cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Список на државни водачи во 210 година
Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Христо Ќучуков
Христо Славов Ќучуков (р. Провадија, 19 јули 1962) — германски јазичар и педагог со бугарско ромско потекло. Според сопственото самоопределување, тој се смета за „Германски Ром, муслиман“. Ќучуков е еден од водечките ромолози и стручњаци во областа на образованието на ромските деца во Европа.
Данкан Едвардс
Данкан Едвардс  (Duncan Edwards) (1 октомври 1936 година – 21 февруари 1958 година) бил англиски фудбалер кој играл за Манчестер Јунајтед и Англиската репрезентација. Тој бил еден од „Базбиевите Бебиња“, младиот тим на Јунајтед формиран од менаџерот Мет Базби во средината на 50-тите години од 20 век и еден од осуммината играчи кои починале во минхенската авионска несреќа.
Роден во Дадли, Едвардс потпишал за Манчестер Јунајтед како тинејџер и станал најмладиот играч кој играл во Првата англиска дивизија, а потоа и најмладиот англиски репрезентативец по Втората светска војна. Во професионалната кариера која траела помалку од пет години, тој му помогнал на Јунајтед да освои две титули во Првата англиска лига и да стигне до полуфиналето на Европскиот куп.
Млади години
Едвардс е роден на 1 октомври 1936 година во Малверн Кресент во областа Вудсајд во Дадли, кој во тоа време бил дел од грофовијата Ворикшир. Тој бил прво дете на Гледстоун и Сара Ен Едвардс и единственото дете кое го преживеало детството, бидејќи неговата сестра Керол Ен умрела во 1947 година на возраст од 14 недели. Семејството подоцна се преселило на Елм Роуд 31 во областа Приори. Едвардс го посетувал основното училиште Приори од 1941 година до 1948 година и гимназијата Вулверхемптон од 1948 година до 1952 година. Играл фудбал за своето училиште, а исто така го претставувал училиштето во танцување морис. Бил избран и да се натпреварува на Националниот фестивал за танцување морис, но му била понудена и проба за тимот за играчи под 14 години на Фудбалскиот сојуз на англиски училишта, кои се поклопувале на истиот ден и тој го одбрал фудбалот.
Едвардс ги импресионирал селекторите и бил избран да игра за најдобриот тим на англиските училишта. Дебитирал проти тимот од Велс на стадионот Вембли на 1 април 1950 година. Наскоро бил назначен за капитен на тимот, улога која ја имал две години. Во тоа време, Данкан веќе го привлекол вниманието на големите клубови, а скаутот на Манчестер Јунајтед, Џек Обрајан, во 1948 година го известил менаџерот Мет Базби дека видел 12-годишно дете кое заслужува посебно внимание.
Џо Мерсер, кој бил тренер на тимот на англиските училишта, го убедил Базби да го потпише Едвардс, кој го привлекол вниманието и на Вулверхемптон Вондерерс и Астон Вила. Едвардс потпишал за Јунајтед како аматер на 2 јуни 1952 година, но податоците за времето кога го потпишал првиот професионален договор се различни. Некои извештаи наведуваат дека тоа се случило на неговиот 17-ти роденден во октомври 1953 година, но други тврдат дека договорот бил потпишан една година претходно. Оние кои веруваат во пораниот датум обично тврдат дека некој претставник од клубот, или самиот Базби или менаџерот Берт Вејли отишле во домот на Едвардс набрзо после полноќ за да го обезбедат потписот на тинејџерот што е можно побрзо, но други извештаи тврдат дека тоа се случило кога тој го потпишал аматерскиот договор. Менаџерот на Вулверхемптон, Стен Кулис, бил бесен што пропуштил да потпише многу талентирано локално момче и ги обвинил Јунајтед за нудење финансиска помош за Едвардс и неговото семејство, но Едвардс изјавил дека отсекогаш сакал да игра за тимот од Ланкашир. За да се заштити од можноста дека нема да изгради успешна фудбалска кариера, Данкан почнал да чиракува како столар.
Фудбалска Кариера
Едвардс ја започнал кариерата во Манчестер Јунајтед во младинскиот тим и неколкупати настапил за тимот кој го освоил првиот Младински куп на ФА во 1953 година, но пред финалето, тој веќе дебитирал и за првиот тим. На 4 април 1953 година, тој настапил во натпреварот против Кардиф Сити, кој Јунајтед го загубиле со 4-1, на возраст од само 16 години и 185 дена, станувајќи најмладиот играч кој некогаш играл во Првата дивизија.Свесен за фактот дека неговиот тим бил составен од прилично стари играчи, Базби донел нови млади играчи и Едвардс, заедно со Денис Вајолет и Џеки Бленчфлауер, бил еден од неколкуте млади играчи кои биле внесени во тимот во 1953 година, кои подоцна станале познати како Базбиевите Бебиња.
Во сезоната 1953/1954, Едвардс често натапувал како првотимец на Јунајтед. Откако импресионирал на пријателскиот натпревар против Килманрок, тој го заменил повредениот Хенри Кокбурн во гостинскиот натпревар против Хадерсфилд Таун на 31 октомври 1953 година, Потоа настапил на 24 лигашки натпревари, како и во поразот од Барнли во ФА купот. Сепак, сѐ уште бил активен дел од младинскиот тим и настапил во тимот кој го освоил Младинскиот куп втора година по ред. Првиот настап за репрезентацијата за играчи под 23 години му бил на 20 јануари 1954 година во Италија, а потоа размислувале да го повикаат за англиската репрезентација, но денот кога комисијата го гледала како настапува, против Арсенал на 27 март, тој изиграл лошо и не бил повикан.
