cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
15 век
Стогодишната војна завршила со решавачка француска победа над Англичаните. Финансиските проблеми во Англија по конфликтот резултирале со започнувањето на т.н. Војна на розите, серија династички војни за престолот на Англија. Конфликтите завршиле со поразот на Ричард III од Хенри VII во битка кај Босворт, со што била основена династија Тудор во подоцнежниот дел од векот.
Во Африка, ширењето на исламот довело до уништување на христијанските кралства на Нубија.
Во Америка, Царството на Инките и Ацтеките го достигнуваат врвот на нивното влијание.
1410-ти
1415: Битка кај Азенкур помеѓу Кралство Англија и Франција.
Царски топ
Царски топ (руски: Царь-пушка) средновековно артилериско оружје, ремек дело на руската артилерија, кој датира од 1586 година. Главен мајстор за изработка на бронзениот топ бил Андреј Чохов, и истиот бил изработен во времето на Фјодор I. Топот никогаш не служел за она за кое бил изработен.
Должината на топот е 5,34 m, со пречник од 1200 mm, калибар 890 mm , тежина — 40 t. Секое негово ѓуле тежи 1965 кг. Топот е вклучен во Генисовата книга на рекорди како најголем на светот.
Во текот на својата историја, топот во текот на XVIII век бил преместен во Московскиот кремљ. Денеска тој се наоѓа во близината на Царската камбанарија. За последен пат бил реновиран во 1980 година.
Анте Павелиќ
Анте Павелиќ (хрват. Ante Pavelić; 14 јули 1889 во Брадина – 28 декември 1959 во Мадрид) — хрватски генерал, основач и раководител на Усташка Хрватска Револуционерна Организација - Усташи (хрватски UHRO, Ustaše) во 1930-те, а подоцна државна глава (Поглавник) на Независната Држава Хрватска (хрватски Nezavisna Država Hrvatska, NDH) за време на Втората светска војна.
Живот, односи со ВМРО
Анте Павелиќ е роден на 14 јули 1889 година во херцеговското село Брадина, близу градот Коњиц, која денес се наоѓа во рамките на Босна и Херцеговина.
Павелиќ е близок пријател со Иван Михајлов и го поддржува Револуционерното ослободително движење во Македонија. Во 1927 година, во студентскиот процес во Скопје, Анте Павелиќ е адвокат и заштитник на обвинетите членови на Македонската Младинска Тајна Револуционерна Организација. Анте Павелиќ во Виена воспоставил контакт со претставници на македонските емигранти на ВМРО, да тој и неговиот близок соработник Густав Перчец добијат покана за посета на Бугарија. Тие таму се состануваат со претставници на емигрантскиот Македонски национален комитет, најзначајниот настан во текот на таа посета бил донесувањето на познатата „Софијска декларација“ на 20 април 1929, со кој е воспоставена соработката со македонските емигранти.
Во декларацијата е нагласено дека во невозможниот режим во кој се наоѓаат Хрватска и Македонија, подеднакво да ја координираат својата дејност за слобода т.е. потполна независност и на Хрватска и на Македонија. Во 1929 година Анте Павелиќ пристигнува на посета во Софија по покана на Македонскиот Национален Комитет и громогласно е пречекан од околу 10.000 души. По оваа средба, кадешто била донесена и Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, властите во Белград на суд им изрекле смртни казни на Павелиќ и Перчец, по што тие преминале во илегала. Во исто време и македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против големосрпскиот режим во Југославија. Во Женева повторно дошло до средба помеѓу Анте Павелиќ и Иван Михајлов, на која, покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО.
Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1.000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката „Хајнрих Фолмер". За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во Јанка Пуста во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на Великиот собор на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Тој во името на Анте Павелиќ пренесе честитки и истакнал:
На 14 април 1933 година Иван Михајлов, Анте Павелиќ и Хасан Приштина изработуваат проект за сојуз помеѓу ВМРО, Усташа и Косовскиот Комитет за заедничко дејствување против Југославија. Возвратната посета во Загреб се одвива во 1942 година. Како резултат почнува да излегува списанието „Загреб - Софија”. Во 1934 Анте Павелиќ учествува во подготовката за убиството на југословенскиот крал Александар I Караѓорѓевиќ и францускиот министер за надворешни работи Луј Барту во атентатот в Марсеј. После тоа Павелиќ е осуден на смрт, но успева да избега во Италија и Мусолини одбива да го предаде на судот.
Втора светска војна и Независна Држава Хрватска
Во 1941 г. Загреб е освоен од германската армија и усташките водачи ја објавуваат независноста на Хрватска. Павелиќ ја напушта Италија и се враќа во Хрватска на 15 април 1941 г., за да го преземе раководството. Управувањето му е благословено од архиепископот на Хрватска и од папата Пиј XII. После тоа религиозните католички водачи и свештеници добиваат високи позиции во движењето на Павелиќ.
