cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Елена Јаковлева
Своето деби во театрот го имала во 1984 година, а една година порано за првпат учествувала во филмот Двајца под еден чадор (Двое под одним зонтом).
Кремпау
Кремпау (Krempau; понекогаш Кремпер Ау) — јужна (лева) притока на реката Штер, во округот Штајнбург, во сојузната покраина Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Галерија
<Gallery> Borsfleth NIK 3023.JPG|Брана на Кремпау Borsfleth NIK 3036.JPG|По браната Krempe, an der Kremper Au NIK 3743.JPG|Кремпау во Кремпе </Gallery>
Хеликоптерска несреќа кај Струмица (2014)
Хеликоптерската несреќа кај Струмица се случила на 10 јули 2014 година во околу 22.00 часот кога хеликоптер на Министерството за внатрешни работи со екипаж од четири лица удрил во предавател на Македонската радио-телевизија и се срушил на земјата.
Според првичните информации, хеликоптерот се враќал од смена на граничната полиција. Очевидци за медиумите изјавиле дека хеликоптерот вртел во воздух повеќе од пет минути без светла, а потоа удрил во предавател висок над 100 метри. Пилотите во текот на летот не пријавиле технички проблем со леталото, кој бил еден од поновите во МВР, произведен во 2008 година. Според поранешен началник на безбедност на летање во воено воздухопловство Небојша Антиќ, пилотите најверојатно се обиделе да го слетаат полицискиот хеликоптер на ледината во близина на Струмица. Хеликоптерот најпрво удрил во сајлите кои го држеле антенскиот столб. Во текот на истрагата биле пронајдени вградените три црни кутии.
Medabots
Медаботи (анг. Medabots) е цртана серија од 91 епизода во нив се искажува пријателството помеѓу пријателчињата Ики и Метабуба ( eng Metabee). Ики е дете и Метабуба е една машина која има чувства и мислења исто како човек. Ики го запознал Метабуба кога го видел во една продавница тој нашол свој медал ( анг. Rear Medal), тие се дружеле и кога тие ќе се скарале че се разделеле но кога Метабуба дознава дека има безценет медал никогаш веќе не се разделиле бидејќи Метабуба имал една сила наречена Медасила (анг. MedaForce) и биле непобедливи и така стигнале во 1-во место во светско првенство каде што се соочиле со едни криминалци наречени Рабер Робо (анг.RubberRobo Gang). Така кога Рабер Робо отишле во затвор Ики и Метабуба живееле среќен живот.
МЕДАБОТИ ДАМАШИИ
Кога Ики и Медапчела стигнале на прво место во Светското Првенство тие имале нови непријатели Килоботите (анг. Kilobots). Ики и Медапчела се бореле со сета сила што ја имале за да ги убијат но се соочиле со Килобот наречен Црнаоса (анг. Blakbeetle) која ја победиле со Медасилата така што ги викнале пријателите наречени Гинкај и Зулу. Тие имале безценети медали исто така но тие откако го утепале Грифон (анг. Gryphon) компанијата Килобот се уништила и така Медапчела, Рокс и Аркбуба се заглавиле само за да го спасат Кам и да си одат но тука ги сретнал Грифон односно Црнаоса која го заглавила нејзиниот медал во телото на Грифон и ги спасила сите и така тие сите си живееле среќни до крајот на животот
Кристина Тот
Kристина Тот (унгарски: Tóth Krisztina), (1967, Будимпешта, Унгарија -) е современа унгарска писателка.
Животопис
Kристина Тот е родена во 1967 година во Будимпешта. Студирала унгарска литература, а две години престојувала во Париз каде што добила стипендија. Од 1994 до 1998 година работела во Францускиот институт во Будимпешта. Во 1998 година започнала да се занимава и со изработка на витражи.
Творештво
Поетските и прозните дела на Тот се преведени на повеќе европски јазици, а нејзиниот расказ "Студен под" е објавен на македонски јазик во 2009 година како дел на антологијата на унгарскиот краток расказ "Сецирање на живо", во издание на издавачката куќа "Темплум".
Нејзини поважни дела се:
Признанија
Toт е добитничка на повеќе награди, како што се:
1821 во уметноста
1821 година во уметноста содржи некои значајни настани.
1820 во уметноста
1820 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Велике Воденице
Велике Воденице (словенечки: Velike Vodenice) — населба во Општина Костањевица на Крка во источна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Долењска. Населбата сега е вклучена во Посавскиот статистички регион.
Андреја Спасов
Андреја Спасов (Роден во —  ) — македонски активист. Жртва на комунистичкиот режим во Бугарија.
Животопис
Најпрво бил помагач на нелегалната чета, а на крајот, неколку дена пред блокадата станал нејзин четник. Поради тоа дејство му била изречена смртна пресуда. Обесен е ноќта помеѓу 18 и 19 мај, 1949 година во една од смрдливите простории на судската палата во Горна Џумаја. Тој бил ревносен заштитник на македонската кауза за која умрел со маченичка смрт.
Заедно со него обесени биле и: Асен Михајлов, Јанчо Јанев, Георги Тополигов, Смилен Гаргов, Стојне Бачијски и Димитар Цветков.
Кабукимоно
Кабукимоно (傾奇者 (カブキもの)) или хатамото јако (旗本奴) ― банди на самураи во феудална Јапонија. Првпат појавувајќи се во периодот Азучи-Момојама (помеѓу крајот на периодот Муромачи во 1573 и почетокот на периодот Едо во 1603 година) како што турбулентниот период Сенгоку привршувал, кабукимоно биле или пустиници самураи (ронин), или мажи кои имале работено во самурајските семејства - кои, за време на мир, создавале улични банди. Некои, сепак, биле исто така членови на повеќе познати кланови — како најистакнати Ода Нобунага и Маеда Тошие.
Кабукимоните често се облекувале во истаклива облека, не земајќи ги во предвив традиционалните бои како светло жолтата и темно сината, често надополнети со носење на јакни хаори со оловни тегови на рабовите, сомотни ревери, широки каиши оби и дури женска облека. Егзотицизмот бил особенит и вклучувал предмети како европска облека, кинески шапки, елеци џинбаори направени од персиски теписи. Кабукимоните исто така често имале невообичаени фризури и бради, или стилизирани во различни моди, или оставени долги бради. Нивните катани често имале отмени рачки, голема или квадратна цуба, црвена ножница и биле обично подолги од нормалната должина. Некои кабукимонци дури користеле долги лулиња кисеру како оружје.
Кабукимонците биле познати за нивното насилно и неопштествено однесување, како што е неплаќање во ресторани или ограбување лица. Случаеви на членици на бандата како сечат луќе само да си го пробаат новиот меч (цуџигири), или насилни инциденти во голем размер биле чести во места како кабукимонците се наоѓале (особено во големите градови како Едо и Кјото). Борењето, гласното пеење и танцувањето на улиците било често, како што било борењето помеѓу банди ноќе. Зенитот на активностите на кабукимонците бил за време на периодот Кејчо (1596–1615), иако исто така тоа време, бакуфуот (шогунатот) станал повече строг, и кабукимоното како појава опаднало.
Сергеј Гармаш
Сергеј Гармаш (руски: Сергей Леонидович Гармаш, роден на во ) е советски и руски глумец, Заслужен глумец на Руската Федерација од 2004 година и Народен глумец на Руската Федерација од 2006 година.
Маркијан Александриски
Маркијан Александриски бил Патријарх на Александрија во периодот од 142 до 152 година. Тој е признаен како папа на некогашната единствена Александриска црква, односно од страна на денешната Коптска православна црква и Грчка православна црква на Александија.
Бибање
Бибање (служб. Бибај, Bibaj) — село во Општина Маврово и Ростуше, во областа Горна Река.
Потекло на името
Селото најпрвин запишано како Бибање се сретнува во 1882 година. За потеклото на името постојат повеќе мислења:
Географија и местоположба
Ова село се наоѓа во областа Горна Река, во северозападниот дел на територијата на Општина Маврово и Ростуше. Сместено е на источните огранки на планината Кораб, а во горното сливно подрачје на Радика. Селото е планинско и е сместено доста високо на 1.200 метри надморска височина. Од градот Гостивар селото е оддалечено 33,5 километри.
Бибање се наоѓа во клисурата на Длабока Река, од нејзината десна страна. Некои го сметаат за маало на соседното село Нистрово, кое се наоѓа од другата страна на реката.
Историја
Во век, Бибање било село во Реканската каза на Отоманското Царство.
Стопанство
Селото поседува мал атар, кој зафаќа простор од. На него преовладуваат шумите на површина 283,8 хектари, обработливите површини заземаат 83,2 хектари, додека на пасиштата отпаѓаат само 3,3 хектари.
Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.
Население
Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Бибање е село со 15 домаќинства и 46 жители.
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Бибање живееле 122 жители, сите Албанци, од кои 32 христијани и 90 муслимани. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Бибање имало 36 жители.
Бибање е мало село, коешто во 1961 година броело 81 жител, од кои 34 биле Албанци, 31 Македонец, а 15 жители Турци, додека во 1994 година имало 46 жители, од кои 44 биле Албанци и двајца жители Македонци.
Пописот од 1991 година не бил одржан во селото Бибање, бидејќи неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.
Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 31 жител, сите Албанци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото немало жители.
Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Бибање:
* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1953-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години
Самоуправа и политика
Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената Општина Маврово и Ростуше, која настанала со територијалната поделба на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната Општина Маврови Анови, која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со Општина Ростуша, со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на истата општина се наоѓало и во периодот 1955-1957.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Трница, во која покрај Бибање се наоѓале Беличица, Богдево, Бродец, Волковија, Врбен, Грекање, Жужње, Кичиница, Кракорница, Нивиште, Нистрово, Ничпур, Рибница, Сенце и Тануше. Во периодот 1950-1952 година, селото влегувало во рамките на Општина Нистрово, во која влегувале селата Бибање, Жужње и Нистрово.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0482 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на основното училиште во селото Нистрово.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 10 гласачи.
Културни и природни знаменитости
Од селото има патека која води до најголемиот водопад во Македонија, Корапскиот Водопад.
NGC 1352
NGC 1352 — спирална галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1352 се споменува и како ESO 548-30, MCG -3-10-2, NPM1G -19.0148.
Откривање
Објектот е откриен на 11 декември 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1352 е од видот SB0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,9 m/лм2. NGC 1352 има привидни димензии од 1' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 31 м 32,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 19° 16' 40". Положбениот агол на објектот е во износ од 116°.
Други поделби
Проучување на NGC 1352 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 13091. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 312; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5876. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1475.
