cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 3170
NGC 3170 — двојна ѕвезда во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 19 март 1828 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3170 е од видот *2.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 16 м 14,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 46° 36' 45".
Други поделби
Проучување на NGC 3170 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 72; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3435. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1348.
Мехмет Оз
Мехмет Џенгиз Оз, познат и како доктор Оз (роден на, во , САД) — доктор од турско потекло кој живее во САД. Мехмет е кардиоторкален хирург, автор и телевизиски водител. Тој има свое телевизиско шоу Шоуто на Доктор Оз.
Шоуто на Доктор Оз е образовна и динамична програма, а Доктор Оз обработува повеќе теми во една емисија на начин разбирлив за широката публика. Тој открива нови информации за важните теми, инспиративни приказни и ги пренесува на само нему својствен начин. Заедно со водечките експерти од земјата, секој во својата област, Доктор Оз во секоја емисија обезбедува информации за подобро здравје, правилна исхрана, слабеење, како да останете млади во врската, како да се справите со конфликтот и стресот.
Две години по ред „Шоуто на Доктор Оз“ е добитник на наградата Еми во категоријата Најдобро дневно шоу од информативен карактер.
Кавај Ленард
Тој играл две сезони колеџ кошарка за Сан Диего Стејт Ацтекс и бил избран во вториот Ол-Американ тим во неговата софмор сезона. Ленард се одлучил да се откаже од последните две сезони на Сан Диего Стејт со цел да учествува на НБА драфтот 2011. Тој бил избран од Индијана Пејсерс како 15-ти пик во првата рунда, пред да биде разменет во Сан Антонио Спарс истата вечер.
Мехмет Оз
Доктор Мехмет Оз е кардиохирург, работи како потпретседател и професор на Колумбија Универзитетот и повремено изведува операции на срце. Автор е на повеќе од 400 публикации од кои 6 се најдобро продавани книги на “New York Times”. Магазинот “Time” го стави на 8-то место на листата од 100 највлијателни луѓе, а “Esquire” го прогласи за еден од 75-темина највлијателни луѓе во 21 век.
Кавај Ленард
Со Спарс, Ленард го освоил НБА првенството во 2014, и бил избран за МВП на финалето. После седум сезони во Спарс, Ленард бил разменет во Торонто Репторс во 2018. Во 2019, тој ги водел Репторс до нивната прва НБА титула во историјата на франшизата и ја освоил својата втора награда МВП на финалето. Веднаш потоа, во летото 2019 тој се преселил во Лос Анџелес каде потпишал договор со Клиперс како слободен играч во јули 2019.
Ленард е четирикратен Ол-стар учесник и двапати избран во Ол-НБА првиот тим.
Мачеа
Мачеа (Macea, Mácsa, Matscha) — општина во округот Арад во западна Романија, во која живеат 6.169 жители. Се состои од две села: Мачеа и Сенмартин. Административниот центар, Иратошу е оддалечен 23 км од градот Арад.
Демографија
Според пописот во 2002 година, во општината живеат 6.169 жители, од кои 85,6% се Романци, 8,3% Роми, 3,3% Унгарци, 2,2% Германци и 0,6% се приапдници на некоја друга етничка заедница.
Историја
Првите пишани документи во кои се споменува Мечеа датираат од 1380 година, но на територијата на општината се пронајдени предмети стари од неолитско време.
Стопанство
Примарна стопанска дејност во местото е земјоделството. Најзастапени се говедарството и свињарството. До одреден степен развиена е и прехранбената индустрија.
Елиф Шафак
Елиф Шафак — професор, политиколог и најнаградуваната и најчитана современа турска писателка. Родена е во 1971 г., во Стразбур, Франција, а нејзиниот космополитски дух се должи на годините поминати во многу држави со својата мајка дипломат. Но длабоко е поврзана со Истанбул, каде што живее заедно со сопругот и двете деца, а нејзиниот втор дом е Лондон.
Шафак пишува на турски и на англиски, а нејзините дела се преведени на повеќе од четириесет јазици. Автор е на 13 книги, од кои 9 се романи, меѓу кои Копилето од Истанбул, Четириесет правила на љубовта и Чест. Во нејзините дела, напишани во духот на мистичниот реализам, се провлекуваат историјата, мултикултурализмот, хуманизмот, родовите права и суфизмот, во кои ги испреплетува усните преданија на Истокот и пишаниот збор на Западот.
Предавала на повеќе универзитети во Турција, Америка и Англија. Активно пишува политички колумни за повеќе весници и магазини низ светот: „Индипендент“, „Гардијан“, „Њујорк тајмс“, „Економист“, „Монд“, „Берлинер цајтунг“, „Ханделсблат“, „Волстрит журнал“ и „Тајм“. Предавач е на ТЕД глобал. Покрај многубројните литературни награди, во 2010 г. е одликувана со францускиот Орден на уметноста и литературата.
Издавачката куќа „Три“ е издавач на книгите на Елиф Шафак на македонски јазик.
Азиз Санџар
Азиз Санџар (Aziz Sancar, роден на ) – турски и американски биохемичар и молекуларен биолог од областа на поправка на ДНК, проверка на ќелиските циклуси и биолошкиот часовник. Во 2015 година доделена му е Нобеловата награда за хемија, заедно со Томас Линдал и Пол Модрич за нивните откритија во областа на поправка на ДНК. Тој е соосновач на фондацијата „Азиз и Гвен Санџар“, која е непрофитна организација чија цел е да ја промовира турската култура и да ги поддржи турските студенти во САД.
Биографија и кариера
Азиз Санџар е роден во средноимотно семејство во подрачјето (дистрикт) Савур во провинцијата Мардин, југоисточна Турција на 8 септември 1946 година. Бил седмо од осумте деца на неговите родители кои биле неписмени, но полагале многу на образованието.
Азиз Санџар е дописен член на Турската академија на науките и на Американската академија на уметностите и науките. Азиз Санџар е дописен член на Турската академија на науките и на Американската академија на уметностите и науките.
Неговото најдолго истражување ја опфаќа фотолијазата и механизмите на фотореактивација. Во својот инаугуративен труд, ги доловува неуловливите радикали на фотолијазата кои ги ловел скоро 20 години, со што обезбедува директна опсервација на фотоциклусот на поправка на димерот тимин.
Азиз Санџар бил избран во Националната академија на науки во 2005 година како прв турско-американски член. Тој е професор по биохемија на универзитетот Северна Каролина во Чапел Хил. Женет е со Гвен Боулс Санџар која е професор по биохемија и биофизика на истиот универзитет. Заедно формирале турски центар во близина на универзитетот, кој обезбедува сместување за четворица турски истражувачи на универзитетот, услуги за краткотрајни посети на турски студенти, и центар за промоција на турско-американската размена.
Образование
Санџар дипломирал на универзитетот Истанбул во Турција и докторирал на ензимот на фотореактивација на E. coli во 1977 година на универзитетот Тексас во Далас.
Награди
Нобелова награда за хемија за 2015 година заедно со Томас Линдал и Пол Модрич за проучувањата на механизмите за поправка на ДНК. Санџар е вториот турски нобеловец. Прв турски нобеловец е Орхан Памук кој исто така се образувал на универзитетот во Истанбул.
Арсен Дедиќ
Арсен Дедиќ (хрватски: Arsen Dedić;, - , ) — хрватски композитор, поет, флејтист, пејач, текстописец, аранжер, диригент и музички продуцент. Свири на клавир, гитара и флејта.
Роден е на 28 јули 1938 во Шибеник, во српска фамилија. Негова сопруга е познатата хрватска пејачка Габи Новак, со која заедно имаат изведено бројни свои композиции. Татко е на две деца - Сандра и Матија. Дедиќ гимназија завршил во родниот град, како и средно музичко училиште. Во Загреб започнал да студира право, но ги прекинал студиите и се запишал на Музичката академија на која дипломирал во 1964 година.
На почетокот од својата музичка кариера настапувал како пејач во повеќе вокални групи, свирел во ансмабли на популарна и џез музика, а напоредно пишувал и текстови за песни на други композитори и пејачи. На музичките фестивали во сите порашени југословенски простори започнал да учествува во 1963 година, кога се појавил како кантавтор на Сплитскиот фестивал. Веќе следната ги објавил антологоските песни „Куќа покрај морето“ и „Moderato cantabile“, а го приредил и својот прв рецитал.
Арсен Дедиќ се смета за еден од втемелувачите на Загребската школа на шансоната, а авторската песна претставува негов основен израз. Пишувал и шлагери, песни за деца, песни за далматински „клапи“ (групи), музика за телевизија, филм и театар, за рекламни спотови итн. Автор е на мјузиклот „Lady Šram“. Има одржано концерти во многу европски земји, во Северна и Јужна Америка, а бил на дури 9 турнеи низ Русија (најмногу во земји од поранешниот СССР). Добитник е на голем број награди од областа на популарната, сценската и филмската музика. Има добиено и награда на Хрватска за животно дело.
Член е на Хрватското друштво на композитори и на Хрватското друштво на писатели.
Има објавено десетина книги поезија, негови песни се преведени на повеќе странски јазици, а е застапен и во антологии на хрватската поезија. Книгата стихови „Брод во шише“, објавена во 1971 година, до денес е продадена во над 60.000 примероци. Објавил и две графичко- поетски мапи, а пишувал често и за деца.
Починал во Загреб на 17 август 2015 на 77-годишна возраст во КБЦ Загреб како последица на повеќе компликации (црн дроб, бубрези, бели дробови) од операцијата на колкот една година порано.
Куп на шампиони 1955/56
Куп на шампиони 1955/56 — првото издание на европкиот Куп. Победник беше Реал Мадрид кој го победил Ремс на Паркот на Принцовите, Париз на 13 јуни 1956
Втор натпревар
Реал Мадрид победи со вкупен резулатат 7-0
Партизан победи со вкупен резулатат 8-5
Хибернијан победи со вкупен резулатат 5-1
Џургарден победи со вкупен резулатат 4-1
Ворош Лобого победи со вкупен резулатат 10-4
Ремс победи со вкупен резулатат 4-2
Рапид Виена победи со вкупен резулатат 6-2
Милан победи со вкупен резулатат 7-5
Втор Натпревар
Хибернијан победи со вкупен резултат 4-1
Ремс победил со вкупен резултат 8-6
Реал Мадрид победи со вкупен резултат 4-3
Милан победи со вкупен резултат 8-3
Ремс победил со вкупен резултат 3-0
Велосипедизам на Летните олимписки игри 2016 - друмска трка за мажи
Друмската трка за мажи била една од осумнаесетте велосипедски дисциплини на Летните олимписки игри 2016 во Рио де Жанеиро, која започнала и завршила на 6 август на тврдината Копакабана. Трката била освоена од Грег ван Авермат од Белгија.
Куп на шампиони 1955/56
Втор Натпревар
Реал Мадрид победи со вкупен резултат 5-4
Велосипедизам на Летните олимписки игри 2016 - друмска трка за мажи
Фаворити пред трката
Поради напорната патека, за медалот се очекувало да се борат оние велосипедисти со вештини при искачувањата и спуштањата. Иако, општиот список на фаворити за трката бил Крис Фрум, Алехандро Валверде, Винченцо Нибали, Михал Квјатковски, Руј Кошта и Ромен Барде, многу очекувале дека Крис Фрум може да има помош од некои од неговите колеги во и предноста од тоа да стори нешто историски: ако го освоил златото ќе биде првиот човек кој некогаш го освоил Тур де Франс и олимписката друмска трка во иста година.
Патека
Патеката за друмската трка за мажи била долга 241,6 километри. Започнала од тврдината Копакбана, главната група подоцна се движела на запад низ Ипанема, Бара да Тижука и Резерва де Марапенди покрај крајбрежјето, стигнувајќи до кругот од 24,8 километри на Понтал. По четири круга на Понтал, патеката се враќала на исток на истиот крајбрежен пат до кругот кај Виста Кинеза, каде имало три круга, пред да се врати пак на тврдината Копакабана.
Учесници
Следниве национални олимписки комитети (НОК) имале квалификувано велосипедисти за настап на друмската трка. Следниве возачи биле потврдени од нивните соодветни НОК.
Нигрита
Нигрита или Нигрид (Νιγρίτα) — гратче во Нигритско, Егејска Македонија, денес седиште на општината Визалтија на Серскиот Округ во областа Централна Македонија, Грција. Населението брои 4.947 жители (2011).
Географија
Гратчето е сместено во Серското Поле, 22 км јужно од градот Сер, во северното подножје на Богданска Планина.
Во Отоманското Царство
Црквата „Св. Ѓорѓи“, едната од двете главни цркви, е изградена во XVI век.
Гратчето настрадало од теророт на османлиските власти по обидот за востание на Леонидас Вулгарис во 1866 г. Во текот на XIX век Нигрита била етнички мешано место со македонско и грчко, во кое, со време, грчкиот удел сè повеќе го истиснувал македонскиот.
Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Нигрита (Nigrita) имала 305 домаќинства со 350 жители Македонци и 650 Грци, што значи дека Македонците веќе биле сведени на една третина од населението.
Во 1889 г. хрватскиот етнограф Стефан Верковиќ („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) напишал за Нигрита:
Веќе на почетокот на XX век грчкиот елемент сосема го истиснал македонскиот. Според Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) на почетокот на XX век Нигрита имала 2.500 жители Грци. По податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 во гратчето живееле 1.900 Грци и работеле две грчки училишта.
Во 1906 г. врз темелите на постар храм е подигната втората енориска црква „Св. Атанас“.
На 24 февруари 1907 г. во месноста Таш Олук кај Нигрита се одиграла битка помеѓу 40-члена македонска чета на МРО и една грчка чета, во која македонската страна изгубила 9 борци, а грчката — 4.
Во Грција
За време на Првата балканска војна во 1912 г. гратчето било окупирано од бугарска војска и отворена е бугарска болница. Во февруари 1913 г. во околината се воделе борби помеѓу бугарската и грчката војска, а во Втората балканска војна во јуни 1913 г. Нигрита е конечно окупирана од грчка војска и истата година е припоена кон Грција согласно Букурешкиот договор, кога населението броело 4.014 жители. Во 1920 г. во гратчето се попишани 4.211 жители, и понатаму населението продолжило да расте, особено поради доведувањето на 1.026 грчки доселеници, но и поради доселувањата од околните села. Нигрита станала управен центар на околијата и во 1928 г. достигната 7.199 жители.
Во 1940 г. Нигрита достигнала 8.462 жители и три години подоцна е официјално прогласена за град. Поради бугарската окупација на источна Егејска Македонија за време на Втората светска војна, во Нигрита биле сместени грчки бегалци од таа страна на окупациската граница. Истото се случило и време на Грчката граѓанска војна, па затоа градот нагло добил многу поголемо население. Сепак, веднаш по војните бегалското население го напуштило градот, па во 1951 г. се попишани 7.926 жители. Во 1961 г. Нигрита бележи значаен раст со 9.979 жители, но нивниот број подоцна почнал да опаѓа. Така, во 1971 г. гратчето имало 7.301 жител, намалувајќи се на 6.531 во 1981 и 6.186 жители во 1991 г. Во следниот период бројот на жителите бележи понатамошен пад, со 5.566 во 2001 и 4.947 во 2011 г.
Стопанство
Нигрита е управен и стопански центар, но нема значајни производни капацитети. Покрај трговијата, застапено е земјоделството. Околу гратчето има плодно земјиште, кое дава високи приноси на индустриски и земјоделски култури.
Гастроентеритис
Гастроентеритис е медицинска состојба која се одликува со воспаление („-итис“) на гастроинтестиналниот тракт, ги вклучува и стомакот („гастро-“) и тенкото црево („ентеро-“), што резултира со комбинација на дијареа, повраќање и абдоминална болка и грчеви. Гастроентеритисот исто така е познат и како „стомачен вирус“. А се нарекува и „стомачен грип“, иако не е поврзан со грипот.
Во светот, причината за најголем број на заболени деца е ротавирусот. Кај возрасните норовирусите и Campylobacter се повообичаени. Помалку вообичаени причинители се други бактерии (или нивните токсини) и паразити. Може да се пренесе поради внесување на неправилно подготвена храна, загадена вода или преку близок контакт со инфицирани лица.
Симптоми и знаци
Децата инфицирани со ротавирусот обично се опоравуваат за три до осум дена. Но, во сиромашните земји, лекувањето на тешки инфекции често е недостижно и упорната дијареа е вообичаена појава. Дијареата често може да доведе до дехидратација, а дете со висок степен на дехидратација може да има одложено капиларно полнење, намален тургор на кожата и абдоминално дишење. Типично е повторни инфекции да се јават во области со лоша санитација и неисхранетост, што може да доведе до застој во растот и долготраен застој во когнитивниот развој.
Реактивен артритис се јавува кај 1% од луѓето, по инфекции со ”Campylobacter”, а Гилан-баров синдром се јавува кај 0,1%. Хемолитичен уремичен синдром (HUS) може да се случи како резултат на инфекција со шига токсин произведен од Escherichia coli или шигела, што резултира со низок број на тромбоцити] ], [[ренална инсуфициенција|намалена бубрежна функција и ниски црвени крвни клетки (како резултат на нивното распаѓање).
Причина
Вирусите (особено ротавирусот) и бактериските видови “Escherichia coli” и “Campylobacter” се основните причини за гастроентеритис. Меѓутоа, има многу други инфективни агенси кои го предизвикуваат овој синдром. Повремено се евидентирани неинфективни причини, но тие се помалку застапени од вирусна или бактериска етиологија. Ризикот од инфекција е поголем кај децата, поради недостаток на имунитет и релативно лоша хигиена.
Вирусна
Вируси кои предизвикуваат гастроентеритис се ротавирус, норовирус, аденовирус и астровирус. Ротавирусот е најчеста причина за гастроентеритис кај децата и предизвикува ист степен на заболувања и во развиени и во земјите во развој. Вирусите предизвикуваат околу 70% од случаите на инфективна дијареа во педијатријата. Ротавирусот е помалку чест причинител кај возрасните поради стекнатиот имунитет.
Норовирусот е главна причина за гастроентеритис кај возрасните во Америка, предизвикувајќи повеќе од 90% од случаите. Овие локализирани епидемии типично се јавуваат кога групи луѓе поминуваат подолго време заедно во непосредна близина, како на пример на крстарење, во болници, или во ресторани. Луѓето можат да се инфицирани дури и откако ќе заврши дијареата. Норовирусот е причина во 10% од случаите на заразени деца.
Бактериска
Во развиените земји "Campylobacter jejuni" е главна причина за бактериски гастроентеритис, а половина од овие случаи се поврзани со изложување на живина. Кај децата, бактериите се причина за околу 15% од случаите, најчести видови се “Escherichia coli”,”салмонела”,”шигела” и “Campylobacter”. Доколку храната е контаминирана со бактерии и е оставена на собна температура неколку часа, бактериите ќе се размножат и ризикот од инфекција се зголемува за оние што ќе ја консумираат храната. Некои прехранбени производи што обично се поврзани со болест се сирово или недопечено месо, пилешко, морска храна и јајца; сирови никулци; непастеризирано млеко и младо сирење; како и овошни и сокови од зеленчук. Во земјите во развој, посебно потсахарска Африка и Азија, колерата е вообичаена причина за гастроентеритис. Оваа инфекција обично се пренесува преку контаминирана вода или храна.
Токсичниот “Clostridium difficile” е важна причина за дијареа која се јавува често кај постарите лица. Новороденчињата може да се носители на оваа бактерија без да развијат симптоми. Таа е честа причина за дијареа кај хоспитализираните лица и често е поврзана со употреба на антибиотици. Исто така, инфективната дијареа предизвикана од “Staphylococcus aureus” може да се јави кај лица кои употребувале антибиотици. Обично „патничката дијареа” е вид на бактериски гастроентеритис. Лековите за намалување на киселини го зголемуваат ризикот од инфекција, по изложувањето на видовите „Clostridium difficile”, „Salmonella”, и „Campylobacter”. Ризикот е поголем кај лицата што користат инхибитори на протонска пумпа, отколку кај лицата што користат H2 антагонисти.
Паразитска
Одреден број на протозои може да предизвикаат гастроенеритис - најчесто „Giardia lamblia” - но и видовите „Entamoeba histolytica” и „Cryptosporidium”. Како група, овие агенси се застапени кај 10% од случаите кај децата. „Giardia” вообичаено се појавува во земјите во развој, но овој етиолошки агенс, во одреден степен, се јавува насекаде. Се јавува почесто кај лица кои патувале во областите со голема распространетост, кај деца кои одат во градинка, кај мажи кои имаат секс со мажи и после катастрофи.
Пренесување
До пренесување може да дојде преку внесување заразена вода или кога луѓето споделуваат лични предмети. На места со влажни и суви сезони, квалитетот на водата обично опаѓа во текот на влажната сезона, а тоа се совпаѓа со времето на избивањата. Воподрачја на светот со сезони, инфекциите се почести во зима. Хранење на бебињата од шише, со непрописно дезинфицирани шишиња, е сериозна причина на глобално ниво. Стапките на пренесување се поврзани и со слабата хигиена, особено кај децата, во домаќинства со многу членови, како и кај оние со претходно утврден слаб прехранбен статус. Откако ќе развијат отпорност, возрасните може да носат одредени организми, без да покажат знаци или симптоми, а со тоа да дејствуваат како природни резервоари на зараза. Додека некои причинители (како Shigella) се појавуваат само кај примати, другите може да се појават кај голем број животни (како Giardia).
Неинфективно
Постојат неколку случаи на неинфективни причини за воспаление на гастроинтестиналниот тракт. Во почестите спаѓаат лекови (како NSAIDs), некои видови храна, како лактоза (кај оние коишто се нетолерантни) и глутен (кај оние со целијакија).Кроновата болест е уште еден неинфективен извор на (честопати тежок) гастроентеритис. Болеста множе да се појави и како секундарна последица од токсини. Некои од состојбите поврзани со храната, придружени со гадење, повраќање, и дијареа се: труење со цигуатера, како последица на јадење заразени риби грабливки, труење со скумрии, поврзано со јадење некои видови расипана риба, труење со тетродоксин, од јадење на рибата фугу меѓу останатите, како и ботулизам, вообичаено како последица на лошо конзервирана храна.
Патофизиологија
Гастроентеритис се дефинира како повраќање или дијареа, како последица на инфекција на тенкото или дебелото црево. Промените во тенкото црево обично не се воспалителни, додека оние во дебелото црево се воспалителни. Бројот на патогени потребни за предизвикување инфекција, варира од само еден (кај криптоспоридија), па дури до 108 (кајвибрио колере).
Дијагноза
Гастроентеритис обично се дијагностицира клинички, врз основа на знаците и симптомите кај лицето. Обично не е потребно утврдување на точниот причинител, бидејќи тоа не го менува третирањето на состојбата. Сепак, треба да се направииспитување на столицата, кај оние со крв во столицата, кај оние коишто биле изложени на труење со храна, како и кај оние коишто неодамна патувале во земјите во развој. Дијагностичкото тестирање може да се изведува и заради следење. Бидејќи кај приближно 10% од бебињата и малите деца се јавува хипогликемија, кај таа популација се препорачува мерење на гликозата во серумот. Кога постои сомнеж за тешка дехидратација, треба да се проверат и електролитите и функцијата на бубрезите.
Дехидратација
Утврдувањето дали лицето има дехидратација или не, е важен дел од проценката, при што дехидратацијата обично се дели на блага (3–5%), средна (6–9%) и тешка (?10%). Кај децата, најчестите знаци на средна до тешка дехидратација се продолжено полнење на капиларите, слаб тургор на кожата и абнормално дишење. Други корисни наоди (кога се користат во комбинација) се пропаднати очи, намалена активност, недостиг на солзи и сува уста. Нормално мокрење и внесување течности се знаци дека нема дехидратација. Лабораториските тестови немаат некоја голема клиничка предност при утврдување на степенот на дехидрираност.
Диференцијална дијагноза
Останати потенцијални причини за знаци и симптоми коишто ги имитираат оние на гастроентеритисот се апендицитис,волвулус, воспалително заболување на цревата, инфекции на уринарниот тракт и дијабет. Треба да се земат предвид и инсуфициенција на панкреасот, синдром на кратрко црево, Виплова болест, целијачна болест, како и злоупотреба на лаксативи. Диференцијалната дијагноза може да биде комплицирана, ако лицето пројавува само повраќање или дијареа (наместо двете).
Апендицитис може да се манифестира со повраќање, болки во стомакот и мало количество дијареа, кај до 33% од случаите. Тоа е во спротивност со големото количесто дијареа коешто е вообичаено за гастроентеритисот. Инфекциите на белите дробови или на уринарниот тракт кај децата може, исто така, да предизвикаат повраќање и дијареа. Класичната дијабетска кетоацидоза (ДКА) се манифестира со болки во стомакот, гадење и повраќање, но без дијареа. Една студија утврдила дека 17% од децата со ДКА биле првично дијагностицирани со гастроентеритис.
Начин на живот
Снабдувањето со лесно достапна незаразена вода, како и добрите санитарни навики се важни за намалувањето на стапките на инфекција и на клинички значајниот гастроентеритис. Се смета дека личните мерки (како миење раце) ги намалуваат појавата и вкупниот број заболени лица од гастроентеритис во една популација, како во земјите во развој, така и во развиените земји, дури и до 30%. Ефикасни се и геловите на основа на алкохол. Важно е и доењето, особено на местата со слаба хигиена, како и општото подобрување на хигиената. Мајчиното млеко ги намалува и зачестеноста на инфекциите и нивното траење. Исто така е важно да се избегнува внесување загадена храна или пијалаци.
Вакцинација
Поради ефикасноста и заштитата, во 2009 година Светската здравствена организација препорача на сите деца на глобално ниво да им се понуди вакцината против ротавирус. Веќе постојат две комерцијални вакцини против ротавирус, а уште неколку се во фазана развој. Во Африка и Азија овие вакцини намалиле тешки болести кај бебињата, а кај земјите коишто поставиле национални програми за имунизација се гледа намалување на стапката и на сериозноста на болеста. Оваа вакцина може да го спречи и заболувањето на невакцинираните деца, со тоа што ќе го намали бројот на инфекции во оптек. Од 2000 година, примената на програмата за вакцинација против ротавирус во Соединетите Држави значително го намалила бројот на случаите на дијареа за 80 отсто. Првата доза од вакцината треба да им се дава на бебињата помеѓу 6 и 15 седмици старост. оралната вакцина против колера се смета за 50–60% поефикасна над 2 годишна возраст.
Лекување
Гастроентеритис обично е акутна самоограничувачка болест којашто не бара лекови. Претпочитаното лекување кај оние со блага до средна дехидратација е орална терапија за рехидрација (ОТР). Но метоклопрамид и/или онданестрон, сепак, може да помогнат кај некои деца, абутилскополамин е корисен за лекување стомачни болки.
Рехидрација
Гастроентеритис примарно се лекува, како кај децата, така и кај возрасните, со рехидрација. Ова, по можност, се постигнува со орална терапија за рехидрација, иако може да се јави потреба за интравенско внесување, доколку има појава на намалено ниво на свест или тешка дехидратација. Производи за оралната терапија на замена, направени со сложени јаглехидрати (на пр. оние од пченица или ориз) се подобри од оние на основа на прости шеќери. Пијалаците богати со прости шеќери, како на пример газираните пијалаци и овошните сокови, не се препорачуваат кај децата под 5 годишна возраст, бидејќи може да ја зголемат дијареата. Доколку не се достапни или не се применливи поспецифични и ефикасни препарати за ОТР, може да се користи и вода. Ако е гарантирана, кај малите деца може да се користи и назогастрична сонда за внесување течности
Диететски
Препорачливо е доењето кај бебињата да продолжи како и претходно, а бебињата што се храната со лактовит да продолжат со таквата исхрана по рехидрацијата со ОТР. Лактовит без или со намалено ниво на лактоза обично не е неопходен. Децата треба да продолжат да се хранат како и обично за време на проливите, само без храна со високо ниво на прости шеќери, којашто треба да се избегнува. Повеќе не се препорачува диета БРАТ (банани, ориз, јаболков сок, двопек и чај), затоа што не содржи доволно хранливи состојки и нема предност пред нормалната исхрана. Се покажало дека некои пробиотици се корисни при намалување на времетраењето на болеста и зачестеноста на столиците. И при спречувањето и при лекувањето на дијареа поврзана со антибиотици, можат да бидат корисни ферментираните млечни производи (како јогуртот). Додатоците на исхраната со цинк изгледа се ефикасни при лекувањето и спречувањето на дијареја кај децата во светот во развој.
Антибиотици
За гастроентеритис обично не се користат антибиотици, иако понекогаш ги препорачува лекар ако се особено тешки симптомите или ако постои сомнеж за осетлив бактериски причинител или истиот е изолиран. Ако се користат антибиотици, се претпочита макролид (како азитромицин) пред флуороквинолон, поради поголемите стапки на отпорност кон последниов. Со псевдомембранскиот колитис, обично предизвикан од употребата на антибиотици, се справуваме со прекин на агенсот што ја предизвикува состојбата и со лекување со метронидазол или ванкомицин. Бактерии и протозои што се подложни на лекувањето вклучуваат „шигела“ „салмонела тифи“, и видот „гијардија“. Кај оние со „гијардија“ или со „ентамеба хистолитика“, се препорачува лекување со тинидазол, оти е подобар од метронидазол. Светската здравствена организација (СЗО) препорачува употреба на антибиотици кај деца што имаат крвава дијареја и треска.
Антидијароици
Антидијароиците носат со себе теоретски ризик од компликации и, иако клиничкото искуство не покажало дека ова е веројатно да се случи, овие лекови не се препорачуваат кај оние со крвава дијареја или пролив што има компликација треска. За симптоматското лечење на дијареја често се користи лоперамид, којшто е опиоден аналог. Употребата на лоперамид не се препорачува кај деца, бидејќи може да ја премине незрелата бариера крв-мозок и да предизвика токсичност. Во благи и средно сериозни случаи, може да се користи бизмут супсалицилат, нерастворлив комплекс на тривалентен бизмут, но салицилатната токсичност е, теоретски гледано, возможна.
Епидемиологија
[[Image:Diarrhoeal diseases world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|[[Изгубени години на живот]], за дијареја, на 100.000 жители во 2004 година.
Во 1980 година, гастроентеритисот (од каква било причина) предизвикал 4,6 милиони случаи на смрт кај деца, а од нив најголемиот дел потекнувале од неразвиените земји. Стапките на смртност беа значително намалени (до околу 1,5 милиони случаи на смрт во годината) до 2000 година, што пак, главно, се должи на воведувањето и распространетоста на оралната рехидрација. Во САД, инфекциите што предизвикуваат гастроентеритис се втори по застапеност (после настинката), а резултираат со 200 до 375 милиони случаи на акутна дијареја и околу десет илјади случаи на смрт годишно, со 150 до 300 од тие случаи, кај деца до петгодишна возраст.
Историја
Првата употреба на зборот „гастроентеритис“ била во 1825 година. Претходно, болеста била позната како тифоидна треска или „колера морбус“, а ретко се користеле и „стегнување на цревата“, „прејаденост“, „течење“, „колит“, „вознемирени црева“ и кој било друг застарен назив за акутната дијареја.
Општество и култура
Гастроентеритисот е поврзан со многу народски називи, вклучувајќи ги „одмаздата на Монтезума“, „делхиски стомак“, „турист“ и „спринт на задна врата“. Имал свој удел во многу воени походи и се верува дека од болеста е произлезена фразата „без мака нема наука“.
Гастроентеритисот е главна причина за 3,7 милиони посети на лекар годишно, во САД, и 3 милиони посети на лекар, во Франција. Во САД се верува дека гастроентеритисот резултира со трошоци од 23 милијарди САД долари годишно, а трошоците само од ротавирусот трошоци се проценуваат на 1 милијарда САД долари годишно.
Истражувања
Во процес на развивање се голем број на вакцини против гастроентеритис. На пример, вакцини против шигела и ентеротоксигенска Escherichia coli (ETEК), две главни бактериски причини на гастроентеритис во светот.
Кај животните
Гастроентеритисот кај мачките и кучињата е предизвикан речиси од истите причинители како и кај луѓето. Најчестите микроорганизми се: кампилобактер, клостридиум дифициле, клостридиум перфрингенс, и салмонела. Симптомите можат да ги предизвикаат и повеќе отровни растенија. Одредени причинители може да се јават, пак, само кај одредени видови. Заразниот коронавирус на гастроентеритис(ЗКГЕ) се јавува кај свињите, а резултира со повраќање, дијареја и дехидратација. Најверојатно свињите ги заразуваат диви птици, а одредена терапија нема. Не се пренесува кај луѓето.
Дијабетична ретинопатија
Дијабетична ретинопатија ([ˌrɛtnˈɑpəθi]), исто така позната како дијабетична болест на окото, е состојба во која настанува оштетување на ретина како резултат на дијабет. Во некои случаи доведува до слепило.
Ова е окуларна манифестација на дијабет, системска болест, која афектира и до 80 проценти од пациентите кои имаат дијабет 10 години и повеќе. Покрај овие застрашувачки статистики,истражувањата кажуваат дека околу 90 проценти од ново дијагностицираните случаи можат да бидат превенирани ако пациентите се редовно контролирани и третирани. Колку подолго пациентот има дијабет толку се поголеми шансите да развие дијабетична ретинопатија.
Знаци и симптоми
Дијабетичната ретинопатија многу често нема рани симптоми. Дури и макуларен едем, кој може да предзивика брзо губење на видот може да нема предупредувачки знаци. Генерално пациент со макуларен едем најверојатно ќе има заматен вид поради што ќе му биде тешко да вози или да чита.Кај некои случаи,видот се подобрува и се влошува во текот на денот.
Во текот на првата фаза-непролиферативна дијабетична ретинопатија пациентот нема симптоми и единствениот начин да се дијагностицира болеста во оваа фаза е преку фундус офталмоскопија.На прегледот ќе се видат микроаневризми (микроскопски проширувања на артерискиот ѕид). Доколку постои намалување на видот, индицирана е флуоресцеин ангиографија за да се види задниот пол на окото.Доколку се забележи стеснување или блокада на ретиналните крвни садови ова се нарекува ретинална исхемија (недостаток на крвен проток).
Во текот на првата фаза може да се развие ексудација(пропуштање на крвните садови) во макуларниот регион и да настане макуларен едем. Симптомите се замаглување,затемнување на видот.10 проценти од дијабетичните пациенти ќе го загубат видот како последица на макуларен едем. Оптичка кохерентна томографија може да покаже региони на акумулацијана течност со макуларен едем.
На фундоскопско испитување, докторот ќе забележи беличести преципитати, хеморагии во вид на пламен и точкасти хеморагии.
Патогенеза
Дијабетичната ретинопатија е резултат на микроваскуларни ретинални промени.Хипергликемија-индуцирана интрамурална смрт на перицити и стеснување на базална мембрана водат до инкомпетенција на васкуларните ѕидови.Овие оштетувања ја менуваат формацијата на крвно-ретиналната бариера и ги прават крвните садови повеќе пермеабилни.
Еге (ридови)
Еге е опсег на шумски ридови, до 464 м надморска височина, на исток од германската држава Северна Рајна-Вестфалија.
Географија
Ридовите Еге се протегаат од јужниот врв на шуми Тевтобургски Шуми во близина на Хорн-Бад Мејнберг и Штајнхајм, Вестфалија кон југ до северните делови на Заузрланд близу Марсберг. Највисоката точка е Преувичхер Велмерстот на надморска височина од 468 метри. Таа е дел од Долносаксонските Ридови и една од двете главни линии на ридовите во паркот на природата на Тевтобург.
Исто така, претставува дел од сливот меѓу реките Рајна и Везер.
Куќа – сопственик Јован Муратовски (Галичник)
Куќата на Јован Муратовски ― историска куќа во сопственост на галичкото семејство Муратовски која е заведена како културно наследство на Македонија.
Историја
Куќата започнала да се гради во 1927 година, а била вселена следната година. Била изградена од тајфа на мајстори (улуфи) од селото Луково. Оваа куќа била последна што ја направила таа тајфа, а како белег за тоа е исклесаниот чекан во последниот камен на ѕидот на куќата.
Куќата била подигната откако старата куќа на семејството Муратовски била ограбена и запалена во 1920 година, а синот на Јован, Моне, бил одведен од арнаутската банда, која го вратила Моне дури после една година (есента 1921 година).
Хемија на аскорбинска киселина
Аскорбинската киселина е органско соединение со формула        , првично наречена хексуронска киселина. Тоа е бело цврсто тело, но нечистите примероци може да изгледаат жолтеникави. Добро се раствора во вода за да даде благо кисели раствори. Тоа е благо редуцирачки агенс.
Аскорбинската киселина постои како два енантиомери ( изомери со огледална слика), вообичаено означени " " (за "лево") и " " (за "декстро"). На изомерот е оној што најчесто се среќава: природно се наоѓа во многу намирници и е една форма („ витамер “) на витамин Ц, суштинска хранлива материја за луѓето и многу животни. Недостатокот на витамин Ц предизвикува скорбут, порано главна болест на морнарите при долгите морски патувања. Се користи како додаток на храна и додаток во исхраната поради неговите антиоксидантни својства. Формата " " може да се направи преку хемиска синтеза, но нема значајна биолошка улога.
Историја
Антискорбутичните својства на одредени намирници биле демонстрирани во 18 век од страна на Џејмс Линд. Во 1907 година, Аксел Холст и Теодор Фролих откриле дека антискорбутичниот фактор е хемиска супстанца растворлива во вода, различна од онаа што спречува бери-бери. Помеѓу 1928 и 1932 година, Алберт Сент-Ѓерги изолирал кандидат за оваа супстанца, која ја нарекол „хексуронска киселина“, прво од растенија, а подоцна и од животински надбубрежни жлезди. Во 1932 година, Чарлс Глен Кинг потврдил дека тоа навистина е антискорбутичен фактор.
Во 1933 година, хемичарот за шеќер Волтер Норман Хаворт, работејќи со примероци од „хексуронска киселина“ што Шент-Ѓерги ја изолирал од пиперката и му ја испратил претходната година, ја заклучил точната структура и оптичко-изомерната природа на соединението, а во 1934 година објавил неговата прва синтеза. Во врска со антискорбутните својства на соединението, Хаворт и Шент-Ѓерги предложија да се преименува во „а-скорбинска киселина“ за соединението, а подоцна конкретно -аскорбинска киселина. Поради нивната работа, во 1937 година Нобеловите награди за хемија и медицина беа доделени на Хаворт и Шент-Ѓерги, соодветно.
Киселост
Аскорбинската киселина е лактон базиран на фуран и го формира аскорбатниот анјон кога се депротонира на еден од хидроксилите. Ова својство е карактеристично за редуктоните : ендиоли со карбонилна група во непосредна близина на групата ендиол, имено со групата −C(OH)=C(OH)−C(=O)−. Аскорбатниот анјон се стабилизира со електронска делокализација што е резултат на резонанца помеѓу две форми:
Соли
Аскорбатниот анјон формира соли, како што се натриум аскорбат, калциум аскорбат и калиум аскорбат.
Естери
Аскорбинската киселина, исто така, може да реагира со органски киселини како естери кои формираат алкохол, како што се аскорбил палмитат и аскорбил стеарат.
Нуклеофилен напад
Нуклеофилниот напад на аскорбинска киселина врз протон резултира со 1,3-дикетон:
Оксидација
Аскорбатниот јон е доминантен вид при типични биолошки pH вредности. Тоа е благо редуцирачки агенс и антиоксиданс. Се оксидира со губење на еден електрон за да се формира радикален катјон, а потоа со губење на втор електрон за да се формира дехидроаскорбинска киселина. Обично реагира со оксиданти од реактивните видови кислород, како што е радикалот хидроксил.
Реактивните видови кислород се штетни за животните и растенијата на молекуларно ниво поради нивната можна интеракција со нуклеинските киселини, белковините и липидите. Понекогаш овие радикали иницираат верижни реакции. Аскорбат може да ги прекине овие верижни радикални реакции со пренос на електрони. Оксидираните форми на аскорбат се релативно нереактивни и не предизвикуваат клеточно оштетување.
Како и да е, како добар донатор на електрони, вишокот аскорбат во присуство на слободни метални јони не само што може да промовира, туку и да иницира реакции на слободните радикали, што го прави потенцијално опасно прооксидативно соединение во одредени метаболички контексти.
Аскорбинската киселина и нејзините соли на натриум, калиум и калциум најчесто се користат како антиоксидантни прехранбени адитиви. Овие соединенија се растворливи во вода и затоа не можат да ги заштитат мастите од оксидација: За таа цел, естрите растворливи во масти на аскорбинска киселина со долги масни киселини (аскорбил палмитат или аскорбил стеарат) може да се користат како антиоксиданти за храна.
Други реакции
Создава испарливи соединенија кога се меша со гликоза и амино киселини во 90 °C.
Дарко Брашанац
Дарко Брашанац (12 февруари 1992) е српски професионален фудбалер, кој игра за шпанскиот клуб Осасуна како централен играч.
Амандина (десерт)
Амандинa (amandină, во превод: бадем) ― романска чоколадна торта исполнета со чоколадо со карамела и крем за фондан. Понекогаш се користи крем од бадеми. Како и повеќето романски колачи, тие можат да се исечат и да се служат во минијатурни колачи за една порција или како голема торта.
Дарко Брашанац
Брашанац ја претставувал својата земја на сите младински меѓународни нивоа, собирајќи повеќе од 35 настапи, пред да дебитира за неговиот тим за сениорци во 2015 година.
Амандина (десерт)
Овие колачи се меѓу најтрадиционалните „слатки“ колачи во Романија. Изворниот рецепт има слоеви од чоколаден пандишпан натопен во карамелен сируп со вкус на рум. Крем филот е комбинација од чоколаден путер крем измешан со фондан. Склопените слоеви се глазираат со комбинација на фондан со чоколадо и рум или рум есенција, се прелеваат врз колачот додека е уште малку течен.
Темно чоколадо
Темното чоколадо е чоколадо кое содржи помеѓу 43% и 100% какао и путер од какао, а остатокот главно е шеќер. Стандардите на владата и индустријата за тоа кои производи може да бидат означени како „темно чоколадо“ варираат во зависност од земја и пазар.
Дарко Брашанац
Партизан
Откако започнал на 6-годишна возраст во неговиот локален клуб Златибор Чајетина, Брашанац се преселил во Партизан сè уште како приправник во 2005 година. Тој бил еден од најперспективните членови на тимот предводен од Слаѓан Чеповиќ кој победил на бројни меѓународни турнири за млади. Следствено, Брашанац бил промовиран во постариот одред во јануари 2010 година. Тој го направил своето деби за Партизан во конкуренција на гостувањето кај Хајдук Кула во гостински терен со 2-0 на 14 март 2010 година, како замена за Клео во 80-та минута До крајот на сезоната 2009-10, Браќанац забележа уште два настапи во лигата, бидејќи клубот ја освои својата трета последователна шампионска титула.
Амандина (десерт)
Овие колачи имаат и традиционално украсување на врвот со малку крем и парче тенка чоколада во облик на дијамант.
Хемија на аскорбинска киселина
Додаток за храна
Главната употреба на аскорбинска киселина и нејзините соли е како адитиви за храна, најмногу за борба против оксидацијата. Тој е одобрен за оваа намена во ЕУ со Е број E300, САД, Австралија и Нов Зеланд.
Дарко Брашанац
Партизан
Во јуни 2010 година, заедно со Марко Чеповиќ и Матија Настасиќ, Брашанац го потпишале својот прв професионален договор со Партизан. Тој го направил својот прв настап во новата сезона на 4 септември 2010 година, заменувајќи го Саша Илиќ во победата над Хајдук Кула во домашната лига со 2: 0. На 8 декември 2010 година, Брашанац го имал своето деби во Лигата на шампионите на УЕФА во пораз од 1-3 на гостувањето кај Арсенал на стадионот „Емирати“, влегувајќи како замена за време на повредите за Алмами Мореира. Тој настапил на шест настапи во сите натпреварувања во кампањата 2010-11 година, бидејќи клубот го освои двојникот.
Во август 2011 година, Брашанац бил испратен на шестмесечен заем во Смедерево. Тој го постигнал својот прв гол во кариерата за сениори на 26 октомври 2011 година, израмнувајќи го израмнувачкиот погодок во ремито 1-1 на Купот на Србија со Слобода Ужице. Тие на крајот минале во следната рунда со пенали. Во февруари 2012 година, Брашанац бил позајмен назад во Смедерево до крајот на сезоната. Тој го постигнал својот прв лигашки погодок на 4 март 2012 година, наоѓајќи ја мрежата во победата од 1: 0 против БСК Борча. Вкупно, Брашанац настапил на 24 натпревари во лигата и постигна два гола во кампањата во периодот 2011-12.
По една сезонска позајмица, Брашанац се вратил во Партизан, но ретко бил избран да игра во првата половина од кампањата во периодот 2012-13, остварувајќи само два настапи во националниот куп. Тој на крајот добил поголема минутажа во втората половина од сезоната, често играјќи во почетниот состав. Брашанац го постигнал својот прв гол за клубот на 6 март 2013 година, постигнувајќи погодок директно од аголот во победата од 4-0 на гостувањето кај БСК Борча во гостински терен со 4-0.
На 7 декември 2013 година, Брашанац го постигнал својот прв гол во тековната сезона, постигнувајќи го победникот во победата од 1-0 на гостувањето кај Шукаришки. Потоа, тој потпишал договор што ќе го задржи во клубот до летото 2017 година. После тоа, Браќанац станал редовен играч на првиот тим, пропушти само еден од 15 натпревари во лигата во вториот дел од кампањата во периодот 2013-14. Тој продолжил редовно да игра на почетокот на сезоната 2014-15, добивајки ги сите шест стартови во квалификациите за натпреварувањата на УЕФА, пред да претрпи скршеница на реброто додека играше за националниот младински тим во септември 2014 година. По целосно закрепнување, Браќанац се врати во почетниот состав по зимската пауза, помагајќи му на Партизан да ја освои шампионската титула.
Хемија на аскорбинска киселина
Додаток во исхраната
Друга голема употреба на аскорбинска киселина е како додаток во исхраната.
Дарко Брашанац
Бетис
Во август 2016 година, Брашанац бил префрлен во шпанскиот клуб Бетис со петгодишен договор. Тој го направи своето официјално деби за андалузиската екипа на 11 септември 2016 година, одигра цели 90 минути и доби жолт картон во победата од 3: 2 против Валенсија на гости. На 23 април 2017 година, Брашанац го постигна својот прв гол во Ла Лига, давајќи му победа на неговиот тим од 1-0 на гостувањето кај Селта.