cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Отоманска Босна и Херцеговина
Исламизација
Голем дел од христијанските светилишта биле разрушени или претворени во џамии. Иако христијанството не било забрането, сепак на населението му било наложено големи даноци како луѓе од втор ред во земјата. Според податоци од 1530 година, давачките за христијаните од Сараево биле шест пати поголеми од муслиманските. Во текот на 16 век дошло до јасна диференцијација на муслиманите, католиците и православните христијани. Денеска овие три групи на верници го сочинуваат босанското, хрватското и српското население.
Гајре
Гајре — село во Општина Тетово, во околината на градот Тетово.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа 3 километри северозападно од градот Тетово. Куќите се издигаат на надморска височина од 700 метри, па и повисоко. Атарот зафаќа простор од 7,3 км2.
Историја
На 5 јуни 2001 во близина на Гајре, на патот Тетово-Попова Шапка, албанските терористи од заседа убиле петмина припадници на Армијата на Република Македонија. При престрелката биле повредени и шестмина припадници на безбедносните сили.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Гајре живееле 85 жители, сите Албанци.
Според Афанасиј Селишчев, во 1929 година Гајре — село во Селечка општина со центар во Шипковица и има 110 куќи со 548 жители, сите Албанци.
На пописот од 2002 година, селото имало 1.020 жители, од кои 1.009 Албанци, 6 Македонци, 1 Србин и 4 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 633 жители, од кои 607 Албанци, 1 останат и 25 лица без податоци.
Родови:
Најстарите албански родови во селото се Данчове (16 куќи) и Кутине (11 куќи). Потекнуваат од племето Красниќ, во северна Албанија, а се доселиле кон крајот на XVIII век.
Избирачко место
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 743 гласачи.
Абоњ
Абоњ (Wabing) е град во округот Пешта, Унгарија.
Географија
Абоњ е град во југоисточниот дел на округот Пешта, и се наоѓа помеѓу реките Дунав и Тиса. Тоа е 16 км од Цеглед и 85 км од Будимпешта, на надморска височина од 90 до 100 м.
Во литературата
На 12 јуни 1847 година, Шандор Петефи помина една ноќ во селскиот паб на патот од Нагисалонта (каде што го посетил Јанош Арањ) во Будимпешта. Тоа се споменува во неговите Патувачки писма.
Лајош Абоњ, писател кој живеел во Абоњ, ја забележал познатата народна песна "Во Нагиабони постојат само две кули" од Золтан Кодалис Брагадокио. Во песната Нагиабони го означува ова село. Постои уште еден Нагиабони во Словачка, наречена словачки Јаз. Мелодијата на песната е од Словачка.
Економија
Локалната економија главно се заснова на земјоделство: повеќето луѓе се земјоделци, но некои одгледуваат грозје и овошје.
Близначки градови - збратимени градови
Абоњ е збратимен со:
Знак на унијата на Норвешка и Шведска
Знакот на унијата на Норвешка и Шведска (unionsmärket или, unionsmerket) бил симбол на Унијата меѓу Шведска и Норвешка. Тој бил вметнат во кантонот на шведското и норвешкото национално знаме од 1844 година за да го означи партнерството на двете земји во лична заедница. Ознаката ги комбинирала боите на знамето на двете кралства, подеднакво распоредени, за да го одрази нивниот еднаков статус во унијата. Самостојниот дизајн на ознаката бил искористен за дипломатското знаме и поморскиот приклучок на синдикатот. Знакот на синдикатот останал дел од знамињата на двете земји сè додека не бил отстранет од трговските и државните знамиња на Норвешка во 1899 година поради зголеменото норвешко незадоволство од унијата. Остана на поморскиот знак на Норвешка и на сите шведски знамиња до распаѓањето на унијата меѓу Норвешка и Шведска во 1905 година.
Позадина
Унијата на Шведска и Норвешка настанала како резултат на Наполеоновите војни, кога кралот на Данска-Норвешка, на губитничката страна, бил принуден да му ја отстапи Норвешка на кралот на Шведска со Договорот од Кил во 1814 година. Норвешкиот отпор довел до прогласување на национална независност и усвојување на устав на 17 мај 1814 година. Кратката војна со Шведска резултирала со Конвенцијата на Мос на 14 август 1814 година и норвешката уставна ревизија од 4 ноември 1814 година за да се отвори патот за лична заедница. Истиот ден, норвешкиот парламент избрал да го избере Чарлс XIII од Шведска за крал на Норвешка.
Нови знамиња од 1844 година
Во 1844 година, предлозите за заеднички комитет биле донесени за двете земји од кралот Оскар I. Бил создаден униски знак, комбинирајќи ги боите на знамето на двете земји, подеднакво распределени. Тоа било поставено во кантонот на секое знаме, вклучувајќи ги и трговските знамиња, кои дотогаш биле без никакви симболи на унијата. Двете земји добиле посебни, но паралелни системи на знаме, со што јасно се манифестирала нивната еднаквост.
Знакот на унијата сам по себе се користел како поморски џек во двете земји и како знаме на заедничките дипломатски претставништва на двете земји во странство. Дипломатското знаме имало пропорции 4:5 на униската ознака како што се појавувало во шведските знамиња, за разлика од квадратната форма на норвешката верзија. Се користело и на пилотскиот џек кој бил сличен на морнаричкиот, но имало бела граница.
Сината боја во униската ознака би била иста како и во останатиот дел од знамето, обично темно сината на норвешкото знаме. Шведските знамиња пред 1905 година исто така имале потемна нијанса сина од сегашните знамиња.
Знакот на унијата најпрво бил популарен во Норвешка како знак на еднаков статус на Норвешка во унијата. Во Шведска, некои луѓе отсекогаш го гледале како сквернавење на нивното знаме, а еден од нејзините противници го нарекол „салата од харинга“ поради неговата сличност со популарно јадење на скандинавскиот сморгосборд. Под ова име станало познато во двете земји и до ден-денес.
1553 во архитектурата
1553 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Германиум(II) хидриди
Германиум (II) хидриди, исто така наречени гермилен хидриди, кои се класа на соединенија од Групата 14 и тие се состојат од нисковалентен германиум и терминален хидрид. Тие, исто така, обично се стабилизираат со интеракција на донатор-акцептор на електрони помеѓу атомот на германиум и голем, гломазен лиганд.
Синтеза
Првиот стабилен мономерен гермилен хидрид бил пријавен од Roesky et al. во 2001 година. Првичните обиди за синтетизирање на соединението вклучуваа третман на претходник на β-дикетиминато гермилен хлорид, [{HC-(CMeNAr) 2 }GeCl] (каде Ar = 2,6-iPr 2 C 6 H), со LiAlH4, иако тоа се покажа неуспешно, со формирање на алуминиум дихидрид, наместо. Сепак, употребата на послабиот редукционен агенс NaBH 4 резултирал со формирање на гермилен хидрид со боран адукт. Тие откриле дека врската Ge-H е инертна во овој адукт, и така боранскиот аддукт можел селективно да се отстрани на собна температура со чистач PMe 3, што резултирало со посакуваниот терминален гермилен хидрид:
Кога β-дикетиминато гермилен хлоридот бил третиран со алан-амин адукт AlH 3 •NMe 3 во толуен на -4 °C, растворот претрпел промена на бојата од жолта во портокалово-црвена бидејќи испарливиот триметиламин бил отстранет од растворот, а добиената моќност била идентификувана како стабилен терминален гермилен хидрид со 60% принос, со што се добива првиот директен синтетички пат:
Пријавена е и синтеза и изолација на два хидриди на дигерманиум германиум(II). Едно од овие соединенија е формирано со додавање на L-селектрид на гломазен германиум(II) хлорид во етер, додека другото е формирано со додавање на L-селектрид на истиот германиум(II) хлорид во толуен, проследено со филтрација и капки додавање на PMe 3. Првиот стабилен ацикличен гермилен хидрид е формиран од дисоцијација на хидридо-дигермен. Почетниот мономерен гермилен хлорид беше синтетизиран со реакција на гломазен лиганд на литиум амид и GeCl2 •диоксан. Иако е синтетизиран од повеќе синтетички патишта, реакцијата на гермилен хлоридот со L-селектрид во толуен на -80 °C најдиректно го дава портокаловиот кристален хидридо-дигермен со принос од 52%. Се смета дека овој дигермен е во рамнотежа со двокоординатен хидридо-гермилен, кој може да се изолира со додавање на DMAP (диметиламинопиридин) на 20 °C, давајќи бледо жолти кристали на трикоординатниот гермилен хидрид со принос од 27%. Слично на гермилен хидридите, првиот познат пример на гермилиумилиден хидрид (катјон на гермилен хидрид) беше изолиран во 2014 година Ова соединение може да се формира од процес во два чекора, почнувајќи со реакција на калиум бис( NHC )-борат со GeCl2 •диоксан за да се добие цвитерионски гермилиумилиден хлорид. Размената Cl/H потоа може да биде подложена на реакција со    за да се добие катјонот на гермилен хидрид со принос од 91%. Катјонот на гермилен хидрид исто така дополнително реагираше со тритил катјон,, како чистач на хидриди, што резултираше со формирање на адукт со три-координатниот гермилен хидрид катјон кој дејствува како донатор и двокоординатен Ge(II ) дикација како акцептор на електрони.
Структура и поврзување
Овој β-дикетиминато гермилен хидрид е објавено на Roesky et al. се кристализира во просторната група P2 1 /n како две изоструктурни молекули по единица. Рендгенската кристалографска анализа на портокалово-црвените кристали покажа дека атомот на германиум е тетраедрално координиран од атомот на водород, β-дикетиминато лигандот и осамениот пар на германиум. Должината на врската Ge-N е пријавена дека е 1,989 Å, а врската Ge-H прикажува апсорпција на 1733 година cm −1, што одговара на режимот на истегнување.
Атоми-во-молекули и анализа на функцијата за локализација на електрони
Во анализата на атоми во молекули на GeH, биле пронајдени три критични точки (2 привлекувачи и критична точка на врската). Пресметаниот редослед на природна врска и полнежите од атоми во молекули покажаа позитивен полнеж на германиум и негативен полнеж на водородот, што укажува на значителен пренос на полнеж во водород и генерирање на поларизација на Ge + H -. Слични резултати биле пронајдени за Ge 2 H, со позитивен полнеж на двата атоми на германиум и негативен полнеж на водородот. Сепак, пронајдени се три критични точки на врската, како и прва критична точка на прстенот.
Хидрогермилација
Пријавено е дека хидридите на Германиум (II) учествуваат во широк спектар на реакции на хидрогенизација. Првата од овие реактивности беа пријавени од Јана и сор. во 2009 година, но оттогаш се значително објаснети. Најголемиот дел од пријавените реактивности се за β-дикетиминато гермилен хидрид. За многу од овие реакции, вклучително и реакции со алкини и јаглерод диоксид, откриено е дека германиумот ја задржува својата оксидациска состојба за време на трансферот на водород.
Намалување на CO 2
Хидрогенизацијата на јаглерод диоксид со β-дикетиминато гермилен хидрид продолжува на собна температура без катализатор за да се формира гермилен естер на мравја киселина во квантитативен принос. Овој гермилен естер е пријавен дека дополнително реагира на -78 °C со нуклеофилот литиум амидоборан (LiH 2 NBH 3 ), кој може да се формира со третман на комерцијално достапниот амонијак боран со n -BuLi, за да се генерира литиум формат со висок принос (85%-95%). Литиум формат може да се конвертира во мравја киселина со киселинска обработка и било откриено дека оригиналниот гермилен хидрид се реформира во генерирањето на литиум формат, со што гермилен хидридот станува потенцијален катализатор за конверзија на јаглерод диоксид во мравја киселина. Понатаму, било откриено дека истиот гермилен хидрид реагира со три еквиваленти на амонијак боран на 60 °C во THF, произведувајќи метанол (по водена обработка) и повторно реформирајќи го гермилен хидридот. Стабилноста на гермилен хидридот во вода, исто така, му овозможува да се обнови од другите реакциони производи преку екстракција во бензен, важна особина за секој катализатор што треба да се користи за генерирање на хемиски суровини.
Алкини
Пријавено е дека β-дикетиминато гермилен хидридот реагира со неколку алкини, вклучително и етил пропиолат за да формира винил гермилен со добар принос (>80%). Оваа реакција се јавува преку 1,2-додавање на гермилен хидрид преку алкинската тројна врска, за разлика од елиминацијата на H2 која вклучува една од CH врските на алкинот. За оваа реакција, исто така, не е потребен катализатор, за разлика од претходно пријавените реакции на Ge(IV)-H и алкини за кои се потребни различни катализатори.
Кетони
Активираните кетони, како што е 2,2,2-трифлуороацетофенон, реагираат со β-дикетиминато гермилен хидрид за да го формираат соодветниот гермилен алкоксид во квантитативен принос. Оваа реакција се одвива преку додавање на нуклеофилен хидрид на карбонилниот јаглерод на кетонот. Сепак, оваа реакција е неуспешна со помалку електрофилни кетони, како што се ацетон и бензофенон.
Елементарен сулфур
Два еквиваленти на елементарен сулфур реагираат со β-дикетиминато гермилен хидрид за да се добие аналог на германиум дитиокарбоксилна киселина со умерен принос (60%). При формирањето на производот, оксидациската состојба на германиумот се менува од Ge(II) во Ge(IV), со што е потребно и вметнување и оксидативно додавање на елементарен сулфур во врската Ge(II)-H. Ниту еден посредник не е изолиран и механичкиот редослед на овие чекори во моментов е непознат.
Исто така, не беа пронајдени докази за каква било тавтомерна рамнотежа на аналогот на германиум дитиокарбоксилна киселина, што се рефлектира во двете различни должини на врските Ge-S (2,064 Å и 2,242 Å).
Хидроборација
Утврдено е дека претходно пријавениот ацикличен амидо гермилен хидрид ја катализира хидроборацијата на различни алдехиди и кетони со благиот боран реагенс HBpin (пин = пинаколато). Каталитичката ефикасност на конверзијата на алдехидите беше значително поголема за алифатични алдехиди, со фреквенции на обрт (TOFs) кои се движат од 2000-6000 h −1, отколку за ароматични алдехиди, чии TOF никогаш не надминуваа 67. Ова неусогласеност во ефикасноста може да се објасни со зголемениот стеричен дел од ароматични алдехиди кои го отежнуваат пристапот на кислородниот нуклеофил до металот Ge во чекорот што ја одредува стапката, како и со намалената луисова основа на кислородот што арилните супституенти го даваат..
Нитрооксид
Реакцијата на β-дикетиминато гермилен хидрид со азотен оксид произведува гермилен хидроксид, првиот пријавен метал хидрид од Група 14 кој реагира со N 2 O на таков начин. Азотниот оксид служи како извор на кислород за формирање на ова соединение со речиси квантитативен принос.
Азо и диазо соединенија
Беше пријавено дека β-дикетиминато гермилен хидридот реагира и со етил диазоацетат и со триметилсилилдиазометан, формирајќи деривати на хидразон супституирани со германиум(II). Реакцијата напредува со крајно вметнување на диазоалканот во врската Ge(II)-H, со последователен трансфер на водород во азот. Анализата на електронската структура покажува дека стабилноста на производот произлегува од поместувањето на густината на електроните од NN врската на врската Ge-N. Анализата, исто така, покажува дека вметнувањето на диазоалкан ја дестабилизира структурата на прстенот и дека R-групата најверојатно игра мала улога во стабилноста на соединението.
Оксидативното додавање на β-дикетиминато гермилен хидрид со диетил азодикарбоксилат (DEAD) исто така е пријавено дека продолжува на собна температура со висок принос.
Ауе (појаснување)
Ауе може да се однесува на:
Деменција
Деменција (збор кој е преземен од латинскиот јазик што всушност значи "лудило", е составен од de - "без" + ment, коренот на mens "ум, разум") е сериозна загуба на способноста за осознавање на една претходно здрава личност, покрај она што може да се очекува од нормалното стареење. Деменцијата може да биде статична, да се појави како резултат на несекојдневна, целосна повреда на мозокот или прогресивна, која резултира од долготрајно влошување на здравствената состојба предизвикана од болест или повреда на телото. Иако деменцијата е многу популарна помеѓу геријатриските личности (личностите во длабока старост), може да се појави и пред 65тата година, и во тој случај се нарекува "почетна фаза на деменција".
Деменцијата не е единечна болест туку претставува неспецифичен синдром (т.е. збир на знаци и симптоми) во кој оштетените делови од осознавањето може да бидат меморијата, вниманието, јазикот и решавањето на проблеми. Најчесто, болеста треба да постои во телото најмалку 6 месеци за да може да се дијагностицира; проблемите со осознавањето кои многу ретко се забележуваат, најчесто се појавуваат на помалку од недела дена и се нарекуваат делириум. Кај сите видови на проблеми со осознавањето, најчесто, најпрви се погодени најбитните мозочни функции.
Особено во подоцнежната етапа од болеста, лицата кои боледуваат од деменција може да бидат дезориентирани во времето (да не знаат кој ден од неделата, ден од месецот или дури која година е), во местото (да не знаат каде се наоѓаат) и во личноста (да не знаат ништо за себе или луѓето околу нив). Иако понекогаш може да се излечи до одреден степен, причинителите на деменција се прогресивни и неизлечливи.
Симптомите на деменција може да бидат класифицирани како повратни или неповратни, во зависност од етиологијата на болеста. Помалку од 10% од случаите на деменција се предизвикани од причинители кои може да се излечат со терапија, но само на краток период. Последиците се манифестираат на најразлични начини и тоа: тешко дишење, жолтица или разни видови болки по целото тело.
Без внимателна проценка на историјата на болеста, краткотрајниот синдром на делириум (кој најчесто трае неколку дена или недели) многу лесно може да се помеша со деменција, бидејќи имаат многу заеднички симптоми, со исклучок на времетраењето. Некои мозочни болести, вклучувајќи ја и депресијата и психозата, предизвикуваат симптоми кои мора да бидат различни и од делириумот и од деменцијата.
Постојат многу видови (причини) на деменција, кои се манифестираат преку најразлични симптоми. Сепак, симптомите се толку слични што не е можно да се определи видот на деменција само преку симптоматологијата и само во мал број случаи симптомите се доволни за да се процени за кој одреден вид станува збор. За да се даде поточна дијагноза, се користат техники за скенирање на мозокот. За да се биде потполно сигурно за каква болест се работи, мора да се направи биопсија на мозокот дури пациентот е жив или аутопсија, по неговата смрт. Едни од најчестите видови на деменција се: Алцхајмерова болест, васкуларна деменција, деменција на предниот дел од слепоочницата, семантичка деменција и деменција со Луи тела. Се случува и еден пациент да покажува знаци на два или повеќе видови на деменција во исто време, бидејќи ниту еден од познатите видови на деменција не отскокнува од другите.
Историја
Кон крајот на XIX век, деменцијата претставувала многу поголем клинички поим, во кој влегува менталната болест и секаков вид на психосоцијална неспособност. Тогаш, под поимот деменција се подразбирало секоја личност која ја изгубила способноста да размислува, психоза од некоја ментална болест, "органски" болести како сифилис која може да го растрое мозокот и деменција поврзана со луѓето во длабока старост, предизвикана од артиосклероза.
Деменцијата која се појавува кај постарите луѓе се нарекува старечка сенилност или сенилност и се смета за нормален и неизбежен дел од стареењето, а не како болест предизвикана од некоја бактерија. Во исто време, во 1907 година, откриен е одреден органски процес на деменција во почетна фаза, наречен Алцхајмерова болест. Тоа било поврзано со одредени микроскопски промени во мозокот, но се сметала за ретка болест кај средовековните луѓе.
Во 1976 година, неврологот Роберт Кацман предложил врска помеѓу "сенилната деменција" и Алцхајмеровата болест. Кацман укажал на тоа дека сенилната деменцијата, која по дефиниција најчесто се појавува по 65тата година, патолошки е идентична со Алцхајмеровата болест која се појавува пред 65тата година и затоа не треба да се лекува на поинаков начин. Тој забележал дека "старечката деменција" не се сметала за болест, туку се сметала за дел од процесот на стареење. Тој исто така истакнал и дека Алцхајмеровата болест, која се појавува по 65тата година, е многу честа појава и претставува 4та или 5та водечка причина која доведува до смрт (иако, од 1976 година тоа ретко се наведува во посмртницата).
Ова доведе до размислувањето дека деменцијата не е "нормална" болест и мора да претставува резултат на некоја одредена болест и не е дел од процесот на стареење. Следната дебата води до периодот на "старечка деменција од видот на Алцхајмерова болест" кај луѓе над 65 годишна возраст, со "Алцхајмерова болест" дијагностицирана кај луѓе помлади од 65 години со иста патологија. На крај, сепак дошло до заклучок дека старосната граница е подместена и дека терминот Алцхајмерова болест е соодветен за луѓе со одредена мозочна патологија која постои во болеста, без оглед на годините на пациентот. Сепак, се заклучило дека иако стапката на појавување на Алцхајмерова болест се зголемува со годините (од 5-10% кај 75 годишни, до 40-50% кај 90 годишни), но не постои граница на години во кои болеста почнува да се развива, па не претставува неизбежна последица од страеењето, без разлика до колку години ќе живее еден човек.
Исто така, по 1952 година, мозочните болести како шизофренија била избришана од списокот на "органски мозочен синдром" и според тоа (по дефиниција) отстранета и од можните причинители на деменција. Во исто време, традиционалната причина за стречката деменција – артиосклерозата, претставувала збир од деменции предизвикани од васкуларни болести (мали удари). Овие биле наречени мулти-инфарктни деменции или васкуларни деменции.
Во XXI век, голем број на нови видови деменција почнале да се диференцираат од Алцхајмеровата болест и васкуларните деменции (овие две претставувале најчестите видови). Таа диференцијација била направена врз основа на патолошки истражувања на мозочните ткива, симптоматологијата и различни начини на мозочната метаболичка активност во SPECT (компјутеризирана томографија со емисија на слободен фотон) и PET (томографија со емисија на позитрон) скенирања на мозокот. Различните форми на деменција имаат различни прогнози (причинители на болеста) како и различни видови на епидемиолошки фактори на ризик. Причинителската етиологија на многу од нив, вклучувајќи ја и Алцхајмеровата болест, останува непозната, иако постојат многу теории како што е растењето на белковинските плочки како дел од нормалниот процес на стреење, воспаление, зголемено ниво на шеќер во крвта и повреди на мозокот.
Придружни состојби
Деменцијата не претставува проблем поврзана само со меморијата. Исто така, ја намалува способноста за учење, размислување, задржување на сеќавање или потсетување на некое искуство од минатото како и промена на начинот на размислување, чувствување и работење. Други ментални и проблеми со однесувањето многу често се одразуваат врз луѓето кои патат од деменција и може да влијаат врз квалитетот на животот, негувателите и институционализацијата. Како што се влошува состојбата на деменција, така некои поединци може да се запостават себеси и да се повлечат во себе и да не можат да се контролираат при вршењето на физиолошките потреби.
Депресијата влијае кај 20-30% од луѓето заболени со деменција и околу 20% имаат нервна растроеност. Психозата (многу често и халуцинации и манија) и вознемиреноста/агресијата често се составен дел од психозата. Секој од овие делови мора да биде проценет и да се лекува независно од деменцијата.
Ризик за себе и другите
Канадско научно списание објави дека е штетно луѓето заболени од деменција да бидат учесници во сообраќајот. Тие би можеле да предизвикаат сообраќајна несреќа во која би се повредиле самите себеси или луѓето околу нив, но исто така може дури и да дојде до смртен случај. Докторите треба да препорачуваат пациентите да одат на тестирање за да утврдат дали се способни да возат.
Во Велика Британија, како и кај сите други ментални растројства каде пациентот може да биде опасен за себе но и за другите, може да бидат притворени според Законот за ментално здравје донесен во 1983 година, сè со цел да се процени болеста, да се згрижи и лекува пациентот. Тоа претставува краен случај, но доколку пациентот има семејство или пријатели кои би можеле да се грижат за него, се избегнува неговата примена.
Во Велика Британија, Бирото за издавање на возачки дозволи, изјавува дека заболените од деменција кои слабо памтат, се дезориентирани или прават лоши проценки, со сигурност не се вклопуваат меѓу останатите возачи и поради тоа, Бирото мора да биде известено за ваквите случаи за да може да им ја одземе возачката. Сепак, тоа им дозволува на оние кои се во раната фаза на болеста да возат, но редовно да одат на контрола.
Тие може да се однесуваат нервозно или несоодветно и да бидат неорганизирани. Некои може да станат нервозни или да шетаат наоколу преку денот, но понекогаш и преку ноќта. Кога луѓето заболени од деменција се ставаат во ситуација која е надвор од нивните можности, може наеднаш да почнат да плачат или да станат гневни (ова е наречена "катастрофална реакција").
Постојано когнитивно нарушување
Најразлични видови на мозочни повреди, може да предизвикаат постојано когнитивно нарушување. Повредите на мозокот може да предизвикаат генерализирано оштетување на белата маса на мозокот - аксонална повреда (повреда на нервните влакна) или помали повреди. Привремен недостиг на крв или кислород во мозокот може да доведе до хипоксично-исхемична повреда. Ударите (исхемички или интрацеребрални удари, субарахноидално, субдурално или епидурално крварење) или инфекции (менингитис и/или енцефалит (запаление на мозокот)) кои го напаѓаат мозокот, долготрајните епилептични напади и акутен хидроцефалус можат исто така да остават долготрајни последици врз осознавањето. Претерано конзумирање на алкохол може да предизвика алкохолна деменција, Верникеова енцефалопатија и/или Корсакова психоза, и некои други рекреативни дроги може да предизвикаат трајна деменција; кога еднаш ќе се прекине со конзумирање, когнитивното нарушување преминува во постојано но не напредува.
Деменција која бавно се развива
Деменцијата која постепено почнува да се развива и потоа со текот на годините се влошува, најчесто се појавува како резултат на невродегенеративна болест; тоа всушност е болест која ги напаѓа само или воглавно невроните на мозокот и предизвикува мозочните клетки да забават со работа. Поретко се случува, некоја недегенеративна состојба да има второстепено влијание врз мозочните клетки, која може но и не мора да се повторува ако се земаат соодветни лекови.
Причините за појава на деменција зависат од тоа на која година започнуваат симптомите. Кај постарата популација (најчесто кај луѓето над 65 години), поголем дел од случаите на деменција се предизвикани од Алцхајмеровата болест, васкуларната деменција или пак и од двете. Деменцијата со Луи тела е исто така многу чест причинител, кој може да се појави заедно или пак со една од горенаведените болести. Хипотироидизмот понекогаш предизвикува когнитивно нарушување кое полека напредува и тоа претставува главен сидром и истиот може да се излечи доколку соодветно се лекува. Нормалниот хидроцефален притисок, иако е релативно ретка појава, многу е важно навремено да се открие бидејќи со соодветно лекување може да се спречи неговиот развој и да ја подобри состојбата на другите симптоми. Сепак, необично е да се појави когнитивно нарушување.
Деменцијата многу ретко се појавува пред 65тата година. Најчеста причина за нејзина појава е Алцхајмеровата болест, но некои наследени форми од болеста доведуваат истата да се појави пред 65тата година. Деменцијата на предниот дел од слепоочницата и Хантингтоновата болест се одговорни за појавата на деменција во најголем дел од случаите. Исто така се појавува и васкуларната деменција, но може да настане како последица на последователни болести (како антифосфолипиден синдром, церабрална автосомна доминантна артериопатија со субкортикални инфаркти и леукоенцефалопатија – ЦАДАСИЛ, митохондриска енцефаломиопатија, млечна ацидоза, епизоди на мозочни удари - МЕЛАС, хомоцистинурија, мојамоја и Бинсвагнеровата болест). Кај луѓето кои често патат од главоболки, како боксерите и рагбистите, постои голем ризик да заболат од хронична трауматична енцефалопатија (исто така се нарекува и боксерска деменција кај боксерите).
Кај средновечните луѓе (до 40 години) кои имале нормално ниво на интелигенција, многу ретко може да се појави деменција. Најголем дел од когнитивното нарушување во оваа годишна граница, се појавува како резултат на психичка растроеност, козумирање на алкохол или некој вид на дрога или пак од метаболичка растроеност. Овде спаѓаат семејната Алцхајмерова болест, спиноцеребрална атаксија тип 17 (доминантно наследство); адренолеукодистрофија, Гушеровата болест тип 3, метахроматска леукодистрофија, Ниман-Пиковата болест тип Ц, пантотенат киназа - поврзана невродегенерација, Теј-Сакс болеста и Вилсоновата болест (сите рецесивни).
Значаен процент од пациентите, кои се жалат дека имаат проблеми со меморијата или други когнитивни симптоми, страдаат од депресија а не од невродегенеративна болест. Често се појавуваат недостаток на витамини и хронични инфекции; тие најчесто предизвикуваат други симптоми пред да се појави деменцијата, најчесто имитативна дегенеративна деменција. Овде спаѓаат и недостаток на витамин Б12, фолна киселина или ниацин и инфективни причинители како криптококен менингитис, ХИВ, борелиоза, прогресивна мултифокална леукоенцефалопатија, субакутен склерозирачки паненцефалитис, сифилис и Випловата болест.
Деменција која брзо се развива
Кројцфелд-Јакобовата болест најчесто предизвикува деменција чија состојба се влошува во период од неколку недели до неколку месеци, а истата се појавува како последица на приони (вирусни инфекции). Најчестите причини за појава на деменција која бавно се развива можат да се манифестираат многу брзо: Алцхајмеровата болест, деменцијата со Луи тела, фронтотемпорална лобарна дегенерација (како и дегенерација на кората на големиот мозок и прогресивна наднуклеарна парализа).
Од друга страна, енцефалопатијата или делириумот може да се развијат релативно бавно и да наликуваат на деменцијата. Причинители можат да бидат мозочните инфекции (вирусен енцефалитис, субакутен склерозирачки паненцефалитис, Випловата болест) или воспаленија (лимбички енцефалитис, енцефалопатија Хашимото, церебрален васкулитис); тумори како лимфома или глиома, токсичност (пр. антиконвулзивни лекови); или метаболични причинители како откажување на црн дроб или откажување на бубрег и хроничен субдурален хематом.
Деменцијата како дел од други болести
Постојат многу други медицински и невролошки болести во кои деменцијата се појавува само во подоцнежната фаза од болеста или како еден мал дел од неа. На пример, кај дел од пациенти со Паркинсонова болест, како придружна болест се појавува и деменцијата. Главната причина за појава на деменцијата заедно со Паркинсоновата болест може да претставува деменцијата со Луи тела или Алцхајмеровата болест, или пак и двете заедно. Когнитивни нарушувања се појавуваат и во Паркинсоновите-плус синдроми на прогресивна наднуклеарна парализа и дегенерација на кората на големиот мозок (и истата главна патологија може да предизвика клинички синдроми на фронтотемпорална лобарна дегенерација). Хроничните воспаленија на мозокот може да го нападнат центарот за осознавање на подолг временски период, а тоа се мултипла склероза, саркоидоза, Сјогрен синдром и системски еритематозен лупус. Иако акутната порфирија може да предизвика епизоди на збунетост и психичка растроеност, деменцијата е ретка придружна појава кај овие ретки болести.
Покрај она што е споменато погоре, наследните болести кои може да предизвикаат појава на деменција се:
Дијагнози
Специјалист, на пр. геријатриски интернист, психијатар, невролог, невропсихолог или геропсихолог треба да даде повеќе различни дијагнози за видовите на деменција. Од појавата на првите видливи симптоми, мора да поминат барем шест месеци за да може да се даде дијагноза за деменција или органски мозочен синдром (ICD-10).
1552 во архитектурата
1552 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Деменција
Когнитивно тестирање
И додека многу тестови се проучувани и некои може да се покажат како подобри алтернативи од мини-тестот за ментална состојба, сепак, во моментов, најмногу пациенти подлегнуваат токму на овој вид тест.
Друг пристап кон тестирањето за деменција е да се замоли пациентот да пополни прашалник за неговото секојдневно когнитивно функционирање. Со ваквиот прашалник се обезбедуваат дополнителни информации кои доаѓаат во прилог на краткиот когнитивен тест. Најпознатиот прашалник од ваков вид е прашалникот за опаѓање на когнитивното осознавање кај повозрасните. Од друга страна пак, општата лекарска проценка за когнитивност ги комбинира двата вида – проценка на пациентот и интервјуирање на пациентот. Прашалникот е специјално создаден за испитување на пациентите во почетна фаза на болеста, а истиот е достапен и на интернет.
Лабораториски тестови
Вообичаените испитувања на крвта многу често се прават за да се елиминираат причинителите на разни болести кои можат да се излечат. Ваквите тестови се состојат од витамин Б12, лимонска киселина, стимулирачки хормон на штитната жлезда, C-реактивна белковина, целосна крвна слика, електролити, калциум, бубрежна функција и ензими на црниот дроб. Може да се појават и анормалности како резултат на недостаток на витамини, инфекции и други проблеми кои најчесто предизвикуваат збунетост или дезориентација кај повозрасните. Проблемот станува уште покомплициран со фактот дека овие причини многу често доведуваат до збунетост кај луѓето кои страдаат од деменција во почетна фаза, а "пресврт" на ваквите пробреми може да биде само привремен.
Исто така може да се направат и тестирања за алкохол или други течности и познати лекови што ја поттикнуваат појавата на деменција.
Скенирања
Видовите на скенирања кои најчето се изведуваат се компјутерската томографија или томографија со магнетна резонанца. Сепак овие методи немаат оптимална прецизност за големите метаболички промени поврзани со деменцијата кај пациент кој не покажува големи невролошки проблеми (како парализа или изнемоштеност) на невролошко тестирање. Компјутерската томографија или томографијата со магнетна резонанца може да укажат на нормален хидроцефален притисок, потенцијално реверзибилна причина за појава на деменција и може да дадат информации од голема важност за другите видови деменција, како не пример инфарктот, како вид на васкуларна деменција.
Методите на оперативно скенирање со SPECT и PET се покорисни при проценувањето на когнитивната нарушена функција, бидејќи тие даваат слични можности за дијагностицирање на деменција како клиничкото тестирање. Можноста преку SPECT да се направи разлика помеѓу Алцхајмеровата болест и васкуларната причина за појава на деменција е подобра за разлика од клиничкото тестирање.
Едно поново истражување ја потврди важноста на PET скенирањето (кое користи јаглен-11 Питсбург соединение Б, како радиоактивен изотоп) во предвидливите дијагнози на различни видови деменција, особено во Алцхајмеровата болест. Истражувачи во Австралија откриле дека ваквиот вид на скенирање е точен во 86% од случаите во кои се утврдува кај кои пациенти со благо когнитивно нарушување ќе се развие Алцхајмерова болест во рок од две години. Други истражувања пак, кои биле извршени врз 66 пациенти на Универзитетот во Мичиген, дошле до уште поточни дијагнози кај повеќе од една четвртина кај пациентите со благо когнитивно нарушување или почетна деменција.
Превенција
Едно истражување спроведено на Универзитетот во Бари, Италија покажа дека група на луѓе која конзумира алкохолни пијалаци има мало влијание врз појавата на деменција. Во група од 1.566 возрасни Италијанци, 1445 немале никакво когнитивно нарушување, а 121 доживеале благо когнитивно нарушување и со истражувањето се утврди дека во рок од 3.5 години, кај луѓето со благо когнитивно нарушување кои конзумираат помалку од еден алкохолен пијалак дневно, се развива деменција до степен што е 85% побавно од оние кои воопшто не конзумираат алкохол. Сепак, научниците кои го спроведоа истражувањето изјавија дека откако појавата стана епидемиолошка, резултатите може да бидат само показател за начинот на живеење, посочувајќи дека "просечниот начин на живеење" всушност е поврзан со бавен развој на деменција. Истражувањето не успеа да покаже врска помеѓу висок крвен притисок и развојот на деменција.
Појавата на невротрофичниот фактор кој произлегува од мозокот се поврзува со некои видови на деменција.
Едно канадско истражување откри дека кај луѓето кои ги зборуваат и двата јазика во Канада се забавува процесот на појава на деменција и тоа за 4 години во споредба со луѓето кои зборуваат само еден јазик.
Лекови
Денес, не постојат лекови кои се клинички одобрени и можат да ја спречат или излекуваат деменцијата. Иако некои од нив се одобрени за употреба при лекувањето на деменција, истите ги лекуваат и когнитивните и симптомите кои се одразуваат на однесувањето, но немаат никаков ефект на основната патопсихологија.
Ацетилхолинестеразни инхибитори: Такрин (Когнекс), Донепезил (Арисепт), Галантамин (Разадин) и Римастагмин (Екселон) се одобрени од Американската управа за храна и лекови за лекување на деменција поттикната од Алцхајмеровата болест. Истите може да се употребат и при лекување на други слични болести кои предизвикуваат деменција, како што се Паркинсоновата болест или васкуларната деменција. Ацетилхолинестеразните инхибитори целат кон зголемување на количеството на невротрансмитерот ацетилхолин, чие количество е многу мало кај луѓето заболени од деменција. Тоа се постигнува преку намалување на дејството на ацетилхолинестеразниот ензим, кој го разложува ацетилхолинот како дел од нормалното функционирање на мозокот. Иако овие лекови често се препишуваат, кај помал дел од пациентите овие лекови може да предизвикаат несакани дејства, како што се брадикардија или синкопа.
Блокатори на Н-метил-Д-аспартат рецепторот: Мемантинот се продава под неколку различни имиња од страна на повеќе фармацевтски компании како: Абикса, Акатинол, Аксура, Ебикса, Мемокс и Намендиа. Кај деменцијата, овој вид на рецептори се стимулираат преку глутаминат кој создава проблеми на невротрансмисијата (а воедно и на осознавањето) и истото води кон уништување на невроните преку ексцитотоксичност. Поради нивните различни начини на дејствување, мемантинот и ацетилхолинестеразните инхибитори може да се искомбинираат.
Вон употреба
Инхибитори од наслаги од амил: Миноциклин и клиокинол, се антибиотици кои можат да помогнат при процесот на намалување на наслаги од амил во мозокот кај луѓето со Алцхајмеровата болест.
Анксиолитични таблети: многу пациенти со деменција имаат симптоми на вознемиреност. Иако бензодиазепините како Диазепамот (Валиум) се користат при спречување на појавата на вознемиреност во други ситуации, многу често се избегнуваат бидејќи може да ја зголеми нервозата кај луѓето со деменција и многу често ги влошуваат когнитивните проблеми или се премногу смирувачки и успиваат. Буспиронот (Буспар) често се користи за лечење на поблаг степен на нервоза. Постојат малку податоци за тоа колку бензодиазепините се корисни при лечење на деменција.
Селегилин е таблета која се користи при лекување на Паркинсоновата болест и го забавува процесот на појава на деменција. Селегилинот дејствува како антидепресант, го спречува оштетувањето на слободни радикали. Сепак, дејствува и како стимул, па тешко е да се воочи дали бавниот развој на некоја фаза од деменцијата се должи на заштитата од слободни радикали или од општиот напредок на активностите на мозокот од ефектот на стимулот.
Антипсихотични таблети: и типичните антипсихотични таблети (како Халоперидол) и нетипичните антипсихотични таблети (како Рисперидон) го зголемуваат ризикот на смрт кај психозите поврзани со деменција. Ова значи дека не смеат да се конзумираат никакви антипсихотични таблети за психози поврзани со деменција и треба да се земат предвид само после објаснување на ризиците и предностите од лекувањето со овие таблети. Во Велика Британија, на околу 144.000 заболени од деменција непотребно им се препишуваат антипсихотични таблети, околу 2.000 пациенти умираат како резултат на користење на овие таблети секоја година.
Грижа и нега
Центрите за дневен престој на стари луѓе, како и амбулантите во домовите за стари лица многу често обезбедуваат грижа и нега за пациентите со деменција. Центрите за дневен престој нудат надгледување, рекреација, исхрана и ограничена нега на пациентите, како и одмор за негувателите.
Домашната нега обезбедува грижа само за еден одреден пациент, со што се овозможува да се обрне поголемо внимание на развојот на деменцијата.
Додека некои прелиминарни истражувања откриле дека терапијата со музика може да биде корисна кај луѓето заболени со деменција, квалитетот на таквите истражувања не е доволно добар и не се донесени сигурни заклучоци.
Водење грижа за луѓето со деменција
Психијатриските негуватели може многу да придонесат за менталното здравје на луѓето. Четирите главни причини според кои се создадени психијатриските установи се:
Цевки за хранење
Постојат малку докази дека цевките за хранење кај пациентите со напредна деменција овозможуваат зголемување на телесната тежина, повторно здобивање со сила или функционирање, спречување на склоноста кон пневмонија или подобрување на квалитетот на живеење. Ризиците поврзани со користење на такви цевки не се познати.
1551 во архитектурата
1551 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Грне
Грне — земјен сад што се користи за подготвување храна. По овој сад е именуван занаетот за правење садови од печена глина е наречен грнчарство. Често грнето има рачка и капак. Се користи за подготовка на грав, расол, итн.
Список на повеќекратни медалисти на Зимските олимписки игри
Повеќекратни медалисти на Зимските олимписки игри
На овој список се само спортистите кои освоиле најмалку осум медали на Зимските олимписки игри.
Најмногу медали во една поединечна дисциплина
На овој список се само спортистите кои освоиле најмалку четири медали во една поединечна дисциплина на Зимските олимписки игри.
Нинг Менгхуа
Светско кануистичко првенство
Нинг Менгхуа (р. ) — кинеска кану-спринтерка која се натпреварувала од раните до доцните 1990-ти. Освоила бронзен медал во дисциплината К-4 500 метри на Светското кануистичко првенство во 1991 во Париз.
Нинг исто така се натпреварувала на две Летни олимписки игри, со најдобро постигнат резултат - петто место во дисциплината К-4 500 метри на Летните олимписки игри во Барселона, 1992.
1550 во архитектурата
1550 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Национална партија (Филипини)
Национална партија (Филипински: Partido Nacionalista) — најстарата политичка партија на Филипините која е основана во 1907 и таа е единствената која ѝ ја донесе независноста на Филипините.
Ватерполо на Летните олимписки игри 1936
Ватерполото на Летните олимписки игри 1936 — седмиот официјален ватерполски турнир на Олимписките игри. Турнирот се одржал во Берлин, Германија. На турнирот учествувале вкупно 16 репрезентации.
Првото место го освоил Унгарија, второто Германија и третото Југославија.
Резултат
Група 1
Група 2
Група 3
Полуфинале
Група 1
Група 2
1549 во архитектурата
1549 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
192 (албум)
192 е вториот студиски албум на македонската поп-пејачка Елена Ристеска. Албумот е реализиран на 26 декември 2006 година. Топ 5 синглови од албумот се: "Нинанајна", "Есен во мене", "Усни Како Темно Мастило", "Милиoнер", "Некаде Далеку" од кои три се искачија на првото место на Македонските топ листи.
Луи Кингилан
Светско кану првенство
Луи Кингилан е кинеска кануистка-спринтер. Натпреварувајќи се во раните 1990-ти, таа освои бронзен медал во дисциплината К-4 500 метри на Светското кану првенство 1991 во Париз.
Унгарски пасош
Пасошот на Унгарија е јавна патна исправа која му е издадена на државјанин на Унгарија за патување и престој во странство, како и за враќање во земјата.
Унгарија е потписник на Шенгенскиот договор, така што унгарските граѓани можат да патуваат на територијата на Европската унија само со лична карта.
Гласноговорник
Гласноговорник (или портпарол, од фр. porter носи, parole говор) е говорник од името на други - одговорното лице за контакти и односи со јавноста. Применувани се во големите компании или политички партии, каде што е важно медиумите да се известуваат со единствени информации. Како гласноговорник е избран слаткоречив човек. Главна задача на гласноговорникот е да се создаде добар имиџ на институцијата или дури и личноста која ја застапува.
1548 во архитектурата
1548 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Жолтица
Жолтица (исто така позната како иктерус, од грчкиот збор ίκτερος) се јавува како последица на зголемено ниво на билирубинот во крвта. Се манифестира со пожолтување на склерите, кожата и слузокожата.
Постојат повеќе видови на жолтица:
Пенг Бо
Пенг Бо (роден ) е кинески кану-спринтер кој се натпреваруваше во средината на 1980-те. На Летните олимписки игри 1984, во Лос Анџелес, тој беше елиминиран во загревањата во дисциплината К-2 1000 метри.
Пациенс (граматика)
Граматичкиот пациенс, или познат како цел или претрпител, е поим во семантиката со кој се означува дел од реченицата врз кој се врши дејството. Пациенсот, како што е разликуван од темата, мора да претрпи промена на состојба. Темата е означена од статичен глагол, а пациенсот од динамичен глагол. Пациенс е исто така поим со кој се опфаќа тематскиот однос со погорната дефиниција.
Теорија
Пациенсот е често помешан со директниот предмет во реченицата, но сепак ова се два различни поима. Првиот се заснова на неговиот однос со глаголот, а вториот се заснова на односот со подметот. За илустрација ќе ја земеме реченицата „Томе ја шутира топката“ и нејзината пасивна форма „Топката е шутирана од Томе“. Во активната реченица, „топката“ е пациенс и директен предмет во реченицата, а кај пасивната истиот збор е и пациенс и подмет во реченицата.
Крунислав Стојановски
Крунислав Стојановски (14 мај 1969, Скопје) - хрватски сликар и фотограф.
Творештво
Стојановски се занимава со сликарство, амбиентални инсталации, видео и фотографија, а исто така и пишува. Чести теми во неговите дела се оние со социјална, хуманистичка и еколошка конотација, со посебен акцент на поединецот и неговата улога и можностите.