cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Драгоцен корал
Во културата
Во старогрчката митологија потеклото на коралите било објаснато со приказната за Персеј. Откако го скаменил Кето, морското чудовиште кое ѝ се заканувал на Андромеда, Персеј главата на Медуза ја ставил на брегот на реката додека си ги миел рацете. Кога ја зел главата, видел дека крвта ги претворила морските алги (во некои верзии трските) во црвени корали. Така, грчкиот збор за корали е „горгеја“, бидејќи Медуза била една од трите горгони.
Посејдон живеел во палата направена од корали и скапоцени камења, а првото дело што го изработил Хефест било направено од корали.
Римјаните верувале дека коралот може да ги штити децата од зло, дека ги лечи раните од каснување на змија или шкорпија и дека може да дијагностицира болести преку промена на својата боја.
Во хиндушката астрологијата црвениот корал се поврзува со планетата Марс (Граха- Мангала) и се користел за да му се угоди на Марс. Требало да се носи на домалиот прст. Гранка на црвен корал се наоѓа на грбот на градот Алгеро, Италија. Во исламот коралот се споменува како еден од скапоцените камења во рајот
Синоними
Следните видови се сметаат како синоними за Stylaster nobilis:
Џамбо парче (пица)
Џамбо парче е големо парче пица во њујоршки стил, што се продава на парче за носење, особено популарно во населбата Адамс Морган во Вашингтон. Кружната пица од која се сечат големите парчиња може да биде до 90 см во дијаметар, а поединечните парчиња може да бидат повеќе од 30 см во должина.
Состојки
Типично, џамбо парчињата се нудат само во два вида: сирење и феферони. Поединечните парчиња може да измерат повеќе од 30 см во должина, тежи приближно 0.5 кг, и обично се превиткуваат за јадење. Топчињата од тесто за пити со џамбо парчиња може да тежат повеќе од 1,8 кг. Пред нанесувањето, сосот се чува во голем сад, а мешавината од сирење моцарела-проволон може да пристигне како пратки од 410 кг. Едно џамбо парче може да содржи повеќе од 1.000 килокалории (4200 kJ).
Историја
Првите пицерии во Вашингтон биле основани на 18-та улица во Адамс Морган, населба позната по многуте барови.
Месје 23
NGC 6494 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Стрела, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6494 се споменува и како M 23, OCL 30, ESO 589-SC22.
Откривање
Телото е откриено на 20 јуни 1764 година од страна на Пјер Мешен, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 3,3 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6494 е од видот III1m. Видливиот сјај со голо око изнесува 5,5 m. NGC 6494 има само една позната привидна димензија, која изнесува 25'.
Други поделби
Проучување на NGC 6494 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 339; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6258. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1106.
Дом на културата „Наум Наумовски – Борче“ (Крушево)
Дом на културата „Наум Наумовски - Борче“ — дом на културата во градот Крушево. Зградата е прогласена за културно наследство на Македонија.
Опис
Градбата е сместена на ул. „Коча Миленку“ бр. 72 во Влашкото Маало во јужниот дел на градот. Изградена е во 1950-тите години. Се состои од сутерен, приземје и кат. Изградена е од камен и цела тула, а покривната конструкција е дрвена со ќерамиди. Има мошне малку украсни елементи и пластика.
Црква „Св. Атанасиј“ - Нов Истевник
'''Св. Атанасиј (или Св. Атанас''') — уништена православна црква во делчевското село Нов Истевник. Му припаѓа на Делчевското архијерејско намесништво во Брегалничката епархија на МПЦ - ОА.
Овој гробишен храм бил изграден во 1936 г. Иконите се од XX век, дело на истакнатиот зограф Гаврил Атанасов. Не била живописана.
Црквата наполно изгорела во август 2021 г. за време на големиот стихиен пожар во селото. Истата судбина ја доживеале и гробиштата околу неа.
Црква „Св. Никола“ - Туин
Свети Никола — главна селска црква во кичевското село Туин, Македонија.
Црквата се наоѓа во горниот дел од селото и околу нејзе се наоѓаат селските гробишта на христијанското население.
Местоположба
Црквата е сместена во Горно маало во селото.
Историја
Денешниот храм бил подигнат во 1922 година, додека црквата постоела одамна, но била запалена од Арбанасите во селото пред крајот на отоманскиот период.
Црквата била обновена на иницијатива на една жена од селото наречена Апостолица, која денес е погребана пред самата црква.
Фрескоживопис
Црквата поседува извесен фрескоживопис, кој бил уредуван од страна на браќата Костадин и Стојан Здравкоски.
Иконостас
Во црквата има иконостас, кој веројатно е исто така дело на браќата Здравкоски.
Арбер Адеми
Арбер Адеми (25 септември 1985, Липково) - поранешен министер за Министерство за образование и наука на Македонија и пратеник во Собранието.
Живот и образование
Адеми е роден во 1985 во селото Опае, Липково, и е доктор по правни науки.
Докторски студии завршил на Правниот факултет на Универзитет во Тирана – Албанија, со дисертацијата „Решавање на трговски спорови пред меѓународна трговска арбитража“. Дипломирал и магистрирал на Правниот факултет на Универзитетот во Тетово.
Има положено правосуден и нотарски испит.
Кариера
Од 2010 година е професор на Правниот факултет на Универзитетот во Тетово, а од 2016 до 2017 бил заменик претседател на Владата на Република Македонија за европски прашања.
Во 2010 бил консултант на министерот за труд и социјална политика, а претходно работи како асистент на Правниот факултет на Универзитетот во Тетово и Факултетот за бизнис администрација, каде одреден период бил и продекан за наставни прашања.
Париз-Ница 2012
Париз-Ница 2012 било 70. издание на велосипедската етапна трка Париз-Ница, често позната како Трка на Сонцето. Започнала на 4 март во Дампјер ан Ивлен, а завршила на 11 март во Ница и се состоела од осум етапи, вклучувајќи два хронометри. Таа била втора трка од сезоната на Светската турнеја во 2012.
