cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Борислав Траиковски
Творештво
Академскиот сликар Борислав Траиковски изложуваше во многу градови во земјата и странство самостојно или како дел од колектив во Битола, Прилеп, Скопје, Струга Белград, Загреб, Лондон, Брадфорд, Ферара, Париз.
Неговиот ликовен стил се одликува со голем број на пејзажи, мртва природа и портрети кои одразуваат видливи влијанија на Руло и Коњовиќ. Во подоцната фаза, тој го смени експресионистичкиот стил за да премине во апстракција.
Јубилејната изложба по повод 40 години творештво (1991) претставува потврдување на неговата ликовна персоналност. Со оваа изложба се заокружила целокупната творечка активност на Траиковски, значајна со својата доследност и кохерентност за развојот на македонското современо сликарство во целина.
Во негова чест, од 2006 година, Друштвото на ликовни уметници од Битола инаугурираше годишна награда што го носи неговото име. Наградата „Борислав Траиковски“ се доделува за најдобро уметничко дело претставено на годишната изложба на Друштвото на уметници.
По повод 100-годишнината на неговото раѓање во 2017 година е отворена изложба на слики поставени во 5 сали на галеријата во белградската галерија "Куќа Легата", каде беа изложени 40 дела од техника јаглен на хартија, масло на платно и монолитографии создавани во предиодот од 1936 до 1993 година. Изложбата ја отвори Нејзиното кралевско височество Јелисавета Караџорџевиќ, која истакна дека како вљубеник во сликарството и сликар делата на Траиковски и оставиле силен впечаток и и побудиле желба да бидат презентирани пред љубителите на уметноста во Белград. За неа Траиковски е голем сликар со чие творештво треба да се гордее Македонија.
Истата година беше објавена и капитална монографијата која го вреднува целоупното творештво на Траиковски, во која се содржат најзначајните дела од неговата ликовна кариера.
Во рамките на ликовниот опус на Траиковски, по негово кажување е автор на над 4000 дела.
Награди
За уметничките постигања има добиено голем број награди и признанија меѓу кои најзначајни се :
Сончев Систем
Сончев Систем — гравитациски врзан систем на Сонцето и објектите што кружат околу него, директно или индиректно. Од објектите кои орбитираат директно околу Сонцето, најголеми се осумте планети, а останатите се помали објекти, џуџестите планети и мали тела на Сончевиот Систем. Од објектите што индиректно кружат околу Сонцето - природните сателити - два се поголеми од најмалата планета Меркур, а уште еден е речиси еднаков по големина.
Сончевиот Систем бил формиран пред 4,6 милијарди години од гравитациски колапс на џиновски меѓуѕвезден молекуларен облак. Огромното мнозинство од масата на системот е на Сонцето, а поголемиот дел од преостанатата маса се наоѓа во Јупитер. Четирите помали планети од внатрешниот систем, Меркур, Венера, Земја и Марс, се копнени планети, кои првенствено се составени од карпи и метал. Четирите планети од надворешниот систем се џиновски планети, кои се значително помасивни од копнените. Двете најголеми планети, Јупитер и Сатурн, се гасовити џинови, составени главно од водород и хелиум; двете најоддалечени планети, Уран и Нептун, се ледени џинови, кои се составени главно од супстанции со релативно високи точки на топење во споредба со водородот и хелиумот, наречени испарливи, како што се вода, амонијак и метан. Сите осум планети имаат речиси кружни орбити кои се наоѓаат во речиси рамен диск наречен еклиптика.
Сончевиот Систем содржи и помали објекти. Астероидниот појас, кој се наоѓа помеѓу орбитите на Марс и Јупитер, главно содржи објекти составени, како копнените планети, од карпи и метал. Надвор од орбитата на Нептун се наоѓа Кајперовиот Појас и расеаниот диск, кои се популации на Заднептунските планети составени претежно од мраз, а надвор од нив новооткриена популација на сендоии. Во рамките на овие популации, некои објекти се доволно големи за да се заокружат под сопствената гравитација, иако постои значителна дебата за тоа колку ќе се покажат. Таквите објекти се категоризираат како џуџести планеи. Астрономите генерално прифаќаат најмалку девет објекти како џуџести планети: астероидот Церера и заднептунските објекти Плутон, Ерида, Хаумеја, Макемаке, Квавар, Седна и Орк. Покрај овие два региона, разни други популации со мали тела, вклучувајќи комети, кентаури и меѓупланетарен облак од прашина, слободно патуваат меѓу регионите. Шест од планетите, шестте најголеми можни џуџести планети и многу од помалите тела орбитираат од природни сателити, кои обично се нарекуваат „месечини“ по Месечината. Секоја од надворешните планети е опкружена со планетарни прстени од прашина и други мали објекти.
Сончевиот ветер, млаз од наелектризирани честички што течат нанадвор од Сонцето, создава област во вид на меур во меѓуѕвездената средина позната како хелиосфера. Хелиопаузата е точката во која притисокот од сончевиот ветер е еднаков на спротивставениот притисок на меѓуѕвездената средина; се протега до работ на расфрланиот диск. Ортовиот Облак, за кој се смета дека е извор на долгопериодични комети, може да постои и на оддалеченост приближно илјада пати подалеку од хелиосферата. Сончевиот Систем се наоѓа на 26.000 светлосни години од центарот на галаксијата Млечен Пат во кракот на Орион, кој ги содржи повеќето видливи ѕвезди на ноќното небо. Најблиските ѕвезди се во т.н. Месен Меур, со најблиската Проксима Кентаур, на 4,25 светлосни години.
Откривање и истражување
Во поголемиот дел од историјата, човештвото не го препознал или го разбрал концептот на Сончевиот Систем. Поголемиот дел од луѓето до доцниот среден век – ренесансата верувале дека Земјата е неподвижна во центарот на универзумот и категорично се разликува од божествените објекти што се движат низ небото. Иако грчкиот филозоф Аристарх од Самос шпекулирал за хелиоцентрично преуредување на космосот, Никола Коперник бил првиот што развил математички предвидувачки хелиоцентричен систем.
Во 17 век, Галилео Галилеј открил дека Сонцето е обележано со сончеви дамки и дека Јупитер има четири сателити во орбитата околу него. Кристијан Хајгенс ги следел откритијата на Галилео со откривање на Сатурновата месечина Титан и обликот на прстените на Сатурн. Околу 1677 година, Едмонд Халеј забележал движење на Меркур преку Сонцето, што го навело да сфати дека набљудувањата на сончевата паралакса на планетата (поидеално користејќи го движењето на Венера) може да се користат за тригонометриски да се одредат растојанијата помеѓу Земјата, Венера и Сонцето. Во 1705 година, тој сфатил дека повторените гледања на комета се од ист објект, редовно враќајќи се еднаш на секои 75-76 години. Ова бил првиот доказ дека нешто друго освен планетите кружи околу Сонцето, иако ова било теоретизирано за комети во 1 век од Сенека Помладиот. Околу 1704 година, терминот „Сончев Систем“ првпат се појавил на англиски јазик. Во 1838 година, Фридрих Бесел успешно ја измерил ѕвездената паралакса, очигледно поместување на позицијата на ѕвезда создадена од движењето на Земјата околу Сонцето, обезбедувајќи го првиот директен, експериментален доказ за хелиоцентризмот. Оттогаш, подобрувањата во набљудувачката астрономија и употребата на вселенски летала без екипаж овозможиле детално истражување на другите тела кои кружат околу Сонцето.
Структура и состав
Главната компонента на Сончевиот Систем е Сонцето, ѕвезда од главната низа Г2 која содржи 99,86% од познатата маса на системот и доминира гравитациски. Четирите најголеми тела на Сонцето кои орбитираат, џиновските планети, сочинуваат 99% од преостанатата маса, а Јупитер и Сатурн заедно сочинуваат повеќе од 90%. Останатите објекти од Сончевиот Систем (вклучувајќи ги четирите земјовидни планети, џуџестите планети, месечините, астероидите и кометите) заедно сочинуваат помалку од 0,002% од вкупната маса на Сончевиот Систем.
Поголемиот дел од планетите во Сончевиот Систем имаат свои секундарни системи, орбитирани од планетарни објекти наречени природни сателити или месечини (од кои две, Титан и Ганимед, се поголеми од планетата Меркур). Четирите џиновски планети имаат планетарни прстени, тенки појаси од ситни честички кои кружат околу нив. Повеќето од најголемите природни сателити се во синхрона ротација, со едно лице трајно свртено кон нивниот родител.
Кеплеровите закони за планетарно движење ги опишуваат орбитите на објектите околу Сонцето. Следејќи ги законите на Кеплер, секој објект патува по елипса со Сонцето во еден фокус. Објектите поблиску до Сонцето (со помали големи полуоски) патуваат побрзо бидејќи тие се повеќе погодени од гравитацијата на Сонцето. На елипсовидна орбита, растојанието на телото од Сонцето варира во текот на неговата година. Најблиското приближување на телото до Сонцето се нарекува негов перихел, додека неговото најоддалечено растојание од Сонцето се нарекува негов афел. Орбитите на планетите се речиси кружни, но многу комети, астероиди и објекти од Кајперовиот Појас следат високо елиптични орбити. Положбите на телата во Сончевиот Систем може да се предвидат со помош на нумерички модели.
Иако Сонцето доминира во системот по маса, тоа претставува само околу 2% од аголниот момент. Планетите, во кои доминира Јупитер, го заземаат најголемиот дел од останатиот аголен момент поради комбинацијата на нивната маса, орбита и растојание од Сонцето, со веројатно значаен придонес од кометите.
Сонцето, кое ја сочинува речиси целата материја во Сончевиот Систем, е составено од приближно 98% водород и хелиум. Јупитер и Сатурн, кои ја сочинуваат речиси целата преостаната материја, исто така првенствено се составени од водород и хелиум. Градиент на составот постои во Сончевиот Систем, создаден од топлина и светлосен притисок од Сонцето; оние објекти кои се поблиску до Сонцето, на кои повеќе влијае топлината и светлосниот притисок, се составени од елементи со високи точки на топење. Објектите подалеку од Сонцето се составени главно од материјали со пониски точки на топење. Границата во Сончевиот Систем над која тие испарливи материи би можеле да се кондензираат е позната како линија на замрзнување и се наоѓа на околу 5 астрономски единици (750×106 kм; 460×106 ми) од Сонцето.
Објектите на внатрешниот Сончев Систем се составени главно од карпи, колективното име за соединенија со високи точки на топење, како што се силикати, железо или никел, кои останале цврсти во речиси сите услови во протопланетарната маглина. Јупитер и Сатурн се составени главно од гасови, астрономски термин за материјали со екстремно ниски точки на топење и висок притисок на пареа, како што се водород, хелиум и неон, кои секогаш биле во гасовита фаза во маглината. Мразовите, како вода, метан, амонијак, сулфурводород и јаглерод диоксид, имаат точка на топење до неколку стотици келвини. Тие можат да се најдат ледена, течна и гасовита состојба на различни места во Сончевиот Систем, додека во маглината биле или во цврста или гасовита фаза. Ледените супстанции го сочинуваат поголемиот дел од сателитите на џиновските планети, како и поголемиот дел од Уран и Нептун (т.н. „ледени џинови“) и бројните мали објекти што лежат надвор од орбитата на Нептун. Заедно, гасовите и мразот се нарекуваат испарливи.
Растојанија и размери
Растојанието од Земјата до Сонцето е 1 AU. За споредба, полупречникот на Сонцето е 0.0047 ае (700.000 км; 400.000 ми). Така, Сонцето зафаќа 0,00001% (10 −5 %) од волуменот на сфера со полупречник како големината на Земјината орбита, додека Земјиниот волумен е приближно еден милионити дел (10 −6) од оној на Сонцето. Јупитер, најголемата планета, има 5.2 астрономски единици (780,000,000 км; 480,000,000 ми) од Сонцето и има полупречник од 71,000 километри (0.00047 ае; 44,000 ми), додека најоддалечената планета, Нептун, е 30 астрономски единици (4.5×109 км; 2.8×109 ми) од Сонцето.
Со неколку исклучоци, колку е подалеку една планета или појас од Сонцето, толку е поголемо растојанието помеѓу нејзината орбита и орбитата на следниот поблизок објект до Сонцето. На пример, Венера е приближно 0,33 ае подалеку од Сонцето од Меркур, додека Сатурн е 4,3 ае од Јупитер, а Нептун е 10,5 ае од Уран. Направени се обиди да се одреди врската помеѓу овие орбитални растојанија (на пример, законот на Тициус-Боде), но таква теорија не е прифатена.
Формирање и еволуција
Сончевиот Систем бил формиран пред 4,568 милијарди години од гравитациониот колапс на регион во голем молекуларен облак. Овој почетен облак веројатно бил со ширина од неколку светлосни години и веројатно родил неколку ѕвезди. Како што е типично за молекуларните облаци, тој се состоел претежно од водород, со малку хелиум и мали количини на потешки елементи споени од претходните генерации на ѕвезди. Како што регионот започнал да се развива во она што денес е познато како Сончев Систем, таа предсончева маглина, преку зачувувањето на аголниот импулс предизвикала тој да ротира побрзо. Центарот, каде што се собирал најголемиот дел од масата, станал сè пожежок од околниот диск. Како што маглината започнала да ротира побрзо, таа започнала да се израмнува во протопланетарен диск со пречник од приближно 200 астрономски единици (30×109 kм; 19×109 ми) и жешка, густа протоѕвезда во центарот. Планетите настанале со насобирање од овој диск, во кој прашината и гасот гравитациски се привлекувале еден со друг, спојувајќи се за да формираат уште поголеми тела. Стотици протопланети можеби постоеле во раниот Сончев Систем, но тие или се споиле или биле уништени, оставајќи ги планетите, џуџестите планети и останати помали тела. Поради нивните повисоки точки на вриење, единствено металите и силикатите би можеле да постојат во цврста форма во топлиот внатрешен Сончев Систем блиску до Сонцето, а тие на крајот би ги формирале карпестите планети Меркур, Венера, Земјата и Марс. Бидејќи металните елементи сочинувале само многу мал дел од сончевата маглина, копнените планети не можеле да растат многу големи. Џиновските планети (Јупитер, Сатурн, Уран и Нептун) се формирале подалеку, надвор од ледената линија, точката помеѓу орбитите на Марс и Јупитер каде што материјалот е доволно ладен за испарливите ледени соединенија да останат цврсти. Мразот што ги формирал овие планети бил пообилниен од металите и силикатите што ги формирале земјовидните внатрешни планети, овозможувајќи им да пораснат доволно масивни за да заземат големи атмосфери на водород и хелиум, најлесните и најзастапените елементи. Остатоците што никогаш не станале планети се собрале во региони како што се Астероидниот појас, Кајперовиот Појас и Ортовиот Облак.
Во рок од 50 милиони години, притисокот и густината на водородот во центарот на протоѕвездата станале доволно големи за таа да започне со термојадрено соединување. Температурата, брзината на реакцијата, притисокот и густината се зголемиле додека не била постигната хидростатичка рамнотежа : топлинскиот притисок е еднаков на силата на гравитацијата. Во тој момент, Сонцето станало ѕвезда. Фазата на главната низа, од почеток до крај, траела околу 10 милијарди години за Сонцето, во споредба со околу две милијарди години за сите други фази од преостанатиот живот на Сонцето заедно. Сончевиот ветер од Сонцето ја создало хелиосферата и ги однело преостанатиот гас и прашина од протопланетарниот диск во меѓуѕвездениот простор, завршувајќи го процесот на формирање на планетата. Сонцето станало посветло; на почетокот на својот животен век на главната низа, неговата осветленост изнесувала 70% од она што е денес.
Сончевиот Систем останал приближно таков како што е познат денес додека водородот во јадрото на Сонцето целосно не се претворило во хелиум, што се случило приближно пред 5 милијарди години. Ова го означило крајот на животот во главната низа на Сонцето. Во тоа време, јадрото на Сонцето стапило во допир со водородно соединување што се случува долж обвивката што го опкружува инертниот хелиум, а излезната енергија станала многу поголема од сегашната. Надворешните слоеви на Сонцето се прошириле до приближно 260 пати повеќе од сегашниот пречник, а Сонцето станало црвен џин. Поради неговата значително зголемена површина, површината на Сонцето станала значително поладна ( 2,600 K отколку што е на главната низа. Во следниот период се очекува Сонцето да продолжи да се шири, кое ќе резултира со испарување на Меркур, а Земјата би станала непогодно место за живеење. На крајот, јадрото ќе биде доволно жешко за соединување на хелиум; Сонцето ќе согорува хелиум во дел од времето кога согорувало водород во јадрото. Сонцето не е доволно масивно за да започне со соединување на потешки елементи, а јадрените реакции во јадрото ќе се намалуваат. Неговите надворешни слоеви ќе се оддалечат во вселената, оставајќи бело џуџе, необично густ објект, половина од првобитната маса на Сонцето, но само колку Земјата. Исфрлените надворешни слоеви ќе го формираат она што е познато како планетарна маглина, враќајќи дел од материјалот што го формирал Сонцето - но сега збогатен со потешки елементи како јаглерод - во меѓуѕвездената средина.
Сонце
Сонцето е ѕвезда на Сончевиот Систем и убедливо негова најмасивна компонента. Неговата голема маса (332.900 земјишна маса), која сочинува 99,86% од целата маса во Сончевиот Систем, произведува температури и густини во неговото јадро доволно високи за да се одржи јадреното соединување на водород во хелиум, што ја прави главна ѕвезда од низата. Ова ослободува огромна количина на енергија, главно зрачена во вселената како електромагнетно зрачење кое достигнува врв во видлива светлина.
Сонцето е ѕвезда од главната низа од типот Г2. Пожешките ѕвезди од главната низа се посјајни. Температурата на Сонцето е средна помеѓу онаа на најжешките и онаа на најстудените ѕвезди. Ѕвездите посјајни и пожешки од Сонцето се ретки, додека значително затемнети и поладни ѕвезди, познати како црвени џуџиња, сочинуваат 85% од ѕвездите на Млечниот Пат.
Сонцето е од т.н. популација I, и има поголемо изобилство на елементи потешки од водородот и хелиумот („метали“ на астрономски јазик) од ѕвездите од постарата популација II. Елементи потешки од водородот и хелиумот биле формирани во јадрата на древните и експлодирачките ѕвезди, така што првата генерација на ѕвезди морала да умре пред универзумот да се збогати со овие атоми. Најстарите ѕвезди содржат малку метали, додека ѕвездите родени подоцна имаат повеќе. Се смета дека оваа висока металност била клучна за развојот на планетарен систем на Сонцето бидејќи планетите се формираат од насобирање на „метали“.
Меѓупланетарен простор
Огромното мнозинство на Сончевиот Систем се состои од вакуум познат како меѓупланетарен простор. Заедно со светлината, Сонцето зрачи континуиран прилив на наелектризирани честички (плазма) познат како сончев ветер. Овој прилив на честички се шири нанадвор со приближно 1,5 милиони километри на час, создавајќи слаба атмосфера која продира во меѓупланетарниот простор до најмалку 100 астрономски единици (15×109 kм; 9.3×109 ми). Активноста на површината на Сонцето, како што се сончевите блесоци и исфрлањето на короналната маса, ја нарушува хелиосферата, создавајќи вселенско време и предизвикувајќи геомагнетни бури. Најголемата структура во хелиосферата е слојот на хелиосферската струја, спирална форма создадена од дејствата на ротирачкото магнетно поле на Сонцето на меѓупланетарната средина.
Земјиното магнетно поле спречува нејзината атмосфера да биде одземена од сончевиот ветер. Венера и Марс немаат магнетни полиња и како резултат на тоа сончевиот ветер предизвикува нивната атмосфера постепено да крвари во вселената. Исфрлањето на короналната маса и слични настани го пренасочуваат магнетно поле и огромни количества материјал од површината на Сонцето. Интеракцијата на ова магнетно поле и материјалот со инките на магнетното поле на Земјата, наелектризирани честички во горниот дел на атмосферата на Земјата, каде што неговите заемодејства создаваат поларна светлина што се гледа во близина на магнетните полови.
Хелиосферата и планетарните магнетни полиња (за оние планети што ги имаат) делумно го штитат Сончевиот Систем од високоенергетските меѓуѕвездени честички наречени космички зраци. Густината на космичките зраци во меѓуѕвездената средина и јачината на магнетното поле на Сонцето се менуваат на многу долги временски размери, така што нивото на пенетрација на космичките зраци во Сончевиот Систем варира, иако за тоа колку е непознато.
Меѓупланетарниот простор е дом на најмалку два региони на космичка прашина слични на дисковите. Првиот, Зодијачки облак од прашина, лежи во внатрешниот Сончев Систем и ја предизвикува зодијачката светлина. Најверојатно е формиран од судири во астероидниот појас предизвикани од гравитационите заемодејства со планетите. Вториот облак од прашина се протега од околу 10 астрономски единици (1.5×109 kм; 930×106 ми) до околу 40 астрономски единици (6.0×109 kм; 3.7×109 ми), и веројатно е создаден од слични судири во Кајперовиот Појас.
Внатрешен Сончев Систем
Внатрешниот Сончев Систем е регион кој ги опфаќа копнените планети и астероидниот појас. Составени главно од силикати и метали, објектите на внатрешниот Сончев Систем се релативно блиску до Сонцето; полупречникот на целиот овој регион е помал од растојанието помеѓу орбитите на Јупитер и Сатурн. Овој регион е исто така во рамките на ледената линија, што е нешто помалку од 5 астрономски единици (750×106 kм; 460×106 ми) од Сонцето.
Внатрешни планети
Четирите копнени или внатрешни планети имаат густи, карпести состави, малку или никакви месечини и без планетарни прстени. Тие се составени главно од огноотпорни минерали како што се силикатите кои ги формираат нивните кори и обвивки  и метали како железо и никел кои ги формираат нивните јадра. Три од четирите внатрешни планети (Венера, Земја и Марс) имаат атмосфери доволно значителни за да генерираат временски услови; сите имаат ударни кратери и тектонски површински одлики, како што се долините на расцепот и вулканите. Терминот внатрешна планета не треба да се меша со долна планета, која ги означува оние планети кои се поблиску до Сонцето отколку Земјата (т.е. Меркур и Венера).
Земја
Земјата (1 астрономска единица (150×106 kм; 93×106 ми) е најголемата и најгустата од внатрешните планети, единствената за која се знае дека има моментална геолошка активност и единственото место каде што се знае дека постои живот. Нејзината течна хидросфера е единствена меѓу копнените планети и таа е единствената планета каде што е забележана тектоника на плочи. Атмосферата на Земјата е радикално различна од онаа на другите планети, бидејќи е изменета од присуството на живот за да содржи 21% слободен кислород. Има еден природен сателит, Месечината, единствениот голем сателит на копнена планета во Сончевиот Систем.
Марс
Марс (1.5 астрономски единици (220×106 kм; 140×106 ми) од Сонцето) е помал од Земјата и Венера. Има атмосфера од претежно јаглерод диоксид со површински притисок од 6,1 милибари (околу 0,6% од онаа на Земјата). Неговата површина, наполнета со огромни вулкани, како што е Олимп, и долините на расцепот, како што се Маринерските Долини, покажува геолошка активност која можеби опстојувала дури пред 2 милиони години. Нејзината црвена боја доаѓа од железниот оксид во нејзината почва. Марс има два мали природни сателити (Дејмос и Фобос) за кои се смета дека се или заробени астероиди, или исфрлени остатоци од масовен удар во почетокот на историјата на Марс.
Астероиден појас
Астероидите освен најголемиот, Церера, се класифицирани како мали тела на Сончевиот Систем и се составени главно од огноотпорни карпести и метални минерали, со малку мраз. Тие се со големина од неколку метри до стотици километри. Астероидите помали од еден метар обично се нарекуваат метеороиди и микрометеороиди (со големина на зрно), во зависност од различни, донекаде произволни дефиниции.
Астероидниот појас ја зазема орбитата помеѓу Марс и Јупитер, помеѓу (340×106 и 490×106 kм; 210×106 и 310×106 ми) од Сонцето. Се смета дека станува збор за остатоци од формирањето на Сончевиот Систем кои не успеале да се спојат поради гравитациското мешање на Јупитер. Астероидниот појас содржи десетици илјади, можеби и милиони, објекти во пречник над еден километар. И покрај ова, вкупната маса на астероидниот појас веројатно нема да биде повеќе од една илјадити дел од масата на Земјата. Астероидниот појас е многу ретко населен; вселенските летала рутински минуваат без инциденти.
Церера
Церера (2,77 ае (414 милиони км; 257 милиони милји) е најголемиот астероид, протопланета и џуџеста планета. Има пречник од нешто под 1.000 километри и маса доволно голема за сопствената гравитација да го повлече во сферична форма. Церера се сметала за планета кога била откриена во 1801 година и била прекласифицирана во астероид во 1850-тите, бидејќи понатамошните набљудувања откриле дополнителни астероиди. Потоа повторно била рекласифицирана како џуџеста планета во 2006 година, кога била создадена дефиницијата на Меѓународниот астрономски сојуз за планета.
Групи на астероиди
Астероидите во астероидниот појас се поделени во групи и семејства на астероиди врз основа на нивните орбитални одлики. Астероидните месечини се астероиди кои кружат околу поголеми астероиди. Тие не се толку јасно истакнати како планетарните месечини, понекогаш се речиси исто толку големи како нивните партнери. Астероидниот појас содржи и комети од главниот појас, кои можеби биле извор на вода на Земјата.
Јупитеровите тројанци се наоѓаат во која било од точките L4 или L5 на Јупитер (гравитациски стабилни региони кои водат и следат планета во нејзината орбита); терминот „тројански“ се користи и за мали тела во која било друга планетарна или сателитска Лагранжова точка. Астероидите од тоХилда се во резонанца 2:3 со Јупитер; односно трипати го обиколуваат Сонцето за секои две орбити на Јупитер.
Внатрешниот Сончев Систем, исто така, содржи астероиди блиску до Земјата, од кои многу минуваат низ орбитите на внатрешните планети. Некои од нив се потенцијално опасни објекти.
Надворешен Сончев Систем
Надворешниот регион на Сончевиот Систем е дом на џиновските планети и нивните големи месечини. Во овој регион орбитираат и кентаурите и многу краткопериодни комети. Поради нивната поголема оддалеченост од Сонцето, цврстите објекти во надворешниот Сончев Систем содржат поголем дел од испарливи материи, како што се вода, амонијак и метан од оние на внатрешниот Сончев Систем, бидејќи пониските температури дозволуваат овие соединенија да останат цврсти.
Надворешни планети
Четирите надворешни планети, исто така наречени џиновски планети или Јовијански планети, колективно сочинуваат 99% од масата која кружи околу Сонцето. Јупитер и Сатурн се заедно повеќе од 400 пати со поголема од масата на Земјата и се состојат претежно од гасовите водород и хелиум, па оттука и нивното именување како гасовити џинови. Уран и Нептун се многу помалку масивни помали од 20 Земјини маси  секој  и се составени првенствено од мраз. Поради овие причини, некои астрономи сугерираат дека припаѓаат на нивната сопствена категорија, ледени џинови. Сите четири џиновски планети имаат прстени, иако од Земјата лесно се забележува само прстенестиот систем на Сатурн. Терминот горна планета означува планети надвор од Земјината орбита и на тој начин ги вклучува и надворешните планети и Марс.
Јупитер
Јупитер (5.2 астрономски единици (780×106 kм; 480×106 ми), на, е 2,5 пати поголема од масата на сите други планети собрани заедно. Во голема мера се состои од водород и хелиум. Силната внатрешна топлина на Јупитер создава полупостојани одлики во неговата атмосфера, како што се облачните ленти и Големата црвена дамка. Јупитер има 80 познати сателити. Четирите најголеми, Ганимед, Калиста, Ија и Европа, се нарекуваат Галилееви месечини: тие покажуваат сличности со копнените планети, како што се вулканизмот и внатрешното загревање. Ганимед, најголемиот сателит во Сончевиот Систем, е поголем од Меркур; Калиста е речиси исто толку голем.
Сатурн
Сатурн (9.5 астрономски единици (1.42×109 kм; 880×106 ми)), се одликува со својот обемен систем на прстени, има неколку сличности со Јупитер, како што се неговиот атмосферски состав и магнетосфера. Иако Сатурн има 60% од волуменот на Јупитер, тој е помалку од една третина од обемот, на. Сатурн е единствената планета од Сончевиот Систем која е помалку густа од водата. Прстените на Сатурн се составени од мали честички мраз и карпи. Сатурн има 83 потврдени сателити составени главно од мраз. Две од нив, Титан и Енкелад, покажуваат знаци на геолошка активност: тие, како и пет други сатурнски месечини (Јапет, Реја, Диона, Тетида и Мимант), се доволно големи за да бидат тркалезни. Титан, втората по големина месечина во Сончевиот Систем, е поголема од Меркур и единствениот сателит во Сончевиот Систем со значителна атмосфера.
Уран
Уран (19.2 астрономски единици (2.87×109 kм; 1.78×109 ми), во, е најлесната од надворешните планети. Уникатно меѓу планетите, кружи околу Сонцето на своја страна; нејзиниотосен наклон е над деведесет степени во однос на еклиптиката. Има многу постудено јадро од другите џиновски планети и зрачи многу малку топлина во вселената. Уран има 27 познати сателити, од кои најголеми се Титанија, Оберон, Амбриел, Ариел и Миранда.
Нептун
Нептун (30.1 астрономски единици (4.50×109 kм; 2.80×109 ми)), иако малку помал од Уран, е помасивен и оттука погуст. Зрачи повеќе внатрешна топлина од Уран, но не толку колку Јупитер или Сатурн. Нептун има 14 познати сателити. Најголемиот, Тритон, е геолошки активен, со гејзери од течен азот. Тритон е единствениот голем сателит со повратно дивжење. Нептун е придружен во својата орбита од неколку помали планети, наречени Нептунови тројанци, кои се во резонанца 1:1 со него.
Кентаури
Кентаурите се ледени тела слични на комети чии орбити имаат големи полуоски поголеми од оние на Јупитер (5.5 астрономски единици (820×106 kм; 510×106 ми)) и помалку од онаа на Нептун (30 астрономски единици (4.5×109 kм; 2.8×109 ми)). Најголемиот познат кентаур, 10199 Харикло, има пречник од околу 250 километри. Првиот откриен кентаур, 2060 Хирон, исто така е класифициран како комета (95P), бидејќи развива кома исто како и кометите кога се приближуваат до Сонцето.
Комети
Кометите се мали тела на Сончевиот Систем, вообичаено со ширина од само неколку километри, составени главно од испарливи мразови. Тие имаат многу ексцентрични орбити, генерално перихел во орбитите на внатрешните планети и афел подалеку од Плутон. Кога кометата влегува во внатрешниот Сончев Систем, нејзината близина до Сонцето предизвикува нејзината ледена површина да се сублимира и јонизира, создавајќи кома: долга опашка од гас и прашина често видлива со голо око.
Кометите со краток период имаат орбити кои траат помалку од двесте години. Долгорочните комети имаат орбити кои траат илјадници години. Кометите со краток период се смета дека потекнуваат од Кајперовиот Појас, додека долгите комети, како Хејл-Боповата, се смета дека потекнуваат од Ортовиот Облак. Многу групи на комети, како оние од Крејцобата група, настанале од распадот на самохран родител. Некои комети со хиперболични орбити може да потекнуваат надвор од Сончевиот Систем, но тешко е да се одредат нивните прецизни орбити. Старите комети чии испарливи материи главно биле исфрлени од сончевото затоплување често се категоризираат како астероиди.
Заднептунски регион
Надвор од орбитата на Нептун се наоѓа областа на „заднептунскиот регион“, со Кајперовиот Појас во облик на крофна, домот на Плутон и неколку други џуџести планети, и преклопен диск од расеани објекти, кој е наведнат кон рамнината на Сончевиот Систем и достигнува многу подалеку од Кајперовиот Појас. Целиот регион сè уште е во голема мера неистражен. Се смета дека се состои претежно од илјадници мали светови - најголемиот со пречник од само една петтина од оној на Земјата и маса далеку помала од онаа на Месечината - главно составена од карпи и мраз. Овој регион понекогаш се опишува како „трета зона на Сончевиот Систем“, опфаќајќи го внатрешниот и надворешниот Сончев Систем.
Кајперов Појас
Кајперовиот Појас грубо може да се подели на „класичен“ појас и резонантен. Резонансите се орбити поврзани со онаа на Нептун (на пр. двапати на секои три орбити на Нептун, или еднаш на секои две). Првата резонанца започнува во самата орбита на Нептун. Класичниот појас се состои од објекти кои немаат резонанца со Нептун и се протега од приближно 39.4 до 47.7 астрономски единици (5.89×109 to 7.14×109 kм; 3.66×109 до 4.43×109 ми). Членовите на класичниот Кајперовиот Појас се класифицирани како кубевано, по првиот од ваков вид откриен, 15760 Албион (кој претходно ја имал привремената ознака 1992 QB 1).
Плутон и Харон
Џуџестата планета Плутон (со просечна орбита од 39 астрономски единици (5.8×109 kм; 3.6×109 ми)) е најголемиот познат објект во Кајперовиот Појас. Кога била откриена во 1930 година, се сметало дека е деветта планета; ова се променило во 2006 година со усвојувањето на формална дефиниција за планета. Плутон има релативно ексцентрична орбита наклонета за 17 степени во однос на еклиптичката рамнина и се движи од 29.7 астрономски единициs (4.44×109 kм; 2.76×109 ми) од Сонцето на перихел (во орбитата на Нептун) до 49.5 астрономски единици (7.41×109 kм; 4.60×109 ми) кај афел. Плутон има резонанца 2:3 со Нептун, што значи дека Плутон орбитира двапати околу Сонцето на секои три орбити на Нептун. Објектите на Кајперовиот Појас чии орбити ја делат оваа резонанца се нарекуваат плутино.
Харон, најголемата од месечините на Плутон, понекогаш се опишува како дел од бинарниот систем со Плутон, бидејќи двете тела кружат околу барицентарот на гравитација над нивните површини (т.е. изгледа дека „орбитираат едно околу друго“). Надвор од Харон, четири многу помали месечини, Стикс, Никс, Керберос и Хидра.
Макемаке, Хаумеја, Квавар и Орк
Покрај Плутон, астрономите генерално се согласуваат дека најмалку четири други објекти од Кајперовиот Појас се џуџести планети.
Макемаке (45,79 AU просек), иако помал од Плутон, е најголемиот познат објект во класичниот Кајперовиот Појас (т.е. објект од Кајперовиот Појас кој не е во потврдена резонанца со Нептун). Макемаке е најсветлиот објект во Кајперовиот Појас по Плутон. Неговата орбита е многу понаклонета од онаа на Плутон, на 29°. Има една позната месечина.
Хаумеја (43.13 AU просек) е во орбита слична на Макемаке, освен што е во привремена орбитална резонанца 7:12 со Нептун. Името го добила под истото очекување дека ќе се покаже како џуџеста планета. Има две познати месечини, Хијака и Намака.
Орк (39.40 ае просек) е во иста 2:3 орбитална резонанца со Нептун и е најголемиот таков објект по самиот Плутон. Неговата ексцентричност и склоност се слични на Плутон, но перихелот лежи околу 120 ° од оној на Плутон. Има една позната месечина, Вант.
Расеан диск
Се смета дека расеаниот диск, кој го преклопува Кајперовиот Појас, но се протега на околу 200 АЕ, е извор на краткопериодични комети. Се смета дека објектите со расфрлани дискови биле исфрлени во непредвидливи орбити од гравитационото влијание на раната надворешна миграција на Нептун. Повеќето расеани дискови (ТРД) имаат перихел во Кајперовиот Појас, но афел далеку подалеку од него (некои повеќе од 150 АU од Сонцето). Орбитите на расеаните дискови се исто така многу наклонети кон еклиптичката рамнина и често се речиси нормални на нго. Некои астрономи сметаат дека расеаниот диск е само уште еден регион на Кајперовиот Појас и ги опишуваат расеаните објекти од дискот како „расфрлани објекти на Кајперовиот Појас“. Некои астрономи, исто така, ги класифицираат кентаурите како објекти на Кајперовиот Појас расеани навнатре, заедно со нанадвор расеани жители на расеаниот диск.
Ерида и Гонг-гонг
Ерида (67,78 ае просек) е најголемиот познат расфрлан диск, и предизвикал дебата за тоа што претставува планета, бидејќи е 25% повеќе масивен од Плутон. Тој е најсилен од познатите џуџести планети. Има една позната месечина, Дисномија. Како и Плутон, неговата орбита е високо ексцентрична, со перихел од 38,2 ае (оддалеченост од сонцето) и афил од 97,6 ае.
Најоддалечени региони
Точката во која завршува Сончевиот Систем и започнува меѓуѕвездениот простор не е прецизно дефинирана бидејќи неговите надворешни граници се обликувани од две сили, сончевиот ветер и гравитацијата на Сонцето. Границата на влијанието на сончевиот ветер е приближно четири пати поголема од растојанието на Плутон од Сонцето; оваа хелиопауза, надворешната граница на хелиосферата, се смета за почеток на меѓуѕвездениот простор.
Хелиосфера
Хелиосферата наликува на воден меур во дел од велената раководена од Сонцето, што се простира далеку позади орбитата на Плутон. Овде сонцето зрачи со својот својот сончев ветер на приближно 400 км/сек, поток од наелектризирани честички, додека не се судри со ветерот на меѓуѕвездениот простор.
Надворешната граница на хелиосферата, хелиопаузата, е точката во која сончевиот ветер конечно завршува и е почеток на меѓуѕвездениот простор. Војаџер 1 и Војаџер 2 се изјасниле дека го поминале завршниот шок и влегле во хелиокривот, на 94 и 84 AU од Сонцето, соодветно. Се известува дека Војаџер 1 ја преминал хелиопаузата во август 2012 година.
Обликот и формата на надворешниот раб на хелиосферата веројатно се под влијание на динамиката на течноста на заемодејствата со меѓуѕвездениот простор, како и сончевите магнетни полиња кои преовладуваат на југ. Надвор од хелиопаузата, на околу 230 ае, се наоѓа ударен лак. Поради недостаток на податоци, условите во месниот меѓуѕвезден простор не се со сигурност познати. Се очекува дека вселенското летало на НАСА „Војаџер“, додека поминува низ хелиопаузата, ќе пренесе вредни податоци за нивото на зрачење и сончевиот ветер на Земјата. Колку добро хелиосферата го штити Сончевиот Систем од космичките зраци е слабо разбрано. Тим финансиран од НАСА развил концепт на „Визија-мисија“ посветена на испраќање сонда во хелиосферата.
Одвоени предмети
Седна (со просечна орбита од 520 ае) е голем, црвеникав објект со џиновска, високо елиптична орбита што ја зема од околу 76 ае во перихел до 940 ае во афел. Мајк Браун, кој го открил објектот во 2003 година, тврди дека тој не може да биде дел од Расеаниот Диск или Кајперовиот Појас бидејќи неговиот перