cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рафаел Батино
Детство
Рафаел потекнува од средината на битолските Евреи. Татко му Жозеф и мајка му Ребека Колономос биле во добра имотна состојба, барем во споредба со останатите еврејски семејства од Битола. Основното училиште го завршил во Битола, а потоа се запишал во Францускиот лицеј, кој бил единствена педагошка институција. Лицејот го завршил со најдобар успех. По завршувањето на лицејот, Рафаел имал голема желба да го продолжи своето школување, но материјалните прилики на неговото семејство не дозволувале. Татко му сметал дека Рафаел треба да изучи некој занает, за да може самиот да си ја обезбедува својата егзистенција. Но Рафаел барал начини да продолжи со школувањето, па така татко му се согласил да го испрати во Мексико кај свои роднини, кај кои Рафаел требало да работи како трговец.
Животот во Мексико
По заминувањето во Мексико, Рафаел морал да работи дополнителна работа за да си обезбеди средства за живеење. Едно време работел како трговец кај роднините, а потоа и растоварал на пристаништето. Истовремено, тој вонредно изучувал технички науки на Мексиканскиот универзитет. Работејќи непосредно со луѓето од работничката класа, Рафаел ги осознавал нивните маки и експлоатацијата. Тоа било пресудно за да се вклучи во тамошното работничко и комунистичко движење, и да започне со изучување на марксизмот. На факултетот за технички науки станал член на марксистичкиот кружок. Но, неговите активности биле забележани од полицијата на Мексико, па така во 1934 година бил протеран од земјата како опасен комунист.
Враќање од Мексико
По враќањето во својата земја и во родната Битола, Рафаел продолжил со револуционерната дејност, но во поинакви услови од оние што биле во Латинска Америка. Набргу бил препознат и почитуван од прогресивната младина, посебно по предавањата кои ги држел на разни теми. Рафаел заминува во Скопје, каде нашол работа во еден осигурителен завод. Во тоа време, фабриките и работилниците во Скопје биле опфатени со револуционерен бран: се кревале штрајкови и се одржувале протести. Посебно значајни биле штрајковите кои траеле по повеќе од десет дена, како штрајкот во фабриката „Папатеодоси“ и штрајкот во „Ручигај“. Рафаел активно се вклучил во создавањето партиски ќелии, како и во омасовување на движењето. Во неговиот дом се одржувале илегални состаноци и консултации со истакнати комунисти од градот. Во текот на 1936 година во скопската партиска организација се случило едно од помасовните предавства, при што полицијата извршила детален претрес и во станот на Рафаел Батино. Кај него се најдени голем број на илегален материјал, а меѓу другото и директива на Покраинскиот комитет на КПЈ за Македонија. Рафаел е предаден на Судот за заштита на државата. Министерството за внатрешни работи по повод апсењето на Батино испратило предупредување до своите подрачни единици, во кое стоело: Рафаел Батино е осуден од судот на пет години робија.
Робија во Сремска Митровица
Затворот во Сремска Митровица во тоа време бил познат како доста чуван, но и по свирепиот третман кон своите „питомци“, каде се испраќале политички затвореници од „повисок ранг“. Овде биле испраќани истакнати раководни функционери како Моша Пијаде, Родољуб Чолаковиќ, Пашко Ромац, Јован Веселинов, Бане Андреев, Страхил Гигов и многу други. Политичката дејност на Рафаел во затворот била разновидна. Стекнал многу пријатели меѓу затворениците, но исто така од нив стекнал и знаења за практичната револуционерна борба. Иако релативно млад во споредба со другите политички затвореници, Рафаел брзо се истакнал како теоретски подготвен. Од затворскиот колектив му било доверено раководење со еден од внатрешните кружоци во затворот како предавач. Исто така на затворениците им помагал во преведувањето на марксистичката литература што доаѓала однадвор во затворот, посебно во преведувањето на „Капиталот“ од Маркс. Ова го работел континуирано сè до бегството од затворот. Во затворот Рафаел се посветил и на проучување на македонското национално прашање. Познато е дека Моша Пијаде во затворот изработил портрет на Рафаел Батино.
Бегство и вклучување во Народно ослободителната борба
Кога во Априлската војна 1941 година се распадналo Кралството Југославија, затворот во Сремска Митровица потпаднал под управата на Независна Држава Хрватска. Во одделни подрачја од земјата, речиси сите затвореници биле ослободени, но тоа не било случај со овој затвор како и со затворот Керестинец, близу Загреб. Намерата била сите комунисти да се предадат на Гестапо. Во летото 1941 година, затворениците започнале со копање канал под ѕидовите на оградата на затворот и на 22 август Батино, заедно со поголема група затворениците, меѓу кои се и Бане Андреев, Орце Николов и Богоја Фотев, бега од затворот. Надвор од затворот биле пречекани од комунисти и партизани, кои веднаш ги одвеле на планината Фрушка Гора. Рафаел од затворот излегол како инвалид, односно слабо подвижен.
Активностите во Санџак
Раководството на партизанските одреди, имајќи ја предвид инвалидноста на Рафаел, му помогнало да се префрли преку реката Сава и да се вклучи во составот на Посавскиот партизански одред. Од таму Рафаел заминал во ослободеното Ужице. Овде имал средба со Тито, од кого барал да биде испратен во партизанските одреди. Но поради здравствената состојба, Централниот комитет на КПЈ донел одлука Рафаел да биде изземен од вклучување во партизанските единици, но да се ангажира на политичката работа во заднината. Така, Рафаел бил упатен на територијата на Санџак, заедно со голема колона, а по пристигнувањето во Нова Варош, влегол во составот на Околискиот комитет на КПЈ. Од тоа време, Батино делува и е познат под псевдонимот Миша Цветковиќ.
Последната акција
Како последна акција на Рафаел Батино, односно Миша Цветковиќ, се смета неговото последно патување во околината на Плевље, заедно со поголема група активисти и соработници. Во тој период, четниците на Дража Михајловиќ, и посебно бригадата на командантот Јеловац, активно се бореле против партизанските организации во околината на Плевље. На 9 јули 1942 година, групата активисти наишла на заседа поставена од Јеловац, и се судрила со четниците на планината Љубишње, кај местото Вучји Клек. Во таа борба четниците го заробиле Рафаел Батино, како и неговиот соборец Вељко Кожиќ, а останатите активисти успеале да побегнат. Батино и Кожиќ биле испитувани цела ноќ, физички малтретирани и претепани, па предадени на фашистичките италијански воени власти.
На 12 јули 1942 година, карабињерите го извеле Рафаел и еден од неговите соборци, кои едвај стоеле на нозе после тепањето при италијанската истрага. Додека им ги врзувале рацете со синџири, Рафаел извикувал пароли „Долу Хитлер и Мусолини, долу фашистите и нивните слуги-четници“. Движејќи се низ главната улица на Плевље кон Сењак, каде фашистите вршеле стрелање, Рафаел гласно протестирал, најнапред на шпански, а потоа на италијански и германски јазик. Карабињерите му ја врзувале устата, го мавале со кундаци, му ги искршиле забите, но тој упорно извикувал пароли за слободата. Го замолчиле митралеските рафали.
За псевдонимот
Во партизани, Рафаел Батино се ословувал само со псевдонимот Миша Цветковиќ. Никој од неговите соборци не го знаеле неговото вистинско име, ниту потеклото. По војната, партизанските псевдоними се идентификувани, а оние кои останале живи ги користеле своите партизански имиња паралелно со вистинските.
Во текот на 1960 година, редакцијата на весникот „Борба“ отворила посебна рубрика како фељтон „Кој е Миша Цветковиќ“, обраќајќи се до јавноста и до оние кои нешто знаат, писмено да се обратат до весникот. На оваа иницијатива, се придружила и редакцијата на весникот „Комунист“, која успеала да собере и приложи нови податоци за Миша Цветковиќ. Во текот на јули 1975 година, во весникот „Политика“ е објавена подолга статија за Рафаел Батино, напишана од неговиот соборец и соработник, Данило Кнежевиќ. Статијата носела наслов: „Од Мексико до Вучји Клек“. Така, со помош на акциите на редакциите од реномираните весници, како и објавените мемоари на учесниците во Ослбодителната борба, расветлена е енигмата за тоа кој стои зад партизанското име Миша Цветковиќ.
Чествување
Во негова чест една улица во Скопје го носи неговото име „Рафаел Батино“
Список на државни водачи во 1065 година
Ова е список на државни водачи во 065 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Сквадризам
Сквадризам (на Squadrismo;, од squadra - чета, воена дружина) — движење на групи со фашистичка идеологија, најчесто од руралните средини на Кралството Италија, предводени од рас (од етиосемитски - главатар, водач на народот или некој клан), кои дејствувале од 1918 до 1924 година самоволно и во сопствени структури, секоја група сама по себе. Според американскиот историчар Стенли Пејн „новиот масовен фашизам не бил создаден од Мусолини“, туку самиот сквадризам го воздигнал во рурална Италија, почнувајќи од северните делови. Сквадризмот е опишан како „многу недисциплиниран сет од локални шефови“. Дел од движењето растело инспирано од Бенито Мусолини, но самите дружини не зависеле од него и сквадристите се стремеле да ги следат само своите локални водачи. Тие дури дошле во судир со Мусолини поради негово потпишување на договор за мир по напор за смирување на насилствата меѓу социјалистите и сквадристите.
IC 994
IC 994 — галаксија во соѕвездието Тукан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 994 се споменува и како ESO 29-EN35, in SMC.
Откривање
Објектот е откриен на 4 август 1826 година од страна на Џејмс Данлоп.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 994 е од видот EN.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 9 м 12 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -73° 11' 44"".
Други поделби
Проучување на IC 994 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката.
Планетарен отсјај
Планетарен отсјај (или пепеласта светлина) е слабо осветлување од одбиена сончева светлина од некоја планетата, врз целата или врз дел од инаку темната страна на некоја месечина што кружи околу планетата. Планетарна светлина е дифузен одраз на сончевата светлина од планета, чие албедо може да се мери.
Најзабележан и најпознат пример за пепеласта светлина е месечевата пепеласта светлина врз Месечината, која од Земјата може да се види ноќе кога месечевата мена е полумесечина или речиси млада месечина. Ова изгледа како темната страна на Месечината да е облеана во слаба светлина.
Пепеласта светлина е забележана и на други места во Сончевиот Систем. Поточно, вселенската сонда Касини ја користел пепеластата светлина на Сатурн за да слика одредени делови од месечините на таа планета, дури и кога месечините не се изложени на директна сончева светлина.
Земјин отсјај
Земјин отсјај е видлива Земјина светлина која се одразува врз ноќната страна на Месечината. Позната е и како Месечева пепеласта светлина или како „младата Месечина во рацете на старата Месечина“. Земјиниот отсјај најлесно може да се види неколку ноќи пред и по млада месечина. Сончевата светлина се одбива од Земјата до ноќната страна на Месечината, и изгледа како нејзината ноќна страна да свети со слаба светлина, а целиот месечев диск е слабо осветлен. Леонардо да Винчи го објаснил овој феномен на почетокот на 16 век кога сфатил дека и Земјата и Месечината истовремено ја одбиваат сончевата светлина. Светлината се одбива од Земјата до Месечината и назад кон Земјата како Земјин отсјај.
Земјиниот отсјај се користи како помош за одредување на тековното албедо на Земјата. Податоците се користат за анализа на глобалната облачност, што е климатски фактор. Океаните одбиваат најмала количина на светлина, приближно 10%. Копнениот дел одбива 10-25% од сончевата светлина, а облаците одбиваат околу 50%. Така, делот од Земјата каде што е ден и од каде што се гледа Месечината одредува колку светла Земјина светлина се одразува врз Месечината во даден момент. Испитувањата на Земјиниот отсјај може да се користат за да се покаже во колкава мера облачноста на Земјата варира со текот на времето. Првичните резултати покажале пад на облачноста од 6,5% помеѓу 1985 и 1997 година и исто толкаво зголемување помеѓу 1997 и 2003 година. Ова е значајно за климатските истражувања, особено во однос на глобалното затоплување. Сите облаци придонесуваат за зголемено албедо, но некои облаци имаат нето ефект на затоплување бидејќи задржуваат повеќе топлина од онаа што ја одбиваат, додека други имаат нето ефект на ладење бидејќи нивното зголемено албедо одбива повеќе зрачење од топлината што ја задржува. Така, додека албедото на Земјата се зголемува, неизвесно е колкава е количината на задржана топлина, што значи дека целокупниот ефект врз глобалната температура останува нејасен.
Ретрорефлексија
Ретрофлексијата се создава од сфери со проѕирен материјал на одбивачката површина. Кога ќе наиде на проѕирна сфера, светлината (внатре во сферата) во најголема мера се одбива и прекршува во патека, која излегува од неа во насоката од која влегла. На Земјата, такви сфери се капките вода во облаците. На Месечината, на површината се наоѓаат многу цврсти стаклени сфери. Се смета дека тие се формирале од капки од стопен исфрлен материјал, настанати по судари, кои се оладиле и зацврстиле пред повторно да паднат на површината.
Отјај од прстен
Отсјај од прстен е кога сончевата светлина се одбива од системот од прстени на планетата врз самата планета или врз месечините на планетата. Ова е забележано на многу фотографии од орбитерот Касини.
Потрага по земјовидни планети
Европската вселенска агенција има слична мисија, наречена Дарвин, која се разгледува. Тој исто така ќе ја проучува светлината од планетите за да открие знаци на живот.
За разлика од многуте традиционални астрономски предизвици, најсериозниот предизвик за овие мисии не е неможноста да се соберат доволно фотони од слабото светло од планета, туку да се открие планета со слаба светлина која е исклучително блиску до многу светла ѕвезда. За копнена планета, односот на контраст на планетата и нејзините матични ѕвезди е приближно ~10−6 до 10−7 во топлинска инфрацрвена или од ~10−9 до 10−10 во видливата/блиската инфрацрвена бранова должина. Поради ова, Дарвин и Пронаоѓачот на земјовидни планети-I ќе работат со топлинска инфрацрвена бранова должина. Меѓутоа, потрагата по земјовидни планети во видливата/блиската инфрацрвена светлина има предност поради тоа што границата на дифракција одговара на помалиот агол за телескоп со дадена големина. Затоа, НАСА, исто така, сака да ја започне мисијата Пронаоѓач на земјовидни планети-Ц која ќе бара и проучува земјовидни планети користејќи видливи (и блиску инфрацрвени) бранови должини. Додека Пронаоѓач на земјовидни планети-Ц има за цел да ја проучува светлината кај вонсончевите планети, Дарвин и Пронаоѓачот на земјовидни планети-I ќе бараат топлински инфрацрвени бранови кои се ретрорефлектираат од планетата.
Како подготовка за овие мисии, астрономите извршиле детални набљудувања на Земјиниот отсјај, затоа што тој ги има спектроскопските својства на светлината одбивана од Земјата. Астрономите посветиле особено внимание на тоа дали мерењето на Земјиниот отсјај може да го открие црвениот раб, спектрална одлика која се јавува поради присуство на растенија. Откривањето на слична спектрална одлика кај отсјај од вонсончева планета би било интересно, бидејќи тоа може да се должи на организам што акумулира светлина. Иако црвениот раб е најлесниот начин директно да се открие животот на Земјата преку набљудувања на Земјиниот отсјај, ако се забележи слична одлика кај друга планета, може да биде исклучително тешко тоа да се протолкува како животот на друга планета, бидејќи брановата должина на спектралната одлика не е однапред позната.
Нејтан Редмонд
Нејтан Редмонд (роден на 6 март 1994) — англиски фудбалер, крило или напаѓач на Саутхемптон.
Дони Дарко
Дони Дарко е американски филм од 2001. Филмот содржи елементи на драма/психолошки трилер/научна фантастика, а е напишан и режиран од Ричард Кели. Филмот имаше мало отворање по прикажувањето во САД, но својата популарност ја зголеми по своето ДВД издание и доби култен статус со текот на времето.
Маленте
Маленте (Malente) — општина во округот Источен Холштајн, во Шлезвиг-Холштајн, Германија. Се наоѓа на 5 километри северозападно од Ојтин и 35 километри северно од Либек.
Дони Дарко
Насловниот лик е интелигентен, но пореметен тинејџер кој има визии за антропоморфен зајак кој го води во низа на бизарни случки со цел да го спаси светот од уништување.
Филмот има многу комплексно дејство и филозофска основа. Темите кои ги опфаќа се патување низ времето, егзистенцијализам, љубов и лично жртвување.
Список на државни водачи во 935 година
Ова е список на државни водачи во 35 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
NGC 2439
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2439 се споменува и како OCL 688, ESO 429-SC11.
Откривање
Објектот е откриен на 28 јануари 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2439 е од видот II3m. Видливиот сјај со голо око изнесува 6,9 m. NGC 2439 има само една позната привидна димензија, која изнесува 9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 7 ч 40 м 45,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 31° 41' 33".
Други поделби
Проучување на NGC 2439 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 362; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7106. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 62.
Голема Тумба (Трн)
Голема Тумба — археолошко наоѓалиште во битолското село Трн. Претставува населба од неолитско време.Се наоѓа на околу 800 м северозападно од селото, во блокот на ЗИК „Пелагонија“. Има правилна кружна основа со пречник од околу 200 м и височина до 5 м. Во 1973 година Заводот и музеј од Битола извршил заштитно археолошко ископување при што е пронајдена повеќеслојна населба со богат археолошки материјал. Наодите се чуваат во Заводот и музеј во Битола.
Амблемите на АРМ
Знаци за припадност на АРМ
Единствениот знак за припадност на Армијата, претставува стилизиран цвет на сончоглед, изработен на метал или везен на ткаенина. Цветот го претставуваат 12 листови со златножолта боја. Во средината е црвено поле со кружен облик на кое е испишан натпис ,,АРМ”. Припадниците на Армијата, единствениот знак за припадност на Армијата на Република Македонија, го носат на плик-капа, капа, баретка и шапка. Единствениот знак за припадност за плик-капа и шапка се изработува во метал, а за баретка и капа со везење. Единствениот знак за припадност за баретка и шапка е со пречник од 40mm, а за плик-капа и капа е 28mm. Единствениот знак за припадност, кај генералите на Армијата на Република Македонија е обвиен со две ловорови гранчиња со златно-жолта боја во полукруг и е изработен од метал.
Знакот на ЗОК
Ознаката на Здружената оперативна команда е во форма на круг обрабен со жолта боја, поделена во два круга. Првиот круг е на темносина основа, на кој е испишан натпис ,,ЗДРУЖЕНА ОПЕРАТИВНА КОМАНДА”, а во долниот дел симетрично се поставени девет ѕвезди со пет крака. Во вториот круг во основата на горната половина е државното знаме, додека долниот дел е на светлозелена основа. Во средина е претставен тенк, на врвот од топовската цевка на тенкот е прикажан меч со сечилото нагоре, под тенкот се прикажани топовска цевка и пушка, од средината на тенкот се прикажани две крила.
Знакот на ГШ на АРМ
Ознака на Генералштабот на АРМ Ознаката на Генералштабот на АРМ е во форма на круг, обрабен со златно-жолта боја, на основа во темно-окер боја, во која е внесен штит со црвена боја, на кој има две вкрстени пушки и меч, а во средината на штитот стои единствениот знак за припадност на Армијата, кој е опкружен со стилизирани дабови лисја споени во лента со златножолта боја, на која е испишан натпис ,,ГЕНЕРАЛШТАБ”.
Знакот на Првата Механизирана Пешадиска Бригада
Ознаки во Првата механизирана пешадиска бригада Ознаката на Првата механизирана пешадиска бригада е во форма на штит обрабен со црна боја, на зелена основа, каде е претставена скорпија во црна боја, а над неа во лента со светла окер боја со црни букви е испишано логото на единицата: ,,ЧЕСТ И СИЛА”.
Знакот на Оклопниот Баталјон
Ознаката на Оклопниот баталјон е во форма на штит обрабен со жолта боја, на зелена основа, во средината е претставен оклопен коњаник-витез кој со копјето прободува змеј во црна и сива боја, а под нив претставено тенк во профил во сива боја, а над коњаникот на лента во жолта боја, обрабена со црна боја и со иста боја е испишано логото на единицата ,,МОЌТА Е СО НАС”.
Знакот на Самоодниот хаубички артилериски баталјон
Ознаката за Самоодниот хаубички артилериски баталјон е во форма на штит обрабен со црна боја, на зелена основа, во средината е претставен змеј свртен кон левата страна, а над него се прикажани вкрстени цевка од топ и ракета во жолта боја, а над нив на лента во жолта боја, обрабена со црна боја и со истата боја е испишано логото на единицата ,,СИЛЕН И ВЕШТ”.
Знакот на Баталјонот за ПВО
Ознаката на баталјонот за Противвоздушна одбрана е во форма на штит обрабен со жолта боја, на светлосина основа, во средината се претставени вкртсени ракета и цевка од топ свртени нагоре, во чии горен дел се наоѓа радарска антена зад која се издадени кобри во став за борба. Зад наведените симболи на основата се претставени патеки на две ракети кои се протегаат од десниот долен дел кон левиот горен дел, а над нив во лента со светлосина боја, која е обрабена со темносина боја, со црна боја е испишано логото на единицата: ,,ЧИСТО НЕБО”.
Знакот на Баталјонот за Врски
Ознаката на Баталјонот за врски е во форма на штит обрабен со жолта боја, на црвена основа, во средината е претставен меч со сечивото нагоре, зад горната половина на мечот се поставени две вкрстени знаменца во жолта и црвена боја. Во долниот дел се прикажани два дабови листа по чија средина е прикажана по една молња со црвена боја. Над сечивото од мечот на лента во светложолта боја, обрабена со црна боја и со иста боја е испишано логото на единицата: ,,ИНФОРМАЦИЈАТА Е МОЌ”.
Поврзано
Армија на Република Македонија
NGC 4655
NGC 4655 — спирална галаксија во соѕвездието Ловечки Кучиња, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4655 се споменува и како MCG 7-26-42, CGCG 216-21, NPM1G +41.0304.
Откривање
Објектот е откриен на 9 април 1787 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4655 е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,8 m/лм2. NGC 4655 има привидни димензии од 1' х 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 43 м 36,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +41° 1' 9"".
Други поделби
Проучување на NGC 4655 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 42823. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 75; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3021. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 115.
Смеа во темнината
„Смеа во темнината“ (руски: Камера обскура; англиски: Laughter in the Dark) — роман на руско-американскиот писател Владимир Набоков. Романот бил напишан во две верзии: една на руски, а друга на англиски јазик. Првобитно, романот бил објавен во 1932 година на руски јазик, и тоа со насловот „Камера обскура“, а во 1936 година во Лондон се појавил англискиот превод со истиот наслов при што авторот бил наведен како Владимир Набокоф-Сирин (Vladimir Nabokoff-Sirin). Меѓутоа, Набоков бил многу незадоволен од преводот, така што направил свој превод и книгата повторно била објавена на англиски јазик во 1938 година со насловот „Смеа во темнината“. Набоков се надевал дека според романот би можел да биде снимен и филм, така што ракописот на англиската верзија го испратил во Холивуд, но тој не бил прифатен зашто ниеден од тројцата главни ликови во книгата не е позитивен. Во 2008 година, книгата била објавена на македонски јазик (со насловот „Смеење во темница“) од страна на издавачката куќа „Темплум“, во рамките на библиотеката „Магма“.
Содржина
Романот се состои од 39 глави.
Ана Малер
Ана Јустин Малер (15 јуни 1904 – 3 јуни 1988) била австриска вајарка.
Животопис
Ана Малер се родила во Виена во 1904 година како второ дете на композиторот Густав Малер и неговата сопруга Алма Шиндлер. Нејзината мајка со гордост тогаш напишала во дневникот: "'Ова раѓање - на пладне, на средина на неделата, на месецот и на годината - како да е симбол. Детето крстено Ана беше радост за нас од моментот кога ги отвори своите големи сини очи '."Тие ја нарекувале  "Гуки' поради нејзините големи сини очи (од германскиот збор Gucken). Родителите ја земале Ана со нив за време на нејзиното прво патување во САД во 1907 година, а Ана се збогувала со татка си на неговата смртна постела на 18 мај 1911 година. Две години претходно починала нејзината постара сестра Марија Малер, од жолта треска.
Ана го поминала своето детство во сенка на љубовните врски на нејзината мајка и познатиот салон и го фокусирала нејзиниот интерес во цртање на разните посетители кои доаѓале куќата. Откако Алма Малер ја родила Манон, како резултат на нејзиниот втор брак со архитектот Валтер Гропиус, Ана се чувствувала осамена и запоставена.
Ана била воспитувана од страна на тутори а воедно и го уживала вниманието на пријателите на нејзината мајка, помеѓу кои имало многу значајни уметнички фигури од областа на музиката, визуелните уметности и литературата.
Личен живот
Како ќерка на легендарниот Густав Малер, сите очекувале Ана да изгради музичка кариера. Сепак, наместо тоа, таа се вљубила во младиот диригент, Руперт Колер со кого се омажила на 2 ноември 1920 година кога имала шеснаесет години. Бракот завршил по само неколку месеци. Набргу потоа, Ана се преселила во Берлин за да студира уметност. Таму се вљубила во композиторот Ернст Кренек, студент на Франц Шрекер на Берлинската музичка академија, на кого подоцна Алма му побарала да ја допише недовршената Десетта симфонија на Малер. Ана се омажила за него на 15 јануари 1924 година, но бракот не успеал и таа го напуштила во ноември 1924 година. Во тек на овој период, Кренек го довршувал неговиот ''Концерт за виолина бр. 1, оп. 29''. Австралиската виолинистка Алма Муди му помагала на Кренек добивајќи финансиска помош од нејзиниот швајцарски покровител Вернер Рејнхарт на чија иницијатива Кренек и Малер живееле во Цирих и во знак на благодарност, тој на Муди ѝ го посветил концертот кој премиерно бил изведен на 5 јануари 1925 година, во Десау. Разводот на Кренек и на Ана Малер станал правосилен неколку дена по премиерата. Кренек имал љубовна врска со Муди, која била опишана како "краткотрајна и комплицирана."
Таа се омажила со издавачот Пол Золнај на 2 декември 1929 година, и тие имале една ќерка, Алма (5 ноември 1930 – 15 ноември 2010). Двојката се развела во 1934 година.
Во април 1939 Ана живеела во Лондон, откако побегнала од нацистичка Австрија. На 3 март 1943 година се омажила со диригентот Анатол Фистулари со кого имала уште една ќерка, Марина (родена на 1 август 1943 година). По војната, отпатувала во Калифорнија и живеела таму неколку години. Бракот со Фистулари завршил околу 1956 година.
Починала во 1988 година додека била во посета на нејзината ќерка Марина во Лондон. Била погребана на гробиштата Хајгејт.
Уметничка кариера
Првиот допир на Ана Малер со визуелната уметност започнал рано, кога таа го посетила ателјето на Оскар Кокошка. Таа исто така била модел на нејзината свекрва, сликарката Бронсија Колер-Пинел. По нејзиниот развод, Ана учела уметност и сликање во Берлин, Рим и Париз во текот на 1920-тите години. На возраст од дваесет и шест, таа открила дека скулптурата е медиум во кој таа може да ја изрази својата креативност. Земајќи часови по вајарство во Виена во 1930 година кај Фриц Вотруба, таа станала признат вајар, и била добитник на Гран при во Париз во 1937 година.
Црква „Св. Никола“ - Вранче
Свети Никола — главна селска црква во селото Вранче.
Историја
Црквата „Св. Никола“ е изградена 1874 година, датум што стои над влезната врата од западната страна, на којашто се наоѓа фреска на ѕидот со Богородица која во своите раце го држи Исус Христос. Црквата има уште една, помала врата, која се наоѓа на јужната страна. Над оваа врата се наоѓа претставата на Св. Никола. Црквата претставува еднокорабна градба, со петтострана аписида од надвор и галерија на кат на западната страна. На западната страна има и трем, до кој се наоѓа камбанарија.
Градител бил Петре Дебранец (Дебрели), која и ја живописал црквата заедно со неговиот син Глигур Дебранин. Црквата била реставрирана 1926 година од Милан М. Дукиќ од мијачкото Осој. Во црквата има повеќе икони потпишани од познатиот прилепски сликар Адамче Зограф (Адамче Најдов, Адамче Јанов, Адамче живописец). Исто така, своевремено поседувала богата библиотека со црковни книги. Најголемиот дел од нив биле донесени за потребите на месното население од Русија во XIX век.
Денес во дворот на црквата има два гроба. Едниот е пред самиот влез на црквата од западната страна, но е оштетен и нечитлив. Вториот, означен само со еден камен, според усните кажувања на селаните му припаѓа на Велјан Ковилоски. Според Археолошката карта на Македонија, црквата Св. Никола во Вранче е означена и како археолошко наоѓалиште, при што е наведено дека пред влезот во истата, од западната страна се наоѓаат повеќе антички споменици од мермер, и тоа надгробни стели, делови од стебла на столбови и друго.
На надворешната страна од запад, над тремот е поставена камена плоча со која се соопштува дека покојните Блашко и Васил Трајкови подариле два камени диреци за камбанаријата.
Црквата „Св. Никола“ во Вранче е една од поголемите селски цркви во околината на Прилеп, која потекнува од XIX век.
Македонска староградска музика
Староградските песни или македонската староградска музика е своевиден жанр на македонската народна музика, која се појавила во XIX век, под влијаније на изворната, традиционална македонска музика, појавата и интеграцијата на ориенталната чалгија во Македонија и неизбежниот бран на западноевропска музика. Овие песни се настанати во градската средина и обично го опеваат градскиот живот. Во нив се пее за калдрмисани улици, за занаетчиски дуќани, за разни занаети, за љубовта меѓу младите занаетчии и убавите девојки и сл. Во процесот на нивното создавање, значаен удел имале македонските ора, како што запишал Константин Миладинов - „това училиште к’де се усовршенствувала народната ни поезија“. Во македонското народно творештво, посебно значајно место имаат охридските, велешките, штипските и битолските староградски песни. Во нив често се чувствува и книжевното влијание, влијанието на граѓанската поезија на соседните народи, но и влијанието на ориенталниот фолклор.
Генеза
Песната, како најкарактеристичен елемент на музиката, во Македонија претежно е поврзана со фолклорот, односно народната музика. Од раѓањето до смртта, народот со песна ги пропратува сите негови значајни случувања во животот. Раѓањето, детството, младоста, ергенството и моминството, одењето на момчињата во војска и нивното враќање, веридбите, свадбите, војните, славите, па и самата смрт, сето е пропратено со песна. Секоја радосна или тажна случка во животот на единката или на цели народи, има свој одек во песната.
Кај македонскиот народ, народната песна има долговековна традиција и би се рекло, култен статус. Всушност, во долговековното „ропство“ и непризнавање на Македонецот, песната е еден од оние елементи со кои тој се штител себеси, тажел или се радувал, ги опевал историските настани и го штител својот идентитет.
Кога се зборува за граѓанство, од каде што потекнува и терминот - градска или староградска песна, мора да се осврне најпрвин кон појавата на тоа граѓанство во Македонија. Како што е познато, македонскиот народ се наоѓал под окупација, можеби најдолго во рамките на Отоманското царство. Важен услов за појава на тоа граѓанство е тоа што според шеријатското право, луѓето и групите во царството се делеле според припаѓањето на вери и цркви. Тоа одиграло улога на народното групирање, кое на Балканот се случило некаде во средината на XIX век.
Народното групирање и релативната религиска слобода, овозможиле формирање на т.н., црковно-училишни општини. Општините во процесот на македонската преродба биле присутни во духовниот живот на граѓаните, и ја одирале најважната улога за духовно и културно воздигнување на народот. Црковно-училишните општини ги формирале и предводеле највидните граѓани, пред сè, од редот на занаетчиите и трговците. Отоманското царство се простирало на огромна површина. Покрај тоа, занаетчиите и трговците се движеле и надвор од царството, претежно во европските држави. Од една страна, таквите комуникации им овозможувале да се запознаат со културите, модата која била актуелна во Европа и сл., а од друга, во поголемите градови во Македонија постоеле конзулати на повеќето европски држави. Според известувањата на Петер Окули, австриски вицеконзул во Битола, кои ги адресирал или до амбасадата на Австрија во Истанбул, или до конзулатот во Солун, се дознава дека неколку некои трговски фирми од Битола, Охрид и Велес имале претставништва на своите фирми, претежно во Виена. Фирмите биле во сопственост на „браќата Робеви“ кои се занимавале и со банкарство, а нивниот зет Кецкаров, имал кожарско претпријатие во Лајпциг. Кај таквите граѓански дејци, занаетчии и трговци, кои имале можности да согледаат и други култури, се родила некаква „елитност“ во однос на останатото население, односно селското, кое било во чифлигарски однос на имотите на беговите и спахиите.
Чалгии
На културен план, односно на музички, во поголемите градови се формираат т.н. музички „тајфи“, кои во почетокот се всушност, чалгиски. Овој вид чалгиско песнопојно и инструментално творештво во Македонија, носи белези на музички ориентализам, мелодијата е украсена со бројни мелизми и карактеристична боја на чалгискиот оркестар:
"„Едни од постарите градски песни во Македонија се чалгиските, односно трубадурското чалгиско пеење и творење, настанувајќи во развиените македонски градови, како Охрид, Битола, Велес и Скопје“."
Македонското население своите слави и црковни празници ги празнувало дома или во блиските манастири, каде што се играле и пееле локалните градски песни и игри. За таквите карактеристични настани има податоци од истражувањата на етномузикологот, Боривоје Џимревски. Интересен е податокот за создавањето на охридската староградска песна „Фанче ојде во Калишча“. Според истражувањата, песната е испеана некаде околу 1860 година, што укажува на постоењето и популарноста на чалгиските тајфи во Охрид и во поблиската и поширока околина. Во неа се споменува еден од најстарите охридски чалгаџии, Ангеле Караѓуле, кој бил автор на многу староградски песни, кои и денес се пеат во овој крај. Во Охридскиот крај се правеле панаѓури во манастирите св. Наум, св. Петка во село Велгошти, кај Калишта, кај манастирот Сисвети во Лешани. Охриѓани во Калишта оделе со кајчиња уште одвечер, низ езерото. Убавата Фанче била во придружба на Димитрија Пармак, и бидејќи немало место во манастирот, му предложила да одат во меаната на Коста Беле, каде што свирел Караѓуле. Фанче не знаела добро да го игра чамчето, па затоа Беле му се заканува на Караѓуле со следните стихови:
"„Свири убо Караѓуле, Да нˋти земам ќемането,
Да нˋти гˋудрам од главата,
Да го фрљам в езероно,
Да го јадет рибите,
и рибите-летниците.“"
Мандолински оркестри
За разлика од бројните чалгиски ансамбли присутни во Македонија, во XIX век во македонската градска средина навлегува мандолината. Мандолината потекнува од Италија и во тоа време е доста популарен инструмент низ цела Европа. Мандолината била донесена во Македонија преку трговските врски што нашите трговци ги одржувале со Италија, па и со европските држави. Во Македонија овој инструмент на почетокот бил прифатен во градските средини, како придружба на градските песни, со што тие сега добиваат поинаков призвук, поафтентичен за пратење на звукот на градските песни. Со прифаќањето на мандолината како инструмент кој звучел поприкладно во пратењето на градските песни, постепено се формирале и мандолински оркестри, кои и денес опстојуваат на овој простор. Со формирањето на мандолинските оркестри кои биле составени од неколку мандолини, мандоли, гитари, бас мандоли (таканаречени „бедри“) или контрабаси, се констатира дека градската песна добила посоодветен звук во својата намена, па така, се среќаваат формации на такви оркестри и во некои училишни општини (Скопје, Битола, Прилеп): "„Во составот на мандолинските оркестри среќаваме и виолини, кои по штимот се идентични со мандолините. Виолината, во составот на мандолинскиот оркестар, ја игра улогата на некакво звучно консордино, односно ја смирува и ублажува треперливата мандолинска мелодија“."
Со овие оркестри и со нивниот специфичен звук, творците добиле инспирација за создавање на народни песни во таканаречен „староградски дух“, со побогата мелодиска, хармонска и ритмична содржина. Според Боривоје Џимревски, многу лирски градски народни песни го добиле својот целосен мелодиски израз, доколку се придружувани од мандолински оркестри.
Тамбурашки оркестри
Кон крајот на XIX и почетокот на XX век, но поизразито помеѓу двете светски војни, во Македонија се формираат тамбурашки оркестри. Тие продираат со српското влијание во Македонија и се пренесени од Славонија и Војводина:
"„Тамбурашките оркестри биле составени од примови, контри, разни тамбури (бугарии), гитари, и бас (бедра). Иако овие тамбурашки оркестри не соодветствувале на фолклорниот бит на македонскиот народ, тие биле особено популарни меѓу берберите, како и меѓу други љубители на песните, и затоа биле организирани и дејствувале преку градските пејачки друштва.“"
"„Народната градска песна се разликува од другите песни (изворни, архаични, уметнички), по тоа што произлегува од хомогена средина и група, која што ја создава и прима. Народната песна изразува претежно емотивни содржини, кои се заедничка сопственост на средината од која произлегува, што значи дека таа не е ничија сопственост, и никој за тоа не може и не бара некакви посебни привилегии. Творбите во принцип можат да бидат оригинални, но никогаш не тежнеат кон таквата оригиналност.“"
Улогата на црквата
Развитокот на народната уметност во Македонија во XIX век, во голема мера се должи и на улогата и значењето на црковно-училишните општини. Македонските општини дале мошне важен придонес во остварувањето на граѓанските и исповеднички интереси на македонскиот народ. Во таа смисла, македонските општини израснале во вистински јавни установи, во чиј домен на решавање биле бројни нормативни, судски, управни, но и имотни, семејни, наследни, старателски, комунални, исповеднички и културни компетенции. На тој начин, општините се зафатиле во речиси сите сфери од животот и интересите на граѓаните, освен во оние кои биле во надлежност на турската власт: "„Тие на прво место ги презеле црковните и училишните работи, ги подвеле под граѓанска управа и придонеле кон значајни измени во тие области. Биле носители на словенска служба во црквите, отвориле и издржувале световни училишта во кои извршиле суштествени промени, менувајќи го видот на наставата, методот и работата и образувајќи ги младите за модерните содржини од прородните и општествените науки.“"
Со продорот на граѓанството и неговата се позначајна улога во општеството, општините станале демократски установи, соодветно одговарајќи на тогашните граѓански структури. Во општнските собранија, членувале претставници на еснафите, трговците и „маалмухтерите“, претставници од поодделните маала, кои биле првенци на своите територии. Во училиштата покрај наставата се организирале и разни приредби, по повод крајот на школската година, или по повод на разни празници, локални и државни. На нив биле рецитирани и пеени песни, па дури се прикажувале и некакви сценски приредби. Во побогатите општини на поголемите градови се формираат и пејачки друштва, па и оркестарски состави, кои настапувале по разни поводи, а кои функционирале и во приватните забави и серенади.
Развој
Градската песна како жанр се профилирала постепено низ развојот на општествените околности кои ги диктирала историјата на македонскиот народ. По жанрот се разликуваат патриотски, печалбарски, епски, лирски, љубовни, свадбарски, песни кои се пееле на серенади, такви кои се пееле за време на работите в поле или дома, и по повод на разни други пригоди.
За музикалноста на македонскиот народ искажани се многу комплименти. Интересен текст обработил познатиот македонски музиколог Марко Коловски во списанието „Музика“, што го издава Сојузот на композитори на Македонија. Имено, во 1931 година, во Македонија, во време кога таа е изложена на двете најсилни антимакедонски пропаганди, „великобугарската“ и „великосрпската“, направено е истражување за музикалноста, или поточно, за музичката чувствителност на Македонците, споредувајќи ги со две други групи од тогашното Кралство Југославија, шумадинците и црногорците. Можеби целта била друга, како што вели Коловски, но важна е констатацијата на тогашните авторитетни истражувачи:
"„Битно е дека исказите на голем број авторитетни истражувачи (Коста Манојловиќ, Лудвиг Куба, Милое Милоевиќ, сестрите Јанковиќ итн.) содржат една значителна доза на опиеност од македонската, главно народна музика и восхит од музикалноста на луѓето што неа ја создале и ја практикуваат. Нивните констатации подоцна се масовно цитирани како уште еден доказ дека на просторот на Македонија живее народ со исклучителни музички способности“."
Помеѓу двете светски војни во Македонија се формираат многу хорови, пејачки друштва, разни оркестри и сл. Исто така, насекаде се основани т.н., соколски друштва, изградени се сали за соколите (гимнастичари), па покрај спортските настани, во тие исти сали се одржувале разни музички приредби, игранки, матинеа и сл. Во тоа време доаѓа до израз „меконската“ староградска песна, па покрај тоа што македонскиот народ политички сèуште е негиран, неговата песна масовно била прифаќана и пеена од сите. Нашата градска песна има свои специфики и одлики, кои се однесуваат претежно на нашето поднебје, пред сè, во однос на текстот и интерпретацијата:
Благодарение на етномузиколозите и формирањето на Македонското радио, уште во почетокот на 1945-1946 година, почнуваат да се запишуваат староградските песни, за потоа да бидат снимени во студијата на Радио Скопје. Познатите творци и собирачи на народни творби, Васил Хаџиманов, Живко Фирфов, Стефан Гајдов и многу други, не само што ги собирале народните песни, туку правеле и аудиции за талентирани интерпретатори, со што почнува да се збогатува снимениот музички фонд. Македонците со особена почит се однесуваат кон народното творештво и со голема љубов ги изведуваат народните песни, посебно староградските. Познато е дека едно од многуте интересни и комплексни прашања во македонската народна музика денес, претставува интерпретацијата - важен репродуктивен и креативен елемент, преку кој народната песна опстојувала кај народот. Човечкиот глас е најраспространетиот и најупотребуваниот звучен инструмент, преку кој се изразува духовната и поединечната музичка способност:
"„Бидејќи народната уметност во принцип не е средство за стопанисување и не е предмет на конкуренција, таа е ослобедена од претераниот субјективизам на интелигенцијата, таа не се доживува како израз на личност, иако често носи таква нота“."