку појасот носеле „сиљав“ и во него закачен пиштол и везмиња.
Носии од Долна Преспа
Народната носија од овој предел е веќе сосема изобичаена. Од некои зачувани примероци дознаваме дека некогашните облеки, односно оние што биле во употреба до крајот на 19 век, биле сосема поинакви од тие во Горна Преспа. Кошулите се со богат вез на ракавите, клашнените облеки - шегуни, ресачки, декоративните ткаени скутини чултар, со богатите реснати украси од чоја, како и шарените плетени чорапи, сите во светлоцрвена боја, ја оформуваат носијата од овој регион. Но наместо оваа носија, во која доминирале извезени и вткаени мотиви во светли и живи бои, под влијание на комитските акции во предилинденскиот период, а особено по востанието од 1903 година, почнуваат, како израз на жалост за неуспешниот обид за ослободување, да се носат облеки главно во црна боја. Тие носии, во кои сите делови од носијата се приготвени и украсени со материјали во црна боја, брзо се прошируваат и во другите соседни региони - Прилепско Поле, Битолско Поле, Горни Битолски села, Леринско Поле.
Мажите ги носеле следните алишта: памбучна кошула со долги и широки ракави, долга до над коленици. Над кошулата се носело џамадан ткаен од волна (сличен на денешното џакето), над кој се носело ќурдија исто така ткаена долга до под коленици. Над ќурдијата се носело ресачка чиј ракави биле сошиени подеди, ресачката била 2 прсти покуса од ќурдијата. Младите носеле бел џамадан шарен со оптоки. Ќурдијата била водена исто со оптоки.
Во прво време носеле бели, а покасно црни џамадани. На главата носеле фес турски и црвен и бел. Панталоните му биле волнени и прави, носеле долги гаќи памбучни. Под кошулата волнена фенела. Исто така носеле шарени волнени чорапи, објоги крпи волнени како ленти си ги давивале но дете до потколеници, и носеле јенински чевли со булки.
Носии од Мала Преспа
Машката народна носија се состои од бела платнена кошула со узврат и се запетлува, елек од шајак (со основна боја црна, заедно со разни бои), волнен појас и црни шајачки панталони (можат и кафеави да бидат). На нозете носеле бели платнени гаќи до под колена (носени во летото), црни волнени чорапи долги до подколена (со шара на горниот дел), опинци од говедска кожа врзани со објало – врвци од кожа врзани накрсно или чевли за време на празниците. Во зимско време се носело џубе од волна, крзнени капи (повеќето се црни) и тн. „ѕиври“. Носијата на помладите се разликува само во елеците, кои се во светли бои и од сатен.
Децата носат бели памучни кошули, шајачки панталони, еднобојни чорапи долги до под колена врзани со волнена врвца, и опинци. Во зимско време носат плетени капи од кои само лицето можи да се види.
Третична структура на нуклеинските киселини
Третична (терцијарна) структура на нуклеинските киселини — тридимензионална форма на полимер на нуклеинска киселина. Молекулите на РНК и ДНК се способни за разновидни функции, од молекуларно препознавање до катализа. Ваквите функции бараат прецизна тридимензионална третична структура. Иако овие структури се разновидни и навидум сложени, тие се составени од повторувачки, лесно препознатливи мотиви на третична структура, кои служат како молекуларни градбени единици. Некои од најчестите мотиви на третична структура на РНК и ДНК се опишани подолу, но овие информации се засноваат на ограничен број на решени структури. Како што новооткриените молекули на РНК и ДНК структурно се одликуваат, се верува дека ќе бидат откриени уште многу нови третични структурни мотиви.
