cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Религија во Босна и Херцеговина
Религиозна демографија
Етничкото чистење за време на војната од 1992-1995 година предизвикала внатрешна миграција и бегалски струи. Зголемен степен на омраза, кој кулминирал до 2002 година, започнал постепено да опаѓа, оставајќи го поголемиот дел од православните Срби да живеат во Република Српска и мнозинство од муслиманите и католиците во Федерацијата. Сепак, последните години започнало враќањето на раселените лица. Според некои примери, пред војната населението во источна Република Српска односно на градот Братунац се состоело од 64 % Бошњаци. Во 1995 година населението станало речиси целосно Срби; во 2007 година, по враќањето на околу 6.500 Бошњаци, населението на бошњачките верници се зголемило на 38%.
Глас од Македонија
„Глас од Македонија“ — песна на Коле Неделковски, дел од неговата збирка „Пеш по светот“, објавена во Софија во 1941 година. Се смета дека таа е една од последните песни на Неделковски (заедно со „1941“), напишана меѓу април и август 1941 година. Таа се вбројува меѓу најпознатите патриотско-револуционерни песни во македонската литература.
Глас од Македонија
О, трајте, трајте, тирани недни!
Доста се тија лаги и злоба —
пакосен глас од устите гадни
над мојот народ у секоја доба.
писка и стенка од волци гости –
за брата вијат кој да го дели
за да му глода сувите коски.
Па нека сега сам да си реши
со своја волја судба и сева,
в животот еднаш сам да се теши,
Амазонија
Амазонска дожовна шума, позната и како Амазонија еден од најголемите природни ресурси во светот. Бидејќи нејзината растителност континурирано го претвора јаглерод диоксидот во кислород е опишана како „Бели дробови на планетата“. Околу 20% од кислородот на Земјата е произведен од Амазонија.
Глас од Македонија
Глас од Македонија
д’издигне славно свој род без врева.
Та Шар и Пирин дружно да викнат
родната песна в небеса темни
и бурниот Егеј — на век да плиска
тешкиот глас на новите химни.
Амазонија
Дождовната шума на Амазон го добила своето име по реката Амазон, која е животна сила на дождовната шума. Реката Амазон извира кај Андите во Перу и се разгранува кон исток низ северната половина на Јужна Америка. Се влева во Атлантскиот Океан кај Белим во Бразил. Главната река е околу 6.600 км долга. Нејзиниот базен изнесува околу 7.050.000 квадратни километри и поминува низ Бразил, Колумбија, Перу, Венецуела, Еквадор, Боливија, Гвајана, Суринам и Француска Гвајана. Шеснаеесет проценти од целокупната речна вода во светот тече низ делтата на Амазон. Речното подрачје на Амазонија е дом на најразлични растителни и животински видови.
Глас од Македонија
Осврт кон песната
„Глас од Македонија“ претставува поетски глас за неразбраното македонско минато и за македонската вистина. Иако писмената активност на македонски јазик во периодот меѓу двете светски војни била многу намалена, сепак веќе во 1930-те години, повторно заживувало пишувањето на македонски јазик во Бугарија и во Југославија, и покрај тоа што можностите за објавување на текстови на македонски јазик биле многу ограничени. Во Бугарија, македонскиот јазик бил забранет за официјална употреба, а асимилаторската политика на Бугарија имала за цел да го уништи македонскиот национален идентитет. Во тој период, македонскиот културен живот во Бугарија доаѓал до израз преку активноста на македонската имиграција во Софија, организирана преку Македонскиот литературен кружок. Како позначајните книжевни појави од овој период се издвојиле поетските збирки на Коле Неделковски, „Молскавици“ (М'скавици, 1939) - (1940) и „Пеш по светот“ (1941).
Амазонија
Амазонија годишно добива околу 2,7 метри врнежи. Педесет проценти од врнежите се враќаат назад во атмосферата преку лисјата на дрвјата. Најголемиот дел од водата на Амазон доаѓа од годишното топење на снегот од перуанските Анди. Меѓу јуни и октомври, нивото на водата се зголемува за 9 до 14 метри. Околу 40.500 км2 од шумата се поплавени за време на поплавата.
Глас од Македонија
Осврт кон песната
Познатиот македонски композитор Горан Трајкоски, (члена на музичките групи Анастасија и Мизар), компонирал музика врз основа на текстот на оваа песна со која настапувал низ бројни светски музички центри.
Амазонија
Високите температури и количеството на дожд се исти во текот на целата година во Амазонија. Климата е топла и влажна, со просечна температура од 26 °C. Температурната разлика меѓу ден и ноќ е поголема од таа меѓу сезоните.
Глас од Македонија
Анализа на песната
Според Димитар Митрев, во оваа песна, јасно и недвосмислено е истакнат единствениот пат низ кој Македонците ќе станат господари на својата судбина и во тој поглед, песната претставува еден вид химна на новите борбени походи. Огорчен од божемните „ослободители“ на Македонија, поетот извикува: „О трајте, трајте, тирнаи недни! / Доста се тија лаги и злоба / пакосен глас од устите гадни / над мојот народ у секоја доба.“ Притоа, песната зрачи со оптимизам, зашто поетот е убеден во борбата против окупаторот македонскиот народ ќе извојува национално и социјално ослободување: „со своја волја, судба и сева / в живот еднаш сам да се теши / д' издигне славно свој род без врева.“ Верата на поетот во тој ден е силна, а тогаш, тој пак ќе биде со својата земја при што средбата со ослободена татковина.
Амазонија
Етимологија
Се вели дека името Амазон произлегло од војната која Франциско де Орелана ја водел со Тапуја и со други племиња. Жените од племето се бореле заедно со мажите, како што им било обичај. Во извештајот што го напишал капеланот на експедицијата Карважал Гаспар на 22 април 1542 година, од неговиот дневник во кој раскажувал за екваторскиот регион на Јужна Америка, забележал дека Шпанците се сретнале со племиња на жестоки воини чија кралица била именувана Конор. Водачот на експедицијата, Франциско де Орелана, реката ја нарекувал, река на Амазонки,. бидејќи тие го потсетувале на легендарните женски воини Амазонките на старогрчката митологија, опишани од Херодот и Диодор.
