cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Глобочица
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1887, кое според Државната изборна комисија е сместено во основното училиште во селото Луково. Во избирачкото место е опфатено и селото Луково.
На локалните избори во 2017 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 345 гласачи. На референдумот во 2018 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 343 гласачи.
Иселеништво
Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите:
Чарлс III
Чарлс III (Charles III, роден Charles Philip Arthur George) — крал на Обединетото Кралство. Тој е најстариот син на Елизабета II и принцот Филип.
До наследувањето на престолот ја носел титулата принц од Велс и војвода од Ротси. Од бракот со својата прва сопруга Дијана има два сина: Вилијам и Хари. Во 2005 г. стапил во брак со Камила и останал престолонаследник сè до смртта на неговата мајка, со што бил најдолго прстолонаследник во историјата на британската монархија.
Крунисан е на 6 мај 2023 г. во Вестминстерската опатија во Лондон заедно со сопругата, кралицата Камила.
Биометрика
Биометриката се телесни мерења и пресметки поврзани со човечките одлики. Биометриската автентикација (или реална автентикација) се користи во компјутерската наука како форма на идентификација и контрола на пристапот. Се користи и за идентификување на поединци во групи кои се под надзор.
Биометриските идентификатори се карактеристични, мерливи одлики што се користат за означување и опишување на поединци. Биометриските идентификатори често се категоризираат како физиолошки одлики кои се поврзани со обликот на телото. Примерите вклучуваат, но не се ограничени на отпечаток од прст,вени на дланката, препознавање лице, ДНК, отпечаток од дланка, геометрија на раката, препознавање на ирисот, мрежница, мирис/мирис, глас, облик на ушите и одење. Одликите на однесување се поврзани со моделот на однесување на една личност, вклучувајќи, но не ограничувајќи се на движење на глувчето,ритам на пишување, одење, потпис, профилирање на однесувањето и ингеренциите. Некои истражувачи го измислија терминот бихевиометрика за да ја опишат последната класа на биометрика.
Потрадиционалните средства за контрола на пристап вклучуваат системи за идентификација базирани на токени, како што се возачка дозвола или пасош, и системи за идентификација базирани на знаење, како лозинка или личен идентификациски број. Бидејќи биометриските идентификатори се единствени за поединци, тие се посигурни во потврдувањето на идентитетот отколку методите засновани на токени и знаење; сепак, збирката на биометриски идентификатори предизвикува загриженост за приватноста во врска со крајната употреба на овие информации.
Сипан
Сипан е археолошко наоѓалиште во Перу кој датира од време на цивилизацијата Моче. Наоѓалиштето е познато по откривањето на гробот на Господарот од Сипан кој бил пронајден од Валтер Алва. За ова наоѓалиште се смета дека е најзначајно откритие во изминатите 30 години бидејќи гробот бил пронајден недопрен од крадци.
Азија (митологија)
Азија е нимфа од старогрчката митологија.
Митологија
Азија била ќерка на Океан и Тетија, сопруга на титанот Јапет, со кој ги имала децата: Менетија, Атласа, Прометеја и Епиметеја. Меѓутоа, во тој случај можно е да е идентификувана како Климена. Исто така е идентификувана и како Проноја.
Била почитувана како божица во Лидија, во Анадолија.
Список на државни водачи во 901 година
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Спаранизе
Спаранизе — општина во покраината Казерта од регионот Кампанија, Италија.
Аргија
Аргија во старогрчката митологија било име на повеќе личности.
Митологија
Таа била ќерка на кралот Адраста и неговата жена Амфитеја, за која се претскажало дека ќе се земе за лав. Кога Полиник и Тидеј стигнале на Аргос, се степале за преноќиште. Тогаш Адраст на нивните штитови видел приказ на лав со тоа ги препознал своите идни зетови. Таа имала тројца сина, Терсандар, Адраст и Тимеј.
Според Хигин, таа била Аргова мајка. Според Аполодор и Херодот, таа била ќерка на кралот Аутесион, мажена за Аристодем, која со него имала близанци Еуристен и Прокле.
Роза на ридот
„'" или „'“ („Роза на ридот“ или „Мала роза на полето“) е песна на Јохан Волфганг фон Гете, објавена во 1789 година. Напишана е во 1771 година за време на престојот на Гете во Стразбур, кога тој бил вљубен во Фридерике Брион, на која што е посветена поемата. Епизодата е инспирација за оперетата  на Франц Лехар од 1928 година, која што вклучува поставка на „“ од Лехар. „“ раскажува за отфрлената љубов на еден млад човек, а розата е симбол за жената. Постои и придружна песна на Гете, Das Veilchen, во која што човекот е претставен како љубичица.
Текст
<poem lang="de" style="float:left;"> Sah ein Knab' ein Röslein stehn, Röslein auf der Heiden, War so jung und morgenschön, Lief er schnell es nah zu sehn, Sah's mit vielen Freuden. Röslein, Röslein, Röslein rot, Röslein auf der Heiden.
Und der wilde Knabe brach 's Röslein auf der Heiden; Röslein wehrte sich und stach, Half ihr doch kein Weh und Ach, Musste es eben leiden. Röslein, Röslein, Röslein rot, Röslein auf der Heiden. <poem style="margin-left:1em; float:left;">Literal translation Once a boy saw a little rose standing, Little rose of the field, It was so young and beautiful, He dashed there quickly to see it near, Beholden with abundant joy, Little rose, little rose, little rose red, Little rose of the field.
The boy then said: "I shall pick thee, Little rose of the field." The little rose said: "I shall stick thee, That thou'lt always think of me, And, I'll not want to suffer it." Little rose, little rose, little rose red, Little rose of the field.