После војната и смрт
По поразот на армиите на Оската во самиот крај на Втората светска војна, пред влегувањето на победниците во Хрватска, Павелиќ се спасува во Австрија. Таму е уапсен и затворен. После тоа со помошта на папата Пиј XII е пуштен од затвор и се крие во Ватикан, па бега во Аргентина. Таму го оживува усташкото движење и е советник за безбедност на претседателот Хуан Перон.
NGC 7215
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7215 се споменува и како CGCG 377-31.
Откривање
Објектот е откриен на 11 август 1864 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7215 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,1 m/лм2. NGC 7215 има привидни димензии од 1,1' х 0,4'.
Други поделби
Проучување на NGC 7215 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 68127. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 257; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 558. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1146.
IC 1257
IC 1257 — галаксија во соѕвездието Рак, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 13 февруари 1901 година од страна на Макс Волф.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1257 е од видот *.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 21 м 39 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +18° 29' 2".
Жан Тирол
Жан Тирол (Jean Tirole), — француски професор по економија. Се насочил на индустриска организација, теорија на игрите, банкарство и финансии и економија и филозофија. Во 2014 година ја добил Нобеловата награда за економија за неговата анализа на моќта на пазарот и регулацијата.
Образование
Тирол добил диплома по инженерство на Политехничката школа во Париз во 1976 година и од Вишата школа за општествени науки во 1978 година. Дипломирал како член на елитната единица за мостови, води и шуми. Тирол се запишал на дипломски студии на Универзитетот Париз Дофин и добил магистерски степен во 1976 година и докторат во математика на одлучување во 1978 година. Во 1981 година станал доктор на науки од Масачусетскиот технолошки институт за неговата теза со наслов „Есеи во економската теорија“ под водство на Ерик Маскин.
Кариера
Тирол е претседавач на фондацијата Жан-Жак Лафон на Економската школа Тулуза и научен директор на Индустрискиот економски институт (IDEI) во Тулуза. По добивањето на неговиот докторат од МИТ во 1981 година работел како истражувач на Вишата школа за општествени науки до 1984 година. Од 1984 до 1991 година работел како професор по економија на МИТ. Неговата работа од 1988 година му помогнала да ја одреди современата теорија за организирање и синтетизирање на главните резултати на револуцијата теорија на игрите наспроти разбирањето на неконкурентните пазари.
Награди
Тирол ја добил Нобеловата награда за економија во 2014 година за неговата анализа на моќта на пазарот и регулацијата на природните монополи. Тирол добил почесен докторат од Бриселскиот универзитет во 1989 година, Лондонската бизнис школа и Универзитетот Монтреал во 2007 година, Манхајмскиот универзитет во 2011 година, Атинскиот универзитет за економија и бизнис и Римскиот универзитет Тор Вергата во 2012 година, како и Лозанскиот универзитет во 2013 година.
Тирол ја добил и воведната награда на фондацијата „Граници на знаењето“ во категоријата економија, финансии и менаџмент во 2008 година, наградата за истражување на Универзитетот Флорида во 1997 година и наградата Ирје Јансон во 1993 година. Тој е почесен странски член на Американската академија на науките и уметностите (1993) и на Американската економска асоцијација (1993).
Публикации
Тирол објавил околу 200 професионални статии во областа на економијата и финансиите, како и 10 книги. Неговите истражувачки трудови главно се однесуваат на индустриска организација, регулација, теорија на игрите, банкарство и финансии, психологија и економија, меѓународни финансии и макроекономија.
Фабија Евдокија
Фабија Евдокија (околу 580-612) била византиска царица, прва жена на царот Ираклиј I.
Вистинското име на царицата било Фабија. Таа била ќерка на Рога, крупен земјопоседник од Егзархија Африка.
Фабија била свршена за идниот цар Ираклиј уште додека тој престојувал во Африка, каде што неговиот татко, Ираклиј бил егзарх на Картагина. Во 608 семејството на нејзиниот свршеник застанало на чело на бунт против царот Фока. Под непознати околности Фабија и мајката на Ираклиј, Евфименија биле заробени од Фока во 610 година. Двете жени биле затворени во манастирот Неа Метаноја и биле користени од Фока како заложници, за да се откаже Ираклиј од неговите планови за опсада на Цариград. Двете жени најверојатно биле ослободени од приврзаниците на партијата на Зелените и биле предадени на Ираклиј на островот Калоними. Ова му овозможило на Ираклиј да ја продолжи борбата против царот Фока. Ираклиј влегол со војниците во Цариград без никаков отпор и го убил Фока.
На 5 октомври 610 Ираклиј бил крунисан за цар во црквата Свети Стефан во имперторския палата. Фабија и царот се венчале малку подоцна истиот ден. Потоа Фабија го прифатила името Евдокија и титулата августа.
Таа на царот Ираклиј му родила две деца:
Фабија-Евдокија починала на 13 август 613 година. Според хрониката на патријархот Никифор причината за смртта била епилепсија. Патријархот Никифор раскажува дека на погребот на царицата станало инцидент, кој јасно ја покажала популарноста на Евдокија меѓу населението. Една слугинка започнала да плука преку еден од прозорците од горниот кат на дворецот додека погребната поворка поминувала покрај неа. Збеснатата толпа веднаш ја фатиле на слугинката и ја изгориле жива. Евдокија била погребана во црквата Свети Апостоли во Цариград.
1178 п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4330 и 4331 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3572 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2582 и 2583 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 425 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1178 година се протега во 1458 и 1459, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1518 и 1519 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 635 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1854 и 1853 исламска година пред хиџра.
NGC 4902
NGC 4902 — спирална галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4902 се споменува и како MCG -2-33-92, UGCA 315, IRAS 12583-1414.
Откривање
Објектот е откриен на 8 февруари 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4902 е од видот SBb. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13 m/лм2. NGC 4902 има привидни димензии од 2,9' х 2,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 0 м 59,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -14° 30' 50"". Положбениот агол на објектот е во износ од 70°.
Крушоради
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во источниот дел на Леринско Поле, на северозападните падини на Кајмакчалан, на надморска височина од 730 м. Во непосредна близина на Крушоради е границата со Р. Македонија. Низ Крушоради тече Стара Река, во мала котлина меѓу планините Старков Гроб од север и Мала Ниџе од исток.
Двете соседни села Јуруково (Јурко) и Горно Крушоради традиционално се сметаат за маала на Крушоради. Горно Крушоради било Горно, сегашното Крушоради било Средно, а Јуруково било Долно Маало. Со тек на времето, селото станало чифлик на турскиот бег Феин и така останале долго време, освен Јуруково, кое успеало да си го откупи имотот.
За ова сведочи Христо Силјанов во 1902 г.:
Историја
Преданијата велат дека првобитното населено место всушност било утврдената населба Крушовград понасевер од денешното село, во денешната месност Грамада. Месноста е така наречена поради купиштата големи грамадни камења кои опстоиле како сведоштво од некогашната тврдина.
Османлиско време
Во XV век за селото Крушовец, Костурско по име се заведени 36 глави на домаќинства. Во даночните регистри на немуслиманското население на Леринскиот волает од 1626-1627 г. селото се води како Крушорад со 61 домаќинства. Во 1848 г. рускиот славист Виктор Григорович го води Крушораде како македонско село. Според „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ во 1873 г. Крушово (Krouchovo) има 40 домаќинства со вкупно 115 жители, Македонци.
Во 1899 г. во Крушоради е втемелена Македонската организација под раководство на Крсте Канзуров, Атанас Балов, Филип Гоговчев и Ѕоле Весов - Кардако.
На почетокот на XX век Крушоради се води како чисто македонско село во Леринската каза. Во 1900 г. според Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во Крушоради (Горно и Средно) живееле 650, а во Јурук (Јуруково) — 216 Македонци христијани. На почетокот на на XX век целото село потпаднало под врховенството на Бугарската егзархија.
Жителите на Крушоради зеле масовно учество во Илинденското востание во организација и под раководство на учителката Ката Неданчева.
По податоците на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. селото имало 760 Македонци. Милоевиќ го води со 60 македонски куќи.
Припојување кон Грција
Со Букурешкиот договор во 1913 г. селото е припоено кон грчката држава, кога имало 606 жители (без Јуруково). Во 1920 г. селото имало 573 жители, а во 1926 г. е преименувано во Ахлада, што е буквален превод
Население
Наведеното население во државните пописи обично се однесува на Горно и Средно Крушоради. Пописите од 1951 и 1961 г. ги опфаќаат и жителите на Јуруково (Долно Крушоради. Горно Крушоради се брои како посебно населено место дури во поново време. Големото намалување на населението дошло со иселувањето на населението во странство и поголемите градски центри.
Самоуправа и политика
Селото припаѓа на општинската единица Овчарани со седиште во Неокази, која припаѓа на поголемата општина Лерин, во округот Лерин. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Крушоради, каде спаѓаат и селата Горно Крушоради и Јуруково. Целиот општински оддел традиционално се сметал за едно село со три маала.
Стопанство
Населението на Крушоради се занимава претежно со сточарство и земјоделство, а во непосредна близина рудникот за лигнит, отворен во 1927 г., во кој работат дел од селаните.
Ланчен мост (Будимпешта)
Ланчен мост, поточно Сечењиев ланчен мост (Széchenyi lánchíd) — висечки мост кој се протегна на реката Дунав и ги поврзува Будим и Пешта, западната и источната страна на Будимпешта, главниот град на Унгарија. Мостот е првиот постојан премин преку Дунав во Будимпешта, а бил отворен во 1849 година.
Тој е поврзан со плоштадот Рузвелт во Пешта, во близина на палатата Грешам и зградата на Унгарската академија на науките и уметностите. На будимската страна е поврзан со Адам-Кларковиот, во близина на патото кој води кон замокот Будим.
