cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гевгелија
Население
Според статистиката на Стефан Верковиќ во 1860 година, во Гевгелија имало 215 куќи и приближно 1.200 жители, а само десетина години подоцна бројот на населението се зголемил на 1.610, од кои 1.257 биле христијани - Македонци, 250 Турци и 103 Власи. Во 1870 година Гевгелија станува важно пазариште за жителите на Гевгелиското Поле и Мајдачката Висорамнина.
Во 1886 година Гевгелија и формално е прогласена за градска населба и административно-управен центар на Гевгелиска околија, со вкупно 68 населби. Во градот живеат над 3.000 жители. Крај главната улица, која била калдрмисана и осветлена со фенери, никнале зданијата на околиската и општинската управа, воената касарна и повеќе двокатни куќи. Во 1890 година во Гевгелија имало над 4.000 жители, од кои 3.600 биле Македонци, а другите Турци, Роми и Черкези.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Гевгелија живееле 4.175 жители, од кои 3.000 Македонци, 650 Турци, 230 Роми, 175 Черкези и 120 Власи.
Во првиот организиран попис на СФР Југославија од 1948 година, во Гевгелискиот срез имало 31.656 жители, од кои 4.967 во Гевгелија, 1.992 во Валандово, а 24.697 во селата (Бојмија, Влахомеглен, Дојранско Поле). Од етнички аспект, населението го сочинувале 24.063 (76 %) Македонци, 5.172 (16.3 %) Турци, 773 (2,44 %) Срби, 593 (1,87 %) Власи, 230 Роми и 825 останати.
Според пописот од 2002 година градот има 15.685 жители.
Според пописот на населението од 2002 година, во градот имало 15.685 жители и спаѓал во групата на средни градови. Етнички гледано, населението е составено од:
Според последниот попис на населението во Македонија од 2002 година, градот имал 15.685 жители. Следува табела на националната структура на населението
Во градот се зборуваат следниве јазици :
Во Гевгелија се застапени следните верски групи :
* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1948-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години
Религија
Црквата „Свети Спас“ е најстарата црква во регионот, изградена на почетокот од XIX век, каде што за панаѓурот во чест на светецот–заштитник доаѓале луѓе дури од Солун. Во 1873 година со заеднички средства гевгеличани ја изградиле црквата „Света Троица“, а на местото каде што бил подигнат параклисот, во 1895 година била изградена и црквата „Свети Кирил и Методиј“.
Образование
Во 1888 година, во дворот на црквата „Света Троица“ била изградена еднокатна училишна зграда, каде што е сместено основното училиште, кое дотогаш се наоѓало во приземни куќи. Во 1909 година во дворот на црквата „Свети Кирил и Методиј“, била изградена нова еднокатна училишна зграда во која е сместено основното училиште. Првото прогимназијално училиште било отворено во 1902 година во двокатницата крај железничката станица.
Култура
Почетоците на библиотечната дејност во Гевгелија, датираат од 1910 година кога во градот било формирано првото читалиште што го носи името Просвета. Читалиштето било формирано за потребите на драмската секција и располагало со симболичен книжен фонд донесен од приватните библиотеки. Во периодот меѓу двете светски војни читалиштето не работело редовно. Имено, имало години, посебно кога неговите управи биле во рацете на симпатизерите на работничкото движење или во рацете на самите партиски организации кога читалиштето било затворано. Таков бил случајот во 1924, 1928 и 1938 година. Во периодот на фашистичката окупација, читалиштето работело повремено и претставувало значајно место за ширењето на напредни идеи. До 1945 година читалиштето работело со прекини, условено од тогашните општествено-политички прилики. По ослободувањето на Гевгелија (7 ноември 1944 година), Народноослободителниот одбор на Гевгелија донел одлука за формирање на градско читалиште и ги поканил граѓаните да помогнат во собирањето книги за таа цел. Со оваа акција биле собрани околу 3.000 книги, по што била направена селекција и во 1945 година, во почетокот на февруари, градската библиотека ја започнала својата работа. На почетокот библиотеката била сместена во просториите на Мицо Чугунцалиев, на шеталиштето, во централното градско подрачје, а од 1950 година работи во сегашната зграда. Зградата во која е сместена библиотеката е прогласена за споменик на културата.
Владовиот конак е изграден во 1906, а од 1992 година е пренаменет во народен музеј. Во него се сместени повеќе одделенија од праисторијата, античкиот период, но и етнолошка историска збирка.
Спорт
Карате Клубот Гевгелија од Гевгелија е наследник на карате клубот Партизан кој почнал со своите активности во 1968 година во просториите на друштвото за телесни спортови Партизан од Гевгелија. Карате Клубот Гевгелија е освојувач на бројни медали на државни и меѓународни натпреварувања. најголем успех во историјата на клубот постигна женската екипа од генерацијата родени 1989/1990 година во дисциплина кати екипно. Имено ова екипа беше повеќекратен европски шампион во дисциплина кати екипно. Екипата опстојуваше околу 10 години и цело време ја водеше Александра Аврамова. Денес клубот брои околу 30 членови од кои повеќето се освојувачи на медали на државните и меѓународните турнири. Уписите на нови членови се вршат паралелно со започнувањето на полугодијата во школите.
NGC 7008
NGC 7008 — планетарна маглина во соѕвездието Лебед, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7008 се споменува и како PK 93+5.2, CS=12.3.
Откривање
Телото е откриено на 14 октомври 1787 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7008 е од видот PN. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,3 m. NGC 7008 има само една позната привидна димензија, која изнесува 1,43'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 21 ч 0 м 32,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +54° 32' 38"".
Други поделби
Проучување на NGC 7008 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 56; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3956. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 598.
516
516 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 516 година од новата ера, 516. од првиот милениум, 16. од VI век и седма од 510-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6024 и 6025 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5266 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4276 и 4277 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1269.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 516 година се протега во 3152 и 3153, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3212 и 3213 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1059. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 109 и 108 година пред хиџра.
Маркос Вафијадис
Маркос Вафијадис (грчки: Μάρκος Βαφειάδης; 1906 – 23 февруари 1992) — врховен командант на Демократската Армија на Грција од 1946 до 1948 година.
На почетокот на диктатурата на Метаксас е протеран на Ај Страти, но успева да избега веќе по 10 дена. Заминува за Крит каде ја врши должноста на секретар на тамошната партиска организација. На Крит останува до 1939 година по што оди во Атина, но набрзо е уапсен и затворен.
Во мај 1941 година, за време на германската инвазија на Грција, успева да избега и се вклучува во организирањето на отпорот. Во 1942 година е избран во Централниот комитет на КП Грција и е назначен за инспектор на ЕЛАС за Македонија. Во мај 1944 година е избран за претставник од Солун во Политичкиот комитет на националното ослободување.
Во јули 1946 година е назначен за водач на комунистичките партизански формации, а во октомври истата година, кога е формиран Главниот штаб на Демократската армија на Грција, Вафијадис застанува на нејзино чело. Во декември 1947 година е формирана Привремената демократска влада на Грција, при што Вафијадис е избран за премиер и министер за војна.
Поради разлики околу воената стратегија со генералниот секретар на КПГ, Никос Захаријадис, во август 1948 година е сменет од должноста командант на ДАГ, а во јануари 1949 година и од сите функции. Принуден е да ја напушти Грција и преку Албанија заминува за СССР. Во октомври 1950 година е исклучен од КПГ.
По крајот на Сталиновата ера, Вафијадис се враќа во КПГ и станува член на Политбирото на партијата. Но, новите несогласувања со партиското раководство резултираат со негово ново исклучување од партијата во јуни 1964 година. По расцепот на КПГ во 1968 година, Вафијадис станува член на КПГ (внатрешна). Во Грција се враќа во март 1983 година, а на изборите од ноември 1989 година и април 1990 година е избран за пратеник во Грчкиот парламент на списокот на ПАСОК.
По враќањето во Грција, дава изјави дека неговите разговори во август 1978 со новинарот и публицист Јован Поповски (објавени во фељтонот на белградскиот весник „Политика“, а подоцна објавени во книгата „Разговори со генерал Маркос“ во Скопје) не постоеле и не го познава Поповски, што произлегува од условувањето тој да се врати во земјата по 25 години прогонство. Документите и фотографиите изесени во книгата на Јован Поповски и магнетофонските ленти од снимените разговори го потврдуваат токму спротивното.
Религија во Романија
Православие
Источното православие е најголемата религиозна организација во Романија. Вкупниот број на верници е околуѕ 19.000.000 според пописот од 2002 година или 86,7% од населението. Според анкетата која била спроведена во 2007 година, 38% од верниците одат во црква неколкупати неделно или повеќепати во еден месец, 20% одат на црква на месечно барем еднаш, 33% одат само еден или двапати годишно, а 7% не посетуваат црквата.
Римокатоличка црква
Според пописот од 2002 година, има 1.028.401 верници односно приврзаници на Римокатоличката црква во Романија, кои ја сочинуваат 4.7% од населението. Мнозинството од католиците се со унгарска етничка припадност, иако постојат и повеќе од 300.000 етнички Романски католици, главно во Трансилванија.
Гркокатолизам
Според пописот од 2002 година, има 191.556 верници односно приврзаници на Гркокатоличката црква во Романија, кои ја сочинуваат 0.8% од населението. Мнозинството на грко-католиците, живеат во северниот дел од Трансилванија.
Според информациите од 2003 година, романската грко-католичка црква во истата година имала 737.900 верници, но сепак постои голем спор помеѓу римокатоличката црква околу ова прашање.
Протестантство
Според пописот од 2002 година  Протестантите претставуваат 5,2% од вкупното население на земјата.
Ислам
И покрај тоа што бројот на приврзаниците на исламот е релативно мал, ислам|исламот има голема традиција во Романија, а особено во Северна Добруџа, во регионот на Црното Море, кој бил дел од Отоманското Царство речиси пет века (1420-1878 ). Според пописот од 2002 година, 67,566 луѓе, или приближно околу 0,3 од вкупната популација, истакнале дека нивната религија е исламот. 97% од романските муслимани се жители на Северна Добруџа.
Тимендорфер Штранд
Тимендорфер Штранд (Timmendorfer Strand) — општина во округот Источен Холштајн, во Шлезвиг-Холштајн, Германија. Се наоѓа на Либечкиот Залив (Балтичко Море), околу 15 километри североисточно од Либек и 20 километри југоисточно од Ојтин.
Менгеш
Менгеш (Mengeš, Mannsburg) — град во областа Горењска, денес во Среднословенечкиот регион. Сместен е околу 15 км од Љубљана и претставува седиште на Општина Менгеш. Во 2020 г. градот имал 8.500 жители.
