cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Организирање
Организација според географската положба
Организацијата според географската положба е практична организациска структура за големите или мултинационалните компании кои делуваат во неколку различни географски региони, држави, па дури и континенти.
Матрична организација
е многу комплексна и сложена организациска форма. Се користи во оние организации каде што постои голема поврзаност меѓу секторите или каде што вработените одговараат за својата работа на повеќе од еден менаџер. Во некои големи бизнис-организации, работата се изведува во два правци. Прво, персоналот ќе работи во својот соодветен сектор, и второ истиот персонал од овие сектори, може да добие задача да работи на некои проекти, или во некои тимови за извршување на некоја посебна задача. Според тоа, во некоја институција може да се случи, некој од членовите на секторот за маркетинг, освен на својот директен претпоставен, во исто време да му одговараат и на директорот на произвидството. Матричната структура може добро да функционира само ако вработените ги разбираат своите позиции, односно своето место и улога во матрицата. Тие треба да бидат повнимателно водени отколку во другите структури бидејќи постои ризик со ваквата специфична поставеност. Може да се јави конфузија кај вработените во поглед на реферирањето или известувањето кај претпоставените. Како пример за ваква структура може да се земе оној, од физичката дистрибуција на ИМБ Млекара – Битола. Имено, возачите на млекарата препаѓаат во секторот за транспорт и одржување. Распоред за работа добиваат од менаџерите од секој сектор и ним им одговараат за својата работа, но за физичката дистрибуција на готовите производи на Млекарата, тие се одговорни и пред менаџерите од секторот за комерција.
Комбинираната организација
како структура се сретнува во големите бизнис – организации, при кои расличните сектори можат да бидат различно дизајнирани. На пример, во една организација со функционална структура, производството може да биде организирано според типот на производите, маркетингот да биде според географската лоцираност, а функциите за финансии и кадри да бидат матрично изведени.
Принципи на Организирање
Кога станува збор за принципите на организирање, треба да се има во вид дека различни автори третираат и различни списоци од принципи. Така на пример, Урвик, кој е еден од позначајните теоретучари на менаџментот што делување по II Светска војна, наведува список од десет принципи на организирање. Без претензии да се фаворизира некој список на принципи како најдобар.
Принцип на целта на организирање
Секоја организација треба да има своја цел. Овој принцип укажува на фактот дека секоја организација мора да има воспоставена таква организациска структура, којашто ќе придонесува за нејзината ефикасност и ефективност. Имено функционална е само онаа организациска струкрура којашто им овозможува на поединците да придонесат за реализација на целите на организацијата.
Принцип на срецијализација
Секој поединец или оддел во една организација треба да се специјализираат. Специјализацијата претставува степен на поделба на работите во организацијата. Според овој принцип на организирање, работата во организацијата треба да се подели на помали сегменти заради постигнување на поголеми фекти
Принцип на координација
Сите активности во една организација треба да се координирани или усогласени, по можност во еден центар. Координирањето означува процес на интегрирање на активностите и целите на поодделните интегрирање на активностите и целите на поодделните организациски единици заради поефикасно постигнување на организациските цели.
Принцип на власт
Власта мора да биде правилно разбрана и применувана во практиката. Треба да постои јасна линија на авторитет за секој член на организацијата. Секој менаџер има надлежности коишто ги добива врз основа на позицајата што ја има во организацијата. Тоа се неговите овластувања коишто може и да ги делегира на менаџерите од пониското ниво.
Принцип на одговорност
Раководителот на секој оддел е апсолутно одговорен за активностите на своите подредени. Секое работно место во една организација има своја одговорност. Менаџерите од повисоките нивоа им делегираат овластувања на оние од пониските. Притоа одговорноста не може да се делегира. Таа останува и кај менаџерот што го делегирал овластувањето и кај оној кому му е делегирано истото.
Принцип на дефинираност
Работните задачи и цели треба да се јасно дефинирани и да не постои конфузност. Колку што се појасно дефинирани функциите и задачите, како и резултатите коишто се очекуваат, толку е полесно да се направи структурата на организацијата.
Принцип на совпаѓање
Власта и одговорноста мора да се совпаѓаат. Власта претставува дадено право на менаџерот да направи нешто, а произлегува од неговата позиција што ја зазема во организацијата. Меѓутоа неговата власт мора да биде соодветна на одговорноста. Не може од некого да се бара одговорност ако тој нема, или нема доволно власт, исто како што некој не може да има власт, а да не сноси одговорност за евентуалните пропусти и грешки.
Принцип на пресметана контрола
Овој принцип е во тесна врска со она што во литературата се вика опфат на менаџментот или број на вработени коишто можат да бидат контролирани од еден менаџер. Имено, на секое менаџерско ниво, постои ограниченост во поглед на бројот на подредени кои можат да бидат функционално и рационално управувани.
Принцип на рамнотежа
Помеѓу различните оддели или сектори во една организација треба да се воспостави и оддредена рамнотежа. Од него зависи ефикасноста и ефективноста на воспоставената организациска структура. Покрај другото ова значи неопходност за воспоставување на рамнотежа во унапредувањето, којашто ќе ги елиминира двојните команди во системот, а со тоа истиот ќе го движи напред. Ова е во тесна врска со флексибилноста и адаптибилноста на организациската структура што ја прави истата подготвена да реагира на промените.