Двојна завојница
Двојната завојница е доминантната третична структура кај биолошките ДНК молекули, но исто така се јавува и кај биолошките РНК молекули. Се верува дека во живиот свет се јавуваат три ДНК-конформации, А-ДНК, Б-ДНК и З-ДНК. Формата „Б“, опишана од Џејмс Д. Вотсон и Френсис Крик, се верува дека е доминатна во клетките. Џејмс Д. Вотсон и Френсис Крик ја опишале оваа структура како двојна завојница со полупречник од 10 Å и висина од 34 Å, кој прави едно целосно свртување околу својата оска за секои 10 базни парови од полинуклеотидната низа. Во раствор, двојната завојница прави едно комплетно свртување околу својата оска за секои 10.4-10.5 базни парови. Оваа честота на свртување (позната како хеликална висина) во голема мера зависи од силата на стекинг интеракцијата, со која секоја база ги привлекува своите соседни бази во склоп на полинуклеотидната верига. Двоверижните РНК молекули имаат конформација слична на структурата на А-формата.
Можни се и други конформации; всушност, моментално достапни останаа само буквите F, Q, U, V и Y за да се опише нова структура на ДНК која може да се открие во иднината. Сепак, повеќето од овие форми се синтетски создадени и досега не биле откриени во природните биолошки системи.
Триплекси на малиот и големиот жлеб
Триплексот на малиот жлеб е сеприсутен структурен мотив кај РНК. Бидејќи интеракциите со малиот жлеб често се посредувани од 2'-ОН групата на рибозата, овој РНК мотив изгледа многу поразлично од неговиот ДНК еквивалент. Најчестиот пример за триплекс на малиот жлеб е А-минорниот мотив, или вметнувањето на аденозински бази во малиот жлеб. Сепак, овој мотив не е ограничен само на аденозини, бидејќи е забележано дека и другите азотни бази стапуваат во интеракција со малиот жлеб на РНК.
Малиот жлеб претставува речиси совршен комплемент за вметната база. Ова овозможува оптимални ван дер Валсови контакти, екстензивно поврзување со водородни врски и хидрофобни сили и создава енергетски многу поволна интеракција. Бидејќи триплексите на малиот жлеб се способни за стабилно пакување на слободна петелка и завојница, тие се клучни елементи во структурата на големите рибонуклеотиди, вклучувајќи ги групата I интрони, групата II интрони, и рибозомот. Иако големиот жлеб на стандардната А-форма на РНК е прилично тесен и затоа е помалку достапен за триплекс интеракција во однос на малиот жлеб, во неколку РНК структури може да се забележат триплекс интеракции на големите жлебови. Овие структури се состојат од неколку комбинации на базни парови и Хогстенови заемодејства. На пример, ГГЦ триплексот (ГГЦ амино (N-2) -N-7, имино-карбонил, карбонил-амино (N-4); Вотсон-Крик) забележан во 50S рибозомната подединица, составен од Вотсон-Крик Г-Ц пар и дополнителен Г кој формира псевдо-Hoogsteen мрежа на водородни врски помеѓу двете бази кои го формираат Вотсон-Крик парот. Други значајни примери на триплекси на големиот жлеб ги вклучуваат (i) каталитичкото јадро на групата II интрони прикажано на сликата од лево (ii) каталитички значајна тројна завојница во човечката теломеразна РНК компонента и (iii) САМ-II рибосвичот.
Формирањето на троверижна ДНК е исто така можно со помош на Hoogsteen или обратни Hoogsteen водородни врски во големиот жлеб на Б-формата на ДНК.
Тетраплекси
Покрај двојните завојници и триплекси, РНК и ДНК можат да формираат и тетраплексни завојници. Постојат разновидни структури на РНК базни тетраплекси. Четири последователни гванински остатоци можат да формираат тетраплекс во РНК молекули со помош на Hoogsteen водородни врски, формирајќи на тој начин „Hoogsteen-ов прстен“ (види слика). Исто така, Г-Ц и А-У паровите можат да формираат базен тетраплекс со комбинација на Вотсон-Крик спарувања и невообичаени спарувања во малиот жлеб.
