cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Геополитика
Историски развиток
Сеопштиот развој на човековото живеење, придонел историски и геополитиката во одредени периоди да се развива во различни правци, па така во однос на историските периоди на човештвото познати се: империјална геополитика, геополитика за време на Студената Војна, современа геополитика на Новиот Светски поредок и еколошка геополитика. Од друга страна, повторниот интерес за геополитиката кон крајот на XX век и развитокот на постмодерната филозофија придонеле за значителен развој особено во Франција каде се основани конфликтната геополитика од Ив Лакост. Истовремено, забрзаниот економски развој и извонредното значење на економијата и економските средства во меѓународните односи придонеле за незапирливото зголемување на интересот за геоекономија, кој е актуелен и во денешни дни.
Толкувања и дефиниции
Под поимот геополитика во американската литература се подразбира општествена научна дисциплина, која се занимава со проучување на делотворноста на етничките, демографските и економските аспекти врз политиката на државата. Според бугарскиот професор Карастојанов, геополитиката претставува додаток на природните, економските, социјалните и демографските особености на државата во создавањето на нејзината политика. Според „Социолошкиот терминолошки речник“ на МАНУ, геополитиката се дефинира како научна дисциплина која истакнува дека земјата на која живее еден народ или на која е организирана државата има пресудна улога во организирањето на политичкиот облик на општеството и водењето на државната политика. Професорот на Универзитетот во Портланд, Ладис Д. Кристоф, дава дефиниција за геополитиката како проучување на политичките феномени во: 1) нивните просторни односи и 2) нивните врски во однос на зависноста и влијанието на Земјата, како што се сите оние културни фактори кои го сочинуваат предметот на проучување на хуманата географија (антропогеографија) во широка смисла на зборот. Понатаму, тој ја поедноставува дефиницијата на геополитиката како политика која е интерпетирана географски или анализирана од и врз основа на нејзиниот географски контекст. Прецизна дефиниција на предметот на геополитиката дава и проф. Мартин Гласнер кој смета дека геополитиката е изучување на државите во контекст на глобалните просторни феномени во обид да се разбере основата на моќта на државите и интеракцијата на државите во светските и меѓународните односи. На ова сфаќање се надоврзува и дефиницијата која смета дека геополитиката е прочување на односите помеѓу политичкото дејствување и географскиот простор во меѓународните односи. Доста поедноставена дефиниција на тоа што е геополитика дава и еден од најновите правци на критичката геополитика кој смета дека геополитиката може да се опише како теорија за решавање на проблемите и практика на владеење во одреден простор.
Од сите овие изнесени дефиниции и толкувања, произлегува сфаќањето дека главната задача и идеја на геополитиката е изочување на политичките феномени во контекст на географскиот простор со цел подобро да се разберат случувањата во светот, но и кои се оние важни места кои треба да се контролираат и поседуваат за да се владее со одреден простор или со светот во целост. Задачите и полето на истражување на геополитиката се најдобро дефинирани со мислата на германскиот геополитички мислитер и генерал, Карл Хаусхофер, кој сметал дека геополитиката е прагматична наука која на основа на географските согледувања треба да даде прецизни предвидувања за политичко дејствување и акција. Во тој поглед доста е раширено сфаќањето за геополитиката како метод во рамки на реалистичка школа на меѓународните односи. Имајќи предвид дека врз основа на геополитичките теории и сознанија, државите во светот, а посебно поголемите и помоќните држави (т.н. „големи сили“), градат стратегии за успешно остварување на своите национални интереси, геополитиката најчесто се гледа како доктрина за надворешната политика на државите. Многу често се смета дека геополитиката е инструмент на освојувачките, експанзивни и империјалистички политики и желби на големите држави, меѓутоа во современи услови геополитиката е значајна за опстанокот и остварувањето на националните интереси на сите држави во светот без разлика на нивната големина и моќ, а со процесот на глобализација геополитиката добива и сосема нови размери (т.н. „негеополитика“) кои се однесуваат не само на државите, туку и на недржавните глумци и единки како народи, племиња, општествени движења, религии, цивилизации, сепаратистички движења, терористички групи и криминални мрежи и организации.
Основни концепти и теории во геополитиката
На основа на главните теоретски стојалишта и сфаќања за владеачките сили кои овозможуваат владеење и доминација во просторот и светот, се развиени неколку основни концепти кои укажуваат кои места, предели и простори во светот се значајни и неопходни за посед и контрола. Првобитните основни концепти укажувале на важноста на тие простори од геостратешки аспект и интерес на големите империјални сили, додека со подоцнежниот развиток на геополитиката како научна дисциплина се развиени дополнителни концептуализации кои помагаат во изучувањето и објаснувањето на регионите и простраства со нивните одлики, значења и можности.
Хартленд (стожер)
Концептот и поимот хартленд е создаден од британскиот учен, географ и политичар сер Џон Халфорд Макиндер. Според суштината на неговата смисла и значење овој концепт првенствено може да се преведе и разбере како  срцевина ,  јадро  или  стожер  во и на просторот. Во неговиот концепт поттикнат од британските империјалистички интереси хартленд првично претставен во 1904 како стожерна област - Pivot Area, е географски сместен во длабоката внатрешност на Евроазија, во непристапните копнени предели од каде што е лесно достапно за напад секое место на „Светскиот Остров“ така што со можноста за лесно одбивање на поморските сили како неминовна последица од поседот на оваа област произлегува светска доминација. Од гледна точка на Макиндер, хартленд именуван и како „светска тврдина“ е првично подрачје на подвижност (подвижност) на копнените сили, непристапно за поморските сили. Во тоа време како главна поморска сила во светот доминирала Велика Британија, па оттаму геополитичката замисла за хартленд на Макиндер била во контекст на јакнењето на начините за копнена подвижност кои сè повеќе влијаеле за зголемување на моќта на британските соперници – копнено заснованите имеприи и големи сили како Русија и Германија. Земајќи ги предвид актуелните збиднувања и настани во своето време, Макиндер ќе го надополни, преосмисли и ревидира својот концепт за хартленд на двапати. Еднаш во 1919 година, проширувајќи ги границите на областа сметана за хартленд вклучувајќи ги областите на Источна Европа од литоралот на Балтичкото до Црното Море како најважен дел во неговата значајна изрека за контролата на светскиот остров и доминација со светот :
Следната измена на концептот била направена во 1943 година, кога покрај повторна промена на границите (исфрлување на средишните и источните делови на Сибир – т.н. Леналенд) била главно насочена кон промена на теоретското значење на самиот концепт. Имено, во оваа ревизија Макиндер го променил суштинското значење на концепцијата на хартленд од арена на подвижност (област на подвижност на копнените сили) во средиште („тврдина“) на моќ заснована луѓе, ресурси, суровини, внатрешни сообраќајни-комуникациски линии и јадро на индустриската инфраструктура. Поради ваквата промена на значењето на концептот настанало распространување на употребата на поимот хартленд за повеќе различни делови во светот, што придонело до тоа термниот да се дефинира повеќе од аспект на тоа што е отколку каде се наоѓа. Ова всушност значи дека употребата на концептот хартленд во двете значења, како јадро на копнените сили во смисла на област каде што подвижноста е олеснета и место од каде што може лесно и едноставно да бидат нападнати сите останати поврзани места или како јадро на моќта засновано на човечките, природните и индустриските ресурси во комбинација со поволната географска положба и услови, каде што и во двата случаи контролата на овие подрачја овозможува изгледи за доминација – може да биде применета насекаде во светот како на глобално така и на регионално ниво. Несомнено, ова е најзначајниот геополитички концепт кој всушност претставува и основа на геополитиката сам по себе со што воедно се одржува со својата релевантност сѐ до денешни дни.
Римленд (обрач)
Друг многу влијателни геополитички концепт во однос на контрола на одредени географски просторна површина со цел да се владее и доминираа во светот е теоријата на Rimland, создадена од страна на американскиот професор по меѓународни односи Николас Спајкмен. Концептот на бил инспириран и развиен во тесна врска и како одговор на Макиндеровиот концепт за стожерна централна област — хартленд, клучна за доминација на светот. Според суштината на неговата смисла и значење овој концепт првенствено може да се преведе и разбере како  обрач  околу просторот на хартленд (јадрото) кој овозможува негово сопирање, блокада и рамнотежа на силите. Општата дефиниција на концептот за римленд може да биде сфатена како подрајче на поморска достапни земји што го опкружуваат хартленд - светското копнено јадро, овозможувајќи можности да се задржи и блокира моќта на оваа стожерна средишна област и на тој начин да се овозможи на доминација во одреден регион и светот. Спајкмен смета дека евроазиските крајбрежни области вклучувајќи приморска Европа, Блискиот Исток, Индија, Југоисточна Азија и Кина го претставуваат клучот за контрола на светот поради бројноста и одликите на нивното население, нивните богати ресурси и употребата на внатрешни морски линии. Значењето на приморските или маритимни области произлегува од отворениот пристап до сите трговски патишта. Големото геостратешко значење за поседување на оваа област е изрази со зборовите на Спајкмен парафразирајќи ја мислата на Макиндер:
Оваа област е ранлива на моќта на двете поморски и копнени сили и таа мора да биде управувана од страна на двата типа на сили за опстанок. Римленд што всушност е внатрешната или погранична полумесечина од концептот на Макиндер и според географската положба околу централна област и достапност за поморски сили е од клучно значење за сопирањето и задржувањето на силите кои ја контролнираат областа на стожерот - хартленд. Во тој контекст, со поседување на географската област идентификуван како Rimland е првенствено во однос на блокирање на проширувањето на власт (и) контролирање на внатрешност. Слично како Макиндер, во осмислувањето на концептот на римленд, Спајкмен промовира две географски величини во светската политика и тоа Стар и Нов Свет. Првиот го сочинуваат Евроазија, Африка, Австралија и помалите острови кои се наоѓаат во близина на споменатите континенти, додека вториот или Новиот Свет го сочинуваат Америка и западната полутопка. Двата света, според Спајкман се испреплетуваат еден со друг преку Атлантскиот и Тихиот Океан. Основна одлика на Новиот Свет е неговата хегемонистичка суштина под влијание на САД, додека Стариот Свет е разделен и во него недостасува доминирањето на една сила. И покрај бројните разумни и валидни критики за фрагментација во поглед на одликите физичко-географските и човечкиот фактор во опфатените региони, што ја правата на контролата на овие подрајчја невозможна, предностите на концептот на римленд биле применети и искористи во американската политика на задржување на ширењето на СССР и комунизмот во раните фази на Студената војна преку создавањето на воено-политичките сојузи како НАТО, ЦЕНТО, СЕАТО кои географски го опкружувале тогашниот свет на комунистички држави составен од СССР, Кина и др. .
Геополитика на воздушниот простор
Со зголемената динамика на развојот и напредокот на технологијата во почетокот на XX век се појавила нова фаза и концептуализација на геополитиката. Инспирирани од напредокот на користењето на воздухопловните сили, италијанскиот пилот Џулио Духет и американскиот пилот со руско потекло Александар де Северски ја засновуваат геополитиката на воздушниот простор. Врз основа на телурократските и таласократските начини на размислување за надмоќа на копнената и поморската моќ во однос на доминација во светот Де Северски во своето дело „Победа прку воздухопловната моќ“ (1942) изнесол тврдење за надмоќ на воздухопловната моќ предлагајќи дотогаш невидено "глобално воздухопловно гледиште" во геополитиката. Тој верувал дека целосна превласт на воздушниот простор и тоа не само на локално ниво, како и привремена воздухопловна надмоќ е можна. Според неговото мислење на положбата, конфигурација и азимутската рамноддалечна проекција во центарот на картографски приказ на Северниот Пол има клучно значење околу кое се судираат американските и советските воздухопловни сили. Додека поголемиот дел од воздушниот простор на доминација на САД се протега врз Централна и Јужна Америка, а советската доминација на воздушниот простор се протега врз Азија и потсахарска Африка, целиот Северен Пол, Европа, Евроазија и Северна Африка се во т.н. област на одлука во просторот на дострелот и опсегот на двете воздухопловни сили. Значењето на оваа концепција на геополитиката и геостратегијата особено дошла до израз со пронајдоците во однос на вооружувањето и можностите за напад од воздух посебно: концептот за бомбардирање во јато (анг. Carpet bombing) на група на авиони, пронаоѓањето на авионот бомбардер Б-29 (наречен „воздушна тврдина“) и секако пронајдокот и огромната уништувачка и разорна моќ на атомската бомба, која влијаела на развој и отворање на сосема етапа во меѓународните односи. Предностите на воздухопловството и воздушниот простор во геополитиката особено се користат и денес како што е случај со бомбардирањата и воздушните кампањи на големите сили како онаа над СР Југославија во Косовската војна од 1999, Либија во 2011 и актуелната војна во Сирија каде со одделни воздушни напади дејствуваат и Русија и сојузниците на НАТО.
Геополитика на вселената - Астрополитика
Зголемената брзина на технолошкиот развој довела до лансирање на првите летала и првиот човек во вселената во шеесеттите години на XX век, со што таа била отворена како најнова и последна средина во геополитиката и геостратегијата. Во однос на геополитиката и геостратегијата вселенскиот простор се користи за истражување, разузнавање и извидување односно прибирање на информации за условите и распоредот на силите на теренот во воени цели со стратешка намена, како и за одржување на телекомуникации, навигација и навигациски системи, собирање метеоролошки и картографски податоци во мирнодопски цели и за општа човечка употреба. Користејќи ја нискоземската орбита (до 12 км) сателитите можат многу лесно да вршат шпионажа, при што почнувајќи од педесеттите години на XX век па до денешни дни преку сателитски снимки на позициите на воените единици и терористичките групи често се извршуваат воените напади. Досега само 3 држави во светот: САД (астронаути), Русија (космонаути) и Кина (таиконаути) испратиле вселенски летала со човечки екипаж во вселената. Моментално 7 држави во свеетот: САД, Русија, Кина, Франција односно сега заедничката вселенска програма на ЕУ, Јапонија, Индија и Бразил имаат способност да произведат и успешно да лансираат ракети во вселената, додека за уште две држави: Иран и Северна Кореја ова е непотврдено. Бројни помали држави како Виетнам, Чешка Република и други имаат вселенски истражувачки програми но не се способни да достигнат во вселената. Засега не постои вооружување за употреба во вселената, која како простор е предмет на истражување и проучување на меѓународното право, политика и односи поради што и самите држави и големи сили преку своите вселенски програми водат своевидна „Астро(гео)политика“. Најпознато дело во овој концепциски правец е „Астрополитика: Класичната геополитика во вселенската ера“ (2001) на Еверет Долман, кој делејќи го вселенскиот простор на 4 региони: Земја, Земјина орбита, Месечина со месечевата орбита и Сончевиот Систем воспоставува стратешки т.н. „ланграгиски точки“ (анг. Langragian points) чијашто контрола овозможува превласт и доминација на вселената.
Културна геополитика: Судир на цивилизациите
Кон крајот на XX век, по завршувањето на Студената војна во која светскиот поредок и геополитичките размислувања биле поделени исклучиво по идеолошки рамки и линии при што како главна суштина на меѓународните односи и геополитиката се сметале борбата на двете општествени и политичко-економски идеологии на либералниот капитализам и комунизмот, настапил просторот за (пре)осмислување на суштината на Новиот Светски поредок. Во тој однос започнале да се пројавуваат идеите за повторната актуелизација и значење на милениумската поделеност и организираност на човековиот живот во цивилизации засновани на културните, верско-религиозните, јазичните одлики на луѓето и народите. Најпознатата теза е предложена од американскиот политички научник Семјуел Хантингтон во неговото дело Судир на цивилизациите каде тој истакнува дека културните и религиозни идентитети на луѓето ќе бидат примарен извор на конфликт во светот по завршувањето на Студената војна. Тој смета дека човековата историја е историја на цивилизациите при што невозможно е да се размислува за развојот на човештвото во некои други рамки. Понатаму, Хантингтон делејќи го современиот свет на 9 постоечки цивилизации: западна (атлантистичка), исламска, православна, синичко-кинеска, латиноамериканска, хиндуистичка, јапонска, будистичка и африканска, наведува дека низ историјата, цивилизациите претставувале најширока категорија со која се идентификувале луѓето при што и цивилизацијата и културата се однесуваат на начинот на живеење на еден народ, а цивилизацијата е култура на повисоко ниво. Хантингтон наведува дека двете ги опфаќаат вредностите, нормите, институциите и оние облици на мислење за кои повеќе генерации едноподруго во едно дадено општетсво сметаат дека се од примарна важност, затоа цивилизацијата е најширок културен ентитет о самата по себе таа е највисока културна групација и најширокото ниво на културен идентитет на луѓето. Друг значаен автор е американскиот геополитички аналитичар и географ Роберт Каплан кој укажувајќи на различните степени и рамништа на општествено-културен цивилизациски развиток во светот каде постојат одредени региони со многу ниска и предмодерна (примитвна) културна развиеност како Западна Африка од една, и региони супер развиена постмодерна култура како Северна Америка и Западна Европа од друга страна, во услови на глобализираниот модерен живот со брз и сеопфатен технолошки, комуникациски и транспортен развој, неминовно ќе донесе судир и геополитика на хаосот.
