cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дебелина
Патофизиологија
Брошурата ги сумира многуте можни патофизиолошки механизми вклучени во развојот и одржувањето на дебелината. Оваа област на истражување беше скоро недопрена сè дури не беше откриен лептинот во 1994 година. После ова откритие, расветлени се многу други хормонални механизми што учествуваат во регулирањето на апетитот и внесувањето на храна, шемите на складирање на адипозно ткиво, и развој на отпорност на инсулин. Од откривањето на лептинот, истражувани се грелин, инсулин, орексин, PYY 3-36, холецистокинин, адипонектин, како и многу други медиjатори. Адипокините се медиjатори што се произведуваат од адипозното ткиво, и се смета дека нивното дејство модифицира многу заболувања поврзани со дебелина.
Се смета дека лептинот и грелинот се надополнуваат еден со друг во нивното влијание на апетитот, така што грелинот произведен од желудникот ја модулира краткотрајната контрола на апетитиот (т.е. да се јаде кога желудникот е празен и да се запре кога желудникот е растегнат). Лептинот се произведува од адипозното ткиво за да сигнализира за складирањето на резерви на масти во телото и посредува во долготрајните контроли на апетит (да се јаде повеќе кога резервите на масти се ниски и помалку кога наслагите на масти се високи.) Иако раководењето со лептин може да биде ефикасно кај мала подгрупа на дебели лица што имат недостиг на лептин, најголем дел од дебелите лица се смета дека се отпорни на лептин и кај нив се откриени високи нивоа на лептин. Ова отпорност делумно објаснува зошто давањето на лептин не е ефикасно во потиснување на апетитот кај најголем број дебели лица.
Leptin.png. Додека лептинот и грелинот се произведуваат периферно, тие го контролираат апетитот преку нивните дејства на централниот нервен систем. Поточно, тие и другите хормони поврзани со апетитот, дејствуваат на хипоталамусот, регија од мозокот што е од суштинско значење за регулацијата на внесувањето на храна и трошењето на енергија. Има неколку спреги во склоп на хипоталамусот што придонесуваат за неговата улога во интегрирањето на апетитот, а патеката на меланокортин е најдобро разбрана.  Патеката почнува со област од хипоталамусот, аркуатно јадро, што има излези кон латерален хипоталамус (ЛХ) и вентромедијален хипоталамус (ВМХ), соодветните  центри за хранење и за заситеност.
Аркуатното јадро содржи две различни групи од неврони Првата група го изразува невропептидот Y  НПИ и агоути сврзан пептид (АгСП) и има стимулаторни инпути на ЛХ и инхибиторни инпути на ВМХ. Втората група го истакнува проопиомеланокортинот (ПОМК) и транскриптот за регулирање на кокаин и амфетамин (КАРТ) и има симулаторни инпути на ВМХ и инхибиторни инпути на ЛХ. Соодветно, невроните НПИ/АгСП го стимулираат хранењето и ја инхибираат заситеноста, додека невроните ПОМК/КАРТ ја стимулираат заситеноста и го инхибираат хранењето. И двете групи на невроните на аркуатното јадро се делумно регулирани од лептин. Лептинот ја инхибира НПЈ/АгРП групата, додека ја стимулира ПОМК/КАРТ групата. Така што недостигот од сигнализирање за лептин или преку недостигот на лептин или преку отпорноста на лептин, води до прејадување и може да биде објаснување за некои генетски и стекнати форми на дебелина.
Јавно здравство
Светската здравствена организација (СЗО) предвидува дека   прекумерната тежина и дебелината може наскоро да ја заменат потрадиционалната загриженост за јавното здравство, односно за  неисхранетост и инфективни болести како најголеми причини за лошо здравје. Дебелината е проблем на јавното здравје и на политиките, поради нејзината доминантност, трошоците и ефектите врз здравјето. Јавното здравство се обидува да ги разбере и да ги поправи факторите на средината што се одговорни за преваленцијата на дебелина кај популацијата. Решенијата се бараат во промена на факторите што предизвикуваат прекумерна консумација на енергија од храна и ја инхибираат физичката активност. Во овие напори спаѓаат и програмите за исхрана во училиштата финансирани од државата, ограничувањето на директен маркетинг на нездрава храна кај децата и намалување на пристапот до пијалаци засладени со шеќер во училиштата. Кога се конструираат урбани средини, се прават напори да се зголеми пристапноста кон паркови и да се направат пешачки патеки.
Многу земји и групи имаат објавено извештаи што се однесуваат на дебелината. Во 1988 година беше издадено првото упатство во САД, на ниво на држава, насловено „Клинички упатства за идентификација, евалуација и третман на зголемена тежина и дебелина кај возрасни. Извештај за докази.“ Во 2006 година канадска мрежа за дебелина објави „Канадски упатства за клиничка пракса (КУКП) за справување и спречување на дебелината кај децата и возрасните.“ Ова е сеопфатно упатство, засновано на докази за справувањето и превенцијата на прекумерната тежина кај возрасните и децата.
Во 2004 година Кралскиот колеџ на лекари, Факултетот за јавно здравје и Кралски колеџ на педијатрија и здравје на деца во Обединетото Кралство,  го објави извештајот „Складирање на проблеми“ во кој се нагласува зголемениот проблем со дебелината во Велика Британија. Истата година британскиот Долен Дом Комитет за здравје го издаде нивното „најкомплексно истражување [..] што воопшто е спроведено”  за влијанието на дебелината врз здравјето и општеството во Обединетото Кралство и за можните пристапи кон овој проблем. Во 2006 година Националниот институт за здравје и клиничка совршеност (НИКС) издаде упатство за дијагностицирање и справување со дебелина, исто како и импликација на политиките за организации што се вон здравствената дејност, како  локалните совети. Извештајот од 2007 година, издаден од сер Дерек Валнес за Кралскиот Фонд предупредува дека ако не се преземат понатамошни мерки, дебелината има капацитет да го направи финансиски инвалид од националната здравствена служба.