Јадрото на малахит зелено аптамерот е, исто така, еден вид на базен тетраплекс со различна шема на водородно врзување (види слика). Овој тетраплекс може да се повторува неколкупати последователно, создавајќи значително стабилна структура.
Уникатната структура на тетраплексните региони во РНК служи за извршување на разновидни биолошки функции. Две важни функции се потенцијалот за врзување со лиганди или белковини и неговата способност да ја стабилизира целокупната третична структура на ДНК или РНК. Оваа јака структура може да ги инхибира или модулира процесите на транскрипција и репликација, како што е случајот со хромозомските теломери и нетранслатираниот регион на иРНК. Составот на базите е значаен за врзувањето на лиганди. Гванинскиот тетрад (наречен и Г-тетрад или Г-квартет) обично ги врзува едновалентните катјони како калиумот, додека други бази можат да врзат бројни други лиганди, како што е врзувањето на хипоксантин во У-У-Ц-У тетраплексот.
Два или повеќе Г-тетради можат да се сложат едни врз други за да формираат Г-квадриплекс, кој може да врши разновидни функции во клетката. На пример, кај бактериите, Г-квадриплексот во иРНК молекулите игра улога на регулатор на генската експресија.
Коаксијално насложување
Коаксијалното насложување, познато и како хеликално насложување, е една од главните детерминанти за формирање на третичната структура кај РНК молекулите. Коаксијалното насложување се јавува кога два РНК-дуплекса формираат непрекината завојница, која е стабилизирана преку базните пластени сили, кои се јавуваат на спојното место на двете завојници. Коаксијалното насложување е забележано во кристалната структура на фенилаланин-тРНК. Во поново време, коаксијалното насложување е забележано во структурите од повисок ред на многу рибозими, вклучувајќи и многу форми на селф-сплајсинг интрони од група I и група II. Најчестите мотиви на коаксијално насложување ги вклучуваат интеракцијата на бакнувачката петелка (анг. kissing loop interaction) и псевдојазолот (анг. pseudoknot). Стабилноста на овие интеракции може да се предвиди со адаптација на „Тарнеровите правила“.
Повеќето добро проучени третични структури на РНК содржат примери за коаксијално насложување. Некои истакнати примери се фенилаланин-тРНК, интрони од I група, интрони од II група и рибозомни РНК молекули. Кристалните структури на тРНК откриле присуство на два продолжени завојници кои произлегуваат од коаксијалното насложување на акцепторното стебло за аминокиселини со Т-раката, и коаксијалното насложување на Д-раката и антикодонската рака. Овие интеракции во склоп на тРНК ја ориентираат антикодонската рака вертикално (нормално) во однос на акцепторното стебло за аминокиселини, што доведува до познатата функционална третична структура во облик на латиничната буква L. Со комбинација на биохемиски и кристалографски методи, било докажано дека кај интроните од I група, P4 и P6 завојниците коаксијално се насложнуваат. Кристалната структура на P456 дала детален приказ за тоа како коаксијалното насложување го стабилизира пакувањето на РНК завојниците во третични структури. Во селф-сплајсинг интронот од групата II кај Oceanobacillus iheyensis, IA и IB стеблата коаксијално се насложнуваат и на тој начин придонесуваат за релативната ориентација на составните завојници со петонасочен спој. Оваа ориентација го олеснува правилното преклопување на активното место кај функционалниот рибозим. Рибозомот исто така содржи бројни примери на коаксијално насложување, вклучувајќи насложени сегменти долги и до 70 бп (базни парови). Двата најчести мотиви кои вклучуваат коаксијално насложување се бакнувачките петелки и псевдојазлите. Кај интеракцијата на бакнувачки петелки, едноверижните петелки од две шноли стапуваат во интеракција преку базно спарување, формирајќи на тој начин коаксијално насложена завојница. Оваа структура им овозможува на нуклеотидите од секоја петелка да учествуваат во базно спарување и пластени заемодејства. Овој мотив бил визуелизиран и проучен од страна на Ли и Кротерс со употреба на NMR анализа. Мотивот псевдојазол се јавува кога едноверижен регион од петелката на шнола базно се спарува со узводна или низводна низа во рамките на истата РНК верига. Двата резултирачки дуплекс региони често се насложуваат еден врз друг, формирајќи стабилна коаксијално насложена завојница. Пример за мотив на псевдојазол е високостабилниот рибозом на Хепатит Делта вирусот, чиј ’рбет има топологија на двоен псевдојазол.
Сличен ефект на коаксијално насложување бил забележан кај рационално дизајнираните ДНК структури. ДНК оригами структурите содржат голем број на двојни завојници со изложени тапи завршетоци. Било забележано дека овие структури се лепат една за друга по должината на рабовите кои ги содржат изложените тапи завршетоци, како резултат на хидрофобните стекинг интеракции.
Интеракции меѓу тетрапетелка и рецептор
Тетрапетелка-рецептор интеракциите ги комбинираат интеракциите на базно спарување и стекинг интеракциите помеѓу нуклеотидите на тетрапетелка мотивот и рецепторниот мотив сместени на РНК дуплексот, создавајќи на тој начин третичен контакт кој ја стабилизира целокупната третична градба на РНК молекулата. Тетрапетелката се јавува и кај ДНК дуплексите.
Мотивите стебло-петелка (шнола) можат да варираат во голема мера во однос на големината и низата, но тетрапетелките составени од четири нуклеотиди се доста чести и тие обично припаѓаат на една од три категории, врз основа на нивната низа. Овие три категории се CUYG, UNCG и GNRA (види слика десно). Кај секоја од овие категории, вториот и третиот нуклеотид формираат кривина во РНК веригата, а базното спарување помеѓу првиот и четвртиот нуклеотид ја стабилизира структурата на стебло-петелка. Утврдено е дека стабилноста на тетрапетелката зависи од составот на базите на петелката. GNRA категоријата на тетрапетелки е најчестата кај интеракциите на тетрапетелка-рецептор. „Тетрапетелка рецептор мотиви“ претставуваат третични интеракции кои се состојат од водородни врски меѓу базите во тетрапетелката и далечни низи од вторичната РНК структура. Во прилог на водородните врски, стекинг интеракциите се значителна компонента на овие третични интеракции. На пример, кај GNRA -тетрапетелка интеракциите, вториот нуклеотид на тетрапетелката се насложува директно на А-платформскиот мотив во рецепторот. Низата на тетрапетелката и нејзиниот рецептор често се коваријабилни, така да истиот тип на третичен контакт може да се направи со различни изоформи на тетрапетелката и нејзиниот соодветен рецептор.
На пример, структурата и функцијата на селф-сплајсинг интронот од групата I се должат на тетрапетелка рецептор мотивите. Трите аденински остатоци од GAAA мотивот се насложуваат на врвот на завојницата на рецепторот и формираат повеќе стабилизирачки водородни врски со рецепторот. Првиот аденин од GAAA низата формира тројно базно спарување со аденинот и урацилот од рецепторот. Вториот аденин е стабилизиран со водородни врски со истиот уридин, како и преку 2'-OH со рецепторот и преку интеракции со гванин од GAAA тетрапетелката. Третиот аденин формира троен базен пар.
A-минор мотив
A-минорниот мотив е сеприсутен РНК третичен структурен мотив. Тој се формира со вметнување на неспарен нуклеозид во малиот жлеб на РНК дуплекс. Како таков, тој е пример за триплекс на малиот жлеб. Интеракциите на малиот жлеб најчесто се посредувани од аденин, иако гванозин, цитозин и уридин исто така можат да формираат интеракции на малиот жлеб. Во случајот на аденин, N1-C2-N3 работ на базата која се вметнува, формира водородни врски со една или две 2'-OH групи на дуплексот, како и со базите на дуплексот (види слика: A-минор интеракции). Дуплексот-домаќин е најчесто базен пар на Г-Ц.
A-минорните мотиви се поделени во четири класи, типови 0 до III, врз основа на позицијата на вметнувачката база во однос на двете 2'-ОН групи на Вотсон-Крик базниот пар. Кај тип I и II на A-минор мотивите, N3 на аденинот е вметнат длабоко во малиот жлеб на дуплексот (види слика: A-минор интеракции - тип II интеракција), и постои добра комплементарност со базниот пар. За разлика од типовите 0 и III, интеракциите од тип I и II се специфични за аденинот поради интеракциите на водородни врски. Кај интеракцијата од тип III, O2' и N3 на вметнувачката база послабо се поврзани со малиот жлеб на дуплексот. Мотивите од тип 0 и III се послаби и неспецифични, бидејќи тие се посредувани со интеракции од една 2'-OH група.
A-минорниот мотив е меѓу најчестите РНК структурни мотиви во рибозомот, каде што придонесува за врзување на тРНК за 23S рибозомната РНК. Тој најчесто ги стабилизира РНК дуплексните интеракции во петелките и завојниците, како што е јадрото на интроните од II група.
Интересен пример за A-минорен мотив е неговата улога во препознавањето на антикодоните. Рибозомот мора да прави разлика помеѓу точните и погрешните парови на кодон-антикодон. Тоа го прави, делумно, преку вметнување на аденинските бази во малиот жлеб. Погрешните кодон-антикодон парови даваат искривена завојна геометрија, која ја попречува A-минорната интеракција во стабилизирањето на врската и така ја зголемува стапката на дисоцијација на погрешната тРНК.
Анализа на A-минорните мотиви во 23S рибозомната РНК откри хиерархиска мрежа на структурни зависности, за која се претпоставува дека е поврзана со рибозомната еволуција и со редот на настаните кои довеле до развојот на сегашната бактериска рибозомна голема подединица.
Рибозен патент
Рибозниот патент е третичен РНК структурен елемент во кој две РНК вериги се држат заедно со водородни врски меѓу 2'OH групи на рибози кои се наоѓаат на различни вериги. 2'OH групата може да се однесува и како дарител и како акцептор на водородна врска, што овозможува формирање на разгранети водородни врски со друга 2'OH група.
Бројни форми на рибозен патент биле откриени, но најчестата форма вклучува четири водородни врски помеѓу 2'-OH групи од два соседни шеќери. Рибозните патенти најчесто се јавуваат во низи кои ги стабилизираат интеракциите помеѓу одделни РНК вериги. Рибозните патенти често се среќаваат како интеракции кај стебло-петелка со многу ниска специфичност на низата. Сепак, кај малите и големите рибозомни подединици, постои склоност за појава на рибозни патенти кај ЦЦ/AA низата - два цитозини на едната верига спарени за два аденини на втората верига.
Улога на метални јони
Функционалните РНК молекули често се преклопени и стабилни молекули со тридимензионална форма, наместо линеарни нишки. Катјоните се значајни за термодинамичка стабилизација на третичните структури на РНК. Металните катјони кои се врзуваат за РНК може да бидат едновалентни, двовалентни или тровалентни. Калиумот (К+) е чест едновалентен јон, кој се врзува за РНК молекулите. Чест двовалентен јон кој се врзува за РНК е магнезиумот (Mg2+). Другите јони, вклучувајќи ги натриум (Na+), калциум (Ca2+) и манган (Mn2+), се врзуваат за РНК in vivo и in vitro. Повеќевалентните органски катјони како што се спермидин или спермин, исто така, се наоѓаат во клетките и тие придонесуваат за преклопување на РНК. Тровалентните јони, како што се кобалт хексамин или лантаноидните јони, како што е тербиум (Tb3+), се корисни експериментални алатки за проучување на врзувањето на металите за РНК.
Металниот јон може да стапува во интеракција со РНК на повеќе начини. Јонот може дифузно да се врзе за ’рбетот на РНК, заштитувајќи го од неповолни електростатички интеракции. Ова штитење од електрични полнежи често се остварува со помош на едновалентни јони. Јоните врзани на одредена локација ги стабилизираат специфичните елементи на третичната структура на РНК. Јоните врзани на одредена локација можат да се поделат на две категории, во зависност од тоа дали водата посредува во врзувањето на металот. Интеракциите на „надворешната сфера“ се посредувани од молекули на вода кои го опкружуваат металниот јон. На пример, магнезиум хексахидрат стапува во интеракција и стабилизира специфични мотиви на третичната структура на РНК, преку интеракции со гванозин во големиот жлеб. Спротивно на тоа, интеракциите на „внатрешната сфера“ се директно посредувани од металниот јон. РНК молекулите честопати поминуваат низ повеќе фази во тек на преклопувањето, а во секоја од нив структурата може да биде стабилизирана од различни типови на катјони. Во раните фази, РНК формира вторични структури стабилизирани преку врзување на едновалентни катјони, двовалентни катјони и полианјонски амини, со цел да се неутрализира полианјонскиот ’рбет. Подоцнежните фази на овој процес го вклучуваат формирање на третична структура на РНК, која се стабилизира во голема мера преку врзувањето на двовалентни јони, како што е магнезиумот, со можни придонеси од врзувањето на калиум.
Местата на врзување на металот често се локализирани во длабокиот и тесен голем жлеб на дуплексот на РНК, координирани за Hoogsteen рабовите на пурините. Особено, металните катјони ги стабилизираат местата на вртење на ’рбетот, каде што јакото пакување на фосфатите резултира со региони на густ негативен полнеж. Постојат неколку мотиви кои врзуваат метални јони во РНК дуплексите кои се идентификувани во кристалните структури. На пример, во P4-P6 доменот на интронот од група I на Tetrahymena thermophila, неколку места за врзување на јони се состојат од тандемски Г-У wobble парови и тандемски Г-А погрешни парови, во кои двовалентните катјони стапуваат во интеракција со Hoogsteen работ на гванозин преку О6 и N7. Друг јон-врзувачки мотив во интронот од група I на Tetrahymena thermophila е A-A платформскиот мотив, во кој последователните аденозини во истата верига на РНК формираат невообичаен пар на псевдобази. За разлика од тандемскиот Г-У мотив, A-A платформскиот мотив се врзува претежно за едновалентни катјони. Во многу од овие мотиви, отсуството на едновалентни или двовалентни катјони резултира со поголема флексибилност или губење на третичната структура.
Двовалентните метални јони, особено магнезиумот, се смета дека се за важни за структурата на ДНК-спојките, како интермедиерната Холидеј спојница во генетската рекомбинација. Магнезиумовиот јон ги штити негативно наелектризираните фосфатни групи во спојницата и им овозможува да бидат позиционирани поблиску заедно, овозможувајќи на тој начин насложена конформација, наместо несложена конформација. Магнезиумот е неопходен за стабилизирањето на овие видови на спојници кај вештачки дизајнираните структури кои се користат во ДНК нанотехнологијата, како што е двојниот кросовер мотив.
Азербејџан
Азербејџан (азербејџански: Azərbaycan), или официјално Република Азербејџан (азербејџански: Azərbaycan Respublikası) — земја во регионот на Јужен Кавказ во Евроазија на раскрсница помеѓу Источна Европа и Западна Азија Земјата е опколена од Каспиското Море на исток, и граничи со Русија на север, Грузија на северозапад, Ерменија на запад и Иран на југ. Ексклавата Нагорно-Карабах е опколена од Ерменија на север и исток, Иран на југ и запад, и има граница со должина од 11 километри со Турција на северозапад.