Мостот е наречен по унгарскиот политичар Иштван Сечењи, кој бил најголем поддржувач на изградбата на мостот. За време на неговата изградба, се броел во како светско чудо. Има огромно значење во економијата и секојдневниот живот на земјата. Неговите декорации направени од леано железо, како и неговата конструкција која зрачи со смиреност и достоинство го издигнува мостот во една од најубавите индустриски монументи на Европа. Тој е симбол на напредок, национално будење како и поврзување на истокот со западот.
Опис
Сечењиевиот мост претставува висечки мост и го поврзува Рузвелтовиот плоштад во Пешта со Адам-Калрковиот плоштад во Будим. Градбата е изградена во класичен стил и има два славолака, кои служат како држачи, низ кои се протега мостот долг 375 м, а се поврзани со ланци од двете страни кои служат како дополнителна заштита, поради што истиот се нарекува и Сечењиев ланчен мост. Отворите на арките се широки по 6,5 м, а железната конструкција е со маса која изнесува 2.000 тони.
Позадина
Од 1776 година за поврзување на бреговите на Будим и Пешта бил користен понтонски мост со 46 држачи. Но, пред почетокот на секоја зима, мостот морал да се расклопи, а повторно можел да се изгради на почетокот на пролетта. Тоа било резултат на големите надојдувања на реката Дунав. Така, за време на зимските месеци двата крајбрежни града не биле поврзани, што ја отежнувало трговијата и слободното движење на жителите на двата града.
Во XIX век дошло не само до политичка потреба за спојување на Будим и Пешта, туку и до урбанистичка. Освен тоа, граѓаните на двата дела од градот ја поддржувале идејата за перманентно спојување на двата брега преку реката Дунав со гламурозен мост, но исто така имало и противници на оваа идеја. Но, сепак унгарските инженери немале некое големо искуство во градење на мостови. Постоеле напори да се изградат и претходно, но поради излевањето на реката Дунав неколкупати, граѓата била уништувана. Освен тоа имало потреба и од висока сума на пари со која би се изградил тој мост. Граѓаните во тоа време немале доволно пари да плаќаат такси па тоа излегло и како дополнителен проблем во оваа идеја.
Главен „виновник“ за подготовката на техничките и економските подготовки за изградба на мостот е грофот Иштван Сечењи. Според него во тој период било од голема важност да се изгради еден постојан мост кој ќе ги поврзува Будим и Пешта. На 10 февруари 1832 година, била отворена дебата каде што било одлучено дека ќе се гради мост. Кога станува збор за економскиот план, вмногу помогнал грофот, кој бил еден од побогатите личности во тоа време во градот, но исто така и граѓаните кои требале да плаќаат такси. Во создавањето на мостот голема улога одиграл и најбогатиот човек во Пешта, турски освојувач на грчките дилери кои се населиле во Унгарија во тој период, Шамар Анастастиј, како и Џорџ Сина кој бил виенски банкар, а подоцна станал и основач на претпријатието Ланчен мост. Барон Едуард бил амбасадор на Кралот на Баварија, но во тој период работел како заменик претседател. Во 1827 година тој го изработил законот, според кој се предвидувало изградба на мостот.
На почетокот од XIX век, железото како градежен материјал се користел само во Англија, додека столбовите на мостовите во остатокот од Европа биле од дрво или камен. Според тоа, никој немал храброст од овие материјали да изгради мост на Дунав, чијашто вода во текот на зимата замрзнува, што во тоа време било реалност, бидејќи дрвените столбови над замрзнатата река не можеле да се одржуваат подолго време.
Иницијативата за изградбата на мостот ја покренал унгарскиот гроф Иштван Сечењи во 1832 година, чијашто цел била да ги привлеченајдобрите градители во тоа време, па за изградбата бил ангажиран англискиот инженер Вилијам Терни Кларк, а за надзорник на изградабта бил ангажиран Адам Кларк. Според нацртот било предвидено мостот да претставува поголема верзија на претходно направениот мост исто од Кларк, преку реката Темза во Марлу, Англија.
Мостот бил отворен во 1849 година и од тогаш тој станува првиот постојан мост во унгарскиот главен град. Во тоа време со со должина од 202 метри, бил еден од најголемите мостови во светот. По два пара лавови биле додадени на почетокот и крајот на мостот во 1852 година. Мостот го добил сегашното име во 1898 година.
Структурата на мостот била целосно ажурирана и зајакната во 1914 година. Во Втората светска војна, мостот беил сериозно оштетен за време на опсадата на Будимпешта. Бил реконструиран во 1949 година и повторно отворен.
Национаен симбол
Сечењиевиот ланчен мост е една од најславните градби во Будимпешта и претставува симбол на движењето на војската за националниот идентитет.
Рибинско Езеро (вештачко)
Рибинскоте вештачко езеро (Ры́бинское водохрани́лище) е вештачко езеро во северозападна Русија на реката Волга. Дел е од таканаречената каскада Волга-Кама, и е второ по големина езеро во Европа после Кујбишевското вештачко езеро.
Плановите за изградба на вештачкото езеро првпат биле изработени во 1935 година, а градењето траело од 1941 до 1947. Со изградбата на езерото и браната градот Молога бил потпен заедно со 663 села. Езерото се наоѓа кај градот Рибинск, 280 километри северно од Москва. Во ова езеро се влева реката Волга. Ширината на езерото изнесува 60 километри додека пак должината 110 километри. Дел е од мрежниот канал кој ги поврзува Каспиското Море и Волга со Балтикот.
Според Волга, во езерото се влеваат реките Шексна и Молога. Од езерото истекува само Волга.
405
405 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 405 година од новата ера, 405. од првиот милениум, 5. од V век и шеста од 400-тите.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5913 и 5914 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5155 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4165 и 4166 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1158.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 405 година се протега во 3041 и 3042, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3101 и 3102 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 948. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 224 и 223 година пред хиџра.
Богатството на народите
„Богатството на народите“ (полн наслов: „Иследување на природата и причините за богатството на народите“, англ. An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) — најзачајното дело на шкотскиот економист Адам Смит, објавено на 9 март 1776 година, за време на просветителството. Делото се занимава со политичка економија при зачетокот на Индустриската револуција, и нашироко се смета за првото современо дело на полето на економијата. Делото е исто така првата лесно разбирлива одбрана на системот на слободен пазар. Се дели на пет книги во два тома.
„Богатството на народите“ е напишана за просечниот образован човек од XVII век наместо за стручњаци и математичари.
Предмет
„Богатството на народите“ расправа по разни клучни економски теми.
Индустриската револуција
Книга 1:
Реална наспроти номинална вредност
Книга 1 Глава 5 разликува помеѓу номиналната вредност на едно добро (парично) и неговата реална вредност во потребниот труд за да се набави.
Меркантилизам
Книгата се смета и за критика на меркантилизмот и синтеза на економската мисла во развој во тоа време. Поконкретно, „Богатството на народите“ ги напаѓа, интер алија, двете главни начела на меркантилизмот:
Концептот на „невидливата рака“
„Невидливата рака“ е често споменуван концепт во книгата, иако конкретно се споменува само еднаш.
Концептот се споменува и имплицитно, како во:
Овој концепт изгледа парадоксално и бил тема на доста контроверзија — таа контроверзија продолжува и ден денес. Меѓу најострите критичари на делото се сегментите од верската заедница, и политичката левица. Меѓутоа Смитовиот концепт за „невидливата рака“ има две одлики кои лесто се пропуштаат. Прво, Смит не застапува социијална политика (дека луѓето треба да делуваат според личниот интерес), туку само ја забележува постоечката економска реалност (дека луѓето делуваат според личниот интерес). Второ, Смит не тврди дека секој личен интерес е корисен за општеството. Тој не аргументира дека поаѓањето од личниот интерес е секогаш добра работа; тој само аргументира против ставот дека поаѓањето од личниот интерес е секогаш лоша работа. Навистина тој често остро ги критикува оние кои поаѓаат чисто од сопствениот интерес и алчност, и предупредува дека, „изгледа дека во секое доба на светот, сѐ за нас и ништо за другите, била злата максима на владетелите на човештвото.“ (Книга 3, Глава 4)
Исто така се заборава дека на својата смрт Смит оставил голем дел од своето богатство во добротворни цели.
Меѓутоа пак на друго ниво, „невидливата рака“ се однесува на способноста на пазарот да поправа наизглед катастрофални ситуации без интервенција од страна на владата и други организации (иако самиот Смит не го користел реминот со ова значење на ум). На пример, Смит вели дека ако се јави недостиг на некој производ, цената на тој призвод на пазарот се покачува, создавајќи потстрек за негово производство и намалување на неговото потрошување, така на крај средувајќи го недостигот. Зголемената конкуренција помеѓу производителите и поголемата понуда исто така ја намалуваат цената на производот на неговиот производствен трошок плус мала заработка, т.н. „природна цена“. Смит верувал дека човечките мотиви се често себични и алчни, но конкутренцијата на слободниот пазар би била од полза за општеството во целина во секој случај. Ова било подоцна прифатено како универзален принцип лесе-фер економистите од XIX век.
Посебни интереси
Во „Богатството на народите“, Смит постојано ги напаѓа групите на политички врзани поединци кои пробуваат по пат на своето колективно влијание да ја манипулираат владата да прави по нивно. Во тоа време, овие се нарекувале „клики“, но денес повеќе се нарекуваат „посебни интереси“, израз во кој може да спаѓаат меѓународни банкари, корпоративни конгломерати, тотални олигополии, работнички синдикати и други групи. Смит воопшто земено, имал недоверба и сомненија во трговската класа. Тој сметал дека членовите на оваа класа, особено делувајќи заедно во еснафи кои би сакале да ги формираат, може да сочинат моќен блок и да ја манипулираат државата за да ги регулира нивните посебни интереси на штета на општиот интерес:
Меритократија
Меритократијата е силен елемент на ова дело. Смит ја нагласува клучната важност на давањето поединците да ги исполнат своите „од Бога дадени способности“ без мешање од страна на надворешни сили кои се стремат кон поголеми резултати на општествено ниво. Смит заклучува дека овие надворешни сили водат кон неефикасност во поделбата на трудот и го спречуваат прогресот воопшто.