Still the rough boy picked the rose, Little rose of the field. The little rose fought thus and pricked, No prose of pain could help her, Alas, it must suffer it yet. Little rose, little rose, little rose red, Little rose of the field. <poem style="margin-left:1em; float:left;">Poetic translation Once a boy a Rosebud spied, Heathrose fair and tender, All array'd in youthful pride,– Quickly to the spot he hied, Ravished by her splendour. Rosebud, rosebud, rosebud red, Heathrose fair and tender!
Said the boy, "I'll now pick thee, Heathrose fair and tender!" Said the rosebud, "I'll prick thee, So that thou'lt remember me, Ne'er will I surrender!" Rosebud, rosebud, rosebud red, Heathrose fair and tender!
Now the cruel boy must pick Heathrose fair and tender; Rosebud did her best to prick,– Vain 'twas 'gainst her fate to kick– She must needs surrender. Rosebud, rosebud, rosebud red, Heathrose fair and tender!
Павел Потоцки
Павел Платонович Потоцки (12 декември 1857 година - 26 август 1938) бил руски воен водач, херој во Првата светска војна и воен историчар.
Потекло
Прадедото на Павел Платонович, Григориј, му служел на Хетман Самоилович. Во 1713 година бил назначен за стотник во градот Кишенка во областа Полтава. Во 1723 година ги потпиша написите за Коломак. На крајот на XIX век. Во црквата Архангел Михаил во градот каде што се чувале донациите на капетанот Григориј Потоцки: крстови, сребреничинии, сребрен диск и друго. Неговиот прадедо и дедо биле офицери на полкот Полтава. Семејството немало ништо заедничко со полското семејство на грофовите Потоцки. Презимето „Потоцки“ е формирано од името на селото Потоки кај Кобелијак, кое било во сопственост на предците на Потоцки Павел Платонович.
Детство и образование
Бил син на Платон Александрович Потоцки (1806-1877) и Ана Стороженко (1824-1868). Тој имал пет постари браќа кои исто така биле на воена служба, вклучувајќи ги: Александар (роден 1846), генерал-потполковник, директор на кадетскиот корпус Полтава и Питер (роден 1855), шеф на 35-та пешадиска дивизија, генерал на пешадијата во пензија.
Ги завршил воената гимназија Петровски Полтава (1874) и артилериското училиште Михаиловски (1877), бил ослободен како втор поручник на 3-тата гарда и артилериската бригада Гренадиер со испраќање во спасувачите на 1-та артилериска бригада.
Статуси: Налог-офицер на гардата (1878), втор поручник (1882), потполковник (1885), капетан на штаб (1890), капетан (1895), полковник (1897), генерал-мајор (1905), генерал-потполковник (1909), генерал од артилерија (1916).
Учествувал во Руско-турската војна (1877-1878), за своето учество и своите подвизи бил награден со ордените Света Ана од 4 степен и Свети Станислав од 3 степен со мечеви и лак.
Воена кариера
Во 1881 година дипломирал на Артилериската академија Михајловски во I категорија. Составена и објавена на негов личен трошок Историја на артилеријата на стражарите.
Тој командувал со 4-тата (1897-1901) и 1-та (1901-1902) батерија на Спасувачите на 1-та артилериска бригада, 2-та дивизија на спасувачи на 2-та артилериска бригада (1902-1904) и 22-ра артилериска бригада ( Март – ноември 1904 година).
Космос-775
Космос-775 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Павел Потоцки
Воена кариера
Од 1904 до 1907 година бил командант на 25-тата артилериска бригада, со која учествувал во руско-јапонската војна. За воените подвизи бил награден со Златно оружје „За храброст“ и Орден Свети Станислав од 1 степен со мечеви.
Од 1907 до 1908 година служел како началник на артилеријата на Тринаесеттиот армиски корпус (Руска Империја). На 3 јули 1908 година бил назначен за артилериски инспектор на гардискиот корпус, со кого влегол во Првата светска војна. Тој бил одликуван со Орденот Свети Георги, 4 степен: „За несебично и вешто водење на брилијантните дејства на гардискиот хаубиц и лесна артилерија, особено во августовските битки кај Касаржев за време на поразот на 10-от австриски корпус, на 2 септември 1914 година, додека го совладувале преминот на реката Сан кај Кжешов и од 9 до 14 октомври. кога водеше артилериски групи, вклучително и кметови, во битките кај Ивангород кај Горбатка, тој секогаш се појавуваше на најопасните места, комбинираше упатства на самото место со артилеријата на корпусот и, преземајќи лично водство од најодговорните групи, постојано ja отстрануваше пешадијата од тешки ситуации и им дал можност да ги заземат позициите на Германците и Австријците, кои биле во голема мера зајакнати и заштитени со тешка артилерија. “
На крајот на декември 1914 година бил назначен за началник на 2-та гарда пешадиска дивизија (Руска Империја). И покрај храбрите и одлучни активности, во 1915 година дивизијата претрпела огромни загуби. На 21 август 1916 година бил назначен за командант на 25-от армиски корпус (Руска Империја), а на 13 септември истата година бил назначен за командант на 1-от гардиски корпус. На 2 април 1917 година, како резултат на општата чистка што започнала по Февруарската револуција, тој бил запишан во резервниот состав со седиште во Киев и на 22 април вил запишан во седиштето на Воениот округ Петроград. Во септември 1918 година, за време на „ Црвениот терор“, тој бил одведен како заложник во Петроград, но потоа бил ослободен.
Космос-775
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на геостационарна орбита. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 1434.30 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 1.0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 5781 км, а најмалото на 5722.
Павел Потоцки
Смрт
Во 1938 година, 81-годишниот генерал Потоцки бил обвинет за контрареволуционерна активност и терористички акти, тој бил уапсен во Киев и осуден со конфискација на имот. При апсењето му биле одземени вредни лични предмети; уништени се дневници, научни истражувања, преписки, како доказ за вмешаност во неговата голема историска и сликовна колекција. За неколку дена, офицерите на Министерството нза внатрешни работи на Советскиот Сојуз му наложило на Павел Платонович да потпише „признание“ за неговите контрареволуционерни активности. По ова, Потоцки на 27 август 1938 година, според официјалната верзија, починал во затворската болница од парализа на срцето. Но, документите покажуваат дека вистинската причина за смртта е неговото брутално тепање пред портите на затворот Лукјановска во Киев.