Теорија за настанокот на Амазонија
Пред 15 милиони години, реката Амазон течела кон запад влевајќи се во Тихиот Океан. Кога јужноамериканското копно се судрило со друго тектонско копно, Андите пополека се издигнале и го блокирале текот на водата. Како што се променил речниот систем, се формирале езера со свежа вода и околината на басенот на Амазон драстично се променила. Потоа, пред 10 милиони години, реката успеала да се пробие кон исток и да се влева во Атлантскиот Океан. На пределот каде биле формирани езерата настанала Амазонија.
Екосистем
Амазонија, најголемата дождовна шума на светот, зафаќа повеќе од половина од територијата на Бразил. Научниците веруваат дека Амазонија може да содржи половина од сите светски растителни и животински видови. Околу 500 цицачи, 175 гуштери и преку 300 различни видови на влекачи, и околу една третина од сите птици живееат во Амазонија. Преметано е дека околу 30 милиони типови на инсекти може да се најдат таму. Конкуренцијата за опстанок е сурова. Ова објаснува зошто низ милиони години еволуција толку многу видови се адаптирале на Амазонија. Најинтензивната конкуренција е помеѓу растенија и животни. И растителните и животинските видови толку многу се прилагодиле за самоодбрана да не бидат изедени.
Басенот на Амазон е колосален, но деликатен апарат кој опфаќа разни заедници на организми кои комуницираат на специфични начини меѓу себе и нивната физичка околина. Овие делови, или екосистеми, играат посебни улоги а дивиот свет и луѓето еволуирале да имаат корист од нив. Огромниот басен на Амазон е составен од мрежа од екосистеми и уникатни пејзажи. Овој регион произведува околу 20% од кислородот на Земјата и е од витално значење за човечкиот опстанок. Поради разновидниот пејзаж, стабилната клима и близината на екваторот, амазонската прашума е позната како екорегион, дефиниран како "голема единица на земјиште или вода која содржи географски различен состав на видови, природни заедници и услови на животната средина ". Екорегионот на Амазон е составен од бројни под-екорегиони. Овие можат да се категоризираат според две дефиниции: водните екосистеми (системи засновани на вода) и копнените екосистеми (системи на копно). И двете од овие екорегиони постојат во амазонската прашума, а во тие делови тие стануваат уште посложени, уникатни и фасцинантни. Се смета дека амазонската тропска шума само половина од видовите на светот ги содржи во самата крошна и има највисоко ниво на биолошка разновидност во светот. Тоа е затоа што нејзините комплексни екосистеми содржат голем број на слоеви и различни заедници кои имаат свој уникатен див животински и растителен свет. Познат како "белите дробови на планетата", екосистемот на амазонската прашума е еден од најголемите природни ресурси на Земјата. Неговата растителност го претвора јаглерод диоксидот во кислород, и ова е еден од најценетите извори на кислород.
Секој од следните под-екорегиони придонесува за поширокиот екорегион на Амазон, и ако некој од нив исчезне, ќе има катастрофален ефект врз преостанатите средини и екорегионот како целина:
Растителните видови на Амазонија
Дождовната шума Амазонија, има огромна жива колекција од растителни видови. Ботаничките експерти велат дека на површина од 10 000 м2 шума може да се најдат 700 различни видови на дрва и дупло повеќе типови на нискостеблести растенија. Шумата е многу густо населена со дрва и тие се многу високи. Голем број достигнуваат висина од 130 метри (а некои видови достигнуваат и 200 метри) и тие создаваат засенето подрачје каде не допира сонцето. Високиот балдахин на дождовната шума на Амазон бил многу непознато место за најголемиот дел од ботаничарите, и тој е дом на илјадници сѐ уште неоткриени видови на инсекти и птици. Идентификувањето на растенијата и дрвјата во дождовната шума било труд на многу генерации ботаничари. Тие направиле неверојатна работа да класифицираат околу 4.000 видови васкуларни растенија, но веројатно ги има многу повеќе. Во секој даден хектар шума може да се најдат над 650 дрва. Тоа е повеќе од сите кои постојат во Соединетите Американски Држави.
Влијанијата на сувата и дождовната сезона
Иако е тешко да се поверува, но почвата во Амазонија е многу малку хранлива. Кога ботаничар би погледнал извештај за хранливоста на почвата во Амазонија, би рекол дека таму може да успее само кактус. Ова е вчудовидувачки факт со оглед на тоа дека растат огромни дрва и бујна растителност насекаде. Почвата во Амазонија содржи само 20% од хранливите состојки во шумата, останатите 80% се наоѓаат во самите дрва и растенија. Објаснувањето за овој факт е едноставно; регионот на Амазон има сува и дождовна сезона. Во дождовната сезона нивото на водата на реката Амазон расте драматично и на некои места се покачува за 15 метри во однос на сувата сезона. Ова значи дека за време на врнежливата сезона голем дел од шумата се поплавува. Ова функционира како голем механизам за размена и транспорт на хранливи материи и е круцијално за целата шума. Амазонската почва е како сунгер која иако не е многу хранлива, може да задржи доволно хранливи состојки за да преживееат растенијата до следната врнежлива сезона.