1819 во уметноста
1819 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Шихо Јошимура
Шихо Јошимура (декември 13, 1989) е јапонска одбојкарка. Таа има играно за Агео Медикс во Петтата премиер лига.
Биографија и кариера
Јошимура е родена во градот Исехара, префектурата Канагава. Во трета година од основно училиште, таа почнала да игра одбојка под влијание на нејзината сестра. Во средното училиште Кавасаки Тачибана, таа била активна во Сагата Интер Хај од 2007 година (најдобри 4).
Во 2008 година, кога Јошимура влегла во Универзитетот Токаи, таа им се придружила на Акари Оми и Канаме Јамагучи како квартетни асови на првата година за да го освои второто место во втората лига во пролетта истата година.
Во Петтата Челинџ лигата 2012/13, Јошимура дала значаен придонес во втората победа на тимот како напаѓач и ја освоила Наградата за најдобар новодојден. Во 2013 година Јошимура била претставник на Летната универзијада.
Во јуни 2016 година, Агео Медикс ја објавиле оставката на Јошимура.
Црква 16 (Варош)
Црква 16 — археолошко наоѓалиште во прилепското село Варош. Претставува средновековна црква и некропола.
Во подножјето на Маркови Кули, на околу 180 метри северно од црквата Св. Петар, со ископувањето во 1965 година биле откриени остатоци од темели на црква градена од камен, тули и варов малтер.
Галилејско Езеро
Галилејско Езеро (или Галилејско Море, Тибериско Езеро, Генезаретско Езеро илиКинерат) — езеро на територијата на Израел.
Називот Галилејско го добило по покраината Галилеја во кое се наоѓа. Генезарет е неговото постаро име и го добило по градот којшто се наоѓал на неговите брегови, а Тиберијско се викало од првиот век по градот Тиберија. Кинерет денес е негово службено име.
Географија
Галилејското Езеро е долго 21, а широко околу 13 километри. Зафаќа површина од 166 км². Длабоко е 48 метри. Се наоѓа на 212 метри под нивото на морето, што го прави второ најниско езеро на светот (прво е Мртвото Море). Во него од север се влева и на југ извира реката Јордан која подоцна се влева во Мртво Море.
Антика
На североистокот на езерото се пронајдени остатоци од библискот град Кинерет, кој според научниците потекнува од бронзеното доба. Галилејското Езеро лежи на древниот римски пат via maris, кои ги поврзувал Египет со северните римски провинции.
Ново доба
На почетокот на XX век Евреите почнале со населувањето на езерото.
1818 во уметноста
1818 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Олга Будина
Олга Будина (руски: Ольга Александровна Будина, роден на во ) е руска глумица, добитник на Државна награда на Руската Федерација.
1817 во уметноста
1817 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Руџеро Леонкавало
Руџеро Леонкавало -  бил италијански композитор, претставник на веристичкиот правец во италијанската музика.
Негово значајно дело е операта Палјачи, која зборува за животот на една патувачка уметничка дружина.
Евмениј Александриски
Евмениј Александриски бил Патријарх на Александрија во периодот од 131 до 141 година. Тој е признаен како папа на некогашната единствена Александриска црква, односно од страна на денешната Коптска православна црква и Грчка православна црква на Александија.
Клаудио Раниери
Клаудио Раниери (р. 20 октомври 1951 година во Рим) — италијански фудбалски тренер и поранешен играч. Тој во моментов ја води екипата на Сампдорија.
Тој претходно водел многу други познати европски клубови, како Наполи, Фјорентина, Валенсија, Атлетико Мадрид, Челси, Парма, Јувентус, Рома (веќе еднаш претходно), Интер, Монако, Лестер Сити, Нант и Фулам како и на грчката репрезентација.
Мајкелсон-Морлиев обид
Мајкелсонов-Морлиев обид — обид изведен во летниот период во 1887 година од страна на Алберт Мајкелсон и Едвард Морли во денешниот Универзитет „Кејс Вестерн Резрв“ во Кливленд, Охајо, и објавен во ноември истата година. Обидот имал за цел да ја спореди брзината на светлината преку насочени снопови нормални еден на друг, во обид да се открие релативната брзина на материјата низ светлосен етер („етерен ветер“). Добиените негативни резултати се сметаат за први цврсти докази против тогаш преовладувачката теории на етерот. Сето ова довело до истражување, кое послужило како основа за специјалната теорија за релативноста, во која замислата за неподвижниот етер нема никаква улога. Обидот се нарекува „почетната точка на теоретскиот аспект на Втората научна револуција“.
Мајкелсон-Морлиевиот тип на обиди бил повторуван повеќепати со постојано зголемување на прецизноста. Овде се вклучени и обидите од 1902 до 1905 година, и низата обиди од 1920 година. Покрај тоа, неодамнешните резонантни обиди потврдиле отсуство на етер со прецизност од 10−17. Заедно со Ајвс-Стилвеловиот обид и Кенеди-Тордајковите обиди, Мајкелсон-Морлиевиот обид е еден од од основни теории на тестовите за релативноста.
Забележување на етерот
Физичките теории од крајот на век претпоставуваат дека површинските водени бранови мора да имаат супстанца која поддржува, т.е. „средина“, во која се движат (во овој случај водата), и звучните бранови имаат потреба од средина за да можат да се движат (како што се вода или воздух), па така светлината исто така би требало да има средина низ која ќе се движи, „етер“. Бидејќи светлината се движи низ вакуумот, било претпоставено дека и вакуумот би требало да е исполнет со етер. Бидејќи брзината на светлината е многу голема, и бидејќи материјалните тела поминуваат низ етерот без очигледно триење или отпор, било претпоставено дека има многу необична комбинација на својства. Осмислените обиди да се тестираат својствата на етерот биле од голема важност во век за физиката.