Се преземаат сеопфатни пристапи за да се обрне внимание на зголемените стапки на дебелина. Рамката на Акција за политика за дебелина (АПД) ги дели мерките на „индиректни“, „главни“ и „тековни“ политики. „Индиректните“ политики се однесуваат на промена на општеството, „главните“ се обидуваат да ги алармираат поединците за нивното однесување за да се спречи дебелината и „тековните“ политики се обидуваат да ги лекуваат луѓето што се веќе засегнати.
Справување
. Главниот третман на дебелината се состои од исхрана и од физички вежби. Програмите за диета може да доведат до губење на тежина на краток рок, но одржувањето на ова изгубена тежина честопати е тешко и бара вежбањето и режимот на исхрана со помала енергија од храна да стане постојан дел од животот на личноста. Стапката на успешност при одржување на изгубената тежина, долгорочно, со промени на животниот стил е ниска и се движи од 2–20%. Промените во режимот на исхрана и во начинот на живот се ефикасни во ограничувањето на стекнување на прекумерна тежина во бременоста и ги подобруваат резултатите и за мајката и за детето.
Еден лек, орлистат (ксеникал), е моментално широко достапен и одобрен за долготрајно користење. Меѓутоа, губењето на тежината е скромно со просечно 2,9 кг на 1 до 4  години и има малку информации како овие лекарства влијаат на долгорочните компликации од дебелина. Неговото користење се поврзува со високи стапки на несакани ефекти врз гастроинтестиналниот тракт и се јавува загриженост за негативните ефекти врз бубрезите. Достапни се други две лекарства. Лоркасерин (белвик) што доведува до просечно 3,1 кг губење на тежина (3% од телесната маса) поголема од плацебо во тек од една година. Комбинацијата од пентермин и топирамат (ксимија) исто така е делумно ефикасна. Најефикасна терапија за дебелина е баријатриска операција. Операцијата за многу изразена дебелина е поврзана со долготрајно губење на тежина и намален просечен морталитет. Една студија открива дека губењето помеѓу  14%  и 25% (во зависност од видот на изведената постапка) во  10  години и  29% кај намалувањето во целост на морталитетот во споредба со стандардните мерки за губење на тежина. Меѓутоа, како резултат на трошоците и ризикот од компликации, истражувачите бараат други ефикасни, а сепак помалку инвазивни третмани.
Епидемиологија
Независно што порано се сметаше за проблем само на земјите со висок приход, стапката на дебелина расте низ светот и влијае и врз развиените земји и врз земјите во развој. Тој пораст најдраматично се чувствува во урбаните средини. Единствениот регион што останува, каде што дебелина не е честа појава е потсахарска Африка.
Потекло на поимот
Дебелината (анг. obese) доаѓа од латинскиот збор obesitas, што значи "крупен, дебел, или полничок." Ēsus е минат партицип од edere (јаде), заедно со ob (над) додаден на него. Оксфордскиот речник на англискиот јазик ја документира неговата прва употреба во 1611 година од Рендл Котгрејв.
Историски трендови
Venus von Willendorf 01.jpg'' направена 24.000–22.000 година п.н.е]. Грците биле првите коишто почнале да ја сметаат дебелината за здравствено нарушување. Хипократ напишал дека „Корпулентноста сама по себе не е заболување, туку предвесник на други“. Индискиот хирург Сушрута (6. век п.н.е.) ја поврзувал дебелината со дијабетесот и срцевите заболувања. Тој препорачувал физичка работа како помош за нејзино излекување и против нејзините негативни влијанија. Поголем дел од човечката историја, луѓето се бореле со недостигот на храна. Поради тоа, дебелината се сметала за знак на богатство и просперитет. Таа била честа појава меѓу високите службеници од Европа во Средниот век и во ренесансата како и меѓу древните источноазиски цивилизации.
По почетокот на Индустриската револуција било заклучено дека воената и економската моќ на нациите зависи и од големината на телото и од силата на нивните војници и работници. Зголемувањето на просечниот индекс на телесна маса од она што денес се смета за понизок од нормален, на она што денес се смета за нормален опсег, имало значајна улога за развојот на индустријализираните општества. На тој начин, висината и тежината во развиените земји се зголемиле во текот на 19. век. Во текот на 20. век, како што популациите го достигнувале својот генетски потенцијал за висина, така тежината започнала да се зголемува многу повеќе од висината, што резултирало со дебелина. Во педесеттите години од дваесеттиот век, зголеменото богатство во развиените земји ја намалило смртноста на децата, но како што телесната тежина се зголемувала, срцевите и бубрежните заболувања станувале почести. Во тој период, осигурителните компании ја заклучиле поврзаноста помеѓу тежината и животниот век и ги зголемиле премиите за дебелите лица.
Многу култури низ историјата сметале дека дебелината е последица на карактерна маана. Obesus или дебелиот лик во грчката комедија бил лаком човек и предмет на исмевање. За време на христијанството, храната се сметала за премин кон гревовите на мрзеливост и похота. Во современата западна култура, вишокот телесна тежина често се сметала за непривлечна, а дебелината обично се поврзува со различни негативни стереотипи. Луѓето на секоја возраст може да се соочат со социјална стигматизација и може да бидат цел на силеџии или избегнувани од своите врсници. Повторно, дебелината е причина за дискриминација.
Мислењата на јавноста во западните општества во поглед на здравата телесна тежина се разликуваат од оние што се сметаат за идеални –а двете се променети од почетокот на 20. век. Тежината којашто се смета за идеална е намалена од дваесеттите години на дваесеттиот век. Тоа може да се покаже со фактот што просечната висина на добитничките на изборот за Мис на Америка е зголемена за 2% од 1922 до 1999 година, додека нивната просечна тежина е намалена за 12%. Од друга страна, гледиштата на луѓето во поглед на здравата телесна тежина се променети во спротивна насока. Во Британија, тежината која луѓето ја сметале за прекумерна била значително повисока во 2007, отколку во 1999 година. Се верува дека тие промени се должат на зголемените стапки на адипозност, што води до зголемено прифаќање на вишокот телесни масти како нормално.