Тера фирма
Најчестите видови на растителност се најдени во еквадорските „тера фирма“ дождовни шуми, кои се ридски шуми кои никогаш не се поплавени со дождови или со нивото на водата на реките. Почвата тука е црвена или жолта глина. Просечната висина на шумата е од 25 до 30 метри, при што некои дрвја се качуваат на над 50 метри, со густа грмушка покриена со бршлен и епифити. Оваа формација на шуми засолнува голема разновидност на растенија, особено високи дрвја. Во Националниот парк Јасуни, на пример, тим од ботаничари забележал 650 видови дрвја на еден хектар. Некои од најчестите видови дрвја од дрво се: (1) Палмата Чамбира (Astrocaryum chambira) чии влакна се користат за производство на хамак. (2) Дрво од семејството мимози (Parkia multijuga), кое е познато како спијач, бидејќи пердувестите лисја се затвораат кога се допира (3) Вид на какао кое не е за јадење (Theobroma suincanun) и (4) Огромни дрвја познати како Cedrelinga catenaeformis. Некои од домородните групи Напо го нарекуваат овој тип на шума, "Урку", што на кечуански јазик значи "Рид".
Варзеа
Постојат поплавени рамнини кои се наоѓаат близу до реките со „бела вода“. Почвата во близина на реките со бели води е каллива, песочна, богата со хранливи материи и соодветна за малите земјоделства. Локално местото е познато како "памба" и е подложно на поплави од сезонските дождови и флуктуации на нивото на водата на реката. Тука има помалку видови на растителност, помеѓу 149-417 видови по хектар. Некои од најчестите видови во се: (1) Легендарната амазонска Сејба (Ceiba pentandra) која достигнува височина од 60 метри, (2) Долголисната хеликонија, (Heliconia sp.) које е див и далечен роднина на бананата, чии светло-црвени и портокалови бои привлекуваат колибри (3) Гварумо или сурлести дрвја, (Cecropia sp .): брзорастечки дрвја што ги колонизираат шумите, (4) Инга дрвјата, (Inga sp.), кое припаѓа на семејството зрна (5) Капирона дрвото (Calycophyllum spruceanum), чија црвена кора го инхибира растот на епифитите, и (6) Палми од видот Bactiris sp. и Аstrocaryum murumu, чии хранливи семиња привлекуваат риби кои се хранат со семе.
Игапо
Игапо се езера со црна вода, како што се Лагартокоча или Кујабено или други области со мочуришта. Кечуанските Напо племиња овој вид мочуриште го нарекуваат "мурити туру". Почвата во овие области е многу влажна, црна по боја и кисела. Во овие екстремни услови многу малку видови, освен палмата Морете, се способни да виреат. Други видови мочуришта се состојат од мешавина на палми и дрвја. Ова мочуришта се привремено поплавени. Почвите во овие области се црни, кисели, многу влажни и не се погодни за земјоделство. Некои од најчестите типови на дрвја пронајдени во овој тип на шума се: (1) Палмата Шилеа која обезбедува материјал за изградба на покривите на домовите, и (2) Малата шилеста палма Тагва.
Амазонските растенија и дрвја играат важна улога во регулирањето на глобалната клима и одржувањето на водниот циклус. Шумите што ги формираат се дом на огромната разновидност на животни пронајдени во Амазон.
Растителни видови
Дом на околу 40.000 растителни видови, вклучувајќи ги и 16.000 видови дрвја, од кои постојано се откриваат нови, амазонската прашума е едно огромно пространство на зеленило и учествува со околу 20% од вкупната распределба на природните шуми во светот. Истражувањата покажале дека еден квадратен километар од амазонската тропска шума може да собере повеќе од 90.000 тони живи растенија.
Банана
Цветовите на бананата се развиваат во овошје. Откако ќе произведе овошје, стеблото умира и веднаш се заменува со ново. Банановите дрва тежат во просек 100 килограми и можат да имаат по 150 банани кои растат истовремено.
Орхидеи
Орхидеите се добро познати по нивните прекрасни цветови и може да се најдат во Амазонија. Тие се најголемото семејство на цвеќиња во целиот свет (околу 30.000 различни видови). Тие растат во сите форми и големини, и поради нивната прилагодлива природа, тие растат во скоро сите клими ширум светот, освен на студ. Имаат интензивни миризби коишто ги привлекуваат инсектите, кои ги опрашуваат. Некои се опрашуваат од молците и затоа нивната миризба е поинтензивна навечер.
Воден крин
Водниот крин или џиновската водна лилија (Victoria amazonica) е најголемото цвеќе на светот и може да достигне големина до 2-3 метри во обем. Овој џин може да се најде во мирните води на езерата и во мирните делови на водите во реките. Иако тие се екстрмно големи, тие се многу тенки и тежат многу малку со што можат да лебдат над водата. Во Амазонија има многу езера полни со водни кринови кои речиси прават илузија на цврст под.
Хеликонија
Има околу 40 различни видови хеликонии и тие имаат лист којшто потсеќа на канџа од јастог, со многу светли бои како жолто, зелено, портокалово, црвено, пурпурно и розово. Многу често боите се измешани во еден лист правејќи убави комбинации. Цветовите на хеликониите вообичаено се скриени во структурата на листот и само специјализирани птици или инсекти можат да пристапат до нивниот нектар. Познати по нивната карактеристична долга структура, растенијата хеликонија достигнуваат од 0,5 до скоро 4,5 метри во зависност од видот, а нивните листови се со големина од 15-300 сантиметри). Тие бараат топли и влажни услови да растат, со што се истакнуваат во тропските региони во светот.
Гумено дрво
Гуменото дрво (Hevea brasiliensis) од економски аспект е едно од најважните дрвја во дождовната шума на Амазон за домородните народи. Сокот од гумените дрвја е латекс, и сè уште се користи во модерната обработка на гума. Гуменото дрво може да достигне висина до 30 метри. Кога внатрешната кора на дрвото се сече или оштетува од дрвото истекува латексот. Првобитно, ова растение било ендемски вид на дождовната шума во Амазон, но семиња илегално биле шверцувани во Југоисточна Азија, каде што дрвото исто така успешно вирее.