Прогресивно оданочување
Смит сметал дека од луксузот на богатите општеството нема некоја корист, додека сиромашните срадаат, и често се вели дека тој е иницијатерот на современото прогресивно оданочување, оа го застапувал како правично. Во расправата на тема даноци во Книга 5, Смит вели:
Размени во заемна корист
Смит ова го смета за неприфатливо и се изјаснил дека „доброволна и запознаена размена е во полза на двете страни“. Ова знали дека доколку нема принуда или измама, кога купувачот дава нешто од вредност и продавачот враќа исто така непшто од вредност, двете страни „победуваат“. Ова се случува бидејќи купувачот го цени она што продавачот го продава повеќе од она што самиот тој му го дава за возврат. И затоа на продавачот му е драго да го оттуѓи доброто во замена за доброто на купувачот, бидејќи тој го цени тоа повеќе. Ако ова не е случај, размената не би се случила бидејќи ниеден од двајцата не би разменил нешто што го цени повеќе за нешто што го цени помалку. Накратко, секоја страна добива нешто повеќе посакувано за нешто помалку посакуваноnbsp;— вака двете страни добиваат.
Парадокс на дијаманти и вода
Во „Богатството на народите“ Смит се осврнува на проблем кој ги измачувал и најдобрите економисти во тоа време. Проблемот влече корени од начинот на кој предметите се вреднуваат. Двете предоминантни теории на вредност во тоа време биле т.н. „Практична теорија на вредноста“ и трудовата теорија на вредноста, подоцна опишани од Давид Рикардо.
Според практичната теорија на вредноста (наречена и објективна или интринзичка теорија на вредност), вредноста на еден предмет зависи од неговата полза за човештвото. Оваа теорија уживала општа согласност многу години, сѐ до времето на Смит. Меѓутоа ако оваа теорија е точна, зошто тогаш дијамантите (кои во тоа време немале практична вредност) држат толку повисока цена од водата (што е од неизмерно значење за постоењето на човештвото)? Овој феномен, наречен „парадокс на дијаманти и вода“, изгледал сосема нелогичен.
Во „Богатството на народите“ Смит не ја решава оваа загатка, туку укажува на вважно прашање кое треба да се одговори на полето на екомомијата. Тој пробува да ја одговори загатката користејќи ја трудовата теорија и заклучува дека дијамантите вредат повеќе од вода заради нивната реткост и заради големиот труд потребен да се изрударат и исечат. Меѓутоа дури и сега Смит вели дека ова објасение не е задоволително бидејќи тоа не кажува зошто дијамантите вредат повеќе од, на пример, смарагдите (кои бараат уште повеќе труд за ископување и се многу поретки), или пак зошто голем и лесно ископлив дијамант вреди повеќе од некој што е помал и потежок за приметување.
Историја и значење
„Богатството на народите“ била издадена во 1776, за време на Просветителството. Извршила влијание не само врз автори и економисти, туку и цели влади и организации. На пример, Александар Хамилтон бил делумно повлијаен од оваа книга за да го напише неговото дело „Реферат за производите“, во кое аргументира против многу од ставовите на Смит. Интересно е тоа што Хамилтон ги засновал идеите на мислата на Жан Батист Колбер, против чии идеи Смит делумно реагира во оваа книга.
Многу други автори биле повлијаени од книгата и ја користеле како појдовна точка за сопствените дела - Жан Батист Сеј, Давид Рикардо, Томас Малтус и подоцна, Карл Маркс и Лудвиг фон Мизес. Рускиот поет Александар Пушкин ја споменува „Богатството на народите“ во неговиот „Евгениј Онегин“.
Но и без разлика на историското влијание, „Богатството на народите“ бил јасен и голем напредок на полето на економијата, сличен на напредокот во физиката со Њутновата „Принципија Математика“ или пак во хемијата со „Елементарна расправа за хемијата“ од Антоан Лавоазје. „Богатството на народите“ е од важност и во контекст на шкотската лингвистија заради тоа што е напишана на англиски, а не на шкотски јазик, ретка појава во тоа време.
Прво економско дело?
Единаесет години пред издавањето на „Богатството на народите“, финскиот свештеник и економист по име Андерс Хидениус ја облавил книгата „Националната добивка“ (Den Nationnale Winsten). Во ова дело тој поставува неколку важни приципи на либерализмот, слободниот пазар и слободната трговија, многу од кои ги наоѓаме и во „Богатството на народите“. Според ова, некои аргументираат дека „Богатството на народите“ не е основоположничко дело на современата економска мисла, туку вид дополнување.