Список на државни водачи во 989 година
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Азот МТБ Предизвик
Азот МТБ Предизвик — дводневен велосипедски настан во областа Азот, средишна Македонија. Првиот настан бил одржан во 2015 година во првиот викенд во јуни, како што бил планиран и во 2016 година. Подоцна, датумот за изданието во 2016 година бил преместен на 14-15 мај, поради политичките случувања во Македонија.
Кампот на фестивалот и негова средишна точка е селото Богомила, каде учесниците спијат во своите шатори или во хотелот „Ѕидан мост“. Главниот камп е сместен во дворот на ОУ „Петар Поп Арсов“.
Вообичаено, фестивалот е поддржан од многу покровители и спонзори, како и од страна на локалната власт од Општина Чашка.
Организација
Фестивалот е организиран од страна на Здружението на граѓани „Велес Бајкинг“ - Велес, под водство на главниот организатор и претседател на здружението, Зоран Јаневски.
Првото издание на фестивалот е во 2015 година. Ова издание на фестивалот било организирано на 6/7 јуни со средишна точка во селото Богомила. На настанот имало околу 30-тина кампери, додека 20-тина учесници биле сместени во хотелот „Ѕидан мост“. За време на почетокот на трката имало вкупно 270 учесници.
Патеки
Постојат две патеки кои може да се извозат за време на вториот ден на настанот, голем и мал маратон.
Првата и потешка рута е во должина од 51,7 километри и вкупно искачување од 1800 метри и се движи во круг посетувајќи ги селата Црешнево, Капиново, Нежилово, ПД „Чеплез“ и Нежилово. Оваа рута ги посетува Римскиот мост во селото Богомила, под кого тече реката Бабуна, спомен-куќата на Петар Поп Арсов, варниците во Нежилово, црквата „Св. Петар и Павле“ во Папрадиште изградена од мајсторот Андреја Дамјанов и други помали селски цркви, поглед кон врвот Солунска Глава. Најголемиот дел од патеката е неасфалтиран и поминува низ прекрасен живописен предел. Затоа се препорачува користење на добро подготвени планински велосипеди.
IC 1027
IC 1027 — галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1027 се споменува и како UGC 1429, MCG 0-6-5, CGCG 387-8, IRAS 01545-0042.
Откривање
Објектот е откриен во  година од страна на Едвард Емерсон Барнард.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1027 е од видот Sc. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,3 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13 m/лм2. IC 1027 има привидни димензии од 1,4' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 57 м 5,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -0° 28' 6". Положбениот агол на објектот е во износ од 155°.
Други поделби
Проучување на IC 1027 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 7328.
Акупунктура
Акупунктура е постапка на вметнување и манипулирање на игли во различни точки од телото за ослободување од болка или за терапевтски цели. Различни видови на акупунктура се практикуваат и учат низ целиот свет.
Од доцниот 20 век акупунктурата е предмет на активни научни истражувања како во поглед на нејзината основа така и за терапевтската делотворност, но сепак останува контроверзна меѓу лекарите и медицинските истражувања. Истражувањето за акупунктурни точки и меридијани  е прелиминарно и не ги опишува нивното постоење и нивните својства.Клиниќките проценки на третманите со акупунктура,поради нивната освојувачка и природа на лесно пронаоѓање, ги отежнуваат работите за користење соодветна  научни контроли  за  плацебо ефекти.
Постојат докази кои ја поддржуваат употребата на акупунктурата за контролирање на некои видови гадење и болка  но доказот за третманот на други состојби не е сигурен и според неколку статии  кои ја разгледуваат делотворноста на акупунктурата можно е да се објасни преку плацебо ефектот.
Светската Здравствена Организација и Националниот Институт за Здравство на САД(НИЗ)изјавиле дека акупунктурата може да биде ефикасна во третманите за невролошките состојби и болки, но овие изјави се критикувани за пристрасност и потпирање врз студии кои користат сиромашна методологија. Изваштаи од Националниот Центар за Комплементарна и Алтернативна Медицина на САД (НЦКАМ),Американската Медицинска Асоцијација и други владини известувачи на САД ја изучувале и коментирале ефикасноста (или според тоа и недостатоците)на акупунктурата.Постои општа согласност дека акупунктурата не е опасна кога е изведувана од страна на добро обучени лекари кои користат стерилизирани игли,и дека е потребно понатамошно истражување.
Древни времиња
Хуангди Неј Џинг не прави разлика меѓу акупунктурата и моксибустијата и ги дава истите укажувања и за двата третмани.Текстот Мавангди,кој исто така датира од II век п.н.е (инаку настанал и пред Шији и пред Хуангди Неј Џинг), ја споменува употребата на поостри камења за отворање на апсцеси и моксибустија но не акупунктура. Сепак, до крајот на II век п.н.е,акупунктурата ја заменила моксибустијата како основен третман на системска состојба.
Во Европа, со прегледувањето на 5000 годишното мимифицирано тело на Ледениот човек Отзи биле откриени 15 групи на тетоважи на неговото тело, од кои неколку се наоѓале на места кои денес се гледаат како современи акупунктурни точки. Ова било наведено како доказ дека можеби практики слични на акупунктурата биле применувани во Евроазија за време на бронзеното доба.
Среден век
Акупунктурата се прошири од Кина до Кореја, Јапонија и Виетнам и насекаде во Источна Азија.
Околу деведесет дела за акупунктура беа напишани во Кина меѓу династиите Хан и, и во 1023 година Императорот Рензонг од Сонг, наредил да се изработи бронзена статуетка која ќе ги отсликува меридијаните и акупунктурните точки кои тогаш се користеле.Меѓутоа, по завршувањето на династијата Сунг, акупунктурата и лекарите кои ја практикувале започнаа да се гледаат како техничка а не научна професија. Тоа стана уште поретко во наредните векови, со замената со лековите и поистоветувањето со помалку престижните примени на шаманизам, акушерство и моксибустија.
Португалски мисионери во 16 век беа меѓу првите кои донесоа извештаи за акупунктурата на Западот.Џејкоб де Бондт, Дански хирург кој патувал во Азија ја опишал нејзината примената во Јапонија и во Јава. Меѓутоа,во Кина оваа пракса се поврзува со пониските класи и неписмените лекари.
Првиот Европски текст за акупунктура е напишан од Вилем тен Ријне, холандски лекар кој две години студирал пракса во Јапонија. Текстот се состоел од есеј со1683 медицински текстови за артритис.И Европејците во тоа време се повеќе се интересирале за моксибустија, за која тен Ријне исто така пишувал.Во 1757 година физичарот Ксу Дакун го опиша понатамошното опаѓање на акупунктурата, велејќи дека е изгубена уметност, со неколку експерти кои обучуваат. Нејзиното опаѓање делумно им е припишано на популарноста на рецептите и лековите, како и на нејзиното поврзување со пониските класи.
Во 1822,еден едикт од Кинескиот Император ја забрани примената и учењето на акупунктурата во рамките на Империската Академија за Медицина, како непогодна за примена од страна на господа-научници.Во тој период,на акупунктурата сè уште се гледаше и со скептицизам и со пофалби,со малку учење и со само мала количина експериментирања.
Модерна доба
Во првите години по кинеската граѓанска војна, водачите на кинеската Комунистичка партија ја исмевале традиционалната кинеска медицина, вклучувајќи ја акупунктурата, како суеверена, нерационална и неразвиена, тврдејќи дека не се совпаѓа со посветеноста на Партијата на науката како начин на напредок.Комунистичката партија на претседателот Мао Це Тунг подоцна ја разгледа оваа позиција, велејќи дека „Кинеската медицина и фармација се голема ризница и треба да се направат поголеми напори за да се развијат и да се кренат на повисоко ниво.“
Најголемото изложување на Западот се случи кога известувачот на Њујорк Тајмс Џејмс Рестон, кој го придружувал Никсон за време на неговата посета, примил акупунктура во Кина за постоперативна болка откако му е извршена итна апендектомија(операција на слепото црево) под стандардна анестезија. Рестон бил толку импресиониран со ослободувањето од болка што тој го искусил од процедурата што по враќањето во САД пишува за акупунктурата во Њујорк Тајмс. Во 1973 година Внатрешната Служба за Приходи дозволува акупунктурата да се одзема од медицинските трошоци.
Во 2006 година, во еден документарец за Алтернативна Медицина во ББС бил сниман пациент за време на операција на отворено срце наводно под акупунктура-поттикната анестезија.Подоцна беше откриено дека на пациентот му бил даден коктел од слаби анестетици кои комбинирани имаат многу помоќен ефект. Програмата исто така е критикувана поради нејзиното нереално толкување на резултатите од експериментот за скенирање на мозокот.
Акупунктурната анестезија за операција излегла од употреба кај научно обучените хирурзи во Кина.Делегација на Комитетот за Научни Истражувања за Барање на Паранормалното во 1995 изјави: ''Нам не ни беше покажана акупунктурната анестезија за операција, најверојатно затоа излезе од употреба кај научно обучените хирурзи.На пример, Д-р. Хан нагласи дека тој и неговите колеги на акупунктурата гледаат како аналгетик (намалител на болка, а не анестетик (агенс кој ги блокира сите свесни чувства).''
Традиционална кинеска медицина
Традиционалната кинеска медицина (ТКМ) е заснована врз пред-научна парадигма на медицина која се развивала преку неколку илјади години и вклучува концепти кои немаат застапник во современата медицина.Во ТКМ, телото се третира како една целина составена од неколку „функционални системи“ познати како ценг-фу (脏腑).Овие системи се именувани по одредени органи, иако системите и органите не се директно поврзани.
Силата јанг е нематеријалното ки,концепт кој е грубо преведен како „витална енергија“. Сојузник на јин е Крвта, која е поврзана но не и е идентична со физичката крв, и се пишува со голема буква за да се разликуваат.ТКМ е збир од различни интервенции, вклучувајќи притисок,топлина и акупунктура применети на акупунктурните точки(на Кинески 穴 или ксју со значење “празнини“) за да се модофицира значењето на ценг-фу.
Акупунктурни точки и меридијани
Класичните текстови ги опишуваат повеќето од главните акупунктурни точки како постојани на дванаесетте основни и две од осумте дополнителни меридијани (кои се нарекуваат и маи) за вкупно четиринаесет “канали“ низ кои ки и Крвта течат.И во другите точки кои не се на четиринаесетте канали исто така се вметнуваат игли.Локалната болка се лекува со вметнување игли на нежните “аши“ точки каде се верува дека ки или Крв стагнираат. Ценг-фу на дванаесетте главни канали се Белите дробови, Дебелото црево, Желудникот ,Слезината,Срцето, Тенкото црево, Бешиката, Бубрегот, Перикардот, Жолчното ќесе, Црниот дроб и неопипливиот Сан Џиао. Другите осум патеки, кои колективно се нарекуваат ки џинг ба маи, ги вклучуваат Луо Садовите, Сувите Канали, рен маи и ду маи иако само во последните две(кои соодветно одговараат на торзото на предниот и задниот дел од стреловиден авионот)се вметнуваат игли.Останатите шест ки џинг ба маи се манипулираат од точки на дванаесетте меридијани во кои се вметнуваат игли.
Нормално ки е опишано дека тече низ сите канали во постојан круг. Покрај тоа, секој канал има посебен аспект и зафаќа два часа од “Кинескиот саат“.
Ценг-фу се поделени на јин и јанг канали,со три точки од секој вид сместени на секој екстремитет.Се верува дека ки се движи во круг низ телото, движејќи се како површински така и длабоко.Надворешните Патеки соодветствуваат со акупунктурните точки прикажани на акупунктурната табела додега длабоките патеки соодветствуваат со местото каде каналот влегува во телесната празнина поврзана со секој орган.
Трите јин канали на раката ( Белите дробови, Преикардумот и Срцето) почнуваат од градниот кош и внатрешната површина од дланката на раката. Трите јанг канали на раката (Дебелото црево,Сан Џиао и Тенкото црево) почнуваат на раката и продолжуваат по надворешната површина од дланката на раката.Трите јин канали на стапалото (Слезината, Црниот дроб и Бубрегот) започнуваат на стапалото и продолжуваат по внатрешната површина на ногата до градниот кош или слабината.
Трите јанг канали на стапалото (Желудникот, Жолчното ќесе, и Мочниот меур) започнуваат на лицето, во пределот на очите,продолжуваат надолу по телото и по надворешната површина на ногата до стапалото. Секој канал е поврзан и со јин и со јанг аспектот, без разлика дали е “апсолутен“ (џу-),“поголем“ (таи-) или “светлина“ (-минг).
Во еден стандарден наставен текст се коментира за природата и врската на меридијаните (или каналите) и органите Ценг Фу:
Теоријата на каналите е меѓусебно поврзана со теоријата на Органите. Традиционално, на внатрешните Органи никогаш не се гледало како на независни анатомски тела. Наместо тоа, вниманието се фокусира на функционалните и патолошките меѓуодноси помеѓу мрежата од канали и Органите.Ова идентификување е толку блиску што секој од дванаесетте традиционални Основни канали го носи името на некој друг витален Орган.Клинички, целата рамка на дијагностика,терапевтика и избирање на точки е засновано врз теоретската рамка на каналите.„Тоа е така бидејќи дванаесетте Основни канали кои луѓето ги живеат, каде се оформува болеста, места на кои луѓето се лечат и болеста се појавува(Духовна Оска, поглавје 12).Меѓутоа, мораме да признаеме дека од самиот почеток, како и други аспекти на традиционалната медицина, каналната теорија ги одразува ограничувањата во нивото на научните развивања во времето на нејзиното сордавање, и според тоа е заразаена со филозофскиот идеализам и метафизиката на постоењето.Тоа што содржи продолжена клиничка вредност треба да се преиспита преку пракса и истражување за да се одреди неговата вистинска природа.
Традиционална дијагноза
Акупунктуристите одредуваат кои точки да ги третираат со набљудување и испрашување на пациентот со цел да постави дијагноза според традицијата која тој или таа ја користи. Во ТКМ, постојат четири дијагностички методи:инспекција,сослушување и способност за мирисање, прашалник и (палпација) преглед со допир. Други форми на акупунктура вклучуваат дополнителни дијагностички техники. Во многу случаи на класична кинеска акупунктура, како и во јапонска акупунктура, палпација на мускулите и хара ( стомакот) се основни за дијагноза.
Перспектива на традиционалната кинеска медицина
Иако ТКМ е заснована врз третмани на “модели на дисхармонија“ наместо на биомедицински дијагнози, лекарите кои се запознени со двата системи коментирале за врските помеѓу нив.Одреден нодел на дисхармонија на ТКМ може да се одрази во одреден спектар на биомедицински дијагнози: според тоа, моделот наречен Недостаток на Слезина Чи може да се манифестира како хронична исцрпеност, дијареа или искилавеност. Исто така, популација од пациенти со одредени биомедицински дијагнози може да има повеќе модели на ТКМ. Овие примери се вклучени во ТКМ афоризмот „Една болест, многу модели; еден модел, многу болести“.(Капчук, 1982)
Вообичаено, во клиничката пракса, третманот со акупунктура е високо индивидализиран и се заснова на филозофски конструкции како и на субјективни и интуициски впечатоци, и не на контролирани научни истражувања.
Клиничка пракса
Повеќето модерни акупунктуристи користат игли за еднократна употреба од не’рѓосувачки челик со мал пречник ((0.007 до 0.020) во (0.18 до 0.51мм)), стерилизирани со етилен оксид или со стерилизатор-автоклав.Овие игли се со далеку помал пречник (а според тоа и помалку болни) од поткожните игли бидејќи тие не мора да бидат празни за целите на инјекцијата.Горниот трет дел од овие игли е обвиткан со подебела жица (вообичаено бронзена), или покриени со пластика, за да ја стврднат иглата и да обезбедат место за држење за акупунктуристот додека ја вметнува.Големината и видот на користените игли,и длабочината на вметнувањето зависат од видот на акупунктура што се применува.
Затоплување на акупунктурните точки, вообичаено со моксибустија (горење на комбинација од билки,првенствено див пелин), е различен третман од самата акупунктура и често, но не исклучиво, се користи како дополнителна терапија.Кинескиот термин жен џиу(針灸),кој често се користи за означување на акупунктурата, доаѓа од жен што значи “игла“, и џиу значејќи “моксибустија“. Моксибустијата се користи во различни степени меѓу сегашните училишта за ориентална медицина. На пример, една добро позната техника е вметнување игли на посакуваната акупунктурна точка,се прикачува сува мокса на надворешниот крај на акупунктурната игла, и потоа се запалува.Моксата потоа ќе догорува неколку минути (во зависност од количината додадена на иглата)и спроведува топлина низ иглата до ткивото околу иглата во телото на пациентот.Друга вообичаена техника е да се држи голем блескав стап на мокса врз иглите.Понегогаш моксата се гори и директно на кожата, најчесто со применување на помада врз кожата за да се заштити од изгореници,иако горењето на кожата е општа пракса во Кина.
Примери на третман со акупунктура
Во Западната медицина, васкуларните главоболки (оние што се придружени со чукање на вените во слепоочниците)обично се третираат со аналгетици како аспирин и/или со употребата на агенси како ниацин кои се шират на засегнатите крвни садови во главата, но во акупунктурата вообичаена терапијата за таквата главоболка е да се стимулираат чувствителните точки кои се наоѓаат приближно околу центарот на мрежите помеѓу палците и дланките на раката на пациентот хе гу точките.Тие точки од акупунктурната теорија се опишани како „целење на лицето и главата“ и се сметаат за најважни точки при лекувањето на болести кои влијаат на лицето и главата.Пациентот легнува,и прво се стерилизираат со алкохол точките на двете раце,потоа тенки,игли за еднократна употреба се вметнуваат на длабочина од околу 3-5 мм додека пациентот не почувствува карактеристичен “бодеж“,кој често е придружуван со слабо грчење во областа помеѓу палецот и дланката.
Упатувања според акупунктуристите на Западот
Американската Академија за Медицинска Акупунктура (2004) изјавува: „Во САД, акупунктурата го има својот најголем успех и прифаќање во третирањето на мускуло-скелетни болки.“ Тие велат дека акупунктурата може да се смета како дополнителна терапија за состојбите наведени подолу, велејќи: „Повеќето од овие упатувања се поддржани од учебници или барем од 1 статија во весник. Сепак, дефинитивни заклучоци врз основа на наодите од истражувањата се ретки бидејќи состојбата од истражувањата за акупунктурата се сиромашни но напредуваат.“ На пример, предложена е детоксикација од лекови но постојат многу малку докази.
Научна основа и истражувања за ефикасноста
Акупунктурата е предмет на активни научни истражувања како за нејзината основа така и за терапевтската делотворност од доцниот 20 век, но останува контроверзна помеѓу медицинските истражувачи и лекари.Истражувањето за акупунктурните точки и меридијани е прелиминарно и не ги покажа убедливо нивното постоење или својства.Клиничката проценка на акупунктурните третмани, поради нивната инвазивна и лесно детектирачка природа, го отежнува користењето на соодветна научна контрола за плацебо ефектите.
Доказите ја поддржуваат употребата на акупунктурата за да се контролираат некои видови гадење и болка но доказите за третирање на другите состојби се несигурни и неколку статии кои ја дискутираат делотворноста на акупунктурата заклучиле дека е можно да се објасни преку плацебо ефектот.
Светската Здравствена Организација и Националниот Институт за Здравство на САД(НИЗ)изјавиле дека акупунктурата може да биде ефикасна во третманите за невролошките состојби и болки, но овие изјави се критикувани за пристрасност и потпирање врз студии кои користат сиромашна методологија. Изваштаи од Националниот Центар за Комплементарна и Алтернативна Медицина на САД (НЦКАМ),Американската Медицинска Асоцијација и други владини известувачи на САД ја изучувале и коментирале ефикасноста (или според тоа и недостатоците)на акупунктурата.Постои општа согласност дека акупунктурата не е опасна кога е изведувана од страна на добро обучени лекари кои користат стерилизирани игли,и дека е потребно понатамошно истражување.
Критики
Овие древни традиции на ки и меридијани немаат свој застапник во современите студии по хемија, биологија и физика и до денес научниците не успеаа да пронајдат доказ кој ќе го поддржи нивното постоење.
Феликс Ман, основач и претходен претседател на Медицинската Заедница за Акупунктура (1959-1980), првиот претседател на Британската Медицинска Заедница за Акупунктура (1980), и автор на првото дело за акупунктура на сеопфатен Англиски јазик Акупунктура: Древната кинеска уметност на исцелувањето за првпат објавено во 1962, во неговата книга Повторно откривање на Акупунктурата: Нов концепт на Древната медицина изјави:
Феликс Ман се обидел да ги придружи неговите медицински знаења со тие од кинеската теорија.И против неговите противења за теоријата, тој бил фасциниран од неа и обучил многу луѓе на запад со деловите кои ги позајмил од неа.Исто така напишал и многу книги на оваа тема.Негово наследство е дека постои колеџ во Лондон и систем за вметнување игли кој е познат како „Медицинска Акупунктура“.Денес овој колеџ обучува само доктори и медицински професионалци од запад.
Медицинската акупунктура предизвикала многу спротивставености помеѓу традиционалните лекари. Британскиот Совет за Акупунктура сакал да се вика “третман со игли“,и да го отстрани името Акупунктура, бидејќи е многу различна од традиционалните методи но морале да го повлечат тоа по притисокот од професионалната медицина.Ман предложил дека акупунктурните точки биле поврзани со нервните завршетоци и тој ја назначил новата корист на точките.Тој назначил теорија според која дадените третмани не се повеќе поединечни за секој клиент. Комбинацијата од игли се разликува зависно од возраста на клиентот, времетраењето на состојбата што ја имаат, видот на болка што ја чувствуваат и нивната здравствена историја. Во медицинската акупунктура ова не се спомнува и презентираниот симптом се третира со поставување група на точки.
Во еден извештај за КНИБНП за псевдонаука во Кина напишан од Валанс Сампсон и Бери Бејерштеин се вели:
Според неколку кинески научници иако ки е само метафора, сè уште е корисна физиолошка апстракција (на пр: дека концептите кои се однесуваат на јин и јанг паралелно модерните научни сознанија од ендокринологијата и механизмот на метаболичко враќање). Тие велат дека ова е корисен качин да се обединат Источната и Западната медицина. Нивните потврдоглави колеги тивко го отфрлиле ки само како филозофија, поддржувајќи реална врска со модерната физиологија и медицина.
Клиничкиот професор по психијатрија на Универзитетот во Мисури Училиште за медицина, Џорџ А.Улет вели:
Поделбите за метафизичките мислења, акупунктурата станува поедноставна техника која може да биде корисна како метод за контрола на болка без лекови.Тој верува дека традиционалната кинеска разноликост првенствено е плацебо третман, но електрична стимулација на околу 80 акупунктурни точки се покажала како корисна за контрола на болка.
Консензус на Националните институти за здравје на САД
Според консензузот од 1997 на НИЗ изјавата за акупунктурата гласи: И покрај значителните напори да се разбере анатомијата и физиологијата на “акупунктурните точки“, дефинирањето и карактеризирањето на овие точки останува контроверзна. Уште понеостварлива е основата на некои од клучните традиционални концепти на Источната медицина како циркулацијата на ки, меридијанскиот систем, и пет фазната теорија, кое е тешко да се помират со современите биомедицински информации по продолжува да игра важна улога по оценувањето на пациентите и формулирањето на третманите за акупунктура.
Плацебо-ефект
Во систематски преглед на акупунктурата за болка откриено е дека не постои разлика помеѓу вметнување игли во “вистинска“ акупунктура во традиционалните акупунктурни точки наспроти “плацебо“ точките кои не се поврзани со акупунктурните точки и меридијани на ТКМ.Прегледот заклучил дека е “Пронајден аналгетско влијание од акупунктурата, кај кое се чини дека недостасува клиничка важност и не може јасно да се разликува од пристрасноста. Дали вметнување игли во акупунктурните точки, или во било која страна, веднаш ја намалува болката од психолошкото влијание од ритуалниот третман е нејасно“.
Можен нервен механизам на дејство
Нервните механизми кои ја нагласуваат акупунктурата и индуцираат анаелгезија се непознати но може да вклучуваат ангажирање на сопствените системи за намалување на болката на телото, и зголемено намалување на ендорфини, серотонин, норадреналин, или ГАБА.
Ефикасен дизајн на изучување
Еден од најосновните предизвици во истражувањето на акупунктурата е дизајнот на соодветна плацебо контролна група. Во испитувања на нови лекови, двојно слепило е прифатен стандард, но бидејќи акупунктурата не е лек туку процедура, тешко е да се изготват студии во кои и акупунктуристот и пациентот се заслепени од третманот. Истиот проблем се јавува во двојно-заслепувачки постапки кои се користат во биомедицината, вклучувајќи ги сите хируршки постапки, стоматологија, физикална терапија итн. Како што вели Институтот за Медицина :“ Многу поретко се прават контролирани испитувања на хируршки процедури отколку студии за лекарства бидејќи е многу потешко да се стандардизира хируршкиот процес.Хирургијата зависи од истиот степен на вештини и обука на хирургот и специфичната околина и тимот за поддршка кои му се достапни на хирургот. За многу САМ модалитети, исто тешко е да се разделат ефикасноста на третманот од ефиканоста на личноста која го врши третманот.“ Исто така самата акупунктура е многу цврст плацебо, и може да предизвика многу високи очекувања од пациентите и тестираните субјекти, ова е особено проблематично за здравствените проблеми како хронична болка во долниот дел од грбот, додека конвенционалниот третман често е релативно неефикасен и можеби бил неуспешно користен во минатото.Во вакви ситуации, можеби не е соодветно „конвенционалната нега“ да се смета за соодветна контролна интервенција за акупунктура бидејќи очекувањата на пациентот за конвенционална нега се значително мали.
Ослепување на лекарот во акупунктурата останува предизвик. Едно предложено решение за ослепување на пациентите бил развојот на “шам акупунктурата“, односно површинско вметнување на игли или во во не-акупунктурни страни. Останува контроверзност за тоа дали, и под кои услови, шам акупунктурата може да функционира како вистински плацебо, особено во студии за болка, во кои вметнување на игли насекаде близу болните региони може да изнуди корисен одговор.Во еден преглед во 2007 година биле забележани неколку изненадувачки прашања за шам акупунктурата: „ Слаба физиолошка активност на површни или продирање на шам игли е предвидена од неколку истражувања, покажувајќи поголемо влијание од површинското продирање на акупунктурната игла отколку тие на непродирачката шам контрола, истражувања за позитрон томографска емисија укажуваат дека шам акупунктурата може да стимулира делови од мозокот поврзани со природното производство на опијати, и животински студии кои покажуваат дека вметнувањето на шам иглата може да има неспецифично влијание од аналгетици преку предвиден механизам на “контрола на дифузно штетни инхибитори“.Всушност, површното продирање на иглата е вообичаена техника во многу автентични традиционални јапонски акупунктурни стилови.“
Анализа на 13 студии за третирање на болка со акупунктура, објавена во јануари 2009 година во весникот БМЏ, заклучил дека постои мала разлика во ефектот од вистинска, шам и никаква акупунктура. Истражување во Универзитетот Дујсбург-Есен покажува дека третманот со акупунктура е над психолошкото во мозокот на пациентот.
Медицина заснована врз докази
Постои научна согласност дека рамката на медицината заснована врз докази (МЗД) треба да се искористи да се оценување на здравствените резултати и дека систематските прегледи со строги протоколи се од суштинско значење. Организации како Кокран Колаборација и Бандолиер издаваат такви прегледи. Во пракса, МЗД е „за интегрирање поединечни клинички експерти и најдобрите надворешни докази и според тоа не бараат докторите да ги игнорираат истражувањата надвор од нивните критериуми на „топ- ниво“. Не се невообичаени научните несогласувања за бројни аспекти од истражувањата за акупунктура.
Развојот на базата на докази за акупунктура е резимирана во еден преглед од истражувачот Едзард Ернст и колегите во 2007 година.Тие споредиле систематски прегледи спроведени (со слична методологија)во 2000 и 2005 година: „ Делотворноста на акупунктурата останува контроверзно прашање... Резултатите покажуваат дека базата на докази се зголемила за 13 од 26 состојби вклучени во оваа споредба. За 13 индикации состојбите станале попозитивни (односно ја фаворизираат акупунктурата) а за 6 се смениле со споротивна насока. Заклучено е дека истражувањето за акупунктура е активно. Се чини дека клиничките докази наведуваат дека акупунктурата е делотворна за некои но не за сите состојби.“
Не постојат доволно докази за јака болка во долниот дел од грбот да препорачаат за или против користењето акупунктура или суво вметнување на игли, иако за хронична болка акупунктурата е поефикасна од третманите шам но не и поефикасна од конвенционалните и алтернативните третмани за краткотрајно ослободување од болка и подобрување на функциите. Меѓутоа, кога се комбинира со други конвенционални терапии, е малку подобра од самата конвенционална терапија. Еден преглед за Американското Друштво за Болка/Американскиот Колеџ за Физичари открил соодветни докази дека акупунктурата е делотворна за хронична болка во долниот дел од грбот. Спроведување на истражување за болка во долниот дел од грбот е невообичаено проблематично бидејќи повеќето пациенти искусиле „конвенционална нега“, која самата е релативно неефикасна, и имаат мали очекувања за неа. Како такви, групите за конвенционална нега можеби и не се соодветна научна контрола и можеби дури и водат до ноцебо ефекти кои можат дополнително да се зголемат од очигледната делотворност на акупунктурата.
Постојат позитивни и негативни извештаи во однос на делотворноста на акупунктурата кога е комбинирана со ин витро одлодувањето.
Еден Кокран преглед заклучил акупунктурата била ефикасна во намалувањето на ризикот од пост-оперативни лошења и повраќање со минимални несакани ефекти, но сепак помалку или исто толку ефикасна како и превентивните лекарства против повраќање.Еден преглед од 2006 година заклучил дека акупунктурата е поефикасна од лековите против повраќање, но авторите следствено го навеле овој заклучок на објавената пристрасност во Азиските земји кои ги изобличиле резултатите. Нивниот краен заклучок бил во согласност со прегледот на Кокран, кој бил блиску до акупунктурата, но не и подобар од превентивните лекови против повраќање кои лечат лошења. Друг Кокран преглед заклучил дека електроакупунктурата може да биде корисна во третманот за повраќање по почнувањето со хемотерапија, но потребни биле повеќе истражувања за да се тестира нивната делотворност наспроти модерните лекови против повраќање.
Постојат умерени докази за болката во вратот, поверојатно е акупунктурата да биде делотворна отколку третманот шам и во споредба со тие кои се на листа за чекање нуди краткотрајно подобрување.
Постојат докази ко можат да ја поддржат употребата на акупунктурата во лечењето главоболки кои се идиопатски, но сепак доказите не се конечни и потребно е да се направат повеќе студии. Неколку испитувања укажале дека пациентите со мигрена имаат корист од акупунктурата, иако се чини дека точното поставување на иглите е помалку важно отколку што вообичаено се мисли за акупунктурата. Се вкупно во овие истражувања акупунктурата е поврзана со малку подобри резултати и помалку несакани ефекти од профилактичките третмани со лекови.
Постојат конфликтни докази за користа од акупунктурата за остеоартритис на коленото, со позитивни и негативни резултати. Интернационалното Друштво за Истражување на Остеоартритис во 2008 година објави неколку консензусни препораки според кои акупунктурата може да биде корисна за лечење на симптоми на остеоартритис на коленото.
Систематски преглед на најдобрите пет достапни контролни истражувања заклучил деак нема доволно докази да се поддржи употребата на акупунктура во лечењето третмани со симптоми на медицинска неурамнотеженост.