Капок
Капок дрвото е најголемо дрво во амазонската дождовна шума и може да порасне до 60 метри во висина, а неговото стебло може да достигне дебелина од 3 метри. Ова големо дрво најчесто е дом на многу други видови како инсекти, жаби, птици како и лазачи и бромелии. Друг чест посетител на Капок дрвото се лилјаците коишто се привлечени од миризбата на неговите цветови.
Какао
Во шумите на Амазон расте и дрвото какао (Theobroma cacao) чии плодови се главната суровина за производство на чоколадо.
Маракуја
Маракујата (Passiflora) е енергична лоза која може да порасне од 15 до 20 стапки годишно со еден од најнеобичните цветови. Таа добро вирее во тропските клими на амазонскиот басен. Растението дава топчест до јајцевиден плод, жолт или темновиолетов по боја со сочна внатрешност и поголем број семки.
Животински видови
Регионот е дом на околу 2,5 милиони видови на инсекти околу 2.000 птици и цицачи и 2200 риби, 1,294 птици 427 цицачи 428 водоземци и 378 влекачи научно биле класифицирани во оваа област. Еден од пет од сите видови птици се наоѓаат во дождовната шума Амазон, а еден од пет видови риби живеат во амазонските реки и потоци. Научниците опишале помеѓу 96.660 и 128.843 видови безрбетници само во Бразил.
Дождовната шума содржи неколку видови кои можат да претставуваат опасност. Меѓу најголемите грабливи суштества се црниот кајман, јагуарот, пумата и анакондата. Во реката, електричните јагули можат да предизвикаат електричен шок што може да зашеметат или да убие, додека пираната каса и ги повредува луѓето. Различни видови на отровни жаби лачат липофилни алкалоидни отрови преку нивното месо. Исто така, постојат бројни паразити и носители на болести. Вампирските лилјаци живеат во дождовната шума и можат да го рашират вирусот на беснило. Во областа на Амазон постои опасност од болести како маларија, жолтата треска и денгевата треска.
Тапир
Тапирот (Tapirus terrestris) е едно од најгломазните травопасни животни (160- 270 кг) во Амазонија и е прастар цицач. Тој има невообичаен изглед со “носот” којшто наликува на малечка сурла од слон. Бидејќи неговиот дигестивен систем е многу бавен и неефикасен, тапирот јаде по цел ден и голем дел од тоа што го јаде неговото тело не го дигестира. Поради ова тапирот има голема улга во ширењето на растенијата низ регионот на дождовната шума Амазонија. Има развиени сетила за мирис и слух кои ги користи за избегнување на грабливците. За жал поради неговата големина, тапирот, се лови како храна, ова искомбинирано со неговиот мал степен на репродукција го става на висок ризик за истребување.
Амазонски речен делфин / розов речен делфин
Розовиот речен делфин (Inia geoffrensis), содржи два подвида: I.geoffrensis geoffrensis во Амазон и I. geoffrensis humboldtianain на Ориноко. Исто така познат како "бото", амазонскиот делфин е еден од тропските делфини во светот, кои живеат во слатководните живеалишта. Видот е широко распространет низ поголемиот дел од речните сливови на Амазон и Ориноко. Бото е со бледо розова боја и е различен од останатите делфини со тоа што има флексибилен врат, кој му овозможува да ја преместува главата лево и десно. Има долга муцка, заоблена глава и мала грбна перка, со вкупна должина од 2 до 2,5 метри. Бото се храни со риби и други водни организми како желки и ракови. Овој вид е присутен во најголемите притоки, езера, сливови и сезонски поплавени шуми. Тоа зависи од здравите популации на риби заради неговото преживување. Живеалиштето на бото е загрозено од проектите за развој на реката: градба на хидроелектрани и сл.
Вампирски лилјак
Во Амазонија постојат илјада различни видови на лилјаци. Еден од нив е вампирскиот лилјак којшто во суштина е единствениот што се храни со крв. Тие се многу тивки бидејќи тоа е неопходно за да можат да се хранат од различни видови на цицачи. Кога ќе најдат плен тие прават малечка раничка на кожата на пленот и потоа ја лижат крвта која тече од малата рана. Крвта не се засирува бидејќи вампирскиот лилјак има антикоагулациона супстанца во неговата плунка.
Влекачи
Повеќето влекачи, како што е боата, се месојадни (тие се хранат исклучиво со други животни), додека други, како што е зелената игуана, се примарно тревопасни (тие јадат главно растителни материи).
Боа
Боите се познати во Јужна Америка, и тие се без сомнение најпознатите змии во светот. Распространетата фауна на мочуриштето на реката Амазон и Гвајана вклучуваат пет видови: обична боа или црвеноопашеста боа (Boa constrictor), смарагдна боа (Corallus caninus), амазонска дрвна боа (C. enydris), виножитна боа (Epicrates cenchria ) и зелената анаконда (Eunectes murinus).
За да го убијат својот плен, боите чекаат додека не се појави соодветен плен, се обвиткуваат околу жртвата и ги задушуваат. Пленот може да вклучува риби, желки, гуштери, крокодили, птици, па дури и цицачи, вклучувајќи и елени.
Змиите треба да го проголтаат целиот плен. Голема змија, како што е боа, може да изеде стаорец од 210 гр но и капибара од 9 килограми. Различни видови користат различни живеалишта (на пример, дрва, реки)
Кајмани
Најактивни во текот на ноќта, овие животни јадат риби и други животни што живеат во вода, како што се капибарите, птиците и змиите.
Пирана
Пираната (Sarrasalmus species) има страшна репутација низ целиот свет, но овој вид е всушност многу помалку агресивен отколку што обично се верува. Со должина од 35 см, црвената пирана (Sarrasalmus nattereri) е широко распространета и изобилна во реките Амазон. Само кога нивоата на вода и снабдувањето со храна се ниски, препорачливо е да се биде подалеку од нив. Инаку, тие не се опасност за пливачите. Од 20 видови пирана, повеќето се вегетаријански.
Електрични јагули
Електричните јагули (Electrophorus electris) можат да достигнат 1,8 метри и да испорачаат електрични шокови до 650 волти. За да го надоместат своето слепило, јагулите имаат електрично поле, кое се користи за откривање и зашеметување на пленот.
Пираруку
Пираруку (Arapaima gigas) е една од најголемите слатководни риби во светот, со некои големи примероци кои достигнуваат до 150 килограми тежина и 3 метри во должина. Преовладува во езерата и е важен извор на белковини за луѓето од реката на сливот на реката Амазон.
Птици
Околу 3.800 видови птици се пронајдени и над 1.300 во Амазон, од кои 28 се ендемски. Постои значителна разновидност во географскиот опсег од еден до друг вид. Додека харпискиот орел се протега од јужиот дел на Средна Америка до Амазон, некои видови на тукан може да се најдат само во релативно ограничени области. На едно место во перуанскиот Амазон околу 575 видови птици биле идентификувани само во рамките на 5.500 хектари од дождовната шума. За споредба, во цела Северна Америка се наоѓаат 700 видови птици.
Колибри
Колибрите се мали, хиперактивни птици кои се претставени од повеќе од 300 видови. Тие се толку мали што честопати изгледаат како големи инсекти кога се гледаат оддалеку.
Туканот
Туканот (Ramphastos species) е сеприсутен симбол на Амазон и веднаш препознатлив. Перјето му е шарено со зелени, жолти, црвени и бели делови. Птицата е од 31 до 61 см голема.
Човечка активност
Врз основа на археолошки докази од ископувањата во Каверна де Педра Пинтада, човечките жители најпрво се населиле во регионот на Амазон пред најмалку 11.200 години. Последователниот развој подоцна довел до праисториски населби долж периферијата на шумата од 1250 година, што предизвикало промени во шумската покриеност. Долго време се мислело дека дождовната шума во Амазон е насекаде ретко населена, бидејќи е невозможно да се одржи голема популација преку земјоделство со оглед на лошата почва. Археологот Бети Мегерс била истакнат поборник на оваа идеја, како што е опишано во нејзината книга Амазонија: Човекот и културата во фалсификуван рај. Таа тврди дека густината на населеност од 0,2 жители на квадратен километар е максимумот што може да се одржи во дождовната шума преку лов, бидејќи за да се прехрани некоја поголема популација потребно е луѓето да се занимаваат и со земјоделство. Сепак, неодамнешните антрополошки наоди сугерираат дека регионот всушност бил густо населен. Околу 5 милиони луѓе можеби живееле во регионот Амазонија во 1500 година, поделени меѓу густите крајбрежни населби, како што е Марахо заедно со жителите на внатрешноста. До 1900 година населението паднало на 1 милион и до раните 1980-ти години било помалку од 200.000.
Првиот Европеец кој патувал по должината на реката Амазон бил Франсиско де Орелана во 1542 година. Документарниот серијал Неприродни истории на Би-Би-Си покажал докази дека Орелана, наместо да ги преувеличува своите тврдења како што претходно се мислело, бил точен во неговите согледувања дека комплексната цивилизација цветала по Амазон во 1540-тите. Се верува дека цивилизацијата подоцна била уништена од ширењето на болести од Европа, како што се сипаниците.
Од 1970-тите, бројни геоглифи се откриени на пошумените земји коишто датираат од 1250, продолжувајќи ги тврдењата за предколумските цивилизации. Ондемар Диас прв ги открил на геоглифите во 1977 година а Алцеу Ранци продолжил во нивното откривање откако летал над Акри. Во Неприродни истории на Би-Би-Си претставиле докази дека дождовната шума на Амазон, наместо да биде обична дивина, била обликувана од човекот најмалку 11.000 години преку практики како што се шумарството и тера прета. Тера прета се наоѓа на големи површини во шумата Амазон; и сега нашироко е прифатено како производ на домородното управување со почвите. Развивање на оваа плодна почва го дозволувало земјоделството и шумарството во претходно непријателската средина; што значи дека голем дел од дождовните шуми на Амазон веројатно се резултат на вековен човечки менаџмент, и не се случувале природно како што претходно се верувало. Во регионот на племето Ксинг, остатоци од некои од овие големи населби во средината на шумата Амазон биле пронајдени во 2003 година од страна на Мајкл Хекенбергер и неговите колеги од Универзитетот во Флорида. Тука тие пронашле докази за патишта, мостови и големи плази.
Народите на Амазонија
Многу од жителите на Амазонија живееле покрај беловодните реки, каде што имале добри превозни средства, одличен риболов и плодни почви за земјоделство. Кога пристигнале Европејците, тие биле првите населби кои биле погодени, бидејќи Европејците главните реки ги користелекако автопати за патување во внатрешноста на Амазон. Во првиот век од европското присуство, домородното населението било намалено за 90 проценти. Повеќето од останатите народи живееле во внатрешноста на шумата или таму биле турнати од страна на Европејците каде живееле во помали групи. Од освојувањето на Пизаро на царството на Инките до крајот на бразилската гумена експанзија околу почетокот на Првата светска војна, Шпанците и Португалците, во име на католицизмот и со благослов на папите ја продолжиле со долгата традиција на злоупотреба. Денес домородните народи сѐ уште живеат во дождовните шуми, иако речиси сите се погодени од надворешниот свет. Наместо традиционалните алишта, повеќето носат западен тип на облека, користат метални садови, тави и прибор за секојдневниот живот. Некои групи прават ракотворби за да ги продаваат на туристи, додека други патуваат во градот за да однесат храна и производи на пазар. Речиси ниту една матична група не се издржува со традиционалниот номадски лов и собирање. Повеќето освен лов, собирање и риболов кои им служат како секундарен или дополнителен извор на храна, се занимаваат и со обработка на земјиштето. Обично семејството поседува мала куќа со градина со различни растенија и поголема плантажа со површина од еден хектар засадена со банани, манијока или со ориз. Овие насади се создаваат преку традиционалниот метод на расчистување на шумите со горење, што не ѝ штети на шумата доколку истиот се спроведува на традиционален начин. Денес практично речиси нема шумско месно население кое живее на целосно традиционален начин, иако сè уште постојат околу десетина групи кои живеат во доброволна изолација. "Неконтактираните племиња", како што популарно се нарекуваат, најчесто живеат во Бразил и Перу.Во пределот на Амазонија, пред околу 500 години се проценува дека живееле околу 10 милиони Индијанци. Денес има помалку од 200,000 домородни жители кои останале во Амазонија. Повеќе од 90 племиња биле уништени од 1900 па наваму. Најголемиот дел од шаманите се на возраст од околу 70 години или постари. Со нив заминува огромно знаење за медицинските растителни и животински видови.
Уништување на шумата во Амазонија
Процесот на уништување на дождовната шума е поцес на обешумување. Главни причини поради кои се уништува дождовната шума е дека таа се претвора во населено место а шумите се сечат и за развој на земјата. Во почетокот на шеесеттите пристапот до дождовната шума бил строго ограничен и шумата останала речиси недопрена. .
Фармите кои биле основани во 1960-тите се базирале на сечење и палење на растителноста. Главни проблеми на фармерите била неплодноста на почвата и инвазијата на треви. Заради надминување на истите и согласно редовните фармерски практики за поголеми површини на обработливо земјиште довеле до уништување на шумата и предизвикале зголемено оштетување на околината.
Помеѓу 1991 и 2000 година вкупната површина на уништената шума пораснала од 415,000 до 587,000 км2, при што најголемиот дел од уништената шума се користел како пасиште за добитокот. Седумдесет проценти од претходно уништената шума кај Амазон и 91% од опустошената земја од седумдесеттите па наваму, се користела за сточни пасишта. Во продолжение, Бразил е втор најголем производител на соја по САД. Потребата од фармери кои произведуваат соја била да се озаконат контраверзните проекти за превоз кои моментално се развиваат во пределот кај Амазон. Првите два автопати успешно ја направиле достапна дождовната шума и довеле до поголемо сечење и уништување. Просекот на годишно обешумување од 2000 до 2005 бил 22,392 км2 односно, 18% повисока од претходните пет години 19,018 км2. Со моменталната стапка, за две декади Амазонија би била намалена за 40%. Иако уништувањето на шумите значително се намалило во бразилскиот Амазон помеѓу 2004 и 2014 година, тоа сè уште е во пораст.
Нордернај
Нордернај (Norderney; Nördernee) — еден од 32. Фризиски Острови и град во округот Аурих, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Тој е еден од седумте населени Источнофризиски Острови на работ од долносаксонскиот дел од Ваденското Море во јужниот дел на Северното Море, сместен помеѓу островот Балтрум (исток) и Јист (запад).
Ова е деветти по големина остров во Германија, долг 14, а широк 2,5 километри, и со вкупна површина од. Населението брои околу 6.051 жител. Во 1946 година Нордернај станал општина во состав на тогашниот округ Аурих. На северната страна од островот се протега песочна плажа во должина од 14 километри.
На исток е соседниот остров Балтрум, оддалечен 800 метри преку морскиот ракав Вихтер Ее. Од западна страна е островот Јист, на растојание од 3 километри преку ракавот Нордернајски Гат.
Сета источна половина на Нордернај му припаѓа на Националниот парк „Долносаксонско Ваденско Море“. Овие делови се поделени на зони со различни степени на заштита и можност за пристап. Поради присуството на паркот, на целиот остров важи строго ограничен сообраќаен режим за моторни возила.
Островот е поврзан со копното со траект кој сообраќа до пристаништето Норддајх во градот Норден. Има и мал аеродром со еднокилометарска писта.
Историски парк Ајутаја
Историскиот парк Ајутаја (อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา (изговор )) ― историски парк кој ги опфаќа урнатините на стариот град Ајутаја, покраината Пра Након Си Ајутаја, Тајланд. Градот Ајутаја бил основан од кралот Раматибоди I во 1351 година, иако веројатно е значително постар, врз основа на докази кои покажуваат дека областа веќе била населена за време на периодот мон дваравати. Изворите понатаму споменуваат дека околу 850 година од нашата ера, Кмерите ја зазеле областа и воспоставиле упориште таму, именувајќи го Ајодја по еден од најсветите хиндуски градови во Индија со истото име. Раната историја на Ајутаја е поврзана со оваа кмерска населба. Дополнително, принцот Дамронг исто така посведочил за постоењето на град по име Ајодја, основан од Кмерите владеејќи од Лопбури на местото каде што се спојуваат трите реки. Ископувачката карта покажува траги од антички барај (резервоар за вода) блиску до југозападниот врв на Ват/Уат Јај Чај Монгкон, кој можел да биде изграден на поранешен важен кмерски храмски комплекс.
Нордернај
Местоположба
Нордернај е еден од Источнофризиските Острови, кои се наоѓаат во Германскиот Залив, неколку метри над морското ниво. Седумте населени острови и петте ненаселени големи песочни брегови се дел од копнената област Источна Фризија. Островот припаѓа на округот Аурих. Погледнато од запад, Нордернај е третиот населен источнофризиски остров. Нордернај зафаќа површина од 26,29 квадратни километри во должина од околу 14 километри во насока исток-запад. На најшироките места на западниот дел и во средината на островот тој е широк 2,5 километри во насока север-југ. Со тоа, тој е деветтиот најголем остров од германските острови и по Боркум е втор најголем во Источнофризиските Острови. На целата северна страна на островот се протега песочна плажа од околу 14 километри, која го штити островот од висока плима и поплави и служи како пешачко шеталиште.
Во западниот дел се наоѓа градот кој го носи истото име и во споредба со другите седум источнофризиски општини е единствен град. Големината на градското подрачје зафаќа една петтина од површината на островот и заедно со стопанската зона има максимална должина во насока исток-запад од околу 2,5 километри, а во насока север-југ до 2 километри.
Историски парк Ајутаја
Градот бил заземен од Бурманците во 1569 година. Иако не бил опљачкан, изгубил „многу вредни и уметнички предмети“. Тој бил главен град на земјата до неговото уништување од бурманската војска во 1767 година.
Нордернај
Местоположба
Од соседниот остров на исток, Балтрум, Нордернај е одвоен од тесниот морски ракав Вихтер Ее. Од средиштето на градот Нордернај до главното место на Балтрум има 15 километри. На запад се наоѓа островот Јист, оддалечен околу три километри, додека до средишното место на островот Јист има околу 11 километри воздушна линија. Помеѓу Нордернај и Јист се протега широкиот морски ракав Нордернајски Гат.
Историски парк Ајутаја
Во 1969 година, Одделот за ликовни уметности на Тајланд започна со реновирање на урнатините, зголемувајќи го проектот откако наоѓалиштето било прогласена за историски парк во 1976 година. Дел од паркот е прогласен за Светско наследство на УНЕСКО во 1991 година.
Нордернај
Местоположба
Во источниот дел на островот се наоѓа област со дини наречена и Шлоп.
Копното е оддалечено помеѓу три и шест километри. Соседни општини на копното се градот Норден, општината Хагермарш во општинската заедница Хаге, како и еден мал дел на општината Дорнум (сите во округот Аурих).
Историски парк Ајутаја
Белешки
Градот бил основан во петок, шестиот ден по млада мечесина во петтиот месец, 1893 година б.е., одговорајќи на петок, 4 март 1351 година н.е., според пресметките на Одделот за ликовни уметности на Тајланд.
Нордернај
Клима
Климата на островот Нордернај е под директно влијание на Северното Море. Во просек, температурите на островот во лето се посвежи, а во зима се потопли отколку на копното.
Нордернај се одликува со умерена приморска клима и помали температурни разлики отколку во околните копнените предели. Врнежите се рамномерни во текот на целата година, при што есента е малку поврнежлива. Највлажен месец е ноември со 87,6 мм, а најсув е февруари со 40,7 мм. Островот е воедно у посончев од копното, со околу 1.600 сончеви часови годишно. Температурата на морето се движи од 3- зиме до преку во летните месеци. Во јули 2014 г. во водата се измерени рекордни.
Историски парк Ајутаја
Надворешни врски
14.35°N, 100.58333°W
Нордернај
Историја
Ова е најмладиот од седумте Источнофризиски Острови. Во денешен облик постои од средината на XVI век, како источен остаток од некогашниот остров Бујзе. Овој поголем остров е разделен на два дела како последица од Светимарцеловата поплава од 1362 година, чија источна половина отпрвин се нарекувала Остренде. Преостанатиот дел од Бујзе постепено се смалувал за конечно да исчезне под Северното Море за време на Светипетровата поплава of 1651 година. Остренде, пак, добивал на големина, за што сведочи пописот од 1550 година кој го нарекува Северен Нов Остров (Norder neys Oog) и бележи дека има 18 куќи и една црква. Претежно занимање на мештаните во ова време бил риболовот. Во втората половина на XVIII век на значење добила поморската трговија, а потоа и туризмот. Во 1797 година Нордернај станал првото германско летувалиште на Северното Море.
Се смета дека првите трајни населби на Нордернај настанале во XIII и XIV век. Во западниот дел на островот никнало вистинско село, засолнето со високи песочни дини. Во документите, островот за првпат се споменува во 1398 година. Кон 1650 година е забележано дека островот е долг 8,3 км, а селото има 18 куќи со вкупно 101 жител. Нордернај значително настрадал во катастрофалната Божиќна поплава од 1717 година. Во 1830-тите главно занимање на населението станало собирањето на школки.
Хановерскиот престолонаследник Георг за првпат го посетил Нордернај во 1836 година, а почнувајќи од 1851 година секоја година одржувал летен двор. Во овој период летувалиштето доживеало подем поради популарноста меѓу богатите и славните. Во 1858 година е изградено дрвено шеталиште долго 950 метри. Во 1862 година на островот е изградена и ветерница. Веќе во 1899 година островот имал 4.018 жители и 26.000 гости. Покрупните стопански активности отпочнале во 1901 година со окрупнувањето на стопанскиот риболов. Во 1925 година островот броел 5.564 жители и 38.140 гости. Истата година започнал и редовен воздухопловен сообраќај со превозникот „Луфтханза“.
За време на германската окупација на Каналските Острови во Втората светска војна воспоставени се низа заробенички работни логори, меѓу кои логорот наречен „Нордернај“.
Рекреација
На островот има и нудистичка плажа, сместена непосредно на исток од Северната плажа.
Градски совет
На последните општински избори на 12 септември 2021 година биле добиени следниве резултати:
Градоначалник
Градоначалник на Нордернај од 2011 година е Франк Улрихс (SPD).
Збратимени градови
Нордернај е збратимен со следниве градови:
IC 296
IC 296 — галаксија во соѕвездието Олтар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 296 се споменува и како ESO 138-28, AM 1722-605, IRAS 17225-6050.
Откривање
Објектот е откриен во јули 1901 година од страна на Делајл Стјуарт.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 296 е од видот SB0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,2 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,9 m/лм2. IC 296 има привидни димензии од 1,1' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 17 ч 27 м 7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -60° 52' 45". Положбениот агол на објектот е во износ од 52°.
Други поделби
Проучување на IC 296 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 60311.
Надворешни врски
IC 296
Геноцид на Ромите
Геноцидот на Ромите бил напор на нацистичка Германија и нејзините сојузници во Втората светска војна да се изврши етничко чистење и евентуално геноцид насочен кон Ромите во Европа.
Шунантунич
бил стар мајански град, денес археолошко наоѓалиште во Белиз.
Фудбалска репрезентација на Парагвај
Парагвај триумфирал во Копа Америка во 1953 и 1979 година.
На Олимписките игри 2004 година во Атина, тие го освоиле сребрениот медал, бидејќи во финалето загубиле со 1-0 од Аргентина.
Моментално се рангирани на 41 позиција.
Геноцид на Ромите
Под власта на Адолф Хитлер, на 26 ноември 1935 година е донесен дополнителен указ во Нирнбершките закони со кој Ромите се класифицирани како „непријатели на расната држава“, со што биле ставени во истата категорија со Евреите и Полјаците. На одреден начин судбината на Ромите во Европа постигнала паралела со онаа на Евреите во Холокаустот.
Историчарите проценуваат дека меѓу 220.000 и 500.000 Роми биле убиени од нацистите и нивните соработници — процентуално бројките варираат од 25% до повеќе од 50% од Ромите во Европа во тоа време, кои според некои проценки биле околу 1 милион. Подоцнежните истражувања, цитирани од Јан Хенкок, го процениле бројот на жртвите на околу 1,5 милион од околу 2 милиони Роми.
Во 1982 година, Западна Германија официјално признала дека Германија извршила геноцид против Ромите. Во 2011 година, Полска официјално го усвоила 2 август како ден на сеќавање на геноцидот на Ромите.
HD 198513
HD 198513 (BD + 51 2957, SAO 32908, HR 7978) — ѕвезда со привидна величина од 6.29, во соѕвездието Лебед при ректасцензија 20:48:42,7 и деклинација +51°54′38″
Агватела
бил стар мајански град, денес археолошко наоѓалиште во Гватемала.
Цветан Поповски
Цветан Георгиев Поповски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Како симпатизер на народноослободителното движење, активно се вклучил во него и материјално го помагал. На 17 август 1944 година стапил во борбените редови на Шеснаесеттата македонска ударна бригада, со која учествувал во сите борби против балистичките банди и германските моторизирани колони во Качаничката Клисура. По ослободувањето на Македонија и по напорните борби за конечното ликвидирање на балистичките банди, сериозно заболел и бил испратен на лекување во воената болница во Скопје, каде подлегнал на тешката болест на 13 март 1945 година. Неговите посмртни останки биле закопани на скопските гробишта.
Список на почесни одликувања на Македонија доделени на шефови на држави, влади и монарси
Овој напис служи како индекс, што е можно поцелосен, на сите почесни ордени или слични одликувања доделени од Македонија, поделени во поглавја републики и монархии, а во секое поглавје наведени се земјите на примателите и поединечниот список на примачи.
Алтар де Сакрифисиос
бил стар мајански град, денес археолошко наоѓалиште во Гватемала.
NGC 4237
NGC 4237 — спирална галаксија во соѕвездието Береникина Коса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4237 се споменува и како UGC 7315, MCG 3-31-91, CGCG 98-130, VCC 226, IRAS 12146+1536.
Откривање
Објектот е откриен на 30 декември 1783 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 108°.
Други поделби
Проучување на NGC 4237 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 39393. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 193; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1445. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 89.
Слободна програмска опрема
Слободна програмска опрема (Free software) — програмска опрема што може да се користи, проучува и изменува без ограничувања, и што може да се копира и редистрибуира во изменета или неизменета форма без ограничувања или со минимални ограничувања, само за да може првичниот автор да биде сигурен дека понатамошните корисници исто така ќе можат да ги прават сите тие работи.
= Вовед =
Постојат официјални дефиниции за слободен софтвер и софтвер со отворен код (Free Software и open source software).
Сепак пред да ги дадеме дефинициите на слободниот софтвер/отворениот код, прво мало објаснување за компјутерскиот софтвер. Програмерите на софтвер создаваат компјутерски програми со пишување текст наречен 'изворен код' во специјализиран јазик. Овој изворен код најчесто механички се преведува во формат кој компјутерот може да го изврши. Сè додека програмата не треба да се смени (да речеме да поддржува нови потреби или да се користи на понов компјутер), на корисниците не им е потребен изворниот код. Сепак, за да може да се смени она што програмата го прави, потребно е поседување на изворниот код и дозвола да се промени изворниот код. Со други зборови, оној кој легално го контролира изворниот код, контролира што програмата може или не може да прави.
Корисниците кои го немаат изворниот код, не можат да ја променат програмата за таа да ги задоволува нивните (нови) потреби, ниту да исправат евентуални грешки - багови во програмата. Исто така не можат истата да ја пренесат на друг вид на компјутер.
= Дефиниции =
Дефинирање на слободниот софтвер
Дефиницијата на слободниот софтвер е објавена од Фондацијата Слободен Софтвер на Ричард Сталман. Еве го главниот текст од таа дефиниција:
"Слободниот софтвер" е прашање на слобода, не на цена. За да го разберете концептот треба да мислите на 'слободен говор' не на 'бесплатно пиво'. Слободниот софтвер е прашање на слободата на корисниците да го користат, копираат, дистрибуираат, изменуваат и подобруваат софтверот. Поточно се однеува на четири типа слободи за корисниците на софтверот:
Тектстот кој го дефинира "слободниот софтвер" всушност е многу подолг и понатаму го објаснува пристапот. Наведува дека 'Слободниот софтвер не значи не-комерцијален. Слободната програма мора да биде достапна за комерцијална употреба, комерцијален развој и комерцијална дистрибуција. Комерцијалниот развој на слободниот софтвер повеќе не е необичен; таквиот слободен комерцијален софтвер е многу важен.'
Дефинирање на отворениот код
Софтверот со отворен код официјално е дефиниран од организацијата Иницијатива за отворен код (Open Source Initiative / OSI). Дефиницијата ја дава во вид на десет критериуми који го дополнуваат основниот предуслув на пристап кон изворниот код. Тие критериуми се: