cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Премиер лига на Англија
Акционерска структура
Премиер лигата функционира како корпорација, која е сопственост на 20 тима. Секој клуб е акционер и има по право на глас на предлозите за промени на правилата и различни договори. Клубовите избираат претседател, шеф, извршна власт и управен одбор за да ги прегледува дневното функционирање на лигата. Фудбалската Асоцијација не е директно вклучена во дневното функционирање на лигата, но има право на вето, како специјален акционер, за време на избирањето на претседател, шеф, извршна власт и за примањето на новите закони во лигата.
Премиер лигата испраќа претставници во Европскиот Клупски Форум, а бројот на клубови се определува според УЕФА ранкингот. Европскиот Клупски Форум има одговорност во одбирањето на три членови од Европскиот Натпреварувачки Комитет, кој е вклучен во функционирањето на европските натпреварувања, како што се Лига на Шампиони и УЕФА Куп.
Натпреварување
Во Премиер лигата учествуваат 20 клубови. За времетраењето на сезоната, од август до мај, секој игра против секого двапати, еднаш дома, еднаш на гости, за вкупно да се изиграат 38 кола. Екипите добиваат 3 бода за победа, 1 за нерешено и 0 за пораз. На овој начин се собираат бодовите врз основа на остварените резултати, а по изигрувањето на последното коло се формира завршната табела, од која се гледа местоположбата на клубовите и бројот на освоените бодови за секој клуб. Доколку два клуба имаат ист број на освоени бодови, тогаш се гледа гол-разликата, а ако и во тој параметар клубовите се изедначени тогаш повисоко место во генералниот пласман ќе има клубот кој постигнал повеќе голови. Ако и понатаму се исто, тимовите ќе го поделат местото, но ако се работи за шампиони, за квалификации за друго натпреварување, отпаѓање и влегување во друга лига ќе се изигра плеј-оф меч на неутрален терен. На крајот на секоја сезона клубот со најмногу освоени бодови се крунисува за шампион. Трите најниско пласирани екипи, испаѓаат во пониското ниво - Чемпионшип, а двата првопласирани клуба од Чемпионшип, заедно со плејоф победникот помеѓу екипите кои завршиле од 3то до 6то место изборуваат промоција во Премиер лигата.
Отстапки од ова правило се јавуваат во 2005, кога Ливерпул победил во Лигата на шампиони, но не се квалификувал на едно од првите четирите места во лигата. УЕФА тогаш му дала специјана понуда на Ливерпул со која се натпреварувал во Лигата на шампионите, со што Англија имала пет претставници. УЕФА подоцна донела правило дека победникот во Лигата на шампионите добива право да се квалификува наредната сезона во натпреварувањето, без разлика на местото освоено во лигата. Но, како и да е, за оние асоцијации кои имаат четири претставници, ова значело дека доколку победникот во Лигата на шампионите е од нивната држава, тогаш тој ќе се квалификува на местото на четвртопласираниот тим, бидејќи ниту една асоцијација не може да има повеќе од четири претставници во едно европско натпреварување.
Премиер лигата е втора најдобра лига според УЕФА ранкингот, кој се заснова на резултатите во последните 5 години, зад шпанската Ла Лига. На најдобрите три лиги им е дозволено да имаат четири претставници во Лигата на Шампиони. Претседателот на УЕФА, Мишел Платини, предложил да се скрати едно лигашко место кое води во Лигата на шампиони, и да му се додели на победникот во националниот куп. Сепак, овој предлог бил одбиен на гласањето, при собирот на Стратешкиот совет на УЕФА.
Спонзорство
Премиер лигата е спонзорирана уште од 1993 година. Спонзорот има можност да го одреди спонзорското име на лигата. Досегашните спонзори, како се нарекувала лигата и времетраењето на договорот се следниве:
Финансии
Премиер лигата е најисплатливата лига во светот, од која 26% од 1.93 билиони фунти се од вкупиот број на приходи од тимовите во 2007/08. Единаесет од дваесет клубови во таа година направија економски профит. Платите достигнуваа до 1.51 билиони евра во 2007/08, повеќе од лигата која што најмногу трошеше, Сериа А (972 милиони евра). Премиер лигашкиот бруто приход беше четврт најголем приход во сите спортски лиги низ светот, веднаш зад годишните приходи на трите најпопуларни Северно Американски спортски лиги. (Националната Фудбалска лига, Главната Лига во Бејзбол, И НБА, но пред Националната Хокејска Лига.
Во рамките на светскиот фудбал, Премиер лигашките тимови се едни од најбогатите во светот. Делоите, кој ги објавува годишните приходи на клубовите во нивната “ Фудбалска Парична Лига “, внесе 8 тима од Премиер лигата во топ 20 за сезоната 2005/06. Ниедна лига немаше повеќе од 4 тима во листата, а додека Ла Лига соперниците Реал Мадрид и Барселона ги зазедоа две места од првите три, но освен овие два, ниеден тим од Шпанија, немаше во топ 20. Премиер лигата веќе доминира на листата со години, и за само една декада доминираа на листата. Новите Премеир Лигашки ТВ договори дадоа ефект, Лигашкото зголемување во приходите со очекува, а со тоа и покачување на Премеир Лигашките тимови на листата, а има и можност тие да бидат на врвот од листата.
Друг важен факт за регуларноста на Премиер лигашкиот приход е посетеноста на натпреварите, каде што просекот во 2005/06 достига 34.364 за лигашки наппревар. Ова е четврт најголем просек во било која домашна спортска лига во светот, и тоа пред Ла Лига и Сериа А, но зад Бундеслигата. Ова значеше зголемување на просекот за 60% од просечната посетеност од 21.126 забележан во првата сезона на Премиер лигата(1992/93). Но, како и да е, за време на сезоната 1992/93 капацитетот на стадионите беше намален заради заменувањето на клупите со седишта, за да се исполни Тејлор Стандардот, чиј краен рок беше сезоната 1994/95. Но, сепак просечната посетеност во 2005/06 беше помала од рекордот кој изнесуваше 35.464, поставен во сезоната 2002/03.
