cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Црква „Св. Атанасиј“ - Враништа
Свети Атанасиј — црква во селото Враништа. Сместена е во југозападниот дел од селото, на пространа тревна површина.
Историја
Храмот првично бил од мали димензии, но бил срушен за да биде изграден храм со поголеми димензии. На 4 август 2018 година, бил поставен камен темелник на новата градба.
Согласно мај 2023 година, црквата е уште во изградба во нејзиниот внатрешен дел.
Архитектура
Старата градба на црквата била со правоаголна основа и апсида во задниот дел. Влезот бил сместен на западната страна и до внатрешноста води метална врата на која имало метален ков со името на црквата. Внатрешноста на црквата не била зографисана. Ѕидовите од внатрешната страна биле покриени со ламперија, а во олтарот имало слики на светци и икони, меѓу кои средишно место заземало онаа на патронот Атанасиј Александриски. Црквата била изградена од камен со дрвен калкан истакнат нанадвор од предната страна. Покриена била со кров од ќерамиди, додека апсидата била покриена со лимен покрив.
Григориј Распутин
Григориј Распутин е роден на 9 јануари 1869 година (стар стил) во селото Покровско, Тоболска губернија, Сибир. Тој е познат како “лудиот монах“. Влијанието на Распутин во Руската Империја најмногу до одраз дошло како резултат на болеста на престолонаследникот Алексеј Николајевич Романов, кој страдал од хемофилија (болест од која се ослепува). Откако докторите не можеле да му помогнат на принцот, една од пријателките на царицата им раскажала за свештеникот на кралското семејство. Распутин како по чудо успеал да му помогне на принцот Алексеј.
При секоја криза во здравјето на престолонаследникот, монахот успевал истата да ја уништи. По ова, тој станал многу влијателен во кралското семејство. Кралицата Александра дури верувала дека Бог зборувал со неа преку Распутин. Аристократијата во Санкт Петербург, сепак, не се согласувало со неговото брзо влијание. Помеѓу населението во престолнината се шириле и гласините дека царицата всушност е шпион кој работи за Германија токму преку Распутин. Во текот на својот живот во престолнината, тој станал една од најголемите контроверзни личности во поновата историја на Русија. Честопати бил гледан со проститутки, се опивал, бил многу нечист, ретко се бањал и некултурно се однесувал на јавните места. Царската гувернанта Марија Ивановна Вишњакова тврдела дека Распутин ја силувал, пролетта 1910. Вишњакова тврдела дека царицата не ѝ поверувала и дека говорела како Распутин прави само свети дела. Големата кнегиња Олга Александровна рекла дека тврдењата на Вишњакова веднаш биле испитувани, но наместо Распутин, Вишњакова е фатена во кревет со еден Козак од царската гарда. Вишњакова повеќе не го видела Распутин, а во 1913 г. била отпуштена. Сепак, подоцна се ширеле трачеви како Распутин не само што ја завел царицата, туку и нејзините четири ќерки. Тој трач добил на тежина кога Распутин дозволил околу да кружи писмото до него од царицата и нејзините ќерки. Анастасија напишала "Мој драг, ценет. единствен пријателу. Колку долго сакам повторно да те видам. Денес ми се појави во сонот. Секогаш ја прашувам мама кога ќе дојдеш... Секогаш мислам на тебе, мој драг, бидејќи ти си толку добар спрема мене."
Ипсилон Лебед
Ипсилон Лебед или υ Лебед — ѕвезда во северното соѕвездие Лебед. Може да се забележи со голо око, со привидна ѕвездена величина од 4,43. Врз основа на годишнта промена на паралаксата од 5,08 mas, се наоѓа на растојани од околу 640 светлосни години од Сонцето.
Станува збор за ѕвезда од B тип на главната низа со ѕвездена класификација B2 Vne. Додавката 'e' укажува дека е Be-ѕвезда, што пак значи дека е брзовртежна ѕвезда околу која има диск од гас. Поседува голема вртежна брзина од околу 230 км/с, што е причината за магловитиот изглед на спектралните линии означени со додавката 'n'. Оддавното подрачје на нејзиниот диск има полупречник од. Ѕвездата воедно се набљудува кон полот, бидејќи недостасуваат спектралните впивни линии од дискот.
Арапска салата
Арапската салата ― која било од различните јадења одсалати кои се дел од арапската кујна. Комбинирајќи многу различни овошја и зачини, а често се служат како дел од мезето, арапските салати ги вклучуваат оние од Алжир и Тунис како што се „алжирската салата“ (салата џазаирија) и „Салатата со црни маслинки и портокали“ (салатат зајтон) и од Тунис салатата машвија која е салата на скара направена од пиперки, домати, лук и кромид со маслинки и туна одозгора, оние од Сирија и Либан, како што се салата од артичока (салатаф куршоф) и салата од цвекло (салата шамандар), и оние од Палестина и Јордан. Други познати арапски салати што се јадат низ арапскиот свет вклучуваат фатуш и табули.
Ипсилон Лебед
Ипсилон Лебед има маса за 9,3 пати поголема од онаа на Сонцето и нејзиниот полупречник е за 4,7 пати поголем од оној на Сонцето. Брзото вртење ја прави ѕвездата да има сплескан облик со истакнато екваторско испакнување што е за 18% подолго од полупречникот на половите. Зрачи со сјај 7.305 пати поголем од оној на Сонцето од надворешната атмосфера при делотворна температура од 22.000 K.
