cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Михаил Горбачов
Меѓународна политика
Во меѓународната политика, Горбачов сакал да ги подобри односите и трговијата со Запад. Тој воспоставил блиски односи со неколку западни водачи, како што е Маргарет Тачер. На 11 октомври 1986 Горбачов и Реган се состанале во Рејкјавик за да разговараат за намалување на средниот опсег на јадрено оружје во Европа. Ова довело до потпишувањето на средниот опсег на јадрени проектили. Во февруари 1988 година, Горбачов го најавил повлекувањето на советските сили од Авганистан. Повлекувањето било завршено следната година, иако граѓанската војна продолжила затоа што муџахедините сакале да го соборат про-советскиот режим на Мохамед Наџибулах. Се проценува дека 15.000 луѓе од советскиот сојуз биле убиени во конфликтот меѓу 1979 и 1989 година.
Крај на Горбачовото владеење
Исто така во текот на 1988 година, Горбачов изјавил дека Советскиот Сојуз ќе ја напушти Брежњевата доктрината и им овозможил на земјите од источниот блок да ја изберат својата внатрешна политика. Ова се покажало како најрадикално остварување на реформите на Горбачов на надворешната политика, што портпаролот на неговиот министер за надворешни работи го нарече Синатрина доктрина. Оставањето на доктрината Брежњев довело до серија на револуции во Источна Европа во 1989 година, каде што комунизмот беше симнат од власт. Со исклучок на Романија, просоветските бунења против режимот биле мирни.
Исчезнувањето на советската доминација во Источна Европа ставила крај на Студената војна, и за ова Горбачов добил Нобеловата награда за мир на 15 октомври 1990 година.
Додека политичките иницијативи на Горбачов биле позитивни за слобода и демократија во Советскиот Сојуз и Источна Европа, економската политика на неговата влада постепено ја довела земјата во близина на колапс. До крајот на осумдесеттите години, недостигот на основни прехранбени производи (месо, шеќер) довело до реинтродукција на воениот систем на дистрибуција, каде биле користени ваучери за секој граѓанин на одредена ограничена количина на производот во текот на месецот. Во споредба со 1985 година, дефицитот се зголемил од 0-109 милијарди рубли, златните резерви биле намалени од 2.000 до 200 тони, и надворешниот долг се зголеми 0-120 милијарди долари.
Понатаму, демократизацијата на Советскиот Сојуз и Источна Европа била непоправлива и ја поткопала моќта на КПСС и Горбачов. Обидувајки се Горбачов да ја избегне цензурата и да се создаде поголема политичка отвореност довело до доживување на национализмот и долго воздржуваните анти-руски чувства во советски републики. Барањата за поголема независност од Москва станале се погласни, особено во балтичките републики Естонија, Литванија и Латвија кои од страна на Сталин биле анкетирани во 1940 година. Националистичките чувства, исто така, се појавиле во Грузија, Украина, Ерменија и Азербејџан. На крајот советскиот сојуз бил уништен.
Горбачов бил генерално добро оценет од страна на западот по крајот на Студената војна. Но, во Русија, неговата репутација била многу ниска поради тоа што е означен што ја довел до колапс државата и е одговорен за економската мизерија. Сепак, анкетите покажуваат дека повеќето Руси се задоволни со резултатите од поединечните цели на перестројка.
Црвеница (Ветуница)
Црвеница  — археолошко наоѓалиште во кривопаланечкото село Ветуница. Наоѓалиштето претставува населба од доцна антика. На 800 м јужно од селото, на зарамнето плато над Крива Река, во нивата на Д. Бошковски се среќаваат многубројни фрагменти од керамички садови, питоси и градежен материјал.
NGC 3920
NGC 3920 — спирална галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Александар Кошка
Александар Кошка (влашки: Alexandru Coshca;, Гопеш, - , помеѓу Сливница и Курбиново, ) — македонски револуционер и романски офицер , учесник во македонското револуционерно движење, член и војвода на Македонската револуционерна организација
NGC 3920
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3920 се споменува и како UGC 6795, MCG 4-28-56, CGCG 127-61.
Откривање
Објектот е откриен на 28 март 1832 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Александар Кошка
Животопис
Кошка е роден во битолското село Гопеш во 1873 година. Во Битола завршил романска гимназија, а потоа студирал медицина во Букурешт. Тој бил ден од најактивните влашки членови на ВМОРО. Во 1902 година се вратил во Македонија и се вклучил во редовите на ВМОРО. Во 1903 година бил во четата на Парашкев Цветков. Учествувал во Илинденското востание како војвода во Пелистер. По востанието ги организирал влашки села во Битолско и Пинд. Загинал со уште четворица свои четници во 1907 година. Васил Балевски за него рекол:
NGC 3920
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3920 е од видот SBbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 3920 има привидни димензии од 1' х 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0.
Други поделби
Проучување на NGC 3920 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 36926. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 147; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1985. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 103.
Томашув Мазовјецки
Томашув Мазовјецки (Tomaszów Mazowiecki — град кој се наоѓа во Полска, во Лоѓското Војводство, со население од 67.159 жители според податоци од 2004 година. Томашув Мазовјецки е седиште на истоимениот Томашувскиот Округ.
Географија
Градот се наоѓа на границата меѓу историските области Мазовија и Мала Полска. Сместен е двата брега на реката Пилица, југоисточно од Лоѓ и североисточно од Пиотрков Трибуналски.
Томашув зафаќа површина од 41,3 квадратни километри.