Тит Лукрециј Кар
Тит Лукрециј Кар (латински: Titus Lucretius Carus, 94 п.н.е.-54 п.н.е.) — староримски поет и философ.
Животопис
За неговиот живот нема многу податоци, но се знае дека извршил самоубиство на возраст од 44 години.
Творештво
Тит Лукрециј Кар бил најдобар од т.н. дидактички поети. Тој е автор на недовршениот еп во шест книги „За природата на нештата“ (De rerum natura). Во првата и во втората книга е изложена физиката, во третата и во четвртата антропологијата, а во последните две космологијата. Основната цел на Лукрециј Кар била да го ослободи човештвото од религиските грижи, а особено од стравот од смртта. Затоа, ова дело се смета за најхуманиот еп во светската книжевност, а сè до 19 век служел како оружје во борбата против верските заблуди и предрасуди. Во делото е изнесено целокупното учење на Епикур за атомите, за душата, за човекот, за боговите, а на крајот се наоѓа опис на атинската чума, направен според описот на Тукидид. По неговата смрт, епот го објавил Цицерон.
Перо Коробар
Перо Коробар (,  -, ) бил македонски општествен деец, прв претседател на Македонскиот уставен суд.
Пред Втората светска војна учествува во револуционерното комунистичко движење. Во 1932 година станува член на СКОЈ, а член на КПЈ во 1940. Затворен е во белградскиот затвор „Главњача“.
Коробар е учесник во НОБ од 1941 година. По ослободувањето ги извршува функциите директор на Државното книговодителство и на издавачката куќа „Култура“ и директор на Републичкиот музеј.
Како културен работник е испратен во Пиринска Македонија во времето на градењето на културната автономија на македонскиот народ, а по враќањето во Скопје врши повеќе функции како: началник на Одделот за надворешни работи во ЦК на КПМ, управник на Македонскиот народен театар, член на Ревизионата комисија на ЦК на КПМ, член на Културно-просветниот одбор на Југославија и потпретседател на Културно-просветниот собор на Југославија и потпретседател на Културно-просветната заедница на Македонија, член на Главниот одбор на Социјалистичкиот сојуз, член на Претседателството на Сојуз на борците од НОВ на Македонија и член на Советот на Република Македонија. Во периодот 1963-1974 година Коробар е член и прв претседател на Македонскиот уставен суд.
Од 1974 до 1976 година бил претседател на Фудбалскиот сојуз на Југославија.
Творештво
Основната творечка преокупација на Коробар е животот и делото на поетот и револуционер Кочо Рацин. За тоа сведочат публикациите: „Животописот на Кочо Рацин“, „Рацин во моите сеќавања“, „Сеќавања на современиците за Рацин“, „Ликовно видување на животот и творештвото на Рацин“.
Покрај тоа, Коробар е автор на следните монографски трудови:
Јован Јовановиќ-Змај
Јован Јовановиќ-Змај (Јован Јовановић Змај; Нови Сад, 24 ноември 1833 - Сремска Каменица, 3 јуни 1904) — српски писател, преведувач, новинар, академик и лекар, еден од најпопуларните детски писатели, кој се смета за родоначалник на српската поезија.
Животопис
Змај е роден на 24 ноември 1833 г. (6 декември по грегоријанскиот календар) во Нови Сад. Гимназија учел во Салаш и Пожун (денес Братислава), а правни науки во Пешта, Прага и Виена. По студиите, тој работел како актуар (секретар) на новосадскиот магистрат. Подоцна, во Виена завршил медицина, и како лекар работел во Футог, Панчево, Белград, Виена, Загреб. Едно време бил драматург на народниот театар во Белград, а ги уредувал сатиричните и детски весници: „Јавор“ (Нови Сад, 1862/63) „Змај“ (Нови Сад, 1864/1871), „Жижа“ (Панчево, 1871/1874), „Илустрована ратна хроника“ (Нови Сад, 1877/1878), „Стармали“ (Нови Сад, 1878/1889 и, „Невен“ (1880).
Змај бил оженет со Ружа Личанин, по чие име ја нарекол својата збирка „Трендафилчиња“ (турскиот збор „ѓул“ значи трендафил), а со која живеел среќен, мирен, идиличен брачен живот. Но, семејната среќа не траела долго: во период од десетина години му умреле жената и пет деца. Во 1872 умрела жена му.
Неговиот последен напишан текст е всушност упатство за својот погреб, во кој напишал: „Денес умре чичко Јово. Порачајте погребни потреби од втора класа. Не ми требаат венци, погребот нека биде сосема скромен, и никако гробница. Дрвен сандак долг 1 метар и 72 сантиметри.“
Умрел во Сремска Каменица, на 3 јуни 1904 година.
Творештво
Змај дебитирал со песната „Пролетно јутро“, и тоа како ученик во Пожун, во 1852 година. Песната била потпишана со псевдонимот „Осман“. Како поет, Змај се појавил во време кога српската поезија минувала низ тешка криза, и таканаречената „објективна лирика“ веќе била минато.
Во текот на педесетгодишното творештво Змај напишал голем број песни, се занимавал и со преведување, а оставил и неколку прозни дела, како романтичниот расказ „Видосава Бранковиќ“ (Видосава Бранковиħ) и хумористичната игра „Крап“ (Шаран), кои не постигнале значаен успех. Неговото богато поетско дело може да се разграни на неколку тематски подрачја: како останатите романтичари, пеел за љубовта кон жената и кон татковината; својот општествен ангажман го изразил во политичко-сатиричните и во хумористичните песни; а посебен печат оставил со детските песни. Од неговата лирска поезија, најголема вредност имаат збирките „Трендафилчиња“ од 1864 година и „Овенати трендафилчиња“ (Ђулиħи увеоци) од 1883 година, кои се сметаат за негов лирски дневник на неговата љубов, семејна среќа и трагичната животна судбина. Блискоста со народната поезија особено се чувствува во неговите збирки „Снохватице“ и „Девесиље“, создадени меѓу 1895 и 1900 година.