Земјата кружи околу Сонцето со брзина околу 30 км/с или преку 108.000 км/ч. Земјата е во движење, па се сметале две главни можности: (1) етерот е во мирување и е само делумно завлечен од Земјата (предложена од Огистен-Жан Френел во 1818 година), или (2) етерот е целосно завлечен од Земјата, со што подеднакво се движи со Земјината површина (предложено од Џорџ Стокс во 1844година). Исто така, Џејмс Кларк Максвел (1865) ја препознал електромагнетната природа на светлината и од тука произлегуваат т. н. Максвелови равенки, но сепак овие равенки сè уште се толкуваат како опишување на брановите низ етерот, чија состојба на движење не е позната. На крајот, Френеловата идеја за (скоро)неподвижен етер била повеќе прифатена поради тоа што била потврдена од страна на Физовиот обид (1851) и од аберацијата на ѕвездите.
Според оваа хипотеза, Земјата и етерот се во релативно движење, што наведува на постоењето на т.н. „етерен ветер“ (Слика. 2). Иако тоа би било можно, во теорија, движењето на Земјата да одговара со она на етерот во еден момент од времето, тоа не е можно доколку Земјата остане во мирување во однос на етерот, поради променливоста во двете насоки и брзината на движењето. Во било која дадена точка на Земјината површина, големината и насоката на етерот ќе се разликува со времето од денот и сезоната. Со анализа на повратната брзина на светлината во различни насоки на различни времиња, се сметало дека е можно да се измери движењето на Земјата во однос на етерот. Очекуваната релативна разлика во измерената брзина на светлината е прилично мала, со оглед на тоа што брзината на Земјата во својата орбита околу Сонцето има величина од околу една стотинка од еден процент од брзината на светлината.
За време на средината на век, мерењата на етерниот ветер т.е. ефектите од прв ред пропорционални на v/c (v да биде брзината на Земјата, c брзината на светлината) се верувало дека е можно, но не можела да се измери брзината на светлината со бараната точност. На пример, Физо–Фуковата направа со која може да се измери брзината на светлината со точност од 5%, што беше прилично недоволно за директно мерење од прв-ред со промена на брзината на светлината од 0,01%. Затоа голем број на физичари се обиделе да направат мерења на индирекните ефекти од прв ред, а не на самата брзината на светлина, туку само на промената на брзината на светлината. (Погледајте обиди од прв ред). Хоековиот обид, на пример, имало за цел да ги открие интерферометриските гранични вредности на брзинските разлики на споротивното насочените светлински бранови низ водата која мирува. Резулатите од ваквите обиди биле негативни. Ова може да се објасни користејќи го Френеловиот коефициент на завлекувањето, според кој етерот, а со тоа и светлината се делумно завлечени од страна на материјата во двиење. Делумното завлекување на етерот би се спречиле обидите да се измери секоја промена од прв ред на брзината на светлината. Како што истакнал Максвел (1878), само обидите способни за мерење на ефектите од втор ред би имало некаква надеж за откривање на етерот, т.е. ефектот пропорционален на v2/c2. Постоечките обиди, сепак, не биле доволно, подробни за да се измери влијанието на таа големина.
Мајкелсонов обид (1881)
Мајкелсон дсметал дека има решение за проблемот како да изгради доволно прецизен уред за откривање на протокот на етерот. Во 1887 година, додека предавал во Американската поморска академија во Анаполис, Мајкелсон го спровел својот прв познат обид со брзината на светлината, како дел од училишна демонстрација. Во 1881 година, тој ја напуштил активната служба на морнарицата на САД, додека во Германија ги завршува своите студии. Во истата година, Мајклсон користи првичен уред со кој можел да напрви уште неколку мерења.
Уредот кој тој го осмислил, подоцна станал познат како Мајкелсонов интерферометар, кој оддавал жолта светлина од натриумов оган (за порамнувањето), или бела светлина (за потребните набљудувања), преку делител на зраци зракот е поделен на два зраци кои се движат под прав агол една од друг. По напуштањето на делачот, зраците се движат долж крајните делови на долгите краци, од каде се одбиваат назад кон средината од малите огледала. Тогаш тие се рекомбинираат од далечната страна на делачот во окуларот, при што се добива максимум или минимум од брановата интерференција, чие попречно поместување ќе зависи од релативното време потребно за светлото да се премести од надолжните кон попречените краци. Ако Земјата се движи низ етерот, зракот по одбивањето напред и назад паралелно со протокот на етерот ќе трае подолго од зрак кој се одбива нормално на етерот, бидејќи времето стекнато од движењето во правец на етерот е помало од она кое е од движењето во ист правец. Мајкелсон очекувал дека движењето на Земјата ќе произведе гранични смени еднакви на 0,04 гранични вредности—однос на, поделбата помеѓу областите со ист интензитет. Тој не ги земал предвид очекуваните смени, претпоставувајќи дека најголемото просечно отстапување, мерено (во правец на северозапад) било само 0,018 гранична вредност, повеќето од неговите мерења биле со помали вредности. Неговиот заклучок бил дека треба да се отфрли Френеловата хипотезата за неподвижниот етер со делумен отпор, па морала да важи Стоксовата хипотеза за комплетен отпор на етерот.
Сепак, Алфред Потје (подоцна Хендрик Лоренц) укажале дека Мајкелсон направил грешка во пресметката, и дека отстпувањето на промената на рабовите требало да биде околу 0,02. Мајкелсоновата апаратура била подлежна на премногу големи грешки за да се обезбеди заклучок за етерот. Дефинитивното мерење на етерот ќе бара обид со поголема прецизност и подобра контроливост од оригиналот. Сепак, прототипот бил успешен во доловувањето дека основниот метод е изводлив.
Мајкелсонов-Морлиев обид (1887)
Во 1885 година, Мајкелсон започнал соработка со Едвард Морли, потрошувајќи многу време и пари за да се потврди со голема точност Физовиот обид од 1851 година со Френеловата константа за отпорност, за да се подобри Мајкелсоновиот обид од 1881 година, и да се воспостави брановата должина на светлината како стандарна должина. Во тоа време Мајкелсон бил професор по физика на Факултетот за применети науки, а Морли бил професор по хемија на Универзитетот Вестерн Резрв (УВР), чиј кампус бил заеднички со оној на Факултетот за применети науки во источниот крај на Кливленд. Мајкелсон доживеал нервен слом во септември 1885 година, од кој се опоравил во октомври 1885 година. Морли го препишува овој удар на интензивната работа која ја работел со Мајкелсон во текот на подготовката на обидот. Во 1886 година, Мајкелсон и Морли успешно ја потврдиле Френеловата константа за отпорност, овој резултат исто така се смета како потврда на концептот на стационарниот етер.
Овој резултат ја зајакнал нивната надеж за потврдување на постоењето на етерот. Мајкелсон и Морли создале подобрена верзија на Мајкелсоновиот експеримент со доволно голема точност за да се открие овој хипотетички ефект. Експериментот бил изведен во неколку периоди на концентрирани набљудувања од април до јули 1887 година, во подрумот на студенстскиот дом Аделберт при УВР (подоцна преименуван во Пиерсова сала, урната во 1962 година).
Како што е покажано на Слика.5, светлината постојано се рефлектирала напред и назад по краците на инферометарот, зголемувајќи ја должината на патот до 11 метри. При оваа должина, движењето ќе биде за 0,4 од гранична вредност. За да може полесно да се забележи ефектот, апаратот бил поставен во затворена просторија во подрумот на тешката камена градба, отстранувајќи ги на тој начин ги повеќето топлински и вибрациски ефекти. Вибрациите понатамошно биле намалени со поставувањето на апаратурата на голем блок песочник (Слика.1), со околу 30 см дебелина и површина од 0,5 m2, која тогаш пливала во прстенесто корито исполнето со жива. Тие процениле дека ефектите кои ќе се набљудуваат се 1/100 од утврдената гранична вредност.
Мајкелсон и Морли и раните обиди при кои се користеле интерферометрички техники, во обид да се измерат својствата на светлосниот етер, користејќи (делумно) монохроматска боја само за првично поставање на нивната опрема, секогаш преминувајќи на бела светлина за време на мерењата. Причината за ова е дека резултатите биле набљудувани визуелно. Чистата монохроматска светлина ќе даде еднообразна гранична шема. Недостатокот за современи средства за контрола на температурата на животната средина, испитувачите имале проблеми со граничната вредност која треперела иако интерферометарот бил поставен во подрум. Бидејќи повремено граничните вредности ќе исчезнуваат поради вибрациите предизвикзни од минувањето на коњските запреги, далечните грмотевици и слични појави набљудувачот може лесно да „се изгуби“ кога граничните вредности ќе бидат повторно видливи. Предностите на белата светлина е дека создава карактеристична гранична вредносна шема, која далеку ги надминува тешкотиите на усогласувањето на апаратурата, поради нејзината мала кохерентна должина. Како што Дејтон Милер напишал, „Белите гранични вредности биле избрани за набљудувањата, затоа што се содржат од мала група на гранични вредности со централна, остро дефинирана гранична вредност која претставува постојана нулта појдовна ознака за сите читања.“ Со употреба на делумна монохроматска светлина (жолта натриумова светлина) за време на почетното усогласување се овозможува на истражувачите да ја одредат местоположбатга при еднаква патна должина, помалку или повеќе поедноставно, пред да премине со употреба на бела светлина.
Коритото со живата дозволува уредот да се вклучува со приближно нулта триење, така штом еднаш ќе се придвижи песочникот тој полека ќе ротира во текот на целиот опсег на можни агли на „етерен ветер“ додека мерењата биле постојано набљудувани низ окуларот. Хипотезата за струењето на етерот подразбира дека еден од краците неизбежно биде паралелен со правецот на етерот, во исто време кога и другиот крак би се вртел нормално на етерот, ефектот треба да биде забележлив и по само неколку минути.
Очекувањето беше дека ефектот ќе бил исцртан како синусен облик со два максимуми и два минимума за секое вртење на уредот. Овој резултат можел да се очекува, бидејќи во текот на секоја целосна ротација, тогаш секој крак би бил паралелен двапати на етерот (со кој се соочува во и надвор од етерот давајќи идентични читања) и двапати нормален на етерот. Дополнително, поради ротацијата на Земјата, од етерот се очекува да покаже периодични промени во насока и величина во текот на ѕвезденото време.
Поради движењето на Земјата околу Сонцето, во измерените податоци исто така се очекувало да се забележат годишни промени.
Најпознатите „неуспешни“ обиди
По сето ова размислување и подготовка, обидот стана она што се вели најпознат неуспешен обид во историјата. Наместо да обезбеди увид во одликите на етерот, трудот на Мајкелсон и Морли во American Journal of Science објавиле дека мерењата биле за една четириестина помали од очекуваното поместување (Слика. 7), но „бидејќи поместувањето е пропорционално со квадратот на брзината“ тие заклучиле дека измерента брзина била „веројатно помалку од една шестина“ од очекуваната брзина на движењето на Земјата околу орбитата и „сигурно помала од една четвртина.“ (Подоцна, Мајкелсон и Морли престанале д вршат мерења на струењето на етерот, и започнале да ја користат нивната нова развиена техника за утврдување на брановата должинана на светлината како стандарна должина. ) Иако оваа мала „брзина“ била измерена, таа се сметала за премногу мала за да се користи како доказ за брзината во однос на етерот, и тоа било разбирливо во рамките на опсегот на експерименталната грешка, која ќе овозможи брзината, всушност да биде нула. На пример, Мајкелсон напишал за „дефинитивниот негативен резултат“ во писмо до Лордот Рејли во август 1887 година:
Од гледна точка на тогашните модели за етерот, добиените резултати биле спротивставени. Физовиот обид и неговите повторни изведувања во1886 година од страна на Мајкелсон и Морли очигледно го потврдиле неподвижниот етер со делумниот етерен отпор, и го побиле етерното завлекување. Од друга страна, попрецизните Мајкелсонови-Морлиеви обиди (1887) очигледно го потврдиле етерното завлекување и го побиле неподвижниот етер. Во прилог, нултиот резултат на Мајкелсон и Морли беше понатамошно поткрепен од страна на нултите резултати на другите обиди од втор ред од различен вид, имено Троутон-Нобловиот обид (1903) и Рејли-Брејсови опити (1902–1904). Овие проблеми и нивното разрешување доведе до создавањето на Лоренцовите трансформации и специјалната теорија за релативноста.
Набљудувачот е неподвижен во етерот
Времето на движење на зракот во надолжна насока може да се изведе на следниов начин: Светлината оддадена од изворот се шири со брзината на светлината c во етерот. Поминува низ полупропустливо стакло изворно од T=0, одбивното огледало во тој момент е оддалечено на растојание L (должината на краците на интерферометарот) и се движи со брзина v. Зракот го погодува огледалото во моментот T_1 и потоа се движи на растојание cT_1. Во тоа момент, огледалото имало поминатао растојание vT_1. На тој начин и следствено времето на движење T_1=L/(c-v). Истото важи и за повратното движење, но v има обратен знак, што доведува до и. Вкупното време на движење е:
Мајкелсон точно го добил изразот во 1881 година, сепак, во трансерзалната насока добил неточен израз
бидејќи го занемарил етерот, кој исто така влијае на времето на движењето на трансферзалниот зрак. Била направена исправка од страна на Алфред Потје (1882) и Хендрик Лоренц (1886). Изводувањето во трансферзалната насока може да се добие на следниов начин (аналогно на изведувањето на временската дилатација користејќи светлосен часовник): Зракот се шири со брзина на светлината c и се судира во огледалото во моментот T_3, движејќи се на растојание cT_3. Во исто време, огледалото се движело на растојание vT_3 во насока на x-оската. Па за да се судри со огледалото, должината на патот на зракот е L во насока на y-оската (претпоставувајќи дека краците имаат иста должина) и vT_3 во насока на x-оската. Наклонетата патека на зракот следи од трансформацијата на појдовниот систем на инферометарот до појдовниот систем на етерот. Затоа Питагоровата теорема го дава точното поминато растојание на зракот. На тој начин а со тоа и поминатото време, кое е исто и со времето од спротивната наска на движењето на зракот. Вкупното поминато време е:
Временската разлика помеѓуTl and Tt пред ротацијата да биде дадена
Со множење на c, соодветната разлика на должината пред ротацијата е
и по ротацијата
Делењето на со брановата должина λ, може да се определи граничната промена n:
Набљудувач во движење со интерферометарот
Ако истата ситуација е опишана од гледиштето на набљудувачот кој е во движење заедно со интерферометарот, тогаш ефектот на етерот е сличен на ефектот на искусен пливач, кој се обидува да се движи со брзина c наспроти река која тече со брзина v.
Во надолжната насока на пливачот првично движејќи се спроти текот на реката, па неговата брзина е намалена поради речниот тек c-v. На својот пат назад се движи со текот на реката, неговата брзина се зголемила за c+v. Ова му дава на зракот временски периоди T_1 и T_2 како што е спомнато погоре.
Во трансферзалната насока, пливачот мора да надомести за речниот тек со движење во одреден агол од насоката на протокот, за да го одржи својот точен попречен попречен правец на движење и да стигне до другата страна на реката во точна локација. Ова ја намалува неговата брзина до, и му дава на зракот временска должина T_3 како што е спомнато погоре.
Одбивање од огледалото
Апаратурата која била во движење, класичните анализи побарувале полупропустливото огледало да има мал отстапување од аголот од 45° ако надолжните и трансферзалните зраци се појават целосно подредени од апаратот. Во релативистичката анализа, Лоренцовата контракција на полупропустливото огледало во насоката на движење предизвикува таа да стане нормално со точно определениот однос потребен за да се надомести аголот на отстапување на двата зраци.
Контракцијата на должината и Лоренцовите трансформации
Првиот чекор до објаснување на нултиот резултат на Мајкелсон-Морлиевиот обид е забележан во Фитцџерлд–Лоренцовата контракциона хипотеза, денес позната како контракција на должината или Лоренцова контракција, првично предложена од страна на Џорџ Фитцџералд (1889) и Хендрик Лоренц (1892). Согласно со овој закон сите физички теле а се контрахирани за L/\gamma по должината на линијата на движење (првично се мислело на релативниот етер), каде е Лоренцовиот фактор. Оваа хипотеза била дел мотивирана од страна на Хевисајдовото откритие во 1888 година, дека еклектростатските полиња се контрахирани во линијата на движење. Но бидејќи во тоа време немало причина да се претпостави дека сврзните сили во материјата се со електрично потекло, контракцијата на материјата по должина во движењето во однос на етерот се сметало за Ад хок хипотеза.
Ако контракциската должина L е вметната во горната формула за T_{l}, тогаш временското ширење на светлината во надолжната насока станува еднакво на движењето во трансферзалната насока:
Сепак, контракцијата на должината е само посебен случај со оглед на општиот однос според која трансферзалната должина е поголема од надолжната должина во однос на \gamma. Ова може да се постигне на многу начини. Ако L_{1}е тоа поместување по надолжната должина и L_{2} е движењето по трансферзалната должина, се должините при мирување, па следи:
вредноста на \phi може да биде произволно избрана, па така има бесконечно многу комбинации за да се објасни нултиот резултат на Мајкелсон и Морли. На пример, ако \phi=1 настанува релативистичката вредност на контракциската должина L_1, но ако тогаш нема должинска контракција, туку настанува издолжување L_2. Оваа хипотеза подоцна била проширена од страна на Џозеф Лармор (1897), Хендрик Лоренц (1904) и Анри Поенкаре (1905), кои целосно ги извеле Лоренцовите трансформации вклучувајќи ја и временската дилатација со цел да се објасни Троутон-Нобловиот обид, Рејли-Брејсовите опити, и Кауфмановите експерименти. При што обликот е:
Останува да се дефинира вредноста на \phi, за која Лоренц (1904) укажал дека треба да е единствена. Поенкаре (1905) покажал дека само за \phi=1трансформациите можеле да оормат групи, па така станува збор за единствениот избор кој е во согласност со принципот за релативноста, т.е. стационарниот етер станува неопределив. Земајќи го ова предвид, контракциската долижина и временската дилатација ги добиле точните релативистички вредности.
Специјална релативност
Алберт Ајнштај н ја осмислил теоријата на специјалната релативност до 1905 година, изведувајќи ги Лоренцовите трансформации а со тоа и контаркцијата на должината и дилатацијата на времето од релативниот постулат за постојаноста на брзината на светлината, со што се отстранува ад хок карактерот од контракциската хипотеза. Ајнштајн нагласил дека кинематичката основа на теоријата и промената на поимот за просторот и времето, со тоа што стационарниот етер повеќе не игра никаква улога во неговата теорија. Тој исто така го истакнал групниотна карактер на трансформацијата. Ајнштајн бил мотивиран од Максвеловата теорија на електромагнетизмот (во облик како што била даден од страна на Лоренц во 1895) како и недостатокот на докази за постоењето на етерот.
Ова овозможува многу поелегантно и поинтуитивно објаснување на нултиот резултат на Мајкелсон и Морли. Во содружниот појдовен систем, нултиот резултат е очигледен, бидејќи апаратурата може да биде разгледувана во однос и во согласност со релативниот принцип, со тоа што временската должина на зракот е иста. Во појдовниот систем во кој апаратот се движи, важи истото размислување опишано погоре во „Контракцијата на должината и Лоренцовите трансформации“, само што зборот „етер“ треба да се замени со „неповрзан инерцијален појдовен систем“. Ајнштајн во 1916 година запишал:
Матијас Рајм
Матијас Рајм (роден на 26 ноември 1957 година во Корбах, Хесен) — германски пејач и текстописец. Неговиот сингл од 1990 година „Verdammt, ich lieb 'dich“ („Проклето нека е, те сакам“) бил хит во неколку европски земји и поминал шеснаесет последователни недели на првото место на германските топ листи. Тој неочекувано се вратил по 23 години на првото место на топ листите со „Бескрајно“ во февруари 2013 година.
Ран живот
Рајм е роден на 26 ноември 1957 година во Корбах, Хесен. Тој израснал во Хомберг. Неговиот татко бил директор на гимназијата во Хомберг. Откако ја добил својата диплома за завршено средно образование, ги започнал своите додипломски студии на германски и англиски јазик, како и германски и англистички литератури во Гетинген. Ова траело 18 семестри - ова е над просекот, бидејќи тој своето време го минувал претежно во музичкото студио и најчесто не присуствувал на предавањата.
Мајкелсон-Морлиев обид
Специјална релативност
Степенот до кој нултиот резултат на обидот на Мајкелсон и Морли влијаел на Ајнштајн е спорен. Потенцирајќи на некои од изјавите на Ајнштајн, многу историчари тврдат дека тоа не играло никаква значајна улога во неговиот пат до теоријата на специјалната релативност, додека други изјави на Ајнштајн веројатно укажуваат на тоа дека ова имало влијание. Во секој случај, нултиот резултат на Мајкелсон-Морлиевиот обид помогнал идејата за постојаноста на брзината на светлината да стане широко распротстранета и брзо прифатена.
Подоцна било покажано од страна на Хауард Перси Робертсон (1949) и други (Погледајте Робертсон–Масури–Секселова тестирачка теорија), од овде можно е да произлегуваат целосните Лоренцовите трансформации од комбинацијата на трите обиди. Првиот, Мајкелсон-Морлиевиот обид кој покажал дека брзината на светлината е независна од ориентираноста на апаратурата, воспоставувајќи врска меѓу надолжните (β) и трансерзалните (δ) должини. Потоа во 1932, Рој Кенди и Едвард Торндајк го измениле Мајкелсон-Морлиевиот обид со тоа што должината на патот на полупропустливото огледало е нееднакво, односно едниот крак бил пократок. Кенеди–Торндајковиот опит траел неколку месеци додека Земјата се движела околу Сонцето. Нивниот негативен резултат покажал дека брзината на светлината е независна од брзината на апаратот во различениот инерцијален систем. Дополнително забележале дека покрај проментата во должините, исто така, морале да се случат соодветни промени во времето, т.е. ја докажале врската меѓу надолжнаѕа должина должина (β) и промената на времето (α). Па така двата обида не обезбедиле поединечни вредности на овие величини. Ова неизвесност е во согласност дп недефинираниот фактор \phi како што е опишано погоре. Јасно е од теоретски причини ( групниот карактер на Лоренцовите трансформации како што се добива од принципот на релативноста) дека како што независните вредности на контракцијата на должината и дилатацијата на времето мора да го добијат точниот релативистички облик. Но директното мерење на една од овие величини било потребно за да се потврди теоретскиот резултат. Ова било постигнато со Ајвс–Стивеловиот опит (1938), мерејќи го α во согласност со дилатацијата на времето. Комбинирајќи ја оваа вредност α со Кенеди–Торндајковиот нулти резултат се покажува дека β мора да ја преземе вредноста на релативната контракциска должина. Комбинирањето на β со нултиот резултат на Мајкелсон и Морли покажува дека δ мора да биде нула. Затоа, Лоренцовата трансформација со \phi=1 е неизбежна последицата на комбинација на овие три обиди.
Специјалната теорија за релативноста генерално се смета за решение на негативните мерења на струењето на етерот (или изотропија на брзината на светлината), вклучувајќи го тука и Мајкелсон-Морлиевиот нулти резултат. Многу попрецизни мерења биле спроведени како тестови на специјалната теорија за релативноста и современите потраги по Лоренцовото нарушување кај фотоните, елкетроните, нуклеоните, или неутрината, ја потврдиле теоријата.
Неточни теории
Како што е спомнато погоре, Мајкелсон првично верувал дека обидот би ја потврдил Стоксовата теорија, според која етерот бил целосно завлечен во близина на Земјата (Погледајте хипотези за завлекувањето на етерот). Сепак, целосното завлекување на етерот е во спротивност со набљудуваната светлинска аберација и другите обиди. Покрај тоа, Лоренц покажал во 1886 година дека Стоксовиот обид за објаснување на аберацијата е противречен.
Понатамошно, претпоставката дека етерот не е во близина, туку е во самата материја, било многу проблематично како што се покажало од Хамаровиот обид (1935). Хамер насочил еден дел од неговиот инферометар низ тешка метална цевка запечатена со олово. Ако етерот бил завлекуван од масата, се претпоставувало дека масата на запечатената метална цевка, би била доволна за да се предизвика видлив ефект. Сепак повторно, не бил забележан никаков ефект, па се смета дека постоењето на завлекување на етерот е побиено.
Рицовата емисиона теорија (или балистичка теорија), исто така, била во согласност со резултатите на обидот. Теоријата тврди, дека светлината има секогаш иста брзина во однос на светлиснкиот извор. Сепак де Ситер истакнал дека теоријата предвидела неколку оптички ефекти, кои не биле забележани од набљудувањата на двојните ѕвезди, при кои може да се мери светлината од две ѕвезди соспектрометар. Ако емисионата теорија била точна, светлината од ѕвездите треба да покаже поместување кај гранична вредност, менувајќи се поради брзината на ѕвездите додадена на брзината на светлината, но не бил забележан таков ефект. Подоцна било покажано од страна на Џон Фокс дека првичниот обид на де Ситер имал недостатоци поради постоењето на изумирање, но во 1977 година Брехер ги набљудувал рендгенските зраци од двоен систем при што го добил истиот резултат. Исто така земјените тестови во кои биле користени забрзувачи на честички бил осмислени така што биле независни од изворот на брзината на светлината. Дополнително, емисионата теорија може да го прикаже како неуспеше Ајвс-Стилвеловиот обид, но Фокс се сомневал и во тоа.
Последователни обиди
Иако Мајкелсон и Морли прoдолжиле да се занимаваат со други експерименти по првото објавување на резултатите во 1887 година, дваајцата останале активни во областа. Поновите обиди на се вршеле со зголемена подобреност. Морли не бил убеден во неговите сопствени резултати, и направил дополнителни обиди со Дејтон Милер во периодот од 1902 до 1904 година. Повторно, резултататите биле негативни во границите на грешката.