Алвар Алто
Приврзаник е на функционализмот и органската архитектура. Најчесто неговите згради на хармоничен начин се вклопуваат со околниот пејзаж, со кој образуваат една архитектурна целина. Во склад со традицијата на неговата земја, посебна наклоност имал кон дрвото и тулите како градежен материјал. За повеќе негови згради, тој го има дизајнирано и мебелот.
NGC 6262
NGC 6262 — леќеста галаксија во соѕвездието Змеј, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6262 се споменува и како MCG 10-24-80, CGCG 299-39, IRAS 16578+5710.
Откривање
Објектот е откриен на 23 октомври 1886 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6262 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 12 m/лм2. NGC 6262 има привидни димензии од 0,6' х 0,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 16 ч 58 м 42,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +57° 5' 57"". Положбениот агол на објектот е во износ од 60°.
Други поделби
Проучување на NGC 6262 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 59363. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 52; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3894. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 765.
Мајанско писмо
Мајанското писмо или мајанските хиероглифи било писмото на кое пишувале Маите до пред-колумбискиот период и денес е единствено дешифрирано староамериканско писмо. Најстарите натписи од писмото датираат од 3 век п.н.е. и се во Сан Бартоло, Гватемала. Писмото се користело постојано сè до доаѓањето на Шпанците во Америка во 16 век. Маите користеле логограми составени од сет слоговни глифови, нешто слично со јапонското писмо денес.
Познато е и со името „мајански хиероглифи“ бидејќи на првите Европејци кои дошле во Америка писмото им наликувало на египетските хиероглифи.
Јазици
Денес се верува дека мајанските кодекси и класични текстови биле напишани од свештеници или членови на свештенството. Се пишувало писмена форма на чолти јазик. Можно е маите да го зборувале овој јазик како лингва франка низ целиот регион каде живееле Маи. Покрај овој јазик, писмото се користело и за други јазици.
Структура
Мајанското писмо се состои од високо развиени глифи, кои биле обоени на керамика, ѕидови. Глифовите биле гравирани, но бојата денес не е сочувана.
Околу три-четвртини од мајанските глифови денес можат да се прочитаат со голем степен на сигурност, доволно да се разбере идејата на нивната структура.
Мајанското писмо е лого-слоговно. Поединечните симболи или глифови можат да претставуваат или цел збор или слог. Во некои случаи, еден знак може да биде и двете. Така на пример, календарскиот симбол „маник’“ бил користен за слогот чи. Најверојатно, овие конфликтни читања на симболите произлегле како последица од прифаќање на одредени симболи од различни јазици. Покрај овој феномен, има и различни симболи кои означуваат иста работа. Така, има повеќе симболи за запишување на личната заменка за трето лице u-.
Мајанскиот јазик обично се пишувал во блокови, во колони по два блока и се читаат на следниот начин:
Во секој блок, симболитебиле наредени одозгора па надолу и од лево кон десно, нешто слично како и корејските хангул блокови. Во мајанскиот случај, секој блок тежнее да соодветува со именска или глаголска фраза. Понекогаш мајанските симболи биле заменувани, каде еден елемент од еден симбол ќе замени дел од друг.
Мајанска цивилизација
Маите се централноамериканска цивилизација, значајни по целосно развиениот пишан јазик од пред-колумбискиот период, но и според нивната архитектура, уметност, математичките и астрономските системи. Оваа цивилизација своите почетоци го забележала во пред-класичниот период (2000 п.н.е. до 250), додека пак врвот на својот развиток Маите го забележале за време на класичниот период (од 250 до 900 година) и продолжил во пост-класичниот период па сè до доаѓањето на Шпанците во Америка. Во својот најголем подем, областа каде живееле била најгусто населена област во светот во тоа време.
Маите споделуваат голем број на заеднички особености со останатите централноамерикански цивилизации поради високиот степен на соработка помеѓу народите. Календарот, писмото и епиграфијата не потекнуваат од Маите, но тие ги развиле потполно. Територијата на Маите се протегала од Хондурас, Ел Салвадор, Гватемала па сè до централно Мексико. Маите како народ никогаш не исчезнале, ниту за време на класичниот период ниту пак со доаѓањето на Шпанците во Америка. Денес, Маите и нивните наследници сочинуваат значителен процент од населението во нивниот регион, Ел Салвадор, Мексико, Хондурас и Гватемала. Голем број на мајански јазици и денес се зборуваат.
Територија
Мајанската цивилизација се протегала на територија која често се нарекува „мајанска територија“ и таа ги опфаќа јужните делови на Мексико (сојузните држави Чијапас, Табаско, Јукатан, Кинтана Ро и Кампече), Гватемала, Белиз, Ел Салвадор и западен Хондурас.
Територијата опфаќа различен вид на релјеф, од планинските предели на Сиера Мадре до рамниците на Јукатан. Климата во овој регион варира и најчесто има урагани и тропски бури од околните океани и мориња.
Мајанската територија е подделена на три зони: јужни мајански планински предели, јужни или централни мајански рамничарски предели и северни мајански рамничарски предели. Јужните мајански планински предели се наоѓаат во Гватемала, јужните рамничарски предели се северно од планинските предели во мексиканските држава Кампече и Кинтана Ро, Белиз, Гватемала и Ел Салвадор. Северните рамничарски предели се наоѓаат во државата Јукатан во Мексико.
Предкласичен период
Мајанската територија била населене во 10 век п.н.е. Скорешни откритија во Белиз забележале мајанско населено место кое датирало до 2600 п.н.е. Сепак, пошироко е прифатена тезата дека маите ги населиле тие простори во 1800 година п.н.е. во регионот Соконуско. Овој период познат како ран предкласичен период е својствен по појавата на грнчарството.
Помеѓу научната јавност постои несогласување околу прашањето до каде се протегале физичките, а до каде културните граници на Маите. Во натписите од овој период се забележува заемно влијание помеѓу Маите и околните антички цивилизации.
Класичен период
Класичниот период (од 250 до 900 година) е период на голем развој на мајанската цивилизација, висок степен на урбанизација, градење на споменици и натписи и ова е период на значаен интелектуален и уметнички развој, особено во јужните предели на мајанската територија. Тие го развиле земјоделството и се развиле повеќе независни градови-држави. Такви значајни градови-држави биле Тикал, Паленке, Копан и Калакмул, но исто така опстојувале и некои помали како на пример Дос Пилас, Уашактун, Алтун Ха и Бонампак. Северните предели не се многу познати за денешната наука како јужните, но сепак тука се откриени значајните Ошкинток, Чунчукмил и Ушмал.
Најзначајните спомениви се скалестите пирамиди. Тие биле градени во религиозните центри заедно со палатите на владетелот на кралството. Палатата во Канкиен е најголема, иако огромното археолошко наоѓалиште нема пирамида. Покрај палатите и пирамидите, знчајни се изгравираните камени плочи наречени стели или на мајански тетун, на кои се пишувал текст со мајанско писмо со различна тематика.
Падот на Маите
Поради сè уште непознати причини, мајанските градови од јужните предели пропаднале во 8 век и 9 век и накратко биле комплетно напуштени. Падот бил проследен и со значително намаление на создавање на мајански натписи. Иако сè уште нема општоприфатлива теорија за причините и падот на Маите, денешните историчари и научници имаат создадено повеќе теории за овој феномен и се делат во две групи: еколошки и нееколошки причини.
Нееколошките теории за падот на Маите се подделени на неколку поткатегориим како на примнер, пренаселеност, странски напад, револт на населението и пад на клучните трговски патишта. Еколошките хипотези за падот на Маите се делат на еколошки катастрофи, зарази и климатски промени. Како и да е, има докази дека Маите се соочувале со потешкотии во земјоделството, а особено имале проблеми со ловот. Некои научници излагаат со понови теории за 200 годишна суша во тој регион што резултирала со колапс на Мајанската цивилизација. Теориите за сушата се засноваат на истражувања на почвата околу копнените водени површини и испитување на почвата воопшто.
Пост-класичен период
За време на пост-класичниот период (од 10 век до ран 16 век), развојот на северните градски центри продолжил и се одликува со зголемување на различноста во општествата и надворешни културни влијанија. Мајанските градови во Јукатан продолжиле со својот развој уште неколку векови после големиот пад на јужните предели и меѓу главните градови биле: Чичен Ица, Ушмал, Еѕна и Коба. По падот на владеачките династии во Чичен и Ишмал, Мајапан владеел со целиот Јукатан сè до револтот во 1450 година. Подоцна, ова кралство се намалило и опстојувало како град-држава сè до шпанската колонизација на Јукатан.
Маите од Ица, Ковох и Јалаин од Централен Петен го преживеале падот на класичниот период и до 1250 година се обединиле и создале градови-држави. Ица Маите како свој центар го имале Тајасал или познат како Нох Петен. Тој владеел со територијата околу езерото Петен. Ковох Маите за свој главен град го имале Киче и е познат по најголемиот извор на мајанска митологија, Попол Вух. Покрај овие, позначајни кралства биле оние на Мамите, Какчикелците, Чахомаците и Чухците.
Колонијален период
Кратко после неколку мали експедиции, Шпанците започнале воени походи за освојување на териториите на Маите и основале колонија на територијата на Маите во Јукатан и во Гватемала. Оваа кампања наречена Шпанска колонизација на Јукатан била тешка задача за шпанските конкистадори и им требало околу 170 години за да воспостават комплетна шпанска контрола на таа територија.
За разлика од Ацтеките и Инките, Маите немале еден единствен политички центар, што би овозможило Шпанците со еден напад да ја освојат цела територија. Наместо тоа, Шпанците биле приморани да ги освојуваат секој град-држава поединечно. Повеќето од колонизаторите биле мотивирани од идејата дека ќе пронајдат големо богатство во освоените градови како на пример злато и сребро, но сепак мајанските предели биле сиромашни. Но тоа не влијаело демотивирачки, туку Шпанците се заинтересирале за освојување на другите империи во Перу и Мексико.
Шпанската црква и шпанските власти ги уништиле мајанските записи и со тоа за секогаш го уништиле знаењето на Маите. За среќа зачувани се три книги од класичниот мајански период. Последните мајански кралства Тајасал и Закпетен биле освојувани и ослободувани сè до 17 век кога подоцна биле засекогаш уништени во 1697.
Мајанска уметност
Според голем број на реномирани научници и уметници, уметноста на Маите е најсофистицираната и најубавата уметност од сите антични култури од „Новиот Свет“. Резбите и цртежите од Паленке и статуите од Копан се најдобрите дела од уметноста на Маите бидејќи има голема прецизност при претставувањето на човековите фигури. Од сликарството има многу малку останато, воглавно сликање на керамика бидејќи само тоа опстоило низ вековите. својствена сина боја е зачувана до ден денес поради хемиските состојки на бојата и е наречена мајанска сина боја. Користењето на бојата било присутно до 16 век кога техниката е загубена за денешната наука.
Архитектура
Како една од уникатните стари архитектури, мајанската архитектура се развивала и опстојувала повеќе илјадници години. Најпознатите својствено мајански градби се скалестите пирамиди од пред-класичниот мајански период и порано. Покрај нив има и археолошки наоѓалишта во пештери кои биле или се важни за Маите. Такви пештери се Холха, Нах Тунич, Канделарија и Пештерата на вештерката. Некои од старите пештери се користат и денес од Маите во Чијапас, Мексико.
Меѓу научниците кружи теорија дека пирамидите биле обновувани секои педесет и две години во согласност со мајанскиот календар. Сепак ова било доста обичен феномен зошто старите градби побарувале обнова. Познати се пирамидите од Тикал, Јашха и Чичен Ица.
Урбанистички план
Како што мајанската цивилизација се протегала на различни релјефски предели, така урбанистичкиот план на градовите бил минимален. При градењето на градовите, Маите тежнееле да го создадат градот во склоп со природата и природните ресурси. Така на пример некои градови се изградени на рамни варовнички платоа (Јукатан), додека другите биле градени на ридови и импресивни височини.
Класичниот мајански период може полесно да се опише како простор на големи споменици и патеки. Големите плоштади биле центри за собирање на луѓето и тука бил фокусот на урбанистичкиот план, додека околниот предел бил на некој начин на втор план. Во доцниот пост-класичен мајански период градовите биле како тврдини, со безбедносни структури и со големи плоштади.
Како што градовите растеле поголеми, Маите ги правеле градовите во кардинален правец. Така, градовите се граделе покрај извори на вода или сеноти и главните плоштади биле поврзани со сакбеи.
Во срцето на големите мајански градови биле големите централни плоштади опколени со најважните владини и верски објекти како на пример кралската палата, пирамидата и средноамерикански стадиони. Бидејќи Маите обрнувале големо внимание на природата и религијата, тие ги граделе пирамидите во склопс со тогашното сфаќање на орбитата и останатите небесни тела.
Градежен материјал
Една од најзначајните и најимпресивните аспекти за мајанската цивилизација е тоа што тие граделе без некои денешни познати техники и начини на градба. Така тие немале животни за пренос на градежниот материјал, метални алатки и колични, па така изработката на сите конструкции побарувала голема човечка моќ и енергија. Сите канеми блокови кои ги користеле Маите при изработката биле црпени од локални околни каменоломи. Најчесто се користел варовникот, кој бил лесен за изработка дури и со камени алатки. Покрај готовиот варовник, Маите правеле и материјал кој е сличен со денешниот цимент, но направен од дробен варовник. Покрај варовникот Маите користеле и дрво за градење на обични куќи за живеење.
Мајанско писмо
Мајанското писмо, често наречено мајански хиероглифи, било писмо комбинирано од фонтски букви и логограми. Најчесто писмото се класифицира како логограмско или логослоговно писмо во кое слоговите играат значајна улога при пишување. Тоа е единствено писмо од пред колонизацијата кое целосно го претставува зборуваниот јазик. Писмото има над илјада различни глифи или симболи, иако некои се варијации од одреден знак. Не повеќе од 500 знаци биле во употреба, од 200 имаат фонтска или слоговна вредност.
Уште од своето оформување, Мајанското писмо било во употреба сè до доаѓањето на европските колонизатори. Иако поголем број мајански градови пропаднале или биле напуштени, користењето и учењето на писмото продолжило и понатака. Шпанците забележале дека и по нивното доаѓање имало луѓе што го читале писмото, но поради незаинтересираност, писмото западнало во заборав сè до неговото дешифрирање.
Денес има околу 10.000 зачувани мајански текстови, најмногу од нив се напишани на камени споменици, стели и керамика. Маите исто така пишувале текстови на материјал сличен на хартија изработена од дрво (смокви). Овој вид на хартија познат под името аматл е лесно препознатлив по тоа што се чувал превиткан на неколку еднакви страни за да се создаде кодекс кој може да се пишува од двете страни. По шпанската колонизација на Маите, Шпанците наредиле да се уништат сите хартиени кодекси. Само три кодекси преживеале од тој терор и тие се: мадридски кодекс, париски кодекс и дрезденски кодекс. Неколку страници преживеале од четвртиот гролиерски кодекс.
Алатки за пишување
Иако археолошките докази не даваат јасни информации за алатките за пишување, сепак Маите пишувањето го правеле со четки со влакна од животни. Кодексите биле пишувани со црно мастило и со црвени назначени делови, што ја потврдува ацтечката изрека за Маите „земја на црното и црвеното“.
Писари и писменост
Писарите имале важна улога во мајанските судови. Мајанската уметност често ги опишувала владетелите како писари со што назначувале дека тие знаат да читаат и пишуваат.
Математика
Маите ја мереле должината на сончевата година со голем степен на прецизност. Тие не користеле фигура за да ја претстават должината во календарот, но сепак календарите биле составено од 365 денови.
Покрај тоа што калнедарот е многу прецизен и е речиси ист со денешниот календар, прецизноста на мерењето на селарната година со денешните календари е за малку попрецизен од мајанскиот.
Астрономија
Маите се единствената цивилизација од пред ерата на телескопите кои имале големо познавање за маглината Орион. Ова го потврдуваат приказните од мајанскиот фолклор. Голем број на мајански градови се сместени според плејади и ѕвездата Ета Змеј.
Маите биле посебно заинтересирани за зенијалните патеки, односно феномен кога сонцето поминува директно над луѓето. Дрезденскиот кодекс содржи повеќе феномоени забележани од Маите и според анализите на кодексот планетата Венера бил најважниот астрономски објект на Маите после сонцето.
Религија
Како и Ацтеките и Инките кои владееле подоцна, Маите верувале во циклична природа на времето. Ритуалите и церемониите биле во тесна врска со земјени и вселенски циклуси ки ги набљудувале и анализирале. Мајанските свештеници имале задача да ги протолкуваат овие феномени и давале предвидувања на иднината и на минатото. Тие исто така одлучувале за организирање на одреден настан според небото.
Маите принесувале и човечко жртвување. Во некои мајански ритуали луѓето биле убивани со откорнување на срцето и го принесувале како дар кон боговите. Ова е опишано во мајанските кодекси. Најчесто деца биле принесувани како жртви затоа што се мислело дека тие се најчисти.
Поголем дел од мајанската религиозна традиција денес не е сосема разбрана од научниците, но се знае дека Маите верувале дека космосот е создаден од три дела: подземје, небо и земја.
Мајанското подземје, Шибалба, може да се посети преку пештери и се мислело дека тоа подземје било под доминација на старите богови на смртта. Сонцето (Кинич Ахау) и Ицамна биле богови на небото. Ноќта се сметала за прозорец каде се појавуваат сите натприродни појави.
Мајанските богови не се остро одделени како на пример словенските или римските богови. Тие немале строго одредена улога и време на чествување, туку сè зависело од циклусот на времето.
Во центарот на мајанското верување се наоѓа животното тркало на пченската. Филозофијата се заснова на тоа дека мајанскиот бог на пченката е централна религиозна фигура.
Маите верувале дека ако се знае минатото, тоа доведува до разбирање на цикличните влијанија кои ја содаваат сегашноста, а со познавањето на сегашноста се разбира и иднината.
Земјоделство
Античките Маи имале различни усовршени методи за производство на храна. Порано се верувало дека привремените посеви овозможувале храна на Маите, но денес според археолошките докази се утврдило дека Маите има големи посеви, терасни посеви, шумски градини и дивечот биле главните методи за производство на храна во империјата. Некои од овие методи и денес се во употреба.
Откривање на мајанските археолошки наоѓалишта
Шпанските колонизатори имале слабо познавање за надворешниот Нов Свет, и голем број од старите мајански градови биле непознати за нив. Во 1893 година американскиот писател и патописец Џон Лојд Стефанс ги посетил Копан, Паленке и останатите поголеми и позначајни стари мајански градови. Нивните записи за мајанските градови побудиле интерес кај светската јавност
Поголемиот дел од старите мајански градови биле обраснати од џунглата и тоа било природно сокривање на самите структури. За да ги откријат старите градови, научниците користеле сателитски снимки. Најдобриот начин за таквото откривање е со техниката на инфрацрвен спектар, односно варовничките структури и околното земјиште даваат црвенкасто-кафеава боја на снимките.
Меѓу позначајните мајански градови се: Паленке, Чичен Ица, Копан, Тикал и други.
Филип Дејгнан
Филип Дејгнан (Philip Deignan; Pilib Ó Duígeannáin; р. ) — поранешен ирски професионален друмски велосипедист, кој возел професионално во периодот 2005-2018.
Поранешен олимпиец, Дејгнан освоил етапа на Вуелта а Еспања 2009 и завршил во првите десет во генералниот пласман.
Рана кариера
Дејгнан е роден во Летеркени, Донегол, каде првпат се натпреварувал на добротворна велосипедска трка во 1997 година. Станал професионалец од 2005 година. Пред тоа, возел за аматерската екипа каде се покажал добро. На Џиробио (Џиро д’Италија за аматери) во 2004 година, по претходниот пад, се покажал добро на планинските етапи. Ја освоил последната етапа и генералниот пласман на Ронде де л’Изар 2004 како аматер. Негова прва професионална победа била на Тур ду Дубс, каде нападнал од бегството, во кое бил неговиот сонародник и тогашен колега Марк Сканлон. Други поголеми резултати биле деветтото место на Светското друмско првенство под 23 години, петтото место на Европското друмско првенство под 23 години и второто место на планинска етапа на Тур де л’Авенир 2006.
Се квалификувал да ја претставува Ирска на Олимпијата во 2008 година. Завршил на 81. место на друмската трка (15 минути и 53 секунди зад победникот Самуел Санчес и пет минути зад сонародникот Николас Роуш). Дејгнан заедно со Роуш и Роџер Ајкен бил дел од ирската екипа за Светското првенство 2008 во Варезе. Никој од тројцата не ја завршиле трката.
Сервело Тест Тим (2009-2011)
Во 2009 година, Дејгнан возел со. Настапил на Џиро д’Италија 2009, постигнувајќи една завршница во првите десет. На 17 септември 2009 ја постигнал својата прва победа на некој Гранд Тур, на етапата 18 на Вуелта а Еспања 2009 во Авила, по борбата со Чехот Роман Кројцигер од. Завршувајќи 10 минути пред групата се искачил на деветтото место во генералниот пласман. Станал првиот Ирец кој освоил етапа на некој Гранд Тур по последниот успех на Стивен Роуш на Тур де Франс во 1992. Дејгнан бил избран да вози за Ирска на Светското првенство 2009, заедно со Николас Роуш и Даниел Мартин. Дејгнан го имал најдобриот ирски пласман со 40. место на друмската трка на Светското првенство.
РадиоШек (2011)
Било објавено дека болест ќе ја наруши неговата сезона во 2010 година. Во 2011 година потпишал со.
Јунајтед Хелткер (2012-2013)
По една сезона со РадиоШек, потпишал со за сезоната 2012. Дејгнен успеал да ја обнови својата кариера со екипата, победувајќи на Трката Џила во 2013 година и забележал завршници меѓу првите десет на трите најголеми американски трки, Трката околу Јута (6.), Трката околу Калифорнија (9.) и САД Про Сајклинг Челинг (10.).
Личен живот
Дејгнан се оженил со друмската велосипедистка Лизи Армитстид на 17 септември 2016 година.
Распоред на резултатите на големите трки
СО = се откажал; — = не учествувал
Пуцк (општина)
Пуцк (gmina Puck) — селска општина во Пучкиот Округ на Поморското Војводство, северна Полска. Седиште е градот Пуцк, иако самиот тој не е дел од општината.
Општината зафаќа површина од и има население од 26.018 жители (2017).
Дел од општината го опфаќа заштитеното подрачје Приморски пределен парк.
Населени места
Општината опфаќа 47 населени места, од кои сите се села:
Соседни општини
Општината се граничи со градовите Пуцк, Реда, Румја и Владиславово, како и со општините Косаково, Крокова и Вејхерово.
Љиљана Батлер
Љиљана Батлер (моминско Петровиќ ; 14 декември 1944 - 26 април 2010 година) била југословенско- ромска пејачка. Нејзиниот прекар бил Мајка на циганска душа.
Раниот живот
Батлер е родена како Љиљана Петровиќ на 14 декември 1944 година во Белград, Кралство Југославија за време на Втората светска војна. Нејзиниот татко бил ромски хармоникаш од Србија, додека нејзината мајка била хрватска пејачка од Загреб. Нејзиниот татко го напуштил семејството веднаш по раѓањето на својата ќерка. Петровиќ се преселила во градот Бјелина, во Босна и Херцеговина, каде нејзината мајка настапувала во пивници. Како тинејџер таа почнала да пее, и се вратила во Белград, каде што се населиле во Скадарлија боемскиот кварт на градот.
Личен живот
Батлер починала од рак на 26 април 2010 година, на возраст од 65 години, во Диселдорф, каде што живеела од 1987 година.
Ристо Никовски
Животопис и работно искуство
Завршил на Економскиот Факултет во Скопје (1971) и професионалната кариера ја започнал во „ОХИС“, а следните 35 години ги поминал во дипломатска служба. Од 1971 до почетокот на 1992 година работел во Сојузниот секретаријат за надворешни работи во Белград, а потоа во македонската дипломатија. Службувал во амбасадите на СФРЈ во Пекинг (1972 - 1976), Хавана (1977 - 1981), Џакарта (1986 - 1988) и Куала Лумпур (1988 - 1990). Како член на југословенски делегации учествувал на бројни меѓународни конференции во Њујорк (ООН), Виена, Хавана, Најроби, Бали.
Во македонската дипломатија бил потсекретар во министерството за надворешни работи во периодот од 1992 до 1993, дипломатски претставник, а потоа и амбасадор во Обединето Кралство во Лондон, од каде како нерезидентен амбасадор ги покривал и Ирска и Исланд (1993 - 1997), Тирана (1998 - 2002) и Москва (2004 - 2006). Во периодот од 2002 до 2003 година бил државен секретар во министерството за надворешни работи. Предводел македонски делегации во Кина, Јапонија, Индонезија, Бугарија, Австрија, Велика Британија, Чешка, Шпанија, Украина, Албанија, Русија, Словачка, Унгарија. По пензионирањето во 2006 година, бил член во советот за меѓународни односи на претседателот на Република Македонија од 2009 година, каде што во 2011 поднел оставка по бранувањето на медиумите и јавноста откако во негова колумна директно ги критикувал САД и работата на амбасадорот Филип Рикер, оценувајќи дека дипломатот се меша во внатрешни работи на Македонија поради што треба да биде прогласен за персона нон-грата. .
Дела
Редовно објавува свои мислења во колумни посветени на актуелните настани поврзани со Македонија. Автор е на книгите:
Науката во 1528 година
1528 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Каскелен
Каскелен е град во покраината Алмати во југоисточен Казахстан. Градот е главен град на округот Карасај.
Уника Цирн
Уника Цирн (6 јули 1916 - 19 октомври 1970) — германска писателка и уметник. Запаметена е по своите дела од поезијата на анаграми и автоматско цртање и за нејзините фотографски соработки со Ханс Белмер. Изложба на делата на Белмер и Цирн се одржала во галеријата Убу во Њујорк пролетта 2012 г.
NGC 1836
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1836 се споменува и како ESO 56-SC61, in LMC.
Откривање
Објектот е откриен на 23 ноември 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 9 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1836 е од видот OCL. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,2 m. NGC 1836 има само една позната привидна димензија, која изнесува 0,8'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 5 ч 5 м 34,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 68° 37' 41".
Други поделби
Проучување на NGC 1836 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 444; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 9161.
Раде Дичоски
Раде Дичоски (Мало Коњари,, ) — македонски аниматор и илустратор.
Животопис
Дичоски е роден на 21 април 1966 година во прилепското село Мало Коњари, каде после завршеното основното училиште заминал во Нови Сад во  военото медицинско училиште. Како воен старешина рабоел во ЈНА, а во меѓувреме се занимавал со сликарство и кратки стрип приказни за војничките списанија. Од осамостојувањето на Македонија работи во АРМ и продолжил да работи на македонските народни приказни собирани од Марко Цепенков и можноста тие да се прикажат во стрип. Во 2005 година било издадено и првото стрип списание со македонски народни приказни каде главни ликови се Ѓорѓи и Шенка Колозови како едни од најприфатените за презентирање на народните македонски приказни. Со цел посликовито да се долови  начинот на живеење, обичаите, јазикот, архитектурата, носиите  и другите одлики на тоа време, тој продолжил со обработка на познатите ликови Итар Пејо и Насредин Оџа. Како пензиониран старешина во моментов соработува со војничкото списание Армиски Збор и Австралиско – македонски неделник.
Каруеши Тран
Круеши Тран e американска глумица и модел.
Животопис
Каруеши е родена и израснала во Лос Анџелес, Калифорнија. Нејзината мајка е Виетнамка а нејзиниот татко Афроамериканец.
Каруеши била во врска со R&B ѕвездата Крис Браун, а потоа и со холандскиот фудбалер Мемфис Депај.
Параолимпискиот тим за бегалци на Летните параолимписки игри 2020
Параолимпискиот тим за бегалци, претходно наречен Независниот тим параолимписки спортисти, се натпреварувал на Летните параолимписки игри 2020 година во Токио, Јапонија, од 24 август до 5 септември 2021 година. Тимот се состоел од шест параолимписки спортисти бегалци и азиланти коишто ги претставуваат околу 82 милиони бегалци во светот. Формирањето на тимот и неговите шест спортисти било објавено на 30 јуни 2021 година во заедничка изјава на IPC и УНХЦР. Тимот дебитирал на претходното издание на Параолимпијадата што се состоело од само двајца спортисти. Тој тим важел за координиран и затоа се смета за „прв“. Тимот бил првиот влезен тим на Јапонскиот национален стадион за време на Парадата на нациите на церемонијата на отворање.
Репрезентативност
Тимот не претставува некоја одредена земја; тие ги претставуваат околу 82 милиони луѓе ширум светот коишто се бегалци. УНХЦР проценува дека 12 милиони од 82 милиони бегалци имаат инвалидитет. Тимот бил пречекан од високиот комесар на ОН за бегалци Филипо Гранди.
Учество
Тимот бил објавен на 30 јуни 2021 година од страна на Меѓународниот параолимписки комитет. Американската пливачка Илеана Родригез била избрана да го води Параолимпискиот тим за бегалци како шеф на мисијата. Родригез требало да ја има честа да го носи знамето на парадата на нациите на церемонијата на отворање, но знамето всушност го носеле Карими и Иса. Родригез истакна дека е соодветно бегалците да бидат претставени на Параолимпијадата бидејќи тие биле основани од Лудвиг Гутман, којшто и самиот бил бегалец. Сите спортисти се нови на Параолимпијадата освен Ибрахим Ал Хусеин и Шахрад Насајпур коишто се натпреваруваа во 2016 година.
Спонзорство
Тимот е организациски поддржан од IPC, но финансиски тие се спонзорирани од AirBNB. AirBNB ги покрива трошоците на тимот и тоа им овозможува на спортистите да се концентрираат на нивниот тренинг. AirBNB има нов оддел за поддршка на тимот и тие водат онлајн форум каде што спортистите зборуваат за нивните животи. ASICS ја снабдува облеката на тимот бидејќи тоа го зголемува нивното чувство за идентитет. Ова е особено важно бидејќи секој од нив не може да ги користи знамињата на нацијата каде што е роден. УНХЦР, исто така, помага и еден од спортистите на тимот, Абас Карими, е прогласен за „поддржувач од висок профил“ на УНХЦР.
Аркадиковски мост
Аркадиковскиот мост или Казармски мост ― микенски мост во близина на современиот пат од Тирин до Епидаврос на Пелопонез, Грција. Датира од грчкото бронзено време, тој е еден од најстарите лаковни мостови кои сè уште постојат и се користат денес и најстариот зачуван мост во Европа.
Конзолниот лаковен мостот припаѓал во микенското време како пат меѓу двата града, кој сочинувал дел од поширока воена патна мрежа. Има распон на пропуст од околу 1 м и е изработен на типичен микенски начин на киклопски камења. Структурата е 22 м долга, 5.60 м широка во основата и 4 м висока. Ширината на коловозот на врвот е околу 2.50 м. Софистицираниот распоред на мостот и патот укажуваат на тоа дека тие биле посебно изградени за употреба од влечни коли. Изграден во доцноеладско III (околу 1300–1190 п.н.е.), мостот сè уште се користи од месното население.
Понатамошни микенски мостови во Арголис
Аркадиковскиот мостот е еден од четирите познати микенски мостови со конзолни лакови во близина на Аркадико, сите припаѓаат на истиот пат од бронзеното време меѓу двата града и сите со сличен дизајн и старост. Еден од нив е Петрогефирскиот мост кој минува низ истиот поток 1 км западно од Аркадиковскиот мост. Инаку слична по големина и изглед, структурата има поголем распон и малку повисок свод. Таа, исто така, сè уште се користи како месна патека.
Петтиот, добро сочуван микенски мост се наоѓа во поширокиот регион кај Ликотрупи во северниот дел на Арголис, каде што бил дел од друг микенски главен пат. Неговите мерења се блиску до Аркадиковскиот мост: 5.20 м широк на дното, 2.40 м на врвот и со распон на конзолен лак од малку повеќе од еден метар. Патот сè уште има рабници за водење на коли кои брзо се движат.
Железен глас
Железен глас ― политички поим за избирач кој може со сигурност да биде сметан дека ќе гласа за една или друга партија. Оваа фраза била најзначајно користена почнувајќи уште околу преодот на милениумот на азиските демократски избори, поточно Република Кина (Тајван): (кинески: 鐵票; пинјин: tiě piào). Тие обично вклучуваат силни поддржувачи на независноста на Тајван или обединувањето на Кина.
Куоминтангот (КМТ) бил поразен на изборите во 2000 година со губење на железни гласови. Резултатот покажува дека „железното гласање“ може да се земе само како навод. Луѓето кои силно веруваат во нивниот „железен глас“ може да имаат неочекуван исход.
Истиот поим се користи и во Хонгконг, што се однесува на силните поддржувачи на продемократската страна или на пропекиншката страна.
Поврзан поим во политиката на Соединетите Држави е жолто куче демократ (yellow dog Democrat). Спротивно е нишачки гласач (swing voter).
Двоаголник
Двоаголник (дигон) — многуаголник со два странични раба и две темиња. Неговата конструкција е изродена на Евклидовата рамнина бидејќи секоја од двете страни би се совпаѓале или едната (или обете) би биле закривени; сепак, тој лесно се претставува во елиптичен простор.
Правилниот двоаголник има два еднакви агла и две еднакви страни. Се претставува со Шлефлиевиот симбол {2}. Може да се конструира на сфера со пар од два лака од 180 степени кои поврзуваат антиподни точки, when it forms a сферна месечина.
Двоаголникот е најпростиот апстрактен политоп од 2. ред.
Потсечениот двоаголник, t{2} е квадрат, {4}. Наизменично потсечениот (алтерниран) двоаголник, h{2} е едноаголник, {1}.
Во Евклидовата геометрија
Двоаголникот може да има две нагледни претстави во Евклидов простор.
Една претстава е изродена и изгледа како двоен преклоп на отсечка. Се јавува кога најмалото растојание помеѓу двата раба е 0 и ја среќаваме во неколку ситуации. Овој облик на двоен преклоп понекогаш се користи за дефинирање на изродени случаи на некои политопи; на пример, правилниот тетраедар може да се смета за антипризма образувана од таков двоаголник. Може да се изведе од наизменичното потсекување на квадрат (h{4}) бидејќи двете противположни темиња на таа сфера трена да се поврзани. Кога имаме повеќедимензионални политопи со квадрати и други четириаголни фигури кои се наизменично потсечени, овие двоаголници обично се отфрлаат, сметајќи ги за единечни рабови.
Друга нагледна претстава има две напоредни прави кои се протегаат до (имаат темиња во) бесконечност, што се јавува кога најкраткото растојание помеѓу двата раба е поголемо од нула. Овој облик се јавува кога претставата на некои изродени политопи, чиј значаен пример е бесконечниот осоедар, границата на општ сферен осоедар во бесконечност, сочинет од бесконечен број на двоаголници кои се среќаваат во две антиподни точки во бесконечноста. Меѓутоа, бидејќи темињата на овие двоаголници се во бесконечноста и затоа не се омеѓени од затворени отсечки, ова поплочување обично не се смета за дополнително правилно поплочување на Евклидовата рамнина, дури и кога неговиот дуален бесконечен диедар се смета за таков.
Секој двоаголник со прави страни е правилен иако е изроден, бидејќи двете страни имаат иста должина и двата агла се еднакви (обата имаат нула степени). Како таков, правилниот двоаголник е конструктибилен многуаголник.
Кај елементарните полиедри
Двоаголникот како страна на полиедар е изроден бидејќи е изроден многуаголник. Сепак, понекогаш е од тополошка полза при преобразба на полиедри.
Шашаварлија
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во западните падини на Плачковица, оддалечено 8 километри источно од Штип.
Двоаголник
Како сферна месечина
Сферната месечина е двоаголник чии темиња се антиподни точки на сферата.
Шашаварлија
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Шашаварлија живееле 730 жители, сите Турци.
Според Димитар Гаџанов во 1916 година селото имало 541 жител, сите Турци.
Двоаголник
Како сферна месечина
Сферениот полиедар конструиран од такви двоаголници се нарекува осоедар.
Шашаварлија
Население
На пописот од 2002 година, селото имало 108 жители, од кои 23 Македонци и 85 Турци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 79 жители, од кои 10 Македонци, 1 Албанец, 67 Турци и 1 лице без податоци.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 2313 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото Калапетровци.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 90 гласачи.
Науката во 1529 година
1529 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Libro de la Invención Liberal y Arte del Juego del Axedrez
Libro de la Invención Liberal y Arte del Juego del Axedrez (во превод: Книга за откривањето на уметничката игра шах) — едно од најстарите книги за современиот шах во Европа. Автор на делото е шпанскиот калуѓер Реј Лопес де Сегура, кој бил инспириран од делото Questo libro e da imparare giocare a scachi од Педро Дамјано од 1512 година. Сегура се стремел да создаде книга, во која грешките од Дамјановата ќе бидат поправени. Така, тој создал дело, кое претставува водич во играта со основните правила и основната стратегија и тактика. Некои првила во книгата биле споменати за првпат, а и денес се дел од играта. Книгата е напишана во 1561 година и била издадена во Алкала де Енарес.
Историја
Во 1560 година, Реј Лопез престојувал во Рим, каде што имал можност да ја разгледа книгата Questo libro e da imparare giocare a scachi, која исто така се однесувала на шахот и чиј автор бил Педро Дамјано. Анализирајќи ја содржината на оваа книга, Лопез утврдил дека содржината не е најсоодветна и дека во неа има грешки кои може да се поправат, па решил да напише нова, подобрена книга за играта. Предизвикан и инспириран од Дамјановото дело, Лопез во своето дело ги критикувал анализите на Дамјано. Оригиналното издание на книгата е на шпански јазик, додека во 1584 година, истата била преведена на италијански, а во текот на 17. век и на француски јазик.
Содржина
Содржината во книгата е поделена во четири дела.