Буф
XIX век
За историските забележителности во Буф, Ѓорче Петров запишал дека на врвот Градиште имало урнатини од стара тврдина од која постоеле остатоци од ѕидишта срушени до темел и водоводни цевки. Селаните кажувале дека водата тука идела низ цевки од спротивниот јужен врв Брезовица кој е многу повисок од Градиште. Во подножјето на Градиште и во тоа време постоеле суви водоводни цевки од кои јасно се гледа дека идат од Брезовица и одат кон тврдината. Мештаните раскажувале дека некој кнез чие име не го знаат, се затворил во таа тврдина и долго време се бранел, но најпосле една непријателска маска жедна за вода, ги надушкала цевките и почнала да рине со копитото, поради што луѓето се заинтересирале, го раскопале местото и ја откриле водата којашто ја запреле, а кнезот откако останал без вода се предал. Во времето на својата посета во 1896 година на крајот на XIX век Ѓорче Петров запишал дека Буф имало 200 куќи со 2120 жители, сите Македонци под духовенство на Егзархијата, а селаните се одликувале како многу јуначни. Улиците на селото бил нерамни, а некои биле поплочени со тесна груба калдрма. Неколку потоци обраснати со густа шума го пресекуваат селото. Куќите биле покриени со слама. Има една црква изградена пред 30 години (1860-ти), чијашто градба е огромна, груба и прецврста. Во училиштата (машко и женско) се предавало на македонски јазик. Се раскажува дека и Буф, како и Арменско, е основано од лажичари. На североисточната страна на селото местото и сега го викаат лажичари. Можеби тие лажичари биле од Порече. Меѓу населението немало приказна, ниту песни за потеклото на името Буф. До 1894 година селото за духовно началство ја имало грчката Патријаршија, меѓуто лошото поведение на тројцата поранешни буфски попови ги натерало селаните да го признаат духовенството на бугарската Егзархија, а грчкиот владика за да ги одврати буфчани од Егзархијата успеал да ја затвори селската црква на неколку месеци. Селото Буф било средиштето и главно село во таканаречениот предел Буф-Колу кој бил населен со Македонци, Турци и Албанци, од кои пак последните, како и насекаде, и тука се обидувале да живеат и да се хранат на грбот на соседните македонски села. Но тие секогаш наидувале на јуначки отпор од последните при секој обид. Водител и крепител на другите села било селото Буф. Штом имало напад на некое село, се известуваат за тоа буфчани и тие сите на куп притрчуваат на помош. Се прикажувало за бојот кој пред неколку години се случил меѓу буфчани и блиските соединети турски села. Турците се собрале да го опустошат блиското македонско село Раково, кога претходно известени за тоа, буфчани се затекле на помош, отвориле оган врз напаѓачите, убиле мнозина од нив и го спасиле селото. Ако се следи некој човек или девојка од Турците, тие се испраќаат во Буф на прибежиште. Буфчани се вооружени. На три истрели тие се должни сите да се соберат сретсело. Буф дал многу луѓе – јунаци. Најславен бил „попот од Буф“ (Костадин Буфски) кој умрел во Ќустендил. Тој бил од типот на старите македонски ајдути. За да го има тоа значење на Буф му помагала местоположбата - непристапноста на местото служи како тврдина, околната планинска природа и водата ги правеле луѓето јунаци, а борбата со блиските турски села ги принудила да имаат слога и согласност.