Азербејџанската Демократска Република ја прогласила својата независност во 1918 година и станала прва секуларна демократска муслиманска држава. Во 1920 година, земјата била инкорпорирана во Советскиот Сојуз како Азербејџанска Советска Социјалистичка Република. Современата Република Азербејџан ја прогласила својата независност на 30 август 1991 година, непосредно пред распаѓањето на СССР истата година. Во септември 1991 година, ерменското мнозинство од спорниот регион на Нагорно-Карабах се отцепило и ја формирало Република Арцах. Регионот и седум соседни области надвор од неа станале де факто независни со крајот на Нагорнокарабашката војна во 1994 година. Овие региони се меѓународно признати како дел од Азербејџан за решавање на статусот на Нагорно-Карабах преку преговорите што ги олеснува ОБСЕ.
Азербејџан е унитарна полупретседателска република. Таа е една од шесте независни туркиски држави и активен член на Советот на туркофонски држави и заедницата ТУРКСОЈ. Азербејџан има дипломатски односи со 158 земји и има членство во 38 меѓународни организации, меѓу кои и Обединетите Нации (од 1992 година), Советот на Европа, Движењето на неврзаните, ОБСЕ и Партнерството за мир (ПзМ). Тој е еден од основачите на ГУАМ, Заедницата на независни држави (ЗНД) и Организацијата за забрана на хемиско оружје. Азербејџан, исто така, има статус на набљудувач во Светската трговска организација.
Иако повеќе од 89% од населението се шиитски муслимани, уставот на Азербејџан не познава официјална религија и сите главни политички сили во земјата се секуларни. Азербејџан има високо ниво на човечки развој кој е рангиран на исто ниво со повеќето земји од Источна Европа. Азербејџан има висока стапка на економски развој и писменост, како и ниска стапка на невработеност. Сепак, владејачката партија, партијата Нов Азербејџан, била обвинета за авторитаризам и кршење на човековите права.
Потекло на поимот
Според современата етимологија, терминот Азербејџан произлегува од терминот Атропати, персиски  сатрап во времето на Ахеменидското Царство, кој подоцна бил вратен како сатрап на Медијците во времето на Александар Велики. Оригиналната етимологија на ова име се смета дека има свои корени во некогаш доминантниот зороастризам. Во Авеста („Химна на ангелите чувари“), се споменува âterepâtahe ashaonô fravashîm ýazamaide, кое буквално се преведува како „ние му се поклонуваме на Фраваши од Атропатена“. Името „атропати“ самата е грчка транслитерација. Грчкото име го споменале Диодор и Страбон. Во текот на милениумот, името се развило во Атурапакан, потоа во Адабарбадхаган, Ахарбајаган, Асарбадјан и денешен Азербејџан.
Името Азербејџан првпат било усвоено за областа на денешна Република Азербејџан од страна на владата на Мусават во 1918 година, по распадот на Руското Царство, кога била формирана независна демократска република. Дотогаш, мето било користено исклучиво за да се идентификува соседниот регион на современиот северозападен Иран , додека областа на Азербејџанската Демократска Република порано била наречена Аран и Ширван. Врз основа на тоа, Иран протестирал против новоприфатеното име на земјата.
За време на советското владеење, земјата била исто така напишана на англиски јазик од руската транслитерација како Azerbaydzhan(Азербайджа́н).
Антички период
Најраните докази за човечки населби на територијата на Азербејџан датираат од доцното камено време и се поврзани со културата Гобустан. Културите од горниот палеолит и доцното бронзеното време се посведочени во пештерите Тагилар, Дамџили, Зар, Јатак-Јери и во некрополите во Лејла-тепе и Сарај-тепе.
Пронајдени се рани населби на Скитите во 9 век п.н.е. , иранските Медијци пак доминирале во областа на југ од Арас. Медијците управувале со голема империја помеѓу 900-700 п.н.е., која била интегрирана во Ахеменидското Царство околу 550 п.н.е. Областа била освоена од страна на Ахеменидското Царство по кое започнало да се шири зороастризмот. Подоцна територијата станала дел од Македонското Царство на Александар Велики и неговиот наследник, Селевкидското Царство. Во овој период, зороастризмот се проширил на Кавказот и Атропатена. Кавказските Албанци, првобитните жители на североисточниот дел од Азербејџан, владееле во таа област од околу IV век п.н.е. и воспоставиле независно кралство.
Од сасанидски до сафавидски период
Сасанидското Царство ја претворила кавкаска Албанија во вазална држава во 252 година, додека кралот Урнар официјално го прифатил христијанството како државна религија во 4 век. И покрај сасанидското владеење, Албанија останала ентитет во регионот до 9 век, додека целосно не била вклучена во составот на Сасанидското Царство, и ја задржала својата монархија. И покрај тоа што бил еден од главните вазали на сасанискиот цар, албанскиот крал имал само привилегија на авторитетот, а сасанискиот марзан (воениот гувернер) ги држел повеќето граѓански, верски и воени авторитети.
Во првата половина на 7 век, кавкаска Албанија, како вазал на Сасанидското Царство, се нашла под номинална муслиманска власт поради муслиманското освојување на Персија. Омејадскиот калифат ги поразил Сасанидите и Византијците од Закавказот и ја претворил кавкаска Албанија во вазална држава по христијанскиот отпор предводен од кралот Џаншашир, кој бил потиснат во 667 година. Вакуумот на моќта што го оставил падот на Абасидскиот калифат бил исполнет со бројни локални династии како Салариди, Саџиди и Шедадиди. На почетокот на 11 век, територијата постепено била освоена од нападите на Огузите од Средна Азија. Првата од овие турски династии го основало Селџучкото Царство.
Пред-турското население кое живеело на територијата на современиот Азербејџан, зборувало неколку индиевропски и кавкаски јазици, меѓу кои ерменски  и ирански јазик, староазерски, кој бил постепено заменет со турски јазик, раниот претходник на азербејџанскиот јазик денес. Некои јазичари исто така изјавиле дека Татиските дијалети на Ирански Азербејџан и Република Азербејџан, како оние што ги зборуваат татски, потекнуваат од староазерскиот.
Современа историја
По крајот на Сафавидите, областа била управувана од иранската династија Аршариди. По смртта на Надер Шах (р. 1736-1747), во многу од неговите територии започнале големи нестабилности, а територијата била управувана од бројни ханови со различни форми на автономија. Владетелите на овие ханства биле директно поврзани со владејачката династија на Иран и биле вазали на иранскиот шах. Ханствата вршеле контрола над нивните работи преку меѓународните трговски патишта меѓу Средна Азија и Западот.
Потоа, подрачјето било под власта на иранските династии Занди и Каџари. Од крајот на XVIII век, Руското Царство започнало да практикува поагресивен геополитички став кон своите соседи и соперници на југ, имено против Перија и Отоманското Царство. Русија се обидела долготрајно да го освои регионот Кавказ, кој во најголем дел бил во рацете на Иран. Во 1804 година, Русите го нападнале и го освоиле иранскиот град Ганџа, предизвикувајќи ја Руско-персиската војна од 1804-1813, во која Русија излегла како победник.
По поразот, Персија била принудена да ги признае териториите на неколку ханства, а Грузија и Дагестан биле приклучени во составот на Руското Царство, според Договорот од Ѓулистан.
Иран бил принуден да ги отстапи своите кавкаски територии во Русија во 19 век, што на тој начин ја вклучил територијата на денешна Азербејџанска Република, а како резултат на тоа, азербејџанската етничка група денес е разделена на два дела: Иран и Азербејџан. Сепак, бројот на етнички Азери во Иран е далеку поголем од оние во соседниот Азербејџан.
По распадот на Руското Царство за време на Првата светска војна, била прогласена краткотрајна Закавкаска демократска федеративна република, која се состоела од денешните републики на Азербејџан, Грузија и Ерменија.