Обединетото Кралство и Ирска
Телевизијата одиграла главна улога во историјата на Премиер-лигата. Лигашката одлука да ги продаде телевизиските права на „Sky“ било радикална одлука, која се покажала како многу исплатлива. Со текот на времето, стратегијата на „Sky“, добриот фудбал во Премиер-лигата и големиот апетит на луѓето за фудбал ја кренале цената на телевизиски права.
Премиер лигата ги продава телевизиските права колективно. Ова е контраст во однос на повеќето Европски лиги, вклучувајќи ги и Ла Лига и Сериа А, кои ги продаваа посебно, со што поголем дел од парите одат кај најдобрите неколку клубови. Парите се делат на три дела: Една половина се поделува еднакво помеѓу клубовите. Четвритна се поделува според местото на табелата, на пр. првиот добива 20 пати повеќе од последниот итн. Последната четвртина се поделува според олеснувачите награди, кои се покажани на телевизија, со што водечките тимови земаат поголем дел од парите. Приходот од преку морските телевизиски права е еднакво поделен помеѓу 20те тима.
Првиот договор за права на телевизијата Sky вредеше 191 милион фунти за 5 години. Наредниот договор, постигнат во 1997/98 изнесуваше 670 милиони фунти за четири години. Третиот договор беше 1,024 билионски договор со BSkyB за три години, од сезоната 2004/05 до 2006/07. Лигата собра 320 милиони фунти од продажбата на меѓународните права во период од три години, од 2004/05 до 2006/07. Таа ги продаваше своите парава на територија по територија. Монополот со Sky беше прекинат во август 2006, кога на Setanta Sports и беа доделени правата да пренесува два од шесте пакети на натпревари. Овај настан резултираше со настојување на Европската Комисија дека ексклузивните права не треба да се доделуваат само на една телевизиска компанија. Sky и Setanta плаќаат 1,7 билиони фунти, што е околу од целокупниот приход. Оваа изрази чудење кај многу коментатори, поради тоа што цената на телевизиските права на оваа лига пораснаа многу брзо. Setanta исто така има право да емитува натпревар во 3 часот, по Западно Европсо Време. BBC има право да го емитува хајлајтсот од натпреварите (во емисијата Меч на Денот) за 171,6 милиони фунти, 63%, односно 105 милиони се плаќаа за претходните три сезони. Радио Телефис Еиран го пренесува хајлајтс пакетот во Ирска. Sky и BT плаќаат 84,3 милиони фунти за да телевизиските права на 242 меча (целосно да ги прикажуваат на телевизија и на интернет), во повеќето случаи за 50 часа после 22 часот од денот на играњето. Прекуморските права донесуваат 625 милиони фунти, речиси двојно од претходниот договор. Збирот од овие договори е околу 2,7 билиони фунти, што му дава на секој клуб медиумски приход за лигашките натпревари од околу 45 милиони фунти по година, од 2007 до 2010. Тие исто така добиваат помали приходи и од натпреварите од домашните купови, а во некои случаи и поголеми суми на пари од медиумските права на Европските мечеви.
ТВ договорот помеѓу Премиер лигата и Sky беше соочен со обвинение заради картел, а резултат на тоа беше бројот на судски случаи. Истрагата спроведена од страна на Канцеларијата на Фер Размени во 2002, пронајде дека BSkyB е доминатна на ТВ спортскиот пазар,но се заклучи дека нема доволно докази за осудување на BSkyB за злоупотребување на својата доминација. Во јули 1999, Премиер лигашкиот метод на заедничко продавање на правата за сите тимови, беше истражувано од Рестриктивниот Суд на Обединетото Кралство, кој заклучи дека методот не е спротивен на јавните интереси. Хајлајтс пакетот на BBC за Сабота и Недела навечер ќе трае најмалку до 2013. Само телевизиските права за периодот од 2010 до 2013 ќе донесуваат приход од од 1,782 билиони фунти.
Воо февруари 2015 година, „Скај спортс“ и „Бритиш телекомјуникејшн“ платиле рекордни 5,13 милијарди фунти за да ги откупат тв-правата за пренос на натпреварите од Премиер-лигата за периодот од 2016 до 2019 година. Овој износ бил дури за 70% поголем од претходниот договор кој го поседувале овие две компании. Според овој договор, на крајот од секоја сезона, шампионот ќе добие 156 милиони фунти, а секој клуб ќе добие соодветен износ во зависност од пласманот на табелата, но не помалку од 99 милиони фунти.
Насекаде низ светот
Промовирано како "Најголемото Шоу на Земјата", Премиер лигата е најпопуларна и најмногу гледана лига во светот, следена од околу половина билион луѓе од 202 држави, обично на интернет сопствениците и/или е контролирана од News Corporation или од Setanta Sports, кои го имаат правото да ги пренесуваат натпреварите во Обединетото Кралство и Ирска. Во САД покриеноста е поделена помеѓу Fox Soccer Chanel и Setanta Spors North America. News Corporation понекогаш ги купува рекламни паноа со логото на Fox Soccer Chanel, кое го заменува она на Sky. Во Австралија Fox Sports (Australia), која е сопственост на News Ltd, ги пренесува повеќе од пет натпревари според изборот на гледачите и повеќе од девет натпревари за секоја дадено коло.
Премир Лигата е особено популарна во Азија и е далеку најмногу пренесувана спортска програма. На пример, во Народна Република од Кина, натпреварите привлекуваат публика помеѓу 100 до 360 милиони, повеќе од било кој странски спорт. Поради популарноста во Азија, Премиер лигата досега има организирано три пред-сезонски турнири, единствен здружен турнир на Премиер лигата надвор од Англија. Во јули 2003, ФА Премиер лига Азија Купот се одржа во Малезија, каде играа три Премиер лигашки тима - Челзи, Њукасл и Бирмингем и репрезентацијата на Малезија. Во 2005 Азискиот Куп се одликуваше со сличен формат, Тој се одржа во Тајланд, каде репрезентацијата на Тајланд, играше против три Премиер лигашки тима - Евертон, Манчестер Сити и Болтон, каде последниот го освои трофејот. Во 2007, Барклајс Азискиот Куп се одржа во Хонгконг, каде се натпреваруваа Ливерпул, Портсмут, Фулам и победникот во Хонгконгшкиот ФА Куп, Јужна Кина, каде што Портсмут го освои трофејот.
Премиер лигата се соочи со тешка борба против прекршувањето на авторските права. Напорот што го вложија во спречувањето на пренесувањето натпревари на интернет резултираше со ангажирање на NetResult, компанија специјализирана да ги заштитува интернет правата на пазарот.
Трофеј
Премиер лигата чува два трофеи - оригинален трофеј (кој го зема актуелниот шампион) и резервна копија. Се чуваат два трофеја со цел да се изгравира името на шампионот на трофејот само неколку минути по обезбедувањето на титулата, во случај на драматично последно коло од сезоната во кое два клуба би можеле да бидат на дофат до освојувањето на лигата. Во редок случај кога повеќе од два клуба се борат за титулата во последното коло од сезоната, се користи копија освоена од претходниот клуб.
Актуелниот трофеј во Премиер лигата е создаден од Royal Jewellers. Се состои од трофеј со златна круна и малахит цоколна основа. Плинтусот тежи 15 кг, а трофејот тежи 10 кг. Трофејот и столбната плоча се високи 76 см, широк 43 см и длабок 25 см.
Неговото главно тело е од чисто стерлинг сребро и позлатено сребро, додека столбната плоча е направена од малахит, полускапоцен камен. Плинтусот има сребрена лента околу неговиот обем, на која се наведени имињата на клубовите што ја освоиле титула. Зелената боја на малахит е исто така репрезентативна и го претставува зеленото поле за игра. Дизајнот на трофејот се заснова на хералдиката на Трите лава што е поврзана со англискиот фудбал. Два од лавовите се наоѓаат над рачките од двете страни на трофејот - третиот го симболизира капитенот на клубот што ја освоил титулата додека го подига трофејот и неговата златна круна, над главата на крајот на сезоната. Панделките што ги закопчуваат рачките се претставени во тимските бои на шампионите во лигата за таа година. Во 2004 година, специјална златна верзија на трофејот била нарачана во знак на сеќавање на освоената титула на Арсенал без ниту еден пораз.
Учество во лигата по сезони
Вкупно 65 екипи учествувале во барем едно од 121-то првенство на англиската лига (Првата дивизија и Премиер лигата) одиграни од 1888 година до денес, но ниту една екипа од нив нема учествувано во сите изданија на турнирот. Од 1915 до 1919 и, повторно, од 1939 до 1946 година, првенството било прекинато поради Првата и Втората светска војна (во сезоната 1939-1940, првенството било прекинато по првите три кола).
Евертон е клубот што може да се пофали со најголем број на вкупни учества во лигата (118 сезони), додека Арсенал го држи рекордот по последователни настапи (95, од сезоната 1919-1920 до денес). Од друга страна, клубот кои има освоено најмногу титули во највисоката дивизија на Англија е Манчестер Јунајтед (20). Ниту еден тим не учествувал во сите изданија на првенството.
Најдобри стрелци
Италик - играчи кои сè уште играат професионален фудбал. Болд - играчи кои сè уште играат во Премиер лигата.
NGC 6902A/2
NGC 6902A/2 — спирална галаксија во соѕвездието Стрела, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6902A/2 се споменува и како ESO 285-4A, MCG -7-41-32, AM 2019-442.
Откривање
Објектот е откриен на 2 септември 1836 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6902A/2 е од видот SB0. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 6902A/2 има привидни димензии од 0,6' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 20 ч 22 м 58,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -44° 16' 22".
Други поделби
Проучување на NGC 6902A/2 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 64576. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 411; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7961. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Список на државни водачи во 570 година
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Диљара Идрисова
Ран живот и образование
Идрисова е родена на 1 февруари 1989 година во Уфа, Русија. Идрисова студирала на Државниот конзерваториум во Москва и дипломирала одлично во летото 2014 година. Претходно, таа студирала во нејзиниот роден град и дипломирала на Академија за уметности. За време на студиите, учествувала на мастерклас со Дебора Јорк (Велика Британија), Макс Емануел Ценчиќ (Австрија), Илдар Абдразаков (Русија) и Јулија Лежнева (Русија).
Од 2014 година, Идрисова е член на ансамблот на Башкирскиот државен театар за опера и балет (Уфа, Русија).
Меѓународна кариера
Сезоната 2014/2015 вклучуваше деби во продукцијата на Хандел, Алесандро, пеејќи ја улогата на Лисаура. Макс Емануел Ценчиќ и Ксавиер Сабата под водство на Џорџ Петру, како диригент на Армонија Атенеа. Претставите се одржаа во концертната сала Москва Чајковски, дворецот Брусел во Бозар и во „Хендел фестшпиле“ во Бад Лаукштат. Во летото 2015 година, Идрисова учествуваше во нејзината прва професионална снимка - Адријано на Перголеси во Сирија (како Сабина) наспроти Франко Фагиоли. ЦД-то беше издадено во ноември 2016 година од страна на Дека.
Сезона 2015/2015 година
Идрисова дебитирала со светска премиера на продукцијата на Сирое на Ј.А. Хасе (како Арасе). Таа настапила во Краков, Москва. Во составот учествувале Јулија Лежнева, Макс Емануел Ценчиќ и Хуан Санчо. Во декември 2015 година, таа го изведе Адријано на Перголеси во Сирија (како Сабина) во Операта Ројал де Версај. Во март 2016 година, Идрисова го изведе сопранското соло на „Страстите на Ј.С. Бах“ на филхармонијата во Гастеиг во март 2016 година и во летото 2016 година ја направи својата втора снимка за Дека и нејзиниот прв запис заедно со Макс Ценчиќ - комплетна верзија на Германико на Попора во Германија (како Розмонда). ЦД-то беше објавено во јануари 2018 година и ја доби француската награда „Златна дијапаза“. Идрисова на 17 октомври 2016 година, во Аудиторио Национал, ја отпеа Астерија во операта Хандел Тамерлан. Таа ја возбуди публиката со особено емотивен перформанс, прекрасен глас и лирски сопран.
Сезона 2016/2017
Идрисова имала преформанс во Лозана и Висбаден и Виена.
Во септември 2016 година, Идрисова ги освои 2те. Гран награди.
Во Русија и беше доделена Националната награда Златна маска како оперска пејачка на годината за улогата Иол во Херкулес на Хендел.
Сезона 2017/2018
Идрисова ја толкувала улогата на Идаспе во „ Тамерлано“ на Вивалди со Тибо Ноали и Лес Ацентус во Конзертаус Дортмунд. Дебитирала на фестивалот Швецинген изведувајќи ја Калоандра во филмот „Ла фиера ди Венеција“ на Антонио Салиери и го сними своето прво соло ЦД со диригентот Михаил Антоненко и оркестарот „Армонија Атенеа“.
Идрисова го тренира пијанистот и диригент Михаил Антоненко од 2014 година.
Список на цариградски патријарси
Ова е список на цариградски патријарси, во којшто се наведени сите патријарси од Апостол Андреј (38) до Вартоломеј I (1991-денес).
1453–1466
Постојат различни записи од автори за редоследот на патријарсите од 1462 до 1466 година. Главните записи се:
Според Кимин (2009):
Според Лорент (1968):
Според Геман Сардејски (1933–38):
1466–1833
На 23 јули, 1833 година Грчката православна црква прогласила автокефалност. По некзе следеле Романската православна црква во 1864 година, Бугарската православна црква во 1872 година и Српската православна црква во 1879 година, со што се намалило владението на Вселенскиот патријарх.
1834–1923
На 24 јули, 1923 година се распаѓа Отоманското Царство,истата е замената со Република Турција.
Крв
Крв (Sanguis) — течно сврзно ткиво кое се среќава кај сите ‘рбетници и некои без‘рбетни животни. Таа циркулира низ крвните садови и нејзина најзначајна улога е транспортната — хранливи материи, екскрети, кислород и јаглерод диоксид од и до клетките. Меѓутоа, за разлика од останатите сврзни ткива, во крвта нема нишковидни творби, односно фибрили — колаген или еластични влакна.
Крвта во крвните садови се наоѓа во течна состојба. Надвор од крвните садови таа се засирува (коагулира). Доколку на крвта и додадеме определена количина на некоја антикоагулантна материја до засирување нема да дојде. Ако ваква крв оставиме да стои извесно време или ако веднаш ја центрифугираме ќе забележиме дека дошло до издвојување на два сосема различни слоја. Горниот слој е проѕирен безбоен или лесно жолтеникав тоа е крвната плазма. Долниот непроѕирен слој го сочинуваат оформени елементи: еритроцити (црвени крвни клетки), леукоцити (бели крвни клетки) и тромбоцити (крвни плочки). Во седиментот што го образуваат оформените елементи можат да се забележат два слоја. Горниот слој е сосема тенок има светложолтеникава боја, а потекнува од белите крвни клетки. Долниот слој, многу поголем и со изразено црвена боја кој го образуваат црвените крвни клетки. Ваков распоред на оформените елементи при седиментација или центрифугирање зависи од нивната специфична тежина. Еритроцитите имаат голема специфична тежина поради присуство на крвна боја-хемоглобин или железо што влегува во состав на неговата молекула.
Хематокрит
Хематокритот претставува процентен однос меѓу крвната плазма и оформените елементи на крвта. Овој квантитативен однос меѓу плазмата и оформените елементи се определува со хематокритски метод. Кај здравите луѓе овој однос е прилично стабилен. На крвната плазма отпаѓаат 55%, а на оформените елементи 45%. Физиолошките варијации се движат од 52-58% за крвната плазма и 42-48% за оформените елементи. Кога говориме за хематокритот секогаш мислиме на процентната застапеност на оформените елементи, всушност, еритроцитите кои доминираат меѓу крвните клетки. Тој може да биде нормален, низок и висок. Низок хематокрит се забележува при анемии после силно озрачување итн., а висок во сите случаи при кои настанува губење на течности од организмот (потење, изгореници, проливи итн.). Хематокритот кај мажите е повисок во споредба со жените, поради разликата што постои во бројот на еритроцитите би можеле да заклучиме, дека крвта се состои од два дела, од крвна плазма и оформени елементи.
Облик, големина и број
Еритроцитите се безјадрени клеточни елементи. Гледани однапред имаат тркалезна форма, а отстрана нивниот изглед наликува на двојно вдлабнат диск. Пречникот на еритроцитите се движи меѓу 6,5 и 8 микрони или во просек 7,3 микрони. Дебелината на периферниот дел изнесува во пресек 2,2 а во централниот 1,2 микрони. Бројот на еритроцитите кај мажите просечно изнесува 5х10¹²/l (5 000 000 во 1 mm³), а кај жените 4,5х10¹²/l (4500000 во 1 mm³). Тој се менува под влијание на дејството на внатреѓни и надворешни фактори (дневни, сезонски варијации, мускулна работа, силни емотивни напрегања, губење на течности, живеење на големи височини итн.). Покачен број на еритроцитите во крвта се вика еритроцитоза, а намален еритропенија.
Стуктура и хемиски состав
Еритроцитите се состојат од површинска Липобелковинска опна и строма во чиј состав влегува крвната боја хемоголобинот. Најголем процент од еритроцитарната содржина отпаѓа на водата (62-65%). Хемоглобинот е застапен од 30-34%, а другите материи од 3-7%. Еритроцитарната мембрана покажува селективна пропустливост за голем број органски и неоргански материи. Таа е лесно прoпустлива за водата, уреата и едновалентните анјони (бикарбоните, хлориди, хидроксилни јони и др.), а непропустлива за јоните на калциум, пептиди и белковини. Органските материи како што се гликозата и аминокиселините лесно минуваа низ еритроцитарната мембрана. Јоните на калиум влегуваат во еритроцитот по пат на активен транспорт. Концентрацијата на калиум во еритроцитите многу е поголем во споредба со калциумот што е во потполна спротивност со нивната концентрација во крвната плазма.
Хемолиза
Хемолизата претставува процес при кој хемоглобинот од еритроцитите излегува во околниот раствор поради оштетување или прскање на еритроцитарната мембрана. Хемолизата може да се предизвика со употреба на:
Хемолизата може да се предизвика со дејствување на биолошки средства како што се отровите од змии,пчели,оси,пајаци, и други животни. Нехомолизираната крв е непроѕирна, а хемолизираната светла и проѕирна(дава впечаток како да е „лакирана“.
Седиментација на еритроцитите
Крвта, помешана со некое антикоагулантно средство (на пример натриум цитрат) и ставена во епрувета, што се наоѓа во вертикална положба, по извесно време ќе се раздели на два дела.
Горниот слој го претставува крвната плазма, а во долниот дел се наоѓаат оформените елементи, претежно еритроцити. Таложење (седиментација) на еритроцитите настанува под влијание на Земјината привлечна сила. На брзината на седиментацијата на еритроцитите влијаат повеќе фактори кои можат да се групираат во две групи:
Плазматични фактори
Процентно зголемување на крвните белковини во молекулска маса (фибриноген, α и β-глобулин) придонесуваат седиментацијата на еритроцитите да биде забрзана. Овие материи, познати како агломерини, вршат агломерација на еритроцитите во формации слични на цилиндри што ги формираат металните монети. Агломерацијата на еритроцитите е една од причините за забрзување на процесот на седиментацијата.
Клеточни фактори
Бројот, волуменот и промената во електричниот полнеж на еритроцитите може да биде причина за забрзана седиментација. Намален број на еритроцитите ја забрзува, а зголемен ја забавува седиментацијата. Макроцитите (големи еритроцити) исто така ја забрзуваат седиментацијата. Што не е случај со нормацитите и микроцитите. Површината на еритроцитите, леукоцитите и тромбоцитите е обележана со белковини што ги прави да се однесуваат како честички со негативен електричен полнеж. Поради истите причини интимата на крвните садови има негативен електричен полнеж.Според физичките закони, честички со ист електричен полнеж меѓусебно се одвиваат. Тоа е една од основните причини за да бидат оформените елементи во суспендирана состојба во крвта. При намаленото таложење на белковините врз еритроцитарната мембрана се намалува-електричниот полнеж, а со тоа и силите на одбивање што позитивно влијае врз процесот на седиментацијата. Одредување на брзината на седиментацијата на еритроцитите има важно клиничко значење за голем број заболувања. Седиментацијата на еритроцитите се одредува во специјални градуирани пипетки. Најчесто применуван метод е методот на вестергрен. Вестегреновата пипетка исполнета со крв на кое и е додадено антикоагулантно средство, се става во специјален сталак да стои строго вертикално. На крај од првиот и вториот час се чита вредноста за висинта на издвоента плазма. Нормалните вредности за првиот час кај мажите се движат под 3–8 mm а кај жените од 7–12 mm. Вредностите на крај на вториот час се речиси двојно поголеми. Враќање на седиментацијата во границите на нормални вредности претставува добар прагностички знак во текот на заболувањето.
Нормални вредности на седиментацијата
Под нормални вредности се сметаат следниве интервали:
Има луѓе кои, од необјаснети причини, од раѓање имаат зголемена седиментација и никогаш во животот не им се открива заболување, кое би можело да ја објасни вака зголемената седиментација кај нив.
Живот на еритроцитите
Еритроцитите се создаваат во коскената срцевина и постојано навлегуваат во крвната циркулација. Просечниот живот на еритроцитите изнесува 120 дена, што значи дека во периферната циркулација ги има со различна старост. Старите еритроцити се разрушуваат во лиенот, хепарот и коскениот мозок, од страна на клетките од ретикулоредотелијалниот систем (РЕС). Продукцијата на ертроцитите од страна на коскената средина стои под контрола на еритропоетинот — материја што се лачи, главно, во бубрезите како резултат на создадена хипосија (намален делумен притисок на кислородот во крвта) во организмот. Количината на ослободениот ертропоетин зависи од степенот на хипоксијата. Еритропоетинот дејствува стимулатвино врз коскената срцевина што се засилува создавањето на еритроциите и зголемување на нивниот број во префиерната циркулација. Ова зголемување на боројт на еритроцитите ја намалува или отстранува хипоксијата, а со тоа се намалува или престанува продукцијата на еритроцитите. Овој систем на контрола на бројот на еритроцитите дејствува врз принципот на повратна врска.
Функции на еритроцитите
Дишната функција на еритроцитите се должи на присуството на хемоглобинот кој има сособност да ги прима и отпушта кислородот и јаглерод диоксидот.
Транспортната функција на еритроцитите се состои во транспортирањето на атсорбираните аминокиселини од дигестивните кон другите органи во оранизмот.
Регулација на електрохемиската реакција на крвта се остварува преку хемоглобинот. На хемоглобинскиот пуферски систем отпаѓаат 70-75% од вкупниот пуферски капацитет.
Леукоцити
Леуоцитите претставуваат подвижни елементи од заштитниот систем на крвта. Покрај присуството во крвта тие се наоѓаат во лимфата, ткивата и ткивната течност. Леукоцитите се разнородни клетки кои меѓусебно се разликуваат по: форма, големина, број, место на создавање, структура и функции.
Морфолошки одлики
По однос на морфолошкиот изглед на обоениот препарат леукоцитите од периферната крв ги делиме на две групи: Основен критериум за ваква поделба е присуството, всушност, отсуството на гранули во нивната протоплазма. Во групата на гранулите спаѓаат: неутрофилни, еозинофилни и базофилни леукоцити, а во групата на агрануларните; лимфоцити и моноцити.
Поделба на гранулоцитите во групата на неутрофили, едонофили и базофили е извршена според бојата на нивните гранули.
Неутрофилни леукоцити
Овие леукоцити се одликуваат со присуство на ситни гранули во протоплазмата кои поради афинитетот кон киселите и базните бои имаат светлокостенлива боја. Протоплазмата е обоена розово. Јадрото им е сегментирано. Кај младите неутрофили јадрото се сегментира. Најстарите неутрофили имаат пет сегмента, а многу ретко се среќаваат со шест и седум. Сегментите или лобусите меѓусебно се поврзани со хроматински нишки. Јадрото се бои виолетово. Пречникот на неутрофилните леукоцити во просек изнесува 10-12 микрони.
Еозинофилни леукоцити
Тие поседуваат релативно крупни гранули со изразен афинитет да се бојат со кисели бои (еозин-црвена боја). Јадрото најчесто се состои од два сегмента и наликува на бисаги. пречникот на еозинофилите во просек изнесува од 12-14 микрони.
Базофилни леукоцити
Тие се одликуваат со базофилно (сино) обоени гранули кои со својата големина и бројност го препокриваат јадрото кое најчесто се состои од два сегмента. големината на пречникот просечно изнесува 10 микрони.
Лимфоцити
Лимфоцитите се одликуваат со тоа што односот меѓу јадрото и протоплазмата е во корист на јадрото. Формата им е тркалезна, а пречникот им варира во мошне широки граници (6-18 микрони). По големина се делат на мали (6-9 микрони), средни (10-14 микрони) и големи над 14 микрони. Јадрото е тркалезно и ексцентрично поставено. Во обоен препарат има силно виолетова бпја што доаѓа од богатството на хроматинот. Протоплазмата е обоена сино. во протоплазмата околу јатрото се забележува белузникаво просветлување (перинуклеарно просветлување).
Во поново време е установено, дека лимфоцитите ниту морфолошки ниту функционално не претставуваат еднородни клетки.Постојат два вида В и Т лимфоцити.
Моноцити
Овие леукоцити се најголеми клетки во периферната циркулација. Пречникот им изнесува од 12-25 микрони. Во обоената периферна размаска се забелеѓува изразен полиморфизам во големината и формата на моноцитите. бојата и е сиво-сина, а боата на јадрото е светлобиолетова што е резултат на слабата застапеност на хроматинот. Јадрото има најчесто форма на бубрег или грав.
Број на леукоцити и леукоцитарна формула
Бкупниот број на леукоцити кај здрави луѓе варира од 4,0-9,0х10⁹/l (4 000-9 000 во mm³) периферна крв. Зголемен број на леукоцитите над горната граница на нормалните вредности се нарекува леукоцитоза. Состојбата при која вредностите на леукоцитите е под долната физиолошка граница се нарекува леукопенија. Доколку постои трајно неконтролирано зголемување на бројот на леукоцитите во периферната циркулација говориме за леукемија. Во текот на денот бројот на леукоцитите се менува што ни дава право да зборуваме за дневни-физиолошки варијации. Бројот им е најмал наутро, по будење, а во текот на денот доѓа до нивното покачување во периферната циркулција, особено по ручек, во попладневните часови. Тешка мускулна работа и силни емоционални состојби се придружени од една преодна физиолошка леукоцитоза. Токму поради овите промени за анализа на леукоцитите, крв треба да се зема наутро пред појадок.
Леукоцитарната формула претставува релативен однос (изразен во проценти) меѓу одделните видови леукоцити. За да се определи леукоцитарната формула се бројат 100 или 200 леукоцити во обоена периферна размаска и се подредуваат според нивната морфолошка припадност. Процентната застапеност на одделните видови леукоцити е следнава:
Гранулоцити
Неутрофилни
Еозинофилни — 1-4%
Базофилни — 0-1%
Агранулоцити
Моноцити — 4-6%
Функции на леукоцитите
Заштитата на организмот е нејважната функција што леукоцитите ја имаат во организмот. Оваа функција леукоцитите ја манифестираат преку фагоцитозата на туѓите бактерии и распаднатите продукди од оштетените ткива, а исто така, и преку ферментативно разградување на фагоцитарните материи. Со ова се локализира и неутрализира нивното штетно дејство. Леукоцитите ги фагоцитираат бактериите и туѓите честички сè до оној момент додека подлегнат на дејствувањето на распаднатите производи и токсини. Неутрофилните леукоцити се во состојба да се фагоцитираат и уништат 5-25 бактерии, а моноцитите и до 100. Се разбира дека во оваа борба победници нема. Од мртвите леукоцити и мртвите бактерии се создава густа жолтеникава течност-гној. Леукоцитите се способни да продуцираат специјални материи наречени леукини кои предизвикуваат уништување на микроорганизмите што навлегле во организмот. Еозинофилните и базофилните леукоцити продуцираат антитоксини, материи што го неутрализираат дејството на бактериските токсини.
Создавање на антитела- материи што ја вршат неутрализацијата на отровите преку производи создадени во процесите на метаболизмот на микроорганизмите, врзано е главно со функцијата В-лимфоцитите. Тие во допир со антигените материи (токсини и деградациони производи од метаболизмот на микроорганизмите) продуцираат и ослоботуваат антитела. Создавање на антитела од страна на В-лимфоцитите е можно по заемното дејствување со Т-лимфоцитите. Создадените антитела долго се задржуваат во телесните течности на организмот, така што при повторно заболување ослободените отровни материи (антигени) од страна на микроорганизмите ќе бидат неутрализирани од страна на антителата (рекција антиген-антитело).
Т-лимфоцитите учествуваат во формирање на клеточниот имунитет овозможувајќи ја реакцијата на отфрлување на трансплантатот (пресаден орган или ткиво) во сите случаи кога не постои иста генска структура меѓу дарителот и приметелoт.
Моноцитите земаат активно учество во процесите на разградување на изумрените клетки и ткива од организмот за сметка на фагоцитната активност. Некои видови од леукоцитите (неутрофилните и лимфоцитните) исполнуваат и трофични функции во организмот. Тие ги пренесуваат хранливите продукти до органите и ткивата кај кои снабдувањето преку крвта е недоволно (на пример: рожницата од окото).
Создавање и живот на леукоцитите
Една од разликите што постои меѓу одделните видови на леукоцитите е местото на нивното создавање. Гранулоцитите (неутрофилните, еозинофилните и базофилните члеукоцити) од периферната крв се создаваат во коскената срцевина од изворните матични клетки лемопозата под влијаните на леукопоетините. Под влијание на леукопоетините се развиваат и моноцитите.
Лимфоцитите се развиваат од изворните матични клетки на лимфопоезата под влијаните на лимфопоетините. Под влијание на В-лимфопоетинот се развиваат: В-лимфоцитите, а под влијание на Т-лимфопоетинот –Т-лимфоцитите. Животот на леукоцитите варира во зависност од видот. Најкус век на живеење имаат еозинофилните леукоцити (неколку часа); неутрофилните живеат неколку дена, а лимфоцитите и до неколку месеци.
Процесот на умирање и процесот на создавање на леукоцитите стојат во една динамичка рамнотежа што е основен предуслов за одржување на бројот на леукоцитите во рамки на физиолошките варијации.
Тромбоцити
Тромбоцитите се најмали клетки меѓу оформените елементи на крвта. Тие не поседуваат јадро. Настануваат во коскената срцевина со парчосување на џиновски клетки-мегакариоцити. Тромбоцитите имаат плочесто овална форма од каде што и произлегува името крвни плочки. Нивниот пречник варира од 2-5 микрони.
Бројот на тромбоцитите варира од 150х10⁹/l до 300х10⁹l (од 150 000-300 000 во 1 mm³) што во голема мерка зависи од употребениот метод за нивно одредување во периферната крв. Зголемен број на тромбоцитите се означува со терминот тромбоцитоза, а намален со тромбопенија.
Функции на тромбоцитите
Во тромбоцитите се откриени физиолошките активни материи (тромбоцитни фактори) кои земаат активно учество во процесите на хемостозата (сопирање на крвавење), коагулацијата (засирување) на крвта и фибринолизата (распаѓање на крвниот засирок).
Крвта има улога да ги пренесува хранливите материи и кислородот до сите клетки каде се врши согорување (разложување) на органските материи, при што се добива вода, минерални соли, јаглерод диоксид како и штетни отровни материи. Овие штетни и непотребни материи, крвта ги носи до органите за излачување бубрезите преку кои се излачуваат надвор од организмот. Јаглерод диоксид се исфрла преку белите дробови. Крвта има и заштитна улога, таа го заштитува организмот од болести. Крвта има улога и во регулирањето на постојаната температура кај птиците и цицачите.
Хемоглобин
Хемоглобинот хемиски претставува хромопротеид. Тој се состои од две компоненти- хем и глобин.
Хемот претставува простетична група на хемоглобинот, а глобинот е сложена белковина изградена од 4 вериги на аминокиселини. Во состав на хемот влегува железото за кое е врзана функцијата на примање и отпуштање кислорот. во процесите на оксидација (примање O₂) и редукциија (отпуштање на О₂) валентноста на железото не се менува. Железото останува двовалентно. Хемоглобинот хемиски не претставува еднородна материја. Постојат различни видови хемоглобин со HbF, HbA и HbА₂. Хемот им е ист, а разлики постојат во глобулинска молекула.
Количината на хемоглобинот во периферната крв нормално изнесува 8,69-9,93 mmol/l (14-16g во 100ml крв). Кај мажите просечната вредност изнесува 9,93 mmol/l (16 g во 100 ml крв), кај жените 8,69 mmol/l (14 g во 100 ml крв).
Јазне
Јазне (словенечки: Jazne) — населба во Општина Церкно во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
Крв
Деривати на хемоглобинот
Соединение на хемоглобинот со кислород се нарекува оксихемоглобин (HbO₂). Врзувањето, односно отпуштањето на О₂ од страна на хемолобинот зависи од делумниот притисок на кислородот. Кога хемоглобинот ќе го отпушти кислородот се добива редуциран хемоглобин (Hb). Хемоглобин, поврзан со јаглерод диоксид дава карбохемоглобин (HbCO₂). Јаглерод диоксидот создава лабилно соединение со белковинска компонента од хемоглобинот.
Соединението на хемоглобинот со јаглерод моноксидот се нарекува карбоксихемоглобин (HbCO).Јаглерод моноксидот исто како и кислородод се врзува со хемот од хемоглобинскиот млекул. Врската меѓу СО и хемоглобинот е многу цврста, па затоа карбоксихемоглобинот многу бавно го отпушта СО. Труење со јаглерод моноксидот е опасно по живот. Прва помош на отруениот му се дава на тој начин што се изнесува на свеж воздух. Ослободување на хемоглобинот од СО зависи од делумниот притисок на О₂. Доколку на отруениот со СО му се дава гасна смеса богата со О₂ или кислород под притисок истиснувањето на СО ќе се одвива многу побрзо.
При труење со разни лекови (фенцетин, амил, пропилинтрати) се создава соединените на хемоглобинот со кислородот наречено метхемоглобин. Железото на метхемоглобинот е тривалентно. Доколку концентрацијата на метхемоглобинот во крвта се зголеми транспортот на кислородот кон ткивата се отежнува или наполно запира што е основна причина за смртта.
Миоглобин
Во срцевиот мускул и скелетните мускули се наоѓа мускулен хемоглобин наречен миоглобин. Неговата простетична група хем е иста со хемот на хемоглобинот а глобинскиот дел има помала молекулска маса во споредба со хемоглобинската молекула на хемоглобинот. Функцијата му е иста како на хемоглобинот, со таа разлика, што процесите на фаќање и отпуштање на кислородот од страна на миоглобинот се одвиваат многу побрзо.
Крвни садови
Крвта како течно крвно ткиво се движи низ крвни садови: срце, артерии, вени, а кај рбетниците и крвни капилари.
Артерии
Артериите се крвни садови со еластични ѕидови. Изградени се од сврзно ткиво однадвор, кое ги поврзува крвните садови со околните ткива, среден мускулен слој и внатрешен епителен слој. На својот пат од срцето до органите, артериите се разгрануваат. Најголемата артерија која излегува од срцето е позната како аорта. Сите артерии носат крв богата со кислород о ксидирана крв.
Физиолошки функци на крвта
Крвта во човечкиот организам врши бројни и разновидни функции:
Количина на крв
Кај возрасни луѓе вкупната количина на крв претставува 7% или 1/13 од телесната маса. Човекот со телесна маса од 70 кг има 5 до 6 литри крв.
Количината на крв зависи од возраста, полот, телесната градба и редица др фактори. Децата имаат релативно повеќе крв во споредба со возрасните. Кај новородените 14-15% од телесната маса отпаѓа на крв, на возраст од 1 година тој процент изнесува 11%, а во периодот на пубертетот 7%. Кај стари луѓе количината на крвта е релативно најмала.
Жените во споредба со мажите помала количина на крв. Кај мажите, на килограм телесна маса, на крвта отпаѓа 76-80 ml крв, а кај жените 68-70 ml.
Количината на крв зависи и од развиеноста на организмот. Во однос на висината и телесната маса може да се пресмета теоретската вредност за количината на крвта во организмот.
Вол. на крвта (ml) = 43 * ТТМ + 52 * В – 6250 ТТМ = телесна маса (во kg); В = висина на телото (во cm)
Во нормални услови сета количина крв не [ [циркулира] ]низ крвните садови. Еден дел од крвта се наоѓа складирана во т.н крвни депоа (резервоари) или депо органи (хепар, лиен, кожа). Складираната крв ги напушта овие органи во случај кога организмот врши физичка работа или доколку дошло до крвавење (повреди, операции). Гибење на 1/2-1/3 од вкупната количина на крв претставува ошпсност во животот.
Боја
Крвта има црвена боја. Артериската крв има светлоцрвена, а венската темноцрвена боја. Крвта во артериите има светлоцрвена боја поради поголемо присуство на оксихемоглобин. Темната боја на венската крв се должи на поголемо присуство на редуциран хемоглобин.
Вкус
Вкусот на крвта е солен поради присуство на прв ред натриум хлорид (NaCl).
Мирис
Мирисот на крвта е карактеристичен за секој вид животно.
Вискозnост
Вискозпозот зависи од бројот и големината на растворените честички во крвна плазма и бројот на суспендираните крвни клетки. Општо земено, вискозноста на крвта во прв ред зависи од бројот на еритроцитите. Крвта има 4-5 пати вискозност во споредба со водата. Кај мажите вискозноста на крвта е поголема во споредба со жените. Просечната вредност кај мажите изнесува 4,7 а кај жените 4.4. Оваа разлика се објаснува со разликата што постои во бројот на еритроцитите кај машките и женските.
Густина
Густината на крвта, главно, зависи од бројот на еритроцитите, содржината на хемоглобинот во нив и од количината на белковините во крвната плазма.
Колоидпи својства. И овие својства се врзани со присуство на белковините во крвната плазма. Белковинските молекули имаат способност да врзуваат вода со што се постигнува крвта да биде постојано во течна состојба.
Супспензиони својства. Суспензионите својства на крвта зависат, главно, од белковинскиот состав на крвната плазма, всушност, од односот на белковинските факции. Сè додека не е нарушен овој однос дисперзијата на оформените елементи на крвта е зачувана. При процентното зголемување на глобулините, а особено на фибриногено (белковини со голема молекулска маса) дисперзија на оформените елемнти не се нарушува.
Електролитни својства. Електролитните својства на крвта се должат на присуство на анјоните и катјоните на крвната плазма. Од нивната концентрација зависи осмотскиот притисок.
Осмотски и опкотски притисок на крвта
Осмотскиот притисок е условен од електролити и некои неелектролити со ниска молекулска маса (глукоза).
Осмотскиот притисок на крвната плазма, главно, зависи од концентрацијата на неорганските материи. Просечноста вредност изнесува 726.9 кРа (7.175 стмосфери).
Раствори со ист осмотски притисок се нарекува изотонични. Раствори што имаат повисок или понизок осмотки притисок во споредба со осмотскиот притисок на крвта се дефинираат како хипотонични и хипертонични.
Меѓу изотоничните раствори најпознат е 0,85% раствор на NaCl. Познат уште и како физиолошки раствор. Раствор на 5.4% глукоза е, исто така, Физиолошки раствор.
За да се нарече некој раствор физиолошки, тој мора да ги исполни делумно или целосно следниве услови:
Физиолошките раствори се делат на прости и сложени. Простите физиолошки раствори го задоволуваат само првиот услов (услов на изотоничноста). Сложените физиолошки раствори се состојат од повеќе материи, во концентрација блиска до нивната концентрација во крвта. Според тоа, сложените раствори можат да ги исполнат ио другите два услови, услов на изојонија и изохидрија.
Од сложените физиолошки раствори најширока примена стекнале следните: Рингеров, Локов, Тиродов и Кребсов раствор.