Следната сезона, тој имал 36 настапи за првиот тим и го постигнал првиот сениорски гол, од вкупно шест таа сезона. Поради добрата изведба, навивачите побарале да биде избран за англиската репрезентација и од таа причина, на 18 септември 1954 година, бил испратен член на комисијата за избор да го гледа како игра против Хадерсфилд Таун. Но, повторно не бил избран, иако настапил за Најдобриот тим на Првата лига во егзибицискиот натпревар против тимот на Шкотската лига. Во март, играл за англиската Б селекција против еквивалентниот тим од Германија и, иако бил критикуван за слаб настап, бил повикан во репрезентацијата една недела подоцна. Дебитирал во натпреварот против Шкотска на 2 април 1955 година во Британското домашно првенство на возраст од 18 години и 183 дена, станувајќи најмладиот англски репрезентативец по Втората светската војна. Тој рекорд го држел се’ до дебито на Мајкл Овен во 1998 година. Три недели подоцна, Манчестер Јунајтед ја искористил неговата возраст да го избере за третото финале по ред во Младинскиот куп. Одлуката за настап на англиски репрезентативец во младински тим била многу критикувана и Мет Базби бил приморан да напише статија во весник бранејќи го изборот на Едвардс, кој се исплател бидејќи играчот бил инструментален во освојувањето на третиот Младински куп по ред.
Во мај 1955 година, Едвардс бил избран за англиската репрезентација која патувала на копното на Европа за натпреварите против Франција, Португалија и Шпанија и бил стартер на сите три меча. Кога се вратил од турнејата, Данкан започнал двогодишна служба во Британската војска во Кралските артилериски сили. Во тоа време, воената служба била задолжителна за сите мажи на негова возраст. Бил стациониран во Неслиф во близина на Шревсбери заедно со соиграчот Боби Чарлтон, но му било дозволувано да заминува за да игра за Јунајтед. Исто така, учествувал во натпревари на војската и во една сезона одиграл вкупно околу сто натпревари. Во сезоната 1955/1956, иако пропуштил скоро два месеци поради грип, Едвардс одиграл 33 натпревари и Манчестер Јунајтед ја освоил титулата во Првата англиска лига со разлика од 11 бода од второпласираниот Блекпул. Следната сезона имал 34 настапи во лигата, вклучувајќи го неговиот стотти настап, сезона во која Јунајтед повторно ја освоил титулата во Првата англиска лига, а загубил во финалето во ФА купот од Астон Вила со 2-1. Имал и седум настапи во првото појавување на Јунајтед во Европскиот куп, вклучувајќи ја победата од 10-0 против Андерлехт која е најголемата победа во историјата на клубот. Во тој период станал постојан репрезентативец на Англија, настапувајќи на сите четири квалификациски меча за Светското првенство во 1958 година и постигнувајќи два гола против Данска во победата од 5-2 на 5 декември 1956 година. Од него се очекувало да биде клучен играч за Англија на Светското првенсто и се сметало дека е кандидат да го замени ветеранот Били Рајт како капитен на репрезентацијата.
Едвардс ја започнал сезоната 1957/1958 во добра форма и се појавиле гласини дека најдобрите италијански клубови сакаат да го потпишат. Неговиот последен натрпеват во Англија се случил на 1 февруари 1958 година, кога тој го постигнал првиот гол во победата на Јунајтед над Арсенал од 5-4. Пет дена подоцна, тој го одиграл последниот натпревар за Јунајтед против Црвена Ѕвезда Белград на гостински терен. Натпреварот завршил нерешено, со 3-3, и Манчестер Јунајтед продолжил во полуфиналето на Европскиот куп со вкупен резултат од 5-4.
Смртта
Следниот ден, докторите донеле вештачки бубрег во болницата, но вештачкиот орган ја намалила можноста на крвта да се засиурва и тој добил внатрешно крварење. И покрај ова, се зборува дека го прашал помошникот-менаџер Џими Марфи „Кога почнува натпреварот против Вулвс, Џими? Не смеам да го пропуштам’. До 14 февруари состојбата значително му се подобрила. Сепак, пет дена подоцна, пријавиле дека состојбата забрзано му се влошувала. Докторите биле вчудеоневидени од неговата борба за живот, но после долга борба, тој умрел од откажување на бубрезите на 21 февруари 1958 година. Неколку часа пред неговата смрт, како случајност, бил издаден новиот број на списанието Футбал Мантли во Соединетото Кралствто, со фотографија на Данкан Едвардс на насловната страна.
Наследство
На Данкан Едвардс му е оддадена почит на различни начини во негвиот град Дадли. Во 1961 година, Мет Базби го открил витражот на кој е претставен играчот во парохиската црква Сент Френсис во  Приори, а во 1999 година била подигната неговата статуа во центарот на градот, посветена од неговата мајка и Боби Чарлтон. Во 1993 година, една слепа улица во близна на гробиштата во кои е закопан била преименувана во Данкан Едвардс Клоус. Еден паб во Приори, во близина на местото во кое пораснал бил прекрстен во Данкан Едвардс во негова чест во 2001 година, но бил затворен после 5 години, а потоа и уништен од пиромани. Во 2006 година, во спомен на Едвардс бил отворен спортски центар во паркот Приори, кадешто тој често играл како момче. Во 2008 година јужната обиколница во Дадли била преименувана во Данкан Едвардс Веј. Во Манчестер постои населба која се вика Данкан Едвардс Корт, заедно со мрежа на улица, именувани по другите жртви во минхенската авионска трагедија, вклучувајќи Еди Колмен, Роџер Бурн и Томи Тејлор.На 8 јуни 2011 година, Боби Чарлтон откри Сина Плакета на западната трибина на Олд Трафорд.
Во 1996 година, Едвардс бил еден од петте играчи избрани да се појават на британските поштени марки издадени како дел од комплетот „Фудбалски легенди“ по повод Европското првенство во 1996 година. Сем Клафлин го толкувал во британскиот телевиски филм Јунајтед од 2011 година, заснован на минхенската катастрофа.
Стил на игра
''Физички, беше огромен. Беше силен и имаше одличен мозок за фудбал. Имаше одлични вештини – десната нога, левата нога, долгите додвања, кратките додава. Сѐ правеше инстинктивно.'' – Боби Чарлтон
Иако е запаметен како дефанзивен играч за врска, се зборува дека Едвардс бил способен да игра на секоја можна позицина на теренот. Неговата многустраност е таква што на еден натпревар започнал како напаѓач на местото на еден повреден играч, а потоа бил прекомануван во одбраната на местото на друг повреден ирач. Негови најголеми адути биле физичката сила и неговиот авторитет на теренот, кој бил неверојатен за толку млад играч, а бил познат и по огромната издржливост. Стенли Метјуз го опишал како карпа во бесно море, а Боби Мор го споредувал со Карпата во Гибралтар поради неговата игра во одбраната, но изјавил дека бил и опасен во нападот. Поради неверојатната телесна градба, Данкан ги добил прекарите „Големиот Данк“ и Тенкот“ и е рангиран меѓу најцврстите фудбалери на сите времиња.
Едвардс бил познат по силата и темпирањето на неговите стартови и способноста да додава и шутира еднакво добро и со двете нозе. Познат бил по брзите тркови низ теренот, а бил еднакво умешен да шутира со главата и да упатува силни удари од далечина. Откако постигнал гол на 26 мај 1956 во победата од 3-1 на пријателскиот натпревар против Западна Германија, печатот му го доделил прекарот „Бум Бум“ поради, неверојатно силниот удар од огромна далечина.
Приватен живот
Едвардс бил трезвеник и надвор од фудбалските терени и ил познат како многу повлечена личност чии интереси вклучувале риболов, играње карти и посетување на киното. Иако одел на игранки со своите соиграчи, никогаш не се чувствувал удобно во друштвено опкружување. Џими Марфи го опишал како мирно момче. Тој задржал силен западно-англиски акцент кој неговите соиграчи го имитирале.
Во времето на неговата смрт, Данкан живеел в пансионите на авниеја Горс, Стретфорд. Бил верен со Моли Леч, која имала 22 години и работела во погон за производство на текстил во Алтринчем. Парот се запознал во еден хотел на аеродромот во Манчестер и се забавувале една година пред да се верат.
Едвардс се појавил во реклама за таблети глукоза и напишал книга која се вика Tackle Soccer This Way, комерцијални напори кои му ја зголемиле платата за 15 фунти неделно за време на работната година и 12 фунти неделно за време на летото. Книгата била издадена кратко по неговата смрт со дозвола на неговто семејство и, откако ја немало многу години, била повторно издадена во ноември 2009 година.
Фиренца
Фиренца била центар на средновековната европска трговија, финансии и еден од најбогатите градови од таа ера. Според многу академици е родното место на ренесансата и е наречена „Атина на средниот век“. Нејзината бурна политичка историја вклучува периоди на владеење од моќното семејство Медичи и бројни религиозни и републички револуции. Од 1865 до 1871 година градот служел како главен град на Кралството Италија (основан во 1861 година). Фирентинскиот дијалект ја формирал основата на стандардниот италијански јазик и тој станал јазик на културата низ цела Италија благодарение на престижот на ремек-делата од Данте Алигиери, Франческо Петрарка, Џовани Бокачо, Николо Макијавели и Франческо Гвичардини.
Градот привлекува милиони туристи годишно, а УНЕСКО го прогласил историскиот центар на Фиренца за светско наследство во 1982 година. Градот е познат по својата култура, ренесансна уметност и архитектура и споменици. Градот исто така содржи бројни музеи и уметнички галерии, како што се галеријата „Уфици“ и „ Палацо Пити“, и сè уште има влијание во областите на уметноста, културата и политиката. Поради уметничкото и архитектонско наследство на Фиренца, Форбс го рангираше како еден од најубавите градови во светот.
Фиренца игра важна улога во италијанската мода, и е рангирана во првите 15 модни метрополи на светот според Глобалниот јазичен монитор; дополнително, тоа е голем национален економски центар  како и туристички и индустриски центар. Во 2008 година градот имаше 17-ти највисок просечен приход во Италија.
Историја
Фиренца води потекло од римско доба, а подоцна, по подолг период процветува како трговска и банкарска средновековна општина, е родно место на италијанската ренесанса. Таа била политички, економски и културен центар и еден од најважните градови во Европа и светот од XIV до XVI век.
Јазикот што се зборувал во градот во текот на XIV век станал прифатен како модел, кој што станал италијански јазик. Благодарение на делата, особено на Тосканците Данте, Петрарка и Бокачо, фирентинскиот дијалект, пред сè, локалните дијалекти, биле усвоени како основа за национален литературен јазик.
Почнувајќи од доцниот среден век, парите од Фиренца - во форма на златен флорин - го финансирале развојот на индустријата низ цела Европа, од Велика Британија до Бриж, до Лион и Унгарија. Фирентинските банкари ги финансирале англиските кралеви за време на стогодишната војна. Тие исто така го финансирале папството, вклучително и изградбата на нивниот привремен главен град Авињон и, по нивното враќање во Рим, реконструкцијата и ренесансното разубавување на Рим.
Фиренца била дом на Медичи, едно од најважните благородни семејства во европската историја. Лоренцо де Медичи се сметал за политички и културен мозок на Италија кон крајот на 15 век. Два члена на семејството биле папи на почетокот на 16 век: Лав X и Климент VII. Катерина Медичи се омажила за францускиот крал Анри II и, по неговата смрт во 1559 година, владеела како регент во Франција. Мари де Медичи се омажила за францускиот Анри IV и го родила идниот крал Луј XIII. Медичи владееле како Големи војводи од Тоскана, почнувајќи од Козимо I де Медичи во 1569 година и завршувајќи со смртта на Џан Гастоне де Медичи во 1737 година.
Римско потекло
Етрурците во 9 - 8 век п.н.е. првично ја формирале малата населба Фиесоле (Faesulae на латински), која била уништена од Луциус Корнелиус Сула во 80 година п.н.е. во одмазда за поддршката на фракцијата популари во Рим. Сегашниот град Фиренца е основан од Јулиј Цезар во 59 година п.н.е. како населба за неговите војници ветерани и првично била именувана како Флуентија, поради фактот што била изградена помеѓу две реки, која подоцна била променета во Флоренција („цветно“). Изграден е во стилот на армискиот логор со главните улици, кардо и декуманус, пресекувајќи се на сегашната Пјаца дела Република. Сместена покрај Виа Касија, главната рута помеѓу Рим и север, и во рамките на плодната долина на Арно, населбата брзо станала важен трговски центар.
Со вековите што доаѓаат, градот доживува бурни периоди на владеење на Остроготите, времиња во кои градот често бил вознемируван од војување меѓу Остроготите и Византијците, што можел да предизвика пад на населението на околу 1.000 луѓе. Мирот се вратил под власта на Ломбард во 6 век. Фиренца била освоена од Карло Велики во 774 година и станала дел од Војводството Тоскана, со Лука како главен град. Населението повторно почнало да расте и трговијата напредувала. Во 854 година, Фиренца и Фиесоле биле обединети во една област.
Втор милениум
Марграв Хуго ја избрал Фиренца за свој престој наместо Лука околу 1000 година. Златното доба на фирентинската уметност започнала од прилика тоа време. Во 1013 година започнала изградбата на базиликата Сан Минијато ал Монте. Надворешноста на црквата е преработена во романески стил помеѓу 1059 и 1128 година. Во 1100 година, Фиренца била „ Комуна “, што значи град-држава. Примарниот ресурс на градот била реката Арно, обезбедувајќи моќ и пристап за индустријата (главно текстилна индустрија) и пристап до Средоземното море за меѓународна трговија. Друг одличен извор на сила била нејзината работлива трговска заедница. Вештините на фирентинското трговско банкарство станале признати во Европа откако на средновековните саеми донеле решителни финансиски иновации (на пр. меници, двоен систем на книговодство ). Овој период, исто така, го видел затемнувањето на поранешниот моќен соперник на Фиренца Пиза (поразен од Џенова во 1284 година и потчинет од Фиренца во 1406 година), и извршување на моќта на трговската елита по анти-аристократското движење, предводено од Џано дела Бела, што резултирало во збир на закони наречени Правила на правдата (1293).
Подемот на Медичи
Во екот на демографската експанзија околу 1325 година, бројката на урбаното население можно е да изнесувала дури 120.000 жители, а бројката на руралното население околу градот веројатно била близу 300.000. Црната смрт од 1348 година ја намалила бројката на популацијата за повеќе од половина, се вели дека околу 25 000 жители биле заштитени од градската индустрија за волна: во 1345 година Фиренца била сцена на обид за штрајк од волнени чешери (циомпи), кои во 1378 година се кренале на краток бунт против олигархиското владеење во Бунтот на Сиомпи. По нивното сузбивање, Фиренца потпаднала под власта (1382-1434) на семејство Албици, кои станале жестоки соперници на Медичи.
Во 15 век, Фиренца била меѓу најголемите градови во Европа со 60.000 жители и се сметала за богата и економски успешна. Козимо де Медичи бил првиот член на семејството Медичи кој во суштина го контролирал градот позади сцената. Иако градот технички бил демократски видлив, неговата моќ доаѓала од огромната покровителна мрежа заедно со неговиот сојуз со новите имигранти, џенте нуова (нови луѓе). Фактот дека Медичи биле банкари на папата, исто така, придонел за нивно воздигнување. Козимо го наследил неговиот син Пјеро, кој наскоро потоа го наследи внукот на Козимо, Лоренцо во 1469 година. Лоренцо бил голем покровител на уметноста, нарачувајќи дела од Микеланџело, Леонардо да Винчи и Ботичели. Лоренцо бил успешен поет и музичар и донел композитори и пејачи во Фиренца, вклучувајќи ги Александар Агрикола, Јоханес Гиселин и Хајнрих Исак. Според современите Фирентинци (и оттогаш), тој бил познат како „Лоренцо Величествениот“ (Лоренцо ил Магнифико).
По смртта на Лоренцо де Медичи во 1492 година, го наследил неговиот син Пјеро & nbsp;  II. Кога францускиот крал Шарл VIII ја нападнал северна Италија, Пјеро II избрал да ѝ се спротивстави на неговата војска. Но, кога ја сфатил големината на француската војска пред портите на Пиза, морал да ги прифати понижувачките услови на францускиот крал. Ова ги натерало Фирентинците да се побунат и веднаш го протерале Пјеро II. Со неговото прогонство во 1494 година, првиот период на владеењето на Медичи завршил со обновување на републичката влада.
Савонарола, Макијавели и папите Медичи
Во овој период, доминиканскиот фриар Џироламо Савонарола станал приор на манастирот Сан Марко во 1490 година. Тој бил познат по своите покани за покајание, осудувајќи го она што го сметал за раширен неморал и приврзаност кон материјалното богатство. Тој го пофалил прогонството на Медичи како дело на Бога, казнувајќи ги за нивната декаденција. Ја искористил можноста да ги спроведе политичките реформи што водат кон подемократско правило. Но, кога Савонарола јавно го обвинил папата Александар Шести за корупција, му било забрането да зборува во јавност. Кога ја прекршил оваа забрана, тој бил екскомунициран. Фирентинците, уморни од неговите екстремни учења, се свртиле против него и го уапсиле. Тој бил осуден како еретик и изгорен на клада на плоштадот Пјаца дела Сињорија на 23 мај 1498 година.
Втора личност со невообичаено акутен вид бил Николо Макијавели, чии рецепти за регенерација на Фиренца под силно водство честопати се сметале за легитимизација на политичката експедитивност, па дури и неправилна работа. Со други зборови, Макијавели бил политички мислител, можеби најпознат по неговиот политички прирачник, насловен „Владетелот“, што се однесува на владеењето и вршењето на власта. Нарачан од Медичи, Макијавели исто така ги напишал и фирентинските истории, историјата на градот. Флорентинците ги протерале Медичи по втор пат и повторно воспоставија република на 16 мај 1527 година. Обновени двапати со поддршка на царот Карло V и папата Климент VII (Џулио де Медичи), Медичи во 1532 година станале наследни војводи на Фиренца, а во 1569 г. Големите војводи на Тоскана, владееле два века. Во цела Тоскана, само Република Лука (подоцна Војводство ) и Кнежевството Пјомбино биле независни од Фиренца.
XVIII и XIX век
Фиренца го заменила Торино како главен град на Италија во 1865 година и во обид да го модернизира градот, стариот пазар на Пјаца дел Меркато Векио и многу средновековни куќи биле срушени и заменети со поформален план за улици со понови куќи. Пјаца (прво преименувана во Пјаца Виторио Емануеле II, потоа Пјаца дела Република, сегашното име) бил значително проширен и беше изграден голем триумфален лак на западниот крај. Овој развој бил непопуларна мерка и била спречена да продолжи со напорите на неколку Британци и Американци кои живеат во градот. Ден денес во близина стои музеј што потсетува на уништувањето.
Вториот главен град на земјата бил заменет од Рим шест години подоцна, откако повлекувањето на француските трупи дозволило заземање на Рим. За време на Втората светска војна, градот доживеа едногодишна германска окупација (1943–1944), како дел од Италијанската социјална република. Хитлер го прогласил за отворен град на 3 јули 1944 година кога се блокирале трупите на британската осма армија. На почетокот на август, Германците што се повлекле одлучиле да ги срушат сите мостови по должината на Арно, што го поврзува округот Олтрарно со остатокот од градот, што им го отежнува минувањето на трупите на 8-та армија. Сепак, во последен момент Чарлс Штајнхауслин, во тоа време конзул на 26 земји во Фиренца, го убедил германскиот генерал во Италија дека Понте Векио нема да биде уништен поради неговата историска вредност. Наместо тоа, исто така историска област на улици директно на југ од мостот, вклучително и дел од Коридоио Вазаријано, беше уништена со употреба на мини. Оттогаш мостовите се обновени во нивните оригинални форми користејќи што повеќе преостанати материјали, но зградите околу Понте Векио се обновени во стил комбинирајќи го стариот со модерен дизајн. Непосредно пред да ја напуштат Фиренца, бидејќи знаеле дека наскоро ќе треба да се повлечат, Германците погубиле многу борци за слобода и политички противници на улиците и плоштадите, вклучувајќи го и плоштадот Пјаца Санто Спирто.
Фиренца беше ослободена од новозеландските, јужноафриканските и британските трупи на 4 август 1944 година заедно со партизаните од Тосканскиот комитет за национално ослободување (CTLN). Сојузничките војници кои загинаа возејќи ги Германците од Тоскана се закопани на гробиштата надвор од градот (Американци околу 9 km јужно од градот, британските и војниците на Комонвелтот на неколку километри источно од центарот на десниот брег на Арно).
Географија
Фиренца лежи во слив формиран од ридовите Кареџи, Фиесоле, Сетињано, Арчетри, Поџо Империјале и Белозгуардо (Фиренца). Реката Арно, уште три помали реки (Муњоне, Ема и Греве) и некои потоци течат низ неа.
Клима
Фиренца има влажна суптропска клима (Cfa), со тенденција кон средоземната (ЦСА). Има топли лета со умерени или слаби врнежи од дожд и свежи, влажни зими. Бидејќи на Фиренца ѝ недостасува преовладувачки ветер, летните температури се повисоки отколку по должината на крајбрежјето. Врнежите од дожд во лето се конвекционални, додека олеснителните врнежи доминираат во зима. Снежни метежи се случуваат скоро секоја година, но честопати не резултираат во акумулација. Највисоката официјално забележана температура 42.6 °C била на 26 јули 1983 година, а најниската -23.2 °C била на 12 јануари 1985 година.
Самоуправа
Законодавно тело на општината е Градскиот совет (Consiglio Comunale), кој е составен од 36 советници избрани на секои пет години со пропорционален систем, во контекст на изборите за градоначалници. Извршното тело е Градскиот комитет (Giunta Comunale), составен од 7 проценувачи, кој е номиниран и предводен од директно избраниот градоначалник. Актуелен градоначалник на Фиренца е Дарио Нардела.
Општина Фиренца е поделена на пет административни населби (Quartieri). Секој округ е управуван од Совет (Consigliо) и претседател, избран во контекст на градскиот градоначалник. Урбанистичката организација се регулира со италијанскиот устав (чл. 114). Градовите имаат моќ да го советуваат градоначалникот со необврзувачки мислења за голем спектар на теми (животна средина, градежништво, јавно здравје, локални пазари) и да ги извршуваат функциите што им ги делегира Градскиот совет; покрај тоа, тие се снабдуваат со автономно основање со цел да ги финансираат локалните активности. Општините се:
Со сите пет општини управува Демократската партија.
Поранешниот италијански премиер (2014–2016), Матео Ренци, беше градоначалник од 2009 до 2014 година.
Главни знаменитости
Фиренца е позната како „лулка на ренесансата“ (la culla del Rinascimento) за своите споменици, цркви и згради. Најпознатото место на Фиренца е куполната катедрала во градот, Санта Марија дел Фиоре, позната како Дуомо, чија купола била изградена од Филипо Брунелески. Блиската Кам банарија (делумно дизајнирана од Џото ) и зградите на Крстилницата се исто така главни моменти. Куполата, 600 години по нејзиното завршување, сè уште е најголемата купола изградена со тула и малтер во светот. Во 1982 година, историскиот центар на Фиренца (италијански: centro storico di Firenze ) бил прогласен за светско наследство од УНЕСКО. Центарот на градот е содржан во средновековните sидини кои биле изградени во 14 век за да го бранат градот. Во срцето на градот, на Пјаца дела Сињорија, се наоѓа Фонтаната на Нептун од Бартоломео Аманати (1563-1565), што е ремек-дело на мермерна скулптура на терминалот на сè уште функционалниот римски аквадукт.
Изгледот и структурата на Фиренца на многу начини се враќаат во римската ера, каде што била дизајнирана како гарнизонска населба. Како и да е, поголемиот дел од градот бил изграден за време на ренесансата. И покрај силното присуство на ренесансната архитектура во градот, може да се најдат траги од средновековна, барокна, неокласична и модерна архитектура. Палацо Векио, како и Дуомо, или градската катедрала, се двете згради кои доминираат во хоризонтот на Фиренца.
Реката Арно, која го пробива стариот дел од градот, е исто така обележје во историјата на Фиренца, како и за многу од жителите што живееле таму. Историски гледано, месното население имало став на љубов и омраза кон истоимената река - што се менувал помеѓу негување на градот со трговија и уништување од поплава. Особено се издвојува еден од мостовите - Понте Векио ( Стариот мост ), чија највпечатлива одлика е мноштвото продавници изградени на нејзините рабови, држени од столпчиња. Мостот го носи и возвишениот коридор Вазариано што ги поврзува Уфици со резиденцијата на Медичи (Палацо Пити). Иако првичниот мост бил изграден од Етрурците, сегашниот мост бил обновен во 14 век. Тој е единствениот недопрен мост во градот кој ја преживеал Втората светска војна. Тоа е прв пример во западниот свет на мост изграден со употреба на сегментални лакови, т.е. лакови помали од полукруг, за да се намали и односот на распон-на-пораст и бројот на столбови за да се овозможи помал товар во коритото на реката (да се биде во ова многу поуспешно од римскиот мост Алконетар). Црквата Сан Лоренцо ја содржи капелата Медичи, мавзолејот на семејството Медичи - најмоќното семејство во Фиренца од 15 до 18 век. Во близина се наоѓа галеријата Уфизи, еден од најдобрите уметнички музеи во светот - основан по голема оставина од последниот член на семејството Медичи. Уфици се наоѓа на аголот на Пјаца дела Сињорија, место важно за да се биде центар на граѓанскиот живот и владата на Фиренца со векови. Палацо дела Сињорија со која се соочува сè уште е дом на општинската влада. Тука беа поставени многу значајни епизоди во историјата на уметноста и политичките промени, како што се:
Лоџа деи Ланци во Пјаца дела Сињорија е локација на голем број статуи од други вајари како Донатело, Џамболоња, Аманати и Челини, иако некои се заменети со копии за да се зачуваат оригиналите.
Споменици, музеи и верски објекти
Фиренца содржи разни театри и кина. Киното Одеон во Палацо дело Строцино е едно од најстарите кина во градот. Основана е од 1920 до 1922 година во крило на Палацо дело Строцино, порано се викала Чинема театро Савоја (кино-театар Савој), но подоцна била наречена Одеон. Театро дела Пергола, сместена во центарот на градот на истоимената улица, е оперска куќа изградена во 17 век. Друг театар е Театро Комунале (или Театро дел Маџо Музикале Фјорентино ), првично изграден како амфитеатар на отворено, Политеама Фиорентино Виторио Емануеле, кој беше инаугуриран на 17 мај 1862 година со продукција на Лучија ди Ламермур на Доницети и која седеше 6.000 луѓе. Постојат неколку други театри, како што се Салончино Кастинели, Театро Пучини, Театро Верди, Театро Голдони и Театро Николини.
Катедрала Санта Марија дел Фиоре
Фирентинската катедрала, официјално Катедралата ди Санта Марија дел Фиоре, е катедрала во Фиренца, Италија. Започнато е во 1296 година во готски стил по дизајн на Арнолфо ди Камбио и беше структурно завршен до 1436 година, со куполата дизајнирана од Филипо Брунелески.
Плоштади, улици и паркови
Освен ваквите споменици, Фиренца содржи бројни поголеми плоштади (piazze) и улици. Пјаца дела Република е плоштад во центарот на градот, локација на културните кафулиња и буржоаските палати. Меѓу кафулињата на плоштадот (како Caffè Gilli, Paszkowski или Hard Rock Cafè), кафулето Giubbe Rosse веќе долго време е место за средби на уметници и писатели, особено оние на футуризмот. Пјаца Санта Кроче е друга; доминирана од базиликата Санта Кроче, тој е правоаголен плоштад во центарот на градот каде секоја година се игра Калчо Фиорентино. Понатаму, се наоѓа плоштадот Санта Тринита, плоштад во близина на Арно, што означува крај на улицата Виа де Торнабуони. Другите плоштади вклучуваат Пјаца Сан Марко, Пјаца Санта Марија Новела, Пјаца Бекарија и Пјаца дела Либерта. Центарот дополнително содржи неколку улици. Такви се на пример: Виа Камило Кавур, еден од главните патишта на северната област на историскиот центар; Виа Гибелина, една од најдолгите улици во централна Фиренца; Виа де Калцаиоли, една од најцентралните улици на историскиот центар што ја поврзува Пјаца дел Дуомо со Пјаца дела Сињорија, навивајќи паралелно со преку Рома и Пјаца дела Република ; Виа де Торнабуони, луксузна улица во центарот на градот што оди од плоштадот Антинори до понте Санта Тринита, преку плоштадот Санта Тринита, која се одликува со присуство на модни бутици; булеварите Viali di Circonvallazione, со 6 ленти што го опкружуваат северниот дел на историскиот центар; како и други, како што се Via Roma, Via degli Speziali, Via de' Cerretani и Viale dei Colli.
Фиренца содржи и разни паркови и градини. Меѓу нив се и Градините Боболи, Парко деле Кашине, Џардино Бардини и Џардино деи Семпличи.
Демографија
Во 1200 година градот бил дом на 50.000 луѓе. До 1300 година, населението на градот било 120 000, со дополнителни 300 000 жители на Контадо. Помеѓу 1500 и 1650 година, населението било околу 70 000.
, бројката на популацијата е 370,702, додека Евростат проценува дека 696,767 жители живеат во урбаната околина на Фиренца. Метрополитанската околина на Фиренца, Прато и Пистоја, конституираат над 2000 во околина од околу 4800 km2, дом на 1.5 милион жители. Според проценките на Фиренца, 46.8% од популацијата е машка in 2007 и 53.2% женска. Малолетниците (деца меѓу 18 години и помала возраст) сочинуваат 14,10% од популацијата во споредба со пензионерите, кои се 25,95%. Ова е споредбено со италијанскиот просек од 18,06% малолетни и 19,94% пензионери. Просечната возраст на жител од Фиренца е 49 во споредба со италијанскиот просек од 42. Во периодот од пет години меѓу 2002 и 2007, популацијата во Фиренца пораснала за 3.22 проценти, додека Италија достигнала раст за 3.56 проценти. Стапката на раѓање на Фиренца изнесува 7.66 породувања на 1,000 жители во споредба со италијанскиот просек од 9.45 породувања.
, 87.46% од популацијата се Италијанци. Околу 6000 Кинези живеат во градот. Најголемата имигрантска група дошла од други европски земји (претежно Романци и Албанци): 3.52%, Источна Азија (претежно Кинези и Филипинци): 2.17%, од Америките: 1.41%, и Северна Африка (претежно Мароканци): 0.9%.
Слично како и остатокот од Италија, повеќето од жителите во Фиренца се римокатолици, со повеќе од 90% од населението кое припаѓа на Архиепископијата во Фиренца.
Економија
Туризмот е далеку најважен од сите индустрии, а најголемиот дел од фирентинската економија се потпира на парите генерирани од меѓународни пристигнувања и студенти кои студираат во градот. Вредниот туризам во градот изнесуваше околу 2,5 евра милијарди во 2015 година и бројот на посетители се зголеми за 5,5% во однос на претходната година.
Во 2013 година, Фиренца беше наведена како втор најдобар светски град од страна на Конде Наст Травел.
Производството и трговијата, сепак, остануваат многу важни. Фиренца е исто така 17-ти најбогат град на Италија според просечната заработка на работниците, со бројка од 23.265 евра (вкупниот приход на градот е 6.531.204.473 евра), кој доаѓа по Мантова, сепак надминувајќи го Болцано.
Индустрија, трговија и услуги
Фиренца е голем производствен и трговски центар во Италија, каде што фирентинските индустриски комплекси во предградијата произведуваат секаква стока, од мебел, гумени производи, хемикалии и храна. Сепак, традиционалните и локалните производи, како што се антиквитети, ракотворби, стакларија, кожни работи, уметнички репродукции, накит, сувенири, елаборат метал и железо, чевли, додатоци и облека од висока мода, исто така, доминираат во саемскиот сектор на економијата на Фиренца. Приходот на градот делумно се потпира на услуги, комерцијални и културни интереси, како што се годишни саеми, театарски и лирски продукции, уметнички изложби, фестивали и модни ревии, како што е Калчо Фиорентино. Тешката индустрија и машинеријата исто така учествуваат во обезбедувањето на приходи. Во Нуово Пињоне, бројни фабрики сè уште се присутни, а доминантни се малите и средните индустриски бизниси. Индустриските области Фиренца-Прато-Пистоја беа познати како „Трета Италија“ во 90-тите години на минатиот век, поради извозот на висококвалитетни добра и автомобили (особено Веспа) и просперитетот и продуктивноста на фирентинските претприемачи. Некои од овие индустрии дури се натпреваруваа со традиционалните индустриски области во Емилија-Ромања и Венето поради високиот профит и продуктивноста.
Во четвртиот квартал од 2015 година, производството се зголеми за 2,4%, а извозот се зголеми за 7,2%. Водечките сектори вклучуваа машинско инженерство, мода, фармацевтика, храна и вино. Во текот на 2015 година, договорите за трајно вработување се зголемија за 48,8 проценти, поттикнати од даночното олеснување на целата територија на земјата.
Туризам
Туризмот е најзначајнатата индустриска гранка во централна Фиренца. Од април до октомври, туристите се повеќе од месното население. Билетите за музеите „Уфици“ и „Академија“ редовно се распродаваат, а големи групи редовно ги полнат базиликите „ Санта Кроче“ и „ Санта Марија Новела“, обете наплаќаат за влез. Билетите за Уфици и Академија можат да се купат преку Интернет пред посетата. Во 2010 година, читателите на списанието Travel + Leisure го рангираа градот како нивно трето омилено туристичко одредиште. Во 2015 година, читателите на „Конде Наст Травел“ ја избраа Фиренца за најдобар град во Европа.
Студиите на „Еуромонитор Интернешнл“ заклучија дека културниот и историски ориентиран туризам генерира значително зголемени трошоци низ цела Европа.
Се верува дека Фиренца има најголема концентрација на уметност (пропорционално на нејзината големина) во светот. Така, културниот туризам е особено силен, со светски познати музеи како што се Уфици продадени над 1,93 милиони билети во 2014 година. Објектите на градскиот конгресен центар беа преструктуирани во текот на 90-тите години на минатиот век и беа домаќини на изложби, конференции, состаноци, социјални форуми, концерти и други настани цела година. Во 2016 година, Фиренца имала 20.588 хотелски соби во 570 објекти. Меѓународните посетители користат 75% од собите; околу 18% од нив биле од САД Во 2014 година, градот имал 8,5 милиони ноќевања. Извештајот на „Еуромонитор“ посочува дека во 2015 година градот е рангиран на 36-тото место на најпосетување во светот, со над 4,95 милиони пристигнувања за годинава.
Туризмот носи приходи во Фиренца, но создава и одредени проблеми. Понте Векио, Маркетот Сан Лоренцо и Санта Марија Новела се мачат со џепчии. Провинцијата Фиренца прима приближно 13 милиони посетители годишно и во највисоките сезони, популарните локации може да станат пренатрупани како резултат. Во 2015 година, градоначалникот Дарио Нардела изрази загриженост за посетителите кои пристигнуваат со автобуси, остануваат само неколку часа, трошат малку пари, но значително придонесуваат за пренатрупаност. „Без посета на музеј, само фотографија од плоштадот, автобусот назад и потоа за Венеција... Ние не сакаме такви туристи “, изјави тој.
Производство на храна и вино
Храната и виното одамна се важни за тамошното стопанство. Регионот Кјанти е сместен јужно од градот, а неговото грозје Сангиовезе фигурира не само во неговите вина Кјанти Класико, туку и во многу од неодамна развиените мешавини Супертускан. Во рок од 32 km на запад е областа Кармињано, исто така дом на вкусни црвени засновани на сангиовеза. Прославената област Кјанти Руфина, географски и историски одделена од главната област Кјанти, е исто така на неколку километри источно од Фиренца. Во поново време, регионот Болгери (околу 150 km југозападно од Фиренца) стана прочуен по своите " Супер тоскански " црвените како Sassicaia и Ornellaia.
Уметност
Фиренца беше родно место на високата ренесансна уметност, која траеше од 1450 до 1527 година. Додека средновековната уметност се фокусираше на основната приказна за Библијата, ренесансната уметност се фокусираше на натурализмот и човечките емоции. Средновековната уметност била апстрактна, формулична и главно произведена од монаси, додека ренесансната уметност била рационална, математичка, индивидуалистичка, се состоела од линеарна перспектива и засенчување (Киароскуро) и произведена од специјалисти ( Леонардо да Винчи, Донатело, Микеланџело и Рафаел ). Религијата беше важна, но со ова ново време дојде и хуманизацијата на религиозните фигури во уметноста, како што се Протерување од рајската градина, Еце Хомо (Бош, 1470-тите) и Мадона Дела Сеџоола ; Луѓето од оваа возраст почнаа да се разбираат себеси како човечки суштества, што се рефлектираше во уметноста. ренесансата го одбележа повторното раѓање на класичните вредности во уметноста и општеството додека луѓето ги проучувале античките мајстори на грчко-римскиот свет; Уметноста се фокусираше на реализмот наспроти идеализмот. Чимабуе и Џото, татковци на италијанското сликарство, живееле во Фиренца, како и Арнолфо и Андреа Писано, обновувачи на архитектурата и скулптурата; Брунелески, Донатело и Масачо, предците на ренесансата, Гиберти и Дела Робијас, Филипо Липи и Ангелико; Ботичели, Паоло Учело и универзалниот генијалец на Леонардо да Винчи и Микеланџело.
Нивните дела, заедно со оние на многу други генерации уметници, се собрани во неколкуте музеи во градот: галеријата Уфици, галеријата Палатина со сликите на „Златните векови“, Барџело со скулптурите на ренесанса, музејот на Сан Марко со дела на Фра Анџелико, Академијата, капелите на Медичи Куќата на Буонароти со скулптурите на Микеланџело, следниве музеи: Бардини, Хорн, Стиберт, Романо, Корсини, Галеријата на Модерна уметност, Музејот на операта Дуомо, музејот на сребрени садови и музејот на скапоцени камења. Неколку споменици се наоѓаат во Фиренца: Крстилницата во Фиренца со своите мозаици; катедралата со своите скулптури, средновековните цркви со ленти со фрески; јавни, како и приватни палати: Палацо Векио, Палацо Пити, Палацо Медичи Рикарди, Палацо Даванзати ; манастири, манастири, трпезарии; „Сертоза“. Во археолошкиот музеј се вклучени документи на етрурската цивилизација. Всушност, градот е толку богат со уметност што некои посетители за прв пат го доживуваат Стендаловиот синдром, бидејќи за прв пат се среќаваат со неговата уметност. Фирентинските архитекти како Филипо Брунелески (1377–1466) и Леон Батиста Алберти (1404–1472) биле меѓу татковците на ренесансната и на неокласичната архитектура.
Фиренца има голем број цркви исполнети со уметност, како што се Сан Минијато ал Монте, Сан Лоренцо, Санта Марија Новела, Санта Тринита, Санта Марија дел Кармин, Санта Кроче, Санто Спирито, Анунциата, Оњисанти и многу други. Уметниците поврзани со Фиренца се движат од Арнолфо ди Камбио и Чимабуе до Џото, Нани ди Банко и Паоло Учело; преку Лоренцо Гиберти, и Донатело и Масасио и семејството дела Робија; преку Фра Ангелико и Ботичели и Пјеро дела Франческа, и понатаму до Микеланџело и Леонардо да Винчи. Другите вклучуваат Бенвенуто Челини, Андреа дел Сарто, Беноцо Гоцоли, Доменико Гирландаио, Филипо Липи, Бернардо Буонталенти, Оркања, Полауоло, Филипино Липи, Верокио, Бронѕино, Десидерио да Сетињано, Микелоцо, Росасело, Ронселоси, Ронселоси, Роселоси, Роселоси, Росасело, Росасело, Росасело, Росасело, Роселоси, Роселоси, Роселоси, Ронселоси, Росесели, Росесои Меѓу уметниците од другите региони кои работеле во Фиренца се Рафаел, Андреа Писано, Џамболоња, Ил Содома и Питер Пол Рубенс. Галерии со слики во Фиренца се Уфици и палатата Пити. Две врвни колекции на скулптура се наоѓаат во Барџело и во Музејот на дела на Дуомо. Тие се исполнети со творби на Донатело, Верокио, Десидерио да Сетигнано, Микеланџело и други. Академијата Галерија го има Давид на Микеланџело - можеби најпознатото уметничко дело насекаде, плус недовршени статуи на робовите Микеланџело создадени за гробот на папата Јулиј Втори. Другите знаменитости вклучуваат средновековно градско собрание, Палацо дела Сињорија (исто така познато како Палацо Векио), Археолошки музеј, Музеј на историјата на науката, Градина на Архимед, Палацо Даванзати, Музеј Стиберт, Сан Марко, капелите Медичи, Музејот на дела на Санта Кроче, Музејот на манастирот Санта Марија Новела, Зоолошкиот музеј („ Ла Спекола “), Бардини и Музејот Хорн. Постои и колекција на дела од современиот вајар, Марино Марини, во музејот именуван по него. Палатата Строци е место на специјални изложби.
Јазик
Фирентински (Fiorentino), се зборува од страна на жителите на Фиренца и неговата околина, е тоскански дијалект и непосреден јазик родител на современиот италијански јазик.
Иако неговиот вокабулар и изговор се во голема мерка идентични со стандардниот италијански, разликите постојат. Vocabolario del fiorentino contemporaneo (Современ фирентински речник) открива лексички разлики од сите сфери на животот. Фiрентинците имаат многу препознатлив акцент во фонетска смисла поради таканаречената gorgia toscana ): „тврд c “ /k / помеѓу две самогласки се изговара како фрикатив сличен на англиски h, така што дико „велам“ е фонетски [ˈDiːho], i cani 'кучињата' да се [iˈhaːni] . Слично на тоа, т помеѓу самогласки се изговара  на англиски тенки, и p во иста позиција е bilabial фрикативна  Другите одлики вклучуваат користење форма на субјунктивно расположение што последно се користи во средновековно време,  честа употреба во секојдневниот говор на современиот субјуктив и скратен изговор на определениот член,  наместо „ил“, предизвикувајќи дуплирање на согласката што следи, така што „Il cane“ (превод: кучето), на пример, се изговара: (ik'ka:ne).
Литература
Во 14 век, Петрарка и Џовани Бокачо ја предводеле литературната сцена во Фиренца по смртта на Данте во 1321 година. Петрарка бил сеопфатен писател, автор и поет, но бил особено познат по својата Канцониера или Книгата на песните, каде што ја искажувал својата непрестајна љубов кон Лора. Неговиот стил на пишување станал познат како Петрархизам. Бокачо бил попознат по својот Декамерон, малку мрачна приказна за Фиренца за време на бубонската чума во 1350-тите, позната како Црна смрт, кога некои луѓе го напуштиле разурнатиот град во изолацијата во замок и го поминале своето време раскажувајќи приказни и новели земени од средновековната и современата традиција. Сето ова е напишано во серија од 100 различни новели.