cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Даме Груев
Враќање во Македонија
Во учебната 1892/93 година, Даме бил назначен за егзархиски учител во Прилеп со плата од 40 лири. Во градот, Даме се вселил во куќата на Коне Браиловецот до Васил Крапче спроти билјардото на Чичовци. Неговиот престој во градот не одел глатко, требал да мине низ разни владици и комисии, а по назначувањето бил ставен под надзор поради неговото минато. Во тој период Даме се приклучил на аматерската драмска група која ја приготвувала драмата Вера, Надеж и љубов, а Даме ја играл ролјата на Луција. Во новата градска средина, Даме не бил прифатен поради неговото минато.
Во тој период негови поблиски пријатели биле: Пере Тошев, Самарџиев, Ицко Ангелов, Сотир Хаџиилиев, Јован на Димак и други. Даме и во овој период не се откажал од својата идеја за основање на една револуционерна организација во Македонија. Меѓутоа услови за формирање таква организација во Прилеп нема, првенствено поради козерватизмот во прилепската средина. Таквата состојба во Прилеп, придонела Даме да го напушти градот по завршувањето на учебната година. Во писмото испратено до Никола Дејков, Даме истакнал дека нема да остане без работа и дека најверојатно ќе замине за Солун.
Основање на Македонската револуционерна организација
"Во Солун ја поминав следната година, на работа во печатницата на Самарџиев. Тука се сретнав со свои стари другари: Поп Арсов, Андон Димитров (род. од солунското с. Ајватово, сега член на битолскиот суд); д-р Христо Татарчев, Хаџи Николов (од Кукуш), Христо Батанџиев (од Гуменџе, секретар на солунската општина?). Со нив ја обновивме старата идеја. Се згрупиравме, и сложно изработивме статут-правилник. Во неговата основа ги поставивме истите начела: барање да се примени Берлинскиот договор."
- Даме Груев Солун како економски, културен и политички центар на Македонија привлекол голем дел од македонската интелигенција, особено онаа која била револуционерно настроена, а меѓу нив и Даме. Тој во јули го напуштил Прилеп и се нашол во Солун каде што се вработил како коректор во печатницата на Коне Самарџиев, со плата од 50 лири и услов да не му се мешаат во работата. Во Солун, Даме наишол на повеќемина соистомисленици кои ги делеле неговите идеали. Во 1892 година во македонскиот центар се нашол Иван Хаџи Николов, а на 11 септември 1893 година тој ја отворил својата книжарница. Есента 1892 година како лекар во Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ се вработил Христо Татарчев.
Во есента 1893 година како професор при Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ се вработил Петар Поп Арсов. Даме и Поп Арсов заедно созреале на релацијата Солун — Белград — Софија, тие двајца биле едни од главните протагонисти на Македонското студентско друштво во Софија, Поп Арсов преку Лозарското движење се запознал со Иван Хаџи Николов и најверојатно Арсов бил врската помеѓу Даме и Хаџи Николов. Даме од Арсов разбрал за нереализираните револуционерни планови на Хаџи Николов.
Во август 1893 година Даме се запознал со Христо Татарчев, барајќи од него медицинска помош. На третата средба Даме се отворил и разговарале за политичката положба на нашиот народ. Даме на оваа средба се обврзал да пронајде други лица за идејата, а Даме во тој период се зближил и со Андон Димитров.
На 21 октомври, односно 2 ноември (во нов стил) 1893 година покрај солунскиот брег се сретнале Даме, Иван Хаџи Николов и Антон (Андон) Димитров, тие разговарале за ослободување на Македонија. Паднал предлогот тие тројца да формираат револуционерна организација. Николов понудил во основањето да учествуваат и Петар Поп Арсов, Христо Татарчев и Христо Батанџиев. Се договориле за два дена да имаат нова средба, на која дошло до создавање на Македонската револуционерна организација.
Јануарската средба се одржала на 5 јануари 1894 година, пред Богојавление, за божиќните празници. Тогаш дошло до конкретно основање на Македонската револуционерна организација. На оваа средба била дефинирана целта, а било донесено и името на Организацијата и ЦК.
За време на јануарската средба бил конституиран Централниот комитет во него влегле 6-мината основоположници. За претседател бил избран Христо Татарчев (псевдоним Свеимиров), за секретар и касиер бил избран Даме Груев (Брајан Митрев), а Иван Хаџи Николов во отсуство на Татарчев ја заземал неговата позиција.
Први револуционерни чекори
" Нашето ново сепаратистичко движење, имено е плод на обидот на Бугарија да се добере до нас. Тоа излезот го наоѓа во заземањето едно ново поведение од страна на Македонците спрема соседите, а првенствено кон Бугарија... новите сепаратисти си поставуваат за цел спроведување меѓу населението на мислата за самостојно работење... Но тоа не значи уште од сега да се проповеда со бајрак. Се стремиме некое време да проповедаме тајно, додека се подзасилиме, но и за да не дадеме можност на непријателот да биде претпазлив и да ни пречи."
- Даме Груев
Првите чекори на Македонската револуционерна организација се тесно поврзани со Даме. Тој се истакнувал со своето образование и комуникативност, со челична волја и вроден реалистички осет, се пројавил како сјаен агитатор и неуморен организатор. Даме бил слаткодумен и авторитетен. Даме во своите агитации:
Татарчев, првиот претседател на Централниот комитет на Македонската револуционерна организација за Даме вели: ''беше еластичен, прониклив и практичен ум, помалку на теорија, отколку на дело. Во практика тој имаше нешто сократско по иронијата и методот на пропагирањето на ослободителната идеја. Секогаш почнуваше со вообичаени нешта од животот, кои го засегаа собеседникот, додека најпосле го воведе во гонетата цел. Тој вообичаено се однесуваше со извесен сомнеж кон собеседникот, обично прикриен со иронија и смев, кои го издаваа неговиот внатрешен немир. Неговиот индуктивен манир и вера во народните сили многу му олеснуваа во пропагандата. Тие квалитети, од него создадоа еден редок организатор — апостол''.
Бидејќи Солун бил одреден за престолнина на Организацијата, како град кој требало да одигра историска улога за македонскиот народ, првата револуционерна активност била меѓу солунското егзархиско граѓанство. Првите членови на Македонската револуционерна организација биле покрстени од Даме, а меѓу првите биле: Алексо Келешов, Васил Папанчев, Атанас Мурџев, Александар Хаџи Панов, Славејко Стрезов и Тодор Станков. Набргу потоа, биле покрстени Васил Мончев и поп Стамат Тончев од село Бугариево, кој ја проширил организациската мрежа низ солунските села.
Со ваквото делување учениците се револуционизирале, а кружокот се ширел. Седмокласниците од гимназијата се подготвувале за идна револуционерна дејност и агитација во името на Организацијата низ Македонија, додека пак шестокласниците требало да го заземаат нивното место во кружокот. Една недела пред завршувањето на учебната година членовите на кружокот во станот на Петар Поп Арсов формално дале заклетва пред евангелие, кама и револвер.
Во овој период Даме се соочил и со неуспех во обидот за привлекување на нови членови, тој бил одбиен и од блиски познаници. Меѓу нив бил Димитар Мирчев, соученик на Даме, кој подоцна се нашол во егзархиската групација и Бугарското тајно револуционерно братство. За време на велигденските празници во 1894 година, Даме и Иван Хаџи Николов заминале за Сер со цел да го поканат Христо Матов да влезе во Организацијата, но неговиот одговор бил дека ќе размисли. Меѓутоа Мирчев и Матов не биле единствените кои дале негативен одговор. Даме во писмото до Никола Дејков од 7 февруари 1894 година истакнал:
И покрај неуспехот, Даме и неговите содејци не се откажале од агитацијата. Според Даме прво нивно дело е отворањето на Неделното училиште во Солун. Кога е отворено ова училиште точно не се знае, според Иван Хаџи Николов одлуката за формирање на Неделното училиште е донесена за време на некоја од средбите од страна на основоположниците на Организацијата. Меѓутоа факт е дека ова училиште егзистирало во февруари 1894 година. Тоа било сместено во покривот на зградата која била сметена до црквата Св. Димитрија. Негови раководители биле Даме и Лазар Димитров додека пак училишните предавања ги изведувал Иван Ачков. Преку оваа училиште требало да се покрене духот на населението и да се провери дали има погодна почва за делување меѓу населението во Солун, откако било потврдено дека почвата е погодна по два месеци училиштето било затворено.
Македонската револуционерна организација бргу успеала да стекне авторитет сред егзархиската средина во Солун. Во текот на изборите за црковно-училишната општина победила списокот на Организацијата на чело со Татарчев. Меѓутоа егзархиската групација се пожалила кај Бугарската егзархија и новоизбраната општинска управа не била потврдена 10 месеци. Бил донесен нов правилник и биле спроведени нови избори, но списокот на Организацијата повторно победила.
Новоизбраната пансионска комисија била непризнаена од Михаил Сарафов, директор на Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“. Затоа солунската општина на чело со Татарчев испратила заканувачко писмо до Егзархијата во кое било истакнато дека тие ќе ги прекинат врските со Цариградскиот оддел и со самата Егзархија бидејќи тие застанале зад Сарафов. Даме истакнува дека со судирот меѓу општината и директорот успеале да предизвикаат:
Преземањето на солунската егзархиска општина, всушност бил почеток на борбата која ја започнала Македонската револуционерна организација за контрола на црковно-учлишните општини во Македонија
Поради недостаток на изворна документација не е познато кога биле формирани првите револуционерни јадра низ Македонија. Меѓутоа вр основа на коресподенцијата на Даме може да се каже дека работите се одвивале динамично. Многу бргу биле воспоставени контактите со внатрешноста и Бугарија. Дека работите добро се одвивале потврдува и Даме во писмото од 9 февруари 1894 година испратено до Дејков:
Во писмото од 31 март 1894 година Даме истакнал: Крајната цел за сега останува приватна, додека за членовите е задолжително да внесуваат извесна сума во фондот сообразно својата состојба... Не е неопходно членовите меѓу себе да се знаат, туку само претседателите контактираат.
Врз основа на писмата кој Даме ги испратил до Никола Дејков може да се каже дека првите револуционерни јадра низ Македонија биле воспоставени во текот на февруари и март 1894 година. Овие револуционерни кружоци не претставуваат комитети во вистинска смисла на зборот, меѓутоа тие биле основа за идните револуционерни комитети на Организацијата.
Обиколка низ Македонија
"Од Кавадарци отидов во Прилеп. Тука го затеков Алексо Панов, со него и со Јордан Поп Костадинов (учител, тамошен), и со Јордан Гавазов (железар) и неколцина други формиравме „комитет“ („месен комитет“). Претседателот се избираше од сите. Оттаму отидов во Битола. Тука најдов познати другари - Пере Тошев, со кого порано заедно учителствувавме во Прилеп (тој е родум од Прилеп; а завршил VI клас во Пловдив). Тој беше единствениот со кого бев поинтимен, и со кого си имав разбирање, но тогаш уште бевме немоќни да започнеме нешто. Во Битола Пере Тошев беше без служба, живееше кај своите браќа, банкари... По неколку дена од Битола заминав во Ресен, по повод осветувањето на црквата. Оттука отидов во Охрид. И во двата града формиравме комитети. Се вратив преку Ресен, туку не се сеќавам точно дали формиравме комитет и во Ресен... Во Охрид во Комитетот влегоа учителите Александар Чакаров (сега учител во Новоселци), Лев Огненов (главен учител). Откако наминав и во Струга, се вратив назад во Битола. По пат не придружуваа Алексо Панов Прилепчанчето и Григорев - Попев, прилепчанец. Се сретнавме во Ресен при посветувањето на црквата. Воопшто идејата се пресретнуваше добро во потесен круг "
- Даме Груев
Во летото 1894 година по барање на Централниот комитет, Даме презел една поголема обиколка низ Македонија во текот на јули и август, неговата намера била подготви револуционерна почва. Најпрво го посетил Штип каде што наишол на неколку граѓани кои биле благонаклонети, меѓутоа Даме сепак сметал дека е прерано да зборува за револуционерната идејата и затоа тогаш не бил формиран револуционерен комитет.
Даме набргу пристигнал во Битола каде што се сретнал со својот пријател Пере Тошев. Најверојатно тогаш бил формиран комитет во кој влегле: Пере Тошев (претседател), Атанас Лозанчев, Григор Попев и Георги Пешков. Во Организацијата тогаш биле вклучени Неделко Дамјанов и други десет души. При посетата на Битола, Даме го поканил својот познаник од студентските денови Никола Наумов да се вклучи во редовите на Организацијата, но неговиот одговорот бил негативен.
Од Битола, Даме заминал за Ресен каде што се одржало едно советување на организациските членови. Како повод за советувањето било искористено осветувањето на ново изградената црква ''Св. Кирил и Методиj''. Советувањето започнало во куќата на Татарчеви и траело три дена. На него присуствувале претседателот на Организацијата, Христо Татарчев, Даме, Атанас Лозанчев, Георги Пешков, Григор Попев, Трајко Доревски, Александар Хаџи Панов, Славејко Стрезов, Александар Чакаров, Атанас Мурџев и Тодор Станков. Оваа советување требало да има регионален карактер и одлуките донесени требало да се однесуваат само за Битолскиот револуционерен округ меѓутоа тие влијаеле во целина врз Организацијата.
По советувањето, Даме во придружба на Александар Хаџи Панов и Григор Попев заминал за Охрид. За да остават впечаток биле облечени во арнаутска облека и со револвери во појасите. Сакале да покажат: ете, гледајте не, ние станавме четници. Овој чин бил овековечен со една фотографија. Во Охрид тие се сретнале со Кирил Прличев, Никола Филипчев, Лев Огненов и стружанецот Александар Чакаров. Даме зборувал одделно со секој од нив и им го објаснил неговото доаѓање во градот и целта на неговата пошироката обиколка низ Македонија. При оваа посета бил формиран комитет во Охрид, а во него влегле: Георги Николов, Никола Филипчев, Лев Огненов и Александар Чакаров.
Даме го продолжил патувањето кон Струга во придружба, Попев, Хаџи Панов и Александар Чакаров. Ноќта групата престојувала во куќата на Чакаров, а престојувале и неколку учители. Христо Матов со кого се виделе дента не се појавил на средбата. На овие разговори главен збор има Даме. За Дамевата агитација, Григор Попев истакнал:
При посетата на Струга бил формиран комитет во кој влегле: Хаџов, Шајнов и Чакаларов. По формирањето на комитетот, Даме со своите пријатели се вратил по истата релација: Струга — Охрид — Ресен — Битола. Во текот на двомесечната обиколка, Даме успеал во Битолскиот вилает да формира организациска мрежа со што биле надминати организациските јадра од претходниот период, со обиколката била поставена базичната мрежа на Битолскиот револуционерен округ.
Штип
"Тогаш во Штип дојдоа Гоце Делчев и Дели Иванов. Во делото веќе имавме посветено неколкумина од еснафите. По Божиќ се посветија во делото и други луѓе. Делчев веднаш ми остави силен впечаток со својата отвореност и чесност. При првите обиди да приклучува нови луѓе, тој беше дури и претерано отворен, па мораше да го контролираме, за да не ја искаже нашата слабост, слабоста на Организацијата. Тој постојано се стремеше да ја каже сета вистина, бидејќи сметаше оти секој треба да ја прифати идејата исто онака како што и тој ја прифатил. Беше многу пргав"
- Даме Груев
Во учебната 1894/95 година Даме пристигнал во Штип како учител. Неговото заминување од Солун било во согласност со Централниот комитет, тој требало да го прошири влијанието на Организацијата во Скопскиот вилает, или во најмала рака да создаде пункт во тој дел од Македонија, бидејќи веќе во другите делови постоела базична мрежа.
Училишната управа го поставила Даме за главен учител, но на тоа се спротивставил Скопскиот егзархиски владика Максим. Истовремено Егзархијата на истото место го поставила и Туше Делииванов, оттука за да се прекрати спорот со владиката, Даме се повлекол од функцијата главен учител, меѓутоа отстапката пред владиката била само привидна, бидејќи Туше бил човек на Македонската револуционерна организација. Во Штип, Даме живеел во куќата на Мите Теранцелиев, стар селски учител. Куќата на стариот селски учител се наоѓала во близината на училиштето и црквата ''Св. Богородица''.
Даме веднаш се зафатил за апостолска работа и за кратко време во Организацијата покрстил неколку нови членови: Тодор Лазаров, Димитар Мирасчиев, Мане Муфтиски и Коце Дончев. По првите покрстувања бил формиран и комитетот во градот, а во него влегле: Тодор Лазаров (претседател), Михаил Арсов, Александар Малински, Мише Развигоров, Мите Теранцелиев и Ефрем Чучков. По формирањето на комитетот, Даме презел дејност за проширување на револуционерната идеја низ селата.
Заедно со Трајко Калајџиев, откако претходно бил поканет од учителот Кралев, заминал за селото Горни Балван. Пред Кралев, Даме отворено зборувал за револуционерната идеја. Меѓутоа на оваа средба бил и братот на Кралев, кој бил турски заптија. Апостолот сакал да го придобие братот на Кралев на страната на Организацијата, но во тоа се излажал. По неколку дена заптијата заминал за Штип на средба со Даме, а потоа заминал во селото Немањици каде што подметнал едно компромитирачко писмо меѓу црковните книги. По една недела, заптијата се вратил во Штип со двајца Турци, кои биле облечени во арамиска облека, тие требало да бидат претставени пред Даме и да остават впечаток на востаници. Тој им поверувал и ги поканил во својот дом. Во меѓувреме, селаните од Немањици дошле кај Даме и му објасниле за случувањата во селото по откривањето на подметнатото писмо, истовремено бил приведен и учителот Кралев, оттука Даме разбрал дека се работи за стапица. Веднаш ги уништил сите компромитирачки материјали и коресподенција. Целата случка завршила без никакви последици.
Во меѓувреме, Туше Делииванов и Гоце Делчев поднеле молба до Егзархијата за да бидат назначени за учители во Македонија. По десет дена биле назначени за учители во Штип. Делчев бил назначен за учител од страна на учителската управа во Штип, а Делииванов бил назначен од Егзархијата. Кон крајот на октомври или почетокот на ноември 1894 година во Штип, пристигнале Гоце и Делииванов. Уште неслезени од коњите биле пречекани од Даме, тој ги повел со себе и ги сместил во куќата на Мите Теранцелиев. Таму им ја отстапил својата соба и се преместил во помала каде што имало еден кревет. Уште првата вечер Даме ги отворил карите со прашањето зошто не останале во Бугарија, на тоа Делчев одговорил:
Делчев на долго ги објаснувал своите планови, а Даме воодушевен од слушнатото рекол: Добро сте ми дошле !, и им дал еден примерок од уставот на Организацијата. Следната вечер Делчев положил заклетва пред првенецот на Организацијата. Груев бил импресиониран од Гоце, а за него вели:
Таа вечер тројцата ја поделиле организациската работа, Даме и Делииванов го презеле Штип и селата од неговата страна, Гоце го презел Ново Село и селата од таа страна. Околу Божиќ, веќе целиот град и Ново Село биле опфатени од револуционерната треска. Биле организирани собранија на посветените, членовите биле поделени на групи на чело со началник (десетар). На собранијата, се давале упатства, се делеле книги и весници. Во текот на револуционерната агитација, според Даме, Гоце бил премногу отворен и морале да го контролираат.
Во меѓувреме Гоце формирал канали за комуникација со Бугарија, а Даме раководел со штотуку отвореното Неделно училиште во Штип. Даме го искористил претходното искуството кое го стекнал со сличната институција во Солун. Во работата на Неделното училиште учествувале повеќе учители, но најдобро предавал Даме, повеќето од граѓаните ги напуштале другите часови или предавањата за да го слушаа него. Меѓу останатото, за штипските граѓани била изведена театарската претстава Иванко и други пиеси со револуционерна содржина, а како глумци се појавувале: Даме, Гоце, Делииванов, Ѓурков и други. Десет дена пред завршувањето на учебната година, Даме, Гоце и Делииванов во близината на бањата Кнежовица организирале проштално собрание со раководителите и членовите на Организацијата. На собранието била разгледана состојбата и биле дадени упатства за идната дејност. Во текот на неполна година, благодарение на Даме, Гоце и Делииванов, во Штип и Ново Село имало 400 заколнати членови на Македонската револуционерна организација.
Сите околни села биле организирани, во секое село имало од 4 до 5 души, а некаде и по 20 души, имало уредено канали за пренесување на оружје, литература и друго. Три дена пред завршувањето на учебната година, Даме го напуштил Штип и се вратил во Солун, меѓутоа Даме бил спокоен, бидејќи во Штип го оставил Гоце Делчев, кој веќе ги пројавил своите високи организациски квалитети.
Прв контакт со Македонскиот комитет од Софија
"Се најдов со Туфекчиев, Љапчев и со Китанчев. Јас им раскажав за нашата организација внатре, што имаме и што сме сториле. Китанчев беше веќе болен, па не можевме да прикажуваме за востанието. Ова последново многу ни пречеше на планот. Веднаш разбрав со какви средства започнале, па не очекував никакви особени резултати"
- Даме Груев
На 19 март 1895 во Софија се одржал І македонски конгрес на македонската емиграција при што дошло до формирање на Македонскиот комитет на чело со Трајко Китанчев. Комитетот се залагал за политичка автономија на Македонија приложена и гарантирана од големите сили. Македонскиот комитет како легална организација и со поддршка на бугарската влада и кнезот Фердинанд I многу бргу го организирале и спровеле т.н. Мелничко востание. Меѓутоа Централниот комитет на Македонската револуционерна организација бил незадоволен од иницијативата на македонските емигранти во Софија. Затоа по барање на самиот ЦК околу 10 јули 1895 година во Софија престојувал Даме. За овој престој Даме вели:
Во Софија, Даме се сретнал со главните дејци на Македонскиот комитет: Трајко Китанчев, Андреј Љапчев и Наум Туфекчиев. На оваа средба Даме ги информирал за Македонската револуционерна организација и побарал морална и материјална поддршка. Даме истакнува дека со Трајко Китанчев не разговарале за востанието, иако тоа многу им пречело. Од овие контакти Даме разбрал со какви средства започнала сета акција, па затоа тој од Мелничкото востание не очекувал особени резултати. Меѓутоа за него како и за Организацијата била важно што македонската емиграција почнала да работи во истиот дух.
Додека престојувал во Софија, Даме успеал да ја добие наклонетоста на дел од македонските емигранти во Бугарија да се заложат кај Училишниот оддел во Цариград за да биде назначен за училиштен инспектор во Солунско со што се создале услови за негово враќање во Централниот комитет. Откако ја уредил оваа работа, Даме ја напуштил Софија и преку Пловдив — Одрин — Дедеагач се вратил во Солун.
Враќање во Централниот комитет
"(Даме б.н) фактички ја раководеше целата работа на Организацијата - ги пречекуваше и испраќаше сите пратеници од провинцијата, како и сите видни Македонци коишто доаѓаа во Солун, и со ретка умешност ги изучуваше и привлекуваше за идејата, притоа приспособувајќи се по најчуден начин кон професијата, интересот и карактерот на секој еден, тој лично даваше директиви на сите раководители од провинцијата кога доаѓаа во Солун воопшто. Даме ги држеше сите нишки на Организацијата, којашто живееше, растеше и се пројавуваше главно под негово директно и силно влијание"
- Велко Думев
Во летото 1895 година како училиштен инспектор се вратил во Солун, а требало да стапи на должноста на 1 септември со плата од 70 лири. Тој бил поставен од страна на Егзархијата, односно Училишниот одел во Цариград за училиштен инспектор во Солунската каза и имал должност да ги надгледува егзархиските училишта, да се грижи за реализација на наставната програма и да дава извештаи за работата на учителите. Даме требало своите извештаи да ги испраќа преку Солунската црковно-училишна општина до Училишниот одел.
Дамевото назначување за училиштен инспектор уследило откако дел од македонските емигранти од Бугарија се заложиле за него кај оделот во Цариград и всушност тој под маската на училиштен инспектор требало да ја продолжи својата револуционерна дејност во Солун. Според бугарскиот трговски агент од Солун, Атанас Шопов, Даме бил назначен за инспектор по препорака на бугарскиот воен министер Рачо Петров. За овие случувања Даме во писмото до својот пријател Дејков истакнал:
Веднаш по враќањето во Солун, дал иницијатива за одржување на организациско советување под маската на Учителски собир. На советувањето биле присутни Даме, Пере Тошев, Гоце Делчев, Иван Хаџи Николов, Атанас Маџаров и други раководители на Организацијата. Коста Кондов истакнува дека всушност на советувањето имало учители од цела Македонија, блиски до револуционерната идеја или посветени во Организацијата. Меѓу нив биле: Сава Михајлов, Христо Ников, Христо Динков, Гоце Червениванов, Трајко Јотов (Ѓотов), Ванчо Мицов и други. Главна тема на советувањето бил односот на Организацијата кон Македонскиот комитет во Софија и Бугарската егзархија. Советувањето минал под влијание на Пере Тошев и било решено Кондов да однесе писмо од Пере до Васил Иванов К’нчов во Цариград како и да ги претстави барањата на Организацијата пред Комитетот во Софија. Со оваа советување Организацијата јасно го поставила својот став во однос на надворешните фактори, а нејзините барања до Комитетот биле: МК во Софија да дејствува во хармонија со целите и задачите на МРО и заемно да ги почитуваат респективните територии, МК во иднина да не испраќа чети во Македонија, ниту вооружени поединци, МК да не влегува во врска со самонаречени претставници на МРО, кои немаат полномоштво, ниту пак да им дава средства и материјали во нејзино име, МРО предупредува дека ќе биде беспоштедна кон сите што не ги почитуваат нејзините закони и правилници, и кон оние, што без нејзина согласност вооружени навлегуваат на нејзина територија. Враќањето на Даме во Централниот комитет имало преродбенички карактер не само со Централнниот комитет туку и за Организацијата во целина. Според Ѓорче Петров:
Во овој период, Дамевите организациските способности до целосен израз. Тој ги користел велигденскиот и коледниот одмор за да ги посети градовите во внатрешноста на Македоннија, покрстувајќи нови членови. Во Солун доаѓале доверливи личности од внатрешноста кој биле покрстувани во Организацијата. Сета оваа дејност придонела да дојде до зацврстување на постојните комитети, но и до формирање на нови. Самиот тој вели дека, тогаш Централниот комитет почнал поредовно да функционира и го добил она суштинско значење на Централен. Најголемиот дел од коресподенцијата ја водел Даме. Пошта се добивала од голем број на градови претежно од Солунско и Битолско. Писмата биле шифрирани со хемиско мастило до разни адреси. За Солунско пишувал Даме. Поважната коресподенција ја пишувал со Ѓорче Петров, а Христо Татарчев како претседател на ЦК ги потпишувал најважните писма. Писмата на ЦК биле со другарски карактер, а многу ретко во форма на заповеди. Дека добро напредувале е фактот што на 25 август 1895 година, Даме во Организацијата го покрстил Христо Матов, кој на пат за Скопје за да ја преземе директорската должност при тамошната егзархиска гимназија, минал низ Солун. Заедно со Матов во Организацијата го посветил и поранешниот свој соученик Христо Поп Коцев, кој потоа го основал првиот комитет во Одрин. Даме во текот на својата револуционерна дејност настојувал на испразнетите места при егзархиските институции да бидат назначени луѓе блиски до македонската револуционерна идеја и оттука се обидел да го сондира својот пријател Никола Наумов, тогашен секретар при Скопската егзархиска митрополија, меѓутоа не се случило.
Меѓутоа Даме продолжил со својата агитација. Во Воден тој ги покрстил градските чорбаџии и првенци. Даме се сместил во куќата на Ване Занешев и ги повикал неговите браќа Зано и Ичо, а потоа пристигнале Ване Лажев и свештеникот Димитар Поп Тушев, сите биле покрстени во Организацијата, a таму не се правело разлика меѓу егзархистите и патријаршистите. Во 1895/96 година под раководство на Даме, Централниот комитет започнал да го издава хектографираниот весник Востаник.
Ѓорче Петров, истакнува: Солунскиот весник на Дамета врвеше за потежок по содржина и по издржан стил, а нашиот (битолскиот, На оружје б.н) беше побуен, пожив.
Судир со Врховниот комитет
"Зошто не користите шифрирана азбука, или сметате дека ние живееме во Швајцарија?... Ние се криеме од ѓаволот, а вие не вадите на пазар"
- Даме Груев
Во периодот меѓу 3 и 16 декември 1895 година се одржал ІІ македонски конгрес на македонските друштва во Бугарија. Меѓу другото, конгресот ги разгледал односите помеѓу Македонскиот комитет и Македонската револуционерна организација, комитетот бил преименуван во Врховен македонски комитет, а за претседател бил избран генералот Данаил Николаев.
По изборот на генералот Николаев за претседател, Македонскиот комитет манифестирал тенденција за потчинување на Организацијата и претворање на нејзиниот Централен комитет во орудие за остварување врховистичките цели. Уште пред одржувањето на ІІ македонски конгрес, Комитетот го поканил ЦК да испрати свој делегати, но поканата била одбиена. По конгресот, и покрај тоа што Организацијата ја одбила поканата за учествува, од своја страна ВМК до ЦК испратил писмо од 28.12.1895 година во кое известува за работата на конгресот и било истакнато дека конгресот го овластил комитетот да стапи во тајна врска со Организацијата. Со ова писмо, Комитетот се обидел да ја објасни својата улога и улогата на Организацијата во македонското револуционерно движење. Комитетот за себеси го задржал правото над дипломатијата, а според погледите на самиот Комитетот, Организацијата требала да претставува средство за притисок. На оваа писмо ЦК одговорил со свое писмо од 20.01.1896 година, потпишано од Татарчев и Даме во кое било истакнато дека:
Во февруари 1896 година односите меѓу двете организации уште повеќе се влошиле кога Гоце Делчев остро се спротивставил на обидот на генералот Данаил да се наметне над Организацијата. Делчев по враќањето во Македонија во писмо до Н. Зографов истакнал дека: Рибата смрди од главата, така е и со Врховниот. Затоа во март 1896 година во Софија се нашол Даме со цел да ги смири односите меѓу двете организации. Неговата посета била официјална како делегат на Централниот комитет на Македонската револуционерна организација. На 17 март 1896 година, Даме учествувал на заседанието на Врховниот комитет, а таму ги претставил ставовите на самата Организација. Според Протокол No. 14 од 7 март, Груев ги претставил условите:
Условите на Врховниот комитет не биле прифатени од страна на Даме и затоа истите тие услови во форма на решенија биле испратени до Централниот комитет, меѓу другото било истакнато дека Даме како делегат на Централниот комитет додека бил во Софија ги прифатил условите, тоа биле направено најверојатно за да се предизвика раздор меѓу членовите на Централниот комитет. Даме од своја страна реагирал на таквото тврдење дека тој дал согласност и во писмото до Андреј Љапчев истакнал: во дадениот случај немало потреба од слично изопачување, но тоа нека остане за сметка на составувачот. Даме истовремено протестирал и поради начинот на коресподенцијата од страна на ВМК.
Солунски конгрес од 1896 година
- Член 1
На конгресот присуствувале: Даме, Христо Татарчев, Иван Хаџи Николов, Христо Батанџиев, Антон Димитров и Ѓорче Петров како членови на Централниот Комитет. Додека како прествници на револуционерните реони присуствувале: Гоце Делчев — Штип, Пере Тошев — Битола, Христо Матов — Скопје, Петар Поп Арсов — Прилеп, Велко Думев — Велес, Кирил Прличев — Воден, Благој Калејчев — Сер и Христо Поп Коцев како претставник на Одрин. Организацијата од овој конгрес излегла со ново име: Тајна македонско-одринска револуционерна организација (ТМОРО).
На дневен ред имало голем број на прашања по што биле донесени следните одлуки: Организациската територија да се подели на 7 окрузи: Солунски, Битолски, Скопски, Велешко — Тиквешки, Струмичко — Џумајски, Штипски и Одрински. Прилеп и Цариград имаат право директно да кореспондираат со ЦК, додека пак Централниот комитет со внатрешноста на Македонија кореспондира преку окрузите и затоа било решено ЦК да има посебни шифри за комуникација со окрузите, посебни за комуникација меѓу ЦК и Задграничните претставници, а окрузите имаат посебни шифри за комуникација меѓу себе.
По прашањето за вклучување на жените во организацијата, кое било поставено од Ѓорче Петров, било решено самите реоните да одлучуваат. Тенденцијата на Врховниот комитет да се наметне над ЦК на организацијата и да ја претвори во орудие за остварување на своите цели, била оценета како опасна по целото македонско ослободително дело и да се заземе став да се разубедува ВК да ја напушти таквата тенденција. Било решено да биде отворено Задгранично претставништво во Софија кое ќе има задача да ја претставува организацијата и да застане пред надворешните посегања. Во врска со проегзархиските групи во Македонија, било истакнато дека портите на организацијата се отворени за секого кој ќе ги прифати начелата на организацијата.
Ставот кој организацијата го зазела кон странските пропаганди се гледа во членот 2. од уставот на ТМОРО во кој се истакнува дека: Тајната македонско — одринска револуционерна организација има за цел да ги сплоти во едно цело сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без разлика на народноста, извојување преку револуција полна политичка автономија за тие две области. На крајот било решено Гоце Делчев и Ѓорче Петров да изработат нов устав и правилник врз основа на конгресните одлуки.
Донева афера
"Владата е надвор од себе од јад поради неуспехот во својот поход, пустите аги си ја изгубија совеста "
- Даме Груев
На 7 април 1896 година дошло до првата афера која била предизвикана директно од самата Организација. Тој ден на влезот на Битола, кај црквата Св. Недела, колџиите од Режијата за тутун во товарот со ориз на Дончо Штипјанчето пронашле 10 празни бомби, 150 набои за револвер и нешто барут. Меѓутоа поради мерките на Организацијата и цврстината на Доне не дошло до поголемо проследување и провала од пошироки размери.
Мерки за санација на аферата презеле Битолскиот револуционерен комитет и Централниот комитет во Солун, а особено Даме. Два дена по избувнувањето на аферата, Даме писмено се обратил до Андреј Љапчев, член на Врховниот комитет, а следниот ден на 10 април испратил ново писмо до Љапчев во кое предложил конкретни мерки. Во писмото Даме истакнал дека пред аферата, Делчев сакал да замине за Ќустендил на средба со тамошниот началник на Врховниот комитет и затоа замолил ако се утврди дека Делчев се наоѓа таму да биде задржан зад границата.
Даме информирал и за мерките на османлиската власт како и за вознемиреноста во турската средина поради откриените бомби. Во понатамошниот дел од писмото, Даме информирал дека за разлика од вознемиреноста во турската средина, откривањето на бомбите кај македонското население имало плодотворен ефект бидејќи аферата послужила како: поткрепа на самата пропаганда на делото.
На 17 април 1896 година, Даме испратил ново писмо до Љапчев во кое било истакнато дека, Доне ништо не кажал кое би можело да биде компромитирачко за Организацијата, а претресите на турската власт биле неуспешни. Поради неуспехот, во турската средина се појавиле гласини дека поради интерес на истрагата, од Цариград ќе биде донесен хипнотизер за да извлече признанија од Доне.
Обид за дискредитирање од страна на Врховниот комитет
"Јас останувам смаен, но затоа пак и задоволен, бидејќи ми се даде можност да проверам, што се мислело и прифатило надвор, макар за мене непријатно... дека сум син на селанец и дека можеби страдам од селска простота и јас не одрекувам, но дека уше сум и гамен, тоа првпат го слушам сега по вашето предавање."
- Даме Груев
По Солунскиот конгрес од 1896 година, Врховниот комитет на чело со генералот Николаев не се откажал од тенденцијата да се наметне над Централниот комитет на Организацијата. Оттука дошла и една мистериозна понуда од страна на Комитетот до Организацијата, за доставување на 3.000 англиски пушки. Врховниот комитет побарал од ЦК да испрати свој човек во Софија за да организира канал за пренесување на пушките, поради затегнатост на односите Даме одбил да замине, а на негово место заминал Ѓорче Петров.
Во Софија, имал средба со Данаил Николаев, Андреј Љапчев, Димитар Ризов и Тома Карајовов. На оваа средба генералот Николаев истакнал дека англиската влада на Врховниот комитет му дала 3.000 пушки и дека тие се наоѓаат на англиски пароброд во Средоземното Море. Николаев истакнал дека пушките ќе ги дада на Централниот комитет под услов да се крене востание во една или две околии во Македонија. Ѓорче Петров ги прифатил пушките, но го одбил барањето за востание.
Додека Ѓорче преговарал во Бугарија, Даме заедно со поп Стамат Тончев ја раководел подготовката на местото во ѓолот близу Солунскиот Залив за прифаќање на пушките. Таму Даме се задржал 2-3 дена, а во меѓувреме се разболел. Меѓутоа ниту паробродот ниту пушките не се појавиле, понудата на Комитетот била блеф. Додека Даме ги чекал пушките, во Софија Ризов и Љапчев отворено му ласкале на Ѓорче Петров дека тој и Пере Тошев се сериозни луѓе, во текот на дискусијата тие побарале да се мавне Даме од Солун, за да можат да работат заеднички.
Даме Груев за Врховниот комитет бил гамен што игра важна улога во Солун но тие немале никаква доверба во него, оттука Врховниот комитет во контактите со Ѓорче и Пере Тошев сакале да го дискредитираат Диме и тој да биде отстранет од Солун. По Солунскиот конгрес од 1896 година имало размислувања во Централниот комитет, Даме да го напушти Солун и да замине за Сер но откако била откриена играта на Комитетот, дошло до промена на одлуката и во Сер бил испратен Велко Думев. Врховниот комитет се обидел да го дискредитира Даме и преку братот на Христо Татарчев, Божидар, кој напишал писмо до својот брат истакнувајќи дека тој во Солун е опкружен со најниски суштества. На ваквите истапувања Даме не останал рамнодушен и протестирал писмено кај Љапчев. Во писмото било истакнато:
Врховниот комитет сакајќи да го потчини Централниот комитет на Организацијата се обидел да го дискредитира Даме но бил постигнат спротивен ефект, односно задкулисните игри на Комитетот ја втурнале Организацијата кон бугарската влада и отцепениот Македонски комитет на чело со Наум Туфекчиев.
Меѓутоа и покрај неуспехот да се дискредитира Даме, Комитетот не се откажал од својата намера и од тука кон крајот на 1896 година во Солун пристигнал полковникот Атанас Јанков. Тој бил пратен од страна на Врховниот комитет и со себе носел нов предлог за договор. Јанков имал средба со Христо Татарчев и Даме, на оваа средба полковникот ветувал пари и оружје истакнувајќи дека треба да дојде до обединување на двете организации. Сите предлози на Атанас Јанков биле одбиени од страна на Централниот комитет. Христо Куслев истакнува дека за време на оваа мисија Јанков го дал сигналот за создавање на Бугарското тајно револуционерно братство.
Главна алка
"Тогаш Централниот комитет почна да функционира поредовно, тогаш тој се здоби со суштинско значење на „централен“"
- Даме Груев
Во летото 1896 година по барање на Централниот комитет, Даме престојувал во Белгија каде што требало да се занимава со експлозивни материјали. На враќање тој минал низ Софија и со посредство на Борис Сарафов и Антон Бозуков имал средба со бугарскиот воен министер Рачо Петров. Министерот на своја одговорност на Даме му ветил 2.000 мартинки. Во Софија, апостолот имал контакт и со отцепениот Македонски комитет на Наум Туфекчиев, а неговите дејци во околината на Витоша организирале демонстрација со ракување на бомби и динамит.
Во август 1896 година Даме се наоѓал во Солун, а учебната 1896/97 година и понатаму бил училиштен инспектор. По Солунскиот конгрес во Централниот комитет влегле: Татарчев, Даме, Иван Хаџи Николов, Христо Батанџиев и Ѓорче Петров. Во март 1897 година за Софија, како задграничен претставник заминал Ѓорче, а на негово место бил кооптиран Григор Попев. Во втората половина на 1897 година си заминал од ЦК и Андон Димитров, а во летото 1898 година Даме бил интерниран во Битолскиот вилает по што во Централниот комитет влегле Христо Матов и Пере Тошев. Од заминувањето на Ѓорче и Андон Димитров па сè до интернацијата, Даме бил главната алка во Централниот комитет. За овој период Даме вели дека: Ја продолживме дејноста. Дополнително светло за овој период на Даме даваат неговите соработници.
Даме продолжил со раководењето на Училишниот кружок во Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“. Во учебната 1896/97 година поп Стамат покрстил 21 ученик. Во март, Татарчев и Хаџи Николов предложиле, Даме да замине за втор задграничен претставник, но тој го одбил предлогот и на негово место заминал Ѓорче Петров.
Во овој период, Даме презел и конкретни мерки за создавање на вооружени сили на Организацијата. Тој лично го ангажирал терористот, а подоцна и војвода Андон Ќосето, а со негово залагање во првата половина на 1897 година се формира првата чета во Солунскиот вилает. Даме се сретнал со стариот ајдучки војвода Апостол Петков и Иван Карасулијата и ги поканил да влезат во Организацијата, тие прифатиле и биле покрстени од поп Стамат.
Контакт со бугарската влада
"Ние не можеме да се сообразуваме со политиката и желбите на кнежевската влада, туку ќе работиме самостојно и со неа ќе се бориме, како што се бориме со сите наши противници"
Македонската револуционерна организација поради заткулисните игри на Врховниот комитет започнува контакти со бугарската влада. Целта на Централниот комитет е да добие материјална и финансиска помош од владата во Софија. Меѓутоа односите помеѓу двете страни не оделе глатко и поради тоа бугарскиот премиер Константин Стоилов сакал да има разговор со некој од повисоките раководителите на Организацијата. Трговскиот агент од Солун, Атанас Шопов го препорачал Даме, а меѓу другото во препораката истакнал дека неговото:
Во март 1898 година, Даме заминал за Софија и таму остварил средба со бугарскиот премиер. Каков бил текот на овој разговор дознаваме од писмото на бугарскиот премиер до Атанас Шопов во Солун од 25 април 1898 година, премиерот Стоилов по писмото напишал:
На средбата Даме многу отворено ги претставил погледите на Организацијата и положбата на работите во Македонија, а бугарскиот премиер од своја страна ги претставил категорички и јасно сопствените ставови. Разговорот минал врз веќе изградените принципи на двете страни. Меѓутоа до подобрување на односите по оваа средба не дошло. Бугарскиот премиер не ветил нишо конкретно, а Даме побарал помала сума на пари за поттик. Следниот ден, Даме имал средба со секретарот на бугарската влада, Топчилешов, тој информирал дека конечниот одговор ќе го добијат од Димитар Ризов. По заминувањето на Даме од Бугарија, Столиов го известил Ризов за средбата истакнувајќи дека погледите на Даме за помош од бугарската влада биле многу правилни и умерени. Премиерот побарал од Ризов да имаат што поскорешна средба, но дека најдобро би било тој сега да остане во Скопје бидејќи постоела опасност од некакви дејствија од страна на Организацијата. Според Ризов, од оваа средба со бугарскиот премиер, Даме бил разочаран и едвај ли не навреден па затоа сакал да ја втурне Организацијата во што поскора акција.
По средбата помеѓу Даме и бугарскиот премиер дошло до затегнување на односите меѓу двете страни. Односите во иднина не се подобриле, а напротив дошло до целосно разединување по окружното на бугарскиот премиер од 30 септември 1898 година испратено трговските агентства во Македонија. Во оваа окружно, премиерот наредил агентставата да се запознаат со дејноста на Организацијата и да ја стават под контрола на владата, односно Органзацијата да дејствува во хармонија со погледите на владата.
Во окружното имало тешки зборови за Даме и другите раководители на Организацијата дека тие се разбојници. Окружното во Солун, Шопов јавно го прочитал пред сите бугарски трговци, а Даме веќе бил интерниран во Битола. По пристигнувањето на окружното, Централниот комитет на Организацијата им наредил на своите комитети да ги бојкотираат бугарските трговски агентства во Македонија.
Отстранување од Солун
"''Почетокот на „Братството“ во Солун се совпаѓа со последниот период на мојот престој со служба во Солун и со моето отпуштање. Од Солун по една година ме интернираа во Битола."
- Даме Груев
Како еден од најагилните членови на Централниот комитет, Даме го привлекол вниманието на османлиската власт. На 1 мај 1898 година Дворската канцеларија го известила Великото везирство, според укажување од османлиското комесарство од Софија, дека Даме под превезот на училиштен инспектор обиколувал насекаде и затоа треба да се следи неговото поведение.
На 10 мај 1898 година Дворската канцеларија го известило Великото везирство дека Даме бил помилуван со високо ираде. Поради недостаток на докази, најверојатно Даме бил помилуван но тој го привлекол вниманието на власта, оттука по неколку месеци во летото 1898 година власта го интернирала во Битола со што бил отстранет од Централниот комитет.
Битолски револуционерен округ
"Кога говореше со својот сладок глас во неделното училиште, во собранијата, кога агитираше седнат меѓу занаетчиите или селаните... тој влеваше тих ентузијазам, влеваше боречки дух во старите срца и од нерешителните, плашливи и неверни во себе робови, тој неосетно создавање совесни граѓани, создаваше борци, тој ги омајуваше сите и ги завлекуваше во Револуционерната организација... Друг агитатор сличен на него Македонија не роди "
- Васил Пасков