Критичка геополитика
Во последните сто години, паралелно со развојот на геополитиката со сите нејзини концепти, теории и правци се развивале и геополитичките критики, кои биле многу помалку застапени во јавноста од самите геополитички идеи и гледишта. Заснована на пост-позитивистичките и оптимистичките гледишта, и во тесна поврзаност со социјал-конструктивизмот критичката геополитика во суштина многу се разликува од класичната геополитика геополитика, сметјаќи дека во стварноста геополитиката не постои при што таа е конструкт на зададената реалност. Критичката геополитика се разликува од геополитиката по тоа што ги проблематизира теоретските поставки и е насочена кон истражување на комплексноста на глобалниот политички живот за кој смета дека не може да се објасни само преку проучување на структурата и односите на моќта. За разлика од класичната геополитика која ги проектира културните и политичките претпоставки на политичко-географската карта со цел да може да ги потврди при што не се воочуваат вистинските односи туку тие се создаваат од одредени експерти во моќни установи (војска, универзитети, министерства), критичката геополитика го избегнува ваквиот пристап и поаѓајќи од тврдењето дека геополитиката е многу поширока и послоѓена проблематика повикува на проширување на јавната расправа за одредени пршања, вклучувајќи широк круг на стручњаци и јавноста. Критичката геополитика смета дека сите држави во светот се организирани на одредена територија и нивната надворешна политичка стратегија и практика се во одреден дел условени од географските чинители, а првенствено од нивната положба. Исто така, надворешнополитичката стратегија се заснова и на геополитичакта анализа. За своите истражувачки потреби, критичката геополитика ја дели геополитиката на: формална, практична, популарна и структурална. Главен претставник на оваа концепција е Џерард О'Тoaл кој e клучна фигура во воспоставувањето на критичката геополитика како домен на истражување во рамките на политичката географија и меѓународните односи/.
Главни аналитички правци во геополитиката
Со новите услови кои ги носи високиот и брз технолошки и научен развој, првобитната поделба и сфаќање за постојаното натпреварување и судир помеѓу силитан копното и силите на морето, во втората половина на XX век се надоградила и развила во четири различни теоретски правци на проучување на геополитиката. Со завршувањето на Студената војна и новонастанатиот политички и безбедносен амбиент, победничката атлантистичка геополитичка доктрина се развила во два правци: мондијализам и неоатлантизам, додека континентализмот останал со истата суштина, но во нов облик, а сосема нов правец се развил под дејство на модерната технологија и глобализаскиот процес наречен постмодернистичка геополитика. На основа на овие гледишта и правци се засноваат парадигматските светогледи на современите геополитички анализи и размислувања.
Мондијализам
Во основа, учењето на мондијализмот истакнува дека еволуцијата на човековото општество, еден ден неминовно ќе доведе до тоа, сите народи во светот да се обединат во една заедница со единствен систем на управување - единствена светска влада, која би била способна брз основа на одлуки донесени од мнозинството да ги решава проблемите кои ја обременуваат иднината на човештвото, како што се: војните, гладот, загадувањето, пренаселеност, недостаток на енергија и ресурси, со што би се надминале досегашните причини за судири и страдања на човештвото и би настапило владеењето на светското демократско мнозинство. Еден од главните претставници на овој правец е американскиот професор Френсис Фукујама, со своето најпознато дело „Крајот на историјата и последниот човек“, напишано во мондијалистички дух по конечната победа на либерализмот и либералната идеологија и крајот на Студената војна.
Неоатлантизам
Како и мондијалистите, неоатлантистите исто така се за свет во кој водечка ќе биде либералната демократија, односно вредносниот систем на западниот свет, меѓутоа за разлика од нив тие не веруваат дека е дојден крајот на историјата на судирите по конечната победа на атлантскиот над социјалистичкиот блок во Студената војна. Неоатлантистите сметаат дека во послестуденовоениот свет, ќе дојде до натпревар и судири меѓу цивилизациите околу водечкото место на глобален план, во чии рамки западната (атлантска) цивилизација ќе биде само еден од конкурентите. Главен претставник на овој правец е американскиот професор Семјуел Хантингтон, кој ја разработува оваа идеја во своето дело „Судир на цивилизациите“, во кое покрај западната (атлантска) дефинирал уште шест други потенцијално сопернички цивилизации: исламска, синичка (кинеско-конфуцијанска), хиндуистичка, јапонска, латиноамериканска и (можеби) африканска.
Континентализам
Континентализмот почива на тезата дека постои друга алтернатива на проектот за вестернизираниот сведски поредок, чија главен клуч за одржлива и перспективна глобална стабилност е осуетување на надмоќноста на САД (и американизираниот Запад) преку здружување на моќта на континенталните сили и целини. Како главен и предодрен глумец кој треба да се спротивстави на западниот блок се смета азискиот или евроазискиот континентален блок. Најпознат претставник на евроазискиот континентализам, е рускиот автор Александар Дугин кој во своето дело „Основи на Геополитиката - просторно размислување“ зборува за епохалната мисија на Русија која како земја во „срцето на светот“ (heartland) има за задача да ја интегрира Евроазија („собирање на Империјата“) доколку не сака да остане без своите пространства кои се цел на западот и останатите конкуренти. Покрај овoј под-правец во рамките на континентализмот постојат и други под правци како што се: европската нова десница - чие главно гледиште е Европа надвор од прегратките на Америка и погубните последици од глобалната доминација на Западот, со зближување со своите континентални соседи на исток и југоисток кон подобра позиција на меѓународната сцена и американската варијатна континентализмот - чие главно гледиште е дека соработката помеѓу земјите внатре во американскиот континент треба да има приоритет во американската надворешна политика.
Постмодерна геополитика
Во време на технолошката и економската глобализација, овој правец во геополитиката укажува на релативизирањето и смаленото значење на физичко-географските фактори, до степен на нивно целосно негирање и безначајност во современите политички процеси. Овој правец целосно ги негира геополитичките доктрини, истакнувајќи дека во современиот свет политиката престанала да биде поврзана и да зависи од Земјиното тло и географијата, па токму затоа главно место зазема борбата за одржување и зголемување на брзината до пристапот на информации, технолошкиот развиток и иновации и економско-финансиското освојување на глобалниот пазар. Во тој контекст во рамки на стратешките и безбедносните согледувања во зачеток е развојот и на нов коцептуален правец на геополитика на сајбер просторот.
Церјанска Пештера
Церјанската пештера се наоѓа во југоисточна Србија, на 15 километри од Ниш, во близина на селото Церје. Таа се наоѓа на територија на нишката градска општина Пантелеј.
За пештерата
Церјанската пештера се наоѓа во склоп на излетничкото место Каменички вис. Влезот на пештерата се наоѓа на надморска височина од 515 m, на местото каде Провалиската река потонува во подземјето. Пештерата е хидролошки активна. Според геолозите, оваа пештера настанала пред повеќе од 2 милиони години. Првото име на пештерата било Провалија. Главниот ходник на пештерата е долг 3360 м.
Пештерски накит
Пештерата е украсена со пештерски накит како што се: сталактити, сталагмити, хеликтити, брановидни завеси, пештерски корали и кристални цветови. Од посебно значење се хелактитите или пештерските рози. Хелактитите се посебен вид на пештерски накит, кој спротивно на физичките закони и Земјината гравитација се формираат и распространуваат во сите правци поради делувањето на воздушните струи.
Заштита на пештерата
Пештерата е под заштита од 1955 година. Заводот за заштита на спомениците на природата во 1998 година ја прогласил Церјанската пештера за природно богатство од прва категорија. Јавното претпријатие Дирекција за изградба на градот Ниш е задолжено за управување со пештерата, како и за заштита и развој на пештерата.
1072
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6580 и 6581 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5822 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4832 и 4833 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1825.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1072 година се протега во 3708 и 3709, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3768 и 3769 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1615. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 464 и 465 исламска година.
Хаѕа (јазик)
Хаѕа, или хаѕански, е јазик кој се зборува во регионот на езерото Ејаси во Танзанија. Јазикот го зборува народот Хаѕи. Иако јазикот го зборуваат мал број на луѓе, сепак јазикот е во голема употреба бидејќи и младите генерации го изучуваат и зборуваат. Традиционално јазикот се сметал за дел од којсанските јазици, најмногу поради кликовите, но сепак оваа класификација не е општоприфатена и јазикот се смета за јазичен изолат.
Иван Чупиќ
Иван Чупиќ (роден на во  ) — хрватски ракометар кој настапува за РК Вардар и Ракометнтаа репрезентација на Хрватска.
Хаос (митологија)
Хаос (грчки: Χαος) според старогрчката митологија, бил над сè. Старите Грци Хаосот го претставувале како место помеѓу небото и земјата, како почеток и извор на сè што постои и живее на светот.
Потекло на поимот
Грчки  значи „празнина, огромна празнина, провалија, бездна“, од глаголот , „простор“.
Исто така може да значи и простор, бездна или бесконечна темнина. Ферикид од Сирос (пр. 6 век п.н.е.) го толкувал хаосот како вода, како нешто необично што може да се разликува.
Случај за неискусниот џелат
„Случај за неискусниот џелат“ (чешки: Případ pro začínajícího kata) - чехословачки филм од 1970 година, во режија на Павел Јурачек, кој е автор и на сценариото. Главните улоги ги толкуваат: Љубомир Костелка, Клара Јернекова, Милена Захриновска, Радован Лукавски, Јиржи Јанда, Милош Вавра, Вилма Сејдова, Мирослав Махачек, Јиржи Халек, Едуард Дубски, итн. Филмот делумно е заснован врз романот „Гуливеровите патувања“ на Џонатан Свифт, со тоа што дејствието се одвива на почетокот на 20 век. Покрај тоа, во филмот се видливи влијанијата на Франц Кафка и на романот „Алиса во земјата на чудата“ на Луис Карол. Бидејќи филмот претставува сатиричен приказ на чехословачкото општество, тој бил забранет по премиерата, а тоа значело и крај на кариерата на Јурачек.
Хаос (митологија)
Теогонија
Според Теогонијата на Хесиод, Хаос на почетокот бил изворот на животот. Од него најпрво настанале:
Случај за неискусниот џелат
Синопсис
Лемуел Гуливер (го игра Костелка) се соочува со затворен пат, така што продолжува по непознат селски пат, но доживува сообраќајна несреќа. Тој го продолжува патот пеш и наоѓа мртов зајак во човечка облека и му го зема часовникот. Тој влегува во една напуштена зграда која го потсетува на деството, а таму му се привидува саканата девојка Маркета (ја игра Јернекова) која се удавила пред многу години. Потоа, се наоѓа во непознатата земја Балнибарби каде постојано предизвикува скандали, затоа што не ги познава тамошните закони и обичаи. Така, Лемуел е уапсен, а поради неговиот часовник, истражителите сметаат дека тој е зајакот Оскар кој се познава со принцот Муноди. На судењето, тој се спријателува со професорот Бејел (го игра Лукавски), кој го води низ градот, покажувајќи му ја Академијата на иновациите. Исто така, Лемуел оди на прием кај гувернерот (го игра Халек) на Балнибарби кој му кажува за чудната земја која се наоѓа на небото. Најпосле, Лемуел е осуден на смртна казна, но во последен миг е ослободен, а гувернерот на Балнибарби го затвора во една кула од каде Лемуел заминува во градот на небото. Меѓутоа, таму не го наоѓа кралот, кој одамна заминал во Монте Карло, каде работи како портир во еден хотел. Лемуел се враќа во Балнибарби, а таму гувернерот се обидува да го убие. Сепак, Лемуел се спасува и со помош на селскиот лудак ја напушта чудната земја Балнибарби.
Хаос (митологија)
Теогонија
Потоа Земјата ги создала: Античката традиција раскажана од Хесиод во делото Теогонија кажува и за едно поинакво раѓање на боговите. Од Хаос прво настанале: Дури потоа Ереб и Никта излегле од Хаосот а дури подоцна како плод на љубовта на Ноќта и Мракот се родиле: А потоа и:
Хаосот и постанокот на светот
"Во почетокот на сите нешта, од Хаосот се издигнала Мајката Земја и на сон го родила својот син Уран. Гледајќи ја со љубов од планините, ѝ испратил плоден дождец и таа ги родила тревата, дрвјата, цвењата и сите диви ѕверови и птици. Од дождот протекле реките и шуплините се исполниле со вода. Така настанале езерата и морињата."
Особености
Ако Хесиод не се прашува за природата на Хаосот, Овидиј во делото Метаморфози го опишува како „безлична и конфузна маса која сè уште не била ништо освен инертност, збир од расфрлани елементи, без никаква поврзаност меѓу себе.“
Хаосот оттука се одликува со следново:
Грчко-римска традиција
Хесиод и Предсократовците го користеле грчкиот термин во контекст на космогонијата. Хесиодовиот Хаос бил толкуван како „празниот простор над Земјата создаден кога Земјата и Небото се разделени од нивното првобитно единство“ или „празниот простор над Земјата на кој почива Земјата“.
Во хесиодовата „Теогонија“, Хаос бил првото нешто што постоело: „најпрво се појави Хаосот“ (или беше) но следно (можеби од Хаосот) дошле Геја, Тартар и Ерос (на друго место син на Афродита ) Недвосмислено „родени“ од Хаосот биле Ереб и Никта. За Хесиод, Хаосот, како Тартар, иако бил доволно олицетворен за да роди деца, бил исто така место, далеку, под земја и „мрачно“, над кое живееле Титаните. И, како земјата, океанот и воздухот, исто така можел да биде погоден од громовите на Зевс.
Пасусите во Теогонијата на Хесиод укажуваат дека Хаосот се наоѓал под Земјата, но над Тартар. Понекогаш се вели дека за примарниот хаос е вистинската основа на реалноста, особено од филозофи како што е Хераклит.
Поимот за временска бесконечност му бил познат на грчкиот ум од оддалечената антика во религиозната концепција на бесмртноста. Оваа идеја за божественото како потекло влијаело врз првите грчки филозофи. Главниот предмет на првите напори за објаснување на светот остана описот на неговиот раст, од почеток. Тие верувале дека светот произлегол од примарното единство и дека оваа супстанција била постојана основа на сето нејзино битие. Анаксимандар тврди дека потеклото е аферон (неограничено), божествена и вечна супстанција помалку дефинитивна од обичните елементи. Сè е создадено од аперон и мора да се врати таму според неопходноста. Концепција за природата на светот била дека земјата под нејзината површина се протега на неодредено време и ги има своите корени на или над Тартар, долниот дел на подземјето. Во една фраза од Ксенофан, „Горната граница на земјата се граничи со воздухот, во близина на нашите нозе. Долната граница се спушта до„ апеиронот “(т.е. неограничената)." Изворите и границите на земјата, морето, небото, Тартар и сите нешта се сместени во голем ветровит простор, кој се чини дека е бесконечен и е подоцнежна спецификација на „хаосот“.
Во комедијата „Птици“ на Аристофан, најпрво се случил Хаос, Ноќ, Ереб и Тартар, од ноќта дошол Ерос, а од Ерос и Хаосот дошла трката на птици. Во платоновиот „Тимеј“, главната работа на Платонската космологија, концептот на хаосот го наоѓа неговиот еквивалент во грчкиот израз хора, кој се толкувал, на пример, како безличен простор (хора) во кој материјал трага (ичне) елементи се во нарушено движење (Тимеј 53а-б). Како и да е, платонската хора не е варијација на атомистичката интерпретација на потеклото на светот, како што се појавува со изјавата на Платон дека најсоодветната дефиниција на хората е „прием на сите настанувања - негова доилка, како што биле“ (Тимеј 49а).
Аристотел, во контекст на својата истрага за концептот на просторот во физиката, „ја проблематизира интерпретацијата на хаосот на Хесиод како “празнина“ или “место без ништо во него“ (Физика IV 1 208b27-209a2)...]). Аристотел го разбирал хаосот како нешто што постои независно од телата и без кое не можат да постојат никакви воочливи тела. „Хаосот“ бил доведен во рамките на експлицитно физичка истрага.
За Овидиј, (43 п.н.е. - 17/18 н.е.), во неговата „Метаморфози“, хаос бил неформирана маса, каде што сите елементи се измешани заедно во "безоблична грамада".
Според Хигин : „Од маглата ( Калигин ) дошол Хаос. Од Хаос и Магла, дојде Ноќ, Ден, Темнина и Етер.
Орфичката космогонија од петтиот век имала „Утроба на темнината“ во која Ветрот лежел космичко јајце од каде се извел Ерос, кој го поставил универзумот во движење. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2018)">потребно е цитат  ]
Хаоскампф
Мотивот на Хаоскампф е сеприсутна во митот и легендата, прикажувајќи битка на културен херој божество со хаос чудовиште, често во форма на змија или змеј. Истиот термин е проширен и на паралелни концепти на Блискиот Исток и Северна Африка, како што е апстрактниот конфликт на идеи во египетската двојност на Маат и Исфет или битката на Хор и Сет.
За потеклото на митот на Хаоскампф, се верува дека лежи во праиндоевропската религија,, потомците од кои скоро сите се одликуваат со некои варијации на приказната за богот Бура кој се бори со морска змија која претставува судир помеѓу силите на редот и хаосот. Раната работа на германските академици како Гункел и Буссет во компаративната митологија се популаризира преведувајќи ја митолошката морска змија како „змеј“.
Библиска традиција
Хаосот е поврзан со терминот бездна од Битие 1: 2. Терминот може да се однесува на состојбата на не-битие пред создавање или на необична состојба. Во Битието, духот Божји се движи по лицето на водите, раселувајќи ја претходната состојба на универзумот што се споредува со „воден хаос“ врз кој постои choshek (што преведено од хебрејски е темнина / збунетост )
Септуагинтата не користи  во контекст на создавањето, наместо користење на терминот за  , „расцеп, клисура, миризба“, во Михеја 1: 6 и Захарија 14: 4. Вулгата, меѓутоа, го прави храма-μέγα или „голем јазол“ помеѓу небото и пеколот во Лука 16:26 како хаос магнум.
Овој модел на примарна состојба на материјата се спротивставил од црковните Отци од II век, кои поставиле творба ex nihilo од семоќен Бог.
Алхемија и херметизам
Грчко-римската традиција на Прима Материја, особено во 5-ти и 6 век, орфичка космогонија, била споена со библиските поими (Техом) во христијанството и наследена од алхемијата и ренесансната магија.
Швајцарскиот алхемичар Парацелзус (1493–1541) го користел хаос синонимно со „класичен елемент“ (затоа што исконскиот хаос се замислува како безличен метеж на сите елементи). Парацелзиус така ја идентификува Земјата како „хаос на гноми“, т.е. елемент на гномите, преку кој овие духови се движат непречено како што прават рибите во водата, или птиците во воздухот.
Терминот гас во хемијата го измислил холандскиот хемичар Јан Баптист ван Хелмонт во 17 век директно заснован на парацелискиот поим за хаос. Г во гас се должи на холандскиот изговор на ова писмо како спирант, исто така вработен да го изговара грчки χ.
Модерна употреба
Терминот хаос е усвоен во современата компаративна митологија и религиозни студии како што се однесува на исконската состојба пред создавањето, строго комбинирајќи две одделни поими на исконските води или примордијална темнина од која се појавува нов поредок и примордијална состојба како спојување на спротивности, како што се небото и земјата, кои мора да бидат одделени со божество на создателот во чин на космогонија.
Кашупски јазик
Кашупски јазик или поморски јазик (kaszëbsczi, pòmòrsczi) — јазик или дијалект на полскиот, е западнословенски јазик кој се зборува во областа на Поморје во западна Полска од страна на 100.000 луѓе.
Маркизат Финале
Маркизат Финале (италијански: Marchesato di Finale) — поранешна италијанска држава во денешниот регион Лигурија, дел од поранешната средновековна држава Алерамици. Со него управувал околу шест века огранокот на семејството Алерамичи, познат како Маркизи дел Васто, а подоцна и Дел Карето, кога Савона станала слободна комуна. Во 1598 година, Маркизатот бил продаден од неговиот последен маркиз, Сфорца Андреа на Филип II од Шпанија, а во 1713 година конечно бил отстапен на Република Џенова, каде што останал таков до 1797 година, кога бил нападнат од Наполеон, прекинувајќи го своето постоење.
Високи Дечани
Високи Дечани е средновековен манастир кај Пеќ, на Косово.
Историја
Го подигнал Стефан Дечански во периодот 1327-1335 год.
Изглед
Црквата е петобродна, фрескоживописот е работен од 1348-1350 година, а се одликува со богата фигурална пластична декорација во романски стил.
Ливада (Волково)
Ливада — археолошко наоѓалиште во атарот на скопското село Волково, Македонија.
Ќерамидница
Ќерамидница — населба се наоѓа во Општина Гази Баба во Скопје. Претставува една од најстарите населби во Скопје, со најстарите фамилии во неа кои и ден денес опстојуваат (Пљачковци, Гудумановци и други), но има и доселеници кои се доселувале од сите страни на Македонија по земјотресот во 1963 година.
Населбата Ќерамидница настанала од доселеници од Велешките села (пред сè околу Богомила, т.е. областа Азот) и градот Велес. На ова место живеалишта имало од многу поодамна, но доселениците од Велес се претпоставува дека се дојдени на почетокот на XX век. Населбата има околу 3.000 жители од кои околу 89% Македонци, а останатите се Роми кои живеат во дива населба од картонски и најлонски куќарки на самиот кеј на реката Вардар.
Меѓу младите жители од Ќерамидница и Автокоманда постои соперништво, кое особено било изразено во годините пред Скопскиот земјотрес од 1963 г.
Местоположба и објекти
Ќерамидница се наоѓа во Општина Гази Баба и тоа на јужниот дел каде што завршува територијата на општината и почнува Општина Аеродром, со реката Вардар како погранична линија. На северниот дел таа се граничи со Автокоманда и булеварот „Александар Македонски“ како погранична линија. На источната страна се граничи со Триангла и Кланица, а на западната страна со Општина Центар, поточно, населбата Крњево.
Две третини од површината на Ќерамидница е индустриска зона. Таа ги опфаќа следниве фабрики: „Европа“ - фабрика за чоколади, „Пивара“, „Жито лукс“ - иако веќе не работи, „Политехна“ и други, како и Јавното Сообраќајно претпријатие - Скопје, Противпожарна служба - Скопје и други.
Како угостителски објект се смета Хотелот „Континентал“ и секоја година по неколкупати се случуваат панаѓури на Скопскиот Саем.
Писателска блокада
Писателска блокада — феномен кој се случува кај писателите и се одликува со неволност или безидејност во нивната писателска дејност. Обично писателските блокади се случуваат по некој период на екстремна умствена креативна работа од страна на писателот, по која тој се чувствува „истрошен“ и неволен да продолжи со своето пишано дело.
Поимот „писателска блокада“ во некои јазици, па и во македонскиот, се употребува и да се означи период на некој човек во којшто тој привремено престанува да твори, без разлика дали е тоа пишано дело, музичко дело или друго.
Фотокопирање
Фотокопирање — процес со кој брзо и евтино се прават хартиени копии на документи и други графички прикази или слики. Повеќето сегашни фотокопир-апарати користат технологија која се вика ксерографија - процес на сушење со користење топлина. Копир-апаратите можат исто така да користат и други излeзни технологиии како што се иглично вбризгување на мастило - инк џет, но ксерографијата е стандардна постапка за канцелариско фотокопирање.
Дистопија
Дистопија (од грчки δυσ- и τόπος, алтернативно, какотопија  или антиутопија) — измислено општество кое е антитеза на утопијата. Обично се одликува со угнетувачка социјална контрола, како во авторитарните или тоталитарните влади.
Објаснувања
Некои академски кругови прават разлика помеѓу антиутопија и дистопија. Дистопијата е замислен свет во кој лошите страни на денешната цивилизација се доведени до максимум.
Дистопија во книжевноста
Како и во Орвеловата Осумдесет и четвртата и во Хакслиевиот Храбар нов свет, дистопијата не претендира дека е добра, додека антиутопијата се претставува како утопија или е планирана како таква, но поради некоја причина утопискиот свет е уништен или искривен. Романот Ние е еден од првите дистописки романи во светската книжевност напишан во 1920 година и првпат објавен во 1924 година.
Слободан Николиќ
Играчка кариера
Николиќ играл за Црвена звезда од југословенската прва лига од 1975 до 1987 година и од 1989 до 1991 година. Тој ги држи клупските рекорди за најмногу одиграни сезони (14) и најмногу одиграни натпревари (429). Играше и за Војводина и ОКК Београд, како и за бугарскиот тим Плама Плевен. Се пензионираше како играч во Раднички Крагуевац во 1995 година.
Тренерска кариера
Николиќ бил тренер на екипи од Русија ( Спартак Приморје ), Бугарија ( Лукоил Академик ), Чешка ( Опава, Синтезија Пардубице ), Романија ( Енергија Ровинари ) како и ОКК Белград, Раднички Застава и Борац Бања Лука.
Приватен живот
Тој е татко на српскиот кошаркар Стефан Николиќ (роден 1987 година).
NGC 5306
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5306 се споменува и како MCG -1-35-14, VV 135, HCG 67A.
Откривање
Телото е откриено на 5 март 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5306 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,4 m/лм2. NGC 5306 има привидни димензии од 1,3' х 1'.
Други поделби
Проучување на NGC 5306 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 49039. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 286; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4973. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 500.
Долгашка Река
Долгашка Река (или Елевска Река) — река во Македонија, сместена на планината Стогово.
Извор
Извира на западните падини на планината Стогово, во пределот на Дебарска Жупа.
Извира од повеќе мали извори на висорамнината Лениште помеѓу врвовите Дафиница, Бабин Срт и Докат Баир високо на планината Стогово, од каде протекуваат неколку потоци со имињата Бела Река, Круше и Кара Дере кои како изворишни челенки го составуваат главниот тек на реката.
Тек
Реката поминува покрај селата Елевци и Долгаш и се влева во Дебарското Езеро, југоисточно од градот Дебар.
Именување
Минувајќи крај селото Елевци го носи името Елевска Река. Под името Елевска Река тече сè до средното течение кај мостот на патот помеѓу Елевци и Долгаш, по што таа го добива името Долгашка Река сè до својот влив во Дебарското Езеро (порано Црн Дрим) кај месноста Требишки Мост.
ОУ „Маршал Тито“ - Муртино
„Маршал Тито“ — основно училиште во Муртино, Општина Струмица.