cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Историја на Цариград
Латинско Царство
За време на латинскиот период, катедралата Света Софија и голем број други цркви во Цариград биле претворени во римокатолички односно по западен обред. За првпатријарх бил избран Томасо Морозини. По налог на папа Инокентиј III биле поставени духовни католички водачи, иако дел од црквите ги задржиле православните свештеници. Црквата Света Софија била под венецијанска власт заедно со црквата Свети Апостоли, Богородица на Влахерна итн. За Болдвин останале околу 30 цркви.
царот Болдвин владеел кратко бидејќи на 14 април 1205 година бил поразен во Тракија од бугарскиот цар Калојан и починал во заробеништво. Братот на Болдвин, Хенри Фландирски бил крунисан во Света Софија од страна на новиот латински Цариградски патријарх, венецијанецот Томазо Морозини. Поголемиот дел од православните патријарси или одбиле да се потчинат на Морозини или побегнале во градот Никеја каде била формирена Никејското Царство од византиските наследници. По заземањето на градот, голем број на византиски интелектуалци заминале од Цариград и се населиле во Никеја а еден од најпознатите бил Никита Хонијат.
Освен Никејската било основано Трапезунтско Царство и Епирско Деспотство. Никејското Царство било основано од Теодор Ласкарис, зет на Алексеј III. Теодор избегал од Цариград во 1204 година и се населил во Никеја. Грците во западниот дел на Мала Азија започнале да гледаат на Никеја како на главен град на Византиското Царство во прогонство.
Додека Никејското Царство закрепнувало на чело со династијата на Ласкаридите, а подоцна и на чело со Михаил VIII Палеолог кој ја основал династијата на Палеолозите, во Цариград еден по друг се менувале неколку неуспешни владетели. Во 1235 година започнала првата опсада за враќање на градот заедно со бугарските сили на чело со Иван Асен. Заедничката опсада на сојузниците била неуспешна. Сојузниците од опсадата се повлекле во есента, бидејќи доаѓала зимата. Двата цареви се договориле опсадата да биде продолжена во следната година, но тогаш бугарскиот цар одбил да испрати војници. По смртта на Јоан де Бриен во 1237 година, Бугарите го прекратиле договорот со Никеја, главно поради можноста Иван Асен II, да стане регент на Латинското Царство. Во 1259 година се одвила Пелагониската битка каде силите на Никеја ги поразиле Латините. Како единствена пречка за повторното заземање на Цариград останала Венеција. Втората неуспешна опсада се случила во 1260 година. Плановите на никејскиот цар Михаил VIII Палеолог биле насочени во две насоки. Најпрвин требало да се презема околината на денешната населба Галата со кое би се блокирал патот кон Златниот Рог и доаѓање на помош на градот по морски пат. Доколку би се успеало во ова, планот бил да се нападне градот кон главната порта. Во текот на 1260 година, Михаил VIII Палеолог успеал да зазеде голем број на градови и територии кои припаѓале на Латинското Царство, а по ова се упатил кон Цариград и Галата и ги опседнал. Но војската која била поставена околу Галата се покажала многу посилна од очекувањето на Никеја, и портите на градот не биле пробиени. Заклучувајќи дека градот нема да биде лесно освоен, Михаил III наредил опсадата да биде повлечена во април. По ова бил потпишан мировен договор.
На 13 март 1261 година бил потпишан договор со Џенова како главен противник на Венеција за нивна поддршка, а за возврат Џенова добила големи трговски привилегии. Во 1261 година започнала нова опсада на градот. Опсадата на градот започнала на 25 јули 1261 година, и истата била предводена од страна на полковникот Алексеј Стратегопул. Заземањето на градот можеби било сосема случајно. Алексеј Стратегопул со само околу 800 луѓе се наоѓал во Тракија, за да ја надгледува никејско-бугарската граница. Тој се упатил кон Цариград. По преминувањето на Босфорот неговата армија разбрала дека градот е сосема празен и нема од кого да биде одбранет. Во помош му дошла и џеновската флота. Во ваква ситуација го заварил градот главно поради договорот којшто сѐ уште постоел помеѓу Никеја и Латинското Царство, кој требало да заврши во август истата година. Венецијанската флота била распоредена во Црното Море, а во градот останал само мал број на бродови. Тој во текот на ноќта, можеби со помош на населението, успеал да влезе во градот. Неговите сили без проблеми успеале да го заземат градот. Сепак, царот Балдуин II успеал да побегне. Михаил III во градот влегол на 15 август, и во црквата Света Софија бил прогласен за нов цар на Византија, додека пак Алексеј бил награден со титулата цезар.
Династија на Палеолозите`
Цариград во тоа време бил потонат во урнатини и бил полупразен град како престолнина на обновената Византија. Освен уништувањата предизвикани во 1204 година, градот бил погоден од четири големи пожари за време на латинската окупација. Латинските цареви ги оставиле палатите Влахерна и Букелеон во лоша состојба, а многу од градските цркви биле пред распаѓање.
Меѓу најпознатите храмови кои биле изградени и реновирени од тој период се манастирот Богородица Памакаристос и црквата Исус Спасител. Огромните напори Цариград да се изгради повторно и да се насели, ја довеле државата на работ на банкрот. Тоа го принудило Михаил да го намали бројот на вооружените сили и трговската флота како мерка за штедење и тој ја оставил поморската трговија во рацете на Џенова кои во Галата основале свој град-држава. Возобновената Византија претставувла само мала честичка од она што била во деновите на своето величие, и од сите страни била опкружена со непријатели. Главната закана доаѓала од сицилијанскиот монарх Шарл I Анжу, кој во 1267 година потпишал договор со папа Климент IV, според кој се обврзал повторно да го освои градот. На страната на Карл I застанале Сицилија, Венеција и Франција додека на страната на Византија биле Џенова и Арагон. Во 1282 година започнала подготовка на нов крстоносен поход насочен против Византија, но истиот завршил без успех кога во Палермо избувнало востание во кое биле убиени сите Французи во градот.
Михаил Палеолог починал на 11 декември 1282 година и бил наследен од неговиот син Андроник II Палеолог. Андроник се оженил за Ана Унгарска која му родила два сина - Михаил и Константин. Серија земјотреси во текот на летото на 1296 година нанеле значителна штета на Цариград. Само една недела по последниот земјотрес една венецијанска флота ја нападнала џеновската колонија во Галата, создавајќи голем пожар во преградието. По ова, царот наредил да бидат уапсени сите венецијанци во градот и да им биде конфискуван нивниот имот. Во 1296 година месните жители на Галата убиле голем дел од истакнатите венецијански жители на градот. Следната година Венеција повторно нападнала и се повлекла дури откако добиле компензација за нивните загуби. Византија немала сили да ги запре нападите бидејќи имала незначитела флота. Во 1302 година венецијанската флота повторно нападнала и Андроник бил принуден да плати голема отштета на Венеција за да може да потпише мировен договор, но во исто време пристигнала веста за големиот пораз на Византија од страна на Османлиите кај Никомедија, на чело со Осман Гази, основач на идната силно Османлиско Царство. Така, во следниот период Османлиите започнале да ги заземаат анадолските територии на Византија.
Џенова ја искористиле ситуацијата и во 1304 година изградиле ѕидини околу Христовата кула која ја изградиле во 1348 година. Тие исто така изградиле и неколку цркви во Галата, од кои најпозната е црквата посветена на Свети Доминик и Павле (денес Арапска џамија). Во следниот период во градот биле доведени каталонски платеници, но истите не постигнале поголем успех против Османлиите.
Во периодот од 1321 до 1328 година во Византија се водела граѓанска војна. Во 1320 година починал престолонаследникот Михаил IX Палеолог, син на Андроник II и негов соцар. Дел од аристократијата во 1321 година за нов цар го прогласил синот на Михаил IX - Андроник III Палеолог кој се наоѓал во Тракија. Андроник II бил принуден да ја признае власта на Андроник III над Тракија и Македонија и да го прифати за соцар и престолонаследник во 1322 година. Како главен поддржувач на Андроник III против својот дедо бил неговиот пријател од детството Јован Кантакузин. По серија од конфликти, конечно на 23 мај 1328 година, тој и Јован Кантакузин влегле во престолнината и го принудиле на Андроник II да абдицира.
И покрај граѓанската војна, поради покровителството на царот Андроник II во земјата се развила науката и уметноста. Еден од најистакнатите личности од овој период е Теодор Метохит кој бил дипломат, теолог, филозоф, историчар, астроном, поет. Тој станал еден од најбогатите луѓе во градот и од негови средства била реновирена црквата Хора. Дејзисот во црквата Света Софија (иконска претстава на Исус Христос Вседржител, а покрај него се наоѓаат Дева Марија и Св. Јован Крстител кои се молат) и голем дел од мозаиците биле направени исто така во времето на Андроник II. Во овој период во градот живеел и работел и историчарот Никифор Григора.
Андроник III од сопругата Ана Савојска во 1332 го добил идниот Јован V Палеолог. Во меѓувреме Османлиите на чело со Осман гази ја освоиле Пруса (Бурса) во 1326 година и ја направиле своја престолнина. Во 1331 паднала Никеја па во 1333 година бил потпишан договор со Османлиите. По смртта на Андроник III, земјата била воведена во политичка криза. Неговиот малолетен син Јован не бил прогласен за соцар, а како регент бил поставен Јован Кантакузин. Кога Кантакузин заминал на поход во Тракија, Алексеј Апокавк бил назначен за командант на византиската флота која требало да ги чува Босфорот. Апокавк во меѓувреме ги убедил на патријархот и Ана Савојска дека Кантакузин планира да го преземе престолот. По ова неговите приврзаници побегнале од престолнината и заминале во неговиот камп каде го прогласиле за цар. Историчарите го вклучуваат во списокот на византиски цареви како Јован VI, по младиот Јован V Палеолог. Така започнала граѓанска војна во 1341 година. Земјопоседниците го поддржувале на Кантакузин додека обичните жители на градовите и селаните го поддржувале Јован V Палеолог.
Во следниот период, Јован Кантакузин направил сојуз до Османлиите, давајќи ја својата ќерка Теодора за жена на султанот Орхан. Кога неговите сили пристигнале пред ѕидините на градот, кај палатата Влахерна, Ана Савојска била принудена на преговори според кој Јован Кантакузин станал соцар во 1347 година, и бил договорен брак меѓу неговата ќерка Елена и Јован V Палеологодина Во следниот период во Цариград се појавила црна чума која довелла до смрт на една третина од населението. Потоа Византија била вовлечена во морските војни помеѓу Венеција и Џенова.
Во меѓувреме Кантакузин ги испратил двајцата синови на чело на провинциите во царството. Матеј бил управител на Северна Тракија, додека Мануел управувал со Мореја. Јован V бил испратен во Солун, откако градот бил повторно освоен од Византијците во 1350 година. Ова довело до друга граѓанска војна, која траела уште четири години, која дала можност на Османлиите да го заземаат Галиполе. Војната конечно завршила кога Јован V се вратил во Цариград во 1354 година и било склучено примирје според кое Кантакузин абдицирал и заминал во манастир. Во следниот период Јован Кантакузин ја напишал својата книга Историја.
