cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жан Пол Мара
„На оружје или готово е со нас!“ (26 јули 1790)
Многу противници на Мара ексцерптираат еден пасус од историскиот контекст на овој памфлет и го злоупотребуваат со цел да го дискредитираат Мара како крвожедник наспроти неговата одлика на предострожност и благоразумие за заговорите на странските сили чија контрареволуција е олеснета од внатрешните непријатели (кралскиот кабинет од министри, градоначалникот Баљи, командантот генерал Лафајет и др.). Во овој памфлет Мара дава три точни обвинувања. Првото се однесува на заговорот на М. Маљбоа, кој бил обвинет за комитетот за истражување на општина Париз од Масо-Гран Мезон. Ова било проект за да се врати гроф д‘Артоа во Франција и да му се овозможи да ја поврати контролата над земјата. Второто обвинување е насловено Обвинување премногу сериозно против општинскиот комитет за истражување во кое Мара обвинува дека комитетот бил известен после шест седмици за аферата околу гроф д‘Артоа, дека не направил ништо да го спречи ова и дека ги игнорирал наредбите на националниот комитет. Третото обвинување носи наслов Скорешни новости и објавува дека виенскиот дворец побарал од кралот слободно поминување на трупите на територијата на Франција. Мара дискутира исто така како воениот комитет ги растурил фронтовите на патриотски батаљони. И како заклучок Мара во одделот Повик до сите граѓани ги наговара да се вооружат како на 14 јули и 5 октомври 1789. „Пишував така“ повторува Мара „бидејќи не сакав да гледам како спие народот“ додека беснеат масакри, војни и бескрајни контрареволуционерни уништувања кои го унесреќуваат. За Мара, генерал Лафајет е „злосторничка кукавица, виновен за злоупотреба, кој не заслужува доверба кај народот, предавник на својата татковина“. Мара го знаел многу добро предизвикувачкиот карактер на својот памфлет. Извадоков е сместен во почетокот на памфлетот: „Јас го знам тоа, дека мојата глава е уценета, од никаквеците кои ги водат државните работи; петсто полицајци ме бараат ден и ноќ. Па добро! Ако тие ме фатат, ќе ме заколат и ќе умрам како маченик на слободата. Никогаш нема да се каже дека татковината пропаднала и дека пријателот на народот кукавички молчел.“
Во август 1790 година пишува за непријателите на револуцијата и ги повикува Французите да ги отворат очите, да видат дека аристократијата е опасна за татковината и за револуцијата. Кажува дека на страната на левицата е само срцето, но не и оружјето и власта. Во ноември истата година забележал дека и Камиј Демулен подзастанал и дека се оддалечува од револуцијата, чекор по чекор. Побарал да се слушне гласот на „трубите“, да се разбуди нацијата, да станат граѓаните на нозе и „Французите да ги отворат очите“.
Масакрот во Нанси (31 август 1790)
Во декември 1790 година Мара прави план за ликвидација на контрареволуиционерите во сите места од кралството. Бара од граѓаните да бидат внимателни, да дејствуваат јавно и да ги посочуваат непријателите, да им дадат до знаење дека не стравуваат од нив. Погубувањето на контрареволуционерите го сметал за „единствено средство за спас на татковината и за заштита на животите на три милиони граѓани“.
1791
Во април 1791 година, Мара пишува за „молитвениот погреб на Мирабо“, обраќајќи му се на народот со следниве зборови: "Народе, молете се на господ, вашиот опасен непријател е штотуку погребан. Рикети веќе го нема. Тој е жртва на сопствените предавства…Тој се покажа како најголем монархист, оној што го поддржал воениот закон, суспензивното вето, оној кој бил иницијатор на војната, на независноста на делегатите од нацијата, оној кој ја овозможил емиграцијата, во договор со конспираторите."
Ле Шапељеовиот закон од 14 јуни 1791
Ле Шапељеовиот закон ги забранува штрајковите и сите видови на работнички организации и предвидува свирепи казни за иницијаторите на штрајкови и сите оние кои учествуваат во нив. Според Маркс „француската буржоазија се осмели во почетокот на револуционерната бура да им го земе на работниците назад тукушто извојуваното право на асоцијација. Со декрет од 14 јуни 1791 таа ги прогласи сите работнички коалиции за „атентат врз слободата и врз декларацијата за правото на човекот“ што ќе се казнува со 500 ливри и со одземање на активните граѓански права за една година“. Мара ги бранел работниците во својот весник L’Ami du Peuple (Пријател на Народот) „оставени на милоста на шака подлеци кои се дебелат на сметка на трудот и ги ограбуваат неговите плодови“. Мара бил единствениот кој го осудил Ле Шапељеовиот закон, бидејќи ги „изолирал граѓаните и ги исклучил од јавните работи“. Уште во својот Повик до нацијата Мара се појавува како заштитник на интересите на сиромашните. Тој ја осудува политиката на Уставотворното собрание поради тоа што тоа им служи на интересите на богатниците, додека интересите на сиромашните луѓе останале пренебрегнати.
Во 1791-та, откако Париз се наоѓа под воениот закон по Мартовските масакри врз демократската интелигенција, оди во канализации, криејќи се од генерал Лафајет и Националната гарда."Јас го знам тоа, дека мојата глава е уценета, од никаквеците кои ги водат државните работи; петсто полицајци ме бараат ден и ноќ. Па добро! Ако тие ме фатат, ќе ме заколат и ќе умрам како маченик на слободата. Никогаш нема да се каже дека татковината ќе пропадне и дека пријателот на народот бил држан во кукавички молк."
Симон Еврар (април 1792)
Врз одлуката на Мара да се врати на револуционерното новинарство во април 1792 година влијаела една извонредна жена што ја сретнал. Некаде во 1790 година тој ги запознал сестрите Еврар, Катрин, Етиенет и Симон - работнички девојки од Бургоњ кои се преселиле во Париз да најдат работа. Сопругот на Катрин, Жан-Антоан Корн, бил печатар кој работел за L'Ami du Peuple и го познавал Мара лично. Преку оваа врска Мара ги запознал сестрите Еврар, сите три огнени партизанки на Револуцијата. Во октомври 1791, тој ја побарал нивната помош за да ја избегне полицијата на Лафајет и бил поканет да остане во нивната куќа на улица Сен Онор, бр. 243.
Една од сестрите, Симон, станала девојка на Мара и, макар што без црковна или граѓанска церемонија, негова сопруга. Нивната врска траела до смртта на Мара, после неговото убиство таа станала позната како „вдовицата Мара“. После 31 година упорно бранење на споменот за Пријателот на Народот низ тешките времиња на Термидорската реакција, Империјата на Наполеон и Реставрацијата на Бурбоните, таа умрела во сиромаштија во 1824 година.
Кога Мара ја запознал Симон, тој бил 47 а таа била 26 години. Нејзината прва привлечност не била кон Жан-Пол Мара туку кон прославениот Пријател на Народот. Нивната врска се развила од тесна политичка соработка. Повторното раѓање на L'Ami du Peuple во април 1792 веројатно немало да биде можно без скромната, но важна финансиска поддршка овозможена од нејзината заштеда и плата. По укинувањето на монархијата на 10 август 1792 година, Комитетот за полиција и надзор на Париската комуна му дал на Мара четири од кралските печатарски машини, а новата печатница на Мара била поставена во подрумот на Клубот на кордељерите.
Улогата на Мара во септемвриските погубувања
Одговорноста за масакрите во септември му се припишува, но колективниот менталитет што ги предизвика е резултат на околности, а не од волјата на која било посебен поединец, аргументира историчарот Жорж Лефебр во својата книга Француската револуција: Од нејзините почетоци до 1793.
септемвриските масакри (2-7 септември 1792), што се случија заради страв дека странските и кралските војски ќе го нападнат Париз и дека затворениците во градските затвори ќе бидат ослободени и ќе им се придружат. На 2 септември пристигнале вести во Париз дека војската на војводата од Брауншвајг ја нападнал Франција и со инвазијата на тврдината Верден бргу паднала, и дека Прусите бргу напредувале кон главниот град. Оваа информација распламтила разјареност и страв кај населението. Парижани знаеле дека во затворот Абеји било приредена илуминација на денот на заземањето на Лонгви каде зад решетките уапсените ги навредувале поминувачите и ги уверувале дека Прусите ќе го заземат Париз и ќе го уништат. Дека омразата на Парижани кон ројалистите била основана, може да се заклучи и по еден напис кој е објавен во еден жирондински весник од 2 септември, во кој стои дека ројалистите одлучиле по влезот на пруската војска во Париз да го запалат градот од сите страни, да се изгладне градското население и да се казнат револуционерите. А пак Манифестот на војводата од Брауншвајг (25 јули 1792), кој во голем дел е напишан од братучедот на Луј XVI, Луј Жозеф де Бурбон, принц од Конде, инаку водач на големи трупи на емигранти во сојузничката војска, се заканил на францускиот народ со инстантно казнување ако тој дава отпор на императорските и пруските војски и поновото воведување монархија. септемвриските денови во Париз биле дело на самоодбрана на народот кој знаел колку ѕверски свирепи биле контрареволуционерите, народ кој стравувал од пресврт во Париз додека се борел на фронтот. После заземањето на Верден пруската војска се наоѓала на само сто милји од Париз. Цела Европа не се сомневала во победата на војводата од Брауншвајг. Пад на Париз не се очекувал подоцна од 10 септември. Било доволно само Законодавното собрание, на енергично барање на Комуната, на 4 септември да објави соопштение до францускиот народ во кое ветило „дека со сите сили ќе се бори против кралот и кралската власт“, за да колежот престане истиот ден и Парижани тргнат на фронт. Битката кај Валми (20 септември 1792) била првата победа над непријателите од почетокот на војната. Таа победа го спасила Париз. Гете, големиот германски поет и почитувач на научното дело на д-р Мара, рекол, сфаќајќи го значењето на Битката кај Валми: „На тоа место, на тој ден, отпочна нова доба во светската историја. Тоа е првата победа на народот над кралевите“.
Откако е уапсен, а потоа ослободен од обвиненијата на жирондиската партија во 1793-та, го помага нападот врз жирондистите и нивното обезвластување на 1 јуни, истата година.
Мара во Националниот Конвент
Мара бил избран во Националната конвенција во септември 1792 година како еден од 26 пратеници на Париз, иако тој не припаѓал на ниту една партија. Кога Франција била прогласена за Република на 22 септември, Мара го преименува својот весник L'Ami du Реuple во Le Journal de la République française (Весник на Француската Република). Дотогашното мото на весникот Vitam impendere vero (Да се жртвува животот за вистината) било заменето со ново мото Ut redeat miseris, abeat fortuna superbis (Богатството треба да премине од моќните кај сиромашните). Неговиот став за време на судењето на соборениот крал Луј XVI бил единствен. Тој изјавил дека било неправедно да се обвини Луј за било што пред неговото прифаќање на францускиот Устав од 1791 година, и иако несомнено, рекол тој, верувајќи дека смртта на монархот ќе биде добра работа за народот, го бранел Гијом-Кресјан де Ламоањон де Малешерб, советникот на кралот, како „sage et respectable vieillard“ („мудар и почитуван старец“).
Првиот парламентарен говор на Мара
Мара го одржа својот прв говор во Националното собрание, на 25 септември 1792 година: Барам збор.
(Насилни гласови, викотници: „Долу од говорницата!“, изречени со сета жештина на негодување, се креваат на сите страни.)
Делакроа: Барам Собранието да не зборува сè додека не ги има сите појаснувања што досега му недостигаа, и јас го одобрувам експресното барање да се слушне Мара.
Мара: Значи, јас имам голем број лични непријатели во овој парламентарен дом?(„Сите! Сите!“ Воскликнува целото Собрание, кревајќи се на негодување.)
Мара: Ако јас имам голем број непријатели во ова собрание, би ги потсетил на скромност и да не се спротивставуваат со залудни вревања, врисоци или закани кон човек кој се посветил на земјата и нејзин спас. Со закани и навреди не се докажува обвинетиот дека е виновен; не може со викање на еден бранител на народот да му покажеме дека е криминалец. Нека ме ислушаат во тишина за момент, нема да го злоупотребам нивното трпение.
Благодарам на скриената рака што фрли среде нас залуден фантом за заплашување на слаби души, за разделување на граѓаните и за предизвикување непопустливост кај делегатите од Париз. Им благодарам на моите гонители што ми дадоа можност да ви ја покажам целата своја душа.
Што? Мислењата, гласно декларирани и доставени до надзор на читателите, можат ли тие да се сметаат за кривични дела? Без сомнение не. Да беа лажни, тие никогаш не би биле ништо друго освен едноставни грешки, да беа екстравагантни, нивниот автор никогаш немаше да помине како слепа личност или будала. Во мракот се кријат предавниците, се изведуваат заверите и никогаш сплеткарот не ја проповедал својата доктрина транспарентно. Јас ги доставив моите мислења на испит на јавноста; ако тие се опасни, моите непријатели требаше да се борат против нив од солидни причини, а не да ми фрлаат анатема; со побивање, а не со кревање на мечот на тиранијата над мојата глава, требаше да го уништат нивното кобно влијание.
Освен тоа, моите мислења за триумвират и трибунат се запишани во списи, потпишани од мене, отпечатени и јавно раздадени скоро три години, и токму денес се нафаќаме да ги преобразиме во злосторства кон нацијата? Зошто чекавте толку долго?
И тогаш, за што ме обвинувате?
Среде махинации, предавства со кои земјата постојано е опкружена; пред очите на грозоморните заговори на еден перфиден суд; пред очите на тајни активности на предавниците во пазувите на Уставотворното собрание; конечно, пред очите на послушниците на деспотизмот кои седеа во Законодавно собрание, дали ќе ми натоварите кривично дело што ги предложив единствените средства за кои мислев дека ќе нè држат на работ на полуотворената бездна? Кога конституираните власти не служеа повеќе освен да ја оковат слободата во синџири, освен да ги заколат патриотите во името на законот, дали ќе ми натоварите кривично дело што ја испровоцирав одмаздничката секира на народот врз предавниците? Не, ако ме обвинете за тоа, народот ќе ве демантира; затоа што, слушајќи го мојот глас, тој чувствува дека средствата што му ги предложив беа единствените што ја спасија земјата; и, откако стана самиот диктатор, знаеше како да се ослободи од предавниците.
Јас и самиот се згрозив од импулсивните и хаотични акции на народот, кога ги гледав како продолжуваат; и за да овие акции не би биле вечно залудни, и да не бил народот повторно приморан да ги започне, јас барав да назначи добар граѓанин, мудар, праведен и цврст, познат по својата решителна љубов кон слободата, за да ги подели овие движења и да ги стави во служба на јавната безбедност. Следете ги моите списи: во оваа смисла побарав од народот да назначи диктатор, воен трибун. За да се спречат злоупотребите и опасностите од таквата должност, препорачав да се ограничи на моќта да ги казнува главно шефовите на заговорниците, мандатот да му биде ограничен на неколку дена и граѓанинот што смета дека е достоен да ја исполни, да биде окован со нозете за ѓуле, така што тој самиот би бил во секое време во рацете на луѓето во случај да ги заборави своите должности. Ако народот можеше да ја почувствува мудроста на оваа мерка и ако ја усвоеше во сета нејзина полнота, на самиот ден кога беше освоена Бастилја, ќе отсечеше, на мој знак, 500 глави на заговорници; сè ќе беше тивко денес; предавниците ќе се тресеа, сто илјади патриоти немаше да бидат заклани, сто илјади патриоти немаше да бидат загрозени со тоа, државата немаше да биде распарчена од фракции толку многу време, вознемирена од бунтови, предадена на неволји, на анархија, на мизерија, на глад, на граѓанска војна, немаше да му се закануваше на народот дека ќе падне жртва на варварските орди на толку многу засегнати деспоти, а слободата и правдата ќе беа воспоставени денес во нашите sидови.
Затоа, неколкупати предложив да му се даде моментален авторитет на мудар и силен човек, под името на народен трибун, диктатор, итн.; името не е важно. Но, доказ дека сакав да го оковам за татковината, е дека, како што реков, побарав да му се врзе ѓуле за нога и тој само да би имал овластување да ги сече главите на криминалците. Ова е мое мислење; јас не го пропагирав во одредени кругови, го отпечатив во мојот весник; го ставив моето име таму и не се срамам од тоа. Ако сè уште не сте подготвени да ме слушнете, толку полошо за вас (иронично смеење на некои клупи; аплаузи на некои трибини), неволјите не се завршени, поплави од крв еден ден ќе ве натераат да ја почувствувате својата грешка и горко ќе ја жалите својата фатална сигурност.
Уште еднаш повторувам: веќе сто илјади патриоти се заклани, бидејќи мојот глас не беше слушнат доволно брзо; сто илјади повеќе ќе бидат заклани повторно или ќе ќе бидат под закана да бидат заклани; и, ако народот омекне, на анархијата нема да има крај. Овие мислења ги изложив пред јавноста; ако се опасни, на просветлените луѓе останува да ме побијат со докази на рака, да ја образоваат јавноста. Јас и самиот прв ќе ги прифатев нивните идеи и ќе докажев дека сакам мир, ред, владеење на законите кога тие се праведни.
Дали ќе бидам обвинет за амбициозни ставови? Јас нема да прибегнам на лично оправдување. Видете ме и судете ме. Ако сакав да ставам цена на мојот молк, ако сакав малку простор, судот можеше да ме фаворизира; но која беше мојата судбина? Се фрлив во подземни темници, се осудив на мизерија, на сите опасности. Мечот на дваесет илјади атентатори висеше над мене, а јас ја проповедав вистината со главата на егзекуторскиот трупец.
Во овој момент само барам да ги отворите очите; не гледате ли дека е формиран заговор за да се создаде раздор и да се одвлече вниманието на Собранието од големите предмети што мора да го окупираат? Нека ми се придружат оние што денес го оживеаја духот на диктатурата; нека се обединат со сите добри патриоти и го поттикнат Собранието да маршира кон големите мерки што мора да ја обезбедат среќата на народот, за која би се жртвувал секој ден од мојот живот. Јас барам, ставајќи крај на овие скандалозни дискусии, Собранието да се зафати со исправка на декларацијата на правата и слободите, така што спасот на народот повеќе не биде во застој.
Судскиот процес против Луј XVI
Кога се дискутирало во Конвентот за односот кон Луј XVI после Варен, Сен-Жист делегатот кој прв побарал Луј Капе да биде суден не како крал или дури граѓанин туку како предавник кој заслужува смрт во својот славен говор Discours sur le jugement de Louis XVI. Според Сен-Жист, „Оn ne peut régner innocemment. Tout roi est un rebelle et un usurpateur“ (Не може да се владее невино. …Сите кралеви се бунтовници и угнетувачи). На пример, Камиј Демулен во јули 1789 година веќе се борел за република, отворено изјаснувајќи се за република, додека Мара бил приврзаник на уставната монархија дури после бегството на кралот од Тиљерискиот дворец на 21 јули 1791, сметајќи дека како најитна практична мерка е неопходно привремено да се избере регент, меѓутоа „само идиот би можел да ме осомничи за поддршка на ројализам“, пишува Мара. „Јас сум претставен дека ги носам своите жалби од моите прогонувачи до Принцот. Тој е последниот човек, после неговите министери, за кои треба да мислам да зборувам. Далеку сум од тоа да очекувам благосостојба на народот од монархот, јас кој го сметам како вечен непријател. Луј XVI е во моите очи покриен со крвта на патриотите од Нанси, кој му ракоплескаше на нивниот егзекутор; сè додека живеам, нема да престанам да му го упатувам тоа злосторство на негова адреса.“
На 21 јануари 1793 година, Луј XVI бил гилотиниран, што предизвикало политички превирања. Во бр. 105 од Le Journal de la République française по повод погубувањето на поранешниот монарх Мара напишал:"Главата на тиранинот само што падна под мечот на законот; истиот удар ги турна темелите на монархијата меѓу нас. Конечно јас верувам во републиката. ... Погубувањето на Луј XVI, далеку од тоа да го вознемири мирот на државата, ќе служи само за да го зајакне, не само зафаќајќи ги внатрешните непријатели со терор, но исто така надворешните непријатели. Погубувањето на тиранинот исто така ќе ѝ даде на нацијата нова сила да ги притисне назад свирепите орди на странските верни следбеници на тиранинот кои би се осмелиле да земат оружје против неа. Бидејќи нема враќање назад и ова е положбата во која ние се наоѓаме денес: ние мораме да победиме или да погинеме, очебијна вистина која Пјер-Жозеф Камбон ја укажа во возвишена слика кога тој рече на говорницата пред два дена: „Конечно ние пристигнавме на островот на слободата и ние го запаливме бродот кој нè донесе овде.“"
Publiciste de la Révolution française (април 1793)
Во април 1793 година, жирондинците донеле закон (подоцна укинат) што го направил незаконски за членовите на Конвенцијата да бидат во исто време законодавци и новинари, а како одговор, Мара повторно го сменил името на својот весник - овој пат во Publiciste de la Révolution française - тврдејќи дека е публицист, а не новинар. Весникот продолжил да биде издаван под ова име до неговата смрт.
Мара поднел оставка од Конвенцијата на 3 јуни 1793 година, по завршетокот на соборувањето на жирондинците од власт. Неговата болест на кожата сега била проследена со поплака на белите дробови, а поголемиот дел од времето го поминал во медицинска бања. Неговиот весник во ова време главно се состоел од писма од многу негови дописници. На 13 јули, Мара бил убиен од Шарлот Кордеј. Последниот број на неговиот весник бил објавен еден ден по неговата смрт.
Судир со Жак Ру и „гневните“
Иако судењето на кралот доминирало во свеста на политичка класа, брзо растечката цена на лебот создала глад и превирања меѓу посиромашните класи. Најрадикализираните од париските санкилоти започнале да бидат привлекувани од нова група милитантни агитатори како Жак Ру, Жан Варле и Теофил Леклерк. Тие биле наречени Enragés или „гневните“, но тие го прифатиле името со гордост. „Гневните“ се залагале за директна демократија и ја повикувале владата да ги спроведе максималните цени на неопходните стоки, почнувајќи од лебот. Бидејќи дивеењето на инфлацијата од хартиени пари ги водело сиромашните дури подлабоко во мизерија, „гневните“ побарале од владата да ја стави валутата под контрола со примена на стабилност на нејзината вредност.
„Гневните“ го почитувале Пријателот на Народот и верувале дека оделе по неговите стапки. Жак Ру, кој во декември станал член на општинската влада, се нарекувал „Мара на Комуната“. Мара, сепак, не им возвратил на нивното воодушевување. На 12 февруари „гневните“ предводеле делегација што ги претставувала 48-те секции на Париз до подиумот на Конвенцијата барајќи шпекулантите на пченица да бидат казнети. Тие несомнено претпоставувале дека Мара ќе ги поддржи, но тој не го направил тоа. Тие го насочиле своето огнено говорништво против Конвенцијата како целина, вклучително и Монтањата, а Мара сега се сметал себе за Монтањар.
Кое било значењето на овој неверојатен пресврт? Дали Мара ги напуштил своите принципи и „се продал“? Се чини дека она што сега го зборувал Мара било во остра спротивност на неговиот претходен став. Всушност, многу од изјавите на „гневните“ што тој ги осудил како контрареволуционерни биле буквални цитати од неговите сопствени списи. Но, Мара не бил недоследен или дволичен. Имало една фундаментална промена во политичкиот контекст, и тој ја сменил својата тактика земајќи ја предвид новата ситуација. Суштинската цел останала непроменета: завршување на социјалната револуција.
Кога „гневните“ ги цитирале обвинувањата од Мара во 1792 година за Законодавното собрание и тврделе дека истите важат и за Конвенцијата, Мара категорично не се согласил. Во неговите очи Законодавното собрание било целосно безнадежно, но Конвенцијата не била, и покрај нејзините слабости поради жирондинскиот елемент. Жирондинците, верувал тој, дека може да се отстранат и тогаш Конвенцијата ќе биде моќен инструмент за социјална револуција.
Мара се плашел дека ултралевичарската агитација на „гневните“ би ги довеле во заблуда санкилотите и со тоа ќе го саботира неговиот обид да ги соедини во сојуз со Монтањата. Покрај тоа, и Мара и Монтањата биле свесни дека ултрарадикалните активности во Париз би го изолирале главниот град од остатокот на Франција и би ѝ дале лесна победа на контрареволуцијата. Мара не започнал да проповеда умереност затоа што тој одеднаш станал конзервативен, туку затоа што верувал дека ултралевичарските лудории на „гневните“ претставувале голема опасност за Револуцијата.
Хуехуекојот
Хуехуекојот е ацтечки бог на проневера и трикови.
Жан Пол Мара
Судир со Жак Ру и „гневните“
Сепак, Мара добро знаел дека поплаките изразени од „гневните“ во Конвенцијата биле реални. Недостатокот на храна и вртоглаво растечките цени на храната ги довеле сиромашните парижани под нивото на егзистенција. Анализата и заклучоците што ги изнел Мара на 25 февруари во својот весник биле радикални исто како и она што го кажувале „гневните“:
„Неспорно е дека капиталистите, шпекулантите, монополистите, трговците на луксузни стоки, итн., итн., сите се, до еден или друг степен, поддржувачи на стариот режим на кои им недостасуваат старите профитабилни измами со кои тие се збогатија на сметка на народот. Како тогаш тие би можеле да се согласат со добра волја со воспоставување на поредок на слобода и еднаквост? Со оглед на неможноста да се променат нивните срца и немајќи надеж да видам како законодавецот презема силни мерки за принудување на една таква промена, на тоталното уништување на таа проклета раса јас гледам како на единствен начин да се воспостави спокојство во државата.
Денес тие ја удвојуваат својата ревност да го сведат народот на мизерија со преголемиот пораст на цените на основните прехранбени производи и со стравот од глад. Нацијата, заситена од овие одвратни неволји, самата ќе ја преземе одговорноста да ја исчисти земјата од таа криминална раса, која кукавички избраните службеници ја охрабруваат да прави криминал без да биде казнета. Никој не треба да се чуди што народот, натеран на очај, ја наметнува сопствената правда. Во сите земји каде правата на луѓето се повеќе од празни зборови ... грабежот на неколку продавници, на чија врата се обесени монополистите, наскоро ќе стави крај на проневерата што сведува милиони луѓе на очај и предизвика милиони да умрат во сиромаштија.“
На денот кога била објавена оваа статија – но пред таа всушност да се појави на улиците – полуспонтано движење за „фер цени“ започнало да се шири низ Париз. Организирани групи на санкилоти нападнале прехранбени продавници и наместо едноставно да ја ограбат стоката што ја нашле таму, тие поставиле цени што ги сметале реални за шеќер, сапун и други неопходни производи и платиле за нив. Сопствениците на продавниците, непотребно е да се каже, сметале дека ова едноставно било друга форма на грабеж. Написот на Мара не можел го иницира ова движење, но голема е веројатноста дека го охрабрил неговиот континуитет.
Мара не се залагал за линч и грабеж – тој ги предвидел тие последици доколку владата успеала да реагира навреме. Неговата статија всушност предложила специфичен начин да се избегнат линчувањата преку создавање на револуционерен трибунал со овластување да ги гони криминалните шпекуланти. Но, ако владата не успее во својата должност да го заштити народот, тогаш луѓето немаат друг избор освен да дејствуваат во самоодбрана.
Иако имало основа да се обвини гласникот за ширење на лоши вести, жирондинците сепак го обвиниле Мара дека ги предизвикал немирите за храна и повторно побарале негово апсење. Мара за возврат ги нападнал жирондинците обвинувајќи дека немирите биле поттикнати од нивни агенти како дел од нивниот заговор да ги свртат провинциите против Париз. Монтањата застанала во одбрана на Мара овој пат и нападот против него бил одбиен.
Во меѓувреме, во почетокот на март војските на Коалицијата извршиле инвазија врз Белгија, и кога стигнала веста до Париз дека генералот Димурие ја напуштил Белгија незаштитена, тоа речиси предизвикало уште едно востание. На 10 март градот бил преплавен со протести повикувајќи на негово апсење и отстранување на жирондинците од Конвенцијата. Со оглед на долгогодишните обвинувања од Мара за Димурие и жирондинците, неговиот одговор повторно не бил каков што можеби се очекувало. Тој бил силно против востаничко движење принудувајќи ги овие барања врз Конвенцијата во тој момент. Времето било од најголема важност.
Робеспјер и Мара обајцата знаеле дека тие можат лесно да ги мобилизираат париските санкилоти да маршираат кон Конвенцијата и да ја наметнат нивната волја, но тоа ќе им заличело на провинциите како гол грабеж на власт. Жирондинците тогаш би можеле да го обединат остатокот од Франција за да го поразат изолираниот Париз и да го свртат текот на Револуцијата во обратен правец. Ако тие биле трпеливи, сепак, воената криза наскоро би го убедила јавното мислење на провинциите дека Димурие и жирондинците се во конспирација заедно со непријателите на Франција и дека тие треба да бидат елиминирани.
Делегација под силно влијание на „гневните“ отишла во Конвенцијата на 12 март и побарала Димурие да биде уапсен веднаш. Полемиката на Мара против тој предлог изгледала особено парадоксална, бидејќи изгледало дека тој го брани Димурие. Нападот врз Димурие во овој момент, рекол Мара, бил напад врз воените одбранбени сили на Револуцијата. Делегацијата на „гневните“, според тоа, поддржувала контрареволуционерен заговор. Жирондинците повторно неочекувано биле затекнати во ситуација да му аплаудираат на Мара.
Мара повторно им помогнал на јакобинците по нивното доаѓање на власт на 2 јуни 1793 во нивниот напор против „гневните“. На 4 јули тој објавил остро обвинување за Ру, Варле и Леклерк како „лажни патриоти кои се поопасни и од аристократите и ројалистите.“ Фрустрацијата поради својата сопствена намалена физичка состојба несомнено имала улога во разгорување на неговиот гнев, но Мара имал да даде легитимна политичка поента. Во неговите очи, „гневните“ биле неодговорни ултралевичари кои поставуваат ултиматистички барања за да ги мобилизираат санкилотите против новородената, кревка јакобинска Република.
Мара верувал дека „гневните“ играат во рацете на контрареволуцијата, и тоа, во неговите очи, било недопустливо. Тој знаел, сепак, дека тие му даваат глас на оправданиот гнев на санкилотите поради вртоглаво зголемените цени на храната, за што тој ја фрлил вината пред сè на „грабливоста на монополистите и алчноста на трговците, кои го туркаат народот во очај.“ Секундарната вина ќе ја сноси Конвенцијата ако таа одбие веднаш да преземе мерки за намалување на цените на лебот и другите неопходни добра. Но, сепак, би било неоправдано доколку „гневните“ би ја поткопале волјата на народот за одбрана револуцијата.
Мара пред Револуционерниот трибунал
Кога гледам каква смешна и скудна основа има овој акт, се чувствувам засрамен од комитетот. Бидејќи говорот на јакобинците ги содржи чувствата на вистински републиканци, и бидејќи истиот беше потпишан од скоро сите мои колеги од „Монтањата“, комитетот, принуден да го напушти основниот распит во обвинувањето, се повлече на обвинувањето за одредени мои написи кои лежеа запуштени во текот на многу месеци во прашина, а тоа цитирање бесмислено го препроизведе обвинувањето на некои други мои написи, предмет што Собранието одби да го иследува, оставајќи го за посебен ден, како што ќе докажам во продолжението.
Сега да докажеме дека тој акт е незаконски. Целосно почива, како што видовте, на одредени мои политички мислења. Овие мислења беа изнесени од говорницата на Народното собрание пред тие да бидат објавени во моите написи. Моите написи, чија постојана цел е да ги открива заговорите, да ги разобличува предавниците, да предлага корисни мерки, се само прилози на она што јас не можам секогаш целосно да го објаснам во Собранието. Или членот седум од петтата секција од уставниот акт во однос на ова гласи: „Народните претставници се неповредливи; тие не може да бидат обвинети, испрашувани, ниту судени во никој случај за она што тие го изјавиле, напишале или направиле, додека ги извршуваат своите функции на претставници.“ Според тоа, обвинителниот акт е ништовен и со никакво важење бидејќи ги напаѓа најсветите права на еден претставник на народот.
Ова право не дозволува да некој сплеткари против државата, не допушта никакви делувања против интересите на слободата, не дозволува да се напаѓаат правата на граѓаните или да се компромитира јавната безбедност; јас го знам тоа, но тој допушта да некој може сѐ да каже, сѐ да напише, сѐ да направи неказниво во искрена намера да ѝ служи на татковината, да придонесува за општото добро, да ја помага победата на слободата. И ова право е толку силно врзано за функциите на еден претставник на народот што без него, ќе беше невозможно за верните делегати да ја бранат татковината и да се бранат самите себе од предавниците кои сакаат да ја угнетуваат и да ја поробат.
Без ова суштинско важно право, како еден мал број на остроумни и посветени патриоти ќе ги осуетуваа заговорите на една многубројна партија од сплеткари? Може да го препознаеме тоа според она што ни се случува. Ако партијата на „државници“, може, под еден лажен изговор, да ме напаѓа, да ме исклучи од Народното собрание, да ме даде на суд, да ме држи во заробеништво, да ме убие, утре, под други изговори, оваа партија ќе ги нападне Робеспјер, Дантон, Коло-Дербоа, Пани, Ленде, Камиј, Одоа, Давид, Лењеле, Мол, Дипуи, Жавог, Гране и сите други храбри делегати на Народното собрание, таа партија ќе ги потчини другите со терор, ќе го узурпира суверенитетот, ќе побара помош прво од Димурје, Кобург, Клејрфа и нивните соучесници; потоа од Прусите, Австријците и емигрантите, ќе го обнови деспотизмот во рацете на некој Капе кој ќе ги убие сите познати патриоти, таа ќе ги има првите работни места со државните благајни. Значи, обвинителното решение покренато против мене е атентат врз претставништвото на нацијата, и воопшто не се сомневам дека Националното собрание, кое ќе биде во целосен состав со враќањето на патриотските комесари, благовремено ќе ги разбере опасните последици од истото решение и нема да чека за да го пријави како деструктивно по целата јавна слобода.
Обвинителниот акт не е само ништовен поради тоа што прекршува уставен закон, што го напаѓа претставништвото на нацијата, тој е уште повеќе ништовен затоа што комитетот, против сите принципи, го издигна Народното собрание во трибунал за злосторства, кој треба да прогласи, без церемонија, без срам и без каење, смртна казна со гилотина против мене, и да цитира членови од кривичниот законик, кои, според неговото толкување, ме осудуваат на смрт. Не се сомневам дека таква е целта која тие ја имаат на ум. Колку „државници“ се измачуваа во очаен обид да ме држат во затвор, да го премолчат мојот глас и да го задржат моето перо? Зарем еден од нив, одвратниот Лаказ, немаше ли дрскост да побара од Собранието, како што Димурје и Кобург побараа, да јас бидам кривично гонет? Според тоа, за да обвинителниот акт стане вистински „правосилна пресуда“, тој сега мора да биде извршен.
Овој акт е хартија од лаги и измислици. Ме обвинува дека сум поттикнал убиства и грабежи, дека сум повикувал да се постави „шеф на државата“, дека сум посрамотил и распуштил Собрание, итн. Спротивното може да се докаже како точно, едноставно, со читање на моите написи. Јас барам доследно читање; бидејќи идеите на еден автор не може да се научат со искривоколчување и сакатење пасуси, туку со читање на контекстот; тогаш може да се расудува за неговите намери.
Граѓани поротници и судии, кои го сочинувате револуционерниот суд, судбината на повредената нација е во ваши раце; заштитете го невиниот, казнете го виновникот и татковината ќе биде спасена.
13 јули 1793
На 13 јули, Шарлот Кордеј, фанатична млада жирондистка од провинцијата, доаѓа до неговата бања под изговор дека носи список на предавници од нејзиниот роден Кан. Таму, таа го прободува смртно. Главната причина за атентатот врз Мара е неговото учество во настаните од 10 август 1792 година, септемвриските погубувања и 31 мај-1 јуни 1793 што бил голем противник на жирондинците и што остро ги критикувал монархистите. Причината е и тоа што силно ги поддржувал републиканските вредности, што отворено ја критикувал наклонетоста на француските акедемици кон власта и кон конфорниот живот, што ги поддржувал „бесните“ и што гласал за смртната казна на Луј XVI. Шарлот Кордеј (1768-1793), пред гилотирањето јавно признала дека Мара го убила во неговата бања поради теророт што го спроведувал врз жирондинците и врз ројалистите. Атентаторката е во роднинска врска со Пјер Корнеј, француски комедиограф и сатиричар, чии херои страдат поради преголемата желба за слава.
Заради Кордејското убиство на Мара, монтањарците се предизвикани да ги затвораат и егзекутираат останатите жирондисти во почетокот на Владеењето на теророт. Мара е погребан во Пантеон, а потоа во 1794 г. е пренесен на гробиштата Saint-Étienne-du-Mont. За време на затворањето на овие гробишта, неговите останки се фрлени на јавно место. Гробиштата не постојат повеќе и според тоа нема повеќе гроб за Мара.
Кожна болест
Поради своите ставови, Мара честопати се наоѓал во бегство. Поминал три години криејќи се во визби и тавани, па дури и во париските канализации и катакомби за да ги избегне своите лути непријатели. Но, во 1793 година, Мара конечно имал постојан дом и шанса да ја третира својата сè повеќе болна состојба на кожата. Сега, неговата кожа го претворила во буквален осаменик. Последните месеци ги минувал на пишување и барајќи олеснување за својата егзема и плускавична кожа со долги киснења во када, каде што работел и ги примал своите пријатели и гости.
Драматичното убиство го претворило Мара во револуционерен маченик, а неговата сестра внимателно ги сочувала весниците извалкани со неговата крв, кои постојат до ден-денес. Прашањето дали дамките на крвта содржат генетски индиции за состојбата на кожата на Мара го заинтригирало францускиот форензички детектив Филип Шарлие, научник за судска медицина, кој истражува историски мистерии. Тој стапил во контакт со шпанскиот палеогенетичар Карлес Лалуеза-Фокс и го прашал дали е можно да се анализира ДНК зачувана во весниците кои биле испрскани од крвта на Мара.
За да се извлече примерок без да се оштети скапоцениот весник на Мара, Лалуеза-Фокс и неговите колеги зеле пример од современата форензика, користејќи ги истите видови на брисеви што се користат на сцените на криминал за да добијат примероци од крвавиот весник.
Родовската анализа потврдила француско и италијанско потекло на Мара. Но, ДНК што не припаѓала на луѓе била уште поинтригирачка. Тимот открил ДНК на неколку нечовечки патогени на делот од весникот што е извалкан во крв и го искористил присуството на тие микроби на крвавиот дел од весникот за да отфрли многу претходни дијагнози кои кружеле како извор на кожното воспаление на револуционерот.
Мара немал сифилис, како што кажувале неговите непријатели. Тој немал и лепроза, кандида или шуга. Наместо тоа, Malassezia restricta, габа што може да предизвика опортунистички инфекции на кожата, била веројатен извор на состојбата на Мара.
Студијата не била без свои ограничувања: ДНК очигледно не била добиена додека Мара бил жив и според тоа, не кажува колку други раце ја допирале и ја загадиле хартијата на весникот низ годините. И, дури ако современиците на Мара знаеле дека тој има габична инфекција (или знаеле за теоријата на болест од микроби), тие немале да знаат како да ја третираат.
Современите дерматолози можеби не ќе можеле да ја третираат, според Лалуеза-Фокс: Историските извештаи сугерираат дека габичната инфекција или евентуална секундарна инфекција кога имунолошкиот систем на Мара бил ослабен од Malassezia, достигнала крајност што ретко би се појавила под современ медицински надзор. „Дури и обучените дерматолози никогаш не би виделе еден таков екстремен пример“, изјавил Лалуеза-Фокс.
„Смртта на Мара“ од Жак-Луј Давид
Завршена во 1793 година, неколку месеци подоцна, Давидовата слика на настанот живописно ги претставува моментите на смртта на радикалниот новинар, веднаш по неговото убиство. Освен што беше водечки француски сликар во неговата генерација, Давид беше истакнат монтањар и јакобинец, во сојуз со Мара и Максимилијан Робеспјер. Делегат за секцијата Музеј во Конвенцијата, тој гласаше за смртта на кралот и служеше во Комитетот за општа безбедност, каде што активно учествуваше во казнувањето и затворањето на многу заробеници.
На сликата е прикажано писмото на Кордеј, стиснато од раката на човекот што умира, и гласи „Il suffit que je sois bien malheureuse pour avoir droit a votre bienveillance“ (Со оглед на тоа што не сум среќна, имам право на ваша помош.) Измамата на убиецот е откриена за сите да ја видат. Во долниот центар на композицијата, десната рака на Мара сè уште стиска перо, бидејќи во последните моменти напишал белешка, што може да се види на дрвената кутија. Писмото напишано на брза рака одобрува директна исплата за некоја вдовица и нејзините пет деца, чиј татко бил убиен борејќи се за каузата на Републиката. Дури и во смртта, Мара е претставен како величествен херој.
За време на теророт, на сликата ѝ се воодушевуваа, а водачите нарачале неколку копии на оригиналното дело. Сепак, по соборувањето и погубувањето на Робеспјер, сликата стана помалку популарна. На лично барање, сликата му била вратена на Давид во 1795 година, кога тој самиот бил кривично гонет за вмешаност во теророт. Дури по доаѓањето на Наполеон на власт, тој повторно ќе стане истакнат сликар. Од 1795 година до смртта на Давид, сликата исчезнала без трага. За време на прогонството на уметникот во Белгија, таа била скриена во Франција од Антоан Грос, ученик на Давид. Во 1826 година семејството се обидело да ја продаде сликата, но без успех. Критичарите повторно ја откриле во средината на XIX век, кога одново имало зголемен интерес за Давид кај уметниците и научниците. Во дваесеттиот век, сликата инспирирала неколку водечки уметници, вклучувајќи ги Пикасо и Мунк, кои произвеле свои верзии на оваа тема.
Политичката мисла на Жан-Пол Мара
Жан-Пол Мара, под влијание на Жан-Жак Русо, е поодреден во предвидувањето на Француската револуција од 1789 година од Шарл Луј Монтеские, Франсоа Волтер и другите просветители. За разлика од нив, отворено и гласно, дваесет и пет години пред време, го употребувал зборот „револуција“, тврдејќи дека злото е во самите нешта, дека „лекот мора да биде силен“ и дека „мора да се удри по коренот“. Од четири илјади објавени книги пред 1789 година, неговите се најзабележителни по јасноста на повикот на народот на вооружено востание.
Тврдел дека народот има право да стане против оние што го оковале во ропски синџири, дека востанието е највисок чин и најголема обврска и дека народот може да се ослободи само со сопствени сили, не чекајќи помош од другите. Пред Оноре Балзак ја разоткрил страотната власт на златото и парите, пред физиократите ги нападнал шпекулантите, преварантите, банкарите и сите други алчни за профит и пред сите јакобинци ја предвидел нужноста од револуционерен терор во Франција.
На дваесет и осум години од животот ги определил своите политички ставови на кои им останал верен до крајот на животот, станувајќи најголем револуционер-илегалец во историјата на Франција. Деспотизмот го сметал за „смртен непријател на народот“, поради што со гнев пишувал за најмоќните владетели во неговото време, критикувајќи ги без страв и Волтер и Дидро, поради нивните славопојки за владеењето на Фридрих Пруски и Катерина II.
Во исто време го критикувал и народот поради тоа што недоволно го користи правото на востание, што толку многу стравува од деспотската власт и што лекомислено ја прифаќа тиранијата. Политиката ја сметал за наука која има сопствени поставки, закономерности и безброј комбинации. Барал секое решение да се проучи трезвено, да се промисли длабоко и да се утврди тактика за негово остварување во практиката.
Битно влијаел врз Француската револуција од 1789 година, пристапувајќи кон неа како практичен политичар, заземајќи ја радикалната страна, најблиската до идеологијата на санкилотите и гневните. Бил уредник и издавач на весникот „Пријател на народот“ (l’Ami du Peuple) во првите три години од Револуцијата, а потоа и на весникот „Новинар на Француската Република“, сè до неговото убиство во јули 1793 година.
Мара се сметал себеси за пријател на народот и за вистински граѓанин на парискиот дистрикт Корделиери. Така се претставувал пред пошироката јавност и така се потпишувал под текстовите што ги пишувал, сакајќи да им даде до знаење на неговите противници дека води исклучиво грижа за интересите на народот и дека по своите убедувања е вистински граѓанин, жител на најнапредниот дистрикт на Париз.
Поистоветувањето на Мара со народот започнува уште за време на неговиот престој во Лондон, кога го пишувал делото „Ропските синџири“. Но, отворено станал пријател на народот и вистински граѓанин, кога во септември 1789 година започнал да го издава весникот „Пријател на народот или вистински граѓанин“ (L’ami du peuple ou le vrai citoyen). Со извесни прекини, весникот излегувал до 22 септември 1792 година, кога официјално се воведува Првата Република на Франција и кога во сила стапил републиканскиот календар за ново мерење на времето. Оттогаш па до смртта, Мара го уредува весникот, „Републикански публицист“, непрестанувајќи и натаму да се претставува како пријател на народот.
Припаѓањето на народот Мара го сметал за своја трајна определба и како човек и како мислител. Како човек сочувствувал длабоко со тешката положба на народот, а како мислител сметал дека секоја добра држава мора да има пријателски однос кон народот, да има пријателска насмевка, а не „бирократска гримаса“, како што е случај со голем број современи држави.