cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
HD 188753
Можна планета
Планетарниот кандидат, жежок Јупитер малку помасивен од Јупитер, се сметало дека ја орбитира ѕвездата HD 188753 А еднаш на секои 80 часа или околу (3,3 дена), на растојание од околу 8 милиони километри, на дваесеттина од растојанието помеѓу Земјата и Сонцето. Постоењето на HD 188753 Ab во релативно близок систем од три ѕвезди ги предизвика постоечките модели за создавање на планетите. Сегашната идеја е дека џиновските планети се создаваат во надворешните делови на нивниот систем (во орбити слични на оние на Јупитер и Сатурн ). Откако ќе се создадат, некои од овие планети можат да мигрираат блиску до нивните ѕвезди, станувајќи жешки Јупитери. Теоретската потешкотија во разбирањето на HD 188753 Ab е дека секој протопланетарен диск би бил ограничен на околу 1 астрономска единица од основната ѕвезда (поради присуството на секундарните ѕвезди). Па така планетата во системот не би можела да се создаде толку блиску до примарната ѕвезда, а и не може подалеку од 1 астрономска единица поради отсуството на материјал и да мигрира навнатре кон ѕвездата. Една од можностите укажуваше дека планетата се создала пред секундарните ѕвезди да ја достигнат нивната тековна конфигурација. Ова укажува на тоа дека двет секундарни ѕвезди биле уште подалеку отколку што се сега.
Обидот да се потврди откривањето не планетата било неуспешно. Во 2007 година, екипата од Женевската опсерваторија изјави дека тие поседуваат доволно голема прецизнос за да ја забележат потенцијалната планета но не биле успешни во потрагата. Конацки на ова изјавил, дека прецизноста на дополнителните мерења не била доволна за да го потврди или негира постоењето на планетата и дека планира да објави дополнителни истражувања во 2007 година. Но до ден денес, не се објавени никакви дополнителни податоци.
NGC 330
NGC 330 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Тукан, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 330 се споменува и како ESO 29-SC24.
Откривање
Објектот е откриен на 1 август 1826 година од страна на Џејмс Данлоп, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 9 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 330 е од видот OCL. Видливиот сјај со голо око изнесува 9,6 m. NGC 330 има само една позната привидна димензија од 1,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 0 ч 56 м 19,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 72° 27' 44".
Други поделби
Проучување на NGC 330 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 441; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 9138.
Конгрес од Сивас
Конгресот на Сивас (Sivas Kongresi) — конгрес на Турското национално движење кое било одржано од 4 до 11 септември 1919 година во градот Сивас, во централно-источна Турција. На конгресот присуствувале делегати од сите анадолски провинции на Отоманското Царство кое вило нефункционално во во практична смисла. Во времето на конвенцијата, државниот главен град (Цариград), како и многу провинциски градови и региони биле под окупација. Повикот за конгресот бил издаден од Мустафа Кемал Ататурк со неговиот Манифест од Амасија три месеци пред тоа, а подготвителните работи биле водени за време на конгресот во Ерзурум. Конгресот во Сивас донел голем број важни одлуки, кои биле фундаментално за да ја оформенат идната политика што ќе се спроведе во рамките на Турската војна за независност.
Иако бил помал од Ерзурумскиот конгрес (со 38 делегати), делегатите дошле од поширока географска област отколку што бил случајот со конгресот од Ерзурум. Заедно со Ерзурумскиот Конгрес, Сивашкиот конгрес ги утврдил главните точки на Мисак-Мили (Национален пакт) што Турското национално движење ги направило со другите турски движења на отпорот против Сојузниците да работат заедно, имено султанската влада во Цариград. Двете тела го потпишале Протоколот од Амасија следниот месец на 22 октомври 1919 година, повикувајќи на нови избори по што Отоманската пратеничка комора ќе ги разгледа договорите на конгресот на Сивас. Меѓутоа, откако стигнала веста до окупаторските сојузници во престолнината, тие го распуштиле парламентот, по што преостанатите средства на отоманската царска влада станале антагонистички против турското национално движење во Анкара.
Галиште (археолошко наоѓалиште)
Галиште — археолошко наоѓалиште во кавадаречкото село Галиште.
Црква „Св. Јован Богослов“ - Бер
Свети Јован Богослов (Μεγάλου Θεολόγου Βέροιας) средновековна — црква во градот Бер, Егејска Македонија. Влегува во состав на Берско-негушко-камбаниската епархија на Цариградската патријаршија. Храмот е дел од парохијата на „Сретение Господово“. Црквата е изградена во XIII век. Од првичната градба е зачуван само жртвеникот, кон кој водела трикорабна базилика со дрвен покрив, како и дел од главниот кораб. Во XIV век е срушена нишата на ѓаконикот, а на нејзино место е направена нова. Денес храмот е еднокорабен со кос покрив.
Фрески има само во преживеаните првобитни делови. Претставата на Богородица Поширока од небесата со два ангела во конхата на апсидата датира од XIII век. Од истиот период се и „Причеста на Апостолите“, „Вознесението“ на фронтонот од источниот ѕид и Благовештението на предниот дел на нишата. на јужниот ѕид е насликано Рождеството, а на северниот е Слегувањето во адот и Свети Јован Богослов со Дева Марија. На крајот се редот прелати, пророците и светиите. Кон почетокот на XIV век е изработена фреската на Свети Јован со Богородица.
Храмот е прогласен за споменик на културата.
495 Евлалија
495 Евлалија — астероид од главниот појас. Откриен од страна на Макс Волф на 25 октомври 1902 година.
Russula acrifolia
Russula acrifolia е вид на јадлива гулапка. Шапката и е обоена сиво до црно-сиво, шапката станува црвена кога е повредена, но потоа станува црно-сива. Се јаде и е опишана со остар лут вкус. Расте на богати почви.
Распространетост
Russula acrifolia е холарктички вид на кој му е потребна умерена клима. Видот е распространет во Кавказ, Сибир, Кореја и Јапонија, Северна Америка, Северна Африка и Европа.
Еколошки својства
Russula acrifolia е микоризна печурка за различни дрвја. Неговите омилени симбионски партнери се Fagus sylvatica и смреката. Ако тие не се достапни, може да формира и симбиотски партнерства со ариш, борови, бреза, даб и липа.
IC 158
IC 158 — галаксија во соѕвездието Зајак, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 158 се споменува и како ESO 555-8, MCG -3-15-24, IRAS 05504-1747.
Откривање
Објектот е откриен на 22 јануари 1900 година од страна на Херберт Хоу.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 5 ч 52 м 36,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -17° 47' 15". Положбениот агол на објектот е во износ од 99°.
Австриска национална женска ракометна репрезентација
Женската ракометна репрезентација на Австрија е репрезентација на Австрија. Со неа управува Австриската ракометна федерација и учествува на меѓународни екипни ракометни натпревари.
Натпреварувачки рекорд
Champions  Runners-up   Third place   Fourth place
NGC 2115A
NGC 2115A — леќеста галаксија во соѕвездието Сликар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2115A се споменува и како ESO 205-6A.
Откривање
Објектот е откриен на 4 јануари 1837 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2115A е од видот S0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 15,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,7 m/лм2. NGC 2115A има привидни димензии од 0,6' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 5 ч 51 м 21,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 50° 35' 32". Положбениот агол на објектот е во износ од 56°.
Австриска национална женска ракометна репрезентација
Актуелна репрезентација
Главен тренер: Херберт Милер
NGC 2115A
Други поделби
Проучување на NGC 2115A е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 18002. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 422; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8096.
Австриска национална женска ракометна репрезентација
Забележителни играчи
Неколку австриски ракометарки го покажаа својот индивидуален учинок кој е признат и на меѓународни турнири.
Рекорди
Се уште активните натпреварувачки се означени во табелата со посветла боја. Последно ажурирање: 5 февруари 2022 година
Извор: Австриска ракометна федерација
Небојша Јаконов
Небојша Јаконов (, Србија, -, ) — македонски новинар. Бил еден од врвните аналитичари на македонските општествени текови.
Животопис
Јаконов е роден во српскиот град Земун во 1954 година. Дипломирал на катедрата за историја на уметноста при Филозофскиот факултет во Скопје. Со новинарство почнал да се занимава во средината на 80-тите години, во весникот „Вечер“, каде што работи како новинар во комуналната и во културната рубрика. Бил еден е од основачите на неделникот „Пулс“, каде што работел од 1991 до 1999 година. Во „Утрински весник“ бил од првиот број како уредник на рубриките „Живот“ и „Стил“. Починал на 11 август 2009 година по долго и тешко боледување. Смртта го затекнала на местото помошник-главен и одговорен уредник на неделникот „Глобус“, каде што исто така работел од неговиот прв број. Автор е на книгите „Столб на куќата што се урива“ (ISBN 978-9989-189-90-6) и II годишна изложба на здружението на фоторепортери на Македонија (ISBN 9989-2137-0-4).
Карл Кауцки
Карл Кауцки ( – ) е еден од најугледните марксистички теоретичари, особено во периодот помеѓу смртта на Фридрих Енгелс и Првата светска војна.
Живот
Карл Кауцки е роден во Прага во уметничко еврејско семејство. Кога тој имаше седум години, неговото семејство се преселува во Виена. Во 1874 Кауцки се запишува на Универзитетот во Виена, каде што студира историја и филозофија. Следната година станува член на Социјалдемократската партија на Австрија.
Во 1883 година Кауцки го основа списанието „Ноје цајт“ („Ново време“) и е уредник на ова списание до септември 1917 година. Од 1885 до 1890 година тој живее во Лондон и станува близок соработник на Енгелс. Во 1891 година, заедно со Бернштајн и Август Бебел, ја пишува познатата Ерфуртска програма на Социјалдемократската партија на Германија.
По смртта на Енгелс во 1895 година, Кауцки се профилира како еден од највлијателните марксистички теоретичари. Кога Бернштајн излезе со критика на темелните марксистички поставки, Кауцки истапува против неговите ставови.
Во 1914 година, Кауцки, заедно со целата парламентарна фракција на социјалдемократите, гласа за воените кредити, односно за воено ангажирање на Германија во Првата светска војна. Сепак, во јуни 1915 година, откако стана јасно дека војната нема да заврши наскоро и дека е крајно брутална и скапа, тој потпишува апел заедно со Бернштајн и Хуго Хазе против анексионистичката политика на владата. Бидејќи раководството на Социјалдемократската партија продолжи да ја поддржува воената политика на владата, во 1917 година крилото на партијата кое е критички настроено кон војната се отцепува од партијата и ја формира Независната социјалдемократска партија на Германија. Меѓу социјалдемократите што ја напуштаат матичната партија е и Кауцки, кој станува дел од нејзиното десно крило.
По Ноемвриската револуција во Германија од 1918 година, Кауцки станува државен потсекретар за надворешни работи во краткотрајната коалициска влада помеѓу Социјалдемократската и Независната социјалдемократска партија.
Во 1924 година Кауцки се враќа во Виена, каде живее до 1938 година. Во време на аншлусот, бега во Чехословачка, а оттаму во Амстердам, каде што и умира истата година.
Творештво
Позначајни дела на Карл Кауцки се:
NGC 4137
NGC 4137 — спирална галаксија во соѕвездието Ловечки Кучиња, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4137 се споменува и како UGC 7135, MCG 7-25-33, CGCG 215-36, VV 454.
Откривање
Објектот е откриен на 4 мај 1881 година од страна на Едуар Жан Мари Стефан, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 31,5 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 54°.
Други поделби
Проучување на NGC 4137 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 38619. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 74; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3019. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1367.
Список на државни водачи во 1679 година
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Изабела II
{| align=right Изабела II била првата жена која станала кралица на Шпанија, доколку не се бројат жените кои го носиле престолот во Кралство Арагон и Кралство Кастиља, пред да биде објавено обединувањето на Шпанија.
Биографија
Така, Дон Карлос решил да употреби сила кое довело до т.н. Карлистки војни. И покрај тоа што Дон Карлос имал голема поддршка од Римокатоличката црква и конзервативните опции во Шпанија, Изабела успеала да го задржи престолот благодарејќи на шпанската армија и нејзината мајка.
Во 1843 година, принцот Вергара бил отстранет преку државен преврат на чело сп генералите Доналд и Нерваез кои формирале нова влада раководена од Јоаким Марија Лопез. Неговата влада ги принудиле Кортесите да ја признаат тринаесетгодишната Изабела за кралица. така, по три години благородниците од Кастиља ја признале Изабела за своја кралица.
На 10 октомври 1846 година Изабела се омажила за Франсиско де Асизи де Бурбон. Управувањето на Изабела било проследено како период на интриги во кралскиот двор, надворешни влијанија, воени преврати. Во 1859 година започнала Шпанско-Мароканската војна која завршила со договор според кој Мароко била принудена да и отстапи територии на Шпанија.
Овој успех е еден од малкуте кои ги постигнала Изабела ако се има предвид неуспешните војни со Чиле и Перу од 1864 до 1866 година, по кое настапил периодот на конечното распаѓање на Шпанската империја во Америка. Во 1868 година започнала војната за независност на Куба и Порторико, кое доведува до повторно разочарување на шпанскиот народ.
Во септември 1868 година избувнала револуција предводена од страна на либералните и републиканските сили. Во битката, позициите на шпанската војска доживеала пораз којшто пораз ја принудила Изабела II да абдицира во Франција.
Во Париз таа била принудена да се откаже од престолот и на 25 јуни абдицирала во корист на синот Алфонсо XII од Шпанија, преку кое се дало знак за повторна реставрација на Бурбонската династија во Шпанија. Во 1874 година Алфонсо се вратил во Шпанија и го зазел официјално престолот.
Во Франција, Изабела се разделила од нејзиниот сопруг, и било дозволено да го посетува синот си во Шпанија но не и да се врати во дворецот. Така, таа во Париз се задржува до крајот на нејзиниот живот кој завршил на 10 април 1904 година.
Конгрес од Ерзурум
3) Основниот принцип е да стори сè што е со моќта на народот и да се одржи народната волја.
4) Мандат под Лигата на нации нема да се прифати.]] Ерзурумскиот конгрес (Erzurum Kongresi) — собрание на турските револуционери што се одржало од 23 јули до 4 август 1919 година во градот Ерзурум, во источна Турција, во согласност со претходно издадениот Амасиски манифест (леток). На конгресот се обединиле делегати од шест источни провинции (вилаети) на Отоманското Царство, од кои многу делови во тоа време биле под сојузничка окупација . Конгресот одиграл фундаментална улога во обликувањето на националниот идентитет на модерна Турција.
Договор од Мудрос
Во месеците до крајот на Првата светска војна, османлискиот режим претрпел големо реструктуирање. Во јули истата година, султанот Мехмед V починал, а го наследил неговиот полубрат Мехмед VI. Владините министри на Комитетот за единство и напредок, кои ја воделе османлиската влада помеѓу 1913 и 1918 година, си поднеле оставки од функцијата и ја напуштиле земјата набргу. Успешните сојузнички офанзиви во Солун претставувале директна закана за отоманската престолнина Цариград. Мехмед VI го назначил Ахмед Изет-паша на позицијата Голем Везир и му дал задача да побара примирје со сојузничките сили и да стави крај на османлиската вмешаност во војната. На 30 октомври 1918 година, меѓу Османлиите било потпишано примирје, претставено од министерот за морнарица Рауф Орбај и Сојузниците, претставен од британскиот адмирал Сомерсет Гоф-Калторп. Вооружувањето во суштина го прекинало османлиското учество во војната и барало силите на Отоманското Царство да се предадат, иако на теренот останале уште приближно еден милион војници, а малите борби продолжиле во пограничните провинции до ноември.
Сојузничка окупација
Победниците од Првата светска војна наскоро започнале воена окупација и поделба на Отоманското Царство. Османлиските гранични провинции во Арабија и Палестина веќе биле под контрола на Британците и Французите. По потпишувањето на примирјето, сојузничките воени бродови се преселиле во теснецот крај брегот на Цариград, за да ги обезбедат Дарданелите. Во февруари 1919 година, францускиот генерал Луј Франше д' Епере ги предводел грчките окупаторски сили во градот. Анадолиската провинција Анталија била окупирана од Италијанците, областа Киликија и Адана биле ставени под контрола на француските сили кои напредувале од Сирија. До крајот на 1918 година, малите групи на отпор веќе започнаа да се формираат под името „Општества за одбрана на правата“ или Mudafaai Hukuk.
Грчка окупација
Пресвртот во Турското национално движење започнал на 14 мај 1919 година кога грчките окупаторски сили пристигнале во градот Смирна. денешен Измир. Градот Смирна и околината имале голема грчка заедница. Грчките сили ги разјасниле нивните намери за трајна анексија на Измир. Грчките сили скоро веднаш се сретнале со жесток протест и отпор од турското население, од кои многумина поседувале мало оружје. . Вестите за грчката окупација брзо се рашириле низ царството и тоа дополнително ги поттикнало на турската јавност да се спротивстави на тоа.
Мустафа Кемал и Турската војна за независност
Додека грчките сили се обидувале да ги зацврстат своите позиции во Измир, еден млад османлиски воен офицер по име Мустафа Кемал (подоцна познат како Ататурк) се упатил кон неговата задача како инспектор на источните провинции. Тој бил задолжен да го задржи мирот и редот во покраините и да го надгледува распуштањето на останатите отомански режими. На 19 мај, Кемал пристигнал во пристанишниот град на Црното Море, Самсун. Во спротивност на османлиските наредби, Кемал започнал да организира националистичко турско движење за отпор, целосно одвоено од османлискиот режим во Цариград, со намера да ги брани териториите на Анадолија од упад на странските сили. На 28 јуни, британскиот помошник виш комесар во Цариград му напишал изјава на Сер Ричард Греам за состојбата на турскиот отпор во источната империја и расцветаниот грчко-турски конфликт.
"Сега стана најсериозно и секако датира од времето на окупацијата на Смирна од страна на грчките трупи ... До моментот на пристигнувањето во Смирна се развивавме доста добро. Турчинот, се разбира, беше малку проблематичен, но ние постепено ги добивавме лошите Валис, Мутесарифис & Ц, и мислам дека можевме да се снајдеме многу добро без големи проблеми до мирот ... Но, сега работите се доста променети . Грците и Турците се убиваат едни со други на големо во Ајдинскиот Вилает. Мустафа Кемал е зафатен околу Самсун, а досега одбива да дојде."
Средбата во Амасија
Во јуни 1919 година, Кемал остварил тајна средба со неколку истакнати турски државници и воени водачи, меѓу кои и Али Фуат-паша и Хусеин Рауф (Рауф Орбај) во градот Амасија. Состанокот во Амасија се одржувал во оддалечена комуникација со турскиот генерал Ќазим Карабеќир-паша, кој бл во команда на 15-от армиски корпус стациониран во Ерзурум во тоа време. На состанокот била утврдена идеолошката основа за следното Турско национално движење и последователниот Ерзурумски конгрес. По состанокот во Амасија, Кемал издал телеграма до многу турски граѓански и воени фигури во кои се изнесени идеите од турските националисти во Амасија. Подолу е почетната изјава на т.н. Манифест од Амасија
Конгрес
На 23 јули 1919 година, конгресот со педесет и шест делегати од вилаетите на Битлис, Ерзурум, Сивас, Трабзон и Ван се собрале во Ерзурум за конгрес, по повик на Мустафа Кемал и Ќазим Карабеќир. На првиот ден од постапката, делегатите го избрале Мустафа Кемал за претседател на конгресот. Конгресот донел голем број важни решенија кои требало да го обликуваат идното однесување на Турската војна за независност. Имено, тој ги потврдил желбите на покраините да останат во рамките на Отоманското Царство (наместо да бидат поделени од Сојузниците); одбил да прифати каква било мандатна шема за царството, ниту да им додели на христијанските елементи како Грците или Ерменците какви било посебни привилегии; и било утврдено дека се решени да се спротивстават на какви било такви мерки, доколку се обидат да бидат спроведени. На конгресот успеале да ја подготват првата верзија на Мисак-Мили или Национален пакт. Пред да се дисперзира на 17 август, конгресот избрал членови за „поретставнички комитет“ (heyet-i temsiliye''), на чело со Кемал.
За време на седницата на конгресот, на генералот Ќазим Карабеќир му била издадена директна наредба од султанот да ги смести Кемал и Рауф во притвор и да ја преземе позицијата на Кемал како генерален инспектор на источните провинции. Тој одбил да го изврши апсењето.
Конференцијата се одржувала во зградата во која некогаш се наоѓал колеџот Санасаријан, престижно училиште и најраниот регионален центар за ерменска култура и образование во годините пред Ерменскиот геноцид.
Решенија
На конгресот биле донесени следните решенија: [20] [21]
Влијание
Конгресот од Ерзурум бил проследен со конгресот од Сивас на кој учествувале делегати од целото царство. Конгресот од Сивас ги применил идеите претставени на Ерзурумскиот конгрес за цела Анадолија и Румелија. Здружението за одбрана на правата на источна Анадолија било сменето во Здружението за одбрана на правата на Анадолија и Румелија. Ерзурумскиот конгрес бил првиот собир на турските делегати за време на Турската војна за независност, што довело до укинување на отоманската султанат. Иако конгресот од Сивас изразил поддршка за султанот, тие јасно ставиле до знаење дека веруваат дека владата и везирот во Цариград не се способни да ги заштитат правата и територијата на турските граѓани.
Ортов Облак
Ортов Облак — именуван според холандскиот астроном Јан Орт, понекогаш нарекуван и Епик–Ортов Облак, теориски облак претежно составен од ледени планетизимали за кои се верува дека се на растојанија од Сонцето на растојанија од 50000 and 200000 AU. Поделен е на две области: првата во облик на диск или внатрешен Ортов Облак (или Хилсов Облак) и сферен надворешен Ортоб Облак. Двете области се наоѓаат зад хелиосферата и во меѓуѕвездената средина. Кајперовиот Појас и Расеаниот Диск, останатите два извори на Заднептунски тела, се на растојание од една илијадинка од Сонцето колку од Ортовиот Облак.
Надворешната граница на Ортовиот Облак ја определува космографската граница на Сончевиот Систем и е продолжение на сончевата Хилова сфера. Надворешниот Ортов Облак е слабо сврзан со Сончевиот Систем, и затоа лесно може да биде под гравитационо влијание на ѕвездите во минување и самиот Млечен Пат. Овие сили понекогаш поместуваат комети од нивните орбити во облакот и ги насочуваат кон внатрешниот Сончев Систем. Засновано на нивните орбити, повеќето од краткопериодичните комети можно е да потекнуваат од расеаниоот диск, нои некопи можно е да потекнуваат од самиот Ортов Облак.
Астрономите се сложуваат дека материјалот од кој се состои Ортовиот Облак се создал близу до Сонцето и бил расеан во просторот од гравитационите ефекти на џиновските планети во почетокот на развојот на Сончевиот Систем. Иако не постојат директни потврдни набљудувања на Ортовиот Облак, можно е да е изворот на сите долгопериодични и комети од Халеевиот тип кои навлегуваат во внатрешниот Сончев Систем, и истот така е извор на кентаурите и кометите од Јупитеровото семејство.
Хипотеза
Постојат два главни видови на комети: краткопериодични комети (наречени и еклиптички комети) и долгопериодични комети (наречени и изотропни комети). Еклиптичките комети имаат релативно мали орбити, под 10 ае, и ја следат еклиптиката, во истата рамнина на која се и планетите. Сите дологопериодични комети имаат многу големи орбити, на растојанија од илијадници ае, и се појавуваат од која било насока на небото.
Ото Лејшнер во 1907 година предложил дека многу од кометите се верува дека имаат параболични орбити, и на тој начин само еднаш минуваат низ сончевиот Систем, а оние кои всушност имаат елиптични орбити и ќе се вратат низ сончевиот Систем по долги временски периоди. Во 1932 година естонискиот астроном Ернст Епик дал хипотеза дека долгопериодичните комети потекнуваат од облак на крајниот раб на Сончевиот Систем. Холандскиот астроном Јан Орт независно ја заживеал идејата во 1950 година како начин за разрешување на еден парадокс:
На овој начин, Орт размислувал, дека кометата не би се создала во моменталната орбита и најверојатно била во надворешниот резервоар во текот на своето целовремено постоење. Тој забележал дека постои максимум во бројот на долгопериодични комети во афел (најдалеку од Сонцето) или грубо речено на растојание од 20.000 ае, што наведувало на помислата за постоење на резервоар на тоа растојание со сферна изотропна распределба. Овие ретки комети со орбити од околу 10.000 ае најверојатно минале низ една или повеќе орбити низ Сончевиот Систем и нивните орбити се навлакуваат навнатре кон планетите поради нивното гравитационо влијание.
Структура и состав
Ортовиот Облак се церува дека зафаќа широк простор накаде меѓу 2.000 до 5000 ае (0,03 до 0,08 сг) па сè до 50.000 ае или 0,79 сг од Сонцето. Некои пресметки го поставуваат нбадворешниот раб на растојание од 100.000 до 200.000 ае (1,58 и 3,16 сг). Областа може да се подели на сферен надворешен Ортов Облак 20.000 до 50.000 ае (0.32–0.79 сг), и торусоиден внатрешен Ортов Облак на растојание од 2.000 до 20.000 ае (0.0–0.3 сг). Надворешниот облак е слабо сврзан со Сонцето и ги обезбедува долгопериодичните (и веројатно Халиеевиот вид) комети до внатешнаѕа орбита на Нептун. Внатрешниот Ортов Облак е исто така познат и како Хилсов Облак, именуван по Џек Хилс, кој го претпоставил неговото постоење во 1981 година. Моделите предвидуваат дека внатрешниот облак треба да има десетици или стотици пати повеќе кометни јадра од надворешниот  се смета за можен извор на нови комети снабдувајќи го слабиот надворешен облак, чиј број на комети постепено се намалува. Хилсовиот Облак го објаснува непрекинатото постоење на Ортовиот Облак по милијарди години.
Надворешниот Ортов Облак можно е да има трилиони тела поголемни од 1 км, и милијарди со апсолутна величина посветла од 11 (што соодвествува приближно на пречник од 20 км), при што соседните тела се на меѓусебни растојанија поголеми и од 10 милиони километри. Плимната маса не е позната, но, земајќи дека Халеевата Комета е соодветен урнек за кометите од надворешниот Ортов Облак, грубо пресметана вкупната маса би изнесувала kg, или петпати поголема од масата на Земјата. Порано се сметало дека масата била поголема (до 380 Земјини маси), но подобреното знаење за големината и распределбата на долгопериодичните комети довело да се добијат пониски вредности. Масата на внатрешниот Ортов Обвлак не е определена. Во анализата на кометите како претставници на целината, поголемиот дел од телата во Ортовиот Облак се состојат од воден мраз, метан, етан, јаглерод моноксид и водороден цијанид. Сепак, откривањето на телото, тело кое наизглед наликува на астероид од типот D во орбита вообичаена за долгопериодичните комети, довело до теориско истражување кое навело дека телата во Ортовиот Облак се состоим од 1% до 2% астероиди. Анализата на односите на јаглеродните и азотните изотопи кај долгопериодичните и кометите од Јупитеровото семејство покажува сосема мала разлика, покрај големата разлика во областите од кои тие потекнуваат. Ова наведува на фактот дека и двете потекнуваат од првичниот протопланетарен облак, заклучок кој ги потврдува изучувањата на зрнестите комети во Ортовиот Облак и од неодамнешните изучувања добиени од судирот сондата со кометата Темпел 1, припадник на Јупитеровото семејство.
Потекло
Моделите на Хулио Фернандес предвидуваат дека Расеаниот Диск, кој е главниот извор на периодичните комети во Сончевиот Систем, можно е да биде и првичниот извор за телата од Ортовиот Облак. Според моделите, половина од расеаните тела патуваат кон Ортовиот Облак, додека пак четвртина се насочени кон Јупитеровата орбита, и четвртина се исфрлени во хиперболични орбити. Расеаниот Диск сè уште го снабдува со материјал Ортовиот Облак. Третина од телата на Расеаниот Диск најверојатно ќе се најде во Ортовиот Облак по 2,5 милијрди години.
Компјутерските модели предвидуваат дека судирите на кометарниот отпад за време на периодот на создавање одиграле поголема улога отколку што порано се мислело. Според овие модели, бројот на судирите во почетокот на Сончевиот Систем бил толку голем што поголемиот број од кометитите биле уништени пред да стигнат до Ортовиот Облак. Затоа, моменталната збирна маса на Ортовиот Облак е далеку помала од онаа која се очекувала. Проценетата маса на облакот е само мал дел од 50 до 100-те Земјини маси, исфрлен материјал.
Во јуни 2010 година Харолд Левисон и останатите предвиделе дека врз основа на засилените сметачки симулации, Сонцето „зафатило комети од другите ѕвезди доека се наоѓало во родното јато“. Нивните резултати наведуваат дека „значаен дел од кометите во Ортовиот Облак, повеќе и од 90%, се од протопланетарните дискови на соседните ѕвезди“.
Комети
За кометите се смета дека имаат две поединечни области од каде потекнуваат во Сончевиот Систем. Краткопериодичните комети (оние со орбити до 200 години) вообичаено се смета дека потекнуваат или од Кајперовиот Појас или од Расеаниот Диск, кои се всушност два рамни дискови на ледени остатоци зад Нептуновата орбита на 30 ае и се протегаат сè до 100 ае од Сонцето. Долгопериодичните комети, како што е Хејл-Боповата комета, чии орбити се траат и по илијадници години, се смета дека потекнуваат од Ортовиот Облак. Орбитите во внатрешноста на Кајперовиот Појас се релативно стабилни, и многу мал број на комети се смета дека потекнуваат од тој појас. Расеаниот Диск, сепак, е динамички активен, и е далеку поверопјатно да е местото од кое потекнуваат кометите. Кометите минуваат низ Расеаниот Диск и навлегуваат во областа во која владеат надворешните планети, станувајќи кентаури. Овие кентаури подоцна се испратени подлабоко во внатрешноста и стануваат краткопериодични комети.
Постојат два вида на краткопериодични комети: комети од Јупитеровото семејство (оние со големи полуоски помали од 5 ае) и комети од Халеевото семејство. Кометите од Халеевото семејство, именувани по нивниот урнек, Халеевата Комета, е невообичаено да се сметаат за краткопериодични комети, се претпоставуваа дека нивното првичнно потекло е во Ортовиот Облак, но не во Расеаниот Диск. Засновано на нивните орбити, се мисли дека истите биле долгопериодични комети кој биле заробени гравитационо од џиновските планети и биле насочени кон во внатрешниот Сончев Систем. Овие процеси можно е исто така да ги создале денешните орбити на значаен дел од кометите од Јупитеровото семејство, иако за поголемиот број од тие комети се смета дека потекнуваат од Расеаниот Диск.
Орт забележал дека поголем број од повратните комети бил значително помал од предвидувањата на неговиот модел, и оваа загонетка, позната како „кометарно бледнеење“, допртва треба да се разреши. Не постојат динамички процеси кои се познати дека можат да го објаснат малиот број на набљудувани комети од бројот претпоставен од страна на Орт. Претпоставките за ова отстапување го вклучуваат и уништувањето на кометите поради плимните стресови, судири или загревање, загубата на сите волатили, дел од кометите ги прави да бидат невидливи, односно и создавањето на неволатилна кора на површината може да биде причина за невидливоста. Динамичките изучувања на претпоставените комети од Ортовиот Облак процениле дека нивното појавување во областа на надворешните планети ќе биде неколкукратно поголема од планетите од внатрешниот Сончев Систем. Отстапувањата можно е да се предизвикани поради гравитационото привлекување на Јупитер, кој дејствува како препрека, заробувајќи ги кометите и насочувајќи ги да се судрат со него, како што беше случајот со кометата Шумејкер-Ливи 9 во 1994 година.
Плимни ефекти
Повеќето од кометите кои можат да се видат во близина на Спонцето, најверојатно ја постигнале својата местоположба преку гравитациони растројувања во Ортовиот Облак поради плимната сила на Млечниот Пат. Како што плимната сила на Месечината ги деформира океаните, предизвикувајќи го растот и падот на морското ниво, галактичката плимна сила на ист начин ги поместува орбитите на телата во надворешниот Сончев Систем. Во истражените области на Сончевиот Систем, овие ефекти се незначителни споредбено со гравитацијата на Сонцето, но во крајните делови на системот, гравитацијата на Сонцето е послаба и јачината на гравитационото поле на Млечниот Пат има значителни ефекти. Галактичките плимни сили го развлекуваат облакот на оска насочена кон галактичкото јадро и го натиснуваат во односна другите две оски, овие мали растројувања можат да ги променат орбитите во Ортовиот Облак за да ги доближат телата до Сонцето. Точката во која гравитацијата на Сонцето е послаба од влијанието на галактичката плимна сила се нарекува плимен премински полупречник. Се наоѓа на полупречник од 100.000 до 200.000 ае, и ја означува надворешната граница на Ортовиот Облак.
Некои научници теоретизирале дека галактичките плимни сили можно е да придонеле за создавањето на Ортовиот Облак преку зголемувањето на перихелот (најкусото растојание до Сонцето) на планетезимали со големи ахели (најудолгото растојание од Сонцето). Ефектите на галактичката плимна сила се доста сложени и зависат строго на однесувањето на поединечните тела во планетарниот систем. Кумулативно сепак, ефектот може да биде значителен скоро 90% од кометите кои потекнуваат од Ортовиот Облак можно е да се поттикнати од галактичката плимна сила. Статистичките модели на набљудуваните орбити на долгопериодичните комети се во корист на идејата дека галактичките плимни сили се главниот начин на кој нивните орбити се насочени кон внатрешниот Сончев Систем.
Ѕвездени растројувања и претпоставка за ѕвездени содружници
Покрај галактичката плимна сила, главниот поттикнувач кој ги пренасочува кометите кон внатрешниот Сончев Систем е заемодејството помеѓу Сончевиот Ортов Облак и гравитационите полиња на блиските ѕвезди или пак џиновските молекуларни облаци. Орбитата на Сонцето низ рамнината на Млечниот Пат понекогаш го носи во близина со другите ѕвездени системи. На пример, се претпоставува дека пред 70 илијади години, можно е Шолцовата ѕвезда минала низ надворешниот Ортов Облак (сепак нејзината мала маса и висока релативна брзина ги ограничиле ефектите). Во текот на следните 10 милиони години позната ѕвезда со најголема можност за предизвикување на гравитациони растројувања во Ортовиот Облак е Глизе 710. Овој процес можно е исто така да расее тела од Ортовиот Облак надвор од еклиптиката и на тој начин да се објасни сферната распределба.
Во 1984, физичарот Ричард Милер претпосатавил дека Сонцето има досега неоткриен содружник, кој најверојатно е кафеаво џуџе или пак црвено џуџе, во елиптична орбита во самиот Ортов Облак. Ова тело, познато како Немеза, се претпоставува дека минува низ дел од Ортовиот Облак приближно на секои 26 милиони години, бомбардирајќи го внатрешниот Сончев Систем со комети. Сепак, до денес не е најден ниту еден доказ дека постои Немеза во Ортовиот Облак, и многу други докази (како што се броењата на кратери), ги намалуваат шансите за нејзиното постоење. Неодамнешните научни истражувања повеќе не ја поддржуваат идејата дека масовните истребувања на Земјата се случуваат на точно определени повторувачки периоди. Па така, претпоставката за Немеза не е потребна за да се објаснат моментните замисли.
Идни истражувања
Вселенските сонди сè уште не се стигнати до Ортовиот Облак. Војаџер 1, најбрзата и најдалечнта од меѓупланетарните вселенски сонди моментално го напушта Сончевиот Систем ќе пристигне во Ортовиот Облак за 300 години и же и бидат потребни 30.000 година на сондата да ги мине низ облакот. Сепак, околу 2025 година, радиоизотопниот термоелектричен генератор на Војаџер 1 нема повеќе да ја снабдува сондата со енергија за да функционираат нејзините мерни инструменти, со што че престане истражувачката мисија на Војаџер 1. Останатите четири сонди кои во моментот го напуштаат Сончевиот Систем или се веќе нефункционални или пак ќе бидат нефункционални кога ќе пристигнат во Ортовиот Облак, сепак можно е да пресретната тела кои биле исфрлени од Ортовиот Облак кон внатрешниот Сончев Систем.
Во 2014 година при објавувањето на Опјуртунити како дел од програмата Дискавери, било предложено создавањето на опсерваторија за детектирање на тела од Ортовиот Облак (и Кајперовиот Појас) наречена „Випл“. Таа ќе ги счлледи далечните ѕвезди со фотометар, во потрага на премини кои се нарасојанија до 10.000 ае. Мисијата е предложено да биде во орбита околу L2 и да има траење од 5 години. Предложено е дека и мисијата Кеплер може исто така да забележи тела во ортовиот Облак.
НАСА
Национална аеронаутичко-вселенска управа или НАСА (National Aeronautics and Space Administration, NASA) — вселенска агенција чија главна задача е истражување на вселената. Главната централа на НАСА е во САД. Агенцијата била основана на 1 октомври 1958 година.
Војна за вселената
По само една година кога Советскиот Сојуз го пуштил во орбитата првиот вештачки сателит Спутник 1 (4 октомври 1957), САД набргу презел голема иницијатива за надминување на успехот на нивниот главен противник во времето на т.н. Стдена војна. Конгресот на САД алармирал за “можната опасност“, поврзена со американската сигурност и технологично водство (позната и како “Кризата Спутник“, кое налагало преземање на брзи мерки. Тогашниот американски претседател Двајт Ајзенхауер, заедно со неговите најблиски соработници, по само неколку месеци зеле решение дека е потребно да се создаде нова федерална агенција, која ќе управува и раководи со сите дејности во космосот. Во исто време била создадена и DARPA (Агенција одговорна за развој на воената технологија).
Експлорер 1 бил првиот вештачки сателит на САД кој бил лансиран од базата Кејп Каневерал на 1 февруари 1958 година. Истата година, претседателот на САД на 29 јули потпишал договор со кој основал Закон за аеронаутиката и вселенара (англиски: National Aeronautics and Space Act). Во времето кога започнала операцијата на 1 октомври 1958 година, НАСА располагала со четири лаборатории и околу 8000 работници кои ги наследила од 46 години постарата управа за аеронаутика (англиски: National Advisory Committee for Aeronautics (NACA)).
Првите програми на НАСА вклучувале иследувања потикнати со Студената војна и соперништвото помеѓу САД и СССР кое завршило до крајот на самата војна односно распаѓањето на Советскиот Сојуз. Оваа т.н. војна е позната и како вселенско натпреварување и во историјата денеска е дел од Студената војна помеѓу двете земји. Програмата Меркури започнала во текот на 1958 година и го поставила почетокот на изучувањето на космосот од човекот проследено преку одредени мисии, планирани да откријат дали човекот може да живее во вселената. На 5 мај 1961 година, астронаутот Ален Шепард станал првиот американец во вселената, кој пилотирал со Слобода 7 (Freedom 7), поминувајќи 15 минути. Џон Глен станал првиот американец којшто летал околу Земјата на 20 февруари 1962 година, пилотирајќи 5 часа со Пријателство 7 (англиски: Friendship 7).
Веднаш откако Меркури докажал дека човечкиот полет во вселената е возможен, САД покренал нов проект познат како Џемини, која раководела со делата за истражување и работа чија крајна цел била стапување на Месечината. Џемини 3 составена од персоналот Гас Гришам и Џон Јанг, полетал на 23 март 1965 година. По ова биле направени уште девет мисии кои во крајна мера покажале и докажале дека е можно човекот да лета во вселената и да остане подолго време, како и можноста дека два вселенски брода можат да бидат поврзани летајќи во вселената. Во ова време НАСА, исто така, zaпочнала да ги истражуваат Сончевиот Систем со беспилотни бродови. Сепак, Советите биле поуспешни во тоа, правеќи ги првите фотографии на месечината.
Програма Аполо
Веднаш по успехот на програмите Меркури и Џемини, НАСА ја провела програмата Аполо чија цел била да го испрати човекот до Месечината и да ги врати на Земјата. По осум години поминати во пробни мисии, каде во мисијата на Аполо 1 имало и жртви, Аполо ја постигнал својата преку Аполо 11 кога астронаутите Нил Армстронг, Мајкл Колинс и Едвин Олдрин слетиле на месечината на 16 јули 1969 година, од космодоромот Кејп Кенеди во САД и безбедно се вратиле на 24 јули истата година. Првите зборови на Нил Армстронг биле:„Ова е мал чекор за човекот, но голем за човештвото“. По успехот на Аполо 11 следувале амбизициони планови за освојување односно стапнување на Марс, но со започнувањето на Виетнамската војна, плановите околу ова замреле. Аполо 13 бил запамтен по инцидентот во кој избувнал оган во резервоарот. Сепак немало човечки жртви. Аполо 17 била последната мисија на Аполо во која човекот слетал на Месечината.
Други рани мисии
Освен овие мисии во кој човекот учествувал, НАСА спроведувала и мисии без астронаути. Во 1962 година бил лансиран Маринер 2, како прва мисија чиј лет бил насочен кон некоја планета, во овој случај за Венера. Ренџер, Сурвејор и Лунарска орбита биле многу важни мисии во тоа време кои биле претходници на програмата Аполо неопходни за испитување на условите на МЕсечината пред конечното спуштање на човекот. Мисиите Војаџер и Пионир биле од огромно значење бидејќи за првпат биле истражувани и испитувани Јупитер и Сатурн, Уран и Нептун, каде биле направени првите фотографии и приберени огромни информации.
По изгубената трка за Месечината, Советскиот Сојуз заедно со САД ги промениле своите пристапи и политики околу вселенското истражување. На 17 јули 1975 година, Аполо се поврзал со Советскиот Сојуз 19, создавајќи т.н. Аполо-Сојуз проект. Иако Студената војна продолжила и во наредните години, сепак ова бил важен момент од денешната историја на НАСА и за меѓународната соработка.
Ерата на шатлот
Спејс шатлот претставува американски вселенски брод. Неговата историја започнува кон доцните 70-ти и почетокот на 80-тите на минатиот век. Тој бил планиран да биде употребен за повеќе мисии и лансирања. До 1985 година биле направени со него четири мисии. Првиот шатл бил спроведен на 12 април 1981 година од страна на Колумбија. Сепак шатл не бил добра вест за НАСА бидејќи неговите летови биле премногу скапи од очекувањата. На 28 јануари 1986 година, Челенџер (англиски: Challenger) довел до неуспех. Само 73 секунди од летнувањето, шатлот се распаднал при кое загинале сите седум челена на екипажот. Спејс шатл бил користен за лансирање на многу проекти како на пример вселенскиот телескот Хабл. Вкупниот буџет на оваа програма изнесувал околу 2 милијарди долари, и овој проект делумно бил прифатен и од страна на научниците и од страна на јавноста во САД. Овој проект бил заеднички на НАСА и ЕСА (Европска вселенска агенција), со кое бил ставен почеток на идната соработка на овие две агенции.
Кон 1990-тите дошло до намалување на буџетот на НАСА од страна на Конгресот на САД. Како одговор на тоа, деветтиот администратор на НАСА, Даниел Голдин смислил нов пристап кон проблемот, со паролата:“побрзо, подобро и поевтино“. Целиот проект на шатлот имал околу 112 успешни мисии.
Фотофосфорилација
Фотофосфорилација − производство на ATP со помош на енергијата од сончевата светлина. Во глобала, постојат само два извори на енергија за живите организми: сончева светлина и оксидационо-редукциони (редокс) реакции. Сите организми произведуваат АTP, кој е универзална енергетска валута на животот.
При фотофосфорилацијата, светлосната енергија се користи за да се создаде високо енергетски електронски дарител и ниско енергетски електронски примател. Потоа електроните се движат спонтано од дарителот кон примателот преку електрон-пренесувачки ланец.
Основни процеси
АТФ-синтазата е поттикната од трансмембрански електрохемиски потенцијален градиент, кој обично е во форма на протонски градиент. Функцијата на електрон-пренесувачкиот ланец е да го произведе овој градиент. Кај сите живи организми се користат серии на редокс реакции за да се создаде трансмембрански електрохемиски потенцијален градиент, т.н. протонска движечка сила (ПДС).
Редокс реакциите се хемиски реакции при кои електрони се пренесуваат од молекула-дарител на молекула-примател. Соодветната сила која ги движи овие реакции е Гибсовата слободна енергија на реактантите и производите. Таа претставува енергија достапна (“слободна”) за да се врши работа. Секоја реакција која ја намалува целосната Гибсова слободна енергија на даден систем ќе продолжи спонтано да тече. Преносот на електрони од високо енергетска молекула (дарител) на ниско енергетска молекула (примател) може делумно да се оддели на серии од интермедиерни редокс реакции. Ова е електрон-пренесувачкиот ланец.