Принцип на континуитет
Организациските структури треба да се постават така што бизнисот може да продилжи секогаш, кога ќе се изврши реорганизација, или ќе се случат некои крупни промени во окружувањето. Секогаш треба да се има во вид таква организациска структура која мора да обезбедува континуитет во работата.
Црква „Св. 40 маченици“ - Орман
Свети 40 маченици — главна и единствена манастирска црква на Орманскиот манастир во скопското село Орман.
Местоположба
Црквата се наоѓа 300 метри југозападно од селото, лево од патот, кој доаѓа од селото Волково.
Занимливост
Позната е по тоа што тука се изведува паганскиот обичај Денот на змијата.
Кетрин Риц
Кетрин Риц е француска истражувачка на Антарктикот, најпозната по нејзината работа на ледените плочи и нивното влијание врз зголемувањето на нивото на морето.
Ран живот и образование
Кетрин Риц магистрирала Maîtrise de Physique по физика во Франција во 1975 година. Таа го спровела своето докторско истражување што довело до степенот Овие од циклус Зета во 1980 година од Универзитетот во Гренобл, и го добила својот These de Doctorat d'Etat во 1992 година.
Кариера и влијание
Риц е климатолог и географ позната особено по нејзиниот придонес во истражувањето за климатските промени. Таа е виш истражувач за францускиот Национален центар за научни истражувања (CNRS) во Laboratoire de Glaciologie et Geophysique de l'Environnement, и исто така е поврзана со Универзитетот Гренобл Алпи. Нејзиното истражување вклучува моделирање на еволуцијата на поларната ледена капа; користење на 3D модели за испитување на промените во ледените плочи и ледените полици на Антарктикот и Гренланд; дупчење мраз; и истражување на суб-глацијална изостаза. Таа има објавено над 70 статии.
Меѓу позначајните придонеси на Риц е статијата објавена во списанието Природа во декември 2015 година. Статијата е заснована на истражување предводено од Риц и Тамсин Едвардс од Отворениот универзитет, создале модели засновани на сателитски податоци за да се испита потенцијалното влијание на колапсот на морскиот мраз на Антарктикот врз глобалното ниво на морињата. Користење на повеќе сеопфатна методи од оние што се користат во претходните студии,, тимот открил дека топењето на антарктичкиот мраз ќе има сериозни последици за пораст на морското ниво (до половина метар до 2100 година во сценариото со високи емисии), но дека ефектите веројатно нема да бидат толку драматични како што предвидувале другите студии од висок профил. Тимот открил дека најверојатниот исход е пораст на нивото на морето за 10 cm до 2100 година, под претпоставка дека стакленичките гасови ќе се зголемуваат со средна до висока стапка, и дека ќе биде крајно неверојатно да се појави пораст поголем од 30 см.
Риц била награденa со Кристал Селигман од Меѓународното глациолошко друштво во 2020 година за нејзината работа на моделирање на ледените плочи и истражување на палеоклимата.
NGC 7195
NGC 7195 — спирална галаксија во соѕвездието Пегаз, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7195 се споменува и како MCG 2-56-9, CGCG 428-22, NPM1G +12.0546.
Откривање
Објектот е откриен на 9 ноември 1884 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7195 е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,2 m/лм2. NGC 7195 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 22 ч 3 м 30,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +12° 39' 41"". Положбениот агол на објектот е во износ од 81°.
Други поделби
Проучување на NGC 7195 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 67940. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 211; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1143. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1137.
Црква „Вознесение Христово“ - Орман
Вознесение Христово (позната и како Свети Спас) — главна селска црква во скопското село Орман.
Местоположба
Црквата се наоѓа северно од селото, на возвишение од каде има поглед на целото село. Околу нејзе се наоѓаат селските гробишта.
Космос-814
Космос-814 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 13 април 1976 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 90,4 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 65,0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 479 км, а најмалото на 116.
591
591 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 591 година од новата ера, 591. од првиот милениум, 91. од VI век и втора од 590-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 591 година се протега во 3227 и 3228, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3287 и 3288 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1134. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 32 и 31 година пред хиџра.
.uz
Регистрациите се диррктно на второ ниво, но порано се правеле и регистрации на трето ниво на домените co.uz и com.uz, и некои доменски имиња под други второстепени имиња како org.uz.
Во Латвија, .uz се користи како кратка адреса - ej.uz, што значи „оди до“.
Космос-815
Космос-815 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 28 април 1976 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 4000 килограми. Космос-815 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 88,9 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 81,3°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 230 км, а најмалото на 215.
Летот на шаторските крила
Летот на шаторските крила е книга од авторот Мирослав Спироски од 2008 година, во издание на Аквариус пет Скопје. Во книгата се содржани 11 поглавја, вклучувајќи ги поговорот и биографијата на авторот. Книгата е посветена на студентските протести од 1997 година, на политичкото досие Марта, како и на активноста на Филип Петровски во тој период.
Содржина
Книгата е поделена на следниве поглавја:
Во книгата се вметнати фотографии и документи од приватната архива на Фили Петровски, меѓу кои се наоѓаат неколку страници од досието Марта.
IC 1230
IC 1230 — галаксија во соѕвездието Рак, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 13 февруари 1901 година од страна на Макс Волф.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 19 м 7,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +19° 24' 0".
Други поделби
Проучување на IC 1230 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката.
Биба Каџано
Биба Каџано (18 октомври 1936 - 29 август 2019 година)  била италијанско-американска авторка на книги за готвење, телевизиски готвач и сопственик на ресторан.
Биографија
Родена била во Болоња. Нејзиното прво изложување на професионално готвење било преку нејзината мајка, која поседувала и управувала со траторија во Болоња. Се омажила за њујорчанец по име Винсент. Таа израснала готвејќи ја храната од нејзиниот роден регион Емилија-Ромања. Во 1960 година се преселила во Њујорк, родниот град на нејзиниот сопруг. Во 1969 година, семејството се преселило во Сакраменто, кој во тоа време немал познат италијански ресторан. Во 1986 година, отворила свој ресторан Биба, кој станал еден од најпознатите италијански ресторани во Калифорнија.
И Каџано и нејзиниот ресторан освоиле многу престижни награди. Шоуто за готвење на Каџано, Италијанската кујна на Биба, се емитувало на TLC и Discovery Channel и имало повеќе од 100 епизоди.
Книги
Како автор, Каџано напишала осум книги за готвење со широка продажба, кои наводно се продадени во повеќе од 600.000 примероци. Тие го вклучуваат следново:
Наводи
<references group="" responsive="1">
Пливање на Летните олимписки игри 2004 – 200 м мешано во женска конкуренција
Пливање на Летните олимписки игри 2004 година - 200 м мешано во женска конкуренција — дисциплина која се одржала во Атинскиот олимписки воден центар кој е во составот на Атинскиот олимписки спортски комплекс, во Атина, Грција. Натпреварот се одржал на 16 и 17 август. На натпреварот учествувале вкупно 30 натпреварувачи од 27 земји.
1234 п.н.е.
1234 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1234. година пред новата ера, 234. од вториот милениум п.н.е., 34. од 13 век п.н.е. и петта од 1230-тите п.н.е.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4274 и 4275 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3516 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2526 и 2527 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 481 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1234 година се протега во 1402 и 1403, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1462 и 1463 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 691 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1912 и 1911 исламска година пред хиџра.
1450-ти
1456
17 октомври - Основан е Универзитет Грајфсвалд, што го прави вториот најстар универзитет во Северна Европа.
Превежбаност
Превежбаност — физичка, емоционална и состојба на однесување до којашто доаѓа кога јачината и интензитетот на вежбање на едно лице го надминува неговиот капацитет за опоравување. Лицето престанува да напредува, а може дури да почне да губи сила и кондиција. Превежбаноста претставува најчест проблем во областа на тежинскиот тренинг, меѓутоа исто така може да се појави и кај тркачи и кај други спортисти.
Модели
Беа предложени и сингл и мулти – стрес модели. Сингл-моделот ја нагласува нерамнотежата помеѓу оптоварувањето од вежбањето и помеѓу опоравувањето и ги изоставува факторите коишто не се поврзани со физичкиот перформанс. Мулти – стрес моделот вклучува нефизички фактори помеѓу коишто спаѓаат психолошките, емоционалните и општествените аспекти. Исто така беше предложен еден интегративен модел којшто подразбира опоравување од тренингот и осознавање на тоа како стресот влијае на спортистот вклучувајќи ја проценката на причинители на стрес врз основа на личноста на спортистот.
Зависност
Како и фармаколошките дроги, физичката активност може да предизвика хемиска зависност. Една теорија тврди дека оваа зависност е резултат на природните ендорфини и допаминот коишто се создаваат и се регулираат со вежбањето. Без разлика дали ова строго се должи на овој хемиски нус–производ или не, може да се каже дека некои луѓе можат да станат зависни од, или приврзани за психолошките/физичките влијанија на физичката активност и од фитнесот. Тоа може да доведе до претерано вежбање коешто резултира со појава на синдром на превежбаност.
Физиологија
Превежбаноста се појавува полесно ако вежбачот истовремено се изложува на други физички и на психолошки стрес причинители, како што се моментално боледување, премногу работење, има менструација, сиромашна исхрана итн. Ова особено претставува проблем за телоградителите и за другите коишто следат режим на исхрана и практикуваат напорни тренинзи, истовремено ограничувајќи го својот внес на храна.
Предложен беше одреден број на можни механизми за превежбаност: Микротраумата до мускулите се создава побрзо во однос на времето за коешто телото може да ги излекува. Аминокиселините се искористуваат побрзо во споредба со нивниот внес во диетата. Ова понекогаш се нарекува недостаток на белковина. Доаѓа до состојба во којашто на телото му недостасуваат калории и се зголемува стапката на кинење на мускулното ткиво. Нивоата на Кортизол (стрес хормонот) се зголемуваат на долг временски период. Телото троши повеќе време во катаболична состојба отколку во анаболична состојба (коешто можеби настанува како резултат на повишените нивоа на кортизол). Прекумерен замор на нервниот систем за време на тренинг.
Други симптоми:
Превежбаноста може да биде придружена со еден или со повеќе истовремени симптоми:
Долготрајна воспаленост на мускулите Долготраен замор Покачена стапка на срцево биење за време на одмор Намалена стапка на варијабилност на срцево биење Зголемена подложност на инфекции Зголемен ризик за настанување повреди Иритираност Депресија Ментални нарушувања
Лекување
Давање време на телото за да се опорави: Да се направи пауза од тренинг за да се даде време на телото да се опорави. намалување на јачината и/или на интензитетот на тренингот. Соодветно планирање на времето за тренинг. Поделување на тренинг програмата така што различни групи мускули ќе се вежбаат во различни денови. Зголемување на времето за спиење. Длабинска масажа или спортска масажа во областа на зафатените мускули. Само-масажа или триење на зафатените мускули. Криотерапија или термотерапија. терапија со температурна разлика (туширање со промена на температурата на водата итн.). Промена во исхраната: Да се обезбеди калориски внес којшто во најмала мера ќе одговара на потрошувачката. Да се обезбеди калориите коишто се внесуваат да бидат во соодветен макронутритивен сооднос. Да се надомести недостатокот на витамини со нутритивни додатоци.
Планирана превежбаност
Превежбаноста може да се искористи со намера, како на пример кога еден телоградител намерно доаѓа во состојба на превежбаност за краток временски период со цел да суперкомпензира за време на фазата на регенерирање. Овој метод е познат како „шок микро-циклус” и претставува клучна техника во тренингот којшто го користеле руските спортисти.
NGC 7196
NGC 7196 — елиптична галаксија во соѕвездието Индијанец, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7196 се споменува и како ESO 237-36, AM 2202-502, IRAS 22026-5021.
Откривање
Објектот е откриен на 2 октомври 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7196 е од видот E2. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,1 m/лм2. NGC 7196 има привидни димензии од 2,5' х 1,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 22 ч 5 м 54,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -50° 7' 9"". Положбениот агол на објектот е во износ од 53°.
Други поделби
Проучување на NGC 7196 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 68020. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 438; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8444. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Псевдонимите на ВМРО
Псевдонимите на ВМРО е книга со документи од архивата на Ангел Узунов, објавена во 2015 година од страна на Државен архив на Република Македонија.
Содржина
Книгата е поделена на три поглавја:
Примери (преземено од книгата) псевдоним - име:
Шар Планина
Шар Планина или скратено Шара (Bjeshkët e Sharrit или Sharrа, Mont Skardus) — еден од најголемите и највисоките планински масиви во Македонија. Сместена е во северозападниот дел на земјата, на границите со Косово и Албанија. Нејзин највисок врв е Титов Врв – 2.748 м.
Географски одлики
Шар Планина зафаќа површина од околу 1.600 км2. Нејзината должина изнесува околу 76 км, а широчината варира од 10 до 25 км. 56,25% од самиот масив ѝ припаѓа на Македонија, 43,12% на Србија, односно Косово, а останатиот дел од 0,63% на Албанија.
Шара го зафаќа крајниот северозападен дел на Македонија. Шарпланинскиот масив се протега во правец североисток - запад - југозапад. Започнува од реката Лепенец и Качаничката Клисура на североисток, на исток границата е определена со Полошката Котлина, на југозапад Штировичката Река и изворите на Радика, на југ изворот на реката Вардар – Вруток, а на запад - надвор од територијата на Македонија, со Сириничката Жупа, реката Призренска Бистрица и нејзината долина, и жупите Гора и Ополе во Косово;  додека пак, во Албанија се простира од планината Калабак до Шерупа.
Шарпланинското било е благо наведнато, заокружено, добар дел рамно, а понекаде и слегнато. Гледано од рамнината, Шар Планина има изглед на питома, лесно браносана планина, со средна висина. Меѓутоа, сепак, таа е релативно висока планина, која освен со чудесните богатства кои ги поседува, привлекува и со грамадноста на својата маса. Општиот изглед на Шара најсилно е изразен од југоисточната страна, каде што над тетовската котлина планината се издига до релативна височина од 2125 м. Врвот Љуботен зазема најистакната положба на целото шарпланинско било, а највисок е врвот Титов Врв – 2.748 м. Нејзин дел се и две големи и пространи висорамнини - Враца и Рудока.
Таа припаѓа на областа која е наречена токму по неа – Шарската област, и тоа во внатрешната зона (во која уште влегуваат планините: Бистра, Стогово, Караорман и Галичица).
Настанок
Шар Планина настанала за време на алпиското набирање во текот на терциерот. Во геолошката градба на планината преовладуваат палеозојски шкрилци, варовници и доломити. За време на дилувиумот таа била зафатена со активна глацијација, така што во нејзиниот релјеф денес се среќаваат повеќе циркови, валови и моренски материјал.
Клима
Што се однесува до климата, на Шар Планина постои интересно климатско обележје кое се одликува со разновидни микро и макро климатски варијации и во кое метеролошките елементи имаат свој специфичен дневен и годишен од. На Шара претежно се јавува планинската клима. Средната годишна температура е значително ниска, а дневното и годишното температурно колебање е намалено и доста ублажено. Според податоците со кои располагав, Попова Шапка има 5,3 °С средна годишна температура и таа е за 6 °С пониска отколку средната годишна температура на Тетово. Поради големата радијациона моќ на снегот, којшто долго е присутен во зимските и пролетните месеци, воздухот е изложен на интензивно ладење. Чести се и таканаречените инверзии на воздухот, односно температурата со височината не опаѓа, туку расте. За време на инверзија, просечно, температурата на Шара е за 5 °С повисока отколку Полог.
Просечната годишна количина на врнежи, мерена на подрачјето на Јелак и Шапка изнесува преку 1200 мм. Снежната покривка се јавува во просек од октомври и непрекинато трае до април, на повисоките места и до мај и јуни, а постојат и места кај кои снегот се задржува преку целата година. На Попова Шапка, просечната височина на снежната покривка во текот на скијачката сезона изнесува 100 – 150 см, а просечниот број на денови со снег на овој туристички центар, во текот на годината, е 135 дена, што е одличен услов за развој на зимскиот туризам. Снежните лавини се ретки, но не и целосно исклучени.
Хидрологија
Шара е богата со вода, а тоа го потврдуваат 27 планински езера, 100 поголеми извори, изворишта над 25 поголеми планински реки.
Реки и извори
На Шар Планина има огромен број на извори, a најзначајни се изворите на тетовска Пена. Како најатрактивни може да се сметаат изворите на Камењанска Река кои сочинуваат систем од 8 извори; целата широчина на извориштето изнесува 28 м, кои се наоѓаат на надморска височина од 2100 м. Сепак, најпрочуен и најсилен и изворот на реката Вардар - Вруток. (700 м н.в. и 50 м ширина).
Пена е најголема шарпланинска притока на Вардар. Нејзината должина изнесува 29,7 км. Други поголеми реки на Шара се: Бистрица (Теаречка), Беловишка Река, Поројска Река, Маздрача, Лешничка, Караниколска, Бродечка, Врапчишка, Љуботенска, Боговинска, Речичка, Вратничка (Ракита), Камењанска и други.
На Шара се застапени и минералните извори, кои се најмалку искористено шарско богатство. Најголем број на извори со кисела минерална вода има над селото Голема Речица. Извори на минерална вода има и кај селата Долно Палчиште, Непроштено и Лешок. Секако, неизбежно е да не се спомене и бањата Хисар, која мештаните ја нарекуваат Бањиче. Оваа бања се наоѓа во непосредна близина на Тетово, веднаш над тетовската хидроцентрала, во клисурата на реката Пена. Во самата месност на бањата се наоѓаат 5 извори на минерална вода, а тука се наоѓа и најстудениот шарпланински извор на минерална кисела вода.
Водопади
Најпознат и најголем водопад е тој на Беловишка Река кој има пад од 43 м. Втор е водопадот кај Лешница со пад од 25 м во близина на Титов Врв. Во Кривошијскиот предел се наоѓаат Кривошијскиот Водопад, како и Кривошијските Кади. Значајни за споменување се и водопадите на Камењанска Река.
Езера
Во Република Македонија има 25 од вкупно 39 планински леднички езера на планината.
Најголемо е Боговињското Езеро, кое се наоѓа во близина на врвот Бориславец; се наоѓа на 1936 м н. в., има површина од 66.800 м2, ширина од 225 м, должина од 452,5 м, длабочина од 4,5 м, а при намален водостој, длабочината се намалува до 2,2 м. Се наоѓа во пределот наречен Мала Смрека. Езерото добива вода од неколку извори. Има кривулести и рамни брегови, а лежи во карпест базен. Некогаш, езерото било двојно поголемо, но неговата површина се намалила постепено со таложење на нанос.
Второ е Црното Езеро, се наоѓа на 2.122 м н.в., има обем од 825 м, зафаќа површина од 33520 м2, долго е 248, а широко 185 м. Се наоѓа во карпест базен, со ниски и проодни брегови и мирни линии, со исклучок на северниот дел. На западниот брег има изградено бачило, и поради тоа, овој брег е нечист и каллив. Ова езеро е подлабоко и од Боговинското.
Трето е Караниколичко Езеро или познато и како Голем Ѓол. Toa е едно од поизразитите езера на Шара, и се наоѓа на караниколскиот простор на н.в. од 2.180 м. Има површина од 26 240 м2, долго е 290, широко 115, а длабоко 5,5 м. Има обем од 675 м. Обликот му е елипсовиден, има два стрмни брега (источниот, кој е кривулест, и западниот, кој е праволиниски), а другите два брега му се благи.
На Косовска страна најпознати се Ливадичкото Езеро (2173 м) во близина на врвот Ливадица, Јажиначкото езеро (2180 м) во близина на врвот Езерска Чука, Големото Езеро (2400 м) во близина на врвот Бистрица и др.
Флора и фауна
Над листопадниот појас е распространета релативно тесна зона на четинари. Во оваа зона најмногу се застапени високата ела и смреката. Денес, за разлика од некогаш, елата е многу потисната од смреката. Високопланинските пасишта зафаќаат површина од околу 45000 ха. Разбирливо, тие се распространети над зоната на четинари. Шар Планина е наша најбогата планина со трева, којашто расте дури и до највисоките делови на планината. Застапеноста на густата, разновидна и сочна трева е предуслов за развој на сточарството, особено на овчарството. Од цветната флора, на Шар Планина најмногу е застапен енцијанерот.
Застапеноста на фауната е исто така голема со над 44 видови на дивеч, за што најзаслужни се природните фактори, како и слабата населеност. Од животинскиот свет, издвоени се следните видови: Рисот, кој денес е природно редок на Шара. Живее само во високите шумски делови и спаѓа во штетен дивеч, бидејќи го уништуваат корисниот дивеч, особено зајакот. Волците, на поголема висина, во лето и есен, се редовни „придружници“ на стадата овци. Во зима слегуваат во пониските делови и околу селата во потрага по храна. Мечките на Шар Планина живеат далеку од населбите во густи шуми, а повремено ги напаѓаат домашните животни. Нивни постојани живеалишта се шупливите дрвја, јамите и пештерите обраснати со трева. Дивите свињи се ретки на Шара, а исто како и волците, и тие во зима се спуштаат во пониските предели, барајќи суви лисја и желади. Срните, во лето се движат во повисоката планинска зона бидејќи се хранат со трева. Во зима бараат засолниште под разгранетите дрва и вдлабнатините под карпите. Дивокозите можат да се видат во високите и тешко достапни предели на Шара. Неретко, тие образуваат и групи од по 15-тина грла. Во зима се кријат во буковата шума, и во недостаток на трева, се хранат брстејќи од младите дрва и гранки. Вреди да се спомене и дека постои карпа во подножјето на Љуботен, која го добила името по дивите кози кои често шетаат во пределот околу карпата. Оваа карпа е наречена Козја Карпа или народски, Козја Стена.
Од поситна дивеч на Шара се среќаваат лисици, куни, верверички, зајци, диви мачки и јазовци. Од птиците, за споменување е присуството на орлите, соколите и јастребите. Во шумите живеат и славејот, ластовицата, гавранот, свраката и др. Зборувајќи за шарпланинскита фауна, неизбежно е да не се потенцира и шарпланинецот, кој е ендемски вид и гордост на Шар Планина и Македонија. Ваквите одлики на растителниот и животинскиот свет се важен фактор за привлекување на туристи. Живописните шумски пејзажи и присуството на богатите видови дивеч го привлекуваат секој љубител на природата и спортот да ги посети шарските предели.
Со 147 видови на пеперутки, Шар Планина е најбогатото подрачје на Европа, а има и преку 200 видови на птици (орел брадан, белоглав суп, сури орел, тетреб). На планинските простори опстојуваат куна златица, куна белица, видра, но и дива мачка, рис, мечка и дивокоза. Сепак најпознат е Шарпланинецот, овчарско куче кое го добило името по планината.
Рудно богатство
На западната страна на врвот Кобилица (планински врв), на надморска височина од 2.120 до 2.205 м, на превојот кај Царево Гумно, се наоѓа рудно наоѓалиште на манган, кое се јавува како посебно рудно тело, најчесто помеѓу филити и кварцити. Според извршените анализи на рудата, содржината на манганот е наполно утврдена. Рудни појави на манган утврдени се и кај Ново Село (15 км од Гостивар). Минералошки појави на манган постојат и кај Јелошник и Џепчиште, но тие немаат големо економско значење.
Најзначајна рудна појава на железо на Шар Планина се наоѓа северозападно од селото Пожаране (гостиварско). Приодот до рудното наоѓалиште е мошне поволен. Рудната појава е претставена со десет мали изданки, констатирани на површина од 100 до 180 квадратни метри. Квалитетот на рудата е доста добар, а просекот на лежиштето изнесува 40,6 отсто. Вршени се истражувања од Железарницата во Скопје и утврдени се резерви од над 500.000 тони. По својата генеза ова лежиште одговара на седиментен тип од комплексни руди на железо во Западна Македонија. Освен овие руди констатирани се минералошки појави кај Церово, Врапчиште, Железна река и Балин Дол.
Молибден има северозападно од селото Првце, на 2 км од месноста Коњак. Молибденот се јавува во вид на ситни зрнца и сидлести наталожувања во шкрилести гранити, заедно со пирит. Комуникационите врски за искористување на ова наоѓалиште се мошне поволни. Молибден има и западно од Вруток - и овде приодот е поволен, а рудната појава се наоѓа во кварцни шкрилци и кварцити. Утврдени се овие минерали: пирит, молибденит, халкопирит, пирнотин и рутил.
На Шар Планина констатирани се појави на бакар од минералошко значење, но тие засега немаат економска вредност на повеќе места; но позначајни локалитети се: Вешала, Речица, Вејце и Бродец.
Во околината на Лешок во палеозојските шкрилци констатирани се даги од 10 до 15 цм во должина од 7 м, обогатени со арсенопирит. Но, арсенот овде е на ограничени површини, поради што се смета дека нема економско значење.
Хромната руда е од посебен интерес за Електрометалуршкиот и хемиски комбинат „Југохром“ во Јегуновце, зашто рудните резерви се исцрпени, па сега овој метал се увезува однадвор. Има индикации за постоење на оваа руда во подножјето на Шар. Поради тоа преземени се истражувачки работи, но резултатите сè уште не се познати.
Мермерен оникс има на повеќе места во подножјето или на Шар Планина, а познати се наѓоалиштата од кои некои веќе со години се експлоатираат, кај Лешок, Непроштено, Долно Палчиште, Мала Речица, Теарце и Шипковечко Поле. Некои дури се при крај на своите резерви.
Најголемо наоѓалиште на талк засега е утврдено западно од селото Бозовце, на 1.160 метри надморска височина. Утврдени се две даги, чија дебелина варира од 1 до 1,5 м. Резервите изнесуваат околу 9.000 тони.
На Шара се среќаваат неколку рудни богатства: минерални суровини, манган, железо, молибден, бакар, хром, мермери, талк, каолинска глина, хидротермален кварц итн. Наоѓалиште за манган има кај превојот Царево Гумно, западно од врвот Кобилица. Тука манганот се јавува како посебно рудно тело, најчесто помеѓу филити и кварцити. Рудни појави на манган има и кај Ново Село, а минералошки појави на манган има и кај Јелошник и Џепчиште. Најзначајна рудна појава на железо се наоѓа северозападно од селото Пожаране, а освен на оваа локација, железо има и кај Церово, Врапчиште, Железна Река и Балин Дол.
Молибденот најмногу го северозападно од селото Првце, на околу 2 км од месноста Коњак. Бакарот е најзастапен кај Вешала, Бродец, Речица и Вејце. Хромната руда беше од посебен интересен за металуршкиот и хемискиот комбинат „Југохром“ во Јегуновце. Денес, хромната руда е речиси целосно исцрпена.
Туризам
Шар Планина има огромен потенцијал за развивање на неколку вида на туризам, како и за развивање на планинските спортови: скијањето, планинарството, алпинизмот, планинскиот велосипедизам, параглајдерството, спортскиот лов и риболов и друго. Кога ќе се спомене туризмот на Шара, на сите прво на памет ни паѓа името на туристичкиот центар Попова Шапка. Попова Шапка е сместена во самото срце на шарпланинскиот масив. Се наоѓа на просечна надморска височина од 1700 м. Оддалечена е од Тетово 18 км преку магистралниот пат. Освен преку патот, Шапка е поврзана до Тетово и преку жичарницата Тетово – Попова Шапка во должина од 8 км, која за жал веќе 10-тина години не е во функција. Просечниот број на денови под снег на Шапка изнесува 135 дена; во текот на скијачката сезона, височината на снежната покривка е околу 100 см, а понекогаш таа бројка оди и до 150 см.
Попова Шапка располага со две жичарници и со девет ски-лифтови, чија вкупна должина изнесува 10.972 м, со капацитет од 8.000 скијачи на час. На Попова Шапка се изградени неколку хотели и одморалишта, како и неколку стотини приватни викендички, а има и планинарски дом, како и 10-тина други објекти. Речиси секоја година на патеките Езерино и Орлова патека, кои се во состав на Церипашина, се одржува традиционалниот Шарпланински куп во велеслалом и слалом. На Попова Шапка има можности за изградба на патеки за спуст и трчање со скии. Попова Шапка нуди многу повеќе можности од веќе постоечките, меѓутоа поради недостаток на финансии, таа сѐ уште не е доизградена. Лешница е суштинска спротивност на Шапка, поради тоа што е потполно неизграден зимско-спортско туристички центар. Изобилува со шума, вода, трева... Една од најубавите места за посета на Шара. С#уште се чека на инвеститор, кој оваа област ќе ја изгради во нов туристички центар. Освен финансиите, проблем за Лешница е и неповолната сообраќајно – географска положба. Лешница има големи скијачки потенцијали, и одлични предуслови да прерасне во голем туристички, пред сè зимски центар. Освен Лешница, слични можности има и месноста Јелак. Љуботен има потенцијали за развој на туризмот, меѓутоа сè уште, за жал не е доволно развиен од туристички аспект. Освен изградбата на планинарскиот дом и повремените планинарски тури, за развојот на туризмот на Љуботен, не е ништо друго направено. Можности за развој на туризмот има и на некои од ледничките езера на Шара, пред с# на Боговинското езеро. Како што може да се забележи, освен Шапка, како скијачки места можат да се развиваат и други предели од овој масив, освен веќе спомнатите љуботенско – ливадичкиот и лешничко – јелачкиот предел, тука се и пределот на Пирибег, кобиличкиот, вакуфскиот и пределот на Брустовец. Исто така, овие предели можат да се користат и како центри за развој на планинарските и останатите гореспоменати спортови.
Административна поделба на Зелениот ’Рт
Административната поделба на Зелениот ’Рт ги опфаќа општините како првостепени административни единици и парохиите како второстепени административни единици. Зелениот ’Рт е поделен на 22 општини и 32 парохии. Парохиите останале како административна единица уште од колонијалниот период, кога имале религиски употреби.
Роберт Лафлин
Роберт Бетс Лафлин (Robert Betts Laughlin ) — професор по физика и применета физика на Ана Т. и Роберт Бас во Стенфордскиот универзитет. Заедно со Хорст Лудвиг Штермер од Колумбискиот универзитет и Даниел Цуј од Принстонскиот универзитет, ја споделиле Нобеловата награда за физика во 1998 за нивното објаснување на Холовиот дробен квантен ефект.
Ломбардија
Ломбардија (Lombardia, Lumbardia) — еден од 20. региони на Италија. Главен град е Милано. Шестина од населението на Италија живее во Ломбардија и околу една петтина од БДП на Италија се произведува во регионот, правејќи го најнаселен и најбогат регион во државата и еден од најбогатите во цела Европа. Главни туристички одредишта во регионот се историските, културните и уметничките градби во Милано (кој е второто туристичко одредиште во Италија), Бреша, Мантова, Павија, Комо, Кремона, Бергамо, Сондрио, Леко, Лоди, Варезе, Монца и езерата Гарда, Комо, Маџоре и Изео.
Службен јазик, како и во цела Италија, е италијанскиот. Традиционални локални јазици се различни дијалекти на ломбардскиот јазик (западно- и источноломбардски), како и некои дијалекти емилијанскиот јазик, говорени во некои делови на покраините Мантова, Павија и Кремона. Според Истат, скоро 27% од Ломбардијците ги говорат и италијанскиот и ломбардскиот јазик; 9,1% само ломбардскиот, а 57,6% само италијанскиот.
Роберт Лафлин
Кариера
Во 1983, Лафлин бил првиот кој обезбедил многутелна бранова функција, познато како Лафлинова бранова функција, за Холовиот дробен квантен ефект, со способност точно да го објасни разделениот полнеж набљудуван во експериментите. Оттогаш оваа состојба е позната како Бозе-Ајштајнова распределба.
Објавени дела
Лафлин објавил книга насловена "A Different Universe: Reinventing Physics from the Bottom Down" (Различен универзум: Преизмислување на физиката од дното) во 2005. Во книгата станува збор за појавата како замена за редукционизмот, како додаток на општите коментирања за најважните теми.
Долно Котори
Долно Котори (Υδρούσσα, Идруса; поретко Κάτω Υδρούσσα, Като Идруса; до 1927 г. Κάτω Κόττορι, Като Котори ) — село во Леринско, Егејска Македонија, денес во општината Лерин на истоимениот округ во областа Западна Македонија, Грција. Населението брои 304 жители (2011) и има огромно македонско мнозинство.
Географија
Селото е сместено во Леринското Поле, на 8 км југоисточно од Лерин, по двата брега на Елешка Река.
Во Отоманското Царство
Селото е основано од македонски сточари преселени од Воденско, а името потекнува од подигнатите трла наречени котори („котари“ на денешен литературен македонски). Во XV век во Котори се заведени по име 119 глави на домаќинствата. Во османлиските дефтери од средината на XV век Котори е спомнато со 20 глави на семејствата и двајца неженети: Тошо, Храно, Михо, Степан, Калко, Коста, Димо, Стајко, Братан, Манко, Станиша, Михо, Мано, Леко, Татуш, Манол, Славеј, Богдан, Ѓорѓи (Јорг), Поп Тома, Којо и Тодор. Вкупниот државен приход од селото изнесувал 1.515 акчиња. Во записниците на христијанското население на Леринскиот вилает од 1626-27 г. селото е означено под името Долна Котори со 9 даночни домаќинства. Селото особено нараснало во XVIII век по претворањето на блиското Горно Котори во чифлик на албански бег дојден од Колоња, кога жителите кои не сакале да му се потчинат на бегот се преселиле во Долно Котори. По извесно време во Долно Котори дошле и албански христијани семејства (Тоски), но Македонците останале огромно мнозинство.
Во 1848 г. рускиот славист Виктор Григорович („Очерк путешествия по Европейской Турции“) Кодорево како македонско село. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Долно Котори (Dolno-kotori) било село во Леринската каза со 55 домаќинства и 20 жители муслимани и 152 Македонци. Одделно во Костурската каза е укажано и селото Колори (Kolori) со 120 домаќинства и 450 жители Македонци.
Според Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. во Долно Котори живееле 600 Македонци христијани и 174 Арнаути христијани. На почетокот на XX век поголемиот дел од селото потпаднал под врховенството на Бугарската егзархија. работело бугарско училиште, каде во 1903/04 г. предавал револуционерот Атанас Шишков од Пателе. По податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. во Долно Котри (Dolno Kotri) имало 608 Македонци под егзархијата, 176 Македонци под Цариградската патријаршија и 180 Албанци христијани. Во селото делувале и бугарската и грчката пропаганда — работело бугарско училиште за населението под егзархијата и грчко за оние под патријаршијата и за Албанците.
Во првите денови на април 1908 г. власта направила претрес на селото со мачење и насилство. Најдени се неколку бомби, за кои селаните тврделе дека се подметнати од офицерот Рушид-ефенди кој го спроведувал претресот.
Во септември 1910 г. селото настрадало во разоружувачката акција на младотурците. Властите барале да се предадат 400 пушки од селото. Селанецот Танас Мицев е претепан до смрт, а куќата на Марија Динева е запалена.
Во Грција
По Балканските војни во 1913 г. селото е припоено кон Грција согласно Букурешкиот договор. Истата година во него се попишани 894 жители. За време на Првата светска војна и по неа (1917-1919), преку 60 жители на селото, заедно со двајца свештеници, се иселени во јужна Франција поради сомненија за промакедонска дејност. Во овој период Боривое Милоевиќ забележал дека Долно Котори имало 120 македонски и 30 албански семејства. Поради воените непогоди, во 1920 г. селото се смалило на 784 жители. Во 1927 г. селото е преименувано во Идруса (понекогаш нарекувано Като Идруса, за да се разликува од Горно Котори, кое е преименувано во Ано Идруса). На пописот од 1928 г. Долно Котори е заведено со 846 лица.