Арапска салата
Рецептот за една арапска салата во списанието „Woman's Day“ вклучува домат, краставица и кромид исечкан на коцки. Често помешана со магдонос и комбинирана со сок од свежо исцеден лимон и маслиново масло, арапската салата не содржи зелена салата. Сите зеленчуци освен кромидот се оставаат неизлупени, а салатата треба веднаш да се послужи. Други варијации вклучуваат служење со пржени кришки од пита или додавање сумак во преливот со лимон и масло. Меѓу Палестинците, оваа арапска салата е позната како салата ал-бундура („салата од домати“) и познато е служена заедно со јадења со ориз.
Слични салати во Блискиот Исток се персиската салата ширази и турската чобан (овчарска) салата.
Ипсилон Лебед
Ѕвездата има промени во сјајноста, вклучувајќи ги тука и краткотрајните пулсирања со периоди од 2,95 и 2,6 на ден, и случајните изблицикои се случуваат во периоди од неколку години. Ова може да се должи со губењето на масата на ѕвездата. Постои сомнеж дека станува збор за спектроскопска двојна ѕвезда, но досега не е забележан придружник со помош на теочкаста интерферометрија. Измерените промени во радијалната брзина можно е да се предизвикани од придружник кој би имал орбитален период од околу 11,4 години.
Ц/1980 E1 (Боуел)
Го напушта Сончевиот Систем на хиперболична траекторија поради блиското приближување до Јупитер.
Од нејзиното откритие само 1I/ʻОумуамуа и 2I/Борисов се идентификувани со побрза таква траекторија.
Преглед
Пред да влезе во внатрешниот Сончев Систем за перихелски премин во 1982 година, C/1980 E1 имала барицентрични (епоха 1950-јан-01) орбита со aphelion од 75000 AU и период од приближно 7,1 милиони години.
брзина на бегство од Сонцето во орбитата на Нептун е 7,7 km/s. До јуни 1995 година, кометата ја минуваше орбитата на Нептун на 30,1 AУ од Сонцето, продолжувајќи ја својата траекторија на исфрлање со 8,6 km/s.Од февруари 2008 година, кометата е на повеќе од 50 АЕ од Сонцето.
Емисијата на OH (хидроксид) беше забележана пред перихел додека кометата беше оддалечена речиси 5 AУ од Сонцето. CН (цијанид) не бил откриен додека кометата не била во близина на перихел. Се проценува дека јадрото на кометата има полупречник од неколку километри. Површинската кора веројатно била дебела неколку метри.
NGC 6544
NGC 6544 — збиено ѕвездено јато во соѕвездието Стрела, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6544 се споменува и како GCL 87, ESO 521-SC28.
Откривање
Објектот е откриен на 22 мај 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6544 е од видот V. Видливиот сјај со голо око изнесува 7,5 m. NGC 6544 има само една позната привидна димензија, која изнесува 9,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 18 ч 7 м 20,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -24° 59' 49"".
Други поделби
Проучување на NGC 6544 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 339; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6846. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 326.
Милева Мица Тодоровиќ
Милева Мица Тодоровиќ (1900 - 1981) босанска сликара, основач на Друштвото на ликовни уметници на Босна и Херцеговина.
Животопис
Тодоровиќ била роден во Сараево во 1900 година. Средно образование завршила на тамошното женско училиште, а во 1920 година се запишала на Академијата за ликовни уметности во Загреб, каде што била единствената жена во нејзината класа.
Иако на уметничкиот свет им била позната како Мица, во книгата на родените на СПЦ е запишана под името Милева. Таа била запишана како второ дете на Петар Тодоровиќ, кој се преселил во Босна како австроунгарски функционер. Основно и средно училиште за девојки завршила во Сараево во 1913 година, а уште тогаш бил видлив нејзиниот талент за цртање и литература. Во дилемата меѓу книжевноста и цртањето, пак, со советите на Роман Петровиќ, со кој поминувал многу време, ја одбрала ликовната уметност.
Иако според програмата требало да остане четири семестри, во следните два семестри посетувала сликарска специјалност на Бела Циклош, а последните шест семестри била во класата на професорот Љубо Бабиќ. По дипломирањето околу 1926 година, тој заминал во Италија каде се запознал со уметноста на Фиренца и Венеција. Од Италија се вратила во Загреб и продолжила да работи. Во тогашните портрети, формата е видно затворена со прецизна линија која остро ги дефинира фигурите од позадината. На нејзините слики доминираат земјените тонови, со мала употреба на светли бои (сина, жолта, бела и црвена). Првата изложба ја имала во 1930 година во Лондон, а потоа и во други градови во Англија.
Во 1945 година била основач на Друштвото на ликовни уметници на Босна и Херцеговина. Таа исто така беше првата жена што беше редовен член на Босанската академија на науките и уметностите, како и член на Српската академија на науките и Уметност. Таа беше и една од првите професори на Факултетот за применета уметност во Сараево, каде што работеше до нејзиното пензионирање.
Починала во 1981 година и е погребана во Голи гробишта.
Творештво
Првата изложба на Тодоровиќ била одржана во Англија во 1930 година.
Како социјалист, таа се поврзала со групатаЗемја, со која таа настапувала заедно во Љубљана и низ Европа.
Групата беше составена од уметници кои работле во наивни стилови, а кои ја прикажувале работничката класа и живот.
Во 1932 година се вратила во Сараево и била членка на Комунистичката партија на Југославија. Од 1937 година таа создава специфичен стил со особен колористички интерес и акценти.
Во 1945 година таа беше единствената сликарка која сведочела во Државната комисија за воени злосторства во Белград, каде што како доказ беа искористени нејзините серии цртежи „Последните жртви на Јасеновац и Градишка“, кои го прикажуваат животот во концентрационите логори.
По Втората светска војна, човечките фигури исчезнуваат од нејзината работа и таа црпи инспирација од предметите околу неа.
И покрај тоа што колективно изложувала во Југославија и независно во Европа, Првата самостојна изложба на Тодоровиќ се одржала во Белград дури во 1954 година. Потоа имала низа изложби во Сараево во 1962 и 1975 година, во Белград во 1968 година.
Нејзинато творештво целосно се променило кон 6-тите0 години.
Цртежите направени на брегот на Сава кај Белград во 1945 година претставуваат крајно шокантна глетка и документ за човечкото страдање.
Почетокот на нејзината важна фаза на креативност датира од 1962 година.
Од нејзиното патување во Париз, почнува да работи со маслени пастели а донела и албум исполнет со скици од француската престолнина.
Од тој период во нејзиното творештво е повеќе застапен маслениот пастел, кој во комбинација со масло и станала омилена техника.
Таа го користела овој метод на сликање до нејзината смрт во 1981 година.
Имала четири самостојни изложби, две во Белград (1954 и 1968) и Сараево (1962 и 1975) Во својата богата збирка дела собрала 300 слики и над 100 цртежи.
Во 1959 година, сликата „Венеција“, која е претежно во нијанси на бело, е пресвртница во нејзиниот стил со што таа влегува во „Белата фаза од нејзиното творештво“.
Од 1962 година нејзиното творештво повторно еволуирало, овој пат вклучувало маслени пастели, како и маслена боја.
Во 2019 година, цртежите на Тодоровиќ, создадени помеѓу 1929 и 1933 година, беа изложени на изложба и во Националната галерија на Босна и Херцеговина.
Она што е најубаво и што прави најголема вредност во опусот на Мица Тодоровиќ е нејзиното чувство за боја, сензибилитетот за префинето доживување на природата и работите околу неа, префинетиот вкус да отфрли се што е излишно, непотребно во нејзината работа при компонирање слика. чисто уметничко искуство кое им се дава само на најретките уметници.
Мица Тодоровиќ, со својата творечка и животна биографија, во меѓувоениот период претставувала една од највпечатливите личности на југословенска модерност.
Уметнички образована во Загреб, каде дипломирала сликарство во класата на професорот Бабиќ во 1926 година, Мица била активна во колегијалниот круг во следните пет години (особено била блиска со Иван Табаковиќ и Отон Постружник), градејќи многу специфична уметничка поетика.
Модерен и целосно посветена на идеалите на модерноста, нејзиниот животен стил беше тесно поврзан со препознатливите елементи на тогашниот феномен на „новата жена“.
Надминувајќи ги родово мотивираните ограничувања на јавниот простор, таа ќе биде незаменлив субјект на сложениот уметнички дијалог од крајот на дваесеттите години.
Индивидуална по основни карактерни црти таа била посебна и самосвојна.
Таа цел живот живела во Горица, дел од Сараево каде живеело големо ромско население, а често сликала и мали деца Роми, а некои од овие слики се меѓу нејзините најдобри дела. Живеела во изолација, со сестра и, никогаш не се омажила и немала деца.
Таа почина во октомври 1981 година, а бидејќи никој од нејзините роднини денес не е во Сараево, нејзиниот гроб бил оштетен и запуштен. Пред Академијата за ликовни уметности во Сараево има постамент без биста кој е отстранет во депото на Академијата за да се спречи нејзината кражба.
Една улица во Горица го носи нејзиното име.
Нејзиниот уметнички опус е тука да не потсети на оваа неверојатна жена која одбележа време со својот дух и уметност и која на свој начин го промени светот во кој живееше.
Наследство
Улица во Горица, областа на Сараево во која живеела го носи нејзиното име.
Абдови Карпи (Виничани)
Абдови Карпи – населба од римското време. Се наоѓа на 3 км западно од селото Виничани, на левиот брег на Виничанска Река. На мала височинка се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси и многу градежен материјал.
Елова зеленушка
Еловата зеленушка е мала врапчевидна птица од семејството на ѕвингалките (Fringillidae). Тоа е честа птица низ Европа и Азија, вклучувајќи ја и Македонија, која живее во шумите, иглолисните и мешаните, а се храни со семиња од сите видови, особено со оние од евлите и четинарите. Се разликува од останатите слични ѕвингалки по бојата на перјето. Горните делови му се сивкавозелени, а долните сивкави со бели линии. Крилјата му се црни со јасна жолта линија, а опашката црна со жолти краеви. Овие птици имаат необичен стил на преселба, па по неколку години одат сè понајуг. Причината за ова не е позната, но може да е поради промената на климатските услови и изворите на храна.
Таксономија и систематизација
Оваа птица за првпат е опишана од Linnaeus 1758 како Fringilla spinus, во неговата Systema naturae. Додека, пак, 1760, Brisson го опишал родот Carduelis, каде конечно е сместен овој вид.
Иако птицата е широкораспространета, сепак, видот е монотипичен, што значи дека нема издвоени подвидови.
Опис
Еловата зеленушка е мала птица со кратка опашка. Во должина има 11-12.5 см, распон на крилјата 20-23 см и тежи 10-18 грама.
Има полов диморфизам, односно мажјаците се разликуваат од женките. Тие се со сивкавозелен грб, жолто над опашката, од страните на опашката, а краевите се црни; крилјата се црни со впечатлива жолта линија; градите се жолтеникави и стануваат побелкави кон задникот; има црно лигавче, на главата има две жолти дамки кај ушите и црна капа. Големината на црното лигавче е различна и се верува дека има врска со доминацијата во јатото. Перјето на женките е помаслинава боја отколку на мажјаците. Капата и дамките кај ушите се зеленкави и има бело лигавче и бело над опашката кое е со жолтеникави линии. Младенчињата се слични со женките, со покремави нијанси.
Клунот му е цврст, но и тенок, за да може да ги собира и крши семињата со кои се храни. Нозете му се темнокафеави, а очите црни.
Летот на еловата зеленушка е брз и разигран, сличен на останатите ѕвингалки.
Оваа птица има два повика, двата се моќни, но спротивставени, еден оди надолу, а другиот надолу - тилу и тлуи''. Понекогаш, исто така, се огласуваат со грубо растреперено чирруп.
Пеењето е слично на другите ѕвингалки, течно, брзо, долготрајно вибрирање повремено прекинувано со посилна и куса нота. Пеат во текот на целата година и често во групи.
Поведение
Еловата зеленушка е птица која не останува долго во една област, туку го менува местото каде се размножува, се храни и презимува. На неколку години при преселбата оди понајуг во голем број, па популацијата што зимува на Пиринејскиот Полуостров значително се зголеми. Живеалиштето на оваа птица се шумските повлажни предели. Тие се многу активни и социјални птици кои формираат мали цврсти јата, особено наесен и зиме. Доста се доверливи кон луѓето што овозможува да се набљудуваат од блиску, но во сезоната на парење се кријат и осамуваат. Ова е еден од ретките видови каде среќаваме поведение со доминантни членови на кои останатите (од ист пол) им носат храна, што создава цврстина на јатото и хиерархиска структура на групата.
Исхрана
Еловата зеленушка се храни со семиња од растенија, но исхраната варира од местото и времето. Почесто се храни на дрвјата отколку на земја. Наесен и зиме исхраната се заснова на семето на листопадните дрвја како што се брезите и пред сè евлите. Исто така, се хранат на обработливите површини и пасиштата со семињата на глуварчињата, киселецот и сл. Напролет, за време на сезоната на парење тие се наоѓаат во зимзелените шуми. Во тоа време нивната исхрана се заснова на семето на овие дрвја, а, исто така, се хранат со семињата од брест и топола. Кога ги хранат младите јадат повеќе инсекти.
Размножување
Паровите обично се формираат за време на зимата пред преселбата. Мажјаците агресивно се натпреваруваат за женките. Како дел од додворувањето, мажјаците ги надувуваат пердувите на телото, така изгледајќи поголеми, ја испружуваат опашката, постојано пеат и прелетуваат од дрво на дрво.
Гнездото го градат на крајот од висока гранка на иглолисното дрво каде е скриено и тешко може да се види. Формираат мали колонии од над шест пара со гнезда сместени близу едно до друго. Гнездото е мало, во облик на чашка, направено од гранчиња, тревки, мов и лишаи одозгора, а внатре послано со меки пердувчиња.
Женката несе 2-6 јајца, белкави со мали кафеавкави точки. Инкубацијата трае 10-14 дена која ја извршува само женката. Пилињата нецелосно оперјени по 15 дена почнуваат да го напуштаат гнездото. Речиси цел месец се близу до гнездото додека сосема не се здобијат со перје, а потоа одлетуваат.
Често имаат и второ легло, од средината на јуни до средината на јули.
Статус
Светската популација на овие птици е околу 20 до 36 милиони, а европската меѓу 2.7 и 15 милиони парови. Според Црвениот список на МСЗП нивниот број не е во опаѓање и се смета за вид со најмала загриженост од изумирање.
Односи со луѓето
Како и многу други ѕвингалки и оваа се чува како милениче. Не бара посебни услови и лесно се адаптира во заробеништво, но потешко се спарува. Вака, може да живеат 11-14 години, за разлика од птиците во дивина кои имаат многу краток животен век од 2 до 3 години.
Полска, Гибралтар, Бенин и Белгија имаат издадено поштенски марки со слика на елова зеленушка.
Во Санкт Петербург има статуа на оваа птица, а боите ѝ се исти со униформите на учениците од елитно училиште во градот. Нив ги нарекуваат „чиж“ (елова зеленушка).
Михаш Чарот
Рани години
Чарот е роден во земјоделско семејство во градот Руџиенск, Ихумиенска Област, Гувернерат на Минск на Руското Царство (денес во округот Пучавичи, во регионот Минск Белорусија).
Во 1917 година дипломирал на учителски школа во Маладзеченскаја, но бил мобилизиран во Руската царска армија.
Во пролетта 1918 година се вратил во Минск, работел како учител, пеел во хорот Тарауски и раководел со театарска група.
Подоцнежни години
Во 1920-тите Чарот работел како уредник на неколку белоруски весници и се етаблирал како поет, драматург и романописец по откажувањето од политиката на белорусизација.
Драмски текстови
Ова била музичка претстава, во која била изведена познатата белоруска песна Купалинка. Чарот поетски го прерамнил текстот на народната песна, а белорускиот композитор Улаџимиер Терацки ја напишал музиката за неа. Купалинка бил изведена од главниот лик Алесија. Ја играла непрофесионалната глумица Алијаксандра Алиаксандрович, во која Чарот беше вљубен и на која сакал да ѝ ја посвети песната. Претставата постигнала голем успех и била изведена околу 400 пати.
До неодамна, текстот и музиката на песната биле опишани како „народни“ без препознатливи автори.
Руска инвазија на Украина (2022)
На 24 февруари 2022 г. Русија започнала инвазија на Украина, големо заострување на Руско-украинската војна што започнала во 2014 година. Десетици илјади се загинати во инвазијата. Инвазијата ја предизвикала најголемата бегалска криза во Европа по Втората светска војна. Над 8 милиони Украинци се внатрешно раселени (според податоци од мај 2022 г.), околу 8 милиони ја имаат напуштено државата (според податоци од 3 јануари 2023 г.); по пет седмици од почетокот на инвазијата, Русија го доживеала најголемото иселување од нејзините граници по иселувањето предизвикано од Октомвриската револуција во 1917 г.
На воената офанзива ѝ претходела руско воено трупање на границата со Украина, кое започнало на почетокот на 2021 година, и барања од Русија законски да ѝ се забрани на Украина да се приклучи на НАТО. Во деновите пред инвазијата, Русија ги признала самопрогласените Донечка Народна Република (ДНР) и Луганска Народна Република (ЛНР), по што следела инвазија на руските вооружени сили во регионот Донбас во Источна Украина на 21 февруари 2022 година. Следниот ден, Советот на Руската Федерација изгласал овластување на претседателот на државата за употреба на воена сила надвор од границите на Руската Федерација.
Околу 03:00 UTC (06:00 по московско време, UTC+3) на 24 февруари 2022 година, рускиот претседател Владимир Путин објавил „специјална воена операција“ во Источна Украина; минути подоцна започнале ракетни напади на места низ цела Украина, вклучително и главниот град Киев. Украинската гранична служба соопштила дека нејзините гранични пунктови со Русија и Белорусија се нападнати. Руски копнени сили имаат влезено на украинска територија околу 05:00 часот по средноевропско време, т.е. два часа подоцна. Претседателот на Украина, Володимир Зеленски, одговорил со воведување воена состојба, прекин на дипломатските односи со Русија и општа мобилизација. Инвазијата добила широка меѓународна осуда, вклучително и наметнати санкции кон Русија и Белорусија, а антивоените протести во Русија биле проследени со масовни апсења.
Инвазијата е наречена најголем воен напад во Европа по Втората светска војна и добила широка меѓународна осуда, вклучително и нови санкции наметнати на Русија. Против инвазијата се одржале глобални протести, додека протестите во Русија биле проследени со масовни апсења. И пред и за време на инвазијата, некои од 30-те земји-членки на НАТО ја имаат вооружено и материјално поддржано Украина.
Крим
Крим бил дел од повеќе различни земји и региони, како и независен во својата историја. Нејзиниот јужен брег останал со грчка култура речиси 2.000 години. Внатрешноста била управувана од Бугарите и Хазарите 600 години, потоа 200 години и припаѓале на Киевска Русија, а 200 години на Златната Орда. Околу 1400 година, Кримските Татари биле во можност да бидат независни како Кримско Ханство околу 100 години. За да добијат контрола над крајбрежните региони, тие побарале помош од Отоманското Царство, што не само што ќе им помогне, туку и ќе го направи Кримскиот Хан автономен дел од империјата. Во 1784 година, Руското Царство ги поразила Османлиите, а Крим станал дел од Русија, каде подоцна е формирана Црноморската флота, со база во Севастопол. Крим и соседните региони формирале административен регион со различни имиња. Во 1921 година, Крим станал автономна советска република и се случил прилив на словенски народ, кој трајно ја променил етничката рамнотежа. Во 1945 година, Кримската Автономна Советска Социјалистичка Република била укината и Крим станал област на Руската СФСР. Областа била префрлена на Украинската ССР во 1954 година. Во 1991 година, Крим стана Автономна Република Крим, дел од новата независна држава Украина. Во 1997 година бил потпишан Руско-украинскиот договор за пријателство. Русија ги признала границите на Украина, добила 80 % од Црноморската флота и ги закупила објектите и пристаништето во Севастопол на дваесет години, подоцна биле продолжени до 2042 година.
Во 2014 година, парламентот на Крим прогласил независност и се приклучил на Русија. Украина го прекинала снабдувањето со вода на Крим, што го чини просечниот рускиот даночен обврзник милијарди. На 24 март 2021 година, украинскиот претседател Владимир Зеленски го потпишал ''Указот бр. 117/2021'' со кој се одобрува „стратегијата за деокупација и реинтеграција на привремено окупираната територија на Автономната Република Крим и градот Севастопол“.
Проширување на НАТО
Во 1990 г., Михаил Горбачов предупредил дека изолирањето на САД или Советскиот Сојуз на европскиот континент ќе доведе до влошување на тензиите. Во 1997 година, Горбачов забележал дека проширувањето на НАТО во Источна Европа би било грешка и понижување за Русија.
Во 2006 година, избувнале протести на Кримскиот полуостров откако американски маринци пристигнале во кримскиот град Феодосија за да учествуваат во Морски бриз 2006, заедничка воена вежба на Украина и НАТО. Демонстрантите се соочиле со американските маринци со барикади и со плакати со пароли како „Окупатори одете дома!“ Два дена подоцна, парламентот на Крим го прогласил Крим за „територија без НАТО“; по неколкудневни протести, американските маринци се повлекле од полуостровот.
Во 2008 година, рускиот претседател Владимир Путин зборувал против потенцијалниот пристап на Украина во НАТО.
На 14 септември 2020 година, украинскиот претседател Владимир Зеленски ја одобрил новата Стратегија за национална безбедност, „која предвидува развој на карактеристичното партнерство со НАТО со цел членство во НАТО“.
Во 2021 година, Русија изјавила дека евентуалниот пристап на Украина во НАТО и проширувањето на НАТО воопшто, се егзистенцијални закани за нејзината национална безбедност.
Постсоветски контекст и портокалова револуција
По распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година, Украина и Русија продолжиле да одржуваат блиски врски. Во 1994 година, Украина се согласила да го напушти својот јадрен арсенал и го потпиша Меморандумот од Будимпешта за безбедносни гаранции под услов Русија, Обединетото Кралство (ОК) и Соединетите Американски Држави (САД) да дадат гаранции против закани или употреба на сила против територијалниот интегритет или политичката независност на Украина. Пет години подоцна, Русија била еден од потписниците на Повелбата за европска безбедност, која „го потврдила вроденото право на секоја земја учесничка да биде слободна да избира или да ги менува своите безбедносни аранжмани, вклучително и договорите за сојуз, како што тие се развиваат“.
Во 2004 година, Виктор Јанукович, тогашниот премиер, бил прогласен за победник на претседателските избори, кои биле главно наместени според пресудата на Врховниот суд на Украина. Резултатите предизвикале негодување во јавноста за поддршка на опозицискиот кандидат Виктор Јушченко, кој го оспорил исходот. За време на бурните месеци на револуцијата, кандидатот Јушченко ненадејно се разболел и набрзо бил откриен од повеќе независни лекарски групи дека бил отруен со диоксин TCDD. Јушченко силно се сомневал дека е вклучена Русија во неговото труење. Сето ова на крајот резултирало со мирна Портокалова револуција, носејќи ги Виктор Јушченко и Јулија Тимошенко на власт, додека Јанукович преминал во опозиција.
Во 2009 година, романскиот аналитичар Јулијан Чифу и неговите соавтори претпоставиле дека во однос на Украина, Русија спроведува ажурирана верзија на доктрината Брежњев, која диктира дека суверенитетот на Украина не треба да биде многу поголем од оној на земјите-членки на Варшавскиот пакт. пред колапсот на советската сфера на влијание во доцните 1980-ти и раните 1990-ти. Во 2009 година, Јанукович ја објавил својата намера повторно да се кандидира за претседател на украинските претседателски избори во 2010 година. Тој победил и бил инаугуриран во 2010 година.
Украинска револуција и војна
Протестите на Евромајдан започнале во 2013 година поради одлуката на украинската влада да го суспендира потпишувањето на Договорот за асоцијација меѓу Европската унија и Украина, наместо тоа да избере поблиски врски со Русија и Евроазиската економска унија. По неколкунеделните протести, Јанукович и лидерите на украинската парламентарна опозиција потпишале договор за спогодба на 21 февруари 2014 година со кој се барале предвремени избори. Следниот ден, Јанукович побегнал од Киев пред гласањето за импичмент што му ги одзело овластувањата како претседател. Водачите на рускојазичните источни региони на Украина изјавиле дека продолжуваат со лојалност кон Јанукович, предизвикувајќи ги проруските немири во Украина во 2014 година. Немирите биле проследени со анексијата на Крим од Русија во март 2014 година и војната во Донбас, која започнала во април 2014 година со создавањето на Донечката и Луганската Народна Република, поддржани од Русија.
Во јули 2021 година, Путин објавил есеј со наслов „За историското единство на Русите и Украинците“, во кој тој повторно го потврдил својот став дека Русите и Украинците се „еден народ“. Американскиот историчар Тимоти Снајдер ги опишал идеите на Путин како империјализам. Британскиот новинар Едвард Лукас го опишал како историски ревизионизам. Други набљудувачи го опишале руското раководство како со искривен поглед на модерна Украина и нејзината историја.
Украина и другите европски земји соседни со Русија го обвиниле Путин за обид за руски иредентизам и за спроведување агресивна милитаристичка политика.
Зголемување на руската војска
Конфликтот започнал со големо воено засилување, првично од март до април 2021 година, а потоа од октомври 2021 до февруари 2022 година. За време на второто воено засилување, Русија упатила барања до САД и НАТО, унапредувајќи два нацрт-договори кои содржеле барања за она што таа го нарекла „безбедносни гаранции“, вклучително и правно обврзувачко ветување дека Украина нема да се приклучи на НАТО, како и намалување на трупите на НАТО и воениот хардвер стационирани во Источна Европа, и се закани со неодреден воен одговор доколку НАТО продолжи да се движи кон „агресивната линија“.
Z (симбол за препознавање)
На страните на делови од руската воена опрема бил забележан бел знак со буквата Z, која не е кирилична буква. Тенковите, борбените возила и другата опрема вака означени биле видени на 22 февруари 2022 година. Набљудувачите процениле дека означувањето е мерка за деконфликтирање со цел да се спречат инциденти со пријателски оган.
Кремљ негира планови за инвазија
На 19 јануари 2022 година, рускиот заменик-министер за надворешни работи Сергеј Рјбков изјавил дека Русија „не сака и нема да преземе никаква акција од агресивен карактер. Ние нема да ја напаѓаме, удираме и освојуваме Украина“. На 12 февруари 2022 година, советникот за надворешни работи на Кремљ, Јуриј Ушаков, ја опишал дискусијата за „т.н. планирана руска инвазија“ како „хистерија“. На 20 февруари 2022 година, рускиот амбасадор во САД Анатолиј Антонов изјавил дека руските сили „не се закануваат никому... Нема инвазија. Нема такви планови“.
Руски обвинувања
На 9 декември 2021 година, рускиот претседател Владимир Путин зборувал за дискриминација на руското население надвор од Русија, велејќи: „Морам да кажам дека русофобијата е прв чекор кон геноцид. Вие и јас знаеме што се случува во Донбас. Тоа секако изгледа многу како геноцид.“ Русија исто така го осудила законот за украински јазик. На 15 февруари 2022 година, Путин изјавил за печатот: „Она што се случува во Донбас е токму геноцид“. Новинските медиуми забележале дека мајчиниот јазик на Зеленски е рускиот јазик.
Руските тврдења за геноцид биле широко отфрлени како недокажани. Неколку меѓународни организации, вклучително и Високиот комесаријат за човекови права на Обединетите нации, Специјалната мониторинг мисија на ОБСЕ во Украина и Советот на Европа, објавиле дека не можеле да најдат докази што ги поддржуваат руските тврдења. Наводите за геноцид биле оспорени од Европската комисија како „руска дезинформација“.
Амбасадата на САД во Украина го нарекла тврдењето за рускиот геноцид како „осудлива лага“, додека портпаролот на американскиот Стејт департмент Нед Прајс изјавил дека Москва ги изнесува таквите тврдења како изговор за инвазијата на Украина. На 18 февруари, рускиот амбасадор во САД Анатолиј Антонов ги обвинил САД дека ја одобруваат присилната асимилација на украинските Руси.
Во говорот на 21 февруари, Путин го обвинил украинското општество дека станало неонацистичко, додавајќи дека целта на Русија била да ја демилитаризира и „денацизира“ Украина. Според извештаите во печатот, Путин го користел „нацистичкиот“ наратив за да го оправда нападот на Русија врз Украина, притоа истакнувајќи дека нема широка поддршка за нацистичката идеологија во владата, војската или електоратот, ниту пак нацистичките партии кои учествуваат на парламентарните избори во 2019 година. Украинскиот претседател Зеленски и премиерот Денис Шмихал и двајцата се Евреи; Конкретно осврнувајќи се на руското тврдење, Зеленски изјавил дека неговиот дедо се борел против нацистичка Германија во советската пешадија.
Наводни судири
Борбите во Донбас значително ескалирале на 17 февруари 2022 година. Додека дневниот број на напади во првите шест недели од 2022 година се движеле од два до пет, украинската војска објавила 60 напади на 17 февруари. Руските државни медиуми исто така објавиле над 20 артилериски напади врз позициите на сепаратистите истиот ден. Украинската влада ги обвинила руските сепаратисти дека со артилерија гранатирале детска градинка во Стањица Луханска, при што биле повредени тројца цивили. Народната Република Луганск соопштила дека нејзините сили биле нападнати од страна на украинската влада со минофрлачи, фрлачи на гранати и митралези.
Следниот ден, Народна Република Донецк и Народна Република Луганск наредиле задолжителна евакуација на цивили од нивните соодветни главни градови, иако било забележано дека целосната евакуација ќе трае со месеци. Украинските медиуми објавиле нагло зголемување на артилериското гранатирање од страна на милитантите предводени од Русија во Донбас како обиди за провокација на украинската армија.
На 21 февруари, руската Федерална служба за безбедност (ФСБ) објавила дека украинското гранатирање уништило граничен објект на ФСБ на 150 метри од руско-украинската граница во Ростовската Област. Одделно, прес-службата на Јужниот воен округ објавил дека руските сили утрото тој ден убиле група од пет саботери во близина на селото Митјакинскаја, Ростовска Област, кои навлегле во границата од Украина со две пешадиски борбени возила, а возилата биле уништени. Украина негирала дека е вмешана во двата инциденти. Дополнително, два украински војници и еден цивил биле убиени од гранатирање во селото Заицеве, 30 километри северно од Донецк.
Неколку аналитичари, вклучително и истражувачката страница Bellingcat, објавиле докази дека многу од нападите, експлозиите и евакуациите во Донбас биле организирани од Русија.
На 21 февруари, термоцентралата Луганск во Луганската Народна Република била гранатирана од непознати сили. Украинските вести наведуваат дека поради тоа била принудена да се затвори.
Заострување (21 — 23 февруари)
На 21 февруари, по признавањето на републиките Донецк и Луганск, претседателот Путин наредил распоредување на руски трупи (вклучувајќи механизирани сили) во Донбас во она што Русија го нарекла „мировна мисија“. Руската војска соопштила дека убила пет украински „саботери“ кои ја преминале границата во Русија, тврдење кое силно го негирал украинскиот министер за надворешни работи Дмитро Кулеба. Подоцна истиот ден, неколку независни медиуми потврдиле дека руските сили влегле во Донбас. Интервенцијата на 21 февруари во Донбас била широко осудена од Советот за безбедност на ОН и не добила никаква поддршка. Амбасадорот на Кенија, Мартин Кимани, го споредил потегот на Путин со колонијализам и изјавил: „Мораме да го завршиме нашето закрепнување од жарот на мртвите империи на начин што нема да нè втурне назад во нови облици на доминација и угнетување“.
На 22 февруари, американскиот претседател Џо Бајден изјавил дека се случил „почетокот на руската инвазија на Украина“. Генералниот секретар на НАТО Јенс Столтенберг и канадскиот премиер Џастин Трудо изјавиле дека се случила „натамошна инвазија“. Украинскиот министер за надворешни работи Кулеба изјавил: „Не постои нешто како мала, средна или голема инвазија. Инвазијата е инвазија“. Шефот за надворешна политика на Европската унија, Жозеп Борел, изјавил дека „руските трупи [пристигнаа] на украинска територија“ во она што беше „[не] целосна инвазија“. Истиот ден, Советот на Федерацијата едногласно го овластила Путин да употреби воена сила надвор од Русија. За возврат, Зеленски наредил регрутирање на украинските резервисти, додека сè уште не се обврза на општа мобилизација.
На 23 февруари, Врховната Рада на Украина (парламентот на Украина) прогласила 30-дневна вонредна состојба на национално ниво, исклучувајќи ги окупираните територии во Донбас, која стапила на сила на полноќ. Парламентот, исто така, дал наредба за мобилизација на сите резервисти на вооружените сили на Украина. Истиот ден, Русија почнала да ја евакуира својата амбасада во Киев и исто така го спуштила руското знаме од врвот на зградата. Веб-страниците на украинскиот парламент и влада, заедно со банкарските веб-места, биле погодени од DDoS напади.
Во раните утрински часови на 24 февруари, Зеленски одржал телевизиски говор во кој им се обрати на граѓаните на Русија на руски јазик и ги замоли да спречат војна. Зеленски во говорот ги отфрлил тврдењата на руската влада за присуство на неонацисти во украинската влада и изјавил дека нема намера да го нападне регионот на Донбас.
Портпаролот на Кремљ, Димитриј Песков изјавил дека лидерите на народни републики Донецк и Луганск испратиле писмо до Путин во кое апелираат за воена поддршка од Русија „за одбивање на агресијата на украинските вооружени сили“, при што во писмото се тврди дека гранатирањето на украинската влада предизвикало цивилни жртви. Како одговор на жалбата, Украина побарала итен состанок на Советот за безбедност на ОН. Состанок на Советот за безбедност на ОН бил свикан на 23-24 февруари. Русија, која претседавала со Советот за безбедност на ОН во февруари 2022 година и има право на вето како една од петте постојани членки, ја нападнала Украина за време на вонредниот состанок на Советот за безбедност на ОН. Генералниот секретар Антонио Гутереш изјавил: „Дајте шанса на мирот“.
24 февруари
Само неколку минути по објавувањето на Путин, биле пријавени експлозии во Киев, Харков, Одеса и Донбас. Украинските власти известиле дека Русија извршила десант во Мариупол и Одеса и лансирала крстаречки и балистички ракети на аеродроми, воени штабови и воени складишта во Киев, Харков и Днипро. Воени возила влегле во Украина преку Сенкивка на местото каде Украина се среќава со Белорусија и Русија околу 6:48 часот по месно време. Руски војници навлегле во Украина и преку руско анектираниот Крим. Првичните планови на Кремљ биле првично со помош на артилерија и проектили да цели на командните и контролните центри, а потоа да испрати борбени авиони и хеликоптери за брзо да ја воспостави воздушната надмоќ. Центарот за поморски анализи соопштил дека Русија ќе се обиде да го опколи Киев и да ги обвие силите на Украина на исток, при што Центарот за стратешки и меѓународни студии идентификувал три оски на напредување: од Белорусија на север, од Доњецк на исток и од Крим на југ. Соединетите Американски Држави веруваат дека Русија има намера да ја обезглави владата на Украина и да инсталира своја. Според украинскиот државен министер Антон Херашченко веднаш по 06:30 UTC+2, руските сили извршиле инвазија преку копно во близина на градот Харков и големи амфибиски слетувања биле пријавени во градот Мариупол. Во 07:40, Би-би-си цитирале други извори велејќи дека војниците влегле во земјата и од Белорусија. Украинските гранични сили пријавиле напади на места во Луганск, Суми, Харков, Чернигов и Житомир, како и од Крим. Руското министерство за одбрана изјавило дека немале отпор од страна на украинските гранични сили. Украинското Министерство за внатрешни работи објавило дека руските сили ги зазеле селата Хородишче и Милове во Луганск. Украинскиот центар за стратешки комуникации и стратешка безбедност известил дека украинската армија го спречила нападот во близина на Шчастија (близу Луганск) и ја вратила контролата врз градот, при што од руска страна имало речиси 50 жртви.
Откако еден час била офлајн, веб-страницата на украинското Министерство за одбрана била обновена. Министерството тврдело дека соборило пет авиони и еден хеликоптер во Луганск. Непосредно пред 07:00 часот (UTC+2), претседателот Зеленски најавил воведување воена состојба во Украина. Подоцна и наредил на украинската армија да им „нанесе максимални загуби“ на освојувачите. Зеленски, исто така, објавил дека дипломатските односи со Русија се прекинати, кои стапуваат веднаш во сила. Руски проектили ја гаѓале украинската инфраструктура, вклучувајќи го и аеродромот Бориспил во Киев. Украина го затворила својот воздушен простор за цивилни летови.
Воена единица во Подилск била нападната од руските сили, при што загинале шестмина, а седум биле ранети. Уште 19 лица биле пријавени за исчезнати. Уште едно лице било убиено во градот Мариупол. Куќа во Чухуив била оштетена од руска артилерија; неговите станари биле повредени, а едно момче починало. Осумнаесет луѓе биле убиени од руско бомбардирање во селото Липецке (Одеска Област).
Белорусија им дозволила на руските трупи да ја нападнат Украина од север. Во 11:00 часот (UTC+2), украинските граничари пријавиле пробивање на границата во Вилча (Киевска Област), а граничарите во Житомирската Област биле бомбардирани од руски ракетни фрлачи (најверојатно БМ-21 Град). Хеликоптер без ознаки, наводно, ја бомбардирал позицијата на граничарите Славутич од Белорусија. Во 11:30 часот (UTC+2) вториот бран руски ракетни бомбардирања биле насочени кон градовите Киев, Одеса, Харков и Лавов. Тешки копнени борби биле пријавени во Донечката и Луганската Област. Активистите за граѓански права во Полска известиле за зголемен премин на мигранти од Белорусија во Полска. Набљудувачите сметале дека Белорусија прима наредби од Русија и користи мигранти на полско-белоруската граница како оружје.
До 12:04 часот, руските трупи се движеле кон градот Нова Каховка во Херсонската Област. Подоцна во четвртокот, руските трупи влегле во градот Херсон и ја превземале контролата врз северниот кримски канал за да обезбедат водоснабдување за Крим.
Во 13:00 и 13:19 (UTC+2), украинските граничари и вооружените сили пријавиле два нови судири — во близина на Суми (во правец на Конотоп) и Старобилск (Луганска Област). Во 13:32 (UTC+2), Валериј Залужни пријавил четири балистички проектили лансирани од територијата на Белорусија во југозападен правец. Неколку станици на Киевското метро и Харковското метро биле користени како засолништа за бомби за месното население. Месната болница во Вуледар (Донечка Област) била бомбардирана, што резултирало со четворица загинати цивили и 10 ранети (вклучувајќи 6 лекари). Украинските граничари известиле дека два руски брода Василиј Биков (проект 22160 патролен брод) и Москва го нападнале и се обиделе да го заземат малиот Змиски остров во близина на делтата на Дунав.