cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Капошвар
Историја
Населби на територијата на градот постоеле уште во 5-от милениум п.н.е. Првата населба ја изградиле Келтите во периодот околу 400-тата година п.н.е., а во 1009 година кралот Иштван I го споменува гадот под името Copus (Kapos).
Уметност
Австралија
Постојат три регионални модела на уметност на австралиските Абориџини. Цртежите и фигурите имаат свое посебно значење поврзано за митологијата на сонот и може да се сведе на форма на писмо.
Капошвар
Историја
Градот нема некое големо значење во средниот век и за време на отоманското владеење (1555-1686). Неколку децении по ослободувањето од Отоманците, градот станал главен административен центар на новооснованиот округ Шомоѓ во 1749 год. со што се довело до развитокот на градот. Во 19 век во градот започнала индустријализација.
Во 20-от век градот поминал без поголеми последици за време на војните и во втората половина на векот доживеал нагла урбанизација. После падот на комунизмот во државата и развојот на пазарот, градската економија наишла на тешкотии поради релативната оддалеченост на градот, поради што Капошвар и денеска го губи поголем дел од своето население.
Уметност
Средновековна уметност
Средновековната уметност покрива широк збир на времиња и места, на повеќе од илјада години историја на уметност во Европа, на Близок Исток и Северна Африка. Таа опфаќа бројни движења и периоди во уметноста, регионални или национални уметности, жанрови, уметнички занаети каки и самите уметници. Историчарите на уметност ја класифицираат средновековната уметност по периоди и движења а односите меѓу овие периоди честопати се суптилни. Тие се на пример: Келтска уметност, Ранохристијанска уметност, Уметност на преселбите, Предримска уметност и Римска уметност, Готска уметност и Византиска уметност. Згора на тоа, секоја « нација » или култура од средниот век си имала свој сопствен уметнички израз и поединечно постоење, како на пример Англосаксонска уметност, Викиншка уметност или Исламската уметност во Шпанија (на пример Алхамбра). Средновековната уметност вклучува бројни техники како мозаикот и вајарствотота. Голем број уметнички дела од тој период се од доменот на религијата.
Модерна епоха
За историчарите, модерна епоха – некогаш наречена и « Модерни времиња » – го опфаќа историскиот период кој почнува со крајот на средниот век. Француските историчари велат дека истата завршува со Француската револуција. Уметничката преродба обично се смета дека започнала со ренесансата во Италија во 15 век. Италијанците тој период го нарекуваат кватроченто. Периодот на ренесансата се протега и низ 16 век имајќи го својот процут во повеќе европски земји. Иако обработува теми од митологијата и античката уметност, таа сепак не претставува враќање назад: има нови техники, новиот политички, социјален и научен контекст, им овозможува на уметниците да иновираат. Повторно се открива и се усовршува перспективата. Се развива техниката на сликарството во масло. Додека во средниот век уметничкиот израз бил свртен кон религијата, во ренесансата центар на внимание е човекот. За првпат уметноста продира во сферата на приватното: делата не се само нарачувани од страна на моќниците на Црквата или државата; тие навлегуваат и во домовите на буржоазијата.
Македонски Роми
Роми во Македонија — малцинска етничка група во Македонија. Според пописот од 2002 година, во Македонија живеат околу 53.879 Роми или 2,66% од вкупното население. Општина Шуто Оризари е единствената општина во светот каде мнозинството се Роми, а воедно и единствена општина во светот каде ромскиот (балканскоромскиот) е службен јазик, покрај македонскиот. Исто така со Уставот од 2001 г. Ромите во Република Македонија се признати како народ единствено во светот. Интересен е податокот дека Ромите се претежно населени во градовите, така што дури 95% од македонските Роми живеат во градските средини.
Уметност
Модерна епоха
Обично барок се нарекува стилот кој ја наследил ренесансата на почетокот на 17 век, но овој збор бил употребен дури подоцна, од страна на авторите кои сметале дека овој стил е гротескен и кои сметале дека елементите на античката уметност не треба никогаш да се применуваат поинаку од начинот на кој истите ги применувале Грците и Римјаните. Барокната архитектура станува грандиозна како во случајот со Версајската палата која била имитирана во цела Европа. Сликарството користи повеќе бои и светлина. Кај музиката од таа епоха се појавува операта. Ова движење забележало свој процут во католичката Европа во 18 век.
Македонски Роми
По религија огромното мнозинство од Ромите се муслимани, но постои и мал број на Роми со христијанска вероисповед (познати под името Масарманги, Масрманговци) кои живеат во неколку градови од источна и југоисточна Македонија.
Уметност
Модерна епоха
Во крајот на 18 век и почетокот на 19 век се напуштиле принципите на Класицизмот и се појавил романтизмот: уметници како Тарнер преку нивната претстава на природата ги евоцираат емоциите на човекот.
Македонски Роми
Историја
Првите доселувања на Роми на територијата на Македонија се забележуваат во средниот век, односно околу XIV век. Нивното главно доселување е за времето на турските освојувања на Македонија кон крајот на XIV и почетокот на XV век, кога тие работеле како слуги на турските генерали и големци. Постои теорија и дека Ромите се доселени во Македонија уште од времето на Александар Македонски бидејќи тие работеле како негови ковачи при неговото освојување на Египет. Оваа теорија ја застапуваат дел од Ромите кои себеси се нарекуваат Египќани (Еѓупци) и се сметаат за посебна етничка група од Ромите, кои се со потекло од индиската област Пенџаб од народот Дравиди.
Уметност
Модерна епоха
Модерната уметност се родила на крајот на 19 век и на почетокот на 20 век. Се појавиле сликите на Пикасо, Анри Матис, Миро, Макс Ернст и бројни движења како надреализам, улипо, нов бран. Архитекти како Френк Лојд Рајд ја напуштаат догмата на симетријата.
Македонски Роми
Население
На табелата е прикажан бројот на Ромите во Македонија по општини, според пописот од 2002 година:
Уметност
Модерна епоха
Во Франција со модерното време, сликарите полека се оттргнуваат од салоните и од прегратката на буржоазијата. Значајна улога играат големите колекционери, галериите и критичарите. Пазарот на уметнички творби се интернационализирал.
Марсел Дишан е основоположник на концептуалната уметност. Иако неговата намера била да излезе од уметноста тој покрај своја волја тој станал предводник на една нова димензија на поимање на модерното вајарство.
Во доменот на сликарството одлучувачки чекор бил направен во десеттите години на 20 век кога Кандински испробал еден нов вид апстрактна уметност, која повеќе не прикажувала субјекти или објекти на природниот свет, реален или имагинарен, туку само форми и бои.
Класични теории : естетика
Филозофијата на уметноста е речиси постојан предмет на интересот на филозофите, уште од античко време, а како посебна дисциплина е прифатена од крајот на 19 век. . За историчарот на уметноста Мишел Бле, постојат два приода на филозофијата на уметноста: од една страна, сите филозофски текстови кои уште во Стара Грција се занимавале со прашањата на естетиката (сметано од Платон до Кант); од друга страна, станува збор за дисциплина родена благодарение на Шелинг на почетокот на 19 век.
Теоријата во антиката, онаа на Платон и онаа на Аристотел во неговот дело „Поетика“, се врти околу идејата за „мимезисот“. Според Аристотел,мимезис е уметноста да се претстави реалноста; што значи, уметноста се сфаќа како претставување на реалноста и на Убавото. Тргајќи го настрана концептот на мимезисот, кај Кант се појавува првата теорија на уметноста како активност на генијот. Според неговата оригинална идеја, „генијот е вродена диспозиција на духот преку кој природата ги дава правилата на уметноста.“. Во својата Филозофија на уметноста (1802-1803), Шелинг го отфрла името естетика и објавува дека само филозофијата е таа која може да развие вистинска наука за уметноста. Друго големо име во однос на филозофијата на уметноста е Хегел, кој во својата Естетика (1828-1829) покажува дека целта на таа дисциплина е Убавото и Уметноста, сфатени различно и одвоено од религијата и филозофијата.
Модерните сфаќања за уметноста
Во модерниот период доминираат две поголеми струи:
Во уводниот дел на романот „Сликата на Доријан Греј“, Оскар Вајлд ги објаснува своите погледи на уметноста, тврдејќи дека уметникот е создавач на убавото и дека целта на уметноста е да се открива самата себе, а да го прикрие уметникот; понатаму, тој тврди дека моралитетот во уметноста постои само како совршена употреба на несовршеното средство; исто така, ниеден уметник нема етничка наклонетост, зашто таа е само манизирам на стилот; понатаму, тој тврди дека уметноста не може да биде морбидна, зашто уметникот може да изрази сè, а како материјал на уметноста се јавуваат и порокот и доблеста; најпосле, тој го изразува ставот дека уметноста е сосема бескорисна, т.е. таа постои само за да ѝ се восхитуваме.
Зборувајќи за потеклото и значењето на уметноста, полскиот писател и филозоф Бруно Шулц вели дека уште во детството човекот доаѓа до одредени слики кои понатаму имаат судбоносно влијание, бидејќи во него создаваат содржини кои се предодредени и ја претставуваат програмата на духот. Овие рани слики на уметниците им ги одредуваат границите на нивното творештво, коешто претставува само дедукција од готови претпоставки. Подоцна, уметниците не откриваат ништо ново, туку само постојано го коментираат тој почетен стих што им е зададен. На тој начин, уметноста не ја открива тајната до крај. Оттука, рационализацијата на уметничкото дело е крај на забавата, осиромашување на проблематиката на делото, зашто уметноста не е крстозборка со скриен клуч кој би можела да го разреши филозофијата. Во уметничкото дело не е пресечена врската на човекот со целоста на неговата проблематика. Притоа, уметноста оперира во предморалната длабочина, во точката каде што вредноста е допрва во состојба на зародиш. Уметноста како спонтан исказ на животот и поставува задачи на етиката – а не обратно. Целта на уметноста не е само да го потврди она што донекаде веќе е воспоставено, зашто тогаш таа би била непотребна. Нејзината улога е да биде сонда спуштена во ненареченото, а уметникот е апарат кој ги регистрира процесите во длабочината, каде што се создава вредноста.
Во својот есеј „Желба“ од септември 1944 година, италијанскиот писател Еуџенио Монтале вели дека уметноста треба да им служи на оние морални и материјални, економски и етички сили кои на крајот од Европа ќе создадат федерална заедница на слободни држави. Притоа, тој нагласува дека под „служи“ не мисли на потчинување, туку дека уметноста треба да стане корисна, зашто уметноста и науката, иако на прв поглед различни, на крајот се разрешуваат во едне заеднички формален, ритмички и стилистички принцип, иако е тешко теориски да се каже како се остварува тој принцип. Според него, постои уметност што се раѓа со топлината и непосредноста на документите, а дури подоцна, потомците успеваат да ја рафинираат и да го фатат нејзиниот стил. Но, постои и уметност што се раѓа запечатена, балсамирана и совршена, во која дури по многу години можеме да го познаеме човечкиот лик. Уметноста вреди онолку колку што во неа и низ неа се изразува онаа сила во нас што е поголема од нас самите. Во есејот „Отворени дела“ од 1962 година, Монтале вели дека во основата на уметничкото дело се наоѓа интенцијата на уметникот, кој секогаш нешто наметнува, иако намерата не му е секогаш јасна ниту нему.
Во својот роман „Портрет на уметникот во младоста“, ирскиот писател Џејмс Џојс ја дефинира уметноста како обид да се разбере природата на нештата и, разбирајќи ја, обид за полека, скромно и постојано изразување на сликата на убавината што сме успеале да ја разбереме. Според него, уметноста ја претставува човековата моќ да ги вообличи материјата и духот за една естетска цел. Понатаму, тој ја дели уметноста на три облици што произлегуваат еден од друг: лирски облик во кој уметникот ја дава својата слика во непосреден однос кон себеси; епски облик во кој ја дава својата слика во посреден однос кон себеси и кон другите; и драмски облик во кој ја дава својата слика во непосреден однос кон другите. Притоа, лирскиот облик е наједноставен вербален израз на еден момент на емоцијата при што во тој момент уметникот е посвесен за емоцијата отколку за себе. Од лирскиот овлик произлегува епскиот облик на тој начин што уметникот размислува за себе како за центарот на еден епски настан и овој облик се развива додека центарот на емоционалната тежа не биде на еднаква оддалеченост од самиот уметник и од другите. Драмскиот облик се достигнува кога животната сила ја исполнува личноста толку многу што таа поприма посебен и недофатлив естетски живот. Тогаш, личноста на уметникот престанува да постои и станува безлична. Естестката претстава во драмскиот облик е животот пречистен во човечката фантазија повторно проектиран од неа. Тогаш, уметникот, како Бога, останува во своето дело или покрај или зад или над него, невидлив и облагороден толку многу што повеќе не постои.
Во книгата „Естетичка скепса“, италијанскиот философ Џузепе Ренси тврди дека естетичкиот суд секогаш е субјективен и дека не може да тежнее кон апсолутното. Тоа произлегува оттаму што никако не може да се оспори некој кој претпочита еден автор од друг, еден композитор од друг. Според него, во уметноста не постојат вистина и заблуда, туку само вкусот на поединецот. Според философот Етјен Жилсон, човечкиот разум не може ниту да го допре процесот на уметничкото создавање, туку тој го оценува уметничкото дело отпосле, дури кога тоа е создадено, но не може да го оценува во текот на создавањето. Поради тоа, во уметноста нема никаква вредност принципот на противречноста. Наспроти науката, која се развива и во која докажаната теза ја побива спротивната, во уметноста една теза не ја укинува спротивната. Слично на него, историчарот на уметноста Серџо Бетини, во современата уметност само нишка ги дели ремек-делото од грдотијата, така што за современата уметност не може корисно да се разговара. Според Ален, уметничкото дело се разликува од занаетчиското дело по тоа што занаетчијата копира некој модел, знае што треба да направи и ги познава средствата што му се потребни за тоа. И уметникот поседува определена идеја, но таа е многу темна и неодредена. Кај него, појдовната точка е поттикот, а не програмата. Патем, таа идеја се преобразува и на крајот не може да се препознае. На тој начин, уметникот се познава себеси дури откако ќе го заврши уметничкото дело, наспроти занаетчијата кој може точно да ја дозира техниката и да ги предвиди крајните ефекти.
Во есејот „Уметноста на претставата“ од 1957 година, Монтале тврди дека не постојат уметности, туку Уметност чиј апсолутен параметар му бега на нашето знаење, а само историски Уметноста се изразува низ уметностите. Во есејот „Уметност за сите“ од 1957 година, тој вели дека прогресот не се одвива паралелно во сите уметнички подрачја, туку одделните уметности може да напредуваат по различни патишта, без никаква синхронизација. Со други зборови, тие може да се одвиваат во идеални времиња кои секогаш не одговараат на историското време.
Во есејот „Бегство од времето“ од 1958 година, Еуџенио Монтале зборува за иднината на уметноста во индустриското општество. Според него, штом пронајдоците на новата уметност ќе постанат декоративни мотиви, ќе биде тешко да се распознае што е уметничко дело, а што предмет за секојдневна употреба. Поради тоа, според него, современата уметност е бегство од времето, трка кон анонимноста, а уметноста се сведува на стил со потполна рамнодушност кон содржината. Оттука, во иднината, уметноста ќе биде само сетилна, акустична, визуелна уметност, предодредена за забава, а не за размислување и дека единствената нејзина публика ќе бидат нејзините творци, уметниците. Слични погледи изнесува и во есејот „Уметност за сите“ од 1957 година, во кој прогнозира дека во иднината бескрајно ќе се зголеми бројот на уметниците, зашто уметничката професија ќе биде привлечна, угледна и профитабилна. Затоа, „производството“ на уметници ќе биде сè поголемо, условено од потребата за продажба на „произведената“ стока.
Според српскиот поет Јован Дучиќ, уметноста е најголемата творба на човековиот гениј, зашто за неа ниту една дефиниција не е доволно добра и точна. Исто така, на уметноста не ѝ треба толкување, зашто толкувањето не може да ја поправи уметноста. Уметноста не може да се научи, ниту да се објасне, туку може само да почувствува. Поради тоа, таа е супериорна во споредба со останатите творби на човековиот гениј. Само таа се повикува на формите на мислите кои не се општи и сечии, туку се привилегија на определени природи. Според него, нема уметност без убавина, ниту уметноста и убавината можат да се разделат, зашто во спротивно, тоа би било само вештина и виртуозност, а не уметност. Според него, сите уметности отсекогаш биле во служба на религијата. Понатаму, сè што се случувало во уметноста низ вековите било во тесна врска со другите нешта во животот. Уметничката смисла често се развивала без ред, но секогаш била поврзана со општествените појави, а најмногу со моралните промени. Притоа, во уметноста постојат разни форми на убавина (чудно, ново, мисловно, возвишено, необично, порнографско, аморално, итн.) и сето тоа предизвикувало недорабирање меѓу уметниците и нивните современици, особено кога уметниците биле над општеството или кога општеството било културно и морално над уметниците. Понатаму, Дучиќ смета дека развојот на уметноста се одвива постепено, рамномерно и логично така што постојат нови уметници, но нема нови уметности. Секој уметник кој е персонален, тој претставува посебен и нов случај, т.е. нов е само оној уметник кој е израз на самиот себе, независно од претходниците, но и од современиците. Секое уметничко движење има еден голем протагонист и главен иницијатор, кој започнува, изразува сè и сè довршува. Уметничките школи што се создаваат околу таквиот протагонист се само засолниште на бедни епигони. Тој смета дека целата историја на уметноста е историја на развојот на општиот, колективен вкус, т.е. само приказна за тоа што културните луѓе го сметале за убаво во разни периоди.
Убави уметности
Шарл Бато во 1746 година го создал изразот „убави уметности“ (Француски: Beaux Arts) во кои, според него, припаѓаат танцот, флорикултурата, вајарството, музиката, сликарството и поезијата, а подоцна кон нив ги додал архитектурата и елокванцијата. Подоцна, овој список претрпел повеќе измени бидејќи разни автори додавале или одземале одредени елементи. Италијанскиот филмски теоретичар Рикото Канудо во 1911 филмот ќе го нарекол седма уметност. Денес, за убави уметности се сметаат следниве активности: Некои овој список го прошируваат со телевизијата, модата, рекламата или видео игри.
Дисциплини во уметноста
Креативните вештини, односно уметности, често се поделени во повеќе конкретни категории, како н пример декоративни уметности, визуелни уметности, изведувачките уметности и книжевност. Така, сликарството е форма на визуелна уметност додека поезијата е форма на книжевност. Некои примери се следниве:
Целта на уметноста
Уметноста имала голем број најразлични функции во текот на историјата. Нејзината цел е тешко да се определи или да се сведе на еден единствен концепт. Според Клод Леви-Строс, различните цели на уметноста можат да се групираат согласно тоа дали се мотивирани или немотивирани.
Немотивирани цели на уметноста
Немотивираните цели на уметноста се оние кои се составен дел од самото човечко битие и не се во насока на исполнување на некои други специфични надворешни цели.
Мотивирани цели на уметноста
Мотивираните цели на уметноста се свесни и намерни активности изведени од страна на уметникот или креативецот. Тие можат да бидат со намера да донесат некаква социјално-политичка промена, да коментираат некаков аспект во општеството, да изразат одредена емоција или расположение, да искажат одредена лична психологија, да отсликаат некоја друга дисциплина, да помогнат во продажба на одредени стоки и производи (комерцијални уметности) или или нешто да искомуницираат.
Христо Матов
Христо Апостолов Матов (, —, ) — професор, револуционер и еден од идеолозите на Македонската револуционерна организација.
Се образувал во машката гимназија „Св.Кирил и Методиј" во Солун и словенска филологија на Софискиот универзитет. Бил професор и директор во Сер и во Скопје. Бил покрстен од Даме Груев и станал член на Организацијата во 1895 година). По Солунската провала (јануари 1901), како член на Централниот комитет на Организацијата, бил заточен во Бодрум Кале. Во периодот 1902 — 1905 и 1907 — 1908 бил задграничен претставник во Софија. По Илинденското востание е еден од главните идеолози на Конзервативната струја и се залагал за запазување на стариот централистички принцип. Бил претседател на Ќустендилскиот конгрес во 1908 година.
По Младотурската револуција бил еден од организаторите на Сојузот на бугарските конституциони клубови во Солун. За време на Првата светска војна, заедно со Георги Баждаров во Скопје го издавале весникот Родина. По Првата светска војна се повлекол од политичката активност поради здравствени причини.
Автор е на повеќе книги со теоретска, револуционерна, филолошка и литературна содржина. Успешно се занимавал со литературна и со научна дејност, објавувајќи често свои трудови во бугарската периодика под псевдонимот Дримколов. Води остри полемики со Димо Хаџи Димов, Ѓорче Петров и Јане Сандански. Во поезијата остава одвај забележливи траги, иако располагал со творечки нерв, но на револуционерното дело му се посветува без остаток. Автор е на серија впечатливи политички есеи, во кои се разоткрива како непореклив национален мислител. На овие текстови често се потпишува со псевдонимот Брут.
Знаменита е неговата средба со Троцки во Софија.
Потекло
Христо Матов е роден на 10 март 1872 година во Струга, тогаш во Османлиското Царство. Негови родители Апостол и Петра имале вкупно 11 деца, но од нив преживеале само шестмина: Димитар, Христо, Милан, Марија, Агнија и Царева. Христо Матов бил роднина и на Царевна Миладинов. Христо Матов бил особено близок со својот брат Милан Матов, исто така истакнат македонски револуционер.
Образование и први револуционерни чекори
Христо Матов учел во родниот град, а подоцна е еден од првите ученици на Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“. По завршувањето на кратко бил директор на егзархиското педагошко училиште во Сер. Во 1894 година го отфрли предлогот на Даме Груев и Иван Хаџи Николов за зачленување во Организацијата, но по Мелничкото востание на Македонскиот комитет се предомислил и на 25 август 1895 година влегол во Организацијата. Предавал во педагошко егзархиско училиште во Скопје, а во 1896 година го покрстил во Организацијата тогашниот 15-годишен Тодор Александров.
Борба против српската пропаганда
Во перидот помеѓу 1895 — 1898 година бил училиштен инспектор во Скопската епархија. Во летото 1898 година, по интернирањето на Даме Груев во Битола, Матов се вработил како професор по литература во ново-отворениот трговски оддел при Солунската гимназија и заедно со Пере Тошев влегол во Централниот комитет на Организацијата.
Солунска афера
На 23 јануари 1901 година (стар стил) се разврзала Солунската афера. Таа ноќ турските власти ги уапсила Милан Михајлов, Александар Ников и Кочо Георгиев — Карловалијата поради нарушување на јавниот ред околу Вардарската капија. Набргу дошло до масовни претреси, а на 25 јануари биле уапсени Христо Матов и Пере Тошев. Најголемиот дел од уапсените биле сместени во истражниот затвор во Солун. Таму се нашле и Христо Татарчев, Христо Матов и Пере Тошев. Тие биле држени во одделни простории со цел преку закани и притисоци да им бидат извлечени потврди за изјавите на Милан Михајлов. По неколку дена тие биле префрлени во централниот вилаетски затвор Једи Куле и им се придружиле на поп Стамат, Димитар Паљошев и другите. На 20 февруари 1901 година било покренато обвинението против 19-мината прво-обвинети. Со него биле обвинети: Милан Михајлов, Кочо Георгиев, Коце Лазаров, Тодор Иванов Карапетков, Васил Мончев, Христо Татарчев, Христо Матов, Пере Тошев, Поп Стамат и други. Тие биле обвинетеи за државен престап во целина против Отоманското Царство сакајќи:
или во најмала рака овие три вилаети да бидат присоединети кон Бугарија. Според еден документот од англиско потекло, тие било обвинети за организирање на револуционерна сила против османската власт со цел:воспоставување во Македонија автономна власт... воспоставување на нова форма на власт (влада) во Македонија. Ова дело било казниво според членовите 56 и 58 од Османлискиот кривичен закон и според нив следувало смртна казна.
Како резултат на Солунската афера, било одржано судење од 26 февруари до 14 март 1901 г. на кое биле изведени 19 души, членови на Организацијата. Од нив тројца беа осудени на смрт, седум, меѓу кои и Христо Матов и Пере Тошев, на вечен затвор, тројца, меѓу кои и Христо Татарчев и поп Стамат, на петгодишен затвор со синџири, еден на затвор во траење од две години и петмина обвинети биле ослободени.
Задграничен претставник
Заедно со Христо Татарчев и Пере Тошев бил помилуван од султанот на 19 август 1902 година. При крајот на 1902 година е именуван за член на Задграничното претставништво на Организацијата во Софија. Во почетокот на ноември „Врховистичкото востание“ спласнало и тогаш Иван Гарванов со новоназначените задгранични претставници: Христо Матов и Христо Татарчев, во тајност од другите членови на Централниот комитет се решил за востание. Матов и Татарчев веднаш откако пристигнале во Софија на својата должност започнале преговори за помирување со Врховниот комитет врз основа за проширување на востанието. Тие тврделе дека тоа е желба на Централниот комитет.
Кон крајот на ноември 1902 година ЦК на Гарванов и Задграничното претставништво ја донеле конечната одлука за кревање на востанието. Таа требало да се санкционира и затоа Иван Гарванов на 24 декември 1902 година испратил окружно за одржување на Конгрес. Задграничното претставништво откако го примило окружното од ЦК организирало советување во Софија кое траело неколку дена. На оваа советување присуствувале: Гоце Делчев, Ѓорче Петров, Пере Тошев, Христо Матов, Христо Татарчев, Иван Хаџи Николов, Борис Сарафов, Михаил Герџиков, Кирил Прличев, Туше Делииванов, Христо Силјанов и други. На ова советување Матов и Татарчев ја поддржувале идејата за општо востание, додека Ѓорче Петров и Гоце Делчев се залагале за перманентно востание.
Основите на Организацијата од Брут
По Илинденското востание во Софија се одржале првите повостанички советувања на Организацијата. Овие средби се случувале од декември 1903 до февруари 1904 година, на нив учествувале истакнати раководители, војводи и началници, а главно прашање било правецот на делување по неуспешното востание.
На овие советувања дошло до оформување на две гледишта, од кои подоцна ќе произлезат две струи, едната концепција била претставена од Христо Матов кој се залагал за зачувување на централистичкиот принцип, а другата струја се залагала за децентрализација и демократизација на Организацијата.
Оттука Христо Матов ја создал брошурата „Основите на Организацијата од Брут“ во мај 1904 година како противтежа на Директива за идната дејност на Организацијата прокламирана од спротивната струја.
Расцеп на Македонската револуционерна организација
Серската група на Сандански откако не успеа процедурално да наметне мнозинство делегати на предвидениот конгрес во Софија, се повлекла во Рила. Судирот настанал околу членот 3 од Правилникот на ВМОРО во кои било истакнато:
Од овој член произлегувало дека голем број од делегатите кој биле предложени од конзервативната струја немале право да учествуваат во работата на предвидениот конгрес, бидејќи подолго време се наоѓале надвор од Македонија и Одринско. Меѓу овие дејци се нашле Борис Сарафов, Христо Матов, Христо Татарчев, Иван Гарванов и други.
Откако Серската група одбила да учествува во работата на свиканиот конгрес, конзервативната струја одржала неколку советувања во Софија во периодот меѓу 17 декември 1906 година и 15 јануари 1907 година. На овие советувања било решено да не се избира нов Централен комитет, туку само ново Задграничното претставништво на Организацијата во Бугарија. За нови задгранични претставници биле избрани Борис Сарафов, Христо Матов и Иван Гарванов. Меѓутоа Серската група не ги признала, а Сандански ги жигосал со зборовите неоврховисти. Последната активност на ова Задгранично претставништво е препраќање на нови чети за Македонија, а таа активност предизвикала остра реакција од Серчани. Во август 1907 година Сандански побарал Задграничното претставништво да биде укинато како орган, но таквото барање било одбиено. По одбивањето на барањето, Јане Сандански, Чудомир Кантарџиев, Георги Скрижовски и Александар Бујнов потпишале смртна пресуда за задграничните претставници, откако одлуката била поддржана од Ѓорче Петров, Пере Тошев и Петар Поп Арсов.
Сандански му ја доверил ликвидацијата на задграничните претставници на Михаил Даев. Меѓутоа потајно Даев бил приврзаник на конзервативната струја и сакал да ја искористи блискоста со Јане за да го ликвидира. За таа негова одлука решил да ги извести задграничните претставници испраќајќи писмо преку својот заменик и кум — Тодор Паница. Меѓутоа Паница писмото му го доверил на Сандански и поради тој заговор Даев бил осуден на смрт. Пресудата врз Даев била спроведена на 30 октомври 1907 година, но се чувала во тајност. На 28 ноември била извршена смртната пресуда врз задграничните претставници Борис Сарафов и Иван Гарванов. Христо Матов преживеал поради фактот што задоцнил на предвидената средба.
Ќустендилски конгрес
Погубувањето на двајцата задгранични претставници создало пречки во помирувањето на двете крила. Конзервативната струја го организирала Ќустендилскиот конгрес во Македонската револуционерна организација, кој се одржал од 5 до 15 март 1908 година. Конгресот претендирал дека е општ конгрес на Организацијата, но на него не присуствувал ниту еден претставник на Реформското крило. Христо Матов е избран за претседател на конгресот.
На конгресот Јане Сандански, Тодор Паница, Чудомир Кантарџиев, Александар Бујнов и Георги Скрижовски биле осудени на смрт. Бил избран нов Централен комитет во кој влегле Павел Христов, Ефрем Чучков и Петко Пенчев. Како дополнителни членови биле избрани Стојан Икономов, Петар Ацев и Аргир Манасиев. За задгранични претставници биле избрани Христо Матов, Михаил Дорев и Апостол Греџов, а за дополнителни членови Христо Татарчев, Пејо Јаворов и Христо Силјанов.
Низ војните
Во 1912 година при избувнување на Првата балканска војна Матов бил доброволец во Македонско-одринското ополчение, служи во Нестроевата чета на 9 Велешка дружина. Поради покажаната храброст бил одликуван со сребрен крст со круна „За воена заслуга“ и со орден „Свети Александар“ VI степен. По Втората балканска војна ги формулирал барањата на ВМРО со кои македонската делегација ја обиколува Европа. Во Првата светска војна служел во штабот на бугарската војска и бил главен уредник весникот „Татковина“ во Скопје.
Последните години од животот ги минал во сиромаштија. Барањето за пензија бугарските власти му го одбиле, издршката паднала на неговиот брат, а добивал средства и од ВМРО. Последните години целосно се затворил во себе и не контактирал со никого. Поголемиот дел од денот го минувал во мала соба на приземна куќа, седнат на широкиот железен кревет со скрстени нозе и со постојано втренчен поглед некаде настрана. Не сакал никој да го посетува, а и самиот ретко некаде излегувал. Починал на 10 февруари 1922 година во Софија. Иван Михајлов го именувал Матов како: најостроумниот идеолог на ВМРО во текот турскиот режим.
Мисли на Матов
Сличен укор е повеќе од смешен. Ние навистина не можеме да й го одземеме правото на Бугарија да се грижи за своите сопствени собраќа зад Рила, но ние ја сакаме хармонијата на нејзината политика со нашата. Особено, по таа точка не можат да се изнесат никакви конкретни обвинувања, освен земањето или неземањето на средства од официјални извори, коешто не ја условува самостојноста.
Ние ви соопштивме (на Бугарија б.н)... а што ќе правите - тоа не е наша работа, ние не сакаме ништо ниту од Вас (Рачо Петров б.н), ниту од нив (бугарската влада б.н). Навикнавме да слушаме и да не веруваме на севозможни ветувања на министри, кои изјавувале дека не лажат и кои сакале да си играат со (македонското б.н) ослободително дело.
Еволуционата дејност во Македонија — тоа е еден вистински апсурд. Има ли потреба да ви нагласувам, дека во таа несреќна земја недостасуваат најелементарните слободи — основа на секоја еволуциска активност? Имено, за таа основа, за политичката слобода, ние војуваме, и откако таа ќе се извојува, организацијата веќе го губи своето право на суштествување.
128
128 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 128 година од новата ера, 128. од првиот милениум, 28. од II век и деветта од 120-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 128 година се протега во 2764 и 2765, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2824 и 2825 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 671. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 509 и 508 година пред хиџра.
Коштиња
Франсиско Хозе Родригес да Кошта попознат како Коштиња (роден на 1 декември 1974 година во Лисабон) — португалски фудбалски тренер и поранешен играч од средниот ред.
Клупска кариера
Роден е во Лисабон како син на татко Анголец кој емигрирал во португалската престолнина во текот на 1960-тите. Својата фудбалска кариера ја започнал во родниот град играјќи најпрво за младинската екипа на фудбалскиот клуб Ориентал, а подоцна го направил и своето професионално деби и настапувал за првиот тим.
По една сезона во Машико и Насионал, во летото 1999 Коштиња бил купен од Монако. Набргу се изборил за место во почетната постава во новиот клуб и со него го освојува првиот трофеј во кариерата, француската Лига 1 во сезоната 1999-2000. После четири години поминати во Монако, се вратил во Португалија каде потпишал за Порто и веднаш станал многу важен играч во средниот ред кај тренерот Жозе Мурињо. Речиси сите негови успеси во кариерата дошле токму со Порто, освојувајќи две национални првенства (2002-2003, 2003-2004), еден Куп на Португалија (2002-2003), еден Суперкуп на Португлија (2003, 2004), Купот на УЕФА (2002-2003) и Лигата на шампионите (2003-2004). На патот до европскиот престол, Коштиња го постигнал одлучувачки гол во осмина финалето против Манчестер Јунајтед, израмнувајќи го резултатот на 1-1 во последните минути од реваншот на Олд Трафорд, со што му помогнал на Порто да продолжи понатаму по победата од 2-1 во Португалија.
Во мај 2005, рускиот клуб Динамо Москва го довел Коштиња во својте редови заедно со уште двајца негови соиграчи од Порто Манише и Сеитаридис, а од претходно таму настапувал уште еден поранешен играч на Порто Дерлеи. Меѓутоа, играчот од средниот ред не се пронашол во Русија па веќе следната сезона бил продаден на Атлетико Мадрид.
Откако бил отшуштен од Атлетико Мадрид, Коштиња како слободен играл потпишал договор со италијанската Аталанта во август 2007. На 2 септември 2007, дебитирал во Серија А, играјќи 54 минути во победата на домашен терен над Парма. Поради бројни повреди, тоа се испоставило неговиот единствен натпревар за клубот. Поради тоа што не бил во можност да игра а и високата годишна плата од 700.000 евра, клубот одлучил да го отпушти Коштиња. Откако неуспеале да се договорат околу раскинувањето на договорот, Аталанта пробала да го поништи договорот преку италијанската фудбалска федерација, но исто така без успех. Коштиња го напуштил клубот тек на 23 февруари 2010 со взаемна согласност. Со напуштањето на Аталанта, Коштиња ја завршил својата играчка кариера.
Репрезентативна кариера
Коштиња дебитирал за Португалија на 14 октомври 1998 во квалификациски натпревар за Европското првенство 2000 против Словачка. Репрезентацијата изборила пласман на тој турнир, а во натпреварот од групната фаза против Романија, Коштиња постигнал гол во четвртата минута од судиското продолжение за минимална победа од 1-0 и пласман на Португалија во нокаут-фазата.
Со репрезентацијата уште играл и на Европското првенство 2004 и Светското првенство 2006. Последниот натпревар во националниот дрес го одиграл на 11 октомври 2006, против Полска. Вкупно има 53 настапи за португалската репрезентација и два гола.
Спортски директор
По завршувањето на играчката кариера бил именуван за спортски директор на Спортинг Лисабон, заменувајќи го разрешениот Рикардо Са Пинто. На таа позиција бил до 9 февруари 2011 кога бил отпуштен заради дадено интервју на каналот Sport TV каде го критикувал клупското водство.
Истата работа ја вршел и во швајцарскиот Сервет каде бил отпуштен заради лошите резултати.
Тренерска кариера
Коштиња бил назначен за тренер на екипата на Беира-Мар на 18 февруари 2013, заменувајќи го Улисеш Мораиш. Тој заминал од клубот на 22 мај по испаѓањето од првата лига.
Исто така ја водел и екипата на Пасош де Фереира, но и таму добил отказ и тоа само четири месеци по назначувањето заради слабите резултатати.
2016
2016 (Римски бројки) била престапна година којашто започнала во ден петок според грегоријанскиот календар, а воедно и шеснаесеттата година од 3 милениум и 21 век, како и седма од 2010-тите.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7524 и 7525 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6766 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5776 и 5777 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2769.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 2016 година се протега во 4652 и 4653, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4712 и 4713 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2559. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1437 и 1438 исламска година.
Мери Мендум
Мери Мендум (1945-2004), родена како Керолин Мери Бејтс, била британски ботаничар, таксономист и ботанички илустратор. Голем број растителни видови биле опишани и именувани од неа, како и други именувани во спомен на неа. Медалот Мери Мендум се доделувал во нејзина чест за исклучителна извонредна ботаничка илустрација.
Публикации
Статии во Единбург Журнал за ботаника :
Ин Магазин
IN Magazin (www.inmagazin.mk ) - независен македонски портал основан во март 2012 година.
Зеленчук
Обично секое зелјесто растение или дел од растение кое редовно луѓето го консумираат како храна може да се нарече зеленчук. Меѓутоа печурките, иако членови на царството на габите, сепак се општоприфатени во малопродажбата како зеленчук.
Општо земено, готвачите го употребуваат зеленчукот за солени јадења, иако постојат повеќе исклучоци како пита со тиква и колач од ревен. Некои зеленчуци како морковот, пиперките и целерот се јадат или живи или зготвени; додека други како компирот се јадат само зготвени.
Боја
Зелената боја на лиснатиот зеленчук се должи на присуството на зелениот пигмент хлорофил. Хлорофилот зависи од pH-вредноста и се менува на маслинесто зелена при кисели услови, па до светлозелена при базни услови. Некои од киселините излегуваат со пареата при готвење, особено со поклопец.
Црвената/сината боја на некои овошја и зеленчуци (e.g. боровинки и црвена зелка) се должат на антоцијаните, кои се остеливи на промена на pH-вредност. Кога pH е неутрално, пигментот е виолетова, кога е кисело - црвена, а кога е базно - сина. Овие пигментиу се мошне растворливи во вода.
Складирање
Многу коренести и некоренести зеленчуци кои растат под земја се складираат преку зимата во визба или друго свежо, темно и суво место, што спречува мувла, зелнеење и 'ртење. Потребно е да се обрне посебно внимание на особеностите и чувствителностите на поединечните корења. Овие зеленчуци траад до рана пролет и остануваат речиси исто хранливи како кога се свежи.
Складиран, лиснатиот зеленчук губи од влажноста и витаминот Ц набргу се губи. Тие треба да бидат складирани што пократко време на свежо место, во затворен сад или ќеса.
Серхио Постиго
Серхио Постиго Редондо (шпански: Sergio Postigo Redondo, 4 ноември 1988) — шпански фудбалер кој игра за ФК Леванте како централен дефанзивец.
Фудбалска кариера
Роден е во Мадрид. Постиго го завршил своето формирање во Леганес, и го направил своето деби со резервите во регионалното првенство. Исто така, во сезона 2007-08, тој почнал да се појавува со првиот тим во Сегунда Дивизија Б.
Во јули 2010 година, Постиго потпишач со Осасуна, и првично бил назначен во странат Б во трето ниво. На 13 јануари 2012, тој се појавил во неговиот прв натпревар како професионалец, играјќи во последните 11 минути во натпреварот против ФК Барселона.
Постиго бил ослободен од страна на Наварците во мај 2012 година, и набргу откако се преселил во друг резервен тим, Хетафе Б. Во јули следната година, сепак, тој бил ослободен повторно, враќајќи се во поранешниот клуб Леганес за кратко време.
На 20 јули 2015 година, Постиго се преселил во странство за првпат во својата кариера, се приклучил на Специја Калчо од италијанската Серија Б. На 16 јули следната година се вратил во Шпанија, потпишувајќи двегодишен договор со  ФК Леванте.
Постиго имал два гола во 36 настапи за време на неговата прва сезона, кога неговиот тим постигнал унапредување во Ла Лига. Тој го направил своето деби во конкуренција на 21 август 2017, со победа против Вилјареал.
Космос-938
Космос-938 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 24 август 1977 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6300 килограми. Космос-938 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,3 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 62,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 327 км, а најмалото на 156.
Страдањата и подвизите на Персил и Сигисмунда
Страдањата и подвизите на Персил и Сигисмунда (шпански: Los trabajos de Persiles y Sigismunda) е романса или византиски роман на Мигел де Сервантес, неговото последно дело и дело што се спротивставува на познатиот роман Дон Кихот. Додека Сервантес денес е познат првенствено по Дон Кихот, нашироко сметан за еден од најистакнатите класични романи на сите времиња, тој самиот верувал дека Персилите, како што накусо се нарекува ова дело, е негово крунско достигнување. Тој го завршил само три дена пред смртта, и делото било објавено постхумно во 1617 година.
Општо прифатената идеја за православен роман како византиска, неокласична и католичка епска романса, е оспорена во две книги на Мајкл Нерлих (2005) и Мајкл Армстронг-Рош (2009). Во 2016 година, во студии за одбележување на 400-годишнината од објавувањето на романот, уредникот Мерцедес Алкала Галан посочува дека новите толкувања на Персилите довеле до проширување на неговото значење.
За одбележување на 400-годишнината, Реал Академија на Шпанија издала ново издание во 2017.
Еркер
Еркер (германски: Erker) — поим кој во Македонија се однесува на волумен од објектот кој виси односно е издаден над улицата или дворот. Најчесто е централно позициониран, меѓутоа може да биде и бочно или на аголот од објектот.
Во македонската традиционална архитектура појавата на еркери одн. испусти на првиот кат од куќите најчесто произлегува како одговор на органската уличната мрежа, која на стрмен терен логично се протега долж изохипсите од теренот. Ќуќите во приземјето го следат правецот и формата на улицата, па така просториите во приземје имаат неправилна форма, меѓутоа на катот со еркерите се постигнува правоаголна форма и поголема површина на собите, како и подобри погледи кон улицата или дворот.
Еркерот може да се изведе на повеќе начини. Кај традиционалната македонска архитектура се изведува со конзолно испуштање на таванските греди од приземјето или катот. Зависно од должината, гредите може да бидат или да не бидат потпрени со косници. Овие пак од своја страна може да бидат видливи или обложени со штички па малтерисани. Во современите начини на градба, еркерот може да биде изведен со конзолно испуштање на армиранобетонски греди и плочи.
Партија за економски промени 21
Партија за економски промени 21 (ПЕП 21) — македонска политичка партија. Партијата била основана на 15 јуни 2013. Претседател на партијата е Билјана Јовановска, поранешен член на ВМРО-НП и Обединети за Македонија.
Учество на избори
Партијата за првпат учествувала самостојно на парламентарните избори во 2014 година на кои освоила 1.281 гласови или 0,1% од вкупниот број на гласови. На парламентарните избори во 2016 година партијата била дел од коалиција предводена од СДСМ.
Каину
Каину (фин. Kainuu, шве. Kajanaland) е округ во источниот дел на Република Финска. Зафаќа површина од 24.451 квадратни километри и тука живеат 81.232 жители. Главен град е Кајани кој има 31.000 жители.