Посебно место во поезијата на Змај имаат неговите патриотски песни. Тој бил еден од основачите и главните луѓе на „Обединетата српска младина“ (Уједињена омладина српска), прогресивна организација чија цел била обединувањето на Србите и на Јужните Словени. Подоцна, од неа се родила Либералната народна партија (Либерална народна странка) на Светозар Милетиќ, а Змај бил нејзин верен следбеник и помагач. Во патриотската лирика, тој ги славел српството, славното српско јунаштво и борбата за слобода, но никогаш не западнал во тесен национален шовинизам. Од овие песни особено се истакнуваат: баладата „Три ајдуци“ (Три хајдука), „Српска мајка“ и „Светли гробови“, испеена по повод смртта на Ѓура Јакшиќ.
Политичко-сатиричната поезија на Змај била поврзана со неговиот политички ангажман околу Народната партија на Милетиќ. Во тој поглед, Лаза Костиќ истакнува дека Змај бил поет на „Милетиќевата слава“, исфрлајќи ја познатата изрека дека „змејот го изеде славејот“. Сепак, политичката поезија на Змај не треба да се врзува само со политичката програма на Милетиќ, туку има и поширока платформа. Така, уште во 1852 година, за време на Баховиот апсолутизам, Змај пишувал слободарска поезија и ги преведувал слободарските европски поети. Исто така, Змај имал голема дарба за ефектна сатира со која ги исмејувал општествените недостатоци на своето време. Според Богдан Поповиќ, Змај поседувал сè што е потребно за добра сатира: дух, шега, иронија, зајадливост и лутина. Делувајќи како совест на своето време, Змај ги критикувал кралската власт, свештенството, европската дипломатија и „високата“ политика, итн.
На пример, познати се неговите песни „Малиот Брцко“ (Мајушни Брцко), „Јутутунска јухахаха“ и „Јутутунска химна“ во кои ги критикувал апсолутистичките режими на кнезот Михаило и на кралот Милан при што, како убеден републиканец, тој ја исмеал и монархијата како државно уредување. Во „Од песните на еден игумен“ (Из песама једног игумана), тој го исмејува општествениот паразитизам и алчноста за пари на високото свештенство, додека во „Билдунг“ и во други песни на удар ги зема негативните појави во Војводина во неговото време, како: националното отуѓување, изопаченото сфаќање на животните вредности, помодарството на малограѓаните, духовната пустош итн.
Најпосле, детската поезија на Змај со право се смета за дел од српското национално богатство. Таа била производ на неговата бескрајна љубов кон децата при што тој умеел да проникне во тајните на чистата детска душа и во патеките на детската фантазија, издвојувајќи ги важните детски одлики и создавајќи типизирани детски ликови кои ќе останат вечни. Во тие рамки, Змаевите детски песни обработуваат најразлични теми, како: хигиенски, здравствени и други поуки, песни за работата, патриотизмот, за младоста и староста, песни за минатото, за минливоста на времето итн.
Критики
За творештвото на Змај се изречени бројни противречни судови. Така уште додека била жив, тој бил славен како голем поет и како бард на нацијата, но истовремено тој доживеал и тешки критики кои неговото творештво го сведуваат на обично стихотворство. Во тој поглед, може да се каже дека во морето стихови што ги создал има многу слаби моменти, но точно е и тоа дека во моментите на инспирација тој создал и дела со голема уметничка убавина, со кои си обезбедил трајно и високо место во српската книжевност.
Критиката смета дека неговата поезија за деца се наоѓа на самиот врв во светската поезија. Таа нагорна линија почнува од неговата песна „Гаша“, 1858 година, која е всушност препев на една песна од германскиот поет Рудолф Левенштајн. Митар Нешковиќ во статија од 1887 година му оддава признание на Змај како детски поет, но сепак му забележува што поезијата не ја систематизирал според педагошките принципи, т.е. што не се труди да создаде вистински и целосен кодекс на моралното воспитување. Коментирајќи го ова, д-р Божидар Ковачек вели дека професионалните педагози станале несензибилни за уметничките вредности и за вистинската порака на песните на Змај.
Коментирајќи ги иновативните постапки во детските песни на Змај, Бора Ќосиќ зборува за посебна интересна и поучна вештина која ја нарекува „змајологија“. Притоа, тој смета дека детската поезија на Змај спаѓа меѓу најдоброто во неговиот поетски опус.
Во 1893 година се појавува критиката на Љубомир Недиќ, кој поезијата на Змај ја смета за највредно во неговиот поетски опус. Значајно е што критиката почнува сериозно да се занимава со овој вид творештво. Лаза Костиќ во 1902 година смета дека поезијата на Змај е „премногу мудро“ конструирана.
IC 955
IC 955 — галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 0 ч 5 м 5,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -7° 7' 5". Положбениот агол на објектот е во износ од 74°.
Други поделби
Проучување на IC 955 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 312.
Лудошко Езеро
Лудошко Езеро е второ по големина езеро во Северна Бачка во Србија.
Мариборска крвава недела
Крвавата недела во Марбург (германски: Marburger Blutsonntag, словенечки: Mariborska krvava nedelja) — име на масакрот што се случил во понеделникот на 27 јануари 1919 година во градот Марибор во денешна Словенија. Војници од армијата на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна Кралство Југославија), под команда на словенечкиот офицер Рудолф Мајстер, убиле помеѓу 9 и 13 цивили од германско етничко потекло, а биле повредени уште 60 лица, за време на протестот во центарот на градскиот плоштад. Проценките на жртвите се разликуваат меѓу словенечките и австриските извори.
