cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Франција
Религија
Франција е земја каде што слободата на мислата и на религијата се зачувани уште од 1789 година врз основа на Декларацијата за правата на човекот и на граѓанинот. Републиката се заснова врз принципот на лаицизмот (или „слободата на совеста“, вклучувајќи го и недостатокот од него) применет од страна на Жил Фери во 1880-тите и законот од 1905 година за поделбата на црквите и на државата. Римокатолизмот е мнозинската религија на францускиот народ. Таа повеќе не се смета за државна религија, како што било до пред 1789 година и револуцијата.
Според последните податоци кои биле направени во 2006 година, 51% од населението на Франција се римокатолици, 31% се атеисти, околу 4% се муслимани, 3% протестанти, 1% Евреи а околу 10% се нерелигиозни,
Политички систем
Францускиот парламент е составен од Национално собрание (Assemblée Nationale) и сенат. Пратениците на Националното собрание се со мандат од 5 години. Собранието има моќ да го распушти кабинетот, па оттука мнозинството на собранието го определува изборот на владата. Сенатот се бира за период од 6 години (порано 9), а половина од мандатите се ставаат на избор секоја трета година почнувајќи од септември 2008 година. Моќта на сенатот е лимитиран во случај на несогласување, сепак националното собрание го има последниот збор, освен кога се однесува за некои уставни прашања.
Стопанство
Со БДП од 2.865 милијарди долари, француската економија е петта економија во светот. Земјата има развиено стопанство, земјоделство и висококвалификувана работна сила. Динамичниот услужен сектор овозможува развој на голема економска активност. Франција е една од најголемите земји извознички во светот, најмногу извезува земјоделски производи, вино, машини, софтвер. Исто така, таа е голем извозник на електрична енергија.
Јавниот долг на Франција постојано растел во последните четири децении, зголемувајќи се од 85% во БДП во 2010 година на 98% во БДП на крајот на 2018 година.
Во третиот квартал на 2019 година, стапката на невработеност во Франција изнесувала 8,6%.
Култура
Франција со векови била центар на западниот културен развој. Многу француски уметници биле меѓу најреномираните од своето време, а Франција сè уште е прочуена во светот поради својата богата културна традиција.
Политичките режими секогаш го поттикнувале уметничко творештво, а создавањето на Министерството за култура во 1959 година помогна да се зачува културното наследство на земјата и да се направи достапно за јавноста. Министерството за култура било многу активно од своето создавање, доделување субвенции за уметници, промовирање на француската култура во светот, поддршка на фестивали и културни настани, заштита на историски споменици. Француската влада, исто така, ги брани аудиовизуелните производи направени во земјата.
Франција ја посетуваат најголем број туристи годишно, во голема мера благодарение на бројните културни објекти и историски згради, распрскани низ целата територија. 1.200 музеи годишно примаат повеќе од 50 милиони посетители. Најважните културни локации ги води владата, на пример преку јавната агенција Центар за национални споменици, која е одговорна за околу 85 национални историски споменици.
43.180 градби се заштитени како историски споменици, главно вклучуваат замоци и верски објекти (катедрали, базилики, цркви), но исто така и статуи, споменици и градини. Во списокот на светско наследство на УНЕСКО е впишано 41 место во Франција.
Уметност
Француските уметници го развиле стилот рококо во 18 век, како поинтимна имитација на стариот барокен стил, делата на уметниците поддржувани од дворот, Антоан Вато, Франсоа Буше и Жан-Оноре Фрагонар, како најрепрезентативни. Француската револуција донела големи промени, Наполеон ги фаворизирал уметниците од неокласицистички стил како Жак-Луј Давид и високо влијателната Академија на ликовни уметности, дефинирани во стил познат како академизам. Во тоа време Франција станала центар на уметничкото творештво, во првата половина на 19 век доминирале две последователни движења, прво романтизмот со Теодор Жерико и Ежен Делакроа и реализмот со Жан-Батист-Камиј Коро, Гистав Курбе и Жан-Франсоа Миле, стил кој на крајот еволуирал во натурализмот.
Во втората половина на 19 век, влијанието на Франција на сликарството станува уште поважно, со развојот на нови стилови во сликарството како што се импресионизмот и симболизмот. Најпознати импресионистички сликари од овој период се Камиј Писаро, Едуар Мане, Едгар Дега, Клод Моне и Огист Реноар Втората генерација на импресионистички сликари, Пол Сезан, Пол Гоген, Анри де Тулуза - Лотрек и Жорж Пјер Сера, исто така биле авангарда на уметничките еволуции,, како и фовистите Анри Матис, Андре Дерен и Морис де Вламенк
На почетокот на 20 век, кубизмот бил развиен од Жорж Брак и шпанскиот сликар Пабло Пикасо, кој живеел во Париз. Други странски уметници, исто така се населиле и работеле во или во близина на Париз, како што се Винсент ван Гог, Марк Шагал, Амедео Модиљани и Василиј Кандински.
Многу музеи во Франција се целосно или делумно посветени на скулптури и сликарски дела. Огромна колекција на стари ремек-дела создадени пред или во текот на 18-от век се изложени во музејот во државна сопственост Лувр, како што се Мона Лиза, исто така позната и како Џоконда. Додека палатата Лувр е долго време музеј, музејот Орсе бил отворен во 1986 година и од старата железничка станица Гар д’Орсе, при голема реорганизација на национални уметнички колекции, за да се соберат француските слики од втората половина на 19 век (главно импресионизам и фовистички движења)
Модерните дела се претставени во Националниот музеј на модерната уметност, кој во 1976 година се преселил во центарот Жорж Помпиду. Овие три државни музеи ги посетуваат блиску до 17 милиони луѓе годишно. Други национални музеи со сликарски изложби се Големата палата (Гран пале) (1,3 милиони посетители во 2008 година), како и музеи во сопственост на градовите. Најпосетуван од нив е Музејот на модерна уметност на градот Париз (0,8 милиони посетители во 2008 година) каде се изложени современи дела. Вон Париз сите големи градови имаат свои Музеи на ликовна уметност со дел посветен на европското и француското сликарство. Некои од најдобрите збирки се наоѓаат во музеите во Лион, Лил, Руан, Дижон, Рен и Гренобл.
Архитектура
Во текот на среден вексредниот век, многу утврдени замокзамоци биле изградени од феудалните благородници за да ја обележат нивната моќ. Некои француски замоци кои преживеале се Шинон, Шато д’Анжер, масивниот Шато де Венсен и таканаречените Катарски замоци. Во оваа епоха, како и во поголемиот дел на Западна Европа, во Франција се користела романската архитектура. Од црквите во овој стил во Франција посебно се истакнуваат базиликата Сен Сернен во Тулуза, најголемата црква во романски стил во Европа и остатоците од опатијата Клини.
Готската архитектура, првично наречена Opus Francigenum со значење „француска работа", се зачнала на Ил де Франс и била првиот француски архитектонски стил што бил копиран во цела Европа. Во Северна Франција се наоѓаат некои од најважните готски катедрали и базилики, а прва меѓу нив е базиликата Сен Дени (која се користела како кралска некропола). Други важни француски готски катедрали се Богородичната црква во Шартр и Богородичната црква во Амјен. Кралевите биле крунисувани во друга важна готска црква, Богородичната црква во Ремс. Покрај црквите, готската архитектура се користела за бројни верски палати, од кои најважна е Папската палата во Авињон.
Конечната победа во Стогодишната војна означила важна фаза во еволуцијата на француската архитектура. Тоа било време на француската ренесанса и повеќе уметници од Италија. Многу резидентни палати биле изградени во долината на Лоара од 1450 година со Шато де Монсоро како прва референца. Такви резидентни дворци биле Шато де Шамбор, Шато де Шенонсо и Шато д’Амбоаз.
По ренесансата и крајот на средниот век, барокната архитектура го заменила традиционалниот готски стил. Меѓутоа, во Франција, барокната архитектура имала поголем успех во световниот домен отколку во духовниот. Во световниот домен, Версајскиот дворец има многу барокни особини. Жил Ардуен Мансар, кој ги дизајнирал проширувањата во Версај, бил еден од највлијателните француски архитекти на барокната ера. Познат е по својата купола на Домот на инвалидите. Некои од највпечатливите провинциски барокни архитектури се наоѓаат на места кои сè уште не биле француски, како што е плоштадот Станислас во Нанси. На воената архитектонска страна, Вобан ги дизајнирал некои од најефикасните тврдини во Европа и станал влијателен воен архитект. Како резултат на тоа, имитации на неговите дела може да се најдат насекаде низ Европа, Америка, Русија и Турција.
По револуцијата, републиканците го претпочитале неокласицизмот, иако тој бил воведен во Франција пред револуцијата со објекти како парискиот Пантеон или Капитолот во Тулуза. Изградени за време на Првото Француско Царство, Триумфалната капија и црквата Сен Мари-Меделин претставуваат најдобар пример за архитектурата во стилот ампир.
Под Наполеон III, се појавил нов бран на урбанизам и архитектура. Биле изградени екстравагантни градби како необарокната Опера Гарние. Урбаното планирање било многу организирано и ригорозно, на пример Османовото реновирање на Париз. Архитектурата поврзана со оваа ера се нарекува ампир стил. Во тоа време дошло до повторен силен готски избувнување во Европа и Франција. Кон крајот на 19 век, Гистав Ајферл дизајнирал многу мостови, како вијадуктот Гарабит и останува еден од највлијателните проектанти на мостови во негово време иако најмногу е познат по култната Ајфелова кула.
Книжевност
Најраната француска книжевност датира од средниот век, кога она што денес е познато како модерна Франција немала еден единствен јазик. Имало неколку јазици и дијалекти, а писателите користеле свој правопис и граматика. Авторите на некои француски средновековни текстови се непознати, како што се Тристан и Изолда и Ланселот-Грал. Други автори се познати, на пример, Кретјен де Троа и војводата Вилијам IX од Аквитанија, кои пишувале на окситански јазик.
Голем дел од француската средновековна поезија и книжевност била инспирирана од француските легенди како што е „Песната за Ролан“ и разни јуначки песни (шансон де жест). Романот за Ренар, напишан во 1175 година од Перу де Сен Клуд, ја раскажува приказната за средновековниот лик Ренар (Лисец) и е друг пример на рани француски книжевни дела. Битна фигура во француската книжевност во 16 век бил Франсоа Рабле, чија новела Гаргантуа и Пантагруел до денешни дни останала прочуена и ценета. Друга голема фигура во француската книжевност во овој век бил Мишел де Монтењ. Неговото најпрочуено дело Есеи, го создал книжевниот жанр есеј. Француската поезија во овој век била овоплотена од Пјер де Ронсар и Жоашен ди Беле. Овие двајца писатели го основале книжевното движење Ла Плејад.
Во текот на 17 век, Мадам де Лафајет анонимно го објавила Принцезата де Клев, роман што се смета за еден од првите психолошки романи на сите времиња. Жан де Лафонтен е еден од најпознатите баснописци на тоа време, напишал стотици басни, некои далеку попознати од другите, како што е на пример Мравката и штурецот. Генерации француски студенти морале да ги учат неговите басни, што било сметано како помагање на учењето мудрост и здрав разум за младите луѓе. Некои од неговите стихови влегле во популарниот јазик и станале поговорки, како што е "À l'œuvre, on connaît l'artisan." (Занаетчијата се познава по делото).
Жан Расин, чие неверојатно мајсторство на александринецот и на францускиот јазик било со векови фалено, создал претстави како што се Федра или Британикус. Тој, заедно со Пјер Корнеј (Сид) и Молиер, се смета за еден од трите големи драматурзи од златното доба на Франција. Молиер, кој се смета за еден од најголемите мајстори на комедијата на западната литература, напишал десетина драми, меѓу кои и Мизантроп, Скржавецот, Вообразениот болен и Граѓанинот благородник. Неговите драми се толку популарни во светот што францускиот јазик понекогаш се нарекува „јазикот на Молиер“ (la langue de Molière) ,исто како што англискиот јазик се смета за „јазикот на Шекспир“.
Француската книжевност и поезија доживеале уште поголем процут во XVIII и XIX век. Најпознати дела на Дени Дидро се  Фататистот Жак  и Внукот на Рамо. Меѓутоа, тој е најпознат по тоа што бил главен уредник на Енциклопедијата, чија цел беше да ги сумира сите сознанија од неговиот век и да им ги претстави на луѓето, со цел да се бори против незнаењето и опскурантизмот. Во текот на истиот век, Шарл Перо бил плоден писател на познати детски бајки, вклучувајќи ги мачорот во чизми, Пепелашка, Заспаната убавица и Сината брада. На почетокот на 19 век, симболичката поезија била важно движење во француската книжевност, со поети како Шарл Бодлер, Пол Верлен и Стефан Маларме.
Во 19 век се издале дела на многу угледни француски автори. Виктор Иго понекогаш се смета за „најголемиот француски писател на сите времиња“ извонреден во сите книжевни жанрови. Предговорот на неговата претстава Кромвел се смета за манифест на романтичното движење. „Контемплации“ и „Легендата на вековите“ се сметаат за „поетски ремек-дела“, а неговиот стил се споредува со оној на Шекспир, Данте и Хомер. Неговиот роман „Клетници“ е нашироко познат како еден од најголемите романите што некогаш биле напишани, а "Богородичната црква во Париз" останува неизмерно популарен.
Други големи автори од овој век се Александар Дима (Тројцата мускетари и Грофот Монте Кристо), Жил Верн (Дваесет илјади милји под морињата), Емил Зола (Ругон Макарови), Оноре де Балзак (Човечка комедија), Ги де Мопасан, Теофил Готје и Стендал (Црвено и црно, Пармскиот картузијански манастир), чии дела се меѓу најпознатите во Франција и светот. Наградата „Гонкур“ е француска книжевна награда за првпат доделена во 1903 година.
Филозофија
Сè до појавата на хуманизмот во ренесансата, во средновековната филозофија преовладувала схоластиката. Модерната филозофија во Франција почнала во 17 век со филозофијата на Рене Декарт, Блез Паскал и Никола Малбранш. Декарт ја оживеал западната филозофија, која опаднала по грчката и римската ера. Неговите Размислувања за првата филозофија го промениле примарниот објект на филозофската мисла и покренале некои од најфундаменталните проблеми за други филозофи како Спиноза, Лајбниц, Хјум, Беркли и Кант.
Француската мисла во 19 век била насочена кон одговори на општествената неволја која ја следела Француската револуција. На филозофите рационалисти како Виктор Кузен и Огист Конт, кои повикувале на нова социјална доктрина, им опонирале реакционерните мислите како Жозеф де Местр, Луј де Боналд и Фелисите Робер де Ламене, кои ги обвинувале рационалистите за отфрлање на традиционалниот ред. Заедно со Британецот Едмунд Берк, Де Местр се смета за еден од основачите на европскиот конзервативизам, додека Конт се смета дека е основач на позитивизмот, што Емил Диркем го преформулирал како основа за социјалните истражувања.
Во 20 век, делумно како реакција на перципираните ексцеси на позитивисмот, францускиот спиритуализам напредувал со мислители како Анри Бергсон и истиот имал влијание на американскиот прагматизам и Вајтхедовата верзија на филозофија на процес. Во меѓувреме, француската епистемологија станала истакната школа на мисла со Анри Поенкаре, Гастон Башлар, Жан Кавајес и Жил Вујмен. Под влијание на германската феноменологија и егзистенцијализмот, филозофијата на Жан-Пол Сартр имала големо влијание по Втората светска војна и на крајот на 20 век Франција станала лулка на постмодерната филозофија со Жан-Франсоа Лиотар, Жан Бодријар, Жак Дерида и Мишел Фуко.
Илија Спировски
Илија Спировски-Панде (1920 во с. Избишта — 1971 во Белград) — македонски комунист, учесник во НОБ и народен херој.
Животопис
Учел во граѓанското училиште во Ресен и во Вишата трговска академија во Битола. После Втората светска војна се запишал на Економскиот факултет во Скопје, кој го завршил со просек 10,00.
Другарувал со народниот херој Мите Богоевски. Тие заедно дејствувале во скоевската организација и во повеќе акции против асимилаторската и денационализаторската политика на големосрпскиот режим.
Ја добил партизанската споменица 1941, Орден за храброст и други одликувања. Активно бил вклучен во партиската организација во Ресен. Веднаш по фашистичката окупација раководел со Фондот за прибирање оружје, храна, облека и други средства потредбни за вооружената борба.
Станал заменик-политички комесар на одредот „Даме Груев“. Бил учесник на Февруарскиот поход. Исто така, бил секретар на Првенството на КПМ за Преспа и заменик-политички комесар на батаљонот „Стив Наумов“.
По ослободувањето заземал повеќе раководни должности: секретар на ОК на КПМ во Ресен, секретар на Окружниот народноослободителен одбор во Битола, Министер за финансии во Владата на НРМ, директор на Народната банка на Македонија (гувернер), републички и сојузен пратеник.
Починал во 1971 година во Белград на ВМА. Закопан е во Алеата на великаните во Скопје.
Ширли Озборн
Ширли Озборн е политичарка во Монсерат. Таа служела како претседател на законодавното собрание на Монсерат помеѓу септември 2014 и октомври 2019 година. Таа е ќерка на покојниот Џон Озборн, поранешен главен министер на Монсерат.
Сурфактант
Сурфактантите (или површниско активни супстанции, ПАС) се соединенија кои го намалуваат површинскиот напон помеѓу две течности или помеѓу течност и цврста површина. Името сурфактант е скратеница од англиските зборови surface acting agent. Сурфактантите можат да делуваат како детергенти, навлажнувачи, емулгатори и др.
Класификација на сурфактантите
Сурфактантите се делат на: катјонски, анјонски, нејонски и цвитерјонски.
Тесенов
Тесенов (Tessenow) — општина во округот Лудвигслуст-Пархим, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија.
Лили Енгстрем
Лили Енгструм (1843–1921) била шведска активистка за женски права и државна службеничка. Во 1890 година, таа станала првата жена член на Одбор за образование во Шведска, по реформата претходната година, во која на жените им било дозволено да служат во владините одбори.
Живот
Енгстром дипломирала на Högre lärarinneseminariet во 1864 година и била учителка во Statens normalskola för flickor во 1864–1907 година. Таа била член на одборот на Фредрика-Бремер-Форбундет во 1884-1920 година, на Svenska lärarinnors pensionsförening (Пензионерски фонд за учителки) во 1873-1920 година, ангажирана во движењето за право на глас на жените и се сметала за пионер на Педагошка sällskapet (Педагошко друштво).
Во 1889 година, реформата на законот им овозможила на жените да станат државни службеници, а следната година, Енгстром станала првата жена државен службеник во Шведска кога стана членка на државниот училиштен одбор за образование на парохијата Хедвиг Елеонора во Стокхолм.
Групчин
Групчин — село во Општина Желино, во околината на градот Тетово. Според пописот од 2002 година, во селото имало 968 жители.
Златен гонг
Златен гонг е меѓународен турнир во бокс што се одржува во Скопје.
Групчин
Географија и местоположба
Групчин се наоѓа во Долни Полог. Селото лежи на горното течение на реката Суводолица. Селото е во близина на автопатот Тетово-Скопје, и во близина се селата Копачин Дол и Чифлик.
Златен гонг
44. Златен гонг - 2014
На 44. издание на турнирот, одржано во ноември 2014 година, во малата сала на СЦ „Борис Трајковски“, главната награда „Златен гонг“ му припаднала на боксерот од Албанија, Кристијан Денај, кој победил во категоријата до 91 килограм. Од македонските боксери, триумфирал единствено Амет Еминовиќ, кој победил во категоријата до 60 килограми. Наградата за најдобар странски боксер ја добил Радослав Пантелеев од Бугарија, а за најдобар техничар бил прогласен Џошуа Буаци од Англија. Пехарот за најдобар тренер му припаднал на бугарскиот тренер Валентин Попголов, за најдобар судија бил прогласен Рон Керни од Англија, а Салја Насер од Косово бил прогласен за најборбен боксер.
Групчин
Историја
Според податоците на бугарскиот етнограф Васил К’нчов, селото во 1900 година имало население од 330 муслимани (Албанци). Рускиот публицист Афанасиј Селишчев во 1929 година забележал дека селото било дел од истоимената општина и имало 40 куќи со 259 жители Албанци.
Население
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 968 жители, од кои 966 Албанци и 2 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 930 жители, од кои 871 Албанец и 59 лица без податоци.
Родови
Групчин е албанско село.
Според истражувањата од 1940-тите родови во селото се:
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 2092 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
Иселеништво
Од старото православно население кое живеело во селото, а се иселило се знае само за родовите Терзиовци, Гинделовци и Шамаловци кои се иселиле во Македонски Брод во Порече.
Милчо Богоев
Милчо Ксентев Богоев (Скопје, ) — македонски интернист, ендокринолог, редовен професор на Медицинскиот факултет во Скопје и директор на Клиниката за еднокринологија во Скопје.
Животопис
Богоев е роден во Скопје на 4 октомври 1948 година. Дипломирал, магистрирал и докторирал на Медицинскиот факултет во Скопје. Бил директор на Клиниката за ендокринологија, шеф на Катедрата по интерна медицина и декан на Медицинскиот факултет во Скопје од 1977 до 1979 година. Членува во редакцискиот одбор на „Клиничка ендокринологија“ во Софија и член е на редакцискиот одбор на „Македонски медицински преглед“ во Скопје. Од 2002 до 2004 бил претседател на Македонското Национално Здружение за Остеопороза.
Библиографија
Автор на 13 книги од областа на ендокринологијата и носител на 6 меѓународни студии.
Линдел Симпсон
Линдел Симпсон е Монтсератинец која е заменик гувернер на Монсерат во 2018 година. Таа ја наследила Елизабет Кариере, која била на оваа позиција од 2015 година, а ја наследи Ендрју Пирс.
Елин Енгстрем
Аугуста Елеонора „Елин“ Енгстрем (1860–1956) била шведски политичар (социјалдемократ) и синдикалец. Таа им припаѓала на пионерите на работничкото движење, Социјалдемократското движење, како и на синдикализмот и движењето за правата на жените во рамките на социјалдемократското работничко движење во Шведска.
NGC 2907
NGC 2907 — спирална галаксија во соѕвездието Водна Змија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2907 се споменува и како MCG -3-25-2, IRAS 09292-1630.
Откривање
Објектот е откриен на 31 декември 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Други поделби
Проучување на NGC 2907 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 27048. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 278; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6030. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1021.
Кафеноушест папагал
Се претпоставува дека кај црвеностомачкиот папагал треба да се вклучува пламенокрилестиот папагал (P. devillei) како подвид врз основа на средни примероци од Парагвај. Но, ваквите хибриди не се вообичаени во дивината и двете населенија главно го одржуваат својот интегритет; неодамнешните извори се неодлучни дали да се третираат како еден или два вида.
Опис
Овие птици се големи од 25 до 28 см, и се првенствено зелени, со канелена површина на стомакот, „лушпеста“ жолто-зелена-забравена града и страни на вратот, белузлава површина кај увото која е често засенчено кафеавам и канелена подопашка. Специфичното име frontalis е упатување на неговиот темна канелена предница - особеност што го одделува од повеќето слични видови. На пердувите за летање се со сина боја на надворешните страни, зелени на внатрешниот страни, и темни на врвовите. Клунот е црн.
Постојат два подвида, со обемна интерградација каде што нивните опсези се допираат:
Друг подвид, kriegi, бил опишан од Баија во 1932 година, но денес универзално се смета за помлад синоним на номинираниот подвид. Се разликува со тесен кафеаво-црвен врв до опашката, тој претставува само морф или среден генотип што сочинува само 20% од примероците дури и во претпоставениот опсег. Името кригов конур понекогаш се користи во птичарството за такви птици, а некои ги размножуваат исклучиво; тие секако совршено се мешаат со лица со нормален морф.
Екологија
Кафеноушестиот папагал е вообичаен во шумските предели и рабовите на шумите. Во северниот дел од својот опсег, главно живее во висорамнини до 1.400 м, но на друго место првенствено се наоѓа во низините до 1.000 м. Добро ги толерира нарушувањата, па дури и живее во урбани паркови (на пример, Рио де Жанеиро и Сао Паоло) и се храни во градини. Големината на јатото е обично само 6-12 единки, но и до 40. Како други припадници на родот Pyrrhura, тој првенствено се храни со овошје, цвеќиња и слична растителна материја; тие ретко учествуваат во јата што се хранат со мешани видови.
Општо е вообичаено и не се смета за загрозено од МСЗП. Иако има малку трговија со овие папагали, птиците одгледувани во заробеништво се повремено достапни како домашни миленици. Кафеноушестите папагали можат да научат да зборуваат, иако не јасно. Тие се едни од најтивките конури, но нивните пискави гласови сепак иритираат некои луѓе.
Црква „Св. Атанасиј“ - Сопотница
Свети Атанасиј — манастирска црква во рамки на Сопотничкиот манастир во близина на селото Сопотница.
Историја
Црквата е подигната на темелите на постар храм, а на тоа укажуваат и пронајдените артефакти.
Архитектура
Градбата има правоаголна основа, со полукружна апсида во нејзиниот заден дел, и претставува крсто-куполен храм. Над влезната порта се забележува живопис, на којшто е прикажан Свети Атанасиј Велики. На страничните ѕидови има по три прозорци со две различни големини, од кои прозорците кои се наоѓаат на непосредно до аглите со предната страна се поголеми, додека оние кои се долж страничните ѕидови кон задната страна се со помала големина. Црквата од надворешната страна е обложена со мермер и целосно е покриена со ќерамиди на повеќе нивоа. Од средишниот дел на покривот се издига осумаголна купола. На секоја од осумте страни од куполата има монофора, при што во секој прозорец има рамка со по четири застаклени кружни отвори. Куполата е покриена со ќерамиди поставени во пирамидален облик, а над покривот е поставен крст.
Космос-1868
Космос-1868 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 14 јули 1987 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 94,3 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 74,0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 696 км, а најмалото на 282.
Гварански јазик
Гваранскиот јазик (avañe'ẽ, шпански: Guaraní) или познат како парагвајски гварански јазик — староседелски јазик во Јужна Америка кој е дел од семејството на туписки јазици. Гваранскиот е еден од службените јазици во Парагвај, каде се зборува од мнозинското население и половина од руралното парагвајско население зборува само на гварански Покрај Парагвај, јазикот се зборува во соседните држави, поточно во северна Аргентина и југозападен Бразил. Во аргентинската покраина Кориентес гваранскиот јазик е службен јазик.
Гваранскиот е единствениот староседелски јазик кој го зборува голем дел нестароседелско население. Ова е несекојдневна ситуација во Америка бидејќи староседелските народи низ историјата престанувале да ги зборуваат своите јазици и започнувале да зборуваат на шпански. Терминот „гварански јазик“ најчесто се користи да се означи парагвајската верзија на јазикот, но важно е да се напомене дека јазикот сочинува поголем дијасистем.
Писмо
Сè до шпанската колонизација на Латинска Америка гваранскиот јазик не бил пишан јазик. Гваранскиот пишан стандарден јазик бил основан релативно скоро. Современата гваранска азбука се заснова на латиницата. Гваранскиот правопис е фонетски и вредноста на графемите е слична со таа на шпанскиот.
Голема повелба
Голема повелба за слободите (или правата) (Magna Carta Libertatum или само Magna Carta) — повелба на англискиот крал Јован потпишана во јуни 1215 г. под притисок на бунтовничките велможи. Со неа се ограничила моќта на монархот, а обичните луѓе се стекнале со права, со што започнале да се развиваат идеите за слобода и демократија. Magna Carta во буквален превод значи „Голема карта“. Оваа карта била пример за создавање на други подобри декларации. Оваа декларација е основа за Универзалната декларација за човековите права.
Христо Брашнаров
Христо Брашнаров (Прилеп, ) — македонски гинеколог, акушер и учесник во НОБ.
Животопис
Брашнаров е роден на 27 декември 1918 година во Прилеп. Медицинскиот факултет го завршил во Белград во 1946 година. Работел во Битола и во Скопје во 1947, каде што во 1952 година специјализирал гинекологија и бил директор на Средното медицинско училиште. Примариус станал во 1966 година. Како гинеколог работел во Струмица, Прилеп и Скопје (1971–1981), каде што бил началник на Диспанзерот за жени во поликлиниката „Центар“.
Гигантораптор
Гигантораптор  еден вид голем теропод на натсемејството оваирапторосаурус, кој живеел пред околу 70 милиони години во доцниот период на креда. Откриено е во 2005 година во карпестата формација Дабасу Ирен во кинескиот дел на пустината Гоби во Внатрешна Монголија. Најголемиот познат претставник на семејството на овираптори, 35 пати потежок од сегашниот рекордер на родот Citipati. Проценети големини, веројатно помало животно: 8 м во должина, 3,5 м во висина и тежина 1,4 тони.
Видови
Познат е еден вид: Gigantoraptor erlianensis, разликуван врз основа на нецелосен скелет на една единка.
Класификација
Палеонтологија | волумен = 36 | издание = 4
Ела Фицџералд
Ела Фицџералд (25 април 1917 – 15 јуни 1996) ,исто така позната како „Првата дама на песна“, „Кралица на џезот и „Лејди Ела“ е американска џез пејачка со гласовен распон што опфаќал три октави. Била позната по чистината на тонот на нејзиниот глас, беспрекорната дикција, фразирање, интонација и импровизирачката способност што наликувала на труба, посебно кога пеела скет. Фицџералд исто така била познат толкувач на The Great American Songbook. Во текот на нејзинта 59-годишна кариера има продадено над 40 милиони копии од нејзините повеќе од 70 албуми, освоила 13 Греми награди и и била наградена со Националниот медал за уметност од страна на Роналд Реган и претседателскиот медал на слобода од Џорџ Х. В. Буш.
Ран живот
Фицџералд е родена во Њупорт Њуз, Вирџинија, а нејзини родители биле Темперенс „Темпи“ и Вилијам Фицџералд. Набргу откако се родила, нејзините родители се разделиле, а Ела заминала  да живее со нејзината мајка во Јонкерс, Њујорк, каде по извесно време се вселиле кај долгогодишниот партнер на нејзината мајка, Џозеф Да Силва. Во детството таа сакала да биде танчерка иако обожувала да ги слуша џез песните на Louis Armstrong, Bing Crosby и Босвел сестрите. За нејзиниот идол, пејачката Кони Босвел, има кажано: „Мајка ми донесе дома една нејзина плоча и се вљубив во неа... Се обидував да звучам како неа.“ Нејзината мајка починала од срцев удар во 1932 година и по оваа трагедија интересот на Ела за училиште се намалил. Заминала да живее со нејзината тетка откако била злоупотребувана од нејзиниот очув и некое време работела како набљудувач за еден бордел и била поврзана со игри на среќа поврзни со мафијата. Кога властите ја фатиле, Ела прво била сместена во сиропиталиште за сираци со обоена кожа во Ривердејл, Бронкс. Меѓутоа, кога сиропиталиштето било преполно, таа заминала во училиште за обучување на девојчиња во Хадсон, Њујорк. По извесно време побегала и одредено време била бездомник.
Рана кариера
Своето пејачко деби го имала на 21ви ноември,1934, на 17 години, во театарот Аполо, во Харлем, Њујорк. Таму прилекувала неделна публика и имала шанса да се натпреварува во една најраните познати Аматерски ноќи. Најпрво планирала да настапува со танц, но, заплашена од изведбата на сестрите Едвардс, таа одлучила да запее во стилот на Кони Босвел. Ја отпеала Judy и The Object of My Affection и освоила 25 долари за првото место. Во јануари 1935, Фицџералд добила шанса да настапува една недела со Tiny Bradshaw бендот во операта во Харлем. Таму се запознала со тапанарот и фронтменот Чак Веб. Веб веќе го најмил пејачот Чарли Линтон да свири со бендот и овозможил да има проба со неговиот бенд кога свиреле на една игранка на Yale University. Почнала често да пее со оркестарот на Веб сè до 1935 година во Савој Болрум во Харлем. Фитцџералд снимила неколку хитови со нив, вклучувајќи ги и Love and Kisses (If You Can’t Sing It) You’ll Have to Swing It (Mr. Paganini). Но, она со што ја воодушевила публиката била нејзината верзија на детска песна од 1938 "A-Tisket, A-Tasket". По смртта на Чик Веб, на 16ти јуни 1939, бендот се преименувал во Ела и Нејзиниот Познат Оркестар.
Години во “Decca”
Во 1942 година, Фицџералд го напуштила бендот за да започне сопствена кариера. За време на нејзината соработка со продукцентската куќа Decca, таа имала неколку популарно хитови работејќи со артисти како Bill Kenny & The Ink Spots и The Delta Rhythm Boys. Појавувањето на бибоп довело до нови развивања во вокалниот стил на Фицџералд, поттикнат од нејзината соработка со бендот на Dizzy Gillespie. Токму во тој перид Фицџералд почнала да го вклучува скет пеењето како главен дел од нејзините настапи. Пеејќи со Gillespie, Фицџералд се присетува :“ Само се обидував ( со гласот ) да го сторам она што го прават трубите во бендот “. Нејзината снимка на песната “ Flying Home “ во 1945 година, адаптирана од Vic Schoen, е подоцна опишана од весникот New York Times како “една од вокално највлијателните џез песни на деценијата.... Додека други пејачи, особено Луис Армстронг, имале слични импровизации, никој како госпоѓицата Фицџералд не ја применил таа техника со таква импресивна креативност “. Нејзината бибоп снимка на песната “ Oh, Lady Be Good “ (1947) била со приближна популарности и ја зголемила нејзината репутација како една од водечките џез вокалисти.
Години во “Verve”
До 1955 година, Фицџералд сè уште настапувала на концертите на Jazz at the Philharmonic. Ги напуштила Decca и сега нејзиниот менаџер, Гренз, ја основал продуцентската куќа Verve за неа. Тој период Фицџералд подоцна го опишува како стратешки важен, мислејќи дека бибап е модерно и дека се што треба да стори е да оди и да пее бибап. “Тогаш сфатив дека музиката е многу повеќе од бибап. Норман мислеше дека треба да пејам и други работи, па затоа заедно ја продуциравме The Cole Porter Songbook. Тоа беше пресвртница во мојот живот.” Објавена во 1956 година, Ella Fitzgerald Sings the Cole Porter Songbook, била прва од осумте збирки со песни што Фицџералд ги снимила за Verve во периот од 1956 до 1964. Композиторите и авторите на текстовите означени на секоја збирка, во целина го претставуваат најголемиот дел од културниот каноник познат како The Great American Songbook. Ella Fitzgerald Sings the Duke Ellington Song Book била единствената збирка со песни каде учествувал и композиторот чии песни Ела изведувала. Duke Ellington и неговиот долгогодишен соработник Billy Strayhorn пееле на половина од 38те песни од збирката и напишале две нови песни за албумот “ The E and D Blues “ и музички портрет на Фицџералд во четири дела (тоа е единствената песна од збирката каде Фицџералд не пее). Збирките на песни биле со воодушевување прифатени од критиката и биле комерцијално успешни и се најзначајниот подарок за американската култура. Во 1996, New York Times напишал, “Овие албуми се меѓу првите кои посветуваат многу внимание на поединечните композитори и имале важна улога во утврдувањето на поп албумите како средство за сериозно музичко истражување”. Неколку дена по смртта на Фицџералд, колумнистот на New York Times, Frank Rich, напишал дека “со збирката на песни Фицџералд направила извонредна трансакција како што сторил Елвис со истовремената интеграција на белата и африканско-американска душа. Тоа беше црна жена која ги направи популарни урбаните песни, често напипани од Евреи имигранти, за публика каде доминираат белите христијани”.
Исто така, Фицџералд снимила албуми посветени на песните на Porter и Gershwin во 1972 и 1983 година, а албумите биле по овој редослед, Ella Loves Cole и Nice Work If You Can Get It. Подоцна, колекцијата посветена на еден композитор, Ella Abraca Jobim, била објавена за време на нејзината соработка со Pablo Records, каде се појавуваат и песните на Antonio Carlos Jobim.
На 15ти март 1955 година, Ела го започнала нејзиниот ангажман со ноќниот клуб Мокамбо, во Холибуд, откако Мерлин Монро вршела притисок врз менаџерот за да ја резервира. Ова резервирање било клучно за кариерата на Фицџералд. Бони Грир тој настан го претставила како претстава во 2005 година. Било општо изјавено дека Ела била првиот африканско-американски настапувач во Мокамбо, што не било вистина. Други африканско-американски пејачи какоHerb Jefferies, Eartha Kitt и Joyce Bryan настапувале во Мокамбо во 1952 и 1953 година, заклучено од статиите објавени во тоа време во Jett Magazine и Billboard. Има неколку албуми со песни отпеани во живо во Verve кои се многу ценети од критичарите. Ella at the Opera House покажува еден типичен ЈАТР сет од Фицџералд. Ella in Rome и Twelve Nights in Hollywood го покажуваат нејзиниот вокален џез канон. Ella in Berlin е сè уште еден од нејзините најпродавани албуми; овој албум вклучува и настап, кој освоил Греми награда, од “Mack the Knife” каде таа го заборавила текстот на песната, но надоместила со одлично импровизирање. Verve Records била продадена на MGM во 1963 година за 3 милиони долари, но MGM не го обновил повторно договорот со Ела во 1967. Во наредните пет години таа се селела помеѓу многу музички куќи како Atlantic, Capitol и Reprise. Во тоа време, нејзиниот материјал за песни претставувал отстапување од нејзиниот типичен џез репертоар. За Capitol таа го снимила албумот со химни Brighten the Corner, албумот со традиционални божиќни песни Ella Fitzgerald’s Christmas, албумот со влијание од кантри и вестерн музиката, Misty Blue и 30 by Ella, низа од шест песни состаени од разлицни делови кои ги исполнуваат нејзините должности кон музичката куќа. Во тој период, таа го имала нејзиниот последенсингл на американските топ листи, тоа била преработка на “Get Ready” од Smokey Robinson, поранешен хит на The Temptations и неколку месеци подоцна бил хит меѓу првите пет за Rare Earth. Неочекуваниот успех на албумот од 1972, Jazz at Santa Monica Civic ’72, го поттикнало Granz да ја формира неговата прва музичка куќа по породажбата на Verve, [[Pablo Records. За оваа музичка куќа Фицџералд снимила околу 20 песни. Албумот Ella in London, сниман во живо во 1974 со пијанистот Tommy Flanagan, гитаристот Joe Pass,басистот Keter Betts и тапанарот Bobby Purham е сметан од многумина за нејзино најдобро дело. Наредната година таа повторно настапувала со Joe Pass на германската телевизиска станица NDR во Хамбург. Годините работа со Pablo Records'' исто така го документирале и влошувањето на нејзиниот глас. “Често користеше кратки, остри фрази и нејзиниот гласстана груб, со пошироко вибрато”, пишува еден биограф. Измачена од здравствените проблеми, Фицџералд ја направила својата последна снимка во 1991, а нејзиниот последен јавен настап бил во 1993 година.
Нејзиниот живот подоцна и смрт
Во 1985 година, Фицџералд била кратко хоспитализирана поради проблеми со дишењето, во 1986 поради конгестивна срцева слабост и во 1990 поради исцрпеност. Во 1993 година морале нозете под колената да и бидат ампутирани поради дијабетис што исто така влијаел и врз нејзиниот вид. Повторно била хоспитализирана во 1996 во Niagara Falls, New York каде и била дијагностицирана срцева слабост и нејзиното здравје продолжило да се влошува. Потоа, изморена од престојувањата во болници, таа сакала своите последни денови да ги помине во нејзиниот дом. Прикована за инвалидската количка, ги поминала своите последни денови во дворот на нејзината палата во Беверли Хилс, со нејзиниот син Реј и 12 годишната внука Алис. “Сакам само да го почувствувам воздухот, да ги слушам птиците и да ја слушам Alice како се смее”, рекла таа. На нејзиниот последен ден, била однесена надвор на околу еден час за последен пат. Потоа, внатре, погледнала со нежна насмевка и рекла, “Подготвена сум да заминам сега”. Починала во нејзиниот дом на 15ти јуни 1996 на 79 години. Неколку часа по нејзината смрт, започнал Playboy Jezz фестивалот во Hollywood Bowl. Во знак на почит, на големиот шатор пишувало: Ела, ќе ни недостигаш. Погребот бил приватен и била закопана на гробиштата Inglewood во Лос Анџелес.
Соработки
Најпознатите соработки на Фицџералд биле со вокалниот квартет Bill Kenny & The Ink Spots, трубачот Louis Armstrong, гитаристот Joe Pass и бендовите на Count Basie и Duke Ellington. •	 Од 1943 до 1950, Фицџералд снимила седум песни со The Ink Spots и со Bill Kenny. Од сите седум песни, четири достигнале до врвот на поп-листите, вклучувајќи ги “I’m Making Believe” и “Into Each Life Rain Must Fall” кои и двете го достигнале првото место на поп-листите. •	Фицџералд снимила три студиски албуми за Verve со Armstrong, два албума со стандардните песни ( Ella and Louis во 1956 и Ella and Louis Again во 1957) и трет албум со музика од Gershwin, Porgy and Bess. •	Фицџералд е понекогаш нарекувана совршена пејачка на свинг и нејзините состанувања со Count Basie се многу ценети од критичарите. Таа пее во една песна од албумот на Basie од 1957, One O’Clock Jump, а нејзиниот албум od 1963, Ella and Basie!, е запаметена како една од нејзините најдобри снимки. Фицџералд и Basie, исто така, соработувале за албумот од 1972, Jazz at Santa Monica Civic’72 и на албумите Digital III at Montreux, A Classy Pair и A Perfect Match. •	Фицџералд и Joe Pass заедно снимиле четири албуми кон крајот на кариерата на Фицџералд. Заедно соработувале за албумите Take Love Easy (1973), Easy Living (1986), Speak Love (1983) i Fitzegerald and Pas... Again (1976). •	Фицџералд и Duke Ellington снимиле два албума со песни отпеани во живо и два студиски албума. Нејзината збирка на песни со Ellington цврсто го поставила во канонот познат како the Great American Songbook и во 1960-тите Фицџералд и Дјук работеле на нивниот албум од 1966, Ella and Duke at the Cote D’Azur. Фицџералд имала голем број на познати џез музичари и солисти како членови на оркестарот низ нејзината долга кариера. Трубачите Рој Елдриџ и Дизи Гилиспе, гитаристот Херб Елис и пијанистот Томи Фланаген, Оскар Питерсон, Лу Ливај, Пол Смит, Џими Ролс и Елис Ларкинс, сите работеле со Ела. Можеби најголемата нереализирана соработка за Фицџералд (во поглед на популарната музика) бил студио или албумот во живо со Френк Синатра. Двајцата повремено се појавувале на иста сцена низ текот на годините, на телевизиски промоции во 1958 и 1959, и повторно на шоуто од 1967, A Man and His Music + Ella + Jobim, шоу за Antonio Carlos Jobim. Пијанистот Paul Smith има кажано, “Ела обожаваше да работи со Френк. Кога бил прашуван, Norman Granz наведувал “комплекси договорни причини” за фактот што овие уметници никогаш не снимале заедно. Појавувањето на Фицџералд со Синатра и Count Basie во јуни 1974, за низа концерти во Caesar’s Palace, Las Vegas, е сметано за важен поттик на Синатра за да се врати од неговото, самонаметнато, пензионирање во раните 1970-ти.
Награди, цитати и признанија
Фицџералд има освоено тринаесет Греми награди, вклучувајќи и една за животно дело во 1967 година. Други големи награди и признанија кои таа ги добила за време на нејзината кариера се почесниот медал за изведувачки уметности од центарот Кенеди, Националниот медал за уметност, наградата за животно достигнување од првото здружение на пејачи, наречено Ела, во нејзина чест, Претседателскиот медал на слободата и the George and Ira Gershwin наградата за животно музичко дело, UCLA Spring Song. Од другата страна на градот, на Универзитетот на Јужна Калифорнија, таа добила USC "Магнум Опус" награда која виси во канцеларијата на добротворната фондација, Ела Фицџералд. Во 1990 година, таа добила и почесна докторска титула на музиката од Универзитетот Харвард.
Личен живот
Фицџералд била во брак најмалку двапати, иако има докази дека можеби била мажена и третпат. Во 1941 година се омажила за Benny Kornegay, осуден дилер на дрога и локален пристаништен работник. Две години подоцна, нивниот брак бил поништен. Нејзиниот втор брак,во декември 1947, бил со познатиот басист Ray Brown, кој таа го запознала додека била на турнеја со бендот на Дизи Гилеспи претходната година. Заедно го посвоиле детето на нејзината полусестра, Френсис, и го крстиле Ray Brown, Jr. Детето било одгледано од нејзината тетка Вирџинија бидејќи таа и Ray често зафатени со турнеи и снимања. Фицџералд и Браун се развеле во 1953 поради разните притисоци кои ги имале во тоа време во нивните кариери иако продолжиле да настапуваат заедно. Фицџералд била непоправливо срамежлива. Трубачот Mario Bauzá, кој свирел зад Фицџералд во раните години со Chick Webb, се сеќава: “Таа не се дружеше многу. Кога дојде во бендот, таа беше посветена на нејзината музика... Беше осамена девојка од НуЈорк која не разговараше често со другите и се интересирала за настапите.” Кога, подоцна во нејзината кариера, Oпштеството на пејачи именувало награда по неа, Фицџералд објаснила, "Не сакам да кажам нешто погрешно, бидејќи секогаш тоа го правам, но мислам дека е подобро кога пеам." Фицџералд била голем поддржувач на многу добротворни и непрофитабилни организации, вклучувајќи ги и American Heart Association и медицинскиот центар City of Hope. Во 1993 година, таа ја воспоставила добротворната фондација Ела Фицџералд.
Признанија и наследство
Историјата на кариерата и архивските материјали од долгата кариера на Ella се сместени во Центарот за Архива на Националниот музеј на американската историја, Смитсонијан, додека пак нејзините лични музички аранжмани се во библиотеката на Конгресот. Во 1997 година, во Њупорт Њуз, Вирџинија се создаде музички фестивал со Универзитетот Кристофер Њупорт во чест на Ела Фицџералд во нејзиниот роден град. Музичкиот фестивал Ела Фицџералд е отпочнат за да ја научи младината од тој регион за музичкото наследство на Фицџералд и за џез музиката. Изведувачи кои во минатото настапувале на еднонеделниот фестивал биле Diana Krall, Arturo Sandoval, Jean Carne, Phil Woods, Aretha Franklin, Freda Payne, Cassandra Wilson, Ethel Ennis, David Sanborn, Jane Monheit, Dianne Reeves, Dee Dee Bridgewater, Ramsey Lewis, Patti Austin и Ann Hampton Callaway.