cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Црква „Св. Атанасиј“ - Пилорик
Сè до изградбата на црквата „Успение на Пресв. Богородица“ во 1860 г., православното население на Пазар одело во оваа црква.
Црквата е прогласена за историски споменик на 23 февруари 1995 г.
Огроздна земјомерка
Огроздна земјомерка — молец од семејството на земјомерките (Geometridae) распространет ширум Палеарктикот (вклучувајќи ја Македонија) и Северна Америка. Наречен е по тоа што неговата гасеница се храни со листови од огрозд и рибизла. Видот прв го опишал шведскиот биолог Карл Линеј во X издание на Систем на природата од 1758 г.
Опис
Молецот има предни крила со должина од 18–25 мм. Шарите се впечатливи, со шест попречни низи од црни дамки на бела основа, со светложолт појас по средината и кај крилните почетоци. Задните крила се побледи, со помал број ситни дамки.
Ова е мошне значаен вид за ентомологијата поради разнообразноста на неговите облици. Испитувањето на овој вид довело до откривањето на половонаследните особини кај организмите.
Исхрана
Гасеницата на огроздната земјомерка се храни со листови од следниве видови растенија:
632
632 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 632 година од новата ера, 632. од првиот милениум, 32. од VII век и трета од 630-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6140 и 6141 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5382 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4392 и 4393 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1385.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 632 година се протега во 3268 и 3269, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3328 и 3329 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1175. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 10 и 11 исламска година.
Починале
8 јуни - Мухамед, муслиманскиот пророк
Телетабиси
Телетабиси (англ. Teletubbies) е телевизиска серија од BBC наменета за децата од предучилишна возраст. Серијата е во продукција на Ragdoll Productions, а била снимана во периодот 1997-2001. Таа е во авторство на креативниот директор на Ragdoll, Ана Вуд и CBE директорот Андреј Девенпорт, кој ги напишал сите 365 епизоди од серијата. Оригиналниот раскажувач на програмата беше Тим Витнал. Телетабиси првпат во САД беа емитувани на 31 март 1997 година. Подоцна беа префрлени на националната телевизија (BBC), каде што епизодите беа емитувани од 6 април 1998 година до 19 јуни 2005 година. Во 2001 година производството беше откажано и беше најавено дека нема да има нови епизоди, а со последната епизода емитувана на 5 јануари 2001 година ќе се заокружи серијата. Сепак, вкупно 365 епизоди беа направени, кои беа прикажувани во неколку сезони. Во првата година од ТВ дебито, серија беше една од четирите најгледани и најпопуларни детски емисии. Поголем рејтинг на гледаност од неа имаа единствено Boohbah (2005), Гледачот Виножито (2006) и Малиот господин Роџерс (2008).
Дарон
Дарон (Даррхон) – демон на здравјето, старомакедонско божество (Хесѕцхиус), пандан на хеленскиот Асклепиј. Хезихиј го нарекува „бог што Македонците го повикувале на помош во случај на болест”. Почитувањето е потврдено и со натпис посветен на богот откриен во Пела.
Кметица (Беровци)
Кметица — археолошко наоѓалиште во прилепското село Беровци. Наоѓалиштето поради неистраженоста не е датирано и е од непознат тип. Во 1951-1957 г. македонскиот антрополог Јован Ф. Трифуноски при своите истражувања забележал дека источно од селото во нивите, мештаните пронаоѓале керамика и релјефни остатоци од мермерна пластика.
Опсада на Париз (885-886)
Опсадата на Париз од 885 до 886 била опсада на градот Париз, тогашна престолнина на кралството на Западните Франки што ја извршиле Викинзите и еден од најзначајните настани во текот на владеењето на  царот Карло Дебелиот и значела пресвртница за династијата Каролинзи како и за историјата на Франција.
Историски контекст
Од 799, дата на нивниот прв напад врз Каролиншкото Царство, Викинзите се обидувале да навлезат на франска територија, напаѓајќи од море на копно, преку устијата на реките. После една пауза од 870 и 880, поразот на Данците во Англија во Етандун и мирот со Алфред Велики, крал на Весекс, тие се свртеле против Каролинзите. Ги пустошеле бреговите на Сома уште во 879, но биле неутрализирани во Битката кај Сокур-ен-Виме од страна на Луј III во 881. Следната година ја нападнале Лотарингија. Императорот Карло Дебелиот извршил опсада на нивниот утврден воен логор во (Елсло или Аселт, во Лимбург), но место да нападне, претпочитал да им плати 2.800 ливри злато за бандите на Годфред, Сигфред и Вурм да го напуштат регионот, во (јули 882). Пролетта 883, тие повторно ја опљачкале Фландрија, потоа откако го победиле кралот Карломан кај реката Сома, се утврдиле кај Амјен. На 2 февруари 884, Карломан им понудил 12.000 ливри злато за да го напуштат градот а тие тоа и го сториле во октомври. Се истовариле во Болоња ; некои отишле во Англија, а други презимиле во Лувен. Карло Дебелиот станал крал на Западна Франкија по смртта на Карломан, уште еднаш обединувајќи го западното царство. Тој во Понтион ги примил заклетвите на новите поданици и наредил здружен воен поход на Франките од Неустрија и од Лотарингија против Викинзите во Лувен, кој не бил успешен. Данците одлучиле да извршат голема инвазија врз Западна Франкија, а градот Руан го одбрале за нивно централно место. Градот бил заземен на le 5 јули. Викинзите од Лувен се придружиле по копнени и водени патишта. Тие биле засилени со банда која дошла од Англија и оформиле стравотна сила за која Абон вели дека броела од 30 до 40 илјади луѓе на 700 бродови, цифра која е мошне дискутабилна.
Опсаdate
Од Руан, флотата тргнала низводно по Сена сè до Пон-де-Ларше каде била запрена поради мост изграден од Карло Ќелавиот. Норманите (луѓе од север) се утврдиле западно од мостот на местото кое подоцна ќе стане « Ле Дан » потоа Ле Дам. Тука тие биле нападнати од силите на војводата од Мен, Рагенолд, формирани со војска од Неустрија и од Бургундија. Рагенолд бил убиен во битката а неговите луѓе го напуштиле боиштето. За оваа битка нема доволно податоци.
Откако грофот Алеран ја евакуирал тврдината на Понтоаз, големата војска стигнала пред градот Париз на 24 ноември 885. Утредента, викиншкиот водач Сигфрид (Sigfredhr) побарал да зборува со главниот на градот. Тој бил примен од страна на владиката Гозлин. Сигфрид побарал Парижаните да им дозволат да преминат нагоре по реката, во замена за тоа да не го нападнат градот. Гозлин го одбил таквиот предлог на викиншкиот гласник.
Викинзите на 26 ноември 885 најпрво го нападнале Гран Шатле, недовршена камена кула на влегот на Големата Порта на десниот брег. Одо, грофот на Париз и владиката Гозлин цврсто го бранеле градот. Франките сметале дека имаат добра одбрана поради тоа што мостот имал стражарници (бартизани) од каде се бранеле со стрели. Операцијата не била успешна. Франките ноќе ја засилувале тврдината а потоа Викинзите одново нападнале на 27 и 28. Изгубиле 300 луѓе при обидот да ја пробијат тврдината што ги натерало да ја сменат тактиката. После два дена жестоки битки решиле да направат опсада пред градот, не можејќи целосно да го блокираат
Од половината на 9 век, парижаните морале да се соочат со повеќе напади на Викинзите, во 845, 856, 857, 866, и 876. Тие не се колебале да го изгорат градот, како во 856. Овојпат, соочувајќи се со тврдина која постоела од 877 и со двата моста кои го оградувале градот, Викинзите морале да применат друга тактика. Направиле воен логор и ја опустошиле околината околу градот за да се снабдат со доволно храна и вода Цели два месеца, Викинзите граделе најразлични направи (ударни овни, катапулти, подвижни ѕидови и сл.). Франките пак се снабдувале со мангонели или со требушети
Главниот напад
На 31 јануари 886, Викинзите поделени во три групи ја нападнале кулата и мостот на десниот брег, наеднаш и од копно и од реката, без да успеат да го скршат отпорот на Франките. Нападот бил повторно обновен на 1 февруари: се обиделе со сите расположливи средства но не успевале да ја пробијат одбраната на Франките. Се обиделе потоа да го запалат мостот пуштајќи запалени бродови, но овие застанувале на подигнатите камени брани а париското население ги гасело пожарите. На 3 февруари, Норсеманите се повлекле во воените логори, оставајќи ја зад себе дел од тешката воена машинерија. Сигфрид се повлекол со своите трупи и отишол да ја опустошува на исток од Франкија, околу Ремс, како што за тоа сведочат писмата од тоа време на архиепископот Фулк. На 6 февруари 886, успеале да ја освојат кулата која го бранела мостот Пети-Пон, на левата страна на Сена; тие го запалиле и ги масакрирале неговите бранители.
После тоа опсадата продолжила. На 16 февруари, дел од Норсеманите го нападнале Шартр но неуспешно ; не успеале и пред Ле Ман, но го освоиле и ограбиле Евре
Во март 886, повикан од Гозлин, грофот Анри од Франконија не успеал во својот обид да го осигура Париз; откако заминал, Нореманите се утврдиле на десниот брег на Сена, околу опатијата Сен-Жермен-де-Пре. Одо и Гозлин почнале преговори со Сигфрид нудејќи му 60 ливри злато за да се повлече. Исплатен, Сигфрид ја однел својата војска кон лесното освојување на Баје но многу војници кои не виделе полза од исплатата одбиле да го следат. Тие продолжиле со нападите но биле неутрализирани од страна на Франките.
Владиката Гозлин умрел на 16 април, жртва на епидемијата која го пустошела градот. На 12 мај, по смртта на Иго Опатот во Орлеан парижаните ги загубиле сите надежи за засилување. На 28 мај, грофот Одо тајно го напуштил градот за да оди да побара помош од императорот. Во тек на неговото отсуство, Ебл, опат на Сен-Дени ефикасно го бранел и снабдувал градот. Враќањето на Одо било со тешкотии бидејќи тој морал да се пробива низ борбените линии на опсадата
Доаѓањето на императорот
На 30 јули 886, императорот Карло Дебелиот, на враќање од Италија, е во Мец каде решава да тргне против Викинзите во Париз; тој споро напредува, поради дождовите и поплавите. На 16 август стигнал во Атињи, на 22 во Серве близу Лан ; кога стигнал во Киерзи, го испратил грофот Анри од Франконија кој го испратил во Париз но пред градот тој е убиен на 28 август; подоцна, пред доаѓањето на империските трупи, Норсеманите пробале уште една офанзива на градот која била одбиена. Поголемиот дел на франските трупи пристигнал во Париз во месец септември. Императорот не се осмелил да се соочи со Викинзите па со нив преговарал нудејќи им да им плати 700 ливри сребро како цена за нивното дефинитивно повлекување. Тој им дозволил да одат да ја опљачкаат Бургундија бидејќи овој регион дигнал бунт против него. На 6 или 7 ноември, Карло Дебелиот си заминал од Париз и отишол во Соасон да подели бенефиции. Викинзите се повлекувале од Париз влечејќи ги своите бродови по копно сè до Марна. Парижаните не им дале премин бидејќи тоа не било предвидено во договорот со императорот. Во мај 887 Викинзите се вратиле по наградата предвидена во договорот. Парижаните им дозволиле премин под услов да не тргнат по Марна но овие сепак тргнале по реката сè до Шеси, близу до Лањи, каде презимиле; кога парижаните дознале дека Викинзите го прекршиле договорот и дека убиле дваесет христијани, парижаните ги убиле сите Нормани кои се наоѓале во градот освен оние кои биле заштитени од владиката Аншерик.
Последици
Репутацијата на Карло Дебелиот сериозно била нарушена после неговиот став во однос на Викинзите. Во декември 887, болен, бил симнат од страна на великодостојниците и заменет со Арнулф Коринтски, избран за крал на Источна Франкија. Тоа е крај на каролиншката империја. Одо, благодарение на отпорот во текот на опсадата бил избран за крал на Западна Франкија во 888, наместо каролиншкиот крал Карло Простиот, кој пак го наследил по неговата смрт во 898.
Париз, кој не бил толку значаен град за време на Каролинзите, ја потврдил својата стратешка положба во центарот на Западна Франкија.
Црквиште (Беровци)
Црквиште — археолошко наоѓалиште во прилепското село Беровци. Наоѓалиштето поради неистраженоста не е датирано и е од непознат тип. Во 1951-1957 македонскиот антрополог Јован Ф. Трифуноски при своите истражувања забележал дека западно од селото во истоимениот потес биле забележливи остатоци од ѕидини високи и до 1 метар.
Тоде Цуков Георгиевски
Тоде Цуков Георгиевски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Потекнувал од селско семејство. Основно училиште завршил во селото. Се занимавал со земјоделство. По ослободувањето на Македонија стапил во Шеснаесеттата македонска ударна бригада, 42 дивизија. Во редовите на Бригадата се борел против балистичките банди во Косово. Потоа со Бригадата заминал за Срем каде биле водени големи фронтални борби против германските дивизии. Во жестоката битка кај Славонска Пожега, храбро загинал. Бил закопан на местото каде што загинал.
Алексо Георгиевски
Алексо Цветанов Георгиевски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Во Маџари се доселил во 1941 година. По занимање бил земјоделец. Уште како дете многу читал марксистичка литература. Лично располагал со богата научна, техничка и политичка литература, особено на руски јазик. За време на окупацијата давал црвена помош. Пред да замине во партизани самиот си сошил партизански алишта. На 20 ноември 1944 година стапил во Треттата македонска ударна бригада, со која заминал на Сремскиот фронт. Бил распореден во вториот баталјон. Учествувал во пробивот на германско усташките укрепени позиции кај Товарник - Шид. На 12 април 1945 година при напад на еден германски бункер кај селото Илинци, овој храбар пушкомитралезец бил изрешетан од митралески рафал. Другарите го закопале покрај самиот бункер, на борбената позиција.
Вилијам Ламберт (писател)
Вилијам Ламберт служел како конгресен службеник за време на изготвувањето на Повелбата за права.
Во текот на 1820-тите години, Ламберт бил член на престижното друштво, Колумбискиот институт за унапредување на уметностите и науките, кој меѓу своите членови ги вбројувало поранешните претседатели Ендру Џексон и Џон Квинси Адамс и многу познати луѓе на денот, вклучително и познати воени претставници, лица од државната служба, медицински работници и практичари од други професии.
Двојанка
Двојанка (слагарка, двојно кавалче) – дрвен дувачки народен музички инструмент. Изработена е од дрво во надолжна призмовидна форма, со два паралелни цевчести отвора, со посебни засвирачи на горните отвори од мелодиските цевки („двојно кавалче“). На предната страна на десната мелодиска цевка има шест мелодиски отвори, а на другата мелодиска цевка има само еден мелодиски отвор што константно произведува еден тон – бордунира.
Јосиф Глас
Јосиф Марко Глас ( во —  во ) — македонски и хрватски партизан, борец за слобода на Македонија и Југославија учесник во НОВ и ПОЈ.
Црква „Св. Атанасиј“ - Чекре
Свети Атанасиј (Άγιος Αθανάσιος) — преродбеничка црква во селото Чекре, Ениџевардарско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Воденско-постолско-мегленската епархија на Цариградската патријаршија.
Црквата е гробишен храм изграден од крајот на XVIII до почетокот на XIX век. Сместен е на источниот крај на селото, на брегот на денес пресушеното Ениџевардарско Езеро. Според друг извор, црквата е од времето на митрополитот Никодим Воденски (1859 – 1870).
Храмот претставува трикорабна базилика со нартекс, женска црква, трем и полукружна апсида. Иконостасот е резбан и царските икони на него се од 1815 г. Таванот дрвен и рамен, резбан и насликан.
Црквата е прогласена за историски споменик на 6 декември 1994 г.
Лин Велс
Лин Велс била активист за граѓански права во Атланта, Џорџија во текот на 1960-тите и била член на Студентскиот ненасилен координативен комитет (СНЦЦ), Јужниот студентски организациски комитет (ССОЦ), а потоа и национален водач на Студентите за демократско општество и Револуционерно движење на младите кон крајот на 1960-тите.
Денес, таа сега е директор на историското здружение „Кулими“ и градоначалник на Кулими, Северна Каролина.
Горни Лозја (Бешиште)
Горни Лозја — археолошко наоѓалиште во прилепското село Бешиште. Претставува населба од римско време. Се на 3 км југозападно од селото, од двете страни на патот за селото Зовиќ, во ливада на месен жител, каде биле откопани 8 питоси. До северозападната страна на ливадата има две корита издлабени во карпа, со правоаголна форма, оддалечени едно од друго 0,30 м и меѓусебно поврзани, веројатно наменети за гмечење на грозје. По површината се гледаат грамади од градежен материјал.
Александар Костоски
Александар Костоски (роден на во ) — македонски кошаркар, поранешен член на македонската машка репрезентација и моментален играч на ТФТ.
Сениорска кариера
За сезоната 2003/04, Костоски бил вклучен во составот на Фершпед Работнички, клуб со кој станал првак во Првенството и Државниот куп.
За сезоната 2006/07, Костоски се вратил во Фершпед Работнички, со кој станал вицепрвак во Првенството. Сезоната 2007/08 ја поминал повторно во Франција, овојпат во Гравелине, каде одиграл неколку натпревари во француската лига, вклучувајќи го и ФИБА ЕвроКупот. За сезоната 2008/09, Костоски повторно се вратил во Македонија и потпишал за Вардар. Таму не останал долго и во февруари 2009 година, Костоски го напуштил Вардар и се преселил во романски Брашов.
Во јули 2013 година, Александар потпишал двегодишен договор со МЗТ Аеродром. Во сезоната 2013/14, во тимот на МЗТ Аеродром, Костоски одиграл 14 натпревари во Јадранската АБА лига, каде имал просек од 5,1 бода, 1,7 скока и 2,5 асистенции. Во Еврокупот, на 10 натпревари, тој имал просек од 7,8 бода, 1,1 скока и 2,5 асистенции, а во македонското првенство одиграл 15 натпревари на кои имал просек од 3,5 бода, 1,3 скока и 1,6 асистенции. По една сезона помината во МЗТ Аеродром, Александар Костоски како позајмен играч се вратил во КК Куманово, каде претходно играл од 2011 до 2013 година. Со Куманово во 2015 година, станал вицепрвак во Првенството каде во финалето загубиле од МЗТ Аеродром. Следната сезона тој повторно бил вицепрвак со Куманово, повторно губејќи од МЗТ во финалето. За сезоната 2016/17, Костоски ја продолжил соработката со Куманово 2009. Во декември 2016 година, Костоски потпишал за романски Питешти. Во јуни 2017 година, тој потпишал нов едногодишен договор со Питешти. За сезоната 2018/19, Костоски се вратил во Македонија и се преселил во редовите на Гостивар. Костоски и Гостивар, во јули 2019 година, се договориле за уште една сезона. За сезоната 2020/21, во почетокот на јуни 2020 година, тој потпишал двогодишен договор со кој ја продолжил соработката со Гостивар.
Репрезентативна карирера
Во квалификациите за Европското првенство 2015, Костоски постигнал 53 бода на шест натпревари, т.е. 8,8 по натпревар. За време на завршниот турнир во групната фаза во Загреб - Хрватска, тој остварил најмногу бодови во македонската репрезентација односно имал 49 бода на пет натпревари (9,8 по натпревар).
Десеток во НОВ
Десеток во НОВ  (спахилак; спаилак) – давачка позната од времето на Османлиската Империја (до 1912 година), повторно воведена во 1942 година, на територијата на Западна Македонија, окупирана од италијанската војска. Десетокот изнесувал 10% од вкупните земјоделски производи.
Овој данок бил воведен на територијата на западна Македонија окупиран од Италија, врз основ на декретот донесен од кралскиот намесник на Албанија од 15 мај, 1942 година. Преку десетокот полесно се наплатувале даноците од страна на власта и се обезбедувало непречено снабдување со земјоделски производи на италијанската војска. Се собирал во натура и се продавал на лицитација. Административно-финансиските власти извршиле групирање на селата со претежно земјоделски карактер во посебни зони кои претставувале место за продавање, односно за лицитирање на давачката. Закупците придружени со лична вооружена придружба, вршеле најразлични злоупотреби при прибирањето на спаилакот. Закупците главно биле албански кулаци и блиски соработници на окупаторот. Бидејќи селаните давале тежок отпор при собирањето на овој данок, кој имал пљачкашки карактер, собирачите (спахиите), најчесто оделе со вооружена придружба и во најголем број случаи тоа било проследено со терор. Поради пројавениот отпор од страна на македонските земјоделци, веќе во 1944 година, престанал да се собира.
Огради (Бешиште)
Огради — археолошко наоѓалиште во прилепското село Бешиште. Претставува населба од римско време.
Се наоѓа југоисточно од селото и источно од наоѓалиштето Турчија, на едно поголемо зарамнето плато, каде се гледаат грамади од градежен материјал, делови од темели на ѕидови, згура од топено железо, како и фрагменти од керамички садови и покривни ќерамиди.
Екипо Низкор
Екипо низкор (изворно: Equipo Nizkor; од хебрејскиот נִזְכּוֹר ", „ние ќе се сеќаваме“) - невладина организација за човекови права занимава главно во врска со настаните во Латинска Америка, но исто така и во Европа. Таа е поврзана со човековите права Дерехос, Серпај Европа и Глобалната кампања за слобода на Интернет (ГИЛЦ). Таа работи и со Светската организација против мачење.
Мрежната страница на Екипо низкор, Derechos.org, обезбедува ажурирани информации за тековните меѓународни закани по човековите права. Според Екипо Низкор, ширењето информации е првиот чекор во борбата против кршењето на човековите права. Мрежната страница објавува статии за тековните меѓународни односи во врска со јадрените закани, воените наркотици, трговијата со луѓе, кризи со храна, меѓународното право, приватноста и контраразузнавањето и многу повеќе.
Ристо Горански
Ристо Јованов Горански ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Потекнувал од бедно селско семејство. Во родното село завршил основно училиште, но желбата да го продолжи образованието не му била исполнета ѝ затоа се занимавал со земјоделство. Есента 1944 година кога Шеснаесеттата македонска ударна бригада водела борби против балистичките банди на овој терен, стапил во нејзините редови и учествувал во сите битки до целосното разбивање и уништување на балистичките сили. Потоа со Бригадата заминал на Сремскиот фронт. Во борбите кај Винковци на 13 април 1945 година, храбро загинал во еден јуриш против непријателот. Бил закопан на местото каде што загинал.
Предучилишни установи
Предучилишни установи – институции за згрижување и воспитување на децата од предучилишна возраст. Нивната задача е да овозможуваат услови и да придонесуваат за правилниот развој на децата до поаѓањето на училиште.
Најраспространет вид предучилишни установи кај нас се детските градинки и забавиштата.
Други установи што извршуваат дејност од значење за животот, растењето и воспитанието на децата од предучилишна возраст се: детските јасли, игротеките, детските клубови, центрите за детско творештво, детските забавни паркови, детските одморалишта и др.
Проект Ризе
Ризе (германски Riese, „гигант“) е име на градежниот проект на Нацистичка Германија во 1943–1945 година, што се состои од седум подземни структури сместени во Був планините и во замокот Ксенж во Долна Шлеска, некогаш во состав на Германија, сега на територија на Полска.
Ниеден не е завршен, и сите се оставени во различни фази со мал процент на тунели обложени со бетон.
Целта на проектот останува нејасна, поради недостиг на документи. Некои извори сугерираат дека сите градби биле дел од главниот штаб на фирерот; според други, комбинација на штаб и индустријата за оружје но споредбата со слични објекти, укажува дека само замокот бил претворен во штаб или друг вид на официјален простор, а дека тунелите во планината Був се планирани како дел од мрежа на подземни фабрики.
Историјат
Во септември 1943 година, Министерот за вооружување и воено производство Алберт Шпер и постариот менаџер на организацијата Тод започнале преговори за проектот Ризе. Била основана Шлеска индустриска компанија (Schlesische Industriegemeinschaft AG) која ќе раководи со работите. Во ноември биле оформени колективни логори (Gemeinschaftslager) за принудните работници, главно донесени од Советскиот Сојуз и Полска, воени заробеници од Италија, Советскиот Сојуз, и подоцна од Полска, како резултат на Варшавското востание.
Изградена е мрежа од патишта, мостови и пруги со тесен колосек, со што се поврзувале градилиштата со околните железнички станици. Затворениците ги надополнувале градежните материјали, сечеле дрва, копале резервоари и ги сушеле рововите. Биле градени мали брани на потоците кои служеле за системите за вода и отпад. Подоцна, биле бушени и уривани со експлозив камењата од планините, а тунелите кои се создавале биле обложени со бетон и челик. За оваа цел биле вработувани минери, најчесто Германци, Италијанци, Украинци и Чеси, но најопасната и најисцрпувачкатаработа ја вршеле затворениците.
Дрозера, круголисна
Дрозера, круголисна (Дросера ротундифолиа Л.) – инсективорен вид со многу ограничено распространување на територијата на Македонија, само во околината на Пехчево (Јудови Ливади). Се развива на влажни места (тресетишта) и спаѓа во групата загрозени видови. .
Воена академија на Копнената војска на Југословенската народна армија
Воена академија на Копнената војска на Југословенската народна армија (Војна академија Копнене војске Југословенске народне армије; скратеница ВАКоВ ЈНА) — високошколска и научна установа на ЈНА за школување на старешинскиот кадар за должностите командир на вод и на чета (батерија). Воената академија е основана на 21 ноември 1944 година како Воена академија на Демократска Федеративна Југославија. До 1964 година го носела името Воена академија на ЈНА, а од 1975 до 1979 година Воена академија на родовите на Копнената војска и на интендантските служби. Школувањето во воената академија траело четири години, а воспитаниците можеле да изберат од следниве насоки: пешадија, артилерија, оклопни единици, противвоздушна одбрана, инженерство, врски, АБХО, интендантски и санитетски служби. На академијата биле примани лица со завршено средно образование односно со завршено средно воено училиште. Воената академија била дел од Центарот на високите воени училишта на ЈНА „Маршал Тито“.
Хајнрих Шлиман
Хајнрих Шлиман (германски Heinrich Schliemann}}; Нојбуков, 6 јануари 1822 — Неапол, 26 декември 1890) бил германски археолог кој целото свое богатство кое го стекнал во младоста со трговија го потрошил на археолошки истражувања. Во 1868 година ја открил Троја, користејќи ги податоците од Хомеровите „Илијада“ и „Одисеја“, а вршел ископувања и во Микена, Орхомен и во Итака.
Животопис
По дванаесет дена патување со брод кој потонал, а кој пловел во Јужна Америка, преживеал со чамец за переживување и стигнал до Холандија. На 25 години станал успешен самостоен трговец, научил 11 јазици. На археологијата и се посветил во својата 36 година. По бракот со една русинка која не сакала да го напушти домот, се оженил со една многу млада гркинка. Почнал да живее во Атина. Својот дом го нарекувал Белерефонт, своите деца Андромаха и Агамемнон и своите слуги Теламон и Пелоп.
Дувало (липало)
Дувало  (липало) – најмала дрвена цевка преку која се вдишува воздух во мевот на гајдата, без да се враќа и издишува. На делот од дувалото што се наоѓа во внатрешноста на мевот, е прицврстена тенка еластична кожичка, која поради внатрешниот притисок на воздухот го затвора издишувањето.
Црква „Св. Јован Претеча“ - Липариново
Свети Јован Претеча (Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου) — преродбеничка црква во селото Липариново, Ениџевардарско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Воденско-постолско-мегленската епархија на Цариградската патријаршија.
Црквата претставува трикорабна базилика со нартекс и деветстрана апсида на исток. Изградена е во 1864 - 1865 г. за време на митрополитот Никодим Воденски (1859 - 1870).
Прогласена е за историски споменик на 5 април 1999 г.
Турчија (Бешиште)
Турчија — археолошко наоѓалиште во прилепското село Бешиште. Претставува некропола од римско време.
Се наоѓа во непосредна близина на селото, од неговата југоисточна страна, каде има мала височинка на чија површина се гледаат гробни конструкции од плочи поставени вертикално или како покриви. Насоченоста на гробовите е запад-исток, со помали или поголеми отстапувања кон север и југ. Некрополата се следи до самите куќи од современата селска населба.
Ротенбург (округ)
Ротенбург (Rotenburg) — округ (Landkreis) во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Административното окружно седиште е во градот Ротенбург на Виме.
Округот нема граница со отворено море и се граничи (од север надесно) со следниве окрузи: Штаде, Харбург, Хајде, Ферден, Остерхолц и Куксхафен.
Географија
Реката Виме тече низ округот од исток на запад. Мочуришната област на обете страни на реката е наречена Депресија Виме (Wümmeniederung).
Историја
Во средниот век, областа била дел од бискупиите на Бремен и Ферден. По протестантската реформација, бискупиите станале секуларни кнежевства, вообичано наречени Бремен-Ферден и на крај областа станала дел од Кралството Хановер.
Грб
Грбот прикажува:
Заифи
Заифи (Кратово, ⅩⅤ/ⅩⅤⅠ в.) – османлиски поет родум од Кратово.
Добил солидно образование и пишувал поезија на персиски јазик. Станал познат по коментарот што го напишал за делото „Ѓулистан” на прочуениот поет Сади. .
Fly (албум на Мухамед Ибрахими)
Fly - музички албум на македонскиот гитарист Мухамед Ибрахими (албански: Muhamed Ibrahimi), објавен во 2014 година од издавачката куќа „PMG Recordings“.
Содржина
Албумот содржи осум песни:
Опис на албумот
Автор на сите песни е Мухамед Ибрахими, снимател и продуцент на албумот е Сеад Хаџиќ - Сецко (освен Мите Димовски на првата песна), мастерингот го направил Евгениј Каревски, а дизајнот на обвивката е дело на Виолета Качакова. Песните се снимени во студијата: „13/13“ (од втората до осмаат песна), „Blla blla blla...“ ударалките на 2, 3, 4, 5 и 8 песна) и „Тра ла ла“ (првата песна). На албумот настапуваат:
Враца
<div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 22em; text-align: right; font-size: 0.86em; font-family: lucida grande, sans-serif; line-height: normal;">
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;">
<strong style="font-variant:small-caps;">Враца
<strong style="font-variant:small-caps;"> Бугарија
Враца (Враца) е најголемиот град во Врачанска област, Бугарија со 60.482 жители. Се наоѓа во северозападниот дел на земјата. Градот е сместен во подножјето на Стара планина. Во Враца се наоѓа и археолошки музеј во кој се изложени едни од најстарите откриени златни предмети на Tраките.
Празно множество
Празно множество – во математиката и нејзината област теорија на множествата е единствено множество кое не содржи елементи. Во аксиоматската теорија на множествата, постоењето на празното множество е постулирано со аксиомата на празно множество.
Обележување
Празното множество се означува со симболот \varnothing или \emptyset што доаѓа од буквата Ø од данската и норвешката абецеда. Симболот го вовела групата Бурбаки (конкретно Андре Вејл) во 1939 година. Исто така празното множество се обележува и со {}.
Својства
Во теоријата на множества, две множества се еднакви ако имаат исти елементи, според тоа може да постои само едно множество без елементи. Значи постои само едно празно множество, па зборуваме за „празното множество“, а не за „празно множество“.
За кое било множество A
Празното множество ги има следниве својства: За кое било својство: Обратно: ако за некое својство важат следниве две тврдења:
Национален парк Бабја Гура
Национален парк Бабја Гура (Babiogórski Park Narodowy) — еден од 23-те национални паркови во Полска. Сместен во Малополското Војводство и се граничи со Словачка.
Паркот зафаќа површина од, од кои огромен дел се под шума. Паркот ја вклучува северната и дел од јужната страна на масивот Бабја Гура, од кој главниот врв (познат и како Дјаблак) е највисоката точка на Оравските Бескиди (1.725 м). На словачката страна на масивот се наоѓа Заштитениот предел Горна Орава.
Подрачјето на Бабја Гура првпат било ставено под правна заштита во 1933 година, кога било создаден резерватот со исто име. На 30 октомври 1954 година бил прогалсен за национален парк. Од 1976 година е ставен на списокот на УНЕСКО како биосферен резерват според програмата „Човекот и биосферата“ (MaB). Подрачјето на резерватот е проширено во 2001 година.
Гален
Елиј Гален или Клавдиј Гален (Κλαύδιος Γαληνός; септември 129 – c. 200/c. 216), попознат како Гален од Пергам — познат грчки лекар и филозоф во Римското Царство. Тој бил еден од најпознатите истражувачи на полето на медицината во античкиот период, кој влијаел врз развојот на различни медицински дисциплини и на други научни дисциплини, како на пример: анатомијата, физиологијата, патологијата, фармакологијата, неврологијата, како и на филозофијата и логиката.
Како син на богатиот архитект Елиј Никон, Гален од најраното детство ја имал привилегијата да се здобие со квалитетно образование, што му овозможило понатаму во животот да изгради успешна кариера како познат лекар и филозоф. Роден во Пергам (денешна Бергама, Турција), Гален често патувал во текот на својот живот, поради што бил постојано изложуван на разни медицински теории и откритија. По неговото конечно населување во престолнината Рим, тој работел за истакнати членови на римското општество, дури станал и личен лекар на неколку римски цареви.
Галеновото разбирање за медицината и анатомијата се основало на теоријата на хумор или теоријата за четирите телесни сока (крв, слуз, жолта жолчка и црна жолчка), која теорија потекнува од времето на старогрчкиот лекар Хипократ. Оваа теорија се задржала и имала големо влијание врз западната медицина повеќе од 1300 години. Описот на анатомската градба кај Гален се засновала врз описот на секцирањето на мајмуни (посебно на берберските макаки мајмуни) и свињи, затоа што секцирањето на луѓе во тоа време не било дозволено. Неговите записи од анатомските испитувања биле надминати дури во 1543 година, кога била објавена книгата De humani corporis fabrica од Андреас Везалиус каде биле испечатени описи и илустрации на човековата анатомија, но во која сѐ уште била задржана Галеновата физиолошка теорија. Теоријата на Гален за физиологијата на циркулаторниот систем останала неоспорена до 1242 година, кога Ибн ал-Нафис ја објавил својата медицинска енциклопедија Sharh tashrih al-qanun li’ Ibn Sina (Коментар за анатомијата во канонот на Авицена), во која за првпат била прикажана белодробната циркулација.
Гален себеси се сметал и како лекар и како филозоф, што го напишал во своето дело „Најдобриот доктор е исто така и филозоф“. Тој исто така бил заинтересиран за дебатата помеѓу рационалистичките и емпириските медицински гледишта, а неговата обука на студентите преку непосредно набљудување, секцирање и вивисекција претставувало комбинација на овие две различни медицински гледишта. Поради тоа неговото објаснување на поимот болест се нарекува синтетичка концепција на болестите. Многу од неговите дела се сочувани и/или преведени од оригиналниот грчки јазик, а дел од нив се или уништени или, пак, некои дела, кои му се припишуваат, се лажни. Во 1530-тите години, белгискиот лекар и анатом Андреас Везалиус превел многу од записите на Гален од грчки на латински јазик. Неговото најпознато дело De humani corporis fabrica било напишано под влијание на делата на Гален.
Младост (129 – 161 година)
Името на Гален,, Galēnos, е изведено од придавката „“, што значи „смирен“.
Во 148 година, кога Гален имал 19 години, татко му починал, оставајќи му богато наследство. Поучен од Хипократовото учење, тој почнал многу да патува и студирал во тогаш познатите места како, на пример, Смирна, Крит, Коринт, за да конечно дојде и до Александрија, во големото медицинско училиште, каде се практикувале разни медицински учења и пракси. Во 157 година, на своја 28 годишна возраст, Гален се вратил во Пергам, каде работел како лекар на гладијаторите, кај првосвештеникот од Азија, еден од најбогатите и највлијателни луѓе во тоа време. Таму поминал четири години и ја научил важноста на исхраната и вежбањето, хигиенските и превентивните мерки, третманите на фрактури и тешки повреди, заклучувајќи дека раните се „прозорци на телото“. За време на неговата лекарска пракса биле евидентирани само пет смртни случаи на гладијатори, во споредба со 60 смртни случаи во времето на неговиот претходник, што се објаснува со посебното внимание кое тој го посветил на лечењето на повредите и здобиените рани. Заедно со праксата, тој се занимавал и со студии по теоретска медицина и филозофија.
Подоцнежни години (162 – 217 година)
Во 162 година, Гален отишол во Рим, како веќе познат лекар-практичар. Неговите методи во медицината биле противречни на поконзервативната пракса на неговите колеги од Рим, што било причина за конфликт со етаблираниот медицински круг во главниот град на империјата. Кога непријателството помеѓу нив станало сериозно, плашејќи се да не биде протеран или отруен, тој го напуштил Рим.
Во 161 година, Рим влегол во војна, имено императорите Марко Аврелиј и Луциј Вер на северните граници од Римското Царство се бореле против германското племе Маркомани. Во есента 169 година, кога римските војници се враќале во Аквилеја, избувнала чума, поради која римскиот цар побарал од Гален да се врати во Рим. Од него било побарано да ги придружува Марко Аврелиј и Луциј Вер во походот во Германија како дворски лекар. Следната пролет, по барање на храмот Асклепион, кој бил против таквото ангажирање на Гален, Марко Аврелиј бил принуден да го ослободи Гален од таа должност. Тој бил оставен да работи како лекар на престолонаследникот Комод. Во тој период Гален интензивно пишувал од областа на медицината. Иронично, и двајцата императори, прво Луциј Вер во 169 година, а потоа и Марко Аврелиј во 180 година, починале од чумата.
Гален бил личен лекар на царот Комод до крајот на неговиот живот, лечејќи го од обични и чести заболувања. Според историчарот Касиј Дион, околу 189 година, за време на владеењето на Комод, избила епидемија на чума во Рим, со исклучително висок морталитет, кој достигнувал и до 2000 починати во текот на еден ден во Рим, кога епидемијата била на својот врв. Веројатно таа била истата епидемија која се случила за време на владеењето на Марко Аврелиј.
По Комод, Гален бил лекар и на царот Септимиј Север и неговиот син Каракала, кој го наследил на престолот.
Антониниевата чума
Антониниевата чума е наречена според презимето на царот Марко Аврелиј – Антониниј. Епидемијата се нарекува уште и Галенова чума, затоа што се случила во времето на Гален, а и самиот тој бил повикан да преземе мерки за нејзина санација. Тој имал можност непосредно да се запознае со епидемијата при нејзиното првично ширење во 166 година во Рим, и подоцна меѓу 168-169 година при нејзиното повторно избувнување во редовите на римската војска стационирана во Аквилеја. Тој ги опишал симптомите на болеста и третманот, истакнувајќи го нејзиното долго траење. За жал, неговите наводи за болеста биле кратки и расфрлени, и според нив не може да се заклучи која болест била причина за тешката епидемија. Неговата заинтересираност за епидемијата била главно фокусирана на нејзиниот третман. На пример, во описот на заболен млад човек, во текот на епидемијата, тој се концентрирал на третманот на внатрешните и надворешните улцерации. Епидемијата, која започнала за време на владеењето на Марко Аврелиј, била погубна за Римското Царство. Стапката на морталитет била меѓу 7-10%, а во периодот меѓу 165-168 година, таа била причина за смрт на 3,5 до 5 милиони луѓе. Според германскиот историчар Ото Зеек, околу половина од популацијата на Римското Царство во тој период починала од епидемијата. Американскиот историчар на стариот век, Џ. Ф. Гилијам, верува дека оваа епидемија однела повеќе животи отколку било која друга епидемија во империјата до средината на третиот век. Се смета дека причината за Галеновата епидемија била големата сипаница. Податоците кои ги оставил Гален не се доволни за да се даде точна дијагноза на болеста која ја предизвикала оваа епидемија.
Гален опишал црн егзантем кој го покривал целото тело на болните. Егзантемот на места каде не егзулцерирал станувал груб и крастав. Тој тврдел дека лицата кои имале црн осип обично преживувале и, според Гален, тој станувал црн поради путрификација на заостанатата крв во гнојните меури. Галеновиот опис на осипот многу потсетувал на описот на ист таков кој го дал старогрчкиот историчар Тукидид. Гален дал опис и на промените во дигестивниот систем преку опис на дијарејата и изметот кај пациентите. Изметот бил црн кај пациентите кои умирале, а исходот на болеста зависел многу од тежината на интестиналните лезии. Тој забележал дека во случаите каде изметот не бил црн, избивал црн осип. Гален опишал симптоми на грозница, повраќање, лош здив, кашлица и улцерации на грлото и душникот кај оваа болест.
Еудемус
Кога перипатетичниот филозоф Еудемус се разболел од маларија, Гален се чувствувал обврзан да го лечи „бидејќи тој ми беше учител и поради тоа што живеам во негова близина.“ Гален за овој случај напишал: „Се враќам на случајот Еудемус. Тој беше тешко засегнат од трите напади на грозницата и докторите се откажаа од него бидејќи беше средина на зима.“ Дел од римските лекари го критикувале Гален за користење на прогноза во третманот на Еудемус. Галеновата пракса била во конфликт со тогашните стандарди за медицински третман кој се засновал на божественото и мистицизмот, но тој сепак ги бранел своите методи. Историчарот на медицината Луис Гарсија Баљестер ги цитира зборовите на Гален: „За да може да се дијагностицира, прво мора да се опсервира и размисли. Овој негов став би основа за неговата критика кон лекарите кои постапувале алогос и аскептос (неразумно).“ Сепак, Еудемус го предупредил Гален дека конфронтацијата со тие лекари може да доведе до негово убиство.
Луис Гарсија Баљестер ја објаснува употребата на медицинската прогноза кај Гален: „Во современата медицина постои разграничување меѓу дијагностичка проценка (заснована на научно сознание за тоа што има пациентот) и прогностичка проценка (претпоставка за тоа што ќе се случи со пациентот). За Гален, да се разбере клиничкиот случај според факти (односно да се дијагностицира) значело, меѓу другото, да се знае со поголема или помала сигурност исходот кај пациентот. Да се прогнозира бил еден од суштинските проблеми и најважните цели на Галеновата дијагноза. Гален бил засегнат со раздвојувањето на прогнозата од мистицизмот и пророштвото, сѐ со цел да се подобри дијагностицирањето со употребата на факти, а со што би пораснал и угледот на лекарите.
Смрт
Според византиската енциклопедија Суда од 11 век, Гален починал на 70-годишна возраст, што би значело некаде околу 199-тата година. Но според арапските извори, тој починал на 87 годишна возраст во Сицилија, по 17 години студирање на медицина и 70-годишна пракса, што би значело дека починал 217-тата година. Будон-Милот се согласува со овие извори и смета дека починал 216-тата година.
Придонеси за медицината
Гален дал голем придонес за Хипократовото разбирање на патологијата. Според Хипократовата теорија на телесните течности (хумори) разликите во расположенија кај човекот се резултат на нерамнотежата во една од четирите телесни течности: крв, слуз, црна жолчка и жолта жолчка. Покрај тоа што ја промовирал оваа теорија, Гален направил и типизирање на човековите темпераменти според оваа теорија. Според Гален, нерамнотежата во било кој хумор одговара на одреден човеков темперамент: крв—сангвиник; црна жолчка—меланхолик, жолта жолчка—колерик и слуз—флегматик. Според ова, лицата со сангвиничен темперамент се екстровертни и социјални, колериците имаат страст и харизма, меланхолиците се креативни, љубезни и внимателни, а флегматиците се одликуваат со зависност, љубезност и афекција. Главниот интерес на Гален била анатомијата на човекот. Римското право забранувало дисекција на луѓе, па затоа Гален правел анатомски дисекции на животни, претежно на свињи и мајмуни. Тој верувал дека анатомската градба на животните се одразува и кај луѓето. Ја разјаснил анатомијата на трахејата и бил прв кој покажал дека гласот се создава во ларинксот. Работата на Гален на полето на анатомијата останала ненадмината до 16 век во Европа. Дури во средината на 16 век, Андреас Везалиус ја оспорил анатомијата на Гален со дисекција на човечки трупови.
Меѓу најголемите придонеси на Гален во медицината е неговата работа на циркулаторниот систем. Тој бил првиот кој ја забележал разликата помеѓу артериската и венската циркулација. Верувал дека циркулаторниот систем се состои од два одвоени еднонасочни системи на дистрибуција, а не дека тоа е единствен унифициран систем на циркулација. Верувал дека венската крв се создава во црниот дроб, од каде се дистрибуира во сите органи на телото. Според него, артериската крв потекнувала од срцето од каде се дистрибуирала низ сите органи. Крвта била регенерирана или во црниот дроб или во срцето, комплетирајќи го циклусот. Верувал во постоењето на rete mirabile, мрежа на крвни садови во каротидниот синус. И двете негови теории за циркулација на крвта биле погрешни, што било докажано со трудовите на Ибн ал-Нафис. Иако имало погрешни толкувања, сепак неговите истражувања за анатомијата на животинските модели овозможиле подобри толкувања за циркулаторниот, нервниот и респираторниот систем.
Гален бил вешт хирург, но многу од неговите процедури и техники, посебно на мозокот и очите, не биле користени со векови после него. За исправка на перде Гален користел оперативна техника слична на денешната. Користејќи инструмент во форма на игла, тој ја отстранувал оштетената леќа од окото. Иако многу историчари тврделе дека Гален верувал дека леќата е сместена во центарот на окото, тој сепак подразбирал дека таа е сместена во предниот сегмент на окото.