cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Срна
Распространетост
Срнскиот дивеч е најраспространет во Средна Европа. Најброен е во Западна Германија, Чешка, Словачка, Данска и во Австрија. Во нашата земја, Македонија, срнскиот дивеч е распространет речиси насекаде, во најразлични популации. Го има на речиси сите поголеми шумски комплекси, како што се : Бистра (планина), Шар Планина, Стогово, Јабланица, Плакенска Планина, Илинска планина,Баба (планина), Кајмакчалан, Бабуна, Кожуф, Плачковица, Малешевски Планини и др.
Анатомија
Телото на срнскиот дивеч од надворешна страна е симетрично развиено и витко. Нозете му се тенки и долги. Во должина може да израсне и до 140 см., а во висина до 75 см.. Во тежина може да достигне до 40 килограми( најчесто од 25 до 30 килограми). Бојата на летните влакна му е ’рѓесто-црвеникава, додека в зима, нивната боја е костенливо-пепеласта, приспособена на бојата на сувиот шумски лист. Задниот дел од телото е обраснат со бели влакна, наречени огледало. Младото срнче има темно-кафена боја, ишарана со бели дамки. Ови шарки на младото му остануваат сè до есента. Срните, во текот на годината, двапати се митарат т.е. ги менуваат влакнатана телото(во пролет, и во почетокот на есента).
На роговите на срнаците се разликуваат два дела:рожиште и стебло на рогот. Рожиштето е дел од рогот и претставува права коска, а се разликува од другите долги коски само по специфичниот начин на својата градба. Додека рогот расте, тој е составен дел на телото. Дури по престанувањето на растењето, тој станува мртва коска, а неа телото ја отфрла секоја година во есенскиот период.
Типична форма на здрав и нормално развиен рог на пораснат срнак е рог со три парожоци. Роговите на младите мажјаци почнуваат да растат уште од првата година од животот (во ноември). Овие рогови срнакот набрзо ги отфрла, а веќе во јуни наредната година, добива нови рогови. Овие рогови обично се без порожоци, поради што ваквите срнаци се нарекуваат шилаши (роговите им се во вид на шило). Кај напредни и добро негувани срнаци, овие, втори рогови, можат да имаат по еден или повеќе порожоци, но ваквата појава е сосема ретка. По паѓањето на овие рогови, третите рогови добиваат по еден парожок, поради што таквите срнаци ги нарекуваме вилаши, а кога ќе им израсне третиот парожок, ги нарекуваме шестерци.
По правило, уште во четвртата година од животот, роговите на срнакот добиваат утврден тек на развиток т.е. му паѓаат во ноември, а веднаш потоа почнуваат да му растат нови. веќе во мај, идната година, сосема се развиени и исчистени од кожата и влакната. За време на растењето, ткивото на рогот е заштитено со посебна кожна обвивка наречена лико или браст, богата со нерви и крвни садови.
Растењето и развивањето на роговите на срнаците не се одвива секогаш правилно. Можат да се појават разни деформации и разни промени. Причините за ваквите појави се многубројни, а како најзначајни се сметаат : промени во наследните својства, повреди на челната коска, повреда на младиот рог, премрзнување, повреди на телото и слично.
Размножување
Срнчкиот дивеч се пари во текот на месец јули. Еден срнак може да оплоди повеќе женки. Сè додека не ја оплоди, срнакот останува кај женката. Дури откако ќе ја оплпди приоѓа кон друга женка. Срната е бремена 40 недели, околу 280 дена. Оплодената јајце-клетка во јули или август започнува интензивно да се развива дури во декември. Оваа појава се нарекува ембриотенија. Понекогаш во месец ноември може да се забележи дополнително парење кај срнскиот дивеч, при што, оплодената јајце-клетка не мирува, веднаш започнува да се развива. Најчесто во месец мај срните раѓаат по едно до две срнчиња, а сосема ретко и по три срнчиња. Срната е мошне внимателна мајка. Во прво време, додека се срнчињата слаби и неподвижни, срната ги напушта единствено кога мора да се храни. Но, таа секогаш е близу нив и може да внимава на сè што се случува во околината. Во случај на опасност им приоѓа на помош.
Опасност
Најголем непријател на срнскиот дивеч се волците, дивата мачка, куната златка и други штетници. Лисиците можат да убијат само мали срнчиња. За време на високи снежни намети, покрај волците и лисиците, голем нивни непријател се кучињата скитници.
Исхрана
По однос на исхраната, срнскиот дивеч е пребирлив. Во летниот период, ливадите и пасиштата треба добро да се подредат, а преку зима да се прихрануваат.
Заштита
Поради ниската популација, со Законот за ловство на Р. Македонија срната е ставена под трајна заштита.
Економија на Државата Палестина
Економијата на Државата Палестина се однесува на економската активност на Државата Палестина.
Историја
БДП по глава на жител на палестинските територии се зголемил за 7% годишно од 1968 до 1980 година, но забавил во текот на 80-тите години на минатиот век. Помеѓу 1970 и 1991 година, очекуваниот животен век се зголемил од 56 на 66 години, смртноста кај новороденчињата на 1.000 паднал од 95 на 42, домаќинствата со електрична енергија пораснале од 30 на 85%, домаќинствата со безбедна вода пораснале од 15 на 90%, домаќинствата со фрижидер пораснале од 11% на 85%, а домаќинствата со машина за перење се искачиле од 23% во 1980 година на 61% во 1991 година.
Економските услови на Западниот Брег и Појасот Газа, каде што економската активност била регулирана со Парискиот економски протокол од април 1994 година помеѓу Израел и палестинските власти, се влошиле во раните 90-ти. Реалниот БДП по глава на жител за Западниот Брег и Појасот Газа се намалил за 36,1% помеѓу 1992 и 1996 година, како резултат на комбинираниот ефект на пад на вкупните приходи и силниот раст на населението. Падот на економската активност се должело на израелската политика за затворање како одговор на терористичките напади во Израел, кои ги нарушиле претходно воспоставените односи на пазарот на трудот и стоките. Најсериозен ефект била појавата на хронична невработеност. Просечните стапки на невработеност во 80-тите години на минатиот век биле генерално под 5%; додека до средината на 90-тите се искачиле на над 20%. По 1997 година, израелската употреба на сеопфатно затворање се намалило и биле спроведени нови политики. Во октомври 1999 година, Израел дозволил отворање на безбеден премин помеѓу Западниот Брег и Појасот Газа во согласност со Времената спогодба од 1995 година. Овие промени во спроведувањето на економската активност поттикнале умерено економско закрепнување во 1998–99.
Како резултат на израелската блокада, 85% од фабриките биле затворени или работеле со помалку од 20% капацитет. Се проценува дека израелските бизниси губиле 2 милиони долари на ден од затворањето, додека Газа губилала приближно 1 милион долари на ден. Светската банка го проценила номиналниот БДП на териториите во износ од 4.007.000 американски долари и на Израел на 161.822.000 американски долари. Овие бројки по глава на жител се соодветно 1.036 американски долари и 22.563 американски долари годишно.
За 30 години, Израел дозволил илјадници Палестинци да влегуваат во земјата секој ден за да работат во градежништво, земјоделство и други работни места. Во овој период, палестинската економија била значително поголема од мнозинството арапски држави. До средината на 90-тите години, до 150 000 луѓе - околу една петтина од палестинската работна сила - влегувала во Израел секој ден. Откако Палестинците извршиле бран самоубиствени бомбашки напади, идејата за одвојување од Палестинците се вкоренила во Израел. Израел постепено ги заменил повеќето Палестинци со мигранти од Тајланд, Романија и од други места.
Во екот на едностраното одвојување на Израел од Газа, постоело недостиг на леб и основни залихи поради затворање на граничниот премин ал Ментар / Карни во Израел. Понудата на Израел да отвори други премини била одбиена од палестинскиот орган управуван од Хамас.
По законодавните избори во јануари 2006 година, решително освоени од Хамас, Квартетот за Блискиот Исток (освен Русија) ги скратил сите средства на палестинските власти предводени од премиерот Исмаил Ханија (Хамас). Палестинската Самоуправа (ПС) постогнала месечен готовински дефицит од 60 до 70 милиони долари откако добил 50 милиони - 55 милиони долари месечно од Израел даноци и царински давачки собрани од израелските службеници на границите. По изборите, палестинската берза паднала околу 20%, а ПС го исцрпил својот капацитет за позајмување кај локалните банки. Израел престанал да пренесува 55 милиони американски долари даночни сметки до ПС. Овие средства претставувалеедна третина од буџетот на ПС и ги исплаќале платите на 160.000 палестински државни службеници (меѓу нив 60.000 безбедносни и полициски службеници). САД и Европската Унија ја запреле директната помош за ПС, додека САД вовеле и финансиска блокада врз банките на ПС, спречувајќи трансфер на дел од средствата на Арапската Лига (на пр. Саудиска Арабија и Катар ). Во мај 2006 година, стотици Палестинци демонстрирале во Газа и на Западниот Брег барајќи исплата на нивните плати. Тензијата меѓу Хамас и Фатах се зголемила како резултат на ова „економско стискање“ врз ПС.
Во 2009 година, израелската војска го отстранила својот контролен пункт на влезот на Џенин во серија намалувања на безбедносните мерки. Во септември 2012 година, активистите на ЕУ изјавиле дека палестинската економија „изгубила пристап до 40% од Западниот брег, 82% од нејзините подземни води и повеќе од две третини од пасените земјишта” поради окупацијата и изградбата на населбите.
Првиот планиран палестински град со име Раваби е во изградба северно од Рамала, со помош на средства од Катар. Во 2013 година, комерцијалната трговија меѓу Израел и палестинските територии била проценета на 20 милијарди американски долари годишно.
Западен Брег
Во 2007 година, економијата на Западен Брег постепено започнала да се подобрува. Економскиот раст достигнал околу 4-5%, а невработеноста опаднала за околу 3%. Израелските бројки посочуваат дека платите на Западен Брег пораснале повеќе од 20% во 2008 година, а трговијата пораснала околу 35%. Туризмот во Витлеем се зголемил на околу двапати повеќе од претходните нивоа, а туризмот се зголемил за 50% во Ерихон. Очекуваниот животен век е 73,4, ставајќи ги териториите на 77-то место во светот, во споредба со очекуваниот животен век од 72,5 во Јордан, 71,8 во Турција и 80,7 во Израел. Продажбата на автомобили во 2008 година била двојно поголема од 2007 година. Извештајот на Меѓународниот монетарен фонд за Западен Брег предвидувал стапка на раст од 7% за 2009 година.
Центарот за мали претпријатија во Витлеем бил отворен на почетокот на 2008 година. Финансиран од Германија, центарот помогнал во промовирање на компјутерска писменост и вештини за маркетинг. Во 2009 година, продолжиле напорите за градење на палестинските локални институции и влади од темел. Голем дел од оваа работа ја завршиле Тони Блер и американскиот генерал Кит Дејтон. Некои аналитичари сметале дека ова е посуштински начин за поставување основа за одржливи институции и за локален мир. Во август 2009 година, бил воведен најсовремен мрежно-заснован систем за следење на стоки што влегуваат и излегуваат од областа од страна на палестинските територии, во партнерство со Конференцијата на Обединетите нации за трговија и развој.
Во 2009 година започнал економски „бум“ со раст кој достигнал 8 проценти, повисок отколку во Израел или Западот. Меѓутоа, со инфлација од околу 9,9% истата година, реалниот економски раст е всушност негативен, со оглед на тоа што куповната моќ е намалена. Туризмот во Витлеем, кој двојно се зголемил на 1 милион во 2008 година, се зголемил на скоро 1,5 милиони во 2009 година. Увозот на нови автомобили се зголемил за 44 проценти. Отворени нови трговски центри во Џенин и Наблус. Како резултат на Палестинската инвестициска конференција, палестинските програмери планираат да го изградат првиот модерен палестински град Раваби.
Во 2010 година, градот Рамала бил опишан како центар на економската активност благодарение на подобрената безбедност во градот, успешната битка против корупцијата и големата потрошувачка база.
Во 2011 година, палестинскиот министер за планирање изјавил дека растот на БДП се очекува да достигне 9%, искачувајќи се на 10% во 2012 година и на 12% во 2013 година.
Источен Ерусалим
Источен Ерусалим некогаш бил деловен и трговски центар на Западен Брег. Сепак, од појавата на израелските контролни пунктови и бариерата за раздвојување што започнале пред повеќе од една деценија, тој станал изолиран од својата клиентска база што довело до сериозен економски пад. Според Хана Синиора од Палестинско-американската стопанска комора, пресвртницата била 1993 година. Тој наведува дека оттогаш Источен Ерусалим станал затворен град преку изолација од остатокот на Западен Брег предизвикувајќи загуба од 50% од бизнисот помеѓу 1993 и 2001 година.
Според извештајот на Здружението за граѓански права во Израел од 2012 година и интервјуата направени од „Форвард“, падот на економијата во Источен Ерусалим довело до невидени нивоа на сиромаштија, при што 80% од палестинското население живее под линијата на сиромаштија. Главната причина се смета за политичките и физичките бариери што го одделуваат од остатокот на Западен Брег. Извештајот на АЦРИ го припишува проблемот на „„ кумулативните ефекти од анексијата, занемарувањето, кршењето на правата и завршувањето на бариерата за одвојување “. Друг фактор што придонесува за економскиот пад е состојбата со домувањето. Израелската влада ја олеснила обемната градба за израелските населби со доселеници, но строго го ограничила развојот и градењето на палестинското население.
Појасот Газа
Според „Светска книга на факти“ на ЦИА, политиката на затворање на Израел, која била продолжена кога администрацијата на Хамас дошла на власт во 2007 година, билс одговорна за висок степен на сиромаштија и невработеност и значителен пад на приватниот сектор, кој во голема мера се потпираат на извозните пазари. Израел го обвинил Хамас за преземање активности што довеле до политика на затворање. Голем дел од населението е зависно од хуманитарна помош, пред се од агенциите на ООН.
Олеснувањето на израелската политика на затворање во 2010 година резултирало со подобрување на некои економски индикатори, но редовниот извоз од Појасот Газа сè уште бил забранет. Според израелските одбранбени сили, економијата се подобрила во 2011 година, со пад на невработеноста и пораст на БДП. Отворени биле нови трговски центри, се развивале локалната индустрија и економскиот подем довел до изградба на хотели и пораст на увозот на автомобили. Развојот од широк обем е овозможен со непречено движење на стоки кон Газа преку преминот Керем Шалом и тунелите помеѓу Појасот Газа и Египет. Тековната стапка на камиони што влегуваат во Газа преку Керем Шалом е 250 камиони на ден. Оваа бројка флуктуира во зависност од нивото на мешање на стоката што се влегува во Газа од Египет преку тунели. Зголемувањето на градежната активност довела до недостиг на градежни работници. За да го надополнат дефицитот, младите се испраќаат да ја учат трговијата во Турција.
Валута
Од средината на 1980-тите, примарни валути што се корисстат на Западниот Брег се новиот израелски шекел и јорданскиот динар. Шекелот се користи за повеќето трансакции, особено за малопродажба, додека динарот се користи повеќе за трансакции со заштеди и трајни добра. Американскиот долар понекогаш се користи и за заштеда и за набавка на странска стока. Доларот го користат огромното мнозинство на трансакции надгледувани од Палестинската монетарна управа (палестинска Централна банка ), кои претставуваат само дел од сите трансакции спроведени во Палестина или од Палестинци.
Шекелот е главната валута во Газа. Под египетска власт (1948–1956), Газа главно ја користела египетската фунта. Кога Израел го окупирал појасот Газа за време на Суецската криза во 1956 година, воената администрација ја направила израелската фунта (претходникот на шекелот) единствена легална валута во Газа со указ од 3 декември и спровела поволен курс за отстранување на сите египетски фунти од циркулација. Како резултат на тоа, шекелот станал доминантна валута во Газа, ситуација што била зајакната со израелската окупација на Газа по Шестдневната војна.
Бидејќи палестинската монетарна управа не издава сопствена валута, таа не е во состојба да води независна и делотворна монетарна политика. Во исто време, употребата на две валути ги зголемува трошоците поврзани со флуктуирачкиот курс.
Од Договорот во Осло во 1993 година, периодично се појавуваат предлози за Државата Палестина да ја издаде повторно палестинската фунта, валута според британскиот мандат пред 1947 година. Палестинските власти (ПС) започнале да размислуваат за замена на шикелот и динарот со палестинска фунта во 2010 година, како дел од поширокиот притисок на премиерот Салам Фајад да ја направи Палестина одржлива независна држава. ПС и Палестинската монетарна управа се откажале од идејата за независна палестинска фунта во 2011 година.
Оданочување
Даночувањето на палестинските територии е комплексен систем што може да вклучува исплата на палестинските власти (ПС) и / или Израел. Во 2005 година ПС собирала приближно 34 милиони американски долари месечно од даноци и други давачки, додека Израел собрал околу 75 милиони американски долари месечно во тарифи за странски увоз и даноци на додадена вредност (ДДВ) на израелски стоки и услуги и во просек задржал околу 15 милиони американски долари за плаќање сметки за вода и струја на Палестинците, додека другите 60 милиони долари ги проследила до ПС. Израелските собрани средства за околу две третини од авто-генерираните приходи на ПС, Ројтерс ги приоценил на $ 100 милиони во декември 2012 година Од палестинските законодавни избори во 2006 година и формирањето на владата на Хамас во ПС, Израел редовно ги задржувал даноците што и ги должи на ПС.
Вработување
Според Советот за европски палестински односи, земјоделскиот сектор формално вработува 13,4% од населението и неформално вработува 90% од населението. Во текот на изминатите 10 години, стапките на невработеност во Палестина се зголемиле и земјоделскиот сектор станал најсиромашниот сектор во Палестина. Стапките на невработеност достигнале врв во 2008 година со 41% во Газа.
Работа во Израел
Големата невработеност во палестинската економија довела до околу 100.000 Палестинци да работат во Израел. До март 2014 година биле издадени околу 45.000 дозволи за работа во Израел со уште 25.000 издадени за работа во населбите на Западниот Брег. Се проценува дека 35.000 Палестинци работат преку нелегални канали и без дозвола. Неодамна  квотата за дозволи е зголемена и минималната возраст за добивање на една е намалена од 26 на 24 години. Сектори во кои се вработени Палестинци вклучуваат градежништво, производство, трговија и земјоделство.
Заклучно со 2013 година, просечните дневни плати во Израел и населените места се скоро 2,2 пати повисоки отколку во приватниот сектор на Западниот Брег и над 4 пати повеќе од оние во Газа. Палестинската минимална месечна плата е ₪ 1450, речиси една третина од израелската минимална плата од ₪ 4.300. На Западниот Брег, израелските закони за работни односи делумно се применуваат преку воени донесувања, а пресудата на Врховниот суд на Израел од 2007 година го применува законот за работата што се прави во израелските населби. Сепак, имало инциденти каде израелски работодавци не ги исполниле своите законски обврски кон вработените одбивајќи да обезбедат плата или да го сокријат бројот на работни часови за да ги избегнат законите за работни односи, како што се минимална плата или социјална помош.
Во 2014 година, напис објавен на ел-Хајат ел-Џадида, официјален дневен весник на Палестинските власти, го пофалил израелскиот третман на палестинските работници. Со додавање на поволности како што се превоз, медицина и пензии, Палестинците бргу ги напуштаат своите палестински места и работат за Израелците, секогаш кога ќе имаат можност да го сторат тоа. Безбедносните правила се применуваат строго од страна на израелскиот работнички синдикат, а физичките прегледи ги прават лекарите. ПС ги донела законите за работни односи, но не спроведува правила за минимална плата, годишен одмор, боледување или дополнителна исплата за дополнително работно време.
Водоснабдување и санитарни услови
Водоснабдувањето и канализацијата на палестинските територии се одликуваат со голем недостиг на вода и се под големо влијание на израелската окупација. Водните ресурси на Палестина се целосно контролирани од Израел и поделбата на подземните води е предмет на одредбите од Договорот од Осло II.
Општо, квалитетот на водата е значително полош во појасот Газа во споредба со Западниот Брег. Околу една третина до половина од испорачаната вода на палестинските територии е изгубена во дистрибутивната мрежа. Трајната блокада на појасот Газа и војната во Газа предизвикале сериозни штети на инфраструктурата во појасот Газа. Што се однесува до отпадните води, постојните пречистителни станици немаат капацитет да ги третираат произведените отпадни води, предизвикувајќи сериозно загадување на водата. Развојот на секторот многу зависи од надворешното финансирање.
Земјоделството
Земјоделството е столб во економијата. Производството на земјоделски добра ги поддржува потребите за живот на населението и ја подгрева извозната економија на Палестина. Според Советот за европски палестински односи, земјоделскиот сектор формално вработува 13,4% од населението и неформално вработува 90% од населението. Се обработуваат околу 183.000 хектари земја на палестинските територии, од кои околу половина се користат за производство на маслинки. Маслиновите производители заработуваат повеќе приход од извоз од која било друга земјоделска култура.
Во текот на последната деценија, стапките на невработеност во Палестина се зголемиле и земјоделскиот сектор станал најсиромашниот сектор во Палестина.
Земјоделството во Палестина страда од бројни проблеми, блокади до извоз на производи и увоз на неопходни инпути, широко распространета конфискација на земјиште за природни резервати, како и употреба на војска и доселеници, конфискација и уништување на бунари и физички бариери во рамките на Западниот Брег. Бидејќи коренот на судирот е со земјиштето, споровите меѓу Израел и Палестина се добро манифестирани во земјоделството на Палестина.
Занаети
Широк спектар на занаети, од кои најмногу се практикуваат од страна на Арапите во Палестина, продолжуваат да се произведуваат и денес исто како и пред стотици години. Занаетчиството во Палестина вклучува, меѓу другото, везење, грнчарија, правење сапун, правење стакло, ткаење и резби од маслиново дрво и седеф. Некои палестински градови на Западниот Брег, особено Витлеем, Хеврон и Наблус се здобиле со слава по специјализирање во производството на одредена ракотворба, со продажба и извоз на такви предмети што претставуваат клучен дел од економијата на секој град.
Каменоделство
Каменоделството е традиционален извор на приход за палестинската економија. Годишното просечно производство по работник во индустријата за камења е повисоко отколку во кој било друг сектор. На Западниот Брег има 650 места за производство на камен, од кои 138 се во Бејт Фаџар. Материјалот за вадење на камен се сече на богат опсег на розови, песочни, златни и бели тули и плочки познати како Ерусалимски камен.
Комуникации
Светската банка проценила во 2016 година дека рестриктивните мерки што ги поставил Израел врз телекомуникациските оператори на Западниот Брег, имаат значително негативно влијание врз развојот на палестинските телекомуникациски мрежи, што одржува загуби во опсег од 1 милијарда долари. Овие рестриктивни мерки вклучуваат одбивање да работат на 60% од Западниот Брег под израелска воена администрација (област Ц), ограничувања на увозот на технологија за ИКТ компании, со барање од палестинските оператори пристап до меѓународни врски преку компанија со израелска регистрација, обезбедување мобилен широкопојасен интернет, неуспех да се воспостави независен регулатор за секторот на териториите и израелски оператори кои немаат соодветни овластувања кои продолжуваат да работат на палестинскиот пазар.
Висока технологија
Во текот на 2000-тите, се појавил високотехнолошки сектор на палестинските територии, поддржан од неговата близина со Израел, а до 2013 година, 4.500 Палестинци работеле во ИТ-секторот, специјализирани за софтвер за надворешни извори (вклучително и надворешна работа од израелски компании), развој на телекомуникации и опрема за производство. Палестинскиот ИТ сектор пораснал од 0,8% од БДП во 2008 година на 5% во 2010 година. Индустријата забележила раст од 64% на странскиот бизнис од 2009 година. Поголемиот дел од палестинските ИТ компании се наоѓаат во градот Рамала северно од Ерусалим.
Во мај 2018 година, Светска банка објавила голем извештај за палестинскиот технолошки сектор под наслов „Технички стартап екосистем на Западниот брег и Газа“. Според извештајот, заклучно со почетокот на 2017 година, на палестинските територии имало активни 241 технолошки старт-ап, што создало вкупно 1.247 работни места. Во извештајот се евидентирани и 51 активен инвеститор во палестински технолошки компании. Меѓу наведените главни фирми, се наоѓаат Sadara Ventures, Ibtikar Fund и Oasis500. Фирми со ризичен капитал објавиле дека до 2017 година инвестирале нешто помалку од 150 милиони американски долари во над 40 палестински технолошки компании. Во извештајот се евидентирани и 20 почетни програми за забрзување, од кои 19 се на Западниот Брег, и една во Појасот Газа.
Туризам
Во 2010 година, 4,6 милиони луѓе ги посетиле палестинските територии, наспроти 2,6 милиони во 2009 година. Од таа бројка, 2,2 милиони биле странски туристи, додека 2,7 милиони биле домашни. Овој број на меѓународни посети е во заблуда, бидејќи повеќето туристи доаѓаат само на неколку часа или како дел од нивното дневно патување. Во последниот квартал на 2012 година над 150.000 гости престојувале во хотелите на Западниот Брег; 40% биле европски, а 9% биле од САД и Канада. Големите водичи за патувања неодамна напишале дека „Западниот брег не е најлесното место на кое може да се патува, но трудот е богато награден“.
Палестинските власти и израелските туристички министерства направиле обид да работат заедно на туризам на палестинските територии преку Мешовит комитет. Неодамнешната соработка за споделување пристап до странски туристи не се покажала како успешна во Палестина од многу причини во врска со окупацијата. Израел го контролира движењето на туристите на Западниот Брег. Странскиот туризам во моментов е ограничен на Источен Ерусалим и на Западниот брег, по затворањето на преминот Рафах сместен помеѓу Египет и Појасот Газа, контролиран од Хамас, на неодредено време во август 2013 година. Во суштина нема туристички проток кон Газа од 2005 година, поради тековната блокада на Израел преку копно, воздух и море.
Во 2013 година министерката за туризам на палестинските власти Рула Мааја изјавила дека нејзината влада има за цел да ги охрабри меѓународните посети на Палестина, но окупацијата е главниот фактор што го спречува туристичкиот сектор да стане главен извор на приход за Палестинците. Нема визни услови наметнати на странски државјани, освен оние наметнати од визната политика на Израел. Пристапот до Ерусалим и Западен Брег  е контролирана од Владата на Израел и пристапот до Газа е контролирана од Хамас Влезот на окупираните палестински територии бара само важечки меѓународен пасош, но влезот во Израел може да биде одбиен за Палестинците или арапските посетители
Странска помош
Во 2008 година, економиите на Западниот Брег и Газа биле во голема мера зависна од странската помош која изнесувала 1,8 милијарди. Приближно 30% од БДП или 487 американски долари по Палестинец годишно доаѓаат од помош. Странската помош обезбедува основни услуги за скоро половина од палестинскиот народ и им дозволува на палестинските власти да работат и да плаќаат околу 140.000 вработени.
Во 2010 година, арапските држави ја намалиле финансиската помош за палестинските власти. Според палестинското Министерство за финансии, ПС добила 583,5 милиони долари буџетска поддршка до август 2010 година, од кои само 22 проценти биле од арапски држави. Остатокот бил од меѓународни дарители, вклучително и Европската Унија и САД. Салах Рафат, член на Извршниот комитет на ПЛО, ги повикал арапските земји да ги почитуваат своите финансиски ветувања.
Во април 2011 година, Салам Фајад се состанал со западните дарители во Брисел и побарал помош од 5 милијарди долари.
Како дел од обидот на американската влада да создаде мировен договор меѓу Израелците и Палестинците, американскиот државен секретар Џон Кери претставил план вреден 4 милијарди американски долари, кој ќе помогне во растот на палестинската економија за 50 проценти и да донесе „невидено богатство во регионот“. Планот бил координиран заедно со поранешниот премиер на Велика Британија, Тони Блер. Сепак, следниот ден откако Кери ја објавил својата иницијатива, палестинските власти го отфрлиле договорот велејќи дека тој нема да „направи политички компромиси за финансиски придобивки“. Економскиот советник на палестинските власти, Мохамад Мустафа, ијавил дека „приоритетите на ПС не се економски, туку се политички рамки за создавање на палестинска држава заснована на линиите од 1967 година, со главен град Источен Ерусалим, што исто така ги обезбедува правата на бегалците и политички компромис“.
Според Џонатан Кук, израелскиот економист Шир Хевер проценил (2016 година) дека минимум 78% од странската хуманитарна помош за Палестина завршува во израелската каса. Тој ја повлекува импликацијата дека странските дарители со тоа ја финансираат окупацијата на Израел. За возврат Палестинците добиваат еквивалентна количина на храна, стоки и услуги од Израел што се користи за подобрување на животниот стандард на Палестинците.
Трговија
Заедничката економска соработка помеѓу Израелците и палестинските претставници доживела раст во изминатите години. Почнувајќи од 2008 година, Cisco Systems започнал заеднички напор да го започне зачетокот на палестинскиот ИТ сектор со холистички пристап кон екосистемот, опфаќајќи ризичен капитал, приватен капитал, градење на капацитети и директно доставување до палестински компании. Компанијата инвестирала 15 милиони долари за таа цел и привлекла други големи меѓународни инвеститори и дарители, вклучувајќи ги „Мајкрософт“, „ХП“ и „Гугл“. Палестинскиот ИТ сектор оттогаш пораснал од 0,8% од БДП во 2008 година на 5% во 2010 година.
Маслинки на мирот е заеднички израелско-палестински деловен потфат за продажба на маслиново масло. Преку овој проект, Израелците и Палестинците спровеле заедничко планирање. Маслото се продава под брендот „Маслинки на мирот“.
Во октомври 2009 година започнал нов проект за промовирање на туризам и патувања меѓу двете области. Во Џенин се иницирани нови деловни напори и туристички атракции. Двата региона планираат заедничка индустриска зона што ќе ја премости границата. Палестинците би произведувале локално изработени ракотворби и би ги продавале преку Гилбоа во други региони во светот. Друг можен проект е заеднички центар за јазици, каде што Израелците и Палестинците меѓусебно ќе учат арапски и хебрејски, како и аспекти на нивното културно наследство.
Во 2011 година билатералната трговија меѓу Израел и подрачјата под раководство на Палестинците достигнала 4,3 милијарди долари, а извозот на Израел во ПС изнесувал 3,5 милијарди американски долари, а извозот на Палестин во Израел 816 милиони американски долари. Според Надер Тамими, претседател на Здружението на традиционални индустрии во ПС, постојат редовни интеракции меѓу палестински и израелски стопанственци.
На конференцијата организирана од Факултетот за бизнис и менаџмент на Универзитетот Бен-Гурион во Негев во 2012 година, израелски и палестински трговски експерти се состанале за да разговараат за начините за промовирање на прекугранични деловни интеракции.
Во 2013 година, комерцијалната трговија меѓу Израел и Палестинските власти се проценила на 20 милијарди американски долари годишно. Континуирано зголемувањето на трансакциите довело до создавање на заедничката палестинска и израелска иницијатива, Центар за арбитража во Ерусалим (ЗАЦ). Центарот ќе се специјализира како независна институција која ќе се фокусира на деловна арбитража меѓу Израелците и Палестинците.
Палестинскаста економија била сериозно погодена во однос на јавните финансии, според извештајот на Светска банка во 2019 година. Вршителот на должноста директор на Светска банка за Западен брег и Газа, Ана Бјерде, изјавила: „Економијата, која во 2018 година не забележа реален раст, сега се соочува со тежок фискален шок поради застојот во врска со трансферите на приходите“. Во извештајот се вели: „Наспроти позадината на намалувањето на протокот на помош, неодамнешниот судир произлезе од едностраното одземање на Израел на 138 милиони американски долари од приходите за расчистување на ПС во 2019 година за да се надоместат проценетите исплати на палестинските маченици и семејствата на затворениците“.
Судир
Поврзано: Земјоделство во Палестина
Во 2006 година, единството на палестинската економија било загрозено кога израелските врски со Западниот Брег биле прекинати. Следната војна во периодот 2008-2009 година ја уништила целата економска инфраструктура во Газа, оставајќи ја палестинската економија без никакви преостанати активности и долг од 1,4 милијарди долари. Договорот од Осло во 1993 година имал за цел да го спречи ова, но не бил во можност да спречи палестинската економија да не флуктуира. Во моментов, палестинската економија живее од странска помош и приходи од царина меѓу Израел и Палестина. Сепак, израелските ограничувања ја расцепкале палестинската економија и предизвикале зголемување на невработеноста. До 2008 година, 71% од населението во Појасот Газа било невработено. Успехот на увозот и извозот во Палестина бил под влијание на ограничувањата на границата и постојаната израелска контрола на Западниот Брег и Газа, што исто така ги ослабело индустрискиот и земјоделскиот сектор. Со цел палестинската економија да биде просперитетна, ограничувањата на палестинската земја мора да се отстранат. На Западниот Брег, израелските ограничувања предизвикале палестинската економија да изгуби 3,4 милијарди долари (35% од годишниот БДП), според „Гардијан“ и извештајот за Светска банка.
Индикатори за развој
Упис на училиште, основно (%) бруто: 94% во 2012 година
Емисија на СО2 (метрички тони по глава на жител: 0,6 во 2010 година
Стапка на сиромаштија: 25,8% во 2011 година
Очекуваното траење на животот при раѓање вкупно години: 73 во 2012 година
Население: 4.169.509 во 2013 година
Бебрава
Бебрава ― река во западна Словачка. Се издига во Стражовските Планини во близина на селото Чиерна Лехота, течејќи на почетокот југозапад, свртувајќи се по околу 10 км на југ, течејќи низ Бановце над Бебравоу, конечно се излева во реката Нитра кај Тополчани. Таа е 47 км долга и нејзината големина на сливот е 631 км2.
Месински земјотрес (1908)
Земјотресот во Месина во 1908 година се случил на 28 декември во Сицилија и Калабрија, јужна Италија со магнитуда од 7,1 степени. Епицентарот бил во теснецот Месина кој ја дели Сицилија од италијанското копно. Градовите Месина и Реџо Калабрија биле речиси целосно уништени и загинале меѓу 75.000 и 82.000 луѓе. Тоа бил најразорниот земјотрес што некогаш ја погодил Европа.
Причина за земјотресот
Италија се наоѓа по граничната зона на Африканската континентална плоча, а оваа плоча се притиска на морското дно под Европа со брзина од 25 милиметри годишно. Ова предизвикува вертикално поместување, што може да предизвика земјотреси. Земјотресот е регистриран од 110 сеизмографски станици ширум светот. и беше еден од првите што беше снимен со инструменти.
Теснецот Месина е дел од регионалната тектонска одлика која е позната како Калабриски лак, област на диференцијално издигнување што произлегува од динамиката на јонските и јужнотиренските тектонски единици, два од литосферните блокови кој се на микроплочи препознаени во високо фрагментираниот италијански дел од контактот Африка-Евразија. Некои од најсилните земјотреси во последните неколку векови се случиле во Калабрискиот лак, како што се земјотресите во Калабрија од 1783 и 1905 година, како и на покатастрофалниот земјотрес во Месина во 1908 година.
Записите покажуваат дека значителна сеизмичка активност се случила во областите околу Месинскиот Теснец неколку месеци пред 28 Декември. Тој се зголеми во интензитет почнувајќи од 1 Ноември. На 10 Декември, земјотрес со јачина од 4 степени предизвика штета на неколку згради во Новара ди Сицилија и Монталбано Еликона, двете во провинцијата Месина.
Вкупно 293 последователни потреси се случиле помеѓу 28 Декември 1908 година и 11 Март 1909 година.
Во 2008 година беше предложено дека истовременото цунами не е генерирано од земјотресот, туку од големото подморско лизгање на земјиштето што го предизвика. Веројатниот извор на цунамито бил кај Џардини Наксос на сицилијанскиот брег, каде што на батиметриската карта на јонското морско дно било видливо големо тело од лизгање на земјиштето.
Земјотрес
Во понеделник на 28 декември 1908 година, во 5:20:27 часот се случил земјотрес од 7,1 степени според Рихтерова скала. Неговиот епицентар бил во теснецот Месина кој ги дели прометниот пристанишен град Месина на Сицилија и Реџо Калабрија на италијанското копно. Неговиот прецизен епицентар е лоциран во северниот дел на Јонското Море, блиску до најтесниот дел од Теснецот, локацијата на Месина. Имаше длабочина од околу 9 километри.
Земјотресот речиси ја израмни Месина. Најмалку 91% од структурите во Месина беа уништени или непоправливо оштетени, а 75.000 луѓе беа убиени во градот и предградијата. Реџо Калабрија и други локации во Калабрија, исто така, претрпеа големи штети, при што загинаа околу 25.000 луѓе. Историскиот центар на Реџо беше речиси целосно искорен. Бројот на жртвите се базира на пописните податоци од 1901 и 1911 година. Тоа беше најразорниот земјотрес што некогаш ја погодил Европа. Земјата се тресеше 37 секунди, а штетата беше широко распространета, при што беше почувствувано уништување на површина од 4.300 квадратни километри.
Во Калабрија, земјата силно се тресеше од Скила до јужно од Реџо, предизвикувајќи лизгање на земјиштето во областа Реџо и по должината на морската карпа од Скила до Багнара. Во калабриската комуна Палми на брегот на Тирен, имаше речиси целосен пустош што остави 600 мртви. Штета беше нанесена и по должината на источниот брег на Сицилија, но надвор од Месина, тој не беше толку тешко погоден како Калабрија. Месосеизмичката област беше ограничена во близина на брегот по појас широк 1-4 километри што ја потресе и уништи Месина и околните села. Катанија, најголемиот град во источна Сицилија, не претрпе значителна штета.
Еден млад лекар кој побегнал со својот живот подоцна раскажува дека „длабоката тишина ја прекина извонредна бучава како пукање на илјада бомби, проследено со брз и пороен дожд“. Потоа слушнал „злобен звук на свиркање“ кој го споредил со „илјада црвени вжештени пегли што шушкаат во водата“. Други преживеани изјавија дека имало три одделни и различни движења за време на главниот удар од 37 секунди: првото се тресело наназад и нанапред, второто силно туркало нагоре, додека третото се движело во кружни движења. Повеќето извештаи се согласуваат дека тоа беше второто движење нагоре што предизвика широко распространето уништување во Месина; придружната бучава опишана како „точно како онаа што ја направи брз воз во тунел“.
Зголемениот биланс на жртви се должи на фактот дека повеќето луѓе спиеле, а биле убиени или живи закопани во нивните кревети, бидејќи нивните куќи се уривале над нив. Илјадници беа заробени под урнатините, претрпувајќи ужасни повреди од кои многумина ќе загинат. Една недела пред земјотресот, во целата комуна Месина биле избројани 160.000 жители. На 28 Декември, Месина беше уште поголема гужва од вообичаено, поради бројот на посетители во текот на ноќта од оддалечените области кои дојдоа во градот за да ја видат изведбата на операта Аида на Џузепе Верди, која беше поставена претходната вечер во театарот Виторио Емануеле II.
Цунами
Десет минути по земјотресот, морето од двете страни на теснецот ненадејно се повлекол додека цунами од 12 метри зафатило, а три бранови ги погодиле блиските брегови. Најсилно влијаеше по должината на калабрискиот брег и го поплави Реџо Калабрија откако морето се повлече на 70 метри од брегот. Целото море во Реџо беше уништено, а луѓето што се собраа таму загинаа. Тешко беше погодена и блиската вила Сан Џовани. По должината на брегот помеѓу Лазаро и Пеларо, беа измиени куќи и железнички мост.
Во Месина, цунамито исто така предизвикало повеќе пустошења и смртни случаи. Многу од преживеаните од земјотресот побегнале на релативната безбедност на морскиот брег за да ги избегнат своите куќи кои се уриваа. Вториот и третиот бран на цунами, кои доаѓале брзо последователно и повисоки од првиот, се тркаа над пристаништето, искршиле чамци закотвени на пристаништето и скршија делови од морскиот ѕид. Откако го зафатиле пристаништето и трите градски улици во внатрешноста на пристаништето, брановите ги однеле луѓето, бродовите закотвени во пристаништето, рибарските чамци и траектите и нанесоа дополнителна штета на зградите во зоната што останаа стоечки по шокот. .
Бродовите кои сè уште беа прицврстени на нивните пристаништа се судрија еден со друг, но не претрпеа поголема штета. Потоа, пристаништето Месина беше исполнето со пловечки остатоци и трупови на удавени луѓе и животни. Градовите и селата долж источниот брег на Сицилија беа нападнати од високи бранови, предизвикувајќи смртни случаи и оштетувања на чамци и имот. Два часа подоцна цунамито ја погоди Малта, брзајќи кон пристаништето Марсамксет и оштетувајќи го имотот во Мсида. Околу 2.000 луѓе загинаа во цунамито во Месина на источниот брег на Сицилија и во Реџо Калабрија и неговата крајбрежна околина.
Скала на уништување
Месина изгуби речиси половина од своето население и целиот историски центар на градот бил уништен, вклучувајќи ја и норманската катедрала, која издржа претходни земјотреси, како што беше силниот во 1783 година. Само периметарските ѕидови и апсидите останаа да стојат.
Брегот на Месина бил неповратно променет бидејќи големи делови од брегот потонаа неколку метри во морето. Куќи, цркви, палати и споменици, воени бараки: комерцијални, општински и јавни згради сите целосно се урнаа или беа сериозно оштетени. Многу објекти беа испукани школки, без покрив, без прозорци и исправени несигурно. Интернатот Мауролико во Корсо Кавур беше прав, закопувајќи ги учениците. Вкупно 348 железнички работници загинаа кога се урнаа двете железнички станици.
Американскиот конзулат пред пристаништето се претвори во куп урнатини: британскиот конзулат претрпе малку надворешно оштетување со неговото знаме сè уште вее, но внатрешноста беше целосно уништена. Убиени се американскиот конзул Артур С. Чејни и неговата сопруга Лора. Животот го загубија и францускиот конзул и неговите деца, иако сопругата побегна. Етел Огстон, сопруга на британскиот заменик-конзул, почина веднаш откако ја удри балкон кој паѓаше додека се обидуваше да избега низ улиците со нејзиниот сопруг Алфред и ќерката, кои и двајцата преживеаја. Поранешниот американски заменик-конзул и дописник од Месина за Асошиејтед прес Џозеф Пирс и неговото семејство беа здробени до смрт кога нивниот оштетен дом во Виа Порта Реал Басо, блиску до пристаништето, бил урнат од силата на брановите создадени од цунамито.
Земјотресот го уништи комерцијалниот дел долж Месината Корсо Виторио Емануеле, кој го заобиколи морскиот брег, кој ја вклучуваше елегантната „Палацата“. Ова беше долга низа од грандиозни градби што беа пред пристаништето во форма на срп. „Палацатата“ првично била изградена во барокен стил во XVII век и главно била дело на Симоне Гули. Повеќето од барокните згради биле уништени во земјотресот од 1783 година, а биле обновени во неокласичен стил во почетокот на XIX век. Тоа беше импозантната неокласична „Palazzata“, со некои од преживеаните барокни згради, која беше речиси целосно уништена во 1908 година. Тресењето беше особено интензивно во областа на пристаништето што резултираше со трајно поместување на камените поплочувања во „бран- како шема“. Штетата беше најголема во стариот историски центар и ниските, рамни централни и северни делови на градот поради меката песочна почва; тоа беше помалку сериозно во планинскиот западен дел бидејќи структурите беа изградени на поцврст терен како што е тврдината Гонзага која беше неповредена и остана до денес. Областа помеѓу плоштадот на катедралата и Граѓанската болница од 16 век што се наоѓаше пред Торенте Порталењи беше избришана. Соседната Виа Порта Империјале беше особено силно погодена од двете страни.
Вистинската Цитадела од 17 век, која го чувала пристаништето, била делумно уништена. Огромни пукнатини и пукнатини се отворија на улиците и тие, како и насипите од урнатини и паѓањето на ѕидарството, ги попречија преживеаните кои избегаа од нивните срамнети домови да бараат безбедност. Две од главните сообраќајници Виа Гарибалди и Корсо Кавур беа непроодни поради ридовите од урнатини и урнатини во висина од 5 метри. Семејствата се разделија, а поројниот дожд кој започна само неколку минути пред земјотресот ја зголеми конфузијата, попречувајќи ја видливоста заедно со темнината и густите облаци од прашина. Големите резервоари за гас на северниот крај на градот се разнесоа, погребувајќи ги живите преживеани и веќе мртвите. Избувнаа пожари предизвикани од пукнати цевки за гас, што дополнително го зголеми хаосот и уништувањето. Земјата продолжи да се тресе со повторени последователни потреси што предизвикаа преостанатите структури да се срушат врз урнатините на урнати градби при што загинаа и беа повредени спасувачите и оние кои го преживеаја главниот потрес.