Трката ја освоил Британецот Бредли Вигинс од, кој го презел водството на втората етапа од трката и ја носел водачката жолта маичка до крајот, станувајќи првиот британски возач, кој победил на трката од Том Симпсон во 1967. Вигинс исто така ја освоил и зелената маичка за освоените најмногу бодови во текот на етапите на средните спринтови и етапните победи. Вигинс го освоил генералниот пласман со осум секунди разлика пред освојувалот на второто место, Ливе Вестра, кој бил победник на кралската етапа до Манд. Возачот на Алехандро Валверде го завршил подиумот, 62 секунди зад Вестра и 70 секунди зад Вигинс.
Во другите пласмани на трката, Тиџеј ван Гардерен од ја освоил белата маичка за највисоко пласираниот возач, роден во 1987 или подоцна, завршувајќи како петти во генералниот пласман,, додека возачот на  Фредерик Вешелен го освоил планинскиот пласман. исто така завршил и на чело на екипниот пласман на крајот на тешката недела за тимот, во која нејзините возачи исто така освоил три етапни победи.
Екипи
Бидејќи Париз-Ница е настан од светската турнеја на UCI, сите 18 UCI ProTeam тимови автоматски се поканети и се обврзани да испратат екипа. На четири други екипи им биле доделени покани за трката, и така се создала групата од 22 тима за оваа трка.
22-та тима кои ќе се натпреваруваат се следниве:
Алфа Ромео
Алфа Ромео е познат италијански производител на автомобили кој се прославил низ историјата во авто-спортот. Компанијата е основана на 24 јуни 1910 г. во Милано. Во мотоспортот е присутна уште од 1911 година. Од 1932-1986-година е во сопственост на државата, во 1986 година. станала членка на групацијата Фијат. Во февруари 2007 година дошло до реорганизација на групацијата ФИАТ, и таа станува Алфа Ромео автомобили А.Д.
Првобитната фирма подоцна била трансформирана во претпријатие со името САИД (Società Anonima Italiana Darracq). Била основана во 1906 година од францускиот државјанин Александар Дирак и група на италијански инвеститори. Со оглед на лошите резултати од продажбата на крајот од 1909 се формирала нова компанија под името А.Л.Ф.А (Anonima Lombarda Fabbrica Automobili). Првиот модел, 24 hp ја здогледал светлината на денот во 1910 година, а бил дизајниран од страна на Џузепе Мероси и веднаш ја започнал својата „тркачка кариера“ на трката Тарга Флорио. Во 1915 година компанија ја преземал Никола Ромео, кој производствената цел и програма на фабриката ја наменил за потребите на војската. Во 1920 името на компанијата е сменето во Алфа Ромео, и под новото име бил правен нов модел на автомобили, Торпедо 20-30HP.
Игало
Игало – град во општината Херцег Нови во Црна Гора. Спрема пописот од 2003 година имал 3.754 жители (спрема пописот од 1991 година имал 3.676 жители). Иако со Херцег Нови чини единствена градска целина, Игало се смета за посебно населено место. Името го добил по истиот збор од грчко потекло, кој значи „брег, плажа“.
Лекувалиште
Игало е познато туристичко место, а благодарение на радиоактивната морска тиња од Блатна Плажа (Каллива Плажа) – или како што уште ја нарекуваат Стара бања, тој е центар на здравствениот туризам во Црна Гора. Игало е познато и по неексплотираната минерална вода наречена „Игалка“. Во 1930 година направено е испитување во познатото француско лекувалиште Виши (Vichy) кое испитување дефинитивно ја потврдило неговата исклучителна лековитост, но дури после Втората светска војна, на иницијатива на Мирко Стиепчевиќ, кој го ангажира д-р Светозар Живојновиќ, се реализирани дамнешните планови за основање на лекувалиште во Игало. Истото со одлука на владата на Црна Гора од 1 ноември 1949 година конечно е основано.
Демографија
Во Игало живеат 2.988 полнолетни жители, а просечната возраст на жителите изнесува 38,2 години (37,1 кај мажите и 39,3 кај жените). Во местото има 1.300 домаќинства, а просечниот број на членови по домаќинство е 2,88.
Националниот состав во Игало според пописот од 2003 година е следниот:
Фосилно гориво
Фосилно гориво е гориво кое настанало како резултат на хемиска преобразба на фосили од растенија или животни. Хемиски, фосилните горива се јаглеводороди. Поради начинот на кој настанале се наоѓаат во горниот дел од кората на Земјата.
Под името фосилни горива се опфаќаат многу различни јаглеводороди: од лесно запаливиот гас метан, преку суровата нафта, до антраценот (вид на јаглен), кој е речиси 100 % јаглерод.
Општо е прифатено дека фосилните горива се создадени од фосилизирани остатови од умрени растенија и животни, преку изложување на топлина и притисок во Земјината кора во текот на стотици милиони години. Оваа биогена теорија е претставена од Михаил Ломоносов во 1757.
Во 2005, Агенцијата за информации за енергија на САД проценила дека 86 % од вкупното производство на енергија во светот е од фосилни горива, 6,3 % од хидропотенцијал, 6% од јадрена енергија, а сите останати (геотермална, сончева, ветер, отпад) сочинуваат 0,9%.
Фосилните горива не се обновливи ресурси бидејќи потребни се милиони години за да се создадат, а резервите се трошат многу побрзо. Постојаните потребни за снабдувањето со фосилни горива е една од причините за регионални и глобални конфликти.
Употребата на фосилните горива е штетна за животната средина. Гасовите што се создаваат при согорувањето се во еден дел отровни за човекот. Покрај тоа, согорувањето на фосилните горива произведува околу 21,3 милиони тони јаглерод диоксид годишно, но се проценува дека природните процеси можат да апсорбираат само половина од тоа количество.). Преостанатиот јаглерод диоксид останува во атмосферата и претставува главен причинител на ефектот на стаклена градина, што го предизвикува глобалното затоплување.
Поради штетноста по здравјето, глобалното затоплување, и ограниченоста на резервите, во светот сѐ повеќе се зборува за напуштање на фосилните горива и изнаоѓање на алтернативни обновливи извори на енергија.
Опис
Јагленот, нафтата и гасот се наречени фосилни горива бидејќи се формирале со фосилизацијата на остатоците на преисториските растенија и животни. Тие создаваат околу 66 % од вкупната електрична енергија во светот, и 95 % од вкупната светска побарувачка за енергија (вклучувајќи греење, транспорт, создавање струја и други потреби).
Природниот гас создава околу 20 % од вкупната потрошувачка на енергија и освен што се користи во термоцентралите за создавање енергија, се употребува и во домовите за греење. Лесно се пренесува преку гасоводи, а термоцентралите кои согоруваат гас не предизвикуваат големо загадување.
Употребата на други фосилни горива (како што се битуминозни песоци и нафтени шкрилци) сѐ уште се истражуваат. Проблемот е во тоа што пред нивната употреба е неопходна скапа преработка.
Недостатоци
Главниот негативен аспект на фосилните горива е загадувањето. Со согорување на било кое фосилно гориво се ослободува јаглерод диоксид, кој придонесува кон ефектот на стаклена градина и ја загрева Земјината атмосфера;
Согорувањето на јагленот создава повеќе јаглен диоксид од согорувањето на гас или нафта. Исто така, создава и сулфур диоксид, гас кој предизвикува кисели дождови; - Ископувањето на јаглен може да биде тешко и опасно. Површинското ископување може да оштети огромни пространства и пејзажи; - Термоцентралите на јаглен имаат потреба од големи количини гориво, што значи постојан дотур на вагони со јаглен. За да се справи со различните барања за енергија, централата мора да има резерви;
Ова би значело постоење на огромни пространства натрупани со јаглен околу една централа.
Фосилните горива не се обновлив енергетски извор.
Козачки Хетманат
Козачкиот Хетманат (Гетьманщина, Hetmanat, Hetmańszczyzna; или Козачка држава), официјално Армија на Запорожје (Військо Запорозьке; Exercitus Zaporoviensis), — украинска козачка држава  во регионот на денешна Централна Украина помеѓу 1648 и 1764 година (иако нејзиниот административно-судски систем опстојал до 1782 година).
Фосилно гориво
Недостатоци
Штом ги согориме сите резерви на овие горива, од нив нема да остане ништо, а нашите потреби за нив се удвојуваат на секои 20 години почнувајќи од 1900 година. Ова е особен проблем и за нафтата бидејќи ја користиме за производство на пластики и други производи.
Козачки Хетманат
Хетманатот бил основан од Хетманатот на Запорошката Војска и нивниот лидер Богдан Хмелницки за време на востанието од 1648–57 година на источните територии на Полско-литванската Државна Заедница. Воспоставувањето вазални односи со Царство Русија во Договорот од Перејаслав од 1654 година се смета за репер на козачкиот Хетманат во советската, украинската и руската историографија. Вториот совет на Перејаслав во 1659 година дополнително ја ограничило независноста на Хетманатот, а од руска страна имало обиди да се прогласат договорите постигнати со Јуриј Хмелницки во 1659 година како ништо повеќе од „поранешните Бохданови договори“ од 1654 година  Договорот од Андрушово од 1667 година - спроведен без никакво претставување од козачкиот Хетманат - воспоставил граници меѓу полската и руската држава, делејќи го Хетманатот на половина долж реките Днепар и ставајќи го Запорошкиот Сеч под формална заедничка руско-полска управа.
Црква „Св. Јован Серски и Св. Лука Симферополски “ - Сер
Свети Јован Серски и Свети Лука Симферополски (Ιερό Παρεκκλήσιο Αγίου Ιωάννη του Σερραίου και Αγίου Λουκά του Ιατρού) — црква во градот Сер, Егејска Македонија. Влегува во состав на Серско-нигритската епархија на Цариградската патријаршија. Има улога на парохиски храм.
Козачки Хетманат
По неуспешниот обид за прекин на унијата со Русија од страна на Иван Мазепа во 1708 година, целата област била вклучена во Киевското Гувернерство и козачката автономија била строго ограничена. Катерина II официјално го укинала институтот Хетман во 1764 година, а во 1764-1781 година козачкиот Хетманат бил инкорпориран како Гувернерат на Мала Русија на чело со Пјотр Румјанцев, а последните остатоци од административниот систем на Хетманат биле укинати во 1781 година.
Црква „Св. Јован Серски и Св. Лука Симферополски “ - Сер
Историја
Храмот се наоѓа на улица „Елевтериос Венизелос“ бр. 143 во западното маало Каменица, местото на старо сиропиталиште. Посветен е на новомаченикот Јован Серски, настрадан за верата во 1480 г. и на рускиот лекар, епископ и новомаченик Лука Симферополски (1877 - 1961). Изграден е од митрополитот Теолог Серски и е отворен во на 3 октомври 2009 г. Градбата претставува ротонда со купола. Во црквата има мошти на Лука Симферополски, подарок од манастирот „Пресв. Богородица Добренска“ во Берско.
Козачки Хетманат
Име
Официјалното име на Козачкиот Хетманат било Запорошка војска. Историографскиот термин Хетманат ( Гетьманщина, „држава на Хетман“) била создадена кон крајот на 19 век, што произлегува од зборот хетман, титулата на генералот на Запорошката армија. И покрај тоа што не е центриран во Запорожје, името на регионот е изведено од козаците во Јужна Украина со центар на Запорошка Сич, како и општо име на украинските Козаци како политичка и воена организација.
Уставот на Пилип Орлик ја нарекува Украина (Україна, Ucraina), што исто така е името што се наоѓа во различни полски, отомански и арапски извори. Козачкиот Хетманат бил наречен Земја Украина (Ukrayna memleketi) од страна на Отоманското Царство. Во текстот на Договорот од Бучач, таа се споменува како Украинска држава (Państwo Ukraińskie  ). Картата на Украина, направена од Јохан Хоман, ја означува како Украина, или земја на Козаците (Ukrania quae et Terra Cosaccorum). Во руската дипломатска кореспонденција, таа била наречена Мала Русија ( Малороссия''). ''
Основачот на Хетманатот, Бохдан Хмелницки, се прогласил за владетел на рутенската држава на полскиот претставник Адам Кисил во февруари 1649 година Неговиот современ митрополит Силвестр Косив го препознал како „водач и заповедник на нашата земја“. Во своето писмо до Константин Тербан (1657), тој се нарекува себеси како . Големото кнежевство Рутенија било предложеното име на козачкиот Хетманат како дел од Полско-литванско-рутенскиот Комонвелт.
Основање
По многу успешни воени кампањи против Полјаците, хетманот Богдан Хмелницки триумфално влегол во Киев на Божиќ 1648 година, каде што бил поздравен како ослободител на народот од полското заробеништво. Во февруари 1649 година, за време на преговорите во Перејаслав со полска делегација, Хмелницки јасно им ставил до знаење на Полјаци те дека сака да биде Хетман на Рутенија што се протега до Челм и Халич и да се гради со татарска помош. Тој ги предупредил дека има намера да ја продолжи својата воена кампања. Кога делегацијата се вратила и го известила Јован II Казимир за новата кампања на Хмелницки, кралот повикал на доброволна војска од сите слахта и испратил редовни трупи против козаците во јужна Волинија. Меѓутоа, откако добиле разузнавачки информации за супериорните козачки сили, полските трупи се повлекле во Забараж за да формираат одбрана. Силите на Јереми Вишњиовиецки ги засилиле бранителите на Збараж додека тој го презел водството на сите полски сили. Хмелницки го опседнал градот и го истрошил низ низа случајни напади и бомбардирања. Кралот, додека брзал да му помогне на Вишњиовиецки, бил нападнат од заседа со неговите новособрани сили. Хмелницки, оставајќи дел од својата војска кај Иван Чернијата во близина на Збараж, се преселил заедно со Ислам III Гирај за да ги пресретне полските засилувања и да им го блокира патот на речниот премин во близина на Зборив. Фатен од одреден степен на изненадување, Јован Казимир започнал преговори со татарскиот хан. Со ханот покрај него, тој му принудил на Хмелницки да започне мировни преговори. Хмелницки го потпишал Зборивскиот договор во август 1649 година, со резултат нешто помалку отколку што очекувал козачкиот водач од неговата кампања.
Како владетел на хетманатот, Хмелницки се занимавал со градење на државата во повеќе сфери: војска, администрација, финансии, економија и култура. Тој ги обединил сите сфери на украинското општество под негова власт. Ова вклучувало изградба на владин систем и развиена воена и цивилна администрација од козачки офицери и рутински благородници, како и воспоставување на елита во козачката држава.
Хетманатот користел полска валута, а полскиот како административен јазик и јазик на команда. Меѓутоа, по примирјето во Андрушово во 1667 година, „едноставниот јазик“ (проста мова), или најчесто зборуваниот народен јазик на Украина, почнал да се запишува и широко се користи во официјалните документи на козачкиот Хетманат.
Руски протекторат
Откако Кримските Татари ги предале Козаците по трет пат во 1653 година, Хмелницки сфатил дека повеќе не може да се потпира на Отоманската поддршка против Полска и бил принуден да се обрати за помош до Русија. Конечните обиди за преговарање се случиле во јануари 1654 година во градот Перејаслав помеѓу Хмелницки со козачките водачи и царскиот амбасадор Василиј Бутурлин. Договорот бил склучен во април во Москва од страна на Козаците Самило Бохданович-Зарудни и Павло Тетерија и Алексеј Трубецкој, Васили Бутурлин и други болјари. Како резултат на договорот, Запорошката држава станала автономен Хетманат во рамките на руската држава. Договорот, исто така, довел до Руско-полска војна од 1654-1667 година.
Руин
Периодот на историјата на Хетманат познат како „Руин“, кој траел од 1657 до 1687 година, бил обележан со постојани граѓански војни низ целата држава. По смртта на Бохдан Хмелницки во 1657 година, неговиот шеснаесетгодишен син Јуриј Хмелницки бил избран за наследник. Синот на Богдан не само што бил премногу млад и неискусен, туку и очигледно немал харизма и лидерски квалитети на неговиот татко.
Како одговор, Иван Виховски, генералниот писар на хетманатот и советник на Богдан Хмелницки, бил избран за хетман во 1657 година од советот Старшина. Неговиот избор предизвикало широко распространето незадоволство меѓу другите полкови и домаќинот Запорожје, кој испратил луѓе во Москва со жалби. Како резултат на тоа, истата година биле распишани нови избори на кои Виховски бил реизбран на Генералниот воен совет. Овој избор бил потврден и од руските власти кои биле информирани според договорот Перејаслав. Москва продолжила да прифаќа луѓе од регионите на козачкиот Хетманат целосно непочитувајќи го авторитетот на хетманот и ширејќи гласини дека всушност Русија не ја поддржува кандидатурата на Виховски. Виховски, гледајќи дека ситуацијата излегла од негова контрола, продолжил да го изгасне револтот предводен од запорожецот Кош Отаман Јакив Барабаш и полтавскиот полковник Мартин Пушкар. Во пролетта 1658 година, Виховски ја преминал Днепар и се соочил со бунтовниците во близина на Полтава со помош на Татари. За време на битката Пушкар бил убиен и заменет со нов полковник, додека водачите на востанието биле строго репресирани.
По ова, Виховски и генералот Старшина сметале дека односите со Русија се прекинати. Новоизбраниот митрополит Диониси Балабан бил префрлен во Чихирин, далеку од Киев. Манифест со кој се поништил унијата со Русија бил испратен низ цела Европа, главно поради тоа што таа одржувала пријателски односи со Полска и ја поддржувала внатрешната опозиција во Хетманатот. Преговорите со Шведска биле замрзнати, додека тој имал воена поддршка од кримскиот хан, па Виховски решил повторно да преговара со Полска, со која разговорите продолжиле подолго време. На 16 септември 1658 година во Хадијах, бил потпишан официјален документ помеѓу претставниците на козачкиот Хетманат и Полска. Според условите на договорот, Украина би станала трета и автономна компонента на Полско-литванскиот Комонвелт, под крајниот суверенитет на кралот на Полска, но со своја војска, судови и благајна. Но, договорот, иако бил ратификуван со Диетата во мај 1659 година, никогаш не бил спроведен бидејќи бил непопуларен меѓу пониските класи на рутинското општество. каде што се случиле повеќе бунтови. На крајот Виховски ја предал функцијата на хетманот и побегнал во Полска. Новоповторно инсталираниот Јуриј Хмелницки ги потпишал новокомпонираните Перејаславски написи кои биле сè понеповолни за Хетманатот и подоцна довел до воведување на правата на крепосништвото.
Во 1667 година, руско-полската војна завршила со Договорот од Андрушово, кој го поделил козачкиот Хетманат долж реката Днепар: левиот брег Украина уживал одреден степен на автономија во рамките на Царството Русија, додека Украина на десниот брег останала дел од Полска-Литванија, а бил привремено окупиран од Отоманската империја во периодот од 1672-1699 година ( види Договорот од Бучач и Договорот од Карловци). За кратко време Петро Дорошенко станал хетмен на двете страни. По предавството од страна на Демијан Мнохришни и новата полска офанзива, Доросенко склучил сојуз со Османлиите, кои му ја дале Украина, додека хетманот се согласил да ја поддржи османлиската воена акција со својата војска. „До 1669 година Портата издаде патент (берат, Нишан) со кој Дорошенко ја доделува цела козачка Украина како османлиски санџак или провинција“. По поразот на Османлиите во битката кај Виена во 1683 година, Полска успеала да го врати десниот брег на Украина до 1690 година, освен градот Киев, и повторно да го вклучи во нивните соодветни војвода на Полско-литванскиот Комонвелт, додека целата администрација на Хетманат била укината помеѓу 1699 и 1704 година.
Времето на Мазепа
Периодот на Руин практично завршил кога Иван Мазепа бил избран за хетман, служејќи од 1687 до 1708 година. Тој донел стабилност во Хетманатот, кој повторно бил обединет под еден хетман. Хетманатот процветал под негово владеење, особено во литературата и архитектурата. Архитектонскиот стил што се развил за време на неговото владеење бил наречен козачки барокен стил.
За време на неговото владеење, избувнала Големата северна војна меѓу Русија и Шведска. Сојузот на Мазепа со Петар I предизвикал големи загуби на козаци и руско мешање во внатрешните работи на Хетманат. Кога царот одбил да ја брани Украина од полскиот крал Станислав Лешчински, сојузник на шведскиот Чарлс XII, Мазепа и некои Запорошски Козаци се здружиле со Швеѓаните на 28 октомври 1708 година. Одлучувачката битка кај Полтава (во 1709 година) ја добила Русија, ставајќи крај на целта на Мазепа за независност, ветена во претходниот договор со Шведска.
По битката кај Полтава, автономијата на Хетманатот станала номинална и била воспоставена управата на Киев. Руската империја, исто така, започнала да ги чисти сите осомничени сојузници на Мазепа, што кулминирало со погубувањата на Козаците во Лебедин. Ова резултирало со смрт на над 900 козачки службеници, обвинети за предавство.
Крај на државата
За време на владеењето на Катерина II, автономијата на козачкиот Хетманат била постепено уништена. По неколку претходни обиди, функцијата Хетман конечно била укината од руската влада во 1764 година, а неговите функции биле преземени од Малиот руски колегиум, со што целосно го вклучил Хетманатот во Руската империја.
На 7 мај 1775 година, царицата Катерина II издала директна наредба за уништување на Запорошкиот Сич. На 5 јуни 1775 година, руската артилерија и пешадија го опколиле Сич и го срамниле со земја. Руските трупи ги разоружале Козаците, а архивата за благајна била конфискувана. Кошовиот Отаман, Петро Калнишевски, бил уапсен и затворен во егзил во манастирот Соловецки. Ова го означило крајот на Запорошките Козаци.
Култура
Хетманатот се совпаднал со периодот на културното цветање во Украина, особено за време на владеењето на хетман Иван Мазепа.
Образование
Посетителите од странство коментирале за високото ниво на писменост, дури и меѓу обичните луѓе, во Хетманатот. Имало поголем број на основни училишта по население во Хетманат отколку во соседна Русија или Полска. Во 1740-тите, од 1.099 населби во седум полкови области, дури 866 имале основни училишта. Германскиот посетител на Хетманатот, пишувајќи во 1720 година, коментирал за тоа како синот на хетманот Данило Апостол, кој никогаш не ја напуштил Украина, течно зборувал латински, италијански, француски, германски, полски и руски јазик Под Мазепа, колегиумот во Киев бил трансформиран во академија и привлекол некои од водечките научници од православниот свет. Тоа била најголемата образовна институција во земјите со кои владеела Русија. Мазепа формирал уште еден колегиум во Чернихив. Овие училишта во голема мера го користеле полскиот и латинскиот јазик и им обезбедувале класично западно образование на своите ученици. Многумина од обучените во Киев – како што е Феофан Прокопович – подоцна ќе се преселат во Москва, така што покровителството на Иван Мазепа не само што го подигнала нивото на културата во Украина, туку и во самата Москва. Музичка академија била основана во 1737 година во тогашниот главен град на Хетманат, Глухов. Меѓу неговите дипломци биле Максим Березовски (првиот композитор од Руската империја кој бил признат во Европа) и Димитриј Бортњански.
Покрај традиционалните печатници во Киев, биле основани нови печатници во Новхород-Сиверски и Чернигов. Повеќето од објавените книги биле од религиозна природа, како што е Петерник, книга за животите на монасите од Киевско-печерска лавра. Биле составени книги за локална историја. Во книгата напишана од Инокентиј Гизел во 1674 година, теоријата дека Москва била наследник на антички Киев била развиена и елаборирана за прв пат.
Религија
Во 1620 година, Вселенскиот патријарх од Цариград повторно ја основал Киевската митрополија за источните православни заедници кои одбиле да се приклучат на Унијата на Брест. Во 1686 година Православната црква во Украина се променила од под јурисдикција на патријархот во Цариград во под власта на московскиот патријарх. Сепак, пред и по овој датум локалните црковни водачи воделе политика на независност. Хетманот Иван Мазепа воспоставил многу блиски односи со митрополитот Варлам Јасински (владеел 1690–1707). Мазепа обезбедил донации на земја, пари и цели села за црквата. Тој, исто така, ја финансирал изградбата на бројни цркви во Киев, вклучително и црквата Богојавление и катедралата на манастирот Свети Михаил со Златна купола, и реставрација на постари цркви, како што е катедралата Света Софија во Киев, која се реновирала речиси до пропаст од средината на 17 век, во стил познат како украински барок.
Општество
Општествената структура на Хетманатот се состоела од пет групи: благородништвото, Козаци, свештенството, жителите на градот и селаните.
Благородници
Како што бил случајот во Полска, благородништвото продолжило да биде доминантна општествена класа за време на Хетманат, иако неговиот состав и изворот на легитимност во новото општество биле радикално променети. За време на востанието на Хмелницки, полските благородници и полонизираните рутински магнати побегнале од територијата на Хетманат. Како резултат на тоа, благородниот имот сега се состоел од спојување помеѓу благородништвото што останало на територијата на Хетманатот (стари благородни семејства кои не подлегнале на полонизацијата и помалите благородници кои учествувале во востанието на страната на Козаците против Полска) со членови на појавната класа на козачки офицери. За разлика од полските благородници чии земји биле прераспределени, благородниците лојални на Хетманатот ги задржале своите привилегии, нивните земји и услугите на селаните. Заедно, старите благородници и новите козачки офицери станале познати како истакнати воени соработници. Така, природата на благородниот статус била фундаментално променета. Веќе не зависела од античкото наследство, туку од лојалноста кон Хетманатот. Меѓутоа, со текот на времето, козачките офицерски земји и привилегии станале наследни, а козачката благородничка и офицерска класа се здобиле со огромни земјишни имоти споредливи со оние на полските магнати кои ги замениле и ги угледале.
Козаци
Повеќето Козаци не успеале да влезат во благородниот имот и ја продолжиле својата улога како слободни војници. Козаците од понизок ранг често се навредувале на нивните побогати браќа и биле одговорни за честите бунтови, особено за време на Руин, период на нестабилност и граѓанска војна во 17 век. Овие незадоволства биле често искористувани од Русија. Запорошкиот Сич служел како засолниште за Козаците кои бегале од Хетманат како што било пред востанието на Хмелницки.
Свештенство
За време на Хетманат, Римокатоличката црква и унијатското свештенство биле протерани од Украина. „Црното“, или монашкото, православно свештенство уживало многу висок статус во Хетманатот, контролирајќи 17% од земјата на Хетманатот. Манастирите биле ослободени од даноци и во ниту еден момент на селаните врзани во манастирите не им било дозволено да се откажат од своите должности. Православната хиерархија станала богата и моќна како и најмоќните благородници. „Белото“, или оженетото, православно свештенство исто така било ослободено од плаќање данок. Синовите на свештениците често влегувале во свештенството или во козачката државна служба. Не било невообичаено благородниците или Козаците да станат свештеници и обратно.
Граѓани
Дванаесет градови во рамките на Хетманатот ги уживале Магдебуршките права, во кои тие биле самоуправни и ги контролирале сопствените судови, финансии и даноци. Богатите жители на градот можеле да извршуваат функции во Хетманат или дури и да купуваат титули на благородништво. Бидејќи градовите биле генерално мали (најголемите градови Киев и Нижин немале повеќе од 15.000 жители), оваа социјална група не била многу значајна во однос на другите општествени групи.
Селани
Селаните го сочинувале мнозинството од населението на Хетманатот. Иако институцијата на принудна работа од страна на селаните била значително намалена со Хмелничкото востание, во кое полските земјопоседници и магнати биле протерани од територијата контролирана од Хетманатот, тие благородници лојални на Хетманатот, како и на православната црква очекувале селаните под нивната контрола да продолжат да ги обезбедуваат своите услуги. Така, како резултат на востанието, приближно 50% од територијата се состоела од земји дадени на козачки офицери или слободни самоуправни села контролирани од селаните, 33% од земјата била во сопственост на козачки офицери и благородници, а 17% од земјиштето било во сопственост на црквата. Со текот на времето, количината на територијата во сопственост на благородниците и офицерите постепено растела на сметка на земјиштето во сопственост на селаните и чесните Козаци, а селаните биле принудени да работат сè повеќе денови за своите земјопоседници. Сепак, нивните обврски останале полесни отколку што биле пред востанието; и до крајот на Хетманат, селаните никогаш не биле целосно ангажирани и го задржале правото на движење.
Административни поделби
Хетманатот бил поделен на воено-административни области познати како полкови области (полки) чиј број варирал во зависност од големината на територијата на Хетманат. Во 1649 година, кога Хетманат ги контролирал и десниот и левиот брег, вклучувал 16 такви области. По загубата на Десниот брег Украина, оваа бројка била намалена на десет. Полковните окрузи биле дополнително поделени на чети (сотнија), кои биле управувани од капетани (сотник). Компаниите биле именувани или според топоним на нивното потекло или на нивниот лидер.
Познато е дека првиот кој ја вовел полковната дивизија бил принцот Остафиј Ружински во 1515 година Првично создадените 20 полкови составени од по 2.000 Козаци, биле намалени од полскиот крал Стивен Батори во 1576 година на 10.
Список на полкови
Првите полкови области биле потврдени со Куруковскиот договор во 1625 година, меѓу кои биле полкот Била Церква, Канив, полкот Корсун, Киевскиот полк, Перејаслав, Черкаси. Сите тие биле сместени во рамките на Киевското војводство. Според Зборивскиот договор, имало 23 полкови. Во 1667 година, потпишувањето на примирјето во Андрушово помеѓу Царството на Русија и Полско-литванскиот Комонвелт обезбедил 10 полкови на левиот брег на Украина за Русија, вклучувајќи го и Киев, додека другите шест останале во десниот брег на Украина како дел од Полско-литванскиот Комонвелт.
Главен град бил градот Чихирин. По Договорот од Андрушово, во 1669 година, главниот град бил префрлен на Батурин, бидејќи Чигирин станал дел од Полско-литванскиот Комонвелт (лоциран на десниот брег на Украина ). По трагедијата на Батурин од 1708 година, спроведена од руската армија на Александар Меншиков, областа била вклучена во гувернеријата на Киев, градот Глухов номинално служел како резиденција на Хетман.
Во рамките на Хетманат, полскиот често се користел како јазик на администрација, па дури и на команда.
Во 1764-65 година и козачкиот Хетмант и Слобода Украина биле ликвидирани и трансформирани во гувернерат на Малоросија и гувернер на Украина Слобода. На територијата на Запорошки Сич била создадена Новоросија. Генерален гувернер на сите украински територии станал Пјотр Румјанцев -Задунаиски.
Лидерство
Државната врховна власт му припаѓала на Генералниот козачки (воен) совет, додека канцеларијата на шефот на државата била предводена од Хетман. Имало, исто така, важно советодавно тело Совет на офицери. Хетманот првично бил избран од Генералниот совет, составен од сите козаци, жители на градот, свештенството, па дури и селаните. Меѓутоа, до крајот на 17 век, неговата улога станала поцеремонијална бидејќи хетманот бил избран од Советот на офицери и самиот Хетманат се претворал во авторитарна држава. По 1709 година, битката кај Полтава, номинацијата за хетман требало да ја потврди царот. Хетманот претседавал додека не умре или бил принуден да го напушти Генералниот козачки совет. Канцеларијата на Хетманот имала целосна моќ над администрацијата, судството, финансиите и армијата. Неговиот кабинет функционирала истовремено и како генералштаб и како кабинет на министри. Хетманот, исто така, имал право да води надворешна политика, иако ова право било сè повеќе ограничено од Русија во 18 век.
Секоја од полковите области што го сочинувала Хетманатот била управувана од полковник кој имал двојни улоги како врховна воена и цивилна власт на неговата територија. Првично избран од Козаците на тој полковски округ, до 18 век полковниците биле назначени од Хетманот. По 1709 година, полковниците често биле избирани од Москва. Секој штаб на полковник се состоел од четврт-мајстор (втор по команда), судија, канцелар, помошник и знаменосец.
Во текот на 18 век, локалната автономија постепено била нагризана во рамките на Хетманат. По трагедијата на Батурин, автономијата била укината, инкорпорирајќи ја во гувернератот на Киев. По битката кај Полтава, хетманите избрани од Советот на офицери требало да бидат потврдени од царот. Тие служеле повеќе како воени администратори и имале мало влијание врз домашната политика. Царот, исто така, често ги назначувал полковниците од секоја полковна област.
Првиот мал руски колегиум
Во 1722 година, владината гранка одговорна за Хетманат била сменета од Колеџ за надворешни работи во царски сенат. Истата година, авторитетот на хетман бил поткопан со формирањето на Малиот руски колегиум. Бил назначен во Москва и се состоел од шест руски воени офицери стационирани во Хетманат кои дејствувале како паралелна влада. Нејзината должност била навидум да ги заштити правата на селаните од редот и досието Козаци од репресијата од рацете на козачките офицери. Претседател на колегиумот бил бригадирот Степан Велиаминов. Кога Козаците одговориле со избирање на Хетман Павло Полуботок, противејќи се на овие реформи, тој бил уапсен и умрел во затвор без да биде потврден од царот. Малиот руски колегиум тогаш владеел со Хетманат до 1727 година, кога бил укинат и бил избран нов Хетман, Данило Апостол.
Втор мал руски колегиум
Во 1764 година, канцеларијата на Хетманатот била укината од Катерина II, а нејзиниот авторитет бил заменет со вториот Мал руски колегиум кој бил трансформиран од Малиот-рускиот Приказ (Канцеларија за украинските прашања) подреден на Амбасадорската канцеларија на Руското царство. Колегиумот се состоел од четворица руски именувани и четворица козачки претставници на чело со претседателот Пјотр Румјанцев, кој продолжил внимателно, но цврсто да ги елиминирал остатоците од локалната автономија. Во 1781 година, полковиот систем бил демонтиран и Малиот руски колегиум бил укинат. Две години подоцна, слободата на движење на селаните била ограничена и процесот на зацврстување бил завршен. Козачките војници биле интегрирани во руската армија, додека козачките офицери добиле статус на руски благородници. Како што претходно била практика на друго место во Руската империја, земјиштата биле конфискувани од Црквата (за време на манастирите Хетманатот само контролирал 17% од земјиштето во регионот ) и им биле дистрибуирани на благородништвото. Територијата на Хетманат била реорганизирана во три руски провинции ( гувернери) чија администрација не се разликувала од онаа на која било друга провинција во рамките на Руската империја.
Богдан Хмелницки
Богдан Хмелницки водел мултивекторска надворешна политика за новосоздадената украинска козачка држава. „Хетманот и неговите колеги почнаа да размислуваат за формирање козачка или украинска држава, или независна или сојузничка со некоја друга држава“. Еден систем на спротивставување на Полска, кој водел војна против Хетманат, бил „антикатолички блок на православни и протестантски држави“ што ги вклучувало Русија, Молдавија, Влашка, Трансилванија и Шведска. Друга опција била да се инкорпорира козачкиот Хетманат во Полско-литванскиот Комонвелт како рамноправен партнер на Големото Војводство Литванија и Полска. Друг систем би ја вклучил Украина во отоманската орбита, слично на Влашка, Трансилванија, Молдавија и Кримското ханство. Конечно, Хмелницки развил друга можност која би вклучила спротивставување на Полско-литванскиот Комонвелт против Русија и Донските Козаци или, алтернативно, да ја натера Полска да и се придружи на Венеција во нивната борба против Османлиите.
Во раните денови на востанието, Хмелницки ја регрутирал воената поддршка на Кримскиот хан, што било клучно во спротивставувањето на полските сили за Хетманат. Сепак, Кримските Татари се покажале како несигурен сојузник бидејќи нивните акции ги спречиле победите на Козаците во потенцијално одлучувачките битки. Во интерес на ханството било да се одржи востанието на Козаците во живот за да може Полска да биде ослабена, но силната ривалска украинска држава исто така не била поволна за ханството.
Од почетокот на востанието, Хмелницки апелирал и до Русија, која речиси шест години негирала дека му дала воена помош на Хмелницки. Помеѓу есента 1648 и пролетта 1651 година, Хмелницки често се допишувал со Османлиите, кои давале нејасни ветувања за воена помош на Хмелницки. Хетманот постојано барал од султанот да го земе за свој поданик, но Османлиите никогаш експлицитно не го признале како таков. Султанот навистина кажал дека „ако хетман остане верен“, а „ахднамето “ ќе биде доделено, што значи дека султанот ќе гарантира мир и заштита. Меѓутоа, до 1653 година, на Хмелницки му станало јасно дека нема да биде доделено никакво „ахднаме“. Хмелницки ќе ги покаже своите писма од султанот до царот за да го уценува да го прифати хетманот во неговата власт. Договорот Перејаслав, потпишан во март 1654 година, бил договор за инкорпорирање на Украина под руска заштита како автономно војводство и довело до војна меѓу Полска и Русија. И покрај овој договор, Хмелнистки продолжил да кореспондира со Османлиите за да ги спротивстави Русите и Османлиите. Тој им кажал на секоја страна дека се здружиле со другата само од тактички причини.
Виховски и Дорошенко
По смртта на Бохдан Хмелницки во 1657 година, Украина стана понестабилна, што довело до конфликти меѓу прополските и проруските фракции на Козаците. Во 1658 година, хетманот Иван Виховски преговарал за Унијата од Гадјач, која ќе формира триделен Комонвелт, вклучувајќи го козачкиот Хетманат како „Големото Војводство Рутенија“ на еднакво рамниште со тогашните членки: Кралството Полска и Големото Војводство на Литванија. Сепак, падот на Виховски значело дека тоа нема да се оствари, бидејќи конфликтите продолжиле во козачката држава. До 1660 година, државата во суштина била поделена по реката Днепар, со запад под контрола на Полска и исток контролиран од Русија. Во 1663 година, Козаците се побуниле против Комонвелтот и со помош на Кримските Татари во 1665 година, Хетманот Петро Дорошенко ја презел власта, со надеж дека ќе ја извади Украина од под Русија и од полско-литванскиот Комонвелт. Двете сили целосно ги игнорирале интересите на Хетманат и го поделиле Хетманатот долж реките Днепар во примирјето во Андрушово. Во 1666 година, Дорошенко ја рестартирал козачката кореспонденција со Османлиите.
Отоманската империја го сфатила примирјето во Андрушово како закана и почнала да се занимава со поактивна политика во регионот. На 8 јуни 1668 година, Дорошенко станал единствен хетман на цела Украина и се вратил на идејата Украина да се стави под османлиска заштита, знаејќи дека ќе биде тешко да се преживее. По преговорите, двете страни се согласиле дека 1.000 јаничари нема да бидат стационирани во Кодак и Украина нема да мора да плаќаат никаков данок. Дорошенко подготвил и 17 членови врз основа на кои би прифатил османлиска заштита. Дорошенко издал писмо до султанот на 24 декември 1668 година, што било потврдено од страна на Возвишената порта до јуни 1669 година. Кога Комонвелтот се обидел да го собори Дорошенко и да го преземе Хетманатот, Османлиите објавиле војна во 1672 година и маршираше на север на Каменец Подолски, со Козаците на Дорошенко и Кримските Татари на нивна страна. По војната, Османлиите потпишале договор со Комонвелтот, кој го предал регионот на Подолија на Османлиите. Продолжените борби со Комонвелтот резултирале со тоа што Османлиите ја отстапиле провинцијата Подолија назад на Комонвелтот со Договорот од Карловци. Во 1674 година, Русија го нападнала Хетманатот и го опседнала главниот град Чигирин, што ги навело Османлиите и Кримските Татари да испратат свои војски да се спротивстават на Русите. Русите се повлекле пред да се случи каква било конфронтација, но Османлиите ги ограбувале населбите во Хетманат кои биле пријателски настроени кон Русите во согласност со Дару'л-Ислам. Дорошенко им се предак на Русите 2 години подоцна, во 1676 година.
Иако Османлиите, Полјаците и Русите имале докази дека козачкиот Хетманат се заколнал на верност на повеќе партии истовремено, „тие избраа да се преправаат дека не се свесни за никаква двојна лојалност“. Османлиите не ја зацврстиле својата позиција во Украина со силно воено присуство, бидејќи граничната тампон зона одговарала на нивните интереси. Османлиите се осврнале на козачкиот Хетманат на повеќе начини. Хетманат под Хмелницки  се нарекувал ејалет ; под Дорошенко, во јуни 1669 година санџак. Историчарот Виктор Остапчук дискутира за украинско-османлискиот однос на следниов начин:
NGC 90
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 90 се споменува и како UGC 208, MCG 4-2-11, CGCG 479-13, Arp 65.
Откривање
Телото е откриено на 26 октомври 1854 година од страна на Вилијам Парсонс, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 72 см.