cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Марсел Хиршер
Кариера
Хиршер дебитирал на Светскиот куп во март 2007 год. На Зимските олимписки игри 2010 година, Хиршер се пласирал на четвртото место во велеслалом и на петто место во слалом. На Светското првенство во 2009 година се пласирал на четвртото место во велеслалом, а поради скршеница на зглобот непосредно пред Светското првенство во 2011 година, ја пропуштил цела сезона во 2011 година.
По повредата, Хиршер имал извонредна сезона ако се земат предвид победите во 2012 година (9 победи и вкупно 14 подиуми), сите остварени во двете технички дисциплини (и едно трето место на последната супервелеслаломска трка во сезоната). Ги освоил титулите во Светскиот куп во генерален пласман и велеслалом, а во слалом се пласирал на третото место.
Во октомври 2012 година, на Хиршер му била доделена наградата Skieur d'Or од членовите на Меѓународната асоцијација на скијачки новинари за неговите настапи во текот на претходната сезона. Хиршер повторно ја освоил титулата во генерален пласман на Светскиот куп во 2013 година со 6 победи; ја освоил и титулата во слалом а бил вицешампион во велеслалом. Хиршер 18 пати се искачил на подиумот од вкупно 19 трки во двете технички дисциплини. Единствената не успеал да заврши на подиумот на велеслаломот во Аделбоден. Во таа трка Хиршер водел по првото возење, ја зголемил својата предност на преку една секунда во второто возење, но за малку ќе паднел на само неколку порти пред финишот, со што ја испуштил победата и се пласирал на 16-тото место. Тој станал прв скијач во машка конкуренција кој ја задржал титулата во генерален пласман на Светскиот куп по неговиот колега Австриецот Стефан Еберхартер во 2002 и 2003 година и првиот кој ја освоил три години по ред по Американецот Фил Маре кој го направил тоа во 1981, 1982 и 1983 година.
Во 2015 година, Хиршер доминирал во велеслалом со 5 победи, и по втор пат ја освоил титулата во велеслалом. По победата во слалом во Загреб тој станал најуспешен австриски машки скијач во слалом во Светскиот куп, надминувајќи го Бенџамин Раих. Во последната трка од сезоната во Мерибел, ја достигнал негативата од 55 поени во поредокот и го освоил својот 16-ти слалом во Светскиот куп, а со тоа ја освоил и титулата во слалом трета година по ред. Хиршер стана првиот машки алпски скијач кој четири пати по ред ја освоил титулата во генерален пласман на Светскиот куп. Во 2016 година, по победата во Бивер Крик, Колорадо, Хиршер станал најуспешниот австриски машки скијач на Светскиот куп во велеслалом, и ги престигнал Бенџамин Раих и Херман Маер. Со победата во велеслалом во Алта Бадија, Италија (неговата 3-та последователна победа таму), тој стана најуспешниот австриски скијач на Светскиот куп во велеслалом, претекнувајќи ја Анемари Мозер-Прол. Со победата во велеслалом во Крањска Гора, Словенија Хиршер ја заверил титулата во велеслалом на една трка пред крајот. За да ја заокружи неверојатната сезона со 8 победи и 19 подиуми, Хиршер ја освоил и титулата во генерален пласман на Светски куп, негова 5-та последователна титула, подвиг кој не бил претходно постигнат од машки скијач. Хиршер е единствен австриски машки скијач кој победил на сите трки во сезоната и освоил 30,9% (1.795 од 5.804) од поените за австриската репрезентација.
На 13 ноември во Леви, Финска, Хиршер победил на првиот слалом во сезоната 2017 и се изедначил со вкупно 40 победи со Пирмин Цурбриген, и се изедначил на 5-тото место во поредокот. Тој, исто така, по 93-ти пат се искачил на подиумот, и го надминал Бенџамин Раих. На 18 декември победил на четвртиот велеслалом во сезоната во Алта Бадија, (на трите претходни трки завршувал на второто место), и го израмнил рекордот на Алберто Томба од 4 победи во Алта Бадиа. На 7 јануари Хиршер со второто место во велеслалом во Аделбоден го освоил својот 100-ти подиум од 191 старт. На 29 јануари Хиршер победил во велеслалом во Гармиш, и ја постигнал својата 20-та победа во велеслалом и 43-та победа во Светскиот куп, а со тоа ја постигнал и 100-тата победа за Австрија во велеслалом во машка конкуренција.
На 4 март во Крањска Гора, Словенија, Хиршер ја освоил својата трета GS трка во сезоната и со неа ја обезбедил својата 4-та титула GS Светски куп и 6-та титула во Светскиот куп; единствениот машки скијач во историјата кој го направил тоа. Еден ден подоцна Хиршер завршил четврти во слалом и со тоа ја обезбедил својата четврта титула во слалом во Светскиот куп.
Почетокот на сезоната 2018 се очекуваше да биде потежок бидејќи Хиршер доживеа фрактура на левиот зглоб за време на првиот ден од обуката за снег на 17 август. За среќа, првата трка од сезоната во Зелден беше откажана поради силните ветрови, давајќи му на Хиршер уште неколку недели да закрепне. Тој донел одлука во последен момент да се трка на слаломот во Леви на 12 ноември и го освоил 17-тото место. Следната техничка трка беше GS во Вал д'Изер на 9 декември и Хиршер дојде на третото место. Следниот ден победи во слаломот.
На 17 декември 2017 година, победи на велеслаломската трка во Алта Бадија, негова петта последователна победа таму, и го надминувал Ивица Костелиќ, кој го освоил Кицбил во алпска комбинација 4 пати по ред.
На 4 јануари 2018 година, Хиршер по 5-тата победа во слалом во Загреб таа сезона, а со тоа и по неговата 50-та победа во Светскиот куп, се изедначил во вкупен број на победи со легендарниот скијач во технички дисциплини Алберто Томба. На 23 јануари, со својата 9-та победа сезоната во ноќниот слалом во Шладминг, Хиршер со 54-те победи во Светскиот куп се израмнил со неговиот сонародник, австриската скијачка легенда Херман Маер.
