cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ново Село (Гостиварско)
Самоуправа и политика
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на истата општина се наоѓало и во периодот 1955-1957.
Во периодот 1952-1955, селото се наоѓало во рамките на Општина Вруток, во која покрај Ново Село се наоѓале Вруток, Дуф, Орќуше, Печково, Равен и Речане. Во периодот 1950-1952 година, селото се наоѓало во тогашната општина Речане во која влегувале селата Дуф, Ново Село, Орќуше и Речане.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0497 според Државната изборна комисија, сместено во простории на основното училиште.
На локалните избори во 2021 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 21 гласач.
Општина Битола
Општина Битола — општина во јужниот дел на Македонија. Градоначалник е Тони Коњановски. Седиштето на општината е во градот Битола. Општината е проширена со законот за територијална поделба на Македонија од 2004 година, кога кон старата Општина Битола се припоиле поранешните општини Бистрица, Цапари и Кукуречани.
Географија
Општината се наоѓа во југозападниот дел на Република Македонија. На запад општината се граничи со Општина Ресен, каде границата меѓу двете општини минува низ Баба Планина. Јужната граница е државната граница со Грција. На исток и североисток општина Битола се граничи со Општина Новаци и Општина Могила, додека на север со Општина Демир Хисар. Општината се наоѓа во Пелагониската Котлина, достигнувајќи ги највисоките врвови на планината Баба со врвот Пелистер. Најголеми реки коишто течат низ општината се Црна Река, Шемница и Драгор.
Од до 1019 г. од н.е.
Најстарите остатоци од животот на човекот во Пелагониската Котлина потекнуваат од времето на неолитот, со најстариот претставник Велушко-породинската култура која временски припаѓа кон крајот на раниот неолит. Бројните материјални откритија од археолошките наоѓалишта (Велушина, Породин, Беранци) докажуваат културни слоеви на живеење од периодот на бакарно време, бронзено и железно време, додека наодите од античкото наоѓалиште Хераклеја Линкестидска (подигнато од Филип II во 349 г. п.н.е) создаваат континуитет со животот на градот во македонско-хелинистички и римски период. По илјадагодишното постоење, во VI век животот во античкиот македонски град Хераклеја престанал. Тоа е времето на масовно населување на Словенските племиња на македонските простори. Во непосредна близина на Хераклеја се доселува македонско – словенското племе Берзити, односно Брсјаци кои почнале да ја создаваат нова словенска населба, којашто туѓинците различно ја нарекувале, како: Бутела, Бутелион додека месното словенско население, својата населба ја именува како Битољ, од што произлегува и денешното современо име Битола. Во времето на владеењето на Цар Самуил, на син му Гаврил Радомир и на внук му Јован Владислав, во Битола постоела царска резиденција, односно царски дворци. Во еден воен поход, царот на Византија Василиј II наредил тие да се запалат, но градот не го зазел. Битола, како и другите средновековни градови, имала своја тврдина за заштита на населението од воени напади и од грабежи. Тврдината била значително оштетена. Во 1015 г. царот Гаврил Радомир беше убиен од неговиот братучед Царот Јован Владислав, кој се прогласил за цар и во 1015/16 наредил да се обнови градската тврдина. По тој повод, на видно место, при влезот на тврдината била поставена голема мермерна плоча со словенски текст, каде за првпат се спомнува градот со неговото словенско име т.е. на неа пишува дека тој на ова место подигнал град под име Обител, што значи манастирски стан или семејство. Ова плоча е пронајдена во Солак – Сингур Чауш џамија, која денес се наоѓа во битолскиот музеј. По кусото владеење на царот Јован Владислав, Битола и целото царство потпаднале под византиска управа. Во 1019 г. Битола се споменува како седиште на епископ кој бил под црковна управа на Охридската епископија споменувана во делото на Јован Скилица „Кратката историја“ и познатата „Грамота“ на императорот Василија II, каде што Битола е претставена како значаен словенски град.
Од до  век
Во XII век, Вилхем Тирски борејќи се во Првата крстоносна војна, Битола ја спомнува како голем и убав град. Во средината на XIII век слични податоци дава и арапскиот патописец Идризи во своето дело “Географија“ пишувајќи дека Битола е значаен и убав град со убава местоположба, а Теофилакт Охридски за време на Душановото царство во првата половина на XIV век, Битола ја опишува како развиена населба со феудален систем, развиена трговија со Дубровник, Венеција, Солун и Цариград или кратко кажано Битола во средниот век доживува силен процвет непосредно пред пропаѓањето под османлиската власт. Во средниот век Битола исто така претставуваше црковно седиште за областа Пелагонија, а и пошироко.