Јован V Палеолог бил на 22 години, кога станал единствен цар во декември 1354 година. Тој знаел дека единствена надеж за Византија била да побара помош од Западна Европа бидејќи Османлискиот султанат станувал многу посилен. Орхан Гази починал во 1362 година и бил наследен од неговиот син Мурат, кој започнал со својата експанзија во Тракија и Балканот, префрлајќи ја својата престолнина во Едрене. Јован V заминал кај папата во Рим да побара помош, а како соцар го поставил неговиот поголем син Андроник IV, а неговиот втор син Мануел бил назначен за управител на Солун. На 21 октомври Јован се сретнал во Рим со папата Урбан V и двајцата се договориле формирање на унија меѓу Грчката и Римската црква под владеењето на папството. до принцовите на Тогаш папата испратил енциклика Западна Европа, во која залагал дека Јован станал римокатолик, и ги повикал да му помогнат. Откако го напуштил Рим, Јован заминал за Венеција, каде што бил притворен, бидејќи не бил во можност да го плати огромниот долг, кој Византија го должела на Венецијанците. Тој бил спасен од неговиот син Мануел, кој пристигнал во Венеција и самиот станал заложник додека не биде отплатен долгот.
Во октомври 1371 година Јован пристигнал во Цариград и бил принуден да стане вазал на Османлиите. византија во тоа време се состоела од Цариград, Солун, дел од денешна Грција и неколку црноморски острови. Во времето кога Јован бил во воен поход како вазал на Османлиите во Анадолија, во 1373 година избувнал неуспешен бунт од страна на неговиот син Андроник. Слични востанија против неговата власт имало до неговата смрт во 1391 година, година во која починал и неговиот син Андроник IV Палеолог. Негов наследник станал неговиот син Јован VII, кој владеел шест месеци, пред да биде протеран од Мануел II Палеолог, син на царот Јован V Палеолог, кој станал самостоел цар во 1391 година.
Во меѓувреме Османлиите станувале се помоќни и привлекувале многубројни платеници - како христијани, така и муслимани. Мурат I починал на Косово Поле, а бил наследен од неговиот син Бајазид I, кој инсистирал сите византиски територии да припаднат на Османлиите, додека Мануел да управува единствено со престолнината. Исто така, Бајазид наредил да биде создадена турска населба во градот, каде што муслиманите требало да имаат свој кадија. Мануел презел дипломатска офанзива и обезбедил поддршка од западните католички земји, кои во 1396 година пратиле војска на помош на Византија, предводена од кралот Сигизмунд. Но тој поход бил неуспешен, така што западната војска била поразена во борбата крај градот Никопол на реката Дунав. По победата, Бајазид повторно го опседнал Цариград и во овој период била изградена тврдината Анадолски хисар на азискиот дел од денешен Истанбул. Тоа не го откажало Мануел да бара помош и во 1399 година тајно со брод го напуштил Цариград и ги посетил Италија, Франција и Англија, кадешто бил добро примен, но не добил доволна воена помош.
Опсадата на Цариград била повлечена во пролетта на 1402 година, кога Бајазит бил принуден да ги поведе сите свои сили кон Мала Азија, за да ја пречека инвазијата на Монголите под водство на Тамерлан. Двете армии се сретнале крај Анкара на 28 јули 1402 година каде Османлиите доживеале голем пораз, а Бајазид бил заробен. Во следниот период започнала граѓанска војна за престолот во Османлиското Царство, во која победил Мехмед со византиска помош во 1413 година. Мануел II Палеолог успеал да ги врати под негова контрола Солун, Варна и Несебар. Мехмед во 1421 бил наследен од неговиот син Мурат II додека истата година Мануел добил удар од кој се парализирал, по што неговиот син Јован станал соцар. Мануел починал во 1425 година.
Во 1423 година градот Солун, кој од 1422 година бил под османлиска опсада, бил предаден на Венеција. За да обезбеди заштита од Османлиите, тој го посетил папа Евгениј IV и се согласил на унија меѓу православната и католичката црква. Унијата била ратификувана во Собирот во Фиренца во 1439 година каде освен Јован VIII присуствувале уште 700 следбеници, вклучувајќи го патријархот Јосиф II. Унијата не успеала поради противењето на населението во Цариград. Од овој период е позната изреката: Подобро турски турбан отколку папската мистра. По големата победа на Османлиите кај Варна во 1444 година над крстоносните сили, Мурат II се повлекол на кратко, а на негово место застанал Мехмед II. Јован VIII Палеолог го именувал својот брат Константин XI Палеолог, кој служел како регент како негов наследник. И покрај спротивставувањето на неговиот помлад брат Димитриј Палеолог неговата мајка Елена успеала да ја осигура позицијата на цар за Константин XI Палеолог Драгаш во 1448.
Константин го започнал управувањето во еден поделен град, бидејќи поголемиот дел од свештенството и луѓето биле апсолутно против декретот за унијата. Тој ја одржувал унијата, бидејќи сметал дека таа му била единствената надеж да добие помош, без која Византија не можела. Главниот противник на оваа политика бил Георги Схолариј, кој во 1450 година ја напуштил службата при царот и се повлекол во манастирот Пантократор како монах, прифаќајќи името Генадиј. Патријархот Григориј III се обидел да лавира меѓу Константин и неговите противници во црквата. Тоа сепак се покажало невозможно, Григориј наскоро разбрал дека неговиот став е незапирлив, во август 1451 година го напуштил Цариград и заминал за Рим, каде никогаш не се вратил.На 3 февруари 1451 година Мурат починал во Едрене. Неговата смрт била чувана во тајност од везирот Халил Чандарли, за да има време принцот Мехмед да ја презема контролата над државата. Мехмед пристигнал во Едрене на 18 февруари 1451 година и во истиот ден армијата го прогласила за султан под името Мехмед II.