Лудошко Езеро
Географска положба
Лудошкото Езеро се наоѓа на крајниот север на Војводина во Бачка. Има површина од 387 хектари и должина од 4 километри. Се наоѓа во општина Суботица, на 12 километри источно од градот во селата Хајдуково и Шупљак. По северозападната страна се протега меѓународниот автопат Е-75, а на северниот пат Суботица - Сегед. Овие патишта се дел од источноевропската туристичка рута и го претставуваат контактот меѓу Србија и Црна Гора со Унгарија, што значи дека Лудошкото Езеро има поволна географска положба. Позицијата на Лудошкото Езеро во однос на транзитните туристички рути е многу поволна, како и во случајот со туристичките дестинации. Во полупречник од 100 км има погодни места за екскурзиски туризам: Суботица, Нови Сад, Кикинда, Сомбор, Зрењанин и други. На поволната туристичко-географска положба влијае и близината на реката Тиса, езерото Палиќ и Суботичка шума.
Потеклото на езерото
Лудошко Езеро е формирано во ајолска вдлабнатина источно од Палиќ и јужно од населбата Хајдуково. Езерското окно е формирано одамна со издувување од ветрот, а понатамошниот тек на водата ја запреле песочните дини.
Мариборска крвава недела
Марибор бил најголемиот град на јужна Штаерска и имал претежно германско население. Делегација на САД предводена од Шерман Мајлс го посетила Марибор на 27 јануари 1919 година како дел од пошироката мисија за решавање на територијалните спорови. Истиот ден, германските граѓани организирале протест во кој се истакнале желбите Марибор да стане дел од Република Германска Австрија. Протестите биле прекинати од страна на војниците на Мејстер, кои пукале врз луѓето и предизвикувале бројни жртви. Како одговор на тоа, Германска Австрија започнала воена офанзива која ги истерала Југословените од неколку мали градови во Горна Штаерска по должината на реката Мура. Според посредувањето на Франција во февруари 1919 година бил договорен прекин на огнот. Според Договорот од Сан Жермен, потпишан на 10 септември 1919 година, Марибор и остатокот од Долна Штаерска станале дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Никој никогаш не бил обвинет за масакрот во Марибор.
Лудошко Езеро
Олеснување
Лудошкото Езеро се протега во правец север-југ во интердинарската долина и припаѓа на еолскиот тип на езеро. Геолошкиот состав на околината на Лудошкото Езеро е сложен. Длабокиот состав на карпите штотуку е откриен благодарение на ископите за пронаоѓање нафтените извори. Кај Хорго ш на длабочина од 2.150м-2.350м се откриени шкрилести метаморфни карпи а кај Палиќ на длабочина од 1.100м црвени пермиски песочници. Геоморфолошки, Лудошко Езеро се наоѓа во огромна вдлабнатина на допир на светлина и песочни формации. Северно од езерото се наоѓа песочната област која е дел од песочникот Суботица-Хоргош, а на југ и исток се наоѓа лесното плато Бачка, кое е 5-6м повисоко од Лудошко езеро и малку брановидно. Третата целина на запад е претставена со вкрстување на светло-песочната зона. На исток вдлабнатината се отвора широка и плитка долина низ која тече реката Киреш. Западно од Лудошка депресија има издолжени вдлабнатини кои се поврзани со Паличка депресија. Во овие вдлабнатини имало две езера: Солено и Крваво.
Мариборска крвава недела
Позадина
Република Германска Австрија била создадена по поразот на Австроунгарија во Првата светска војна и опфаќала области со претежно германско говорно население во границите на поранешното царство. Освен денешните територии на Република Австрија, тие вклучувале делови од Јужен Тирол и градот Тарвизио, денес во Италија; јужна Корушка и јужна Штеарска, денес во Словенија, и Судетенланд и Германска Бохемија, денес во Чешка.
Лудошко Езеро
Олеснување
Крвавото езеро е претворено во рекреативно Младинско езеро и ја загубило својата автентичност, а на Соленото Езеро му се заканувало целосно исчезнување поради сушење и претворање во депонија за отпадни води, односно депонија за шут. Источниот брег се одликува со лесни падини и делови и се одликува со подобро зачувана вегетација. Лудошко езеро во северниот дел е во облик на вентилатор и е во природна состојба со мочурлив карактер. Во минатото североисточниот, плиткиот дел повремено пресушувал и имал помочурлив карактер. Дното на езерото се состои од бела, непропустлива глина над која најмногу се наталожила тиња.
Мариборска крвава недела
Позадина
Победничките сојузнички сили ги поделиле териториите на поранешна Австроунгарија помеѓу Германска Австрија, Унгарија и неколку други земји. Иако поделбата на територии била спроведена преку прогласен принцип на национално самоопределување, населението на етнички Германци и Унгарци останало да живее на многу од овие територии, вклучувајќи ја Чехословачка, Романија и Кралство Југославија.
Лудошко Езеро
Клима
Климата на оваа област е умерена-континентална, полувлажна до полусушна. Просечната годишна температура е 10,7 °C. Разликата меѓу просечната јануарска и просечна јулска температура на воздухот е 22,9 °C и оваа разлика укажува на повисок степен на континентална клима. Екстремно високите температури достигнуваат и до 40 °C, а апсолутно најниските температури се спуштаат до -26 °C. Периодот на мразови трае 160 дена, со првите мразови во сезоната на крајот на октомври, а последните на почетокот на април. Температурните разлики влијаат и на температурата на водата во езерото. Во текот на зимските месеци, водата на езерото може да замрзне во период од три месеци, а во текот на летото водата се загрева до 30 °C. Високите летни температури на водата во езерото влијаат и на хидролошките одлики на езерото. Најчестиот ветер е северозападен, проследен со североисточен, југоисточен (кошава), југозападен и северен. Најголемата просечна брзина ја постигнува западниот ветер и изнесува 2,7м/с. Просечните годишни врнежи се 525мм. Оваа вредност се менува од година во година, така што понекогаш достигнува до 700мм, а кај други и под 400мм. Најповолен период за престој на луѓето на ова езеро е од средината на мај до средината на октомври.
Мариборска крвава недела
Позадина
Контролата на градот Марибор била оспорена од страна на Југославија и Германска Австрија. Сојузниот акт на Германска Австрија, во врска со „Обемот, границите и односите на државните територии од 22 ноември 1918 година“, го побарал подрачјето на Долна Штаерска во рамките на кое се наоѓал и Марбург/Марибор. За да се реши прашањето за сопственоста на Корушка, поголем регион во кој се формирала Долна Штеарска, американската администрација во Виена предложила демографска истрага на територијата. Мисијата била предводена од Арчибалд Кери Кулиџ, професор по историја на колеџот Харвард и работел под американската комисија за преговори за мир. Мисијата назначила делегација која ја предводел полковникот Шерман Мајлс, како и потполковникот Лерој Кинг, професор по словенски јазици на Универзитетот во Мисури,, и професорите Роберт Кернер и Лоренс Мартин.
Лудошко Езеро
Хидрографија
Северна Бачка има малку површински води поради неповолните геолошки и климатски услови за нивно формирање. Покрај Лудошко езеро, тука се и: Паличкото езеро, Крвавото езеро, Соленото езеро и единствениот преостанат воден тек Киреш. Неодамнешните истражувања покажале дека во езерото се акумулирал дебел слој тиња, поради испуштањето на отпадните води од градот Суботица преку вентилациониот канал Палиќ-Лудаш. Дебелината на калта е најголема во северниот дел на езерото (до 1 м), додека кон југ постепено се намалува. Заради специфичните хидролошки услови, северниот и јужниот дел на езерото имаат различна вегетација. Во процесот на забарување северниот дел бил обраснат со бујна вегетација, додека во крајниот јужен дел преовладувале отворени водени површини. Овие разлики постепено исчезнале поради загадувањето на водата. Во мочурливиот дел на езерото се наоѓа мало островче изградено од дрво, обраснато во трева и погодно за живеалиште на разни птици. Поради овие одлики, дел од Лудошко езеро е прогласено за строг природен резерват.
Мариборска крвава недела
Позадина
На патот кон Корушка, делегацијата го посетила Марибор, кој пред Првата светска војна имал население од 80% Австриски Германци и 20% Словенци. Повеќето од главниот град и јавниот живот на Марибор биле во германски раце и градот главно бил познат по името на германски јазик, Марбург. Според последниот австроунгарски попис во 1910 година, градот и неговите предградија имале 31.995 австриски Германци (вклучувајќи ги и Евреите што говорат германски јазик) и 6.151 етнички Словенци. Меѓутоа, околината била населена речиси во целост од страна на Словенците, иако многу австриски Германци живееле во помалите градови како Птуј(79,39% ) или Цеље (66,80% ).
Лудошко Езеро
Земјиште
Во пошироката околина на Лудошко Езеро се појавуваат повеќе видови земјиште, што е последица, пред сè, на постоењето на повеќе видови геолошки подлоги: песок (северно од езерото) и шума (исток, југ и запад). Најчеста е црница. Има и смолница (кафеава почва).
Мариборска крвава недела
Позадина
Во ноември 1918 година, словенечкиот главен (подоцна генерал) Рудолф Мајстер го презел градот Марибор и околните области на Долна Штеарска во името на новоформираната Држава СХС, предвесник на Југославија. . На 23 ноември 1918 година, тој и неговите војници ја разоружале и ја распуштиле безбедносната сила „Зелената гарда“ (германски: Schutzwehr) која го одржувала градскиот совет во Марибор. Мастјер окупирал неколку села и градови северно од реката Мура. На 31 декември 1918 година, единиците на Мајстер затвориле 21 познати мариборски државјани од етничко германско потекло.
Лудошко Езеро
Флора и фауна
Некогашната убавина на крајбрежната вегетација е зачувана од устието на Киреш, каде езерото е опколеносо шамак, во пролет има светли пролетни ириси, а во лето шарени врби и коноп. Овде цвета заштитениот голем каќунак, додека најголемата вредност на крајбрежните солени мочуришта е ненаметливиот зелен морски трозабец, впишан во Црвената книга на Флора на Србија.
Мариборска крвава недела
Масакр
Изворите се разликуваат според точната причина и обемот на масакрот во Марибор. Сите се согласуваат дека на 27 јануари 1919 година, делегацијата на мисијата, предводена од Шерман Мајлс, го посетила Марибор и пронашла илјадници граѓани од германско етничко потекло кои биле соберени на главниот градски плоштад и мавтале со знамињата на Германска Австрија. Германските австриски извори укажуваат дека имало 10.000 демонстранти кои пееле песни и носеле патриотска облека. Дваесет војници под команда на Мајстер биле стационирани пред градското собрание, вооружени со пушки поставени со бајонети.
Лудошко Езеро
Флора и фауна
Влажните поплавени ливади и самото езеро се погодна почва за многубројни водоземци во пролетта, како што се: мали и големи мрмоти, езерски жаби, обични чешли, зелени жаби и заштитени езерски желки. Најпознатата риба на езерото Лудашко бил златниот крап, кој денес е речиси целосно потиснат од близок роднина донесен од исток, сребрениот крап, најпопуларниот плен меѓу спортските риболовци. Овде живеат околу 20 видови риби, вклучувајќи ја и рибата Обична лоучница.
Мариборска крвава недела
Масакр
Германските извештаи тврдат дека војниците почнале да пукаат во толпата без провокации, со цел да се борат со невооружените цивили. Според овие извори, жртвите броеле 13, а уште 60 демонстранти биле ранети.