Дебелината сè уште се смета како знак за богатство и добросостојба во многу делови од Африка. Тоа стана особено често по почетокот на епидемијата на ХИВ.
Уметност
Првите скулптурни претставувања на човечкото тело од пред 20.000–35.000 години отсликуваат дебели жени. Некои сметаат дека тенденцијата на палеолитната Венера е да ја истакне плодноста, додека други сметаат дека таа ја претставува „дебелината“ кај луѓето од тоа време. Сепак, корпулентноста отсуствува во грчката и римската уметност, веројатно со цел придржување до нивните идеали во однос на умереноста. Тоа е присутно во добар дел од европската христијанска историја, така што само оние со низок социоекономски статус биле претставувани како дебели.
За време на ренесансата дел од високата класа започнале да се перчат со својата големина, што може да се види на портретите од Хенри VIII и Алесандро дел Боро. Рубенс (1577–1640) редовно сликал жени со раскошни облини на неговите слики, од каде што произлегува терминот рубенеск. Сепак, тие жени сè уште ја задржале фигурата на „песочен часовник“ која се поврзува со плодноста. Во текот на 19. век, гледиштата за дебелината се промениле во западниот свет. По прифаќање на дебелината како синоним за богатство и социјален статус со векови, на виткоста почнало да се гледа како на посакуваниот стандард.
Економско влијание
Покрај нејзиното влијание врз здравјето, дебелината води и до многу проблеми, вклучително потешкотии при вработување и зголемени деловни трошоци. Тие влијанија ги чувствуваат сите нивоа на општеството, од поединци до корпорации, па дури и влади.
Се проценува дека здравствените трошоци за 2005 година во САД, кои се припишуваат на дебелината, изнесувале 190,2 милијарди долари или 20,6% од сите здравствени трошоци, додека трошокот за дебелината во Канада, во 1997 година, се проценува на 2 милијарди кандаски долари (2,4% од вкупните здравствени трошоци). Вкупниот годишен директен трошок од прекумерна тежина и дебелина во Австралија во 2005 година изнесувал 21 милијарда австралиски долари. Австралијците со прекумерна тежина и дебелина, исто така, примиле 35,6 милијарди австралиски долари како парична помош од владата. Опсегот за годишни трошоци на диететски производи изнесува 40 до 100 милијарди долари само во САД.
Откриено е дека програмите за спречување на дебелината го намалуваат трошокот за лекување на болести поврзани со дебелината. Сепак, колку луѓето живеат подолго, толку повеќе здравствени трошоци тие создаваат. Затоа, истражувачите заклучиле дека со намалување на дебелината може да се подобри здравјето на јавноста, но тешко дека ќе се намалат вкупните здравствени трошоци.
Дебелината може да доведе до социјална стигматизација и потешкотии при вработување. Кога ќе се споредат со нивните колеги со нормална тежина, дебелите работници во просек имаат повисоки стапки на отсуство од работа и земаат повеќе отсуство поради инвалидност, со тоа зголемувајќи ги трошоците за работодавачите и намалувајќи ја продуктивноста. Со студија со која биле испитувани вработените на универзитетот Дјук, откриено е дека луѓето со ИТМ над 40 поднесувале двојно повеќе барања за оштета на работниците во однос на оние чијшто ИТМ изнесувал 18,5–24,9. Тие, исто така, имале 12 пати повеќе изгубени работни денови. Најчестите повреди во оваа група се должат на паѓање и кревање, на тој начин вршејќи влијание врз долните екстремитети, зглобовите на рацете или нозете и врз грбот. Одборот за осигурување на работниците на американската држава Алабама одобрил контроверзен план за наплата на 25 американски долари месечно, на дебелите работници, доколку тие не преземат мерки за намалување на нивната тежина и подобрување на нивното здравје. Тие мерки стапиле на сила во јануари 2010 година и важат за оние со ИТМ поголем од 35 кг/m2 коишто нема да покажат здравствени подобрувања по една година.
Некои истражувања покажуваат дека дебелите луѓе имаат помала веројатност да бидат најмени за некоја работа и имаат помали можности за унапредување. Дебелите луѓе се, исто така, помалку платени за истата работа отколку нивните колеги коишто не се дебели. Дебелите жени во просек заработуваат 6% помалку, а дебелите мажи заработуваат 3% помалку.
Определени индустрии, како на пример, авиопревозниците, здравството и прехранбените индустрии се соочуваат со посебни проблеми. Поради зголемените стапки на дебелина, авиопревозниците се соочуваат со повисоки трошоци за гориво и притисок да ја зголемат ширината на седиштата. Во 2000 година, вишокот тежина на дебелите пациенти ги чинеше воздушните компании 275 милиони американски долари. Здравствената индустрија мораше да инвестира во посебни установи за справување со сериозно дебелите лица, вклучително посебна опрема за кревање и амбулантни возила за баријатрија. Трошоците на рестораните се покачени поради тужбите коишто ги обвинуваат за дебелината. Во 2005 година, Конгресот на САД расправаше за законодавство за спречување на граѓанските судски постапки против прехранбената индустрија поврзани со дебелината; но, не стапи на сила.
Прифаќање на големината
Главна цел на движењето за прифаќање на дебелите е да се намали дискриминацијата против луѓето што се со прекумерна тежина и угоени. Меѓутоа, некои поединци во движењето сакаат да ја предизвикаат и установената врска помеѓу дебелината и негативните последици по здравјето.
Постојат повеќе организации што го промовираат прифаќањето на дебелината. Во втората половина на 20. век нивната важност се зголеми. Американското здружение Национално здружение за напредно прифаќање на дебелите (НААФА, на анг. NAAFA) било создадено во 1969 година, а се опишува како организација за граѓански права, посветена на укинување на дискриминацијата по основ на големина. Меѓутоа, активизмот на дебелите и натаму е маргинално движење.
Меѓународното здружение за прифаќање на големината (ИСАА) е невладина организација (НВО) што е основана во 1997 година. Насочена е на глобално ниво, а својата мисија ја опишува како прифаќање на големината и помош да се спречи дискриминацијата врз основа на тежина. Овие групи често се борат за признавање на дебелината како инвалидитет во американскиот Закон за Американци со инвалидитет (АДА). Но, американскиот правен систем одлучи дека потенцијалните трошоци по јавното здравје ги надминуваат придобивките од проширувањето на законот за антидискриминација да ја опфати и дебелината.
Дебелина кај децата
Здравиот индекс на телесна маса зависи од годините и полот на детето. Дебелината кај децата и кај адолесцентите се дефинира како ИТМ поголем од 95. перцентил. Споредбените податоци на кои се засновани овие перцентили се од 1963 до 1994 година, така што не се одраз на скорешните зголемувања на стапката на дебелина. Дебелината кај децата достигна обем на епидемија во 21. век, а стапката е во пораст и во развиените и во неразвиените земји. Стапката на дебелина кај канадски момчиња од 11% во 80-те години е зголемена на над 30% во 90-те, а во истиот период кај бразилските деца стапката пораснала од 4 до 14%.
Како за дебелината кај возрасните, и за зачестената дебелина кај децата придонесуваат многу различни фактори. Промените во исхраната и смалената физичка активност се верува дека се двете најважни причини за скорешното зголемување на стапката. Поради тоа што дебелината од детството често преминува во дебелина и кај возрасен човек, се поврзува со повеќе хронични болести, а дебелите деца често ги испитуваат за хипертензија, дијабетес, хиперлипидемија и замастен црн дроб. Терапијата кај децата е, примарно, интервенција во начинот на живот и бихејвиорални техники, иако напорот да се зголеми активноста кај децата не вродува со голем плод. Во САД, лековите за оваа возрасна група не се одобрени од ФДА (Управата за храна и лекови).
Кај други животни
Дебелината кај милениците е честа во повеќе земји. Стапката на прекумерна тежина и дебелина кај кучињата во Соединетите Американски Држави се движи од 23% до 41% со околу 5,1% дебели. Стапката на дебелина кај мачките е нешто повисока, со 6,4%. Во Австралија, стапката на дебелина помеѓу кучињата во ветеринарна средина е 7,6%. Ризикот од дебелина кај кучињата се поврзува со тоа дали и нивните сопственици се дебели или не, меѓутоа, нема слична поврзаност помеѓу мачките и нивните сопственици.
Дебелината е медицинска состојба во која телесните масти се акумулирани до степен до кој може да имаат негативен ефект врз здравјето, што доведува до намалување на животниот век и/или зголемување на здравствени проблеми.
Индексот на телесна тежина (ИТТ), е мерка која споредува тежина и висина. Луѓето се дефинираат со прекумерна тежина кога нивниот ИТТ е помеѓу 25 кг/м2 и 30 кг/м2, и дебели и кога е поголем од 30 кг/м2.
Дебелината ја зголемува веројатноста за појава на разни болести, особено срцеви заболувања, дијабетес тип 2, тешкотии во дишењето за време на спиењето, некои видови на рак, и остеоартрит. Дебелината е најчесто предизвикана од комбинација на прекумерна исхрана и внес на калории, недостаток на физичка активност, и генетски подложност, иако некои случаи се предизвикани првенствено од гени, ендокрини пореметувања, лекови или психијатриска болест.
Докази за поддршка на ставот дека некои дебели луѓе кои јадат малку, но добиваат на тежина поради бавниот метаболизам е ограничен. Во просек дебелите луѓе кои имаат поголема енергетска потрошувачка од нивните тенки колеги се должи на енергијата потребна за одржување на зголемена телесна маса.
Дебелината е водечка спречлива причина за смрт во светот, со зголемувањето на преваленцијата кај возрасни и деца, и властите го гледаат како еден од најсериозните јавни здравствени проблеми на 21-от век. Дебелината е стигматизирана во модерниот западен свет, иако се сметала за симбол на богатство и плодност во други времиња во историјата, и сè уште е во многу делови од Африка.
Епидемиологија
Пред 20 век, дебелината беше ретка, во 1997 година СЗО официјално ја призна дебелината како глобална епидемија. Во 2005 година СЗО проценува дека најмалку 400 милиони возрасни (9.8%) се дебели, со повисоки стапки меѓу жените отколку мажи. Стапката на дебелината, исто така, се зголемува со годините барем до 50 или 60 години и тешката дебелина во САД, Австралија, и Канада се зголемува побрзо од вкупната стапка на дебелината. Откако се смета за проблем само на земји со високи примања, стапките на дебелината се зголемуваат во светот и влијаат и на развиените земји и на светот во развој. Овие зголемувања се чувствуваат најдраматично во урбаните средини. Единствен преостанат регион на светот каде што дебелината не е честа е потсахарска Африка.
Класификација
Дебелината е дефинирана од страна на индексот на телесна маса (ИТТ) и понатаму се оценува во однос на дистрибуција на поткожно масно ткиво преку односот на половината и колковите и вкупен кардиоваскуларен ризичен фактор. ИТТ е тесно поврзан со двата проценти, проценти на телесните масти и масти во целото тело. Кај децата, здрава тежина варира со возраста и полот. Дебелината кај децата и адолесцентите не се дефинира како апсолутна бројка, но во однос на историската нормална група, така што дебелината е ИТТ поголем од 95 перцентил. Референтни вредности за овие перцентили се засновани на податоци од 1963-1994, и со тоа не се прилагодени за неодамнешните зголемувања на телесната тежина.
ИТТ се пресметува со делење на масата на субјектот со квадратот на неговата или нејзината висина, обично изразени во метрички единици: ИТТ = килограми / метри2
Една од најчесто користените дефиниции, основана од страна на Светската здравствена организација (СЗО) во 1997 година и објавена во 2000 година, ги вклучува вредностите наведени во табелата. Некои модификации на дефиницијата на СЗО се направени од особени причини. Во хируршката литература се разложува класа III дебелината во повеќе категории, чии точни вредности сè уште се спорни.