Падот на Цариград
Кога султанот Мехмед II го наследил својот татко Мурат II на престолот на царството се верувало дека тој нема да биде способен владетел и дека нема да претставува голема закана за христијаните на Балканот и на Егејското Море. Ваквото мислење било поткрепено од пријателскиот прием кој тој им го укажувал на пратениците кои ги примал во својот двор. Во текот на летото во 1452 година Мехмед II (чиј прапрадедо Бајазид I изградил тврдина на азиската страна на Босфор) решил да изгради нова тврдина на европската страна на Босфор со што се зајакнува турското влијание во теснецот. Посебно важен аспект на градењето на оваа тврдина е тоа што на Цариград му се скратува можноста да добива помош од колиниите на Џенова кои во тоа време постоеле на брегот на Црното Море. Новата твдрина била наречена Римска тврдина Византискиот цар Константин XI апелирал до Западна Европа за помош, но неговите барања не наишле на очекуваното внимание. Уште од времето на Големиот раскол од 1054, римокатоличкиот Запад се обидувал да стекне доминација на Истокот. Затоа унијатството било отворена тема со која се условувала помошта уште од XIII век. царот Јован VIII Палеолог во 1439 година во Фиренца успеал да договори унијатење на источната со западната црква, но како резултат на големи негодувања во Цариград предизвикани од настаните од периодот на падот на Цариград во 1204 година овој договор не бил прифатен.
Во летото 1452 година, кога Румелихисар бил изграден заканата станала очигледна, па затоа Константин XI, на 12 декември истата година, неволно му пишал на папата писмо во кое унијатењето на црквите се става во сила. Иако папата бил волен да помогне, сепак неговото влијание врз кралевите и принцовите во Западна Европа не било толку силно како што очекувале во Цариград. Од друга станан, пак, Англија и Франција биле ослабени од стогодишната меѓусебна војна, а Шпанија се наоѓала во последната фаза на повторното освојување на Пиринејскиот Полуостров од арапските освојувачи. Најзначајната помош која на Византија и стигнала во оваа фаза била од џеновјанецот Џовани Џустиниани кој во Цариград пристигнал со приватна армија од околу 700 луѓе во јануари во 1453 година Со оглед на тоа што Џустиниани бил специјализиран за одбрана на утврдени градови нему, од страна на царот, му била доделена улогата на командант на одбраната. Отприлика истовремено, наспроти наредбите од Венеција и од папата Никола капетаните на венециските бродови кои, во март таа година, се наоѓале во Златниот рог се обиделе да донесат три брода натоварени со помош за градот. За жал во април најверојатно потценувајќи го моралот на бранителите на градот, седум италијански бродови го напуштиле Цариград. Намерата Константин XI да го одоборволи султанот со подароци и од него да побара гаранции за безбедноста на градот завршила со убиство на византискиот амбасадор - ниту византиската дипломатија не можела да го спаси градот.
На почетокот на опсадата, Мехмед ги испратил неговите најдобри единици да ги редуцираат преостанатите упоришта на Византијците кои се наоѓале надвор од градот. Тврдината Терапија на Босфор и малиот замок во селото Студиус, во близина на Мраморното Море, биле заземени за само неколку дена. Островот на принцовите, во Мраморното Море, бил заземен од страна на флотата на адмиралот Балтоглу. Огромните топови кои ги поседувала војската на Мехмед II ги гранатирале ѕидините на градот со недели, но со оглед на непрецизноста и малата брзина со која топовите повторно се полнеле Византијците, најчесто преку ноќ, биле во состојба да ги поправат најголемиот број од оштетувањата намалувајќи го на таков начин значително ефектот на топовите.
Во меѓувреме, покрај пробните напади кои Отоманската флота ги правела не успеала да влезе во Златниот рог поради пловечки препреки кои биле поставени долж влезот. Покрај тоа што целта на поставување на препреките била да се оневозможи влез на бродови во градот, на 20 април мала флота на христијански бродови успелалa да се пробие и да влезе во градот. Овој настан значел многу за зголемување на моралот на бранителите, а истовремено претставувал и срам за султанот. Животот на адмиралот Балтоглу бил поштеден само поради сведоштвата на неговите офицери за неговата храброст, која за жал не била доволна за успех во оваа акција. За да се заобиколат водените препреки кои го штителе Златниот рог, како и да ја намали надмоќта на море на царските бродови и посебно на бродовите од Џенова, Мехмед наредил да се конструира сувоземен пат преку кој (преку копно) на 22 април успеал да ги префрли неговите бродови во царското пристаниште. Со ова сериозно биле загрозено редовното снабдување на (номинално неутралната) колонија на џеновјани во Пера и влијаело врз деморализирачки врз одбраната на градот. Во ноќта на 28 април бил направен напор да се уништат отоманските бродови кои веќе се наоѓале во Златниот рог, но Османлиите биле предупредени за нападот и ги присилиле христијаните, кои претрпеле големи загуби, да се повлечат. Оттогаш одбраната на градот била преморана да ги брани и ѕидините кои гледаат на страната на Златниот рог. Со тоа одбраната на останатите ѕидини била ослабена. Згора на тоа, непристапноста на морето значела и неможност за лесно доаѓање до храна. Па така храната започнала да претставува проблем во градот. Сега надежта на бранителите била свртена кон Венеција и кон вербата дека нивните браќа од Западот нема да ги остават сами во оваа битка и дека ќе ја испратат ветената помош.
На 3 мај Константин XI испратил еден мал венециски брод кој, носејќи турско знаме, успеал неприметно да излезе од градот. Бродот се вратил во градот на 23 мај, повторно успевајќи да ја надмудри турската морнарица, но вестите кои со себе ги носел не биле добри. По три недели потрага немало никакви знаци дека помошта пристигнува – одбраната на градот е оставена сама на себе. На секој морнар поединечно Константин XI му заблагодарил лично. Тие можеле да отпловат на сигурно, но решиле да се вратат во градот каде ги чекала скоро сигурна смрт. Турците се обиделе во неколку наврати да нападнат фронтално од копно, но секогаш биле принудувани да се повлечат претрпувајќи при тоа големи загуби. Од средината на мај до 25 мај Османлиите се обидувале да се пробијат во градот копајќи тунели под ѕидините. Голем дел од инженерските единици кои биле задолжени за оваа работа биле Срби од Ново Брдо (Косово). Од друга страна, пак, Византијците на своја страна го имале инженерот Johannes Grant со чија помош одбраната, копајќи контра-тунели, успешно се справувала со овој вид напади. Византијците успешно го пресретнале првиот српски тунел во ноќта на 16 мај. Други напади од овој тип биле пресретнати во ноќите на 21, 23 и 25 мај, а напаѓачите биле дочекувани со оган и со жестока борба. Во ноќта на 23 мај Византијците успеале да заробат двајца турски офицери кои им ги откриле позициите на останатите турски тунели кои подоцна биле уништени. .
Мехмед им понудил на бранителите дека тој ќе ја прекине опсадата, а во замена од бранителите барал тие да му го предадат градот. Откако оваа понуда била одбиена, Мехмед решил да ги искористи сите расположливи средства за да го преземе градот, знаејќи дека неговите трупи се значително помногубројни од византиските. Отприлика истовремено Мехмед ги имал последните состаноци со своите офицери. Во ноќта на 22 мај 1453 година на небото имало целосно затемнување на Месечината (симболот на Цариград) со тоа се исполнило пророштвото за уништувањето на градот. Четири дена подоцна целиот град бил покриен со слаба магла, која не претставува вообичаена метеоролошка појава во месец мај, во тој дел од светот. Кога маглата се дигнала истата вечер, чудна светлина почнала да се појавува околу куполата на црквата Света Софија. Оваа светлина била протолкувана како Светиот Дух да ја напушта катедралата. Исто така, одбраната се надевала дека забележаната светлина може да претставуваат и трупи од другите христијански држави во Европа. На 26 мај Мехмед и неговите офицери заклучиле дека опсадата на градот веќе трае премногу долго. Дошло и до меѓусебни недоразбирања, имено, се јавиле спротивставени мислења за тоа дали опсадата на градот да продолжи или да се прекине. Големиот везир Чандарли Халил-паша се сомневал дека опсадата ќе успее, додека вториот везир Заган-паша бил за нејзино продолжување. Подготовките за последниот напад започнале истата вечер и продолжиле следниот ден на 27 мај. 28 мај бил ден наменет за молитва и за одмор на војниците, а за 29 мај било планирано да започне последниот напад. Само 36 часа по последните извршени совети на султанот со неговите офицери отоманската војска била подготвена за напад со сите расположливи средства.
На 28 мај додека отоманската армија за подготвувала за последниот напад, во градот биле одржани религиозни обреди од големи размери. Истата вечер, во црквата Света Софија, во атмосфера на исчекување се одржала и последната заедничка религиозна церемонија на православните и католички христијани. По полноќ нападот започнал. Во првиот бран напаѓачите биле сочинети од војска која не била многу обучена и опремена и чија цел била да убие што е можно повеќе бранители. Вториот напад бил спроведен од Анадолијци и бил фокусиран на северозападниот дел од ѕидините кои претходно биле делумно оштетени од османлиската артилерија. Тој дел од ѕидините бил изграден во XI век и бил значително послаб. Крстоносците во 1204 година успеале да влезат во градот преку овој дел. Османлиите, исто така, успеале да ги пробијат ѕидините, но набрзо биле истиснати од христијаните од освоените позиции. Христијанските трупи, исто така, успеале да го одбијат и третиот напад изведен од елитните Јаничари, но џеновјанинот Џовани Џустинијани кој бил одговорен за копнените трупи бил смртоносно ранет при овој напад. Неговото повлекување од ѕидините предизвикало паника кај бранителите Џустинијани бил однесен на островот Хиос, каде четири денови подоцна им подлегнал на повредите.
УНУ-КРИС
Универзитетскиот институт на Обединетите нации за компаративни студии за регионална интеграција (УНУ-КРИС) е Институт за истражување и обука на Универзитетот на Обединетите нации (УНУ), со седиште во Бриж, ( Белгија ) од 2001 година, УНУ-КРИС е специјализирана за компаративна студија за регионална интеграција и обезбедување глобални и регионални јавни добра, вклучувајќи стабилност на животната средина, намалување на сиромаштијата, мир и правда.
Неговата цел е да генерира нови и релевантни познавања за политиките за новите форми на регионално и глобално управување и соработка и да придонесе за истражување што се однесува на предизвиците на глобалното и регионалното управување.
Мост на револуцијата
Мостот е наречен и „Мост на љубовта“ поради обичајот на љубовните двојки да закачуваат катанци како симбол на нивната врска.
Реконструкција
На 9 декември 2010 година започнала реконструкцијата на мостот која траела со до мај 2011 година, каде што била извршена санација на оштетените бетонски делови на надворешната страна на мостот. Оштетените пешачки патеки од двете страни на мостот биле отстранети, подлогата биле санирана и покриена со печатен бетон. Во текот на градежните работи била извршена и заштита на инсталациите што минуваат преку мостот. Коловозната конструкција на мостот била целосно обновена и покриена со нов асфалт. Обновени биле и рабниците, како и сливниците за одведување на атмосферската вода. Новата ограда на мостот била изработена од стилско ковано железо. Во оградата се монтирани 22 украсни канделабри. Мостот дополнително го осветлуваат 10 столба од постоечкото улично осветлување. Контурите на мостот ги нагласува линиско осветлување од 114 светилки со светлечки диоди, а на лаковите се поставени 6 рефлектори.
Пинокио (цртан филм)
Пинокио (италијански: Pinocchio) е американски цртан филм од 1940 година во производство на компанијата Walt Disney Pictures. Објавен е на 7 февруари 1940 година и претставува втор филм во продукција на Дизни. Во филмот станува збор за столарот Џепето кој од дрво направил дете по име Пинокио, кое ќе го оживее сината самовила.
Птујска Цеста
Птујска Цеста (словенечки: Ptujska Cesta) — населба во Општина Горња Радгона во источна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Штаерска. Населбата сега е вклучена во Помурскиот статистички регион.
NGC 3881
NGC 3881 — леќеста галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3881 се споменува и како MCG 6-26-34, CGCG 186-46, NPM1G +33.0232.
Откривање
Објектот е откриен на 29 април 1827 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3881 е од видот S0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,1 m/лм2. NGC 3881 има привидни димензии од 0,7' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0.
Други поделби
Проучување на NGC 3881 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 36722. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 107; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2524. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 109.
Лидија Русланова Андреевна
Лидија Русланова Андреевна ( - ) е руска пејачка. Главнoтo место во репертоарот на Русланова е окупираноста со руски народни песни.
Мјелец
Мјелец (Mielec) — град кој во Поткарпатското Војводство, Полска, седиште на Мјелечкиот округ. Има население од 60.979 жители според податоците од 2009 година. Мјелец е седиште на истоимениот регион.
Среден век
Првото спомнување на местото наречено Мјелец било во 1229 година во булата на папа Григориј IX. Во втората половина на 14 век, градот бил споменат во список на црковните општини. Градот Мјелец како дел од Сандомјешкото Војводство, бил основан на 17 март 1457 година кога кралот Касимир IV му издал повелба на Јан Миелечки за основање на град под името Нови Тарг. Од непознати причини, Јан Мјелечки не заминал кон градот, туку тој подоцна бил основан од страна на неговите двајца синови, Јован и Бернард, со акт од 18 декември 1470 година. Семејството Мјелечки со градот управувало до 1771 година, кога починал последниот нивен наследник. Во текот на нивното владеење значително се развило занаетчиството. Во 1522 година било основано еснафскиот принцип на работа од страна на ковачите.
19 век
По крајот на управувањето на семејството Мјелечки, со градот управувале семејствата Осолински и Морстин.
Во 1853 година, во округот градот имало 106 населени места и 91 општини. Во 1892 година, улицата „Кошќушко“ била изградена касарна. Развојот на градот било прекинато од еден огромен пожар, кој уништил три четвртини од градот. Оваа катастрофа предизвикала населението да аплицире за заем од државата. До почетокот на 20 век, главниот пазар во градот бил опкружен со објекти од тула. Во 1902 година била изградена Судска палата, во 1912 - гимназија и зграда на окружниот совет.
20 век
Првата светска војна предизвикала многу штета на инфраструктурата и економијата на градот и округот. Во меѓувоениот период, многу улици биле поплочени со калдрмата. Покрај тоа биле воспоставени разни занаетчиски работилници и мали бизниси. Во 1934 година, регионот претрпел огромни поплави кои уништиле повеќе од 11.000 домаќинства.
Економски градот е еден од најразвиените во регионот, што довело до значително зголемување на бројот на неговите жители. Во 1930 година Полска се фокусирала во значително проширување на индустријата за оружје градејќи фабрики во новите индустриски зони. Во 1936 година била основана фабриката за производство на авиони Киранка. Фабриката започнала со производство на P-37. Во периодот 1937-1939 година била формирана компанијата PLZ.
По избувнувањето на Втората светска војна, градот и компанијата за авиони паднале во рацете на германските окупатори. Периодот на германската окупација траел од 9 септември 1939 до 6 август 1944 година. Во годините 1939-1944, фабриката произведувала германски бомбардери, а од 1943 година и борбен авион He–297. Во фабриката работеле затвореници. во почетокот еврејското население од градот било затворено во фабриката, но во 1942 година било депортирано во логорите на смртта, освен еден мал број кој останал на работа во фабриката за авиони. Пред војната, еврејското население на Мјелец броело 2.800 лица од вкупно 5.500 жители.
По завршувањето на војната, во фабриката бил поставен споменик во знак на сеќавање на жртвите од Холокаустот. Денеска масовна гробница од погубеното еврејско население се наоѓа во еден агол од градските гробишта. По 1945 година, фабриката станала најголема за производство на авиони под името PZL Mielec. Компанијата станала главен извор за вработување на населението од градот и околината.
21 век
По 1989 година и економските промени како резултат на падот на комунизмот, фабриката се соочила со сериозни финансиски тешкотии. Таа продолжила со производство на авиони, но во многу помал обем отколку во текот на Студената војна. Ситуацијата се променила во 1995 година кога била основана прва економска зона во градот. Во 1998 година фабриката за воздухопловство го променила своето име. Во 2007 година фабриката била купена од страна на Сикорски, и било планирано да местото да биде главно во производство на хеликоптерот Sikorsky UH-60 Black Hawk. Исто така, од 2005 година во Мјелец се произведува и луксизниот автомобил Leopard 6 Litre Roadster.
Географија
Градот се наоѓа во историскиот регион Мала Полска. Сместен е крај десниот брег на реката Вислок во географскиот макрорегион Сандомешка котлина.
Население
Според податоци од Полската централна статистичка служба, на 1 јануари 2014 година населението на градот изнесувало 61.096 лица. Густината на населението била 1.303 лица на квадратен метар.
Економија
Градот економски се развива во најголем степен благодарение на фабриката PZL Mielec. Во градот била основана првата специјална економска зона во Полска уште во 1995 година и има позитивно влијание врз економијата на градот.
Луѓе
== Збратимени градови ==
Мајнерзен (општинска заедница)
Мајнерзен (Meinersen) — општинска заедница во округот Гифхорн, во Долна Саксонија, Германија. Нејзиното седиште е во општината Мајнерзен.
Општинската заедница Мајнерзен се состои од следниве општини:
Исток (град)
Исток (албански: Istog) — град и општина во Пеќкиот округ во северозападниот дел на Косово. Населението на градот изнесува 5,115 жители.
NGC 1797
NGC 1797 — спирална галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1797 се споменува и како MCG -1-14-2, MK 1093, IRAS 05053-0805.
Откривање
Објектот е откриен на 13 февруари 1887 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1797 е од видот Sa. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,9 m/лм2. NGC 1797 има привидни димензии од 1,6' х 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 5 ч 7 м 44,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 8° 1' 8". Положбениот агол на објектот е во износ од 90°.
Други поделби
Проучување на NGC 1797 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 16781. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 270; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5330. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1526.
1689 во уметноста
1689 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Одрински договор (појаснување)
Одрински договор може да се однесува на:
Боршч
Боршч (борщ,, barszcz) – супа од украинска кујна  , национално јадење во Русија, Украина, Полска, Романија и Молдавија. Боршч е супа од говедско или свинско месо, домати и/или цвекло. Доматите и цвеклото на боршчот му даваат карактеристична црвена боја. Постојат многу видови боршч во зависност од регионот. Во Молдавија е карактеристичен боршч без цвекло. Исто така постои и вегетаријанска верзија без месо.
Одрински договор (1547)
Одрински договор — мировен договор потпишан во 1547 година помеѓу Османлиско Царство и Австрија.
Во 1541 година Сулејман I продолжил со воената кампања во Унгарија, која резултирала со заземање на тврдината Будим (Буда). По оваа победа, Османлиското Царство воспоставила контрола над централна Унгарија. Победата претставува една од најзначајните на Османлиите против Фердинанд I, најмногу поради тоа што градот во следните 150 години бил под нивна контрола. Откако Фердинанд се обидел да ја презеде Пешта, Сулејман во 1543 година се вратил во Унгарија и ја претворил катедралата во Будим во џамија. На крајот бил постигнат договор во 1547 г., во кој биле вклучени Франција, Венеција, и папа Павле III; Фердинанд се согласил да му исплаќа на султанот 30.000 дукати на годишно ниво. Ова му овозможило на Сулејман повторно да ја нападне Персија, да го поврати Тебриз и да го преземе градот Ван во наредната година.
Послание до Римјаните
Посланието кон Римјаните е библиска книга од Новиот завет, која била напишана од страна на апостол Павле. Во текот на средниот век, посланието било структуирано во шеснаесет глави. Било напишано на старогрчки јазик (коине).
Автор и дата
Апостол Павле е признаен од скоро сите истражувачи како автор на ова послание. Како место каде било пишувано посланието се смета градот Коринт, а спомнувањата на Фива (Рим. 16:1; Кенхреја било пристаништето на Коринт), Гај (Рим. 16:23) и Ераст (Рим. 16:23) - кои биле поврзани со Коринт - укажуваат на тоа. Апостолот го напишал посланиево кон крајот на неговото трето мисионерско патување (најверојатно во 56-та година н.е.), кога се подготвувал да замине за Палестина со прилогот за сиромашните верници во Ерусалимската црква (Рим. 15:25). А Фива, ја добила големата одговорност да им го достави ова писмо на римските верници (Рим. 16:1-2). Откако Павле се вратил во Ерусалим, носејќи прилог за сиромашните во тамошната црква, тој бил лажно обвинет од некои евреи (Дела 21:27-29), дивјачки претепан од гневна толпа (Дела 21:30-31) и уапсен од римјаните (Дела 21:33). И покрај тоа што двајцата римски управници, Феликс и Фест, како и Ирод Агрипа, не го прогласиле за виновен, бидејќи не нашле никаква вина во него, тој сепак останал во римски притвор поради притисокот од еврејските водачи (Дела 23-26). По две години, апостолот го искористил своето право како римски граѓанин, повикувајќи се на Цезарот (Дела 25:11-12), и заедно со други затвореници бил испратен кон Рим (Дела 27). По неговото стравично патување (Дела 27-28) во кое доживеал бродолом поради огромната бура среде море, Павле стигнал до Рим. Иако подоцна Павле бил ослободен на кратко време, сепак повторно бил уапсен, а потоа и маченички убиен во Рим, околу 65-67 година н.е. (2 Тим. 4:6).
Значењето на Посланието до Римјаните се наоѓа помеѓу најстарите текстови кои се наоѓаат во Новиот завет, и од таа приќина текстот претставува едно од најголемите извори на историјата на црквата во текот на 2 век. Значењето на посланието се зголемило по крајот на реформацијата.
Историски и теолошки теми
Бидејќи посланието до Римјаните првенствено претставува дело на доктрина, тоа содржи малку историски материјали. Тука Павле користи познати Старозаветни личности како илустрации, а тие се: Авраам (Рим. 4), Давид (Рим. 4:6-8), Адам (Рим. 5:12-21), Сара (Рим. 9:9), Ревека (Рим. 9:10), Јаков и Исав (Рим. 9:10-13) и Фараонот (Рим. 9:17). Тој, исто така, раскажува за дел од историјата на Израел (Рим. 9-11). Последната глава, пак, дава проникливи погледи во природата и карактерот на црквата од првиот век и нејзините членови. Главната тема на Посланието до Римјаните е праведноста што доаѓа од Бога: славната вистина дека Бог ги оправдува виновните и осудени грешници, само по благодат и само преку вера во Христа. Од 1-ва до 11-та глава се презентирани теолошките вистини на таа доктрина, додека, пак, од 12-та до 16-та глава детално е опишано практично дејствување на тие вистини во животот на индивидуалните верници и животот на целата црква. Некои специфични теолошки теми вклучуваат: принципи на духовно лидерство (Рим. 1:8-15); Божјиот гнев против грешното човештво (Рим. 1:18-32); принципи на божествениот суд (Рим. 2:1-16); универзалноста на гревот (Рим. 3:9-20); разјаснување и одбрана на: оправдувањето само преку вера (Рим. 3:21 – 4:25); сигурноста на спасението (Рим. 5:1-11); пренесување на Адамовиот грев (Рим. 5:12-21); осветување (Рим. 6-8); суверен избор (Рим. 9); Божјиот план за Израел (Рим. 11); духовни дарови и практична побожност (Рим. 12); одговорноста на верникот кон човечката влада (Рим. 13); и принципи на христијанската слобода (Рим. 14:1 – 15:12).
Толкувачки предизвици
Како врвно Новозаветно доктринарно дело, очекувано е што посланиево содржи голем број на тешки пасуси. Дискусијата на Павле околу пренесувањето на гревот на Адам (Рим. 5:12-21) е еден од најдлабоките и најтеолошки пасуси во целото Свето Писмо. Природата на поврзаноста на човештвото со Адам, и тоа како Адамовиот грев бил пренесен на човечкиот род, отсекогаш било предмет на интензивна дебата. Исто така, Библиските студенти не се согласуваат за Рим. 7:7-25, каде што е опишано одредено искуство на Павле. Дебатираат дали тука Павле се опишува како верник, неверник или, пак, тоа е некаков литературен инструмент што воопшто не е наменет да биде автобиографски. Тесно поврзаните доктрини за изборот (Рим. 8:28-30) и суверенитетот на Бога (Рим. 9:6-29) оставаат многу верници збунети. Други, пак, се прашуваат дали Рим. 9-11 учи дека Бог има иден план за Израелската нација. Некои луѓе го игнорираат учењето на Павле за послушноста на верникот кон човечката влада (Рим. 13:1-7) во име на христијанскиот активизам, додека, пак, други го користат тоа за да ја бранат ропската покорност кон тоталитарните режими.
Горни Јаворец (Велмеј)
На 4 км источно од селото, во ливадата на Ј. Темјановски, која лежи на десниот брег на реката Јаворец, се забележуваат остатоци од топена железна руда.
Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долна Бошава
Свети Архангел Михаил — главна и единствена манастирска црква на Бошавскиот манастир во кавадаречкото село Долна Бошава.
Се наоѓа на еден километар северно од селото веднаш над патот што води кон селото Крњево. Црквата е подигната во 1839 година заедно со манастирските конаци. Овој податок се наоѓа над северниот влез во црквата од надворешната страна врежан врз камена плоча.
Архитектонски опис
Црквата е трокорабна со два реда колони што формираат три кораби. Во горните делови на јужниот и северниот ѕид се наоѓаат прозорците што ја осветлуваат внатрешноста на црквата. Сводовите се покриени со дрвени таваници, од кои страничните се пониски од средниот кораб. Постојат два влеза на црквата, еден од северната, а друг од западната страна. Манастирската црква има отворен трем откај западната и мал дел од северната страна.
Живопис
На северниот ѕид, во првата зона од запад кон исток се зографисани: пророкот Исаија, Св. Петка, Св. Харалампиј, Св. цар Константин и царица Елена. Во втората зона е композицијата од Стариот завет - „Жртва Аврамова", потоа следуваат фигурите на Св. Прокопиј и Св. Пантелејмон.
На јужниот ѕид, во првата зона од исток кон запад во цел раст се претставени: Св. Антониј, Св. Ефтимиј, Св. Сава, Св. Зосим и Марија Египќанка, Св. Кузман и Дамјан. Следува една сцена за праведниот човек и за грешниот човек и на крајот е ликот на Св. Онуфриј. Во втората зона се насликани: Св. Меркуриј, Св. Мина, Св. пророк Илија, Собор на ангелите и Св. Трифун.
На западниот ѕид е насликано Второто Христово пришествие, односно „Страшниот суд". На оваа композиција има поширок текст испишан на црковнословенски јазик а во превод гласи: Пророк Мојсеј му велет на Евреите: вие архијереи и Евреи ви реков да го верувате Христа, вие го мачевте и го распнавте на крст, сега џуап да мудајте. Овие се што се потурчуват. Овие се што прават пушлук сос родината. Овие се што наслушуват у комшиите. Овие се што даваат ексик. Овие се што спијат спрот светаја недела, што не одат на црква. Овие се ороспиите што фрлаат копиле. Овие се коџабашиите што јадат от сиромасите...
Крушевските зографи Коста, Никола и Вангел кои се автори на фрескоживописот во манастирската црква на Бошавскиот манастир тие ги зографисале и црквите: во село Бохула - „Св. Атанасиј“ во 1879 година, во село Конопиште - „Св. Стефан“ во 1880 година, во Ресава -  „Св. Архангел Михаил“ во 1881 година и во село Бегнише - „Св. Богородица“ во 1880 година, сите во Кавадаречко.
Балашаѓармат
Балашаѓармат (Balassagyarmat, Balašske Ďarmoty, Jahrmarkt) е град во северна Унгарија. Градот бил седиште на комитетот од округот Ноград.
Историја
Херојството на луѓето во градот против нелегалната и неиспровоцирана инвазија е овековечена во карпатската песна „Civitas Fortissima“
За време на Втората светска војна, на 9 мај 1944 година, Германците чувале 3.000 Евреи од градот и околните села затворени во гето. Сите биле испратени во концентрациониот логор Аушвиц на 11 и 14 јуни 1944 година.
Балашаѓармат бил заробен на 9 декември 1944 година од страна на советските трупи на вториот украински фронт во текот на офанзивата на Будимпешта.
Географија
Градот лежи на левиот брег на реката Иполи, кој ја означува државната граница со Словачка.
Демографија
Во 2001 година Балашаѓармат имал 18.474 жители. Популацијата била хомогена со унгарско мнозинство (Унгарци 98%, Роми 2%), и 100% од вкупното население го зборува унгарскиот како мајчин јазик.