Лудошко Езеро
Флора и фауна
Најпознати претставници на светот на птиците на езерото Лудош се мочуришните птици, поради чие присуство оваа област е впишана на листата на мочуришта од меѓународно значење. Меѓу нив се издвојуваат: црвена и жолта чапја, голем воден бик, барска кокошка, мал барски петел, рибарче, сини тетреби, бела и мустаклеста сипка и клукајдрвец што се гнезди во трските на езерото. Најпознати цицачи се зајакот, срната, дивата свиња и видрата.
Мариборска крвава недела
Масакр
Словенечкиот извештај за истиот настан тврди дека војниците почнале да пукаат откако еден австриски државјанин насочил револвер кон словенечките војници, тргнувајќи го бајонетот на еден од нив. Војниците потоа вратиле со оган: според оваа пресметка, 11 биле убиени.
Лудошко Езеро
Културно-историски вредности
Археолошките ископувања покажале дека најстарата населба во оваа област била на брегот на езерото Лудашко, кој датираат од палеолитот, неолитот, бакарното доба, средниот век и периодот на ренесансата. Архаичните селски куќи на Лудаш, најстарата фарма во околината на езерото, припаѓа на најјужната варијанта на унгарскиот низински тип на куќа.
Мариборска крвава недела
Последици
На 4 февруари 1919 година, Германска Австрија започнала воена офанзива за да ги врати регионите на Горна Штеарска контролирани од војниците на Мајстер. Примирјето било договорено на 10 февруари 1919 година, преку француско посредништво од нивната воена мисија сместена во Марибор. На 13 февруари 1919 година бил потпишан договор за прекин на огнот, а војниците на Мајстер се повлекле од дел од Горна Штеарска.
Лудошко Езеро
Посебен природен резерват
Лудашко Езеро првпат било заштитено со закон во 1955 година (дел од езерото), а од 1994 година Уредба на Владата на Република Србија за прогласување на Специјален природен резерват (Службен весник на РС 56/94). Новата уредба за заштита на специјалниот природен резерват Лудашко Езеро („Службен весник на РС“, бр. 30/06) ја проширил областа на 846,33. Специјалниот природен резерват „Лудашко езеро“ ги опфаќа езерото и брегот покрај населбите Лудаш (Шупљак), Хајдуково и Носа. Резерватот, покрај езерото, вклучува и 2.002 заштитни зони. Чувар на заштитениот имот е јавното претпријатие „Палиќ-Лудаш“ Барската орхидејата е запишана во Црвената книга на Флора на Србија. Областа околу езерото е населена уште од каменото доба, а археолошки наоѓалишта постојат во близина на Носе. Католичката црква и парохијата на брегот Лудашки се исто така вредни културни споменици. Езерото било воведено на листата на локалитети Рамсар во 1977 година и има меѓународно значење, затоа спаѓа во I категорија на заштита. Специјалниот резерват е веднаш до границата и се потпира на националниот парк Кишкуншаг во Кечкемет, Унгарија. Резерватот се планира да биде дел од заедничкото прекугранично заштитено природно богатство во сливот на реката Киреш.
Мариборска крвава недела
Последици
Лерој Кинг, еден од членовите на мисијата, во својот извештај напишал дека властите во Марибор биле сомничави за работата на мисијата и очигледно стравувале дека откриле информации што тие би сакале да ги сокријат. Тој тврди дека имало словенечко население во Штеарска, кое би претпочитало одржување на австриската влада.
Договорот од Сен Жермен, потпишан на 10 септември 1919 година, забележал дека Марибор цврсто бил под контрола на југословенската војска и дека, бидејќи Словенците биле мнозинство во регионот околу градот, Марибор требало да остане, а остатокот од Долна Штеарска да биде во рамките на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.
Одговорноста за пукањето во Марибор никогаш не била конечно утврдена. Австриските извори му ја препишале вината на Рудолф и ги споменале во некои извештаи Butcher of Maribor. . Спротивно на тоа, во Словенија добро го оценува на Рудолф. Бројни општества, институции и улици се именувани во негова чест и има неколку споменици низ земјата.
Аслан Селмани
Аслан Селмани (Албански: Asllan Selmani; Лојане,, - , ) — македонски научник, демограф, универзитетски професор, пратеник во три мандати и поранешен министер за наука во третата македонска влада.
Руско благородништво
Ова се категории на руско благородништво и владетелство
Радишани
Радишани — населба во Општина Бутел, во околината на градот Скопје. Има урбан и рурален дел.
Географија и местоположба
Радишани се наоѓа во северниот дел од Скопје (средиштен дел на Општина Бутел), на 8 километри оддалеченост од центарот на градот Скопје. Населбата е сместена во долината од двете страни на реката Серава (надморска височина од околу 430 метри), со што таа има ридско-долински карактер. Атарот на Радишани зафаќа простор од 6,1 км2, од кои 497 ха се обработливо земјиште, а пасиштата зафаќаат 38 ха. Низ Радишани минува патот за повеќе села во подножјето на планината Скопска Црна Гора, конкретно селата Љубанци и Побожје, како и патот за помалите села Бел Камен и Кучевишка Бара кој се поврзува со локалниот пат кон Бањани. На атарот на населбата Радишани избива изворот Жегровец.
Историја
Во век, Радишани се спомнувало во Скопската каза на Отоманското Царство.
Антика
Познато е дека подрачјето околу населбата е населено уште од антиката, за што сведочат остатоците од римска населба пронајдени во руралниот дел, недалеку од десниот брег на Серава.
Постојат претпоставки дека населба на местото од Радишани постоела уште од времето на Крале Марко (XIV век). Наведување за оваа претпоставка е постоењето на црквите „Св. Никола“ и „Св. Ѓорѓија“ кои потекнуваат токму од овој период (XIII-XIV век). На просторот на Радишани од старини се пронајдени доцноантичка некропола во месноста Радишко, како и еден осамен римски наод на надгробна плоча со латински натпис од I век во месноста Голем Град (Река) на левиот брег на Серава.
Радишани спаѓа во старите села во Скопската Котлина. Првите пишани податоци за Радишани потекнуваат од втората половина на XV век, кога селото било завештано од Јахја-паша на неговата истоимена џамија во Скопје. Ваквата положба која ја имале мал број на села (завештани на џамии во XV век биле и Драчево и Булачани) била доста поволна бидејќи селаните биле слободни и имале своја сопствена земја (не биле чифлици на бегови) и имале единствена обврска да дел од своите земјоделски производи ги даваат на џамијата. Првите податоци за население се наоѓаат во турските пописи од XV век каде што се попишани околу 20 христијански семејства со име на мажот на семејството и името на неговиот татко. Народното предание наведува дека Радишани било големо село со „триста куќи“. За време на отоманското владеење, во периодот на Карпошовото востание и Австриско-турската војна во 1689, еден дел од населението настрадал, а друг дел се иселил, при што од тоа старо население останале само три македонски христијански родови: Ѓоклинци, Масинчеви и Трпановци. На почетокот на XIX век, во Радишани биле основани неколку чифлици на кои земјата ја обработувале доселени Македонци, додека пак, останатите три старинечки родови имале своја сопствена земја. До крајот на отоманското владеење во Радишани имало 5 чифлици. Населението на Радишани се ослободило од чифлигарството во периодот од 1912 до 1925 кога земјата преминала во сопственост на Македонците кои живееле во селото (дел со откупување, а дел преку аграрна реформа ).
Поземјотресна урбанизација
По катастрофалниот Скопски земјотрес во 1963 г., донесена е одлука за планска урбана изградба на 11 приградски населби со монтажна градба на бараки, при што една од тие населби била изградена на ридот западно од селото Радишани. Радишани доживеало голем подем во почетокот на осумдесеттите години на минатиот век, кога биле изградени училиштето, градинката, трговскиот центар, зградитеи бројните бараки. Со тоа истото преминува во населба. Во тој период започнало да се доселува население од сите краишта на Македонија, како и од околните места, а овој процес трае сè до денес со доселување на бројни побогати македонски семејства од Скопје и од скопските населби Чаир, Бутел и Топанско Поле кои градат куќи во прекрасната природна околина на Радишани.
Од етнографски аспект, сè до крајот на Втората светска војна и педесеттите години на XX век, селото Радишани заедно со селото Раштак, според говорот, народната носија и народните обичаи, претставувале две крајни (последни) села на етно-географската област Блатија, односно биле сметани за „блатиски села“ кои лежеле на границата спрема селата од жупата во Скопска Црна Гора. Со зголемениот развој по ослободувањето од отоманското владеење, воедно и по Втората светска војна, започнало да се доселува сѐ поголем број на население од селата на Скопска Црна Гора. Сѐ почесто започнале да се склопуваат и брачни врски со ова население при што етнографските одлики на Радишани доста се измешале.
Стопанство
Поради поволната положба, Радишани има доста голема економска развиеност и активност на населението. Во населбата се застапени разни секундарни и терциерни стопански дејности. Радишани има многу поволна географска местоположба за земјоделство, односно одгледување на суви култури на долинските падини и влажни култури на долинското дно крај Серава. Во минатото земјоделството било главна стопанска гранка. Најмногу се одгледувале жито, тутун, лубеници и винова лоза, а најголеми приходи населението остварувало од продажбата на тутунот и лубениците. Еден помал дел од населението и денес се занимава со земјоделство, а најмногу се одгледуваат пченица и јачмен од житните култури, и домати, пиперки, краставица, млади кромитчиња, марула и зелка од градинарските култури кои се одгледуваат и под пластеници и на отворено. Во рамничарскиот предел на влезот (јужно) на Радишани од кај Расадник и кон Љуботенски Пат се одгледуваат и лубеници, дињи и тикви. На ридските предели се застапени и лозарството и овоштарството. Со земјоделство се занимава претежно населението што живее во делот на селото Радишани, односно куќите околу црквата „Св. Наум“, од десната страна на главната улица по течението на Серава. Денес земјоделството најмногу се одгледува за сопствени потреби, а еден дел се продава и на пазарите во Скопје и во населбата Радишани. Како голема градска населба и централна за повеќе околни места во Радишани работи трговски центар со голем број продавници, трговски дуќани, пекарници, ресторани, берберници и занаетчиски работилници. Во Радишани работат повеќе автомеханичарски и вулканизерски сервиси, две бензински пумпи и отпад за метални производи. Од индустријата застапени се производствени погони како што се: ливница за метали и метални конструкции, бетонска база и блокара за производство на градежни материјали, салони за изработка и продажба на мебел. Во населбата работат и големите ресторани и угостителски објекти за свадбени прослави „Олимпија“ и „Александар“, големи супермаркети и дисконти, приватни здравствени ординации, спортски обложувалници, пицерии, кафе-барови и друго. Голем дел од населението работи во фирми во центарот или во другите делови на Скопје.
Во Радишани работи и мултимедијалното претпријатие „Кругот“.
Население
На пописот од 2002 година, во Радишани има 9.123 жители, од кои 8.084 Македонци, 50 Албанци, 35 Турци, 160 Роми, 52 Власи, 363 Срби, 49 Бошњаци и 180 останати.
Како привлечно место за живеење, Радишани бележи постојан пораст на бројот на своите жители. Во 1961 година живееле 436 жители, во 1994 година живееле 7579 жители, а денес бројот на население се движи помеѓу 11 и 12 илјади жители.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 6.066 жители, од кои 4.904 Македонци, 216 Албанци, 27 Турци, 138 Роми, 12 Власи, 204 Срби, 103 Бошњаци, 72 останати и 390 лица без податоци.