По Олимпијадата, со победата во Крањска Гора, Словенија го освоил кристалниот глобус во слалом по 5-ти пат, а кристалниот глобус во генерален пласман седми пат по ред. Со златните медали од Олимпијадата и освоените кристални глобуси избил на врвот на вечната листа на најдобри алпски скијачи на сите времиња.
На финалето на Светскиот куп во Оре на 17 март, Хиршер победил на трката во велеслалом и го израмнил рекордот на најмногу победи во една сезона со легендите за алпско скијање Ингемар Стенмарк и Херман Мајер од вкупно 13 победи. Слаломската трка следниот ден била откажана поради силен ветар, а Хиршер не добил можност да постави нов рекорд. Хиршер започнал 245 трки од Светскиот куп, победил на 67 од нив, (27%), има 138 подиуми (56%) и завршил 73% од своите трки во првите 10 натпреварувачи.
Во декември 2018 година Хиршер со неговата 63-та победа во Светскиот куп го надминал рекордот на Анемари Мозер-Прел. На Светскиот куп во 2018 година победил 14 пати со што го соборил рекордот за најмногу победи во Светскиот куп во една календарска година поставен од Ингемар Стенмарк, но набрзо Микаела Шифрин поставила нов рекорд со 15-тата победа во Светскиот куп во 2018 година. Во 2018 Л'Екип го прогласил за шампион на шампионите, а Еуроспорт за спортист на годината.
На 13 јануари 2019 година победил на трката во слалом во Аделбоден и ја остварил 9-тата победа во Светскиот куп и 16-тиот подиум, рекорд во машка конкуренција во еден скијачки центар. На Светското првенство во алпско скијање 2019 година во Аре во февруари, Хиршер го освоил седмото злато на Светските првенства, и се изедначил со сонародникот Тони Зејлер по број на освоени злата на Светските првенства.
На 4 септември 2019 година, Марсел Хиршер го објави своето повлекување од алпското скијање. По повлекувањето, Хиршер станал водител во австриско ТВ шоу.
Танц
Историја
Околу 15 000 години п.н.е., некои пештерски цртежи од каменото доба во Европа и Африка ги прикажуваат луѓето во положба која би можело да одговара на танц. Во периодот 3000-1000 година п.н.е., старите Египќани со обредни и церемониални танци ги почитувале боговите. Околу 1400 година п.н.е., танцувањето околу бик била омилена забава околу Крит при што луѓето танцувале скокајќи му на грбот и меѓу роговите. Околу 1000 година п.н.е., кинеските шамани со танц ги повикувале боговите да се симнат на земјата. Во периодот 500-400 година п.н.е., спартанците во рамките на воената обука имале и танц, а грчкиот филозоф Сократ тврдел дека „Најдобриот танчер е и воедно најдобриот војник“. Во 150 година п.н.е., Римјаните ги затвориле сите танцови училишта, а римскиот конзул Цицерон тврдел дека „ниту еден човек не танцува доколку не е луд“. Во 400 година п.н.е. се појавиле Кагура-танцовите во јапонските светилишта при што танчерот бил следен од тапани и со лимена музика. Веќе во 1300 година во кралските сали ширум Европа се одржувале балови, додека во 1400 година масовните танци ширум Европа воделе до лудост и до транс. Во Италија, на пример, со танцот „тарантела“ се лекувале луѓето од каснување на отровниот пајак тарантула. Во 1416 година бил објавен првиот европски прирачник за танцот “За уметноста на танцувањето и управувањето со хорови“, додека во 1500 година била прикажана најстарата танцова претстава и облик на балет - „Бало“. Подоцна, во 1600 година, во Италија бил создаден танцот „Катакали“, а во 1635 година, францускиот крал Луј XIV настапувал како четиринаесетгодишник во „Ноќниот балет“. Подоцна, во 1681 година, на жените им било дозволено да танцуваат во балетот. Во 1832 година, Марија Таљони била првата балерина која настапувала на врвовите на прстите, а во 1870 година бил претставен танцот „Кан-Кан“.
Во 1900 година, Изадора Данкан станала првата современа танчарка која ги развила слободните облици на танц. Во периодот 1920-1930 година, „степувањето“ и други видови танц стекнале широка популарност. Во 1927 година, Рудолф фон Лабан го открил методот на бележење на балетските движења со геометриски слики. Во периодот 1930- 1940 година, „Џитербаг“ и „џајв“ станале најпопуларни џез-танци. Во 1933 година, Тед Шон основал машка танчарска група за да ги претстави танчерите во полно светло, а не само како помагачи на танчерките. Во 1945 година, латиноамериканските танци, „самба“, „ча-ча-ча“ и „калипсо“ влегле во кругот на афирмирани танци. Во 1950-1960 година, рокенролот се развил како најпопуларен танц меѓу младите луѓе. Во текот на 1960-1970, во Њујорк, бил создаден постмодерниот танц, полн со експерименти и со импровизации. Во 1970- 1980 година се раширило диско-танцувањето, главно во Европа и во САД. Во 1980-1990 настанал „брејкденсот“ каде играчите се вртат на грб и глава и имитираат движења на робот.
Традиционални танци
Повеќето земји во светот си имаат по некој традиционален танц кој се развивал со години. Тие танци, често од верски или племенски обреди се развивале со сложени танцови облици со утврдени движења. Во многу култури, на пример танцувањето доведува до транс за да можат на тој начин да се комуницира со боговите. Во Европа, многу традиционални танци водат потекло од верските обреди. На пример, играњето во круг води потекло од кружењето околу личноста која се почитувала. Во Источна Азија, традиционалните танци се дел од театарските драми, на пример кинеската опера. Јапонските „гагаку“ и „бугака“ се најстарите облици на традиционалните танци во светот. Во Африка, традиционалните танци водат потекло од племенските обреди. Тука се танците во чест на Сонцето и Месечината, танци посветени на оружјето итн. Во Америка, домородците танцуваат на посебни свечености за да ја придобијат наклонетоста на духовите, предците или боговите.
Танчерски рекорди
Најбрзото степнување го поставил англичанецот Стивен Гер, кој степнувал 32 пати во секунда во 1990 година. Најдолгата конга била супер конгата во Мајами 1988 година. Во неа се вклучиле 119.986 луѓе.
Танчерски занимливости
Во северна Африка, стомачните танчерки се вреднуваат според начинот на кој ги движат рамениците. Судиите на ирските натпревари во танцување на жигот седат под сцената за да ја оценат брзината и прецизноста на чекорите на танчерот. „Кејкволк“ е првиот афроамерикански танц кој го преземале и белите Американци. Се развил од танцовиот натпревар во кој обично наградата била колач.
Мишел Битор
Мишел Битор (француски: Michel Butor, роден на  во  - починал на  во   ) — француски поет и писател на дела во жанрот „Модерен роман“, член на литературното движење „Нов роман“.
Животопис
Во 1947 година дипломирал филозофија во Сорбона. По дипломирањето предавал француски јазик во Египет (1948-1951), на Универзитетот во Манчестер (1951-1953), Солун (1954-1955), филозофија во интернационална школа во Женева (1956-57 и 1975-1991), и во голем број градови во САД и Франција, до 1991 година, кога се пензионирал.
Во 1958 година се ожени за Мари-Жо, со која имаат три ќерки.
Со првите романи „Passage de Milan“ и „L'Emploi du temps“ се обидел да се отцепи од традиционалната форма на класичниот роман и да го претстави ликот на современиот свет. Тој станал еден од претставниците на авангардното литературно движење во 60-тите година во Франција, наречено „Нов роман“. Заедно со автори како Натали Сарон, Ален Роб-Грин, Клод Симон, придонесел за развојот на новиот литературен јазик. Вториот негов роман бил награден со наградата „Фенеон“.
Со романот „Промена“ од 1957 година бил награден со наградата „Ренодо“. Во 1970 година романот бил екранизиран во истоимениот филм. Во 1960 година тој најавил дека излегува од движењето и дека започнува да пишува експериментална литература. Така, во 1962 година ја напишал „Mobile“. Од 1970 година започнал да пишува поетски дела.
Во 2006 година бил награден со главна награда за поезија, а во 2013 година бил награден со Големата награда на Француската академија за животно дело.
Сива пиштарка
Сива пиштарка (Apus pallidus) е мала птица, површно слична на ластовичка од штала или куќен мартин. Меѓутоа, тој е целосно неповрзан со тие минливи видови, бидејќи брзините се од редот Apodiformes. Сличностите меѓу групите се должат на конвергентната еволуција што одразува слични животни стилови.
Сивите пиштарки имаат многу кратки ногарки кои ги користат само за прилепување на вертикални површини. Името на родот Apus е латински за брз, за кој древните сметале дека е вид на ластовица без стапала, а pallidus е латински за "Блед". Никогаш не се населуваат доброволно на земја. Пиштарките поголемиот дел од својот живот го поминуваат во воздух, живеејќи на инсектите што ги ловат.
Таксономија
Бледата пиштарка првпат беше опишана од англискиот натуралист Џорџ Ернест Шели во 1870 година.
Опис
До 16-17 см долгиот вид е многу сличен на обичната пиштарка. Како и неговиот роднина, таа има кратка чаталеста опашка и многу долги крилја со грб што личат на полумесечина или бумеранг.
Целосно е темна, освен голема бела дамка на грлото која често е видлива од далечина. Таа е покрупна и покафеава од обичната пиштарка, а малку побледите пердуви, долните делови и задникот даваат поголем контраст од тој вид. Исто така, има поскалист изглед на стомакот. Повикот е силен сув крик сличен на оној на неговиот роднина, иако можеби повеќе дислогичен.
Дистрибуција и живеалиште
Бледите пиштарки се размножуваат на карпи и настрешници околу Медитеранот и на Канарските Острови и Мадеира, снесувајќи две јајца.
Тие се ретки северно од нивните области за размножување, иако веројатно ќе бидат недоволно евидентирани поради проблеми со идентификацијата. Поради својот појужен опсег, бледиот брзинец пристигнува порано и заминува подоцна од тесно поврзаната обична брзина, така што особено раните или доцните брзини северно од нормалниот опсег треба внимателно да се набљудуваат.
Преселба
Како ластовички, тие се преселници, презимуваат во јужна Африка или југоисточна Азија.
Сивите пиштарки кои се размножуваат во Гибралтар биле следени со помош на ГПС технологија и покажале дека имаат повеќе африкански презимувања јужно од Сахара во одредени периоди од годината. Една птица, следена во текот на две последователни зими, покажа извонредна верност на областите посетени во Африка меѓу годините.
Павле (крал на Грција)
Павле (грчки: Παῦλος, Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων, Pávlos, Vasiléfs ton Ellínon; роден на во  – починал на  во ) бил крал на Грција во периодот од 1 април 1947 до 6 март 1964 година.
1428
1428 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 1428 година од новата ера, 428. од вториот милениум, 28. од XV век и деветта од 1420-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Сепак возможно
Сепак возможно е збирка поезија на македонската поетеса Рената Тренеска, објавена во 1992 година од НИО „Студентски збор“.
1428
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6936 и 6937 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6178 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5188 и 5189 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2181.
Сепак возможно
Технички податоци
Книгата е објавена во рамките на библиотеката „Современа македонска поезија“. Рецензенти биле Братислав Ташковски и Санде Стојчевски. Ликовно-графичкото уредување е дело на Никола Симовски, а графичкиот дизајн на корицата е дело на Митко Поповски. Книгата била финансиски поддржана од Министерството за култура на Македонија, а била отпечатена во печатницата „Коста Абрашевиќ“ во Охрид, во тираж од 1 000 примероци. Книгата има 67 страници, со димензии од 22 сантиметри и е каталогизирана во Народната и универзитетска библиотека „Климент Охридски“, Скопје.
1428
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1428 година се протега во 4064 и 4065, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4124 и 4125 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1971. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 831 и 832 исламска година.
Ла Тирана (Гоја, 1794)
Ла Тирана (Тиранката) – портрет во маслена техника од Франсиско Гоја насликан во 1794 година. Последен пат е појавен во јавност во Палма де Мајорка во 2001 година.
Ова е вториот од двата портрети на кои Гоја ја насликал глумицата Марија дел Розарио Фернандес, позната како Ла Тирана според нејзиниот сопруг, глумецот Франсиско Кастељанос, чиј прекар бил Ел Тирано (Тиранинот). Другиот портрет е дел од збирката на Кралската академија на убави уметности Сан Фернандо во Мадрид.
Брик
Брик (Brück) — град во округот Потсдам-Мителмарк, во сојузната покраина Бранденбург, Германија. Се наоѓа на 29 километри југозападно од Потсдам и 28 километри југоисточно од Бранденбург на Хафел. Делови од градот се наоѓаат во Природниот парк Горен Флеминг. Градот претставува административно седиште на истоимената општинска заедница.
50
50 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 50 година од новата ера, 50. од првиот милениум, 50. од I век и прва од 50-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5558 и 5559 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4800 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3810 и 3811 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 803.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 50 година се протега во 2686 и 2687, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2746 и 2747 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 593. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 590 и 589 година пред хиџра.
Надворешни врски
50er
Александар Марсет
Александар Марсет (1770-1822 година) — швајцарски хемичар и доктор.
Марсет ги извршил некои од првите хемиски проучувања на морската вода. Тој е најпознат по своето откритие од 1819 година дека сите главни јони во морската вода (како натриумот, хлорот и магнезиумот) се наоѓаат во точно одредени постојани пропорции во сите океани во светот. Неменливиот соодност меѓу јоните се одразува без оглед на различната соленост и е познат е и денес како принцип на константни пропорции.
Саламбо
Саламбо (француски: Salammbô) — роман од 1862 година на францускиот писател Гистав Флобер.
Во романот дејствието се одвива во времето на Востанието на платениците во Либија во 3 век п.н.е., каде варварите учествуваат во Првата пунска војна но не ги добиваат претходно договорените финансиски средства.
Кркардаш
Кркардаш или Крккардаш е легендарен крај во северниот дел на битолски (Баир), каде се случила нерамноправна борба меѓу Македонците и турскиот аскер. Според легендите од Марко Цепенков, на тоа место постоела мала тврдина, на феудалниот запоседник Тољо, која Турците, за време на нивното освојување на Битола ја затвориле. Таму, целокупното македонско население пружило жесток отпор. Во крвавата битка паднале сите бранители на тврдината. Поради цврстата и јуначка одбрана Турците тој крај го нарекле Крккардаш, што во превод значи 40 браќа.
Денес на тоа место се Црквата „Св 40 маченици“ и „Свети Архангел Михаил“. Денот на црквата е секој прв ден на пролетта.
Norwegian
Norwegian — авиокомпанија заснована во Осло, Норвешка, и една од најголемите светски авиокомпании и основач на Airlines for Europe алијансата од авиокомпании. Norwegian сообраќа на 153 одредишта.
Флотата на Norwegian е составена во најголем број од авиони од типот Airbus и Boeing. Слоганот на претпријатието е: „Најдобар светски авион со ниски трошоци за авион со долги одредишта“.
Џингис-хан
Џингис-хан (родено име: Темуџин = „железарец“) — голем хаган и основач на Монголското Царство, која по неговата смрт станала најголемата империја во светот. Тој е еден од најголемите освојувачи во историјата на човештвото и се вбројува меѓу Александар III Македонски и Тамерлан.
До 1206 година, Темуџин успеал да ги обедини Меркитите, Наиманците, Монголците, Кераитите, Татарите, Ујгурците и уште неколку мали племиња. Тоа бил историски чекор во обединување на монголската нација. Во Курултај, тој бил прогласен за хан на племињата и ја презел новата титула Џингис-хан. Титулата хаган, не ја добил сè до неговата смрт кога империјата била поделена на неговуте синови и внуци.
Тој бил двигател на монголските инвазии кои резултирале со освојување на поголемиот дел од Евроазија. Џингис-хан ги организирал неговите луѓе, армија и неговата империја за војна со Западна Шија или Ши Шија, која била блиску до монголската земја. Во 1209 година Џингис-хан ја опколил и заробил Западна Шија. Во 1215 Џингис-хан го заробил главниот град на династијата, Јанџинг денес познат како Пекинг. Џингис-хан решил да го освои Кара-Хитан и да го порази Кучлуг, а монголската војска била преморана да војува цели десет години. По оваа победа, државата на Џингис-хан се протегала до Балкајско Езеро и дошла до самата граница со Хварезмидското царство, муслиманска држава што се протегала од Каспиското Езеро до Персискиот Залив на запад и до Арапското Море на југ. Монголската армија под водство на Џингис-хан, неговите генерали и синови ги поминале Тјеншан и навлегле во територијата на Хварезмидската Империја. По падот на главниот град Самарканд, главниот град бил преместен во Бухара а Џингис-хан наредил на останатите чиновници да го уништат и остатокот од поранешната Хварезмидска Империја, не само кралските палати, туку цели градови и населби. После големиот пораз на Хварезмидската Империја во 1220, Монголската армија била поделена на два дела. Џингис-хан предводел дивизија преку Авганистан и северна Индија, додека другиот контигент марширал преки Кавказот во Русија. Монголците ја уништиле Грузија, ја разрушила тврдината во Кафа во Крим и ја поминале зимата во близина на Црното Море. Субутај испратил гласници до словенските принцови за да се создаде мир, но гласниците биле погубени. За време на Битката кај реката Калка во 1223, војската на Субутај ја уништила Киевската војска. Цела Централна Азија и сите племиња со кои Монголците војувале биле потчинети, освен територијата на Волшките Бугари. Во 1226 година, веднаш кога се вратил Џингис-хан во Монголија започнал напад над Тангутите (Западна Шија). Во ноември истата година, Џингис-хан предводел војска до градот Лингжоу и така ја повинал реката Хоангхо или Жолта Река, победувајќи ја тангутската армија. Во 1227, армијата на Џингис-хан го нападнала и поразила главниот град на Нинг Хија, и продолжиле да напредуваат, преземајќи ги Линтијао-фу, провинцијата Шининг и провинцијата Дешуан.
Пред својата смрт го назначил Огедеј Хан за свој наследник и ја поделил империјата на неколку ханати на своите синови и внуци. Умрел во 1227 година, по победата над Тангутите. Бил закопан некаде во Монголија без назначен и обележан гроб и исто така локацијата на гробот не е позната. Назначените владетели на ханатите биле еден вид на вазали распространети низ поголемиот дел од Азија и Источна Европа.
Покрај неговите освојувања, Џингис-хан исто така делувал и врз културниот и економксиот подем на Монголците и нивната империја. Под неговото водство, ујгурското писмо било во Монголското Царство. Овој валдетел исто така промовирал и верската толеранција во неговата држава. Денешните Монголци го сметаат за татко на Монголија.
Неговото име се наоѓа на голем број производи, улици, згради и останати позначајни објекти од јавен интерес. Неговиот лик може да се најде на монголските пари, и останати обележја за Монголија. Главниот меѓународен аеродром во Улан Батор е наречен Џингис-хан и статуа на Џингис-хан се наоѓа на самиот влез на Монголскиот парламент. Општо гледано, Монголците имаат голема почит кон ликот на Џингис-хан и е фундиментална фугура во монголскиот идентитет и историја.
Потекло
"Белгунутеј станала родоначалник на Белгундинците. Бугунутеј го основал родот Бугунад. Од Буха Хатаги се образувал родот Хатагин, од Бухату Салџи — родот Салџид, а од Бодончар — родот Борџигин... "
- Тајната историја на Монголците
Лоза
Предци на Темуџин од таткова страна биле истакнатите монголски водачи Кабул (Хабул)-хан, Амбагај-хан и Хутула-хан, потомци на Бодончар Мунгхаг, митскиот предок на Борџигините. Кабул-хан бил првиот водач на најголемата монголско племенска конфедерација во XII век, т.н Хамаг Монгол. Јадрото на овој сојуз се состоел од четири племиња: Борџигините, Тајџиутите, Џалаирите и Џирукените. По смрта на Хутула-хан, монголскиот сојуз Хамаг Монгол не можел да избере хан, меѓутоа Јесугеј, таткото на Темуџин и водач на Борџигините (внук на Амбагај и Хутула-хан ) успеал да се наметне како водач на Хамаг Монгол. Јесугеј ја носел титулата багатур (херој или храбар воин). Во овој период монголската племенска конфедерација била ослабена од внатрешните борби, а Јесугеј се судрил со Тајџиутите, дирекни потомци на Амбагај-хан, кои ја оспориле неговата власт.
Оелун, неговата мајка, потекнувала од племето Олхонути (Олгони). Во олхонутското племе имало три големи семејства: Алаг-Адуут, Шар-Хона и Улаан-Залаат. Олхонутите имале блиски врски со Унгиратите. Во доцниот XII век, Унгиратите живееле во југоисточниот дел на монголските степи, северно од Кинескиот ѕид и јужно од Татарите, во денешна Внатрешна Монголија.
Раѓање
Поради недостаток од повеќе податоци, има многу малку факти за раниот живот на Темуџин. Неколку извори постојат за неговиот ран живот, но до некоја мера се контрадикторни помеѓу себе. Темуџин е роден во 1162 во Монголско племе во близина на планината Бурхан Халдун и реките Онон и Херлен, во близина на денешната местоположба на Улан Батор. Тајната историја на Монголците прикажува дека Темуџин е роден со крваво топче во неговите раце, знак дека ќе бил голем водач. Тој бил трето дете на неговиот татко Јесугај Батур, минорен племенски водач на Кијадите. Според Тајната Историја, Темуџин бил именуван по татарски водич кој бил заробен од таткото на Џингис.
Кланот на Јесухеј бил именуван како Борџигин. Како и останатите племиња и тие биле номади. Бидејќи таткото на Џингис бил водач на племето, Џингис важел како дел од благородничката класа. Оваа висока социјална положба му ја олеснило соработката со останатите номадски монголски племиња. Денес не постојат прецизни портрети од Џингис-хан, и секое прикажување на ликот на Џингис претставува уметничка презентација. Според персискиот историчар Рашид ал Дин во неговата книга „Хроники“ наследниците на Џингис-хан ги опишал како високи луѓе, со долги бради, црвенкасти коси и со зелени очи. Исто така, овој историчар ја опишал и првата средба помеѓу Џингис-хан и Кублај Хан.
Семејство
Темуџин имал три браќа и една сестра: Хазар или Казар, Хаџиун и Темуге и Теулен. Покрај нив имал и двајца полубраќа по име Бехтер и Белгутеј. Како и останатите монголски номадски племиња, животот на Темуџин бил тежок. На девет години, тој бил верен за неговата идна жена Борте, која била член на истото племе како и неговата мајка. Тој таму служел на Сансар, главата на куќата, сѐ додека не наполнил 12 години. Додека тој бил кај Сансар, неговиот татко бил отруен за време на јадење. Тогаш Темуџин се вратил дома за да ја преземе власта како хан.
Наредните неколку години, Хоелиун, мајката на Џингис-хан, живеела во сиромаштија ловејќи диви животни и собирајќи плодови. За време на еден лов, Темуџин го убил својот полубрат, Бехтер. Овој инцидент му обезбедила сигурна позиција за власт. За време на еден друг инцидент во 1182, Темуџин бил заробен и чуван како затвореник од поранешниот противник на таткото на Џингис-хан, Бџарцкулар. Подоцна со помош на индиот генерал на Џингис-хан, Чилаун, тој успеал да побегне криејќи се во река. Во истото време двајца идни генерали му се приклучиле на Џингис-хан. Заедно со генералите, браќата и Џингис-хан создале воена сила спремна за експанзија.
Во меѓу време, ниту една од племенските конфедерации не биле обединети и поради тоа договорените бракови биле сметани како обединување. Темуџин пораснал набљудувајќи ја политичката клима во Монголија, опколен со насилство, грабежи, корупција и омраза помеѓу различните племиња а во исто време и под опасност од кинеска окипација. Мајката на Темуџин го учела него за политиката во Монголија и силата на политичкото здружување. Како и што било договорено, Темуџин се оженил со Борте кога имал 16 години. Тоа му ги обезбедиле добрите односи со тоа племе и тие имале четири сина: Џочи, Чагатај Хан, Огедеј Хан и Толуи. Покрај овие, Џингис-хан имал многу други деца со останати жени но нема податоци за женски деца.
Религија
Според податоците, религијата на Џингис-хан е дискутабилна и се верува дека верувал во Шаманизам или Тенгризам, религии присутни помеѓу монголските номадски племиња. Тој бил доста религиски толерантен и бил заинтересиран да учи филозофски и морални лекции од останатите религии. Така тој соработувал со доста христијански, будистички, хиндуски и муслимански трговци.
Подем
Платото во Средна Азија, северно од Кина, за време на Темуџин, било поделено на неколку племиња или конфедерации, меѓу кои биле и Наиманците, Меркитите, Ујгурците, Татарите, Монголците и Кераитите. Овие биле најголеми племиња и често биле непријателски расположени кон себе.
Темуџин ја започнал градбата на својата политичка сила преку понуди на сојузништво, најнапред со неговиот брат Ванг Хан, кој бил хан на Кераит. Врската била воспоставена кога Борте била заробена од Меркитите. Тогаш Темуџин понудил помош на Тогрул. За возврат, Тогрул дал 20.000 војници. Иако кампањата била успешна и ја ослободиле Борте, таа ситуација довела до распадот на пријателството на Темуџин и Џамука. Главните противници на Монголците околу 1200 година биле наиманците на запад, меркитите на север, тангутите на југ и татарите на исток. До 1190 година Темуџин и неговите следбеници обединиле само мал број на монголски племиња. Во обидите да создаде што повеќе сојузи, Темуџин прекршил некои од традиционалните монголски правила и обичаи. Темуџин утврдувал власт заснована на лојалност а не според семејните врски. Тој исто така ветувал големи материјални богатства на војниците што ќе учествуваат во идните воени судири. Кога Темуџин освојувал и поразувал нови племиња, не ги убивал противничките војници, туку целото племе го ставал под своја заштита. Темуџин одел до таа крајност што неговата мајка присвојувала сирачиња од противничкото племе за зацврстување на врските. Со правилото за лојалност и награди за воени успеси, Темуџин полека но сигурно ја зацементирувал својата водачка позиција и со секоја победа бил се појак.
Синот на Ванг Хан, Сенгум бил љубоморен на силата на Темуџин и токму поради тоа тој планирал убиство на Темуџин. Меѓутоа Темуџин доста научил од однесувањето и ставовите на Сенгум и подоцна го поразил него и неговите следбеници. Подоцнежно противење на Тогрул било одбивањето да ја даде својата ќерка да се омажи за Џочи, најстариот син на Темуџин што тогаш било знак за непочит во монголското општество. Овој факт довел до распаѓање на врските помеѓу Темуџин и Тогрул. Следбено на ова, а и поради лошите врски на Тогрул со Џамука и пребегнувањето на дел од војниците на Тогрул во редовите на Темуџин, довеле до пораз на Тогрул. Џамука побегнал за време на конфликтот а покрај тоа следел и падот на племето Кераит.
Наредната директна закана за Темуџин биле Наиманците, со кои Џамука и неговите следбеници пребегнале. Наиманците не се предале, иако голем број на војниците се предале и отишле во редовите на Темуџин. Во 1201, Џамука бил избран за водач и именуван како Гур Хан што значи „универзален владетел“. Таа позиција на Џамука му овозможила да создаде алијанса со уште неколку племиња за да се спротивстават на Темуџин. Пред самиот конфликт со Темуџин, неколку генерали го напуштиле Џамука. После неколку битки, Џамука бил предаден на Темуџин од неговите соработници во 1206. Според Тајната Историја, Темуџин повторно му понудил пријателство на Џамука и побарал од него да му се приклучи. Темуџин ги убил луѓето што го предале Џамука, и изјавил дека не сака недоверливи луѓе во неговите редови. Џамука одбил таква понуда и изјавил дека на небото има место само за едно сонце и побарал благородничка смрт. Според традицијата, таква смрт била смрт без пролевање крв, туку со кршење на грбот.
Остатокот кланот Меркити што ги поддржувале Наиманците биле поразени од Субутај, член на личната гарда на Темуџин кој подоцна ќе стане еден од најуспешните командири на Џингис-хан. Поразот на Наиманците му овозможиле на Џингис-хан да биде само тој владетел во монголските територии, што значи сите монголски племиња се обединиле со Темуџин. За животот на Темуџин се забележани неколку обиди за убицтво и завери. Такви проблеми имал со Џамука, Ванг Хан, Џочи и со Шаман кои пробувале да се одвојат од власта на Темуџин. Неговата воена тактика покажала голем интерес за остварување на цврсти алијанси и разбирање на противничката тактика преку воспоставување на шпиони и системот Јам. Тој брзо учел, прифаќајќи нови технологии и идеи што ги спроведувал.
До 1206 година, Темуџин успеал да ги обедини Меркитите, Наиманците, Монголците, Кераитите, Татарите, Ујгурците и уште неколку мали племиња. Тоа бил историски чекор во обединување на монголската нација. Во Курултај, тој бил прогласен за хан на племињата и ја презел новата титула Џингис-хан. Титулата хаган, не ја добил сè до неговата смрт кога империјата била поделена на неговуте синови и внуци.
Династијата Западна Шија
За време на политичкото воздигнување во 1206 година, Монголското Царство создадена од Џингис-хан и неговите сојузници се граничела на запад со династијата Западна Шија. На исток и југ се граничела со династијата Џин, основана од манџурските Џурченци кои владееле со северна Кина.
Џингис-хан ги организирал неговите луѓе, армија и неговата империја за војна со Западна Шија или Ши Шија, која била блиску до монголската земја. Тој верувал дека помош до династијата Шија нема да пристигне од династијата Џин. Кога династијата Шија побарала помош од династијата Џин, тие ги одбиле. И покрај потешкотиите за време на инвазијата, во 1209 година Џингис-хан ја опколил и заробил Западна Шија.
Династијата Џин
Во 1211, по освојувањето на Западна Шија, Џингис-хан планирал повторно да ја освои династијата Џин. Командирите на династијата Џин направиле тактичка грешка со тоа што први не ги нападнале монголците. Наместо тоа, командирите на династијата испратиле писмо до монголците со што ги известиле дека војската на Џин ги чекала Монголците во близина. Во близина на Бадгер, Монголската војска ги масакрирала трупите на династијата Џин. Во 1215 Џингис-хан го заробил главниот град на династијата, Јанџинг подоцна познат како Пекинг. Ова го натерало императорот Шуанзонг да го премести главниот град на династијата Џин во Каифенг, а со тоа северниот дел од династијата ја препуштил на Монголците.
Кара-Хитански ханат
Кучлуг, ханот на Наиманците, народ што Џингис-хан ги поразил, пребегнал на запад и го узурпирал ханатот Кара-Хитан. Џингис-хан решил да го освои Кара-Хитан и да го порази Кучлуг, по можност да го тргне од власт. До тоа време, монголската војска била преморена од десетгодишно војување со кинеската армија и во Западна Шија. Поради тоа, Џингис-хан испратил само 20 000 војници против Кучлиг, под водство на неговиот помлад генерал Џебе.
Со толку мала воена сила, Монголците биле принудени да ја сменат стратегијата со тоа што би направиле внатрешен револт во редовите на Кара-Хитанскиот ханат. Како резултат на тоа, набрзо војската на Кучлуг била поразена западно од Кашгар. Кучлуг бил набрзо убиен од страна на Џебе. Со оваа победа, Монголското Царство се протегало до Балкашко Езеро и дошла до самата граница со Хварезмидската Империја, муслиманска држава што се протегала од Каспиското Езеро до Персискиот Залив на запад и до Арапското Море на југ.
Хварезмидска Империја
Во раните 1200- те, Хварезмидската Империја била предводена од Шахот Ал ад Дин Мухамад. Џингис-хан ги видел потенцијалните предности од Хварезмија како комерцијален трговски партнер и наместо да испрати воена сила за инвазија, тој испратил караван од 500 луѓе за да основа трговска врска со империјата. Гувернерот на градот Отрар, Иналчук, го нападнал караванот што дошол од Монголија, тврдејќи дека караванот бил заговор за Хварезмија. Ситуацијата се влошила кога гувернерот одбил да ги плати штетите од нападот и убиствата. Џингис-хан испратил втора група на амбасадори во Хварезмија за да се сретнат со самиот шах. Шахот ги избричил сите амбасадори а на еден му ја отсекол главата. Тоа било забележано како навреда од страна на Монголското Царство. Тогаш, Џингис-хан започнал да ја планира една своите најголеми инвазии и организирал околу 200 000 војници за напад на муслиманската империја.
Монголската армија под водство на Џингис-хан, неговите генерали и синови ги поминале Тјеншан и навлегле во територијата на Хварезмидската Империја. Џингис-хан внимателно ја спремал восјката која била поделена на три групи. Неговиот син Џочи ја предводел првата дивизија во североситочна Хварезмија. Втората дивизија била предводена од Џебе, која заедно со првата дивизија планирале да го нападнат градот Самарканд. Третата дивизија под водство на Џингис-хан и Толуи марширале до северозапдна Хварезмија и планирале напад од тој дел на државата.
Армијата на шахот била поделена на различни внатрешни дивизии и според наредбата на шахот групите биле распоредени во различни градови од империјата. Оваа формација придонела до пораз на армијата, бидејќи силната но истоштена монголска војска можела полесно да ги порази противниците поделени на мали групи одошто распоредени во една единица. Монголската војска набрзо го окупирала градот Отрар, потпирајќи се на воена тактика и стратегија. Џингис-хан наредил да се убие поголем број од населението на Отрар и го погубил Иналчук со истурање на топено сребро во неговите уши и очи, како казна за неговите минати постапки. Кон крајот на битката, Шахот побегнал и не се предал самиот. Џингис-хан наредил на Субутај и Џебе да го гонат шахот во придружба со околу 20 000 војници. Шахот умерл под мистериозни околности, на мал остров во неговата поранешна Хварезмидска Империја.
По падот на главниот град Самарканд, главниот град бил преместен во Бухара а Џингис-хан наредил на останатите чиновници да го уништат и остатокот од поранешната Хварезмидска Империја, не само кралските палати, туку цели градови и населби.
Грузија и Волшка Бугарија
Монголците научиле доста од заробувањата на зелените пасишта во Бугарските територии, овозможувајќи им да ги планираат наредните напади врз Унгарија и Европа. Во меѓу време, руските принцови се согласиле за мир, Субутај се согласил со тоа но не ги заборавил последиците од лошото однесување на руските принцови. Така, според монголската традиција благородниците се убивале без да им се пролее крв, па така руските принцови биле згмечени до смрт под една платформа каде Субутај и останатите монголски генерали вообичаено јаделе.
Набрзо, Џингис-хан го повикал Субутај назад во Монголија и при тоа патување Џебе умрел за патот кон Самарканд. Цела Централна Азија и сите племиња со кои Монголците војувале биле потчинети, освен територијата на Волшките Бугари. Но, под водство на внукот на Џингис-хан, Бату, за време на Златната Орда, Волшка Бугарија и Киевски Рус биле освоени од Монголија во 1237.
Западна Шија и Династијата Џин
Во 1226 година, веднаш кога се вратил Џингис-хан во Монголија започнал напад над Тангутите (Западна Шија). Неговите армии набрзо ги презеле Хеисуи, Ганжоу, Сужоу и есента го презел Шилианг-фу. Еден од тангутските генерали ги предизвикал Монголците на битка кај Хеланшан, но тој нечујно бил поразен. Во неомври истата година, Џингис-хан предводел војска до градот Лингжоу и така ја повинал реката Хоангхо или Жолта Река, победувајќи ја тангутската армија.
Во 1227, армијата на Џингис-хан го нападнала и поразила главниот град на Нинг Хија, и продолжиле да напредуваат, преземајќи ги Линтијао-фу, провинцијата Шининг и провинцијата Дешуан. Во Дешуан, тангутскиот генерал Ма Џијанлонг се спротивставувал неколку денови на нападите. Подоцна генералот умерл од тешките повреди нанесени за време на битката. Откако Џингис-хан ги освоил овие кинески провинции, новиот тангрутски император бил набрзо фатен и заробен од страна на монголците. Бидејќи Џингис-хан не бил задоволен од фактот што лесно се предал императорот, тој наредил целото кралско семејство да биде убиено.
Наследство
Значајноста на наследството на Џингис-хан била потенцирана за време на доцните години на владеење на Џингис-хан, затоа што веќе бил во длабока старост. Исто така долгите разговори за Џочи како наследник на Џингис-хан била доста жешка тема во тогашна Монголија. На вакво решение за наследник се противел негоиот брат Чагатај Хан. Во „Тајната Историја на Монголците“, веднаш пред инвазијата на Хварезмидската Империја, Чагатај пред неговиот татко и браќа изјавил дека никогаш нема да го прифати Џочи како хан на Монголија. Поради оваа причина, а и поради останати други причини, Огедеј Хан бил назначен за наследник на Џингис-хан.
Смртта и погребот
Во 1227, според „Тајната историја на Монголците“, после победата над тангутите, Џингис-хан умрел. Причината за неговата смрт е непозната и започнале шпекулации за истата. Некои историски податоци укажуваат дека тој паднал од коњ за време на јавање на коњ во Египет поради тешки повреди и физичка исцрпеност. Исто така постојат и голем број на други теории како што се дека тој умерел за време на битката против тангутите или дека имрел од пнеумонија.
Џингис-хан побарал да биде закопан без да му се знае гробот, според старите обичаи на неговото племе. После неговата смрт, неговото тело било вратено во Монголија поточно во покраината Хентиј, каде голем број на луѓе веруваат дека е закопан во близина на реката Онон и планините Бурхан Халдун. Меморалниот центар што се наоѓа тука е споменик за Џингис-хан, но не и негов гроб.
На 6 октомври 2004 година, група археолози од Монголија и Јапонија, ископале гроб за кој веруваат дека е гроб на самиот Џингис-хан. Според легенди на месното население, реката Орон била пренасочена да тече над неговиот гроб за да не можат да го најдат, а додека според друга легенда се насадиле многу дрва на местото каде бил закопан Џингис-хан сè со цел да не се најде гробот на Џингис-хан.
Џингис-хан оставил огромна војска од околу 129.000 мажи, 28.000 биле поделени на неговите браќа и синови. Толуи, неговиот најмал син, присвоил повеќе од 100.000 луѓе. Останатите синови добиле по 3000 војници.
Поколение
Зерјал идентификувал Y хромозоми присутни во околу 8% од луѓето во Азија. Истражувањето сугерира дека хромозомите и дел од потеклото на луѓето е од Монголија. Бидејќи вакво распространување на хромозомите и потеклото е брзо и за кратко време, наичниците веруваат дека тоа е поради машките наследници од Џингис-хан. Голем број на благородници што опстојувале на територијата на Монголското Царство, за време на неа и после неа, биле директни потомци на Монголците.
Погледи кон ликот на Џингис-хан
Како и останатите големи освојувачи, Џингис-хан е опишан различно од различни нации, во зависност од тоа кои биле освоено а кои не. Негативни погледи за Џингис-хан постојат низ голем број нации. Тие често ја опишуваат суровоста на и бруталноста на монголската војска, но секако постојат и позитивни аспекти кон ликот и делото на Џингис-хан.
Позитивни погледи
Џингис-хан е заслужен за воведување на Свилениот Пат под една заедничка политичка средина. Ова овозможило подобра комуникација и трговија помеѓу Западот, Средниот Исток и Азија. Спорд историските извори, Џингис-хан бил доста толерантен кон останатите религии и нации. Во денешна Турција, а и голем број на други земји, Џингис-хан е сметан за голем водач на една од најголемите нај силните империи во светската историја.