Со продорот на Турците Османлии на Балканскиот Полуостров, Битола пропаднала под османлиската власт во 1382/3 година. Турскиот хроничар од XVII век во своето дело „Настани што воодушевуваат“ забележал: „... додека прилепската тврдина била освоена по мирен пат, битолската беше освоена по пат на сила...“ При освојувањето на градот Битола Турците се стретнале со голем отпор од страна на битолчани, но по неколкудневен отпор истиот бил скршен од надмоќниот освојувач, на чело со Тимурташбег. По заземањето на градот битолската трвдина била урната до темел. Со посебен ферман од Султанот Мурат I градот беше предаден на управување на Евронос бег. Во овој период, во турските документи Битола се споменува под името Манастир, некаде Толи Манастир или само Толи или само Манастир, но и Монастир. Поради важната географска положба, Битола станала важен воено-политички и административно-културен центар во овој дел на балканот. Во периодот кој следи градот доживува крупни етнички промени, турското население станува доминантно население за чии потреби биле изградени верски установи – џамии, други позначајни објекти – медреси (верски училишта), безистени, текии, анови, амами (бањи), сараи (раскошни куќи) и др. Во XV век во градот се доселува еврејскиот етнос кои биле протерани од Шпанија и Португалија, а во XVIII век исто така се доселиле и Власи кои биле принудени да бегаат пред зулумот на Али-паша Јанински кој им го запалил големиот напреден град Москополе во 1778 г.
Ваквиот растеж на градот овозможил Битола, после Солун да стане најзначаен економски и културен центар на Македонија Османлиската власт, преку својот специфичен тимароспахиски систем на управа, со многу лоши даноци ги оптоварила селаните кои не можеле тоа да го поднесат и почнале да даваат разновиден отпор. Исто така се појавиле и многубројни разбојнички банди кои немилосрдно ги тероризирале жителите на битолските села. Поради тоа тие почнале да бегаат, да го напуштаат селото и да се доселуваат во градот. Со раселувањето на селаните во Битола, кое започнало во XVII век, ќе започне и ресловенизацијата на градот т.е. Битола ќе стане главно етнички македонски град. На местата од иселените постепено се населуваат Албанци. Покрај имотните Турци, Власи и Евреи се јавуваат и имотни Македонци кои имаат свои врски со Трст, Виена, Лајпциг, Цариград, како и со државите Србија, Романија, Бугарија и др. Овие трговци имаат свои магацини и складови во битолската чаршија и доминираат во неа. Во чаршијата се оформиле посебни пазари, каде што се продавал еден вид стока, како што биле: Пекмез-пазар, Ленски-пазар, Овчки-пазар, Дрвен-пазар, Ат-пазар, Маст-пазар и др. Слично било и со населбите во градот, наречени маала: Баир-маала, Бела-Чешма, Чифте-фурни, Арнаут-маале, Ѓупска-маала, Еврејска-маала, Јени-маале и др.
Од век до 1912 година
За пазарните денови во чаршијата се слушал, покрај македонскиот, и влашки, ладино (јазикот на Евреите), турски и др. јазици. Ретко ко ј не знаел два, па и три странски јазици. За овој период венецијанскиот пратеник Лоренцо Бернардо оставил прекрасни податоци за градот. Тој пишува: ...Монастерио е мошне населено место... Како што велат, има 1.500 куќи од кои 200 се еврејски... Тврдина нема ... има кадилак (седиште на судија и судски органи), изобилува со жито и тргува со волна, восок, кожи ... Изобилува со вода и со чешми ... Има безистен, убави џамии, карвансарај ...“.
Во овој период битолското граѓанство, за своите потреби, за секакви прилики, ја копирало западноевропската мода, во облеката, во контактите, во манирите, а воедно го копирало и надворешниот сјај преку архитектурата, внесувајќи во градот нов стил на живот- прозападен. Тогаш во Битола значајно се зголемува бројот на жителите. Така, од град со околу 8.000 жители во 1807 г., дојде до 46.000 жители во 1858 г., со што спаѓа во редот на развиените градови, не само во Македонија туку и на Балканот.
Од 1850-тите Битола како центар за европска Турција побуди интерес кај многу балкански и европски држави да отворат свои конзуларни претставништва и агенции. Тоа доведе Битола да прерасне во значаен воено-економски – политички и културен центар, да ги развие трговските врски со Европа и самата од ориентален град да поприми лик на европски град, во архитектурата, во начинот на живеењето, на однесувањето, облекувањето и сл. Тоа е период кога Битола ги доби епитетите „конзулски град“, „град на клавирите“, „најопеан град“. Во ноември 1851 г. свој конзулат прва отворила Австрија, а потоа свои дипломати испратиле и Русија, Грција, Србија, Италија, Романија, Велика Британија, Франција, така што за деветте децении на конзулскиот период низ Битола поминале стотина конзули. Истовремено со активноста на конзулите во полза на нивните држави или на соседни државички, агресивни кон Македонија, самото нивно присуство во градот, нивните поединечни врски со битолчани, нивното облекување, манирите, етикецијата во контактите, познавањето на повеќе странски јазици, баловите и сл., кај граѓаните влијаеле импозантно, така што поимотните често го имитирале нивниот стил на живеење, кој се ширел и на останатите граѓани, особено на интелегенцијата. Битола изобилува со стара архитектура, која датира од периодот на романтизмот, неоренесансата и необарокот. Над дваесет монументални објекти се заштитени со закон, како што се: Безистенот, Исхак џамија, Гази Хајдар-кади џамија, Саат кулаат, Домот на АРМ, Католичката црква, Ректоратот, црквите „Св. Димитрија“, „Св. Недела“ и „Св. Богородица“, поранешната Отоманска банка, и сл. Со закон се заштитени и десетина поединечни комплекси, како Старата чаршија, Интифа, Големиот плоштад, Пафтали џамија, Чинар и сл. Во почетокот на XIX век (1835 година) Битола станува центар на Румелискиот вилает. Тоа е период кога за бројниот воено-административен апарат се градат воени и стопански објекти како црвената и белата касарна, военото училиште кое подоцна прераснува во воена академија. Тука се школува во 1898 година, познатиот турски државник, првиот турски претседател и татко на современа Турција, Кемал Ататурк.
Балкански војни и Прва светска војна
Во текот на Балканските војни (1912 – 1913 г.) Битола била главно турско упориште. По поразот на Турците и нивното протерување, Македонија е поделена помеѓу Србија, Бугарија и Грција, што претставува најтрагичниот момент во историјата на македонскиот народ и за градот Битола кој се најде во составот на Српското кралство. За Битола и битолско и за нивниот општествено-економски развој, катастрофално значење ќе има вештачко поставената граница меѓу Србија и Грција. Ова предизвикало Битола да го загуби значењето на средиштен економски, културен и политички центар што, реално, за време на османлиското владеење, го имала. Влошувањето на меѓународната положба и избувнувањето на Првата светска војна придонело Бугарија како членка на Централните сили, да ја нападне Србија и да навлезе во Македонија, а потоа на 21.11.1915 г. бугарските војски влегле во Битола. Српските силе биле протерани, а бугарската окупација останала сè до есента 1916 г.
Есента 1916 г. сојузничките сили (Англија, Италија, Русија во координација со српските сили) навлегле во Битола, се изврши реокупација на градот. Војските на Антантата го зазедоа градот Битола, со околијата, војските на Централните сили, откако ја загубиле Битола беа принудени да се повлечат по западните и северните висови на Баба Планина – Пелистер. На овие терени и ден денес има остатоци од направени скривници, ровови, сместувалишта за офицерскиот кадар итн. Силите на Антантата ја освоиле Битола, Битола се најде помеѓу две непријателски војски. Тогаш Битола ги доживува најстрашните урнувања од жестоките бомбардирања, која ја претворија во урнатини со многу човечки жртви и страдања (документирани во филмските ленти на првиот снимател на Балканот, Милтон Манаки).
Македонија меѓу двете светски војни
Поради страдањата што ги претрпел, градот Битола бил прогласен за Град херој. Ова признание му е доделено од маршалот Франш д’Епере на 15.09.1923 г. Битола во периодот помеѓу двете светски војни била во состав на Кралството Југославија. Народот повторно останал национално обесправен, економски грубо експлоатиран и подложен на асимилација и дискриминација.
Од Втората светска војна до денес
По капитулацијата на југословенската војска во априлската војна (1941 г.) Битола се најде под фашистичка окупација. Српската окупација е заменета со германско-бугарската окупација. Само три дена по фашистичката окупација на Битола и Битолско, односно на својата седница од 11.04.1941 г., Месниот комитет на КПЈ за Битола, под раководство на Стеван Наумов-Стив, одлучил да започнат подготовките за националното ослободување. Во април 1942 г. паднале и првите жртви во оружената борба против фашистичките окупатори. Во март 1943 г., фашистичкиот окупатор депортира над 3.000 битолски Евреи во логорот на смртта Треблинка во Полска од каде ни еден не се вратил. На 04.11.1944 г. градот Битола е ослободен, битолчани тоа утро воодушевено ги пречекале своите ослободители – Седмата битолска бригада и Леринско-костурската бригада. По завршувањето на војната, беше основана Македонска држава за првпат во историјата, во склоп на Југославија. Во 1945 г. во Битола е отворена гимназија „Јоспи Броз – Тито“ каде за првпат се употребил македонскиот јазик.
Од 1991 г. по осамостојувањето на Македонија како независна и суверена држава, за Битола значеше почеток на нова етапа од нејзиниот развој. Градот го врати својот сјај, доби одлики на еден современ европски град, со многубројни конзуларни претставништва и стана регионален центар на поширокото подрачје во многу аспекти на општественото живеење.
Стопанство
Во развојот на битолската економија значаен фактор претставуваат природните услови кои придонесуваат за забрзан просперитет на Битола во наредниот период. Ваквите можности се темелат, пред се, на природниот фактор, и тоа, во прв ред на: земјоделството, шумарскиот потенцијал, минералното богатство и др.
Битолското поле го зафаќа најголемиот дел од Пелагониската Котлина, со вкупна обработлива површина од околу 70.000 ха. Од неа, најголем дел се ораници, потоа, градинарски површини, овоштарници, лозја и ливади. Со изградбата на хидросистемот Стрежево, создадени се дополнителни поволни услови за развој на земјоделството и за остварување на многу поголеми приноси. Шумското богатство, исто така, претставува солидна основа за подинамичен развој на севкупната економија на Општината Битола, околните планини Баба – Пелистер, Кајмакчалан и останатите шумски простори располагаат со големи шумски комплекси од огревно и индустриско дрво. Битола и пошироката околина се познати и со своето разновидно минерално богатство. Ова особено е однесува на големи количества од лигнит и други неметали. Врз основа на овие природни резерви, од 1983 г. работи најголемиот електростопански објект во Македонија, Рударско-енергетскиот комбинат РЕК-Битола. Во овој комбинат се вработени 2.500 лица кои годишно, одложуваат 30 милиони кубици јаловина, ископуваат 6 - 7 милиони тони лигнит, произведуваат 4.2 гигавати сати електрична енергија. Друг значаен крупен капацитет од пошироко општествено значење е хидромелиоративниот гигант Стрежево. ЈП „Стежево“ е основано во 1978 г. Изградбата траеше 4 г. и веќе во 1982 г. се отпочна со негова експлоатација. Денес ЈП „Стрежево“ има вкупно 220 вработени. Овој систем ги зафаќа сите води од реките Шемница и Драгор со своите притоки и водотеците од Баба Планина: Кишавска, Граешка, Остречка, Злокуќанска, Стара Река, Киндерка и истите се влеваат во акумулацијата. Браната е изградена на реката Шемница. Преку главниот доводен канал, се дистрибуира акумулираната вода. Стрежево служи за снабдување на Битола и другите населени места со вода за пиење, ги снабдува со индустриска вода одделните капацитети во Битола меѓу кои и РЕК Битола. Овој систем служи за наводнување на повеќе од 20200 хектари земја во Пелагонија. Покрај оваа активност, Стрежево се занимава со производство на електрична енергија во своите хидроцентрали, со одгледување на риби и печурки, со угостителски дејности и др. Системот Стрежево исто така служи за заштита од поплавување на дел од Пелагонија.
Локалната економија на Општината Битола се наоѓа во пост приватизациски циклус и ги следи трендовите на националната економија. Ваквите случувања резултира со непрофитабилност и ликвидирање на големите, поранешни општествени претпријатија или нивна приватизација и силен подем на новоформирани МСП во приватна сопственост кои стануваат основен двигател на локaлната економија. Според спроведеното истражување заклучно со 31.12.2005 г. во Евиденцијата на деловни субјекти што се водеше во Државен завод за статистика во општината се запишани вкупно 11.079 деловни субјекти, кои се подолу прикажани по видови и сектори:
Населби според етничко мнозинство
Повеќето села од општината имаат апсолутно македонско мнозинство. Селата Кишава, Острец, Меџитлија, Лера, Жабени, Велушина и Доленци имаат албанско мнозинство. Села со апсолутно влашко мнозинство се Гопеш (сега веќ— напуштено село), Маловиште, и Нижополе. Во Трново и Магарево има значително влашко малцинство.
Демографија
Врз основа на резултатите добиени од пописот во 2021 година, во општината живееле 85.164 жители, 30.154 домаќинства и 43.724 станови.
Мајчин јазик
† Овие лица учествуваат во вкупното резидентно население, но поради нивно одбивање (бојкотирање) не биле официјално попишани, туку за нив податоците биле преземени од административни извори и затоа не учествуваат во изјаснувањето за етничка припадност, вероисповед и мајчин јазик. Кампањата за бојкот на пописот во 2021 година била најмногу водена кај Македонците, поради што најмногу лица за кои нема податоци се токму етничките Македонци.
Според податоците од последниот попис на територијата на Општина Битола во 2021 година, селата го има следниот состав на население.
Самоуправа и политика
Градоначалник на општина Битола е Наташа Петровска од редовите на СДСМ. Таа била избрана на локалните избори од 2017 година за мандат од четири години. Советот на општина Битола е составен од 31 член. Според последните локални избори од 2017 година, членовите на советот според политичката припадност за мандатот 2017-2021 се:
Шуми
Релативно поволните природни услови овозможиле и подрачјето на Битола, Битолско и пошироко во далечното минато да има големо богатство во шумски фонд.
Најголемите и најквалитетните шумски комплекси во битолската општина се протегаат во подрачјето на планинскиот врв Кајмакчалан на Ниџе Планина и врвот Пелистер со Баба Планина, како и делови до Бигла Планина. Најзастапени видови на дрва се: белиот бор, црниот бор, моликата, буката, дабот, елата и јасиката. Реонот на Кајмакчалан зафаќа површина од 14.800 ха со резерват на квалитетни шуми (црн бор, бор, ела, бука и др.) Реонот на Баба Планина со врвот Пелистер, со исклучок на регионот на Националниот парк „Пелистер“ (прв национален парк во Р.Македонија, прогласен во 1948 година) зафаќа површина од 10.400 ха (од кои борот – молика автохтониот ендемски петтоиглен бор Pinus peuce откриен од германскиот ботаничар Август Гризебах 1839, во т.н. строго заштитена зона зафаќа еден комплекс од 1.600 ха). По источните падини на Баба Планина има исклучително нискостеблести шуми и тоа даб 8.180 ха, бука 2.067 ха и други видови шуми 840 ха или вкупно 11.087 хектари. Во растителноста на “Пелистер“ има специфично ботаничко значење. Тука растат 88 видови дрвенести растенија, класифицирани во 23 фамилии. Планинската растителност на “Пелистер“ се расчленува на: 19 заедници, 11 сојузи, и 7 редови. Од областа на дивата фауна на “Пелистер“ живеат 62 видови животни, меѓу кои се издвојуваат еленот, срната, дивокозата, дивата свиња, мечката, рисот, зајакот, волкот, еребица и камењарката.
Од рибите, значајно е да се истакне присуство на Salmo trutta peristericus и пелагониската поточна пастрмка Salmo trutta pelagonicus.
Вода
Статичкото ниво на подземните води во различни подрачја од градот е различна и се движи о д 0, 5 0 м па сè до 6,50 м. Од бројните бунари во градот поради урбанистичката изградба нивниот број е речиси преполовен и во повеќето од нив водата е загадена од отпадни води. На 22 км од Битола се наоѓа вештачкото акумулационо езеро “Стрежево“ кое е значаен хидрографски објект за Битола и битолско. Ова езеро зафаќа волумен од 112.000.000 м3 вода, длабочина кај браната од 72 метри, површина од околу 7 км2, просечна ширина од околу 1 км и должина од 7 км. Други хидрографски објекти се базенот “Довлеџик“ кој е компензационен базен со должина од 170 м., ширина 60 м., волумен 13.600 м3 вода, длабочина околу 3 м и капацитет од 2 – 3.000 капачи, и “Олимписки базаен“ со димензии 50 х 25м. , како и по еден детски базен на двете места. Во жешките летни денови двата хидрографски објекти се користат за капење и рекреација. На врвот на планината Баба – Пелистер се наоѓаат две леднички езера, повеќе познати како “Пелистерски очи“ – Големото и Малото езеро.
Почва
Основен тип на генетско земјиште во Пелагонија се смолниците. Смолниците се хидрогени и настанале на езерската тиња по истекувањето на некогашното Пелагониско езеро. Количеството на хумусот се движи од 2 до 4,5%. Овие почви се искористуваат за житни индустриски и градинарски култури. Наслагите од алувијални почви се движат од десеттина сантиметри до неколку метри. Хумус содржат 0,42 – 3,62 %. На алувијалните почви е концентрирано производство на градинарски и индустриски култури. Делувијалните почви се наоѓаат на периферијата на градот. Тоа се млади почвени типови со мал процент на хумус 1-2 % на кои им е потребно ѓубрење. Црвениците се раширени по периферијата и тоа најповеќе спрема селата Брусник, Лавци, Буково, Крстоар, помалку према Дихово и Братиндол. Содржината на хумусот се движи од 1,18-3,96 % и се одликуваат со помала плодност.
Енергетски извори
Во Пелагониската Котлина, особено во битолското подрачје се откриени слоеви на јаглен – лигнит и тоа главно во атарите на селата: Суводол, Гнеотино, Живојно, Биљаник, Врањевци, Паралово и Агларци. По ослободувањето до 1951 г. вршена е експлоатација на лигнит кај село Живојно. Од 1973 г. започна експлоатацијата на лежиштето кај Суводол каде е изграден рудник со површински коп. Рудникот „Суводол“ се наоѓа во подножјето на Селечка Планина на околу 12 км. источно од Битола. Вкупните резерви на лигнит се проценети на околу 200.000.000 тони со можност за зголемување на резервите. Во близина на овој рудник постојат наоѓалишта на јаглен во уште два наоѓалишта и тоа: Гнеотино и Живојно. Наоѓалиштето “Гнеотино“ е со вкупно рудни резерви од 120.000.000 тони, а наоѓалиштето “Живојно“ околу 100.000.000 тони. Како заклучок може да се констатира дека во јужниот пелагониски басен има вкупно резерви на јаглен од околу 420.000.000 тони, што дава можност за производство на ел. енергија во термоелектраната Битола I, II и III, со потрошувачка од 6 милиони тони годишно. Така би можеле да работат околу 50 – 60 години.
Спорт
Во Битола опстојува фудбалскиот клуб Пелистер.
Руско-унгарски односи
Руско-унгарските односи се надворешни односи меѓу Унгарија и Руската Федерација.
Историски по Втората светска војна, Унгарија и Советскиот Сојуз станале економски и воени сојузници, потписници на Варшавскиот пакт. Односите меѓу двете земји биле заладени по советската интервенција во земјата во 1956 година. По паѓањето на комунизмот двете земји продолжиле да имаат добри билатерални односи.
Унгарија има амбасада во Москва и два конзулати (во Санкт Петербург и Екатеринбург). Русија има амбасада во Будимпешта и генерален конзулат во Дебрецен.
Двете земји се полноправни членки на Советот на Европа и Организацијата за безбедност и соработка во Европа.
Гимназија Мостар
Гимназија Мостар (босански: Gimnazija u Mostaru; хрватски: Gimnazija u Mostaru; српски: Гимназија Мостар) — гимназија во Мостар, Босна и Херцеговина. Порано наречена Гимназија „Алекса Шантиќ“ (Гимназија „Алекса Шантић“) во чест на истоимениот поет, денес популарно се нарекува Стара гимназија.
Историја
Првата гимназија во Босна и Херцеговина била основана во 1879 година во Сараево, главниот град на Австроунгарскиот кондоминиум на Босна и Херцеговина. Мостар, најголемиот град во регионот на Херцеговина на југот на Кондоминиумот, дотогаш бил развиен образовен центар, втор само по главниот град. Постоело трговско училиште, 18 основни училишта (две световни училишта, едно православно, едно католичко женско училиште, 4 муслимански машки училишта и 10 муслимански женски училишта), приватно германско училиште и градинка. Меѓутоа, ниту едно од училиштата не ги подготвило учениците за високо образование, принудувајќи ги родителите да ги испраќаат своите малолетни деца во Сараево.
Основање и изградба
Училиштето било свечено отворено на 26 октомври 1893 година и покрај загриженоста што ја покренала Националната влада, веднаш се запишале членовите на сите религиозни групи во Босна и Херцеговина: православни христијани, католици, муслимани и Евреи. Првиот наставен кадар бил формиран од тројца учители, меѓу кои и словенечкиот филолог Мартин Беѓанич (1855–1931), чии доделени предмети биле босански и латински и кој исто така служел како прв директор, и биологот Антун Пихлер (1862–1922), кој предавал природни науки. Истата година им се придружил католички и православен учител по вероисповед, нивните колеги муслимани следната година, и на крајот еврејски учител по веронаука. Сè додека сегашната зграда не станала функционална во 1898 година, наставата се одржувала во изнајмена куќа на градскиот советник Хусага Комадина (брат на идниот градоначалник Мујага Комадина). Покрај упатствата во исламот, српското православие, римокатолицизмот или јудаизмот, задолжителните предмети биле босански, германски, латински, грчки (или, алтернативно, класичен арапски за студенти муслимани), географија и историја, математика, природни науки, Филозофска пропедевтика, уметност и гимнастика. Музика и пеење, француски, италијански, стенографија и свирење на Гусла, биле изборни предмети.
Министерот за финансии Бени Калај зел обврска да обезбеди соодветна зграда на гимназијата. Првиот дизајн го понудил чешкиот архитект Макс Дејвид во 1897 година, но Калај го одбил и проектот му го дал на друг чешки архитект, Франтишек Блажек. Првата половина од гимназијата била завршена во 1898 година, а втората во 1902 година. Со андалузиски и мамелучки елементи како пример на архитектурата на мавританската преродба, зградата е резултат на австроунгарската желба да го промовира босанскиот национален идентитет, избегнувајќи ја нејзината поврзаност со Отоманската империја или растечкото сесловенско движење преку создавање на „исламска архитектура на европската фантазија“. Затоа, гимназијата има историска вредност и се смета за национален споменик.
Меѓу првите ученици биле географот Јевто Дедијер (чија најниска оценка била Географија), поетот Осман Џикиќ (кој бил награден, но подоцна избркан поради политичка активност) и новинарот Ристо Радуловиќ. Првите девојчиња што се запишале во училиштето, во 1905 година, биле сестрите Евреи Марија (1894–1987) и Берта Бергман (1891–1945), подоцна универзитетски професор и лекар, соодветно. Марија извесно време била вработена и како професор по германски јазик во гимназијата.
Југословенски период
Училиштето припаѓало на најреномираните и академски најпрестижните образовни институции во Југославија и веројатно било најугледното училиште во Босна и Херцеговина. Гимназијата броела 2.000 студенти, вклучително и Бошњаци, босански Хрвати и босански Срби. Училишните алумни ги вклучуваат историчарот Владимир Ќоровиќ, филозофот и поет Димитрије Митриновиќ и писателот Предраг Матвејевиќ. Комунистичкиот активист и иден премиер на Босна и Херцеговина Авдо Хумо, исто така, присуствувал на гимназијата пред да биде протеран во ноември 1931 година поради „вршење политички престапи на училиште“.
Гимназијата била значително оштетена поради гранатирање за време на Босанската војна, особено за време на Бошњачко-хрватска војна, сместена на линијата на фронтот. По војната, наставата за учениците од босанските Хрвати се одржувала на еден кат од руинираната зграда, а бошњачките ученици се вратиле во 2004 година. Реновирањето на гимназијата започнало истата година и било завршено во 2009 година.
Денес
Гимназијата Мостар моментално работи според две посебни наставни програми за средни училишта и во две целосно заемно разбирливи јазични сорти, босански и хрватски, со спорт и неколку паралелки заедно. Иако првично била наменета целосно да се интегрираат предметите или барем науката (биологија, хемија, информатичка технологија, математика и физика), идејата за обединување била жестоко спротивставена од локалните политичари, особено хрватските претставници кои сметале дека нивниот национален идентитет би се намалил. Сепак, интеграцијата е постигната до одреден степен во она што било наречено „редок социјален експеримент“. Самите студенти најмногу ја поздравиле десегрегацијата.
Сместена во самиот центар на градот, веднаш до поранешната линија на фронтот која го поделила градот на два дела од војната, тоа е едно од првите училишта во повоена Босна и Херцеговина во кое се интегрираат ученици од различни етнички групи, а единственото такво училиште во Мостар.
Од 2013 година, училиштето го посетуваат околу 360 Бошњаци и околу 290 Хрвати. Работи во две смени од шест часа дневно, првата смена е резервирана за студенти од трета и четврта година, а втората смена за помладите студенти. Учениците од двете групи се мешаат за време на одмор, при што е забележано значително меѓузаедничко флертување. Националистичките политичари сè уште ја промовираат идејата за сегрегација, а министерката за образование Грета Куна изјавила дека „јаболката и праските не треба да се мешаат“.
Грос Штитен
Грос Штитен (Groß Stieten) — општина во округот Северозападен Мекленбург, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија.
.gh
.gh — највисок семрежен домен на Гана. Со доменот управува Мрежниот информациски центар на Гана.
Надворешни врски
Toppdomän
Жакси (округ)
Жакси е округ во Казахстан во покраината Акмоле во северен Казахстан.
1888 во архитектурата
1888 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Такуја Хонда
(роден ) — јапонски фудбалер.
Троја (филм)
Троја (Troy) е американски филм од 2004 год. Во главните улоги настапуваат Бред Пит и Орландо Блум. Филмот својата премиера ја доживеа на 13 мај 2004 година. Приказната во овој филм е за Тројанска војна и грчката митологија.
Содржина
Филмот е заснован врз Хомеровата Илијада. Во Спарта, принцот Хектор (Ерик Бана) и неговиот помлад брат Парис (Орландо Блум) договараат мир меѓу Троја и Спарта. Парис се вљубува во Елена (Дијана Кригер), жената на кралот Менелај и ја зема со себе во Троја. Менелај сака одмазда, па заедно со својот брат Агамемнон, собира огромна војска. Агамемнон сака да ја освои Троја со години, со што ќе стекне контрола врз Егејското Море, го користи моментот да ја нападне Троја. Во војната е повикан и воинот Ахил (Бред Пит).
На бојното поле излегува братучедот на Ахил, преоблечен како Ахил, и убиен е од Хектор. Ахил лут поради смртта на својот братучед, го повикува Хектор на двобој, во кој Хектор е убиен, а мртвото тело Ахил го влечка со коњот до шаторите на Грците. Таткото на Хектор, кралот на Троја, ноќта доаѓа да моли за мртвото тело на својот син, за да може да го закопа како што доликува на еден принц. Ахил му го одобрува барањето, и ветува дванаесет дена мир, за да може да се завршат погребните церемонии за Хектор и деновите на оплакување.
За тоа време, Грците решаваат да употребат трик - пред портите на Троја оставаат подарок - Тројанскиот коњ, во чија внатрешност се скриени воини. Останатите трупи заминуваат. Тројанците го внесуваат грчкиот подарок во градот, а ноќта воините излегуваат од трупот на дрвениот коњ и го палат градот. Ахил погинува од стрела, погоден во петицата што е негова единствена слаба точка, а градот е запален и уништен. Филмот завршува со говорот на Одисеј: Ако некогаш ја раскажуваат мојата приказна, нека раскажат дека чекорев со џиновите. Луѓето се искреваат и паѓаат како зимска пченица, но овие имиња никогаш нема да умрат. Нека раскажат дека живеев во времето на Хектор, кротителот на коњи. Нека раскажат дека живеев во времето на Ахил.
Продукција
Најголемиот дел од филмот е сниман на островот Малта од април до јуни 2003 година, а некои сцени се снимени на малиот остров Комино. Ѕидините на Троја се изградени и снимани во Кабо Сан Лукас, Мексико.
Музика
Композиторот Габриел Јаред работел повеќе од година на музика на филмот, ангажиран од режисерот Волфганг Петерсен.
Вокалите низ разни делови од музиката се на Македонката Тања Царовска. Но откако е склопена првата верзија на музиката и филмот, на Јаред му е одземено правото да биде композитор на музика за овој филм за помалку од еден ден, и Ворнер Брос почнал да бара замена за него.
Новата музика е составена за помалку од четири недели од страна на композиторот Џејмс Хорнер, кој ги употребил вокалите на Тања Царовска, употребил стара средоземна музика и дувачки инструменти.
Реакции
Откако е завршен филмот, трошоците изнесувале речиси 175.000.000 долари. Ова го прави филмот Троја еден од најскапите филмови на денешницата. Филмот е прикажан на Канскиот филмски фестивал во 2004 година.
Сулфурна киселина
Сулфурна киселина ― високо корозивна силна минерална киселина со молекулска формула H2SO4. Таа претставува остра-етерична, безбојна до малку жолта вискозна течност која е растворлива во вода во сите концентрации. Понекогаш, тоа е обоена темнокафеава во текот на производството за да се алармираат луѓето на опасност. Историското име на оваа киселина е „масло од камен“.
Сулфурната киселина е дипротонска киселина и покажува различни својства во зависност од концентрацијата. Предизвикува корозија на многу материјали, како метали, животински ткива дури и на камен, главно е со силно кисела одлика доколку е концентрирана, има дехидратациски и оксидациски својства. Сулфурната киселина со висока концентрација може да предизвика многу тешки оштетувања преку директен допир, и тоа хемиски изгореници преку хидролиза, но исто така и среднотоплински изгореници преку дехидратација. Тоа може да води до трајно слепило ако се распрсне кон очите и иреверзибилни оштетувања доколку се проголта. Според тоа, безбедносните мерки на претпазливост треба строго да се почитуваат при работа со неа. Покрај тоа, таа е хигроскопна, лесно впива водена пареа од воздухот.
Реакции со метали
Дури и разредената сулфурна киселина реагира со многу метали преку една реакција на поместување, како и другите вообичаени киселини, произведувајќи гас водород и сол (метален сулфат). Напаѓа реактивни метали (метали на положби над бакар во низа на реактивност) како што се железо, алуминиум, цинк, манган, магнезиум и никел.
Концентрираната сулфурна киселина може да послужи како оксидирачки агенс, ослободувајќи сулфур диоксид:
Оловото и волфрамот, сепак, се отпорни на сулфурна киселина.
Реакции со јаглерод и сулфур
Топла концентрирана сулфурна киселина го оксидира јаглеродот (како битуменски јаглен) и сулфур:
Реакција со натриум хлорид
Таа реагира со натриум хлорид и дава гас хлороводород и натриум бисулфат:
Електрофилна ароматична замена
Бензенот е подложен на електрофилна ароматична замена со сулфурна киселина за да ги даде соодветните сулфонски киселини:
Цвета Божова
Цвета Божова (1873-?), македонска револуционерка, членка на МРО. Родена е во селото Бомбишта, Костурско. Се школувала во Солунската женска гимназија, по што се запишала на Медицинскиот факултет во Софија. По професија била учителка. Учителствувала во Скопје и селото Крчово, Демирхисар, Серско, каде што се зачленила во ТМОРО. Од страна на Организацијата била назначена за благајник на Демирхисарскиот околиски комитет. Во 1907 година дејствувала со вооружена чета во Демирхисарско, Серско.
.gi
.gi — највисок семрежен домен на Гибралтар. Со доменот управува GibNet.
Надворешни врски
Toppdomän
1889 во архитектурата
1889 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
1890 во архитектурата
1890 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
NGC 3319
NGC 3319 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3319 се споменува и како UGC 5789, MCG 7-22-36, CGCG 212-33, KARA 429, KUG 1036+419.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3319 е од видот SBc. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,2 m/лм2. NGC 3319 има привидни димензии од 6,1' х 3,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 37°.
Други поделби
Проучување на NGC 3319 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 31671. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 72; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3005. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 690.
Боливија на Олимписките игри
Боливија првпат настапила на Олимписките игри во 1936 година и оттогаш учествувала на поголемиот дел од игрите.
На Зимските олимписки игри за првпат настапила во 1956 година.
Националниот олимписки комитет на Боливија бил основан во 1932 година и бил признаен во 1936 година.
Хоен Фихелн
Хоен Фихелн (Hohen Viecheln) — општина во округот Северозападен Мекленбург, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија.
Ливањско сирење
Ливањско сирење (босански: Livanjski sir/Ливањски сир) — сирење за прв пат произведено во 19 век во областа Ливно, Босна и Херцеговина.
Сирењето ливно се произведува врз основа на француската технологија за правење на сирењето гријер. Првобитно се правело од овчо млеко, а во денешно време главно се прави од мешавина од овчо и кравјо млеко. Неговото созревање е помеѓу 60 и 66 дена во контролирана средина. Вкусот е робустен, а кај постарите сирења вкусот е малку лут. Најголеми производители се Млекара Ливно и Млекара Лура Ливно, со годишно производство кое надминува 500 метрички тони.
Поградец (округ)
Округот Поградец (Rrethi i Pogradecit) е еден од 36-те окрузи во Албанија и има значително македонско малцинство. Округот има население од 70,575 жители и површина од 725 км2. Во округот се наоѓаат следните општини:
.gl
.gl — највисок семрежен домен на Гренланд. Со доменот управува TELE Greenland A/S.