cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ФК Париз Сен Жермен
Капитени, рекордери и познати играчи
Париз Сен Жермен му должи за својте успеси и на Сафет Сушиќ. Југословенскиот репрезентативец постигнал 85 гола и остварил рекордна 61 асистенција. Францускиот магазин France Football го избрал токму Сушиќ за најдобар играч во клупската историја. Жан-Марк Пилорже е играч со бнајмногу настапи за клубот (435). Џорџ Веа пак е најдобар стрелец на клубот во историјата кога се во прашање европските натпреварувања (16 голови). Тој исто така е првиот (и досега единствениот) играч на ПСЖ кој ја освоил Златната топка и бил прогласен за најдобар играч од страна на ФИФА. Нејмар и Килијан Мбапе се најскапите трансакции во историјата на клубот. Нејмар бил платен 222 милиона евра што не е само рекорд на ПСЖ, туку и најскап трансфер во историјата на фудбалот. Роналдињо долго бил најдобро продаден играч, кога преминал од ПСЖ во Барселона за 32 милиона евра. Тој бил престигнат од сонародникот Давид Луис, кој за 38,5 милиони евра бил продаден на.
Капитени
Подолу е даден хронолошкиот список на капитените на ПСЖ.
Меѓународни
останати пласмани
Сузан Бојл
Сузан Бојл (англ. Susan Boyle) е шкотска пејачка и црковен доброволец која го привлече вниманието на пошироката светска јавност на 11 април 2009 година, кога се појави како кандидат-натпреварувач на шоуто Britain's Got Talent (или Британија има талент). Бојл ја стекна славата кога ја испеа песната "I Dreamed a Dream" од мјузиклот Les Misérables, во првиот круг од натпреварот.
Пред да ја испее песната, публиката и жирито изразија скептицизам, кој го основаа првенствено на нејзиниот надворешен изглед. Меѓутоа, поради нејзината вокална изведба, таа стана позната во Британија како "Жената која го заќуте Сајмон Коуел". Таа доби стоечка овација од публиката, како и позитивни коментари од Коуел и Аманда Холден, како и "најголемото да кое сум го дал на било кој" од страна на Пирс Морган. Аудицијата се одржа во јануари 2009 година во Клајд Аудиториумот во Глазгов, Шкотска и најпрво беше емитувана во сабота, 11 април 2009 во Велика Британија.
Спротивноста на тоа како првично беше прифатена од публиката и жирито со нејзиниот глас даде светски интерес. Се појавија статии за неа во сите светски весници, а бројот на гледаност на видеото со нејзината аудиција постави онлајн рекорд.
Варистор
Варистор — полуспроводнички керамички нелинеарен отпорник.
Елементи на нелинеарни електрични мрежи
Нелинеарните мрежи се состојат од елементи чија напонско-струјна одлика не е линеарна. На примерот на жарулка со волфрамово влакно, може да се забележи дека промената на отпорот е последица на промената на температурата на влакното.
Нелинеарните елементи може да се поделат во две главни групи.
Најпознат пример за оваа група елементи се термисторите. За овие елементи, својството дека нелинеарноста е последица на промените во работните услови не е суштинско својство. На пример, ако ги одржуваме спроводниците на прилагодлив начин на константна температура, нивниот отпор не се менува со промената на струјата низ нив. Меѓутоа, ако нивната температура не се одржува константна (што обично е случај во пракса), тие се нелинеарни, бидејќи нивната температура и отпор се менуваат со промената на струјата.
Нелинеарноста на овие елементи е нивна суштинска одлика. Оваа група ги вклучува сите т.н. полуспроводнички елементи, како што се транзистори, полуспроводнички диоди (германиумови диоди, силициумови диоди, итн.), сите вакуумски и гасни цевки, како и некои полуспроводнички керамички отпорници.
Нелинеарни отпорници со симетрична одлика на напон-струја
Својствата на таквите отпорници не зависат од насоката на струјата низ нив, односно од напонот помеѓу нивните краеви. Нелинеарни елементи чии одлики се асиметрични се од големо значење, особено ако асиметријата е многу изразена. Оваа група вклучува различни видови на полуспроводнички и вакуумски диоди.
Хризантема морифолиум
Хризантема × морифолиум (исто така позната како цвеќарска маргаритка и издржлива градинарска мама, или во Кина јухуа ) е вид на повеќегодишно растение од фамилијата Asteraceae.
Ботаничка историја
Во Кина, тие постојат од 500 п.н.е. Во 1630 година, таму веќе биле споменати повеќе од 500 сорти. Во Европа, особено во Холандија, тие се познати од средината на 17 век, но нивното општо ширење се случило дури во 19 век. Хризантемата првпат во Кина била ценета како лековито растение.
Таа е класифицирана во најстариот кинески медицински материјал, Шенонг Бен Као Џинг (рана модерна ера), во категоријата супериорни лекови и е дел од производите поврзани со потрагата по бесмртност. „Во продолжена употреба, ја укинува инхибицијата на крвта и чи, го ублажува телото, го забавува стареењето и го продолжува животот“, вели класиката. „Осветлување на телото“ била цел да се достигне етеричната состојба на Бесмртните способни да летаат и „јаваат по облаците“. Од династиите Џин и Танг (околу 5 век н.е.), хризантемата почнала да се цени како украсно растение, додека продолжила да се користи за диететски причини.
Првата монографија за хризантеми е објавена во 1104 година. Лиу Менг, автор на „Трактат за хризантема“ , ги класифицирал хризантемите според нивните бои: нормалните се жолти, потоа доаѓаат белите, виолетовите и на крајот црвените. Наброjал вкупно 35 култивирани сорти што може да се забележат во градините во близина на будистичките светилишта Longmen Grottoes. Во 16 век, познатиот лекар и билкар Ли Шижен во неговиот Голем договор за медицинска материја, известува за сто сорти. Тој им припишува некои лековити својства како што се „елиминација на топлина и токсини“, „подобрување на визуелната острина“ и сл. Во 1630 година, се спровело истражување на над 500 сорти 17 и околу 2000 година на почетокот на 20 век.
Првиот европски автор кој ја спомнал хризантемата е Јакоб Брејн во 1689 година во неговиот Prodromus Plantarum Rariorum. Овој трговец и ботаничар ја опишал Matricaria japonica maxima, како многу елегантно цветно растение, двојно, розово или светло црвено 20 и дека постои во неколку сорти. Првиот ботанички опис на хризантемата на цвеќарите му припаѓа на Thomas d'Audibert de Ramatuelle. Во 1792 година, во списанието за природна историја, овој ботаничар го опишувал одгледуваното растение, со големи пурпурни цветови, донесено од Кина од морепловецот Марсеј Бланкар, под имињата „Камилица со големи цветови“, Anthemis grandiflora. Тој инсистирал да се разликува од Chrysanthemum indicum на Линеус со мали жолти глави. Тој предлагал во белешка да го наречат и Chrysanthemum morifolium. Од ова прво култивирано растение донесено од Кина во 1789 година од страна на Бланкар, потоа од оние вратени (од Кина во 1846 година и Јапонија во 1863 година) ќе се создадат во Европа илјадници сорти и хибриди. Се приклучиле на илјадници сорти развиени независно во Кина и Јапонија, во моментов има огромен комплекс на сорти (проценети од 20.000 до 30.000).
Авторот Вилхелм Милер пишува: „Обичните хризантеми на цвеќарите ( C. hortorum ) често се нарекуваат „големи цветни“ и „есенски хризантеми“, за да се разликуваат од издржливите видови на отворено. Тие се мешан производ на C. indicum и C. morifolium, два вида на растенија кои растат диви во Кина и Јапонија. Надворешните или цврстите хризантеми потекнуваат од истиот вид, бидејќи се помалку развиени форми. Цвеќарската хризантема не е нужно да се одгледува во стаклена градина.“
Повеќе од 1.000 сорти што постојат во Европа од 19 век се поделени на бројни сорти. Индикум хибридите како најстара група ја имаат хризантемата ( Chrysanthemum indicum ) како родител.
Опис
Стеблата исправени, високи 25–120 cm, понекогаш силно разгранети, со тенки гранки, обилно лиснати.
Матичните лисја, кај ситноцветните хризантеми долги до 7 cm и широки 4 cm и кај големите цветни хризантеми до 15 cm долги и 8 cm широки, на кратки или подолги ливчиња, многу се разликуваат по форма и дисекција. Горните листови на стеблото се мали со кратки ливчиња, често речиси цели. На листовите се забележуваат бројни испрекинати жлезди. Горната површина на листовите е зелена. Долната страна на листовите е сиво-зелена. Листовите имаат специфичен мирис.
Цветната -кошница, се состои од многу (до 1000) цевчести цветови. По должината на рабовите на соцветието има еднополови женски цветови со намалена корола од три споени ливчиња. Средните цветови се цевчести, бисексуални, со меѓупетилна петчлена корола, пет стомаци, чии прашници растат заедно во цевка. Цветовите на не-двојни (едноставни) и полудвојни хризантеми се состојат главно од тубуларни бисексуални цветови опкружени со еден или повеќе редови на цветови. Двојноста на соцветието се постигнува поради трансформацијата на внатрешните тубуларни цветови. Нивната форма, големина и боја може да бидат многу разновидни.
Да се напомене, во текот на милениумите и половина од одгледувањето, се добиени десетици илјади различни сорти, со цветни глави со многу различни форми, големини и бои. Главно со препознавање преку листовите може да се знае дека се работи за хризантема.
Одгледување и употреба
Ова растение може да се забележи по својата популарност како домашно растение делумно поради неговите квалитети за чистење на воздухот, според студија направена од НАСА, отстранувааттрихлоретилен, бензен, формалдехид, амонијак и други хемикалии од воздухот. Во принцип, растението најдобро се оплодува еднаш месечно и се полева два до трипати неделно во зависност од климата. Во однос на стеблата произведени годишно во 1997 година, Јапонија била убедливо најголем производител со 2 милијарди стебленца, а потоа следат Холандија (800 милиони), Колумбија (600 милиони), Италија (500 милиони). В.×morifolium е отпорен на USDA зоните 5-9.
Медицина
Во природната медицина „цветот“ се користи против воспаленија на очите и нечиста кожа. Се применува и како прочистувач на воздух.
Нил Армстронг
Нил Армстронг (англиски: Neil Armstrong; — ) — првиот космонаут кој стапнал на Месечината. Пред да стане астронаут, тој бил пилот на морнарицата (1949) и учествувал во Корејската војна (1950 — 1953). Во животот направил  78 борбени летови. Инаку, Нил бил командант на Аполо 11 мисијата и станал првиот човек кој стапна на Месечината на 20 јули 1969 година.
Хризантема морифолиум
Медицина
Контактот со делови од растенија во некои случаи може да предизвика иритација на кожата и алергии.
Екологија
Растението го јадат разни лисни вошки, капсидни бубачки, ушни вошки, лисни вошки, нематоди, пајакови грини, тхиди и бели муви. Растението може да умре од разни болести, кои вклучуваат жолтеникави астери, ботритис, дамки на листовите, 'рѓа, прашкаст мувла, венеење на вертицилиум и гниење на стеблото и корените, па дури и вируси.
Нил Армстронг
Армстронг и Едвин Олдрин на Месечината поминале два и пол часа.
Животопис
Армстронг е роден 5 август 1930 г. во Вакапонета, Охајо. Кога бил мал, со семејството често се селеле низ државата Охајо, поради  работата на неговиот татко. До 1944 година живеел во речиси 20 градови. Во Вакапента Охајо завршил средно училиште во 1947 година и станал пилот почетник, една година претходно, на неговиот 16-ти роденден, тој го извел првиот соло лет и заработил пилотска дозвола, дури и пред возачка дозвола. Од рана возраст, тој бил заинтересиран за воздухопловството и се занимавал со аеромоделарство.
Дипломирал технологија инженерство воздухопловство на Пурдју универзитет (1955), по што тој се вработил во Центарот за истражување "Libajs" на НАСА. До 1962 година работел како тест пилот на многу видови борбени  и ракетни авиони, и направил над 900 летови и 2.400 часа лет. Во септември 1962 година станал астронаут.
По мисијата Аполо 11, во 1970 година, воздухопловното инженерство степен на мајстор на Универзитетот во Јужна Калифорнија. Добитник е на неколку почесни докторати.
По 1971 година, тој ја напушти НАСА како заменик помошник администратор за воздухопловство во седиштето во Вашингтон, тој станал универзитетски професор. За осум години (1971 — 1979) предава на Одделот за воздушната технологија на Универзитетот во Синсинати, со цел да се потоа печатени во светот на бизнисот, а до 2002 година се служи во одборите на многу компании.
Во 1985 година тој бил дел од најголемиот истражувачка експедиција на Северниот Пол, кои се собраа водачите на Мајк ден. Армстронг, учествуваа Сер Едмунд Хилари (првиот човек кој се искачи на Монт Еверест), неговиот син Петар, а потоа Patrik Morou, фотограф, и првиот човек да освои седум највисоките врвови на сите континенти, а Стив Фосет, авантурист кој прв вози без стои обиколи светот.
Нил Армстронг починал на 25 август 2012 во Синсинати, во осумдесет и третата година.
Јужнокечуански јазик
Јужнокечуански јазик — најзборуваната варијанта/ дијасистем на кечуанските јазици. Овој јазик го зборуваат околу 5 милиони жители во Перу, на Андите. Покрај Перу, јазикот се зборува и во Боливија и Аргентина. Јужнокечуанскиот има стандардизиран правопис кој бил изработен од Родолфо Серон Паломино и овој правопис може да биде користен од сите јужнокечуански дијалекти. Овој правопис се користи во официјалните кечуански документи во Перу, Боливија и Аргентина, како и невладини организации како што Microsoft и Wikipedia.
Примери
Во прилог следуваат некои примери на различните јужнокечуански дијалекти:
Матео Ковачиќ
Матео Ковачиќ ( во ) — хрватски фудбалер, играч од средниот ред на Челси на заем од Реал Мадрид и на хрватската репрезентација. Ковачиќ најчесто игра во средниот ред како плејмејкер, но може да ги покрива и другите позиции во средниот ред, како крилен играч или офанзивен играч за врска.
Фудбалската кариера ја започнал во Динамо Загреб на 16 години, екипа со која освоил две последователни првенства во Хрватска пред да се пресели во Интер во 2013. По крајот на сезоната 2014-2015, Ковачиќ преминал во Реал Мадрид, каде ја освоил Лигата на шампиони во 2016. Член е на фудбалската репрезентација на Хрватска од 2013, и со националната екипа настапил на светското првенство во фудбал 2014 и европското првенство во фудбал 2016. Неговиот прекар е „Професорот“. Ковачиќ течно зборува пет јазици: англиски, хрватски, германски, шпански, и италијански. По вероисповед е католик и посетува црква секоја недела.
Аеродром
Аеродром или леталиште — место наменето да овозможи полетување и слетување на летала, т.е., авиони и хеликоптери. Ваквиот терен е обично уреден со објекти и инсталации наменети за сместување, одржување, полетување и спуштање на воздухопловни летала. Аеродромите мора да имаат воспоставено врска со околните аеродроми. Во Република Македонија има два цивилни и повеќе спортски и воени аеродроми. Цивилните аеродроми се наоѓаат во Скопје и во Охрид.
Северен Ланао
Северен Ланао е покраина на Филипините и е сместена во Северен Минданао Регионот. Главен град е Тубод. Покраината се граничи со Јужен Ланао на југ, Јужна Замбоанга на запад, Источен Мисамис на североисток, Букиднон на исток, и е одвоена од Западен Мисамис со Илиганскиот Залив.
Административна поделба
Северен Ланао е поделен на 22 општини и 1 град (Илиган Сити).
Надворешни врски
6.58056°N, 122.03778°W
NGC 3986
NGC 3986 — леќеста галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 29 април 1827 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3986 е од видот S0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 3986 има привидни димензии од 3,1' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 110°.
Други поделби
Проучување на NGC 3986 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 37544. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 107; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2524. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1398.
1567 во архитектурата
1567 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Спомени, биографии, архивски материјали и печат за Јане Сандански
Спомени на Јане Сандански
Спомените на Јане биле објавени на бугарски јазик, а подоцна биле преведени на македонски јазик. Овие спомени настанале со примена на диктатот како методски пристап кон земање на сеќавања, односно со усно диктирање на запишувачот. Јане своите спомени му ги изнел на бугарскиот филолог Љубомир Милетиќ во неколку наврати, непосредно по неуспешниот крај на Илинденското востание, почнувајќи од 14 јануари 1904 година.
Во предговорот кон објавените спомени, Милетиќ пишува: ''по неговиот неупсешен крај (Илинденското востани б.н) и Сандански времено се прибира во Софија. Тогаш се запознав со него. Почнувајќи од 14 јануари 1904 г., тој неколкупати доаѓаше кај мене да му запишам спомените''. Спомените на Јане биле објавени од страна на Милетиќ во 1927 година по смрта на Сандански, во серијата книги со наслов Материјали за историјата на македонското ослободително движење, во книга VII, заедно со спомените на Христо Чернопеев, Иван Анастасов - Грчето, Петар Јуруков и Никола Пушкаров. Спомените на Сандански се однесуваат на неговиот живот и дејност од раѓањето до крајот на Илинденското востание. Овие спомени се чист историографски текст, без присуство на литературното, што е честа и карактеристична појава на ваквиот вид публикувани текстови. Тие се резултат на тоа што раскажувањето е поминато низ филтерот на еден запишувач, кого го интересирала исклучиво историографската страна. Раскажувањето на Јане е канализирано од самите барања на Милетиќ.
Спомените на Јане нудат богати историски податоци од најразличен карактер. Тие се кратки по обем, меѓутоа содржат богат и автентичен изворен материјал од биографски карактер за Јаневиот животен пат, одделни настани и личности од поновата македонска историја, како незаменлив историски извор од прва рака. Јане во своите раскажувања не прави екскурзии надвор од својот животен пат. Исклучиво се држи за него и во тој делокруг, соопштува повеќе историски податоци за настаните во кои учествувал и личностите со кои имал контакти. Во одделни делови од спомените, Јане е многу прецизен, наведувајќи точни датуми и временски точно ги лоцира настаните. Сеќавањата на истакнатите македонските револуционерни водачи даваат податоци од биографски и тематски карактер. Ако се анализираат спомените на Сандански може да се заклучи дека тие на прв поглед изгледаат дека се поважни за афтобиографското прикажување на животот и дејноста на овој револуционер, меѓутоа тие се подеднакво значајни и за проучувањето на македонското национално-ослободително движење.
Во предговорот за спомените на Јане, како и во другите случаи, Љубомир Милетиќ не можел да се ослободи од своите погледи за целото македонско револуционерно движење. Отука, тој прави обид да ги наметне своите претстави за ликот и карактерот на дејноста на овој македонски водач. Притоа, колку повеќе се обидува да дава коментари за Јане, Милетиќ сè повеќе запаѓал во пристрасност. Тој го карактеризира Сандански со следниве зборови:
Осврт на неколку дела
Јане Сандански како еден од главните двигатели на македонското револуционерно движење во голема мера го привлекол вниманието на македонската и странската историографија, особено бугарската. Тој како револуционер и човек оставил длабоки траги во македонската и балканската стварност и силно ехо кај неговите следбеници. За неговиот живот и револуционерна дејност се објавени повеќе дела во македонската и странската историографија. За Јане пишувале и неговите најблиски соработници во нивните спомени. Името и делото на Јане се содржи во разни документи, заеднички усвоени програми, решенија, писма, кои можат да послужат како изворен материјал за историјата на Македонија и Сандански. Во текот на Јаневата револуционерна активност биле печатени повеќе весници кои биле органи на неколку организации и политички партии: Револуционерен лист, Конституциона зора, Македонски глас и др.
За состојбите во Македонија била заинтересирана и европската јавност, отука многу странски новинари доставувале повеќе извештаи за случувањата во Македонија. Меѓу нив се нашол и рускиот публицист Василиј Василевич Водовозов кој дал една објективна оценка за Јане Сандански. Водовозов патувал низ Балканот и неколкупати ја посетил Македонија (1904, 1909, 1913), како новинар, уредник на надворешно-политичките рубрики во неколку руски списанија и весници. Овој руски публицист пишувал за национално-револуционерните движења. Во 1916 година, Водовозов објавил статија за Јане Сандански која всушност била првата поцелосна биографија за овој македонски великан. Василиј Василевич Водовозов преку контактите и непосредните среќавања со Јане Сандански, дал осврт со големо разбирање за дејноста на Старикот. Водовозов успеал да ги опфати сите поважни настани од Јаневата револуционерна дејност, а особено се интересни податоците кои ги пренесува за средбата меѓу Јане и Хилми Паша во текот на Младотурската револуција.
Бугарскиот автор Христо Константинов (Христо Калајџиев) во 1939 година во Софија ја објавил книгата Старика, во која објективно и научно ја доловил историската вистина и автентичност на ликот и делото на Јане. Ова дело на Константинов било издадено со средства и по барање на на ВМРО (Обединета), македонска национално-ослободителна организација. Авторот имал за цел, да не се заборави револуционерната активност на Јане Сандански и истакнува:
Во 1946 година во Софија, Павел Делирадев ја објавил книгата Јане Сандански, која била кратка но издржана биографија за овој македонски револуционер. Делирадев објавил дотогаш непознати факти, впрочем тој можел да го стори тоа зошто бил соидејник и соработник на Јане Сандански. Со новите истражувања, современите историчари корегираат по нешто од Делирадевите истражувања за Јане. Бугарската историографија до 1948 година поинаку ги изнесувала нештата за Јане и целото македонско револуционерно движење, додека денес бугарските историчари поинаку ги толкуваат тие документи. Во врска со позицијата на Македонија по Берлинскиот конгрес и дејството на Сандански, бугарскиот историчар изјавил дека таква била волјата на европската дипломатија, застанала еднодушно против руските предлози и надежите на македонскиот народ.
Една друга монографија од релативно поново време е онаа на Јордан Анастасов објавена во Софија - Јане Сандански, Биографичен очерк. Јордан во своето дело користи селектирани документите и и видливи се еностранични интерпретации и премолувања. Овој автор намерно прескокнал и испуштил делови од Јаневите искажувања, наспроти тоа Анастасов цитирал врховистички искази и прикажува како Јане да бил предрасположен за прифаќање на балканските војни. Според овој автор, Јане сандански бил поборник на бугарштината во Македонија. Анастасов, намерно или не, заборавил да ги спомене оние барања на Јане кои пледирале да се зацврсти свеста сред македонските маси дека тие се самостоен народ на Балканот и имаат право на самостоен живот.
Во 1972 година во Софија, Илија Филјанов ја објавил својата книга под наслов По стапките на Јане - Пиринскиот орел. Авторот на ова дело на многу популарен начин го прикажал животот на Јане. Филјанов ја романтизирал, фолкоризирал и ја дополнил со географски, поетски и други парафразирања. Во оваа дело се дадено многу фотографии и биографски податоци за соработниците на Јане. Кога Филјанов говори за Македонската револуционерна организација, ја прикажува како таа да била организација на Јане Сандански. Овој автор, како и многумина други кои твореле во Бугарија, случајно или намерно, опишал и воспевал личности и места, но ја одбегнал револуционерната дејност на Јане Сандански за слободна Македонија. Сличо вакво дело било објавено во 1968 година во Софија под наслов Јане Сандански од авторот Миладина Апостолов. Ова дело е романизирана биографија на Јане. делото е поделоно на четири дела со многу подзаглавија во кои авторот споил повеќе раскази за Јане и неговите блиски. Во делото има повеќе фотографии, оригинални писма, испраќани до соидејците на Македонската револуционерна организација, но овие писма се прополовени и парафразирани. Во делото се дадени кратки биографии на некоил личности. Според некои истражувачи, оваа книга нема научен карактер. По создавањето на современата македонска држава, македонската историографија обрнала внимание на историската личност на Јане Сандански. За неговата револуционерна дејност биле публикувани повеќе статии и прилози во кои биле анализирани одделни проблеми од дејноста на Јане или пократки биографии за неговиот живот и револуционерна активност. Такви прилози има од Манол Пандевски - Јане Сандански, Скопје, 1968, која претставува кратка но интересна Јанева биографија. Пандевски е автори и на статијата Јане Сандански во македонското ослободителното движење објавена во Гласник на ИНИ, XVI, 2. Скопје, 1972. Овој македонски научник ја открил и првата биографија на Јане објавена од Водовозов, објавена во списанието Историја (VI, 2. Скопје, 1970). Во нив се откриваат важни моменти од животот на Јане Сандански.
Димитар Митрев во студијата Јане Сандански - доследен стратег на македонската самобитност ја изнесува националната и револуционерната борба на Јане за ослободување на Македонија. По повод 34 - годишнината од смрта на Јане Сандански, Мито Хаџи Василев напишал реферат под наслов Животот и делото на Јане Сандански во кој Јане бил окаркатеризиран како крупна фигура на македонското револуционерно движење. Анастас Митрев во прилогот За личноста и делото на Јане Сандански го определува местото на Јане како организатор, револуционер и политичар, во историјата на македонското револуционерно движење. Во 1974 година, Александар Трајановски објавил библиографски прилог за Јане во кој прегледно се дадени објавените трудови и прилози на македонските научници за Сандански. По повод 60-годишнината од убиството на Јане Сандански во организација на Институтот за национална историја од Скопје на 3 и 4 ноември 1975 година во Струмица се одржал научен собир на тема: Јане Сандански и македонското национално-ослободително движење. На собирот биле поднесени реферати и соопштенија кои подоцна биле поместени во истоимен зборник. Во текот на 80-тите години на 20 век биле објавени повеќе статии и публикации за ликот и делото на Јане, меѓу нив се: Јане Сандански и просветното дело во Македонија од Христо Тасев, Јане Сандански во светлината на реалистичката револуционерност , Моменти од дејноста на Јане Сандански во 1910 година од Манол Пандевски и др. Во 1987 година во Софија било објавено едно интересно дело под наслов: ''За слобода и совршенство. Биографија на Јане Сандански'' од Марша Макдармат.
По падот на комунизмот и прогласувањето на независната македонска држава, македонските и бугарските историчари и понатаму продолжија да го истражуваат животот и дејноста на овој македонски револуционер. Во текот на 90-тите години на 20 век биле објавени повеќе публикации, меѓу нив се: Засекогаш во народното паметење : Јане Сандански во македонското народно творештво од Марко Китевски, Уникатен револуционерен праведник: црни историски датуми: кон 80-годишнината од убиството на Јане Сандански од Ванчо Меанџиски , Јане Сандански: 1872-1982 и др. Во првата деценија на 21 век беа објавени повеќе интересни дела и други публикации кои во поголем или помал сегмент ја опфаќаат дејноста на Јане, меѓу нив се: Други раководители и истакнати дејци на МРО, ''Внатрешна македоно-одринска револуционерна организација. Војводи и раководители (1893-1934), Македоно-одринското ополчение 1912-1913 , ВМРО во Пиринско 1919-1934'' и др.
Ако се анализираат бугарските публикации, од релативно поново време, може да се заклучи дека тие се контрадикторни и противречни. Речиси истовремено бугарските автори го оценуваат Јане како една од најспорните фигури во македонското ослободително движење, личност која е виновна за започнувањеата на физичките пресметки помеѓу македонските револуционери. Бугарските автори незаборваат да му дофрлат: Дејноста на Јане роди (македонски б.н) национален сепаратизам, познат како македонизам, којшто дава отровни плодови и до денес. Меѓутоа, бугарскиот историчар Цочо Билјарски има сосема различни погледи. Тој во предговорот на Јане Сандански: Спомени објавени во 2007 година истакнува: ''Децении веќе личноста и делото на бугарскиот револуционер Јане Сандански ја возбудува нашата и странската јавност. Неговото име се користи како знаме на антибугарската пропаганда, поради непознавањето не само на неговото дело, туку и на неговите спомени, како и на сеќавањата на неговите другари и соборци... Интересно во овој случај е дека еден од најкоравите и непопустливи Бугари, дисциплиниран до педантизам, ригорозен кон другите, но уште повеќе строго кон себе, стана знаме на антибугаризмот и на македонизмот''.
Македонски глас
Во Македонски глас (Македонски голос), орган на приврзаниците на независна Македонија, го дознаваме вреднувањето на Јане од страна на македонската колонија во Санкт Петербург. Списанието било издавано од Димитрија Чуповски, а одговорен уредник бил И. П. Кулезнев. Во статијата под наслов Делото на Јане - не е македонско дело објавена во 11 број на Македонски глас напишана од авторот Стрезо (најверојатно псевдоним), се напаѓа дејноста на Јане Сандански, а од друга страна истотото списание во своите редови го брани Борис Сарафов, а Иван Гарванов го претставуваше како борец за независна Македонија. Во споменатата статија било истакнато:
Овие зборови биле изречени во 1901 година и имале широк одзив во европскиот печат, од каде што уредниците на Македонски глас ги презеле. За нив било особено важно што Борис Сарафов, во својство на претседател на ВМОК, ги помогнал Македонците од Македонскиот клуб од Белград и нивниот орган Балкански гласник, како и Македонците од Македонското научно-литературно другарство во Санкт Петербург кое го прифатило принципот за полна самостојност и јасна поставеност на македонското револуционерно движење врз македонска национална почва. Отука, бил изграден односот кон Јане Сандански. Димитрија Чуповски и Крсте Петков Мисирков во своите статии, братоубиствата во македонското ослободително движење ги поврзале со дејноста на Јане.
Неколку романски документи
Архивските материјали од Романија потекнуваат од неколку богати фондови кои се наоѓаат во архивите во Букурешт. Дипломатскиот архив при Министерството за наворешни работи на поранешното Кралство Романија, поточно фондот под број 21, содржи голем број на документи, односно извештаи на романските претставници во Османлиското Царство - Битола, Солун, Цариград и други места, како и нивната коресподенција со споменатото министерство. Снимените материјали од овој фонд почнуваат од 1868 година и завршуваат во 1913 година. Втор значаен фонд од каде што се снимени материјалите е архивскиот фонд на Министерството за просвета на Кралството Романија. Во овој фонд основна тематика е реманската и другите странски пропаганди во Македонија до 1918 година. Од овој фонд се снимени околу 13 000 документи. Снимените материјали содржат податоци за историјата на македонскиот народ од повеќе аспекти.
Извештаите на романските дипломати даваат неколку информации за Јане Сандански. Романскиот амбасадор во Софија, во својот извештај од 30 јуни (12 август нов стил) 1908 година известува за несогласувањето помеѓу Јане и еден од неговите соработници, амбасадорот притоа истакнал дека идеите на Јане станувале се порадикални на социјален план. Во контекст на Македонија, според овој извештај, Јане барал широка автономија, меѓутоа во рамките на Османлиското Царство. Во еден доверлил извештај од 20 август 1908 година на романскиот конзул од Солун, дознаваме за излегувањето на првиот број на Конституциона зора, орган на Македонско-одринската револуционерна организација, под водството на Јане и подготвен од револуционерните окрузи на Струмица, Солун и Сер. Романскиот конзул во извештајот ги објаснува програмските цели на МОРО и пренесува една изјава на Јане: Отсега натаму ние сме борци со јасни идеи и принципи кои ќе ги заштитуваме со целата наша енергија. Романскиот козул истакнал дека социјалните идеии кои ги сатапувале Јане и неговите приврзаници биле премногу радикални и посочил дека од програмата јасно се гледа тенденцијата за претворање на Османлиското Царство во федерална држава. Д. А. Стурза, прв министер на романскиот министерски совет и истовремено-министер за надворешни работи, по добивањето на извештајот ја внел следнава забелешка:
Дихтау
Дихтау (Дыхтау, Дых тау) — планина во републиката Кабардино-Балкарија, Русија чиј врв лежи на само 5 км северно од границата со Грузија. Ова е втора планина по висина на Кавказот, по Елбрус и втора по висина во Европа. Името ѝ доаѓа туркискиот поим дик даг со значење „остра планина“.
Спомени, биографии, архивски материјали и печат за Јане Сандански
Неколку британски податоци
Британскиот дневен печат одиграл видна улога во запознавањето на британската јавност со македонското револуционерно движење, а поврзано со него и дејноста на Сандански. Најмногу информации за Јане се сретнуваат во познатиот британски независен весник Тајмс и либералниот орган на Дејли Њус (The Daily News). Ако се исклучат парцијалните сопшетнија за Јаневата активност пред, во текот и по Илинденското востание, најбројни се информациите од 1907 и 1908 година, додоека сооштенијата од 1914 и 1915 година се поретки. Повеќе податоци се сретнуваат во неделникот Спектејтор (The Spektator) повторно во 1908 година, време кога револуционерната активност на Јане се нашла на пиедесталот на македонската борба. Во британската патописна публицистика и литература од 1909 и 1910 година за Македонија и Османлиското Царство се сретнуваат интересни податоци за Јане. Особено е акцентирана неговата дејност во текот на Младотурската револуција и контрареволуцијата од 1909 година. Во британските студии за македонското прашање и Македонија, соодветно место нашла улогата на Јане во македонското револуционерно движење. Во продукцијата од перидот меѓу двете светски војни на неговата дејност и е посветен нееднаков простор.
Дихтау
Пристап
Најдобриот пристап е од север (од руска страна). До селото Безенги се доаѓа од Наљчик (Кабардино-Балкарија) со јавен превоз кој сообраќа поретко; од ова место се изнајмува теренско возило до алспкиот логор „Безенги“ на висина од 2.180 м. Од логорот потребни се два дена за да се дојде до базата на искачување (шаторскиот логор).
Спомени, биографии, архивски материјали и печат за Јане Сандански
Неколку британски податоци
Во британскиот печат, публицистика и во студиите за македонското прашање и Македонија, се сретнуваат важни податоци за револуционерната активност, живот и личност на Јане. Тоа се осврти од различни периоди,, но сепак најмногу се од периодот околу Младотурската револуција. Информациите од периодот пред оваа спомената револуција осветлуваат некои сегменти од дејноста на Јане. Во некои публикации се определува реонот на дејствување на Јане, односно областа помеѓу Разлог и Мелник каде што Јаневиот удел бил огромен во создавањето на оваа област во тврдина на македонската внатрешна револуционерна самодејност. Особено е акцентирана улогата на Јане во грабнувањето на мис Стон. Во печатот и публикациите неговата улога е посебно потцртана. Кај некои автори неговиот потфат во аферата мис Стоун е детално изложена. Јаневата борба со врховистите соодветно место нашла во британските публикации. Слично е и со Јаневото учество во работата на Рилскиот конгрес и околиските конгреси. На 30 декември 1907 година, Тајмс објавил посебен прилог за убиството на Борис Сарафов, како и улогата на Јане во оваа ликвидација.
Српски дипломатски извори
Целокупната српска архивска дипломатска документација која се однесува на Сандански, според прашањата кои третира од неговата револуционерна и политичка активност, може да се подели на два периода: 1) на архивска и дипломатска документација, која ја следи неговата активност од 1905-1908 година, кога Јане Сандански веќе се етаблирал како главен борец против врховизмот на бугарскиот генерал Иван Цончев и неговите приврзаници, како и еден од столбовите на реформската струја на Македонската револуционерна организација 2) вториот период од 1908-1911 година, кога Јане преку Народната федеративна партија се обидува да ги спроведе своите идеии во политичкиот живот на македонскиот народ по Младотурската револуција. За првиот период на активноста на Јане најмногу архивска граѓа се наоѓа во фондовите на дипломатското претставништво во Софија, а делумно во Политичкто одделение и Политичкото пропагандно одделение. За вториот период на Јаневата дејност најмногу архивска граѓа која која се наоѓа во Политичкто одделение и Политичкото пропагандно одделение. Фондот на српскиот генерален конзул во Солун не е зачуван. Историчарите претпоставуваат дека овој фонд има најмногу податоци за револуционерната дејност на Јане во текот на Народната федеративна партија и неговата легална политичка активност во Солун.
Дихтау
Искачувачки правци
Ова е еден од највеличествените врвови на Кавказот кој гледа кон Ѕидот Безенги спроти истоимениот ледник. Првпат е освоен во 1888 г. од А. Мамери и Х. Царфлу преку Југозападниот Срт, иако денес искачувањето се одвива по Северниот Срт со тежина од 4Б според руската класификација.
Спомени, биографии, архивски материјали и печат за Јане Сандански
Јане Сандански во грчката историографија
Случувањата поврзани со Источна Румелија биле немил и обеспокојувачки преседан за грчката држава и кауза. Пред присоединувањето на оваа област кон Кнежевство Бугарија, некои градови во оваа бугарска област, како Пловдив, Стенимка, Несебар и други имале моќни грчки колонии, кои биле изгубени за грчката мегали идеја. Со појавата и развојот на македонското револуционерно движење, како и можноста Македонците да ја извојуваат својата национална слобода, биле загрозени последните грчки центри во источна Македонија: Сер, Мелник и др. Отука, во повеќето случаи грчките митрополити, претставниците на Цариградската патријаршија и носители на грчката пропаганда во Македонија, наполно се идентификувале со пангрчките аспирации на Балканот и честопати македонското национално-ослободително движење го изедначувале со аспирациите на Бугарија кон Македонија и со бугарската пропаганда во Македонија. Овие тенденции во голема мера биле прифатени од грчките научници и историчари. Отука, професорот на атинскиот универзитет Николас Влахос во својот труд Македонското прашање како фаза од Источното прашање секогаш кога пишува за настаните во Серско во постилинденскиот период, Јане го спомнува како водач на погромите против се што е грчко. Влахос во своето дело истакнува:
Во ист дух, во однос на дејноста на Јане и македонското револуционерно движење, пишува и Мелпомени Авгерину. Оваа авторка, која во голема мера е пристрасна, македонските чети ги именува како разбојнички и пишува за санданистички ѕверства на Јане против Македонците со грчка национална свест. Според Мелпомени: ''Кога некои бугарски селани со завист гледаат на благосостојбата на некој Грк, го наклеветуваат пред бандите на нивните сомисленици дека наводно има пари, а тие, напаѓајќи ноќе, ја ликвидираат целата фамилија. Слични се оргиите на Сандански''. Наспроти овие погледи, позитивна оценка за Јане Сандански како водач на македонското национално-ослободително движење во Серскиот револуционерен округ и како борец за македонската национална индивидуалност, наоѓаме во книгата Зад кулисите на КПГ од Елефтериос Ставридис. Во оваа дело отсуствува познатиот грчки шовинистички и омаловажувачки речник. Елефтериос Ставридис истакнува дека:
Дихтау
Искачувачки правци
Почнувајќи од Мисескош, до сртот се доаѓа најпрвин преку Западниот Срт на Мисестау, продолжувајќи кон шаторскиот логор крај висечки ледник кој се спушта од Северниот Срт на Дихтау, на 4 часа од Мисескош. Потоа се преминува длабоко всеченото седло помеѓу Мисестау и Дихтау, па се следи Северниот Срт сè до највисоката точка. Од шаторскиот логор потребни се два дена до врвот, а по Северниот Срт има неколку добри места за логорување.
Спомени, биографии, архивски материјали и печат за Јане Сандански
Јане Сандански во бугарската историографија
Бугарската историографија го оценува Сандански како еден од најконтроверзните бугарски револуционери, кој првично бил деец на Врховниот комитет (1895 - 1901). Подоцна, како деец на ВМОРО ја започнал братоубиствената војна и се залагал за создавање автономна власт во Македонија и Одринско. Тој бил еден од основачите на Бугарското крило на Народната федеративна партија во Турско. Во Бугарија се изнесува дека пред 1908 г. Бранислав Нушиќ во весникот „Политика“ го интервјуирал и опишал Сандански како Бугарин, исто како и весникот „Вашингтон пост“. Има броjни податоци, дека самиот тој се декларирал како Бугарин. . Објаснувајки го својот идејал за слободна Македонија по повод окупацијата на Вардарска и Егејска Македонија од Србија и Грција, Јане Сандански рекол во 1913 година пред италијанскиот весник Секуло во Тирана:
.
Генитив
Генитив (исто така и генетив, од латинското genetivus - (кој потекнува) од (по)род, природен), еден од најважните и најчесто употребуваните падежи во современите индоевропски јазици. Се претпоставува дека тој е еден од осумте оригинални (првични) падежи во индоевропскиот прајазик. Со развојот на индоевропските јазици генитивот добил и многу нови значења за сметка на првобитните. Македонскиот јазик со напуштањето на синтетичната деклинација го загубил и генитивот, освен во некои присвојни придавки.
Основни значења и употреба
Основното значење на генитивот (секако во повеќето индоевропски јазици задржано до денес) било да покажува припадност, односно кому нешто припаѓа т.е. одговара на прашањето чие?. Генитивот во оваа улога се нарекува присвоен генитив или genetivus possessivus. На пример во македонскиот израз: домот на оној човек, синтагмата на оној човек е развој на стариот, старословенски, генитив. Спореди со српскохрватскиот превод: дом оног чов(ј)ека / dom onog čov(j)eka, каде во синтагмата оног чов(ј)ека / onog čov(j)eka придавката и именката стојат во генитив.
Друго старо значење на генитивот е да покажува дел од нешто, одвоеност. Во оваа улога генитивот се именува како раздвојувачки (партитивен) генитив или genetivus partitivus. Најчесто партитивниот генитив се јавува при броење, кога она коешто се брои, стои во генитив. Ова би значело дека, кога се брои, всушност се врши именување: колку од што. На пример (српскохрватски): четверо младих људи / četvero mladih ljudi, што буквално би се превело четворица од млади луѓе, или, малку пофилозофски: од сите млади луѓе (што постојат), (овие) четири. Во македонскиот јазик траги од партитивниот генитив се огледуваат во изразите од типот дел од мене, тројца од другарите и сл.
Генитивот во словенските јазици
Во словенските јазици генитивот е континуант и на стариот индоевропски аблатив. Овој процес на губење на аблативот, односно негово изедначување со генитивот се случил уште во времето на постоење на прасловенската јазична заедница. Со оваа промена, генитивот презел уште една улога: да покажува потекло, т.е. од каде или од што нешто потекнува. Така сите индоевропски предлози кои означувале потекло и предизвикувале аблатив, во прасловенскиот јазик предизвикуваат генитив. Такви се, на пример, предлозите: отъ (=од), изъ (=од), съ (=со) и сл.
Степан Бандера
Степан Андријович Бандера (Степан Андрійович Бандера) — украински националист. Бандера го предводел милитантното крило на крајно десничарската Организација на украинските националисти (ОУН). Тој бил водач и теоретичар на украинските ултранационалисти кои учествувале во терористички активности и соработувале со нацистите.
Бандера е роден во Галиција, која тогаш била дел од Австроунгарија како Кралство Галиција и Лодомерија, во семејство на источно-католички свештеник. По Првата светска војна и распадот на Австроунгарија, во Галиција била формирана краткотрајната Западноукраинска Народна Република, анектирана од Полска по Полско-украинската војна (1918–1919). Во овој период Бандера се радикализирал. Полските власти не му дозволиле да студира во Чехословачка, па се запишал на Политехничкиот универзитет во Лавов, каде што основал украински националистички организации. Во 1934 година го организирал атентатот на полскиот министер за внатрешни работи Бронислав Перацкиј, поради што бил осуден на смрт, но казната му била заменета со доживотен затвор. По германско-советската инвазија на Полска во 1939 година бил ослободен од затвор и се преселил во Краков, во германската окупациска зона.
Бандера ги собрал околу себе германските воени кругови кои ја фаворизирале украинската независност и организирал експедициски групи на ОУН. Кога Германија ја започнала инвазијата на Советскиот Сојуз, тој подготвил „Акт за обновување на украинската држава“, која предвидувала соработка со нацистичка Германија. Оваа идеја не била прифатена од нацистичките власти и кога Бандера одбил да се откаже од неа, Гестапо го уапсиле и ставиле во домашен притвор, а подоцна и во концентрациониот логор Заксенхаузен. Во 1944 година Германија, која сè повеќе губела од сојузниците, го ослободила Бандера за да помогне да се одврати напредувањето на советските сили. Тој започнал да работи со новоформираниот Украински главен ослободителен совет, кој работел нелегално. По Втората светска војна, Бандера се населил со своето семејство во Западна Германија, од каде продолжил да раководи со ОУН и соработувал со неколку антикомунистички организации, како што се Антиболшевичкиот блок на нациите, како и со британското разузнавање. Во 1959 година Бандера бил отруен со цијанид од агенти на КГБ во Минхен.
На 22 јануари 2010 година претседателот на Украина во заминување Виктор Јушченко постхумно ја доделил титулата Херој на Украина на Бандера. Одликувањето било осудено од Европскиот парламент, Русија, полски и еврејски политичари и организации. Премиерот Виктор Јанукович го прогласил одликувањето за неважечко бидејќи Бандера никогаш не бил државјанин на Украина, што е услов за добивање на титулата. Ова било потврдено и од суд во април 2010 година, а одликувањето било официјално одземено во јануари 2011 година. Предлог за признавање на Бандера бил отфрлен од украинскиот парламент во август 2019 година.