Бидејќи азиското население развива негативни последици за здравјето на пониско ИТТ од белците, некои нации ја редефинираа дебелината. Јапонците ја имаат дефинирано дебелината ако ИТТ е поголем од 25, додека во Кина ако ИТТ од поголема од 28.
Ефекти врз здравјето
Прекумерната телесна тежина претставува ризичен фактор за појава на разни болести, особено кардиоваскуларните, дијабетес мелитус тип 2, опструктивна спиечка апнеа, одредени видови на рак и остеоартрит. Како резултат на тоа, дебелината го намалува животниот век.
Морталитет
Дебелината е една од причините за смрт која сепак најлесно може да се спречи и превенира. Одредени американски и европски студии покажаа дека морталитетот е најнизок при ИТТ на 22,5-25 кг/м2 кај непушачи, а кај пушачи при ИТТ на 24-27 кг/м2. ИТТ над 32 е поврзан со двојно повисока стапка на смртност кај жените. Во просек, дебелината го намалува очекуваниот животен век за шест до седум години. Кај луѓе со ИТТ од 30-35 се намалува очекуваниот животен век од две до четири години, додека тешка дебелината (ИТТ> 40) го намалува живот век за 10 години.
Морбидитет
Дебелината го зголемува ризикот од многу физички и ментални состојби. Овие коморбидитети се најчесто прикажани во метаболниот синдром, комбинација на медицински пореметувања кои вклучуваат: дијабетес мелитус тип 2, висок крвен притисок, висок крвен холестерол, триглицериди и високи нивоа. Компликации или се директно предизвикани од прекумерна телесна тежина или индиректно поврзани преку механизми за споделување заедничка цел како што е лошата исхрана или седечки начин на живот. Јачината на врската помеѓу дебелината и посебните услови варира. Една од најсилните е врската со тип 2 дијабетес. Вишокот на телесна маст лежи во 64% од случаите на дијабетес кај мажите и 77% од случаите кај жените. Последици за здравјето паѓаат во две широки категории: оние што им се припишуваат на ефектите од зголемување на маса на масти (како што се остеоартрит, опструктивна спиечка апнеа, социјална стигматизација) и тие кои се резултат на зголемениот број на адипоцити (шеќерна болест, рак, кардиоваскуларни болести, безалкохолни масни заболувања на црниот дроб).
Парадокс на дебелина
Иако негативните последици од дебелината се докажани и поддржани со докази и факти, кај одредени обезни луѓе дебелината ја подобрува здравствената состојба при одедени заболувања. На пример кај лицата со срцева слабост, оние со ИТТ помеѓу 30,0-34,9 имале пониска смртност од оние со нормална тежина. Ова му се припишува на фактот дека луѓето често губат тежина како болеста напредува. Овој феномен во медицината е познат како парадокс на дебелина.
Причини
На поединечно ниво, комбинација на прекумерен внес на калории и недостигот од физичка активност се причина за повеќето случаи на дебелината. Во ограничен број на случаи се должи првенствено на генетика, медицински причини, или психијатриска болест. Спротивно на тоа, зголемувањето на стапките на дебелината на општествено ниво се должи на лесно достапна и вкусна храна, зголемена употреба на автомобили и механизираното производство. Во 2006 се идентификувани десет други можни причина за неодамнешниот пораст на дебелината: Иако постојат значителни докази за поддршка на влијание на овие механизми за зголемување на преваленцијата на дебелината, доказите сè уште се недоволни, и некои автори велат дека тие се веројатно помалку влијателни од оние за кои се дискутира во претходниот став.
Исхрана
По жител, снабдувањето со храна варира во разни земји и региони во светот. Исто така овој статистички параметар значително варирал со текот на времето. Од почетокот на 1970-тите години па сè до крајот на 1990-тите години достапноста на за храна е зголемена во сите делови од светот особено во Источна Европа. Во текот на доцните 1990-ти Европејците имаа 3.394 калории по лице, во земјите во развој во некои области на Азија имало 2.648 калории на човек, а во под-сахарска Африка имало 2.176 калории на човек. Од 1971 до 2000 година стапката на дебелина во САД се зголеми од 14,5% на 30,9% поради преголемото конзумирање на брза храна последниов период.
Седечки начин на живот
Седечкиот начин на живот игра значајна улога во дебелината. Во светот имало голем премин кон работа која бара помалку физичка способност, и во моментов најмалку 60% од светската популација не добива доволно вежби. Ова се должи на зголемената употреба на механизиран транспорт и поголема зачестеност на технологијата во домот. Кај децата се покажува дека се намалува нивото на физичка активност поради помалку одење и намалено физичко образование. Светската здравствена организација покажува дека луѓето во светот се помалку активни, додека една студија од Финска најде зголемување и една студија од САД најде дека слободното време за физичка активност не се променило значително. И кај децата и возрасните постои асоцијација помеѓу времето на гледање телевизија и на ризикот од дебелина. Анализа во 2008 покажа дека 63 од 73 студии (86%) покажуваат зголемена стапка на дебелина во детството со зголемување на изложеност на медиумите, со стапки на зголемување на пропорционално времето поминато гледајќи телевизија.
Генетика
Како и многу други медицински состојби, дебелината е резултат на интеракцијата помеѓу генетски и средински фактори. Полиморфизми во различни гени, кои имаат за цел контролирање на апетитот и метаболизмот, претставува склоност за дебелина и покрај нормалниот калориски внес. Дебелината е главна одлика во неколку синдроми, како синдром Prader-Willi, Bardet-Biedl синдром, Кoeen синдром, и MOMO синдром. Одредени студии посочуваат дека одредени етнички групи се повеќе склони кон дебелеење.
Медицински и психијатриски болести
Одредени физички и ментални болести и фармацевтски супстанции што се користат за лекување на нив може да го зголемат ризикот за прекумерна телесна тежина. Медицински болести кои го зголемуваат ризикот од дебелината вклучуваат неколку ретки генетски синдроми (наведени погоре) како и некои вродени или стекнати болести: хипотироидизам, Кушингов синдром, недостаток на хормон на раст и нарушувања во исхраната: булимија и синдром на ноќно јадење. Меѓутоа, дебелината не се смета како психијатриско нарушување, и затоа не е наведена во Прирачникот за ментални болести како психијатриска болест. Ризикот од прекумерна тежина и дебелината е поголем кај пациенти со психички нарушувања од кај лицата без психијатриски нарушувања. Одредени лекови можат да предизвикаат зголемување на телесната тежина или промени во составот на телото; вклучувајќи инсулин, sulfonylureas, thiazolidinediones, нетипични антипсихотици, антидепресиви, стероиди, некои антиконвулзанти (фенитоин и валпорат), пизотифен и некои форми на хормонална контрацепција.
Социјални детерминанти
Иако генетските влијанија се важни за разбирање на дебелината, тие не можат да ја објаснат сегашната појава на нејзиното драматично зголемување. Иако е прифатено дека вишокот на калории е важен фактор кој придонесува за зголемување на телесната тежина сепак постојат голем број на студии кои укажуваат на тоа дека дебелината како појава, поточно како болест според етиологијата е мултифакториелна. Корелацијата помеѓу социјалните фактори - ИТТ варира на глобално ниво. Сепак оваа корелација е многу изразена кај развиените земји, каде достапноста за храна е голема. Се смета дека во развиените земји, богатите се во можност да си дозволат повеќе храна, но тие се под поголем социјален притисок да бидат слаби. Стресот и се разбира нискиот социјален статус се појави кои го зголемат ризикот од прекумерна телесна тежина. Пушењето има значителен ефект врз тежината на поединецот. Оние кои се откажале од пушењето ја покачиле телесната тежина во просек од 4,4 килограми за мажите и 5,0 килограми за жени во рок од десет години. Во земјите во развој, урбанизацијата има клучна улога во зголемување на стапката на дебелината. Потхранетоста на почетокот од животот се верува дека игра улога во зголемувањето на стапките на дебелината во светот во развој. Ендокрините промените кои настануваат за време на потхранетост може да промовираат складирање на масти, па при повторна нормална исхрана, овие механизми перзистираат и доведуваат до зголемување на тежината.
Патофизиологија
Постојат многу можни патофизиолошки механизми кои се вклучени во развојот и одржувањето на дебелината. Ова поле на истражување беше речиси недопрено додека не беше откриен лептин во 1994 година. Од ова откритие и многу други хормонални механизми се откриени кои учествуваат во регулирање на апетитот и внесувањето храна, складирање на масно ткиво и развој на инсулинска резистенција. Од откритието на лептин, грелин, инсулин, орексин, PYY 3-36, холецистокинин, адипонектин, се изучуваат и многу други посредници. Адипокините се посредници произведени од масното ткиво, нивното дејство се мисли дека е за да поттикнат многу поврзани болести со дебелината. Лептин и грелин се сметаат за комплементарни во нивното влијание на апетитот. Грелинот произведен од страна на желудникот влијае врз апетитот (т.е. да се јаде кога желудникот е празен и да се спречи кога желудникот е растегнат). Лептин се произведува од масното ткиво да го сигнализира складирањето на резерви во телото, и посредува во долгорочна контрола на апетитот (т.е. да јадете повеќе кога складираните масти се ниски, а помалку кога складираните масти се големи). Иако администрацијата на лептин може да биде делотворна во една мала подгрупа на дебели лица кои се лептин - дефицитарни, повеќето дебели лица се верува дека се лептин отпорни и е утврдено дека имаат високо ниво на лептин. Додека лептин и грелин се произведуваат периферно, тие го контролираат апетитот преку своите дејства на централниот нервен систем. Особено, тие и други хормони поврзани со апетитот со дејство на хипоталамусот, кој е регион на мозокот, го регулираат внесувањето на храна и трошоците на енергија. Така недостаток во сигнализација од лептин, или преку недостаток на лептин или резистенција, доведува до прејадување и може да биде причина за некои генетски и стекнати форми на дебелината.
Справување со дебелината
Главниот третман за дебелината се состои од диета и физички вежби. Исхрана програмите може да дадат намалување на телесната тежина за краток временски период, но сепак за да се задржи постојаноста на намалената телесна тежина секако дека се бара и одредена физичка активност и намален калориски дневен внес. Некои истражувања покажаа значителни бенефиции во смртноста кај одредени популации со губење на тежината.
Диета
Диети за промовирање на губење на тежината обично се поделени во четири категории: нискомасни, јаглени-хидратни со ниски, нискокалорични и со многу малку калории. Многу ниски калорични диети обезбедуваат 200-800 kcal/ден, одржување на белковините, но ограничување на калориите од мастите и јаглехидратите. Овие диети не се препорачуваат за општа употреба, бидејќи тие се поврзани со несакани секундарни ефекти како што се губење на мускулната маса, зголемен ризик од електролитно пореметување и ацидо-базната рамнотежата. Луѓето многу се обидуваат со овие диети и затоа мора да биде внимателно изведувањето на овие диети.
Вежби
Со изведување на вежбите, мускулите трошат енергија добиена и од мастите и од јаглехидратните компоненти, пред сè слободните масни киселини кои навлегле од циркулацијата и мускулниот гликоген кој е складиран во мускулите. Поради големиот обем на муксулната маса и изведување на многу моторички активности како одење, трчање, велосипедизам и др. Физичката активност претставува најефикасен начин на намалување на телесната маса. Во текот на умерена вежба, што е еквивалентно на брзо одење, постои поголема употреба на масти како гориво. За да се одржи срцето здраво се препорачува минимум 30 минути умерена вежба најмалку 5 дена во неделата. Високото ниво на физичка активност е неопходно за одржување и губење на тежината. Кампањи кои ја поттикнуваат употребата на скалите, се покажале ефективни во зголемувањето на физичката активност кај населението
Програми за намалување на тежината
Овие програми често промовираат промени во животниот стил и вклучително и исхраната. Можат да вклучат јадење на помали оброци и намалување на внесот на одредени видови на храна. Овие програми, исто така, им овозможаат на луѓето да се поврзат со друга група на луѓе кои се обидуваат исто така да изгубат тежина, со надеж дека меѓу учесниците ќе се формира взаемно мотивирање и охрабрување на односите. Денес постојат и најразлични телевизиски емисии (особено во САД) кои ја обработуваат ова тема, а со тоа се влијае уште повеќе на општата популација.
Лекови - терапија
Двете најчести тераписки средства кои се користат се: orlistat (Xenical) и sibutramine (Meridia). Оrlistat (Xenical) ја намалува цревната апсорпција на маснотии со инхибиција на панкреасната липаза, а другиот sibutramine (Meridia) делува во мозокот за да го инхибира деактивирање на невротрансмитери норадреналинот, серотонин, допамин и предизвикува намалување на апетитот. Слабеење со овие лекови е скромно. Во текот на подолг рок, просечна загуба на тежината со orlistat е 2,9 килограми, а со sibutramine е 4,2 килограми. Постојат голем број на помалку вообичаени лекови. Некои се само одобрени за краткорочни употреба, другите се користат нелегално. Повеќето се супресори на апетитот или на некои од невротрансмитерите. Метформин (Glucophage) се претпочита во лекувањето на прекумерната тежина кај дијабетичари.
Хирургија
Bariatric хирургија е употреба на хируршка интервенција во третманот на дебелината. Како и секоја хируршка интервенција и оваа може да даде компликации. Губење на тежината со хирургијата се потпира на различни принципи: два најчести приоди се намалување на волуменот на желудникот (на пример, од страна на прилагодливи гастрични прстени и вертикални banded gastroplasty), која произведува претходно чувство на заситувањето, и намалување на должината на цревата што доаѓа во контакт со храна (гастричната бајпас хирургија), која директно ја намалува апсорпцијата. Ефектите на липосукција на масното ткиво во лекувањето на дебелината се помалку се употребува. Еден друг третман вклучува поставување на intragastric балон преку gastroscop.
Дебелината во детството
Здрав опсег на ИТТ варира со возраста и полот на детето. Дебелината кај децата и адолесцентите се дефинира како ИТМ поголем од 95 перцентили. Дебелината во детството достигна епидемски пропорции во 21 век, со зголемувањето на стапките и во развиените земји и во светот во развој. Како и со дебелината кај возрасните, многу различни фактори придонесуваат за зголемувањето на стапките на дебелината во детството. Промена на исхраната и намалување на физичката активност се верува дека се двете најважни причини во предизвикувањето на неодамнешното зголемување на стапките. Бидејќи дебелината во детството често продолжува во зрелоста и е поврзан со бројни хронични болести, децата кои се дебели, често се тестирани за хипертензија, дијабетес, хиперлипидемии, и замастување на црниот дроб. Третмани што се користат кај децата се менување на начинот на живот. Лекови не се одобрени од Националната Агенција за Лекарства за употреба во оваа возрасна група.
Парламентарни избори во Југославија (1969)
Парламентарните избори биле одржани во Југославија во 1969 година. Социополитичкиот совет бил избран на 13 април, трите совети на работните заедници биле избрани на 23 април, а Советот за националностите бил избран на 6, 7, 8 и 9 мај.
Позадина
Изборите биле одржано по измените на Уставот од 1963 година, направени во декември 1968 година.
Изборен систем
Сојузното собрание се состоело од пет комори:
Липобелковина
[[Image:Chylomicron.svg|thumb|250px|Структура на [[хиломикрон]].
ApoA, ApoB, ApoC, ApoE се аполипопротеини; зелените честички се фосфолипиди;  'Т'  е триацилглицерол;  'Ц'  е естер на холестерол.]]
Липобелковините (липопротеини) се биокомплекси, односно сложени белковини чија простетична група е некој липид, како на пример фосфатид, сфингомиелин, холестерол, каротин итн.
Липобелковините кои се наоѓаат во телесните течности (серум, ликвор) се растворени. Еден од најзначајните претставници е β-липобелковината.
Во клеточната мембрана и структурните елементи на клетката (гранулите и митохондриите) се наоѓаат нерастворени липобелковини. Всушност, клеточната мембрана претставува многу сложено граден липобелковински комплекс.
Комплексите на каротините со белковините се обоени липобелковини. Таква белковини е родопсинот (видниот пурпур).
Видови липобелковини
Врз основа на одликите, липобелковините се поделени во неколку групи:
Науката во 1543 година
1543 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Сараз-ер
Сазар-ер (унгарски: Száraz-ér, романски: Ier) е десна притока на реката Муреш во Романија и Унгарија. Се влева во Муреш кај Мако. Потекнува од градот Арад и тече кон запад, што ја преминува границата во Унгарија, во близина на селото Турну. Таа тече низ градовите Батонија и Тоткомлош пред да влезе во Муреш источно од Мако. Реката е целосно канализирана и е интегрирана во системот за одводнување на областа.
Хидроними
Унгарското име на реката значи „сув поток“. Романското име произлегува од тоа.
Австралазија на Олимписките игри
Австралазија — име на комбинираната екипа на спортисти од Австралија и Нов Зеланд кои се натпреварувале заедно на игрите во 1908 и 1912 година. Кога олимписките игри продолжиле во 1920 по Првата светска војна, двете држави испратиле одделни екипи на игрите.
Освојувачи на медали
Екипата на Австралазија освоила вкупно дванаесет медали на двете Олимпијади на кои се натпреварувала, главно во пливање. Еден натпреварувач од Нов Зеланд освоил медал на игрите во 1908 (Хари Кер, бронзен медал во атлетика), и двајца на игрите во 1912 (Малколм Чемпион, златен медал во пливање и Тони Вилдинг, бронзен медал во тенис); сите останати освојувачи на медали биле австралијци.
Батлеровата змија жартиера
Етимологија
Специфичното име батлери е во чест на орнитологот Амос Батлер (1860-1937) од Бруквил, Индијана.
Географски опсег
T. butleri се наоѓа во северозападниот дел на Охајо, североисточна Индијана, источниот дел на Долниот полуостров Мичиген и соседниот крајно јужен врв на Онтарио, Канада. Исто така е и пронајдено во југоисточен Висконсин.
Опис и идентификација
T. butleri е мала, тенка змија, во просек од 38-51 см во вкупна должина (вклучувајќи ја и опашката), со три жолти до портокалови ленти по должината на неговото тело. Бојата на заднината може да варира од маслинесто-кафеава до црна, а може да биде можно да се забележат и два реда темни дамки помеѓу страничните и задните ленти. Овие одлики многу малку го разликуваат од другите видови змии со жартиера, но поставувањето на страничните или страничните ленти е единствено за овој вид. Во змијата со подвезици на Батлер, страничните ленти се центрирани на третиот ред на вагата нагоре од вентралната вага, а тие исто така се преклопуваат со соседните втори и четврта скала. Ова е во контраст со поставеноста на страничните ленти на другите видови змии со жартиера.
За оние кои се надеваат дека ќе избегнат да се приближат доволно за да ја испитаат положбата на страничната лента. Главата е невообичаено мала за змија-жартиера и, кога е возбудена, напорот што оваа змија го троши за да избега се чини дека повеќе оди кон удирање на место отколку кон бегство.
Екологија
Батлеровата змија жартиера населува влажни, тревни,области, како што се ливади, влажни прерии, мочуришта, савани и пасишта. Како змијата Киртланд, таа може да се најде и на тревни слободни места во приградските и станбените области. Видот често може да се најде под камења, трупци, ѓубре и даски. Преживува со исхрана на главно дождовни црви, но може да јаде и пијавици, саламандери и жаби. Видот хибернира заеднички, често со други видови жартиера змии.
Репродукција
T. butleri е ововивипара. Парењето се одвива кон крајот на март и почетокот на април. Младенчињата се раѓаат во јуни или јули, во потомство од четири до 14 години Новороденчињата се 13 - 18 cm долго.
Статус на зачувување
Во Индијана, Батлеровата змија е наведена како загрозен вид. Во Онтарио, видот е исто така наведен како загрозен.
Науката во 1544 година
1544 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Песочна анимација
Песочната анимација ― манипулација со песок за да се создаде анимација. Во изведбената уметност, еден уметник создава низа слики користејќи песок, постапка што се постигнува со нанесување песок на површината, а потоа рендерирање на слики со цртање линии и фигури на песок со свои раце. Изведувачот на песочна анимација честопати ќе користи помош на надземен проектор или лајтбокс (слично на оној што го користат фотографи за гледање на проѕирни филмови). За да се направи анимиран филм, песокот се поместува на парче стакло со осветлување или предно осветлување за да се создаде секоја слика.
Историја
Техники на анимирање со песок биле започнати од Каролин Лиф кога таа била додипломски студент по уметност на Универзитетот Харвард во 1968 година Таа го создал својот прв филм, „Песок, или Петар и волкот“ (1968), фрлајќи песок на плажа на полесна кутија и манипулирајќи со зрната за да изгради фигури, текстури и движење слика по слика. Во 1970-тите, Ели Нојс, друг дипломиран Харвардец, го создал забележаниот краток филм „Песочко“ (1973) и „Песочна азбуката“ (1974), кои станале особеност на детската образовна телевизиска програма „Sesame Street“. Во 1977 година, „Песочниот замокот“ од холандско-канадскиот аниматор Ко Худеман ја освоил Оскарот за најдобар анимиран краток филм. Во 2006 година, Герт фан дер Вајвер ја создал серијата „Песочниот волшебник“ (De Zandtovenaar) на холандската национална телевизија и оттогаш, анимира за годишната претстава „Страста“ (Холандија) на отворено.
Знаме на Свети Мартин (Холандија)
Знамето на Свети Мартин е национално знаме на холандскиот дел од островот Свети Мартин кој е прекуморска територија на Кралството Холандија. Усвоено е на 13 јуни 1985 година.
Слични знамиња
Дизајнот на Свети Мартин личи на военото знаме на Филипините.
Требниц
Требниц (Tröbnitz) — општина во округот Зале-Холцланд, во сојузната покраина Тирингија, Германија.
Општината претставува административно седиште на општинската заедница Хигеланд/Телер.
Географија
Требниц се наоѓа јужно од градот Штатрода во долината на реката Рода.
Get Outta My Way
„Get Outta My Way“ е песна од австралиска пејачка Кајли Миног од неа единаесеттиот студиски албум Aphrodite (2010). Тоа бил издаден како вториот сингл меѓународно на 27 септември 2010 година.
Позадина
Кајли Миног потврди дека „Get Outta My Way“ ќе биде објавен како вториот сингл на лансирањето партија во Ибица на 5 јули 2010 година. Песната била напишана и продуцирано од Лукас Секон, Дејмон Шарп, Питер Валевик, Даниел Дејвидсен, Кетфатер и Стјуарт Прајс. Песната беше умерен успех во некои земји, достигнувајќи бројот дванаесет на UK Singles Chart. Песната има добиено генерално поволни критики од музичките критичари.
Успех на табелите
Во Австралија, „Get Outta My Way“ стигна само број 69 и стана најмалку се успешни сингл на Миног на ARIA Charts до денес. Песната исто така беше неуспешен во Нов Зеланд каде стигнал и до број 69, како и само достигнувајќи број 57 во Јапонија.
И покрај целокупната комерцијални разочарување, „Get Outta My Way“ стигна до првото место во САД на Хот Денс Клуб Песни. Ова стана петтата сингл на Миног за да стигнат до првото место на оваа табела и нејзиниот втор од албумот Aphrodite. Од март 2011 година, синглот имаше продадено 66.000 дигитални единици во САД.
Храм на Артемида во Ефес
Храмот на Артемида во Ефес бил еден од Седумте светски чуда. За зградата, Филон Византиски напишал - "Сум ги видел Семирамидините висечки градини, статуата на Зевс Олимписки, Колосот од Родос, Пирамидите и храмот на Мавзол, но кога го видов Храмот во Ефес колку се поврзува во облаците, сите други доживувања станаа незабележни ".