Несомнено е (како што самиот Смит се изјаснил) дека „Богатството на народите“ била делумно составена од синтези и анализи на постоечки политички и економски теории. Ова особено се гледа по неговите ставови за меркантилизмот и протекционизмот (кои во голема мера биле преземени од физиократите).
Меѓутоа подеднакво важно е тоа што „Националната добивка“ и нему сличните дела воопшто го немале влијанието кое го имало „Богатството на народите“. Причините за ова се вон доменот на оваа статија, но без разлика на ова, Смитовото дело продолжува да биде канон на полето на економијата до денешен ден, додека „Националната добивка“ немала никакво влијание вон татковината на авторот.
Така, додека вистина е дека не може да се нарече „прво“ современо дело на тема политичка економија, „Богатството на народите“ сепак мора да се нарече „основоположничко“ дело во економијата, бидејќи, како ниедно друго дело, служи како основа за речиси сета современа економска теорија. Ова ситуација е сродна на онаа со делото „Потеклото на видовите“ на полето на еволуцијата и антропологијата. Додека Дарвин сигурно не бил првиот кој ги поставил тие теории, тоа е сепак најважно и „изворно“ дело на тие полиња. Хидениус и други можеби биле први чисто временски, но Смитовото дело е првото со пошироко значење и влијание.
.za
Ниту едно од официјалните имиња на Јужноафриканска Република, не може да се запише со буквите ZA, кое пак е кратенка за холандското име на земјата Zuid-Afrika. Холандскиот јазик бил службен јазик во републиката сè до 1961 година, како таков го загубил статусот од сличниот јазик Африканс во 1983 година и сега се користи терминот Suid-Afrika. Сепак, кратенката .sa била користена од Саудиска Арабија и ZAR се користи како код за валутата на Јужноафриканска Република.
Од 1936 година регистрациската ознака за автомобили во Јужноафриканска Република е „ZA“.
Избришани
На 7 август 2009 година ZADNA има отстрането бројни доменски имиња од доменот .za
Царски ѕвонец
За создавањето на ѕвонецот, лично царицата Ана Ивановна дала налог на 26 јули 1730 година за нејзина изработка. Како главни мајстори биле избрани браќата Иван Моторин и Михаил Моторин, кои на 25 ноември 1735 година ја завршуваат. Лиењето на камбаната продолжило околу еден час, но растопувањето на металот траело околу 36 часа. Украсите и портретите околу камбаната биле изработени од страна на познатите руски уметници во тоа време: Б. Кобелев, П.Галкин, П.Коктев.
Ѕвонецот тежи 216 тони со висина од 6,14 м пречник и од 6,6 м. Еден дел од бронзата, кој бил користен при лиењето на царскиот ѕвонец, бил од друг ѕвонец, кој исто бил познат под истото име, кој пак бил создаден во 1654 година, и имал тежина од 130 тони. Тој ѕвонец бил уништен при пожар во 1701 година. Во 1836 година, ѕвонецот бил преместен на Московскиот Кремљ.
Пиштар Лутфиу
Животопис
Пиштар Лутфиу е роден на 17 март 1986 година во Дебар. Средно образование завршил во Тетово. Во 2009 година дипломирал на Универзитетот на Југоисточна Европа по „Јавна администрација и политички науки“ додека во 2012 година на истиот универзитет станал Магистер по политички науки. Во периодот од 2011 до 2013 година бил генерален секретар на Институтот за политички и меѓународни студии во Скопје. Во 2013 година работел во Секретаријатот за спроведување на Охридскиот рамковен договор во секторот за меѓународни односи. Во 2014 година станал претаседател во „Клуб Алпбах Македонија“. Во периодот од 5 април 2016 до 1 јуни 2017 година ја извршувал функцијата Министер за образование и наука.
Поход на Египет
Во Александровите походи на исток учествувала и пајонската лесна коњаница предводена од Аристон. Притоа, Александар и неговата војска насекаде биле пречекувани како ослободители од страна на покорените народи под персиска власт. По заземањето на градот Тир (или Сидон) во 332 година п.н.е. и Газа, бил отворен патот кон Египет. Притоа, градовите во Феникија, Палестина и Египет без борба ги отворале своите врати и го прогласувале Александар за свој владетел. Како вешт политичар, во Египет тој го посетил храмот на богот на Сонцето Амон Ра, ги придобил свештениците угнетувани од персиската власт, па тие го прогласиле за син на нивниот врховен бог и фараон.
Неговиот војсководач Парменион му предлагал на Александар да ги прекрати натамошните воени походи, но тој бил цврсто решен конечно да ја уништи големата персиска држава. На патот кон Вавилон, кај Гавгамела во 331 година п.н.е. дошло до нова, уште покрвава битка со персиската војска, при што повторно ја разбил петпати побројната персиска војска. Персискиот цар се обидел да се спаси со бегство, но бил убиен.
Трајан Рајкочев
Трајан Спасов Рајкочев ( во  ―  во ) — македонски партизан, револуционер, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Рафинирани житарки
Рафинираните житарки, за разлика од интегралните житарки, се однесуваат на житни производи кои се состојат од зрна или брашно кои се значително изменети од нивниот природен состав. Процесот на модификација генерално вклучува механичко отстранување на триците и никулците, или преку мелење или селективно просејување. Понатамошното рафинирање вклучува мешање, белење и броматирање. Дополнително, честопати се додаваат тиамин, рибофлавин, ниацин и железо за хранливо збогатување на производот. Бидејќи додадените хранливи материи претставуваат дел од отстранетите хранливи материи, рафинираните зрна се сметаат за нутритивно инфериорни во однос на интегралните зрна. Меѓутоа, во посебниот случај на пченка, процесот на никстамализација (хемиски облик на рафинирање) дава значително подобрување во биорасположивоста на ниацин, со што се спречува пелаграта во диетите кои главно се состојат од производи од пченка.
Трајан Рајкочев
Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. Завршил основно yчилиштe, а потоа се занимавал со земјоделство и чување на добиток. По основањето на Шеснаесеттата македонска ударна бригада, активно ја помагал, а кон крајот на септември 1944 година стапил во неа. Во состав на истата учествувал во борбите против балистите на Скопска Црна Гора и против Германците во Качаничката Клисура. По ослободувањето на Македонија ја продолжил борбата против балистичките банди на Косово. Оттука заминал во Земун, каде со успех ја завршил три месечната воено-политичка обука. На 12 април 1945 година учествувал во пробивот на Сремскиот фронт. Храбро загинал кај Будровци, каде што бил ѝ закопан.
1259 п.н.е.
1259 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1259. година пред новата ера, 259. од вториот милениум п.н.е., 59. од 13 век п.н.е. и последна од 1250-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4249 и 4250 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3491 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2501 и 2502 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 506 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1259 година се протега во 1377 и 1378, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1437 и 1438 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 716 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1938 и 1937 исламска година пред хиџра.
Pussy Riot
Pussy Riot — руска феминистичка панк-рок музичка група, позната по изведувањето на политички мотивирани протестни изведби во Москва, т.е. критики кон рускиот претседател Владимир Путин.
Групата била создадена во август 2011 година и се состои од неколку учеснички, коишто настапуваат под псевдоними. Тие се појавуваат со лица заврзани со фантомки за вриме на сите настапи и прес-конференции, а дури и на студено време лесни фустани и цветни хулахопки. .
На 21 февруари 2012 година, три членки на групата, настојувајќи да протестираат против претстојните претседателски избори во Русија, се искачиле на олтарот во црквата на Исус Христос Спасителот во Москва и испеале песна во која побарале од Богородица да го „однесе Путин“, а поглаварот на Руската православна црква Кирил I Московски го обвиниле за „верба во Путин наместо во Бога“. По изведбата на песната биле избркани од црквата од страна на чуварите.
Кратко по изведбата во црквата, на 3 март 2012, две учеснички во акцијата, Марија Аљохина и Надежда Толоконикова биле уапсени и обвинети за хулиганство, а на 16 март била уапсена и третата учесничка, Екатерина Самуцевич. Уапсените жени го негирале своето учество како дел од групата и изјавиле дека не учествувале во акцијата во храмот. Формалното обвинение против трите жени било поднесено на 4 јуни 2012, а судењето започнало на 30 јули. Сите три за време на судењето останале во притвор. На 17 август 2012 година, според пресудата на судот биле прогласени за виновни и биле осудени на затворска казна од 2 години.
Руската јавност верувала во правичноста на судењето и нивната вина (со 44% спроти 17%), а помалку од 10% од населението верувало дека им е судено по барање на Путин или рускиот патријарх. . Во земјите од западниот свет, апсењето, судењето и пресудата предизвикале главно негативни реакции.
Чорбаџија
Чорбаџија или чорбаџи (турски сложеница Çorbacı составена од зборот Çorba значи чорба или супа и наставката ci што значи работи, извршува, дели) — јаничарски воен чин во Отоманското Царство и начелно одговарал на чинот полковник во европските земји. Чорбаџија заповеда со еден орт, т.е. полк, додека ако зборот би бил буквално преведен, тоа би значел оној што дели чорба, што не е случај во стварноста. Можеби зборот потекнува од стариот турски збор korbaşı, што значи командант на единица или логор. Таа титула останала во Туркменистан (Средна Азија) до 1940 година, бидејќи таму корбаши биле водачи на бунтовничките коњанички одреди, наречени басмачи, кои се борле против Црвената армија и Советската Држава.Во морнарицата, титулата чорбаџи се однесувала на командантот на палубата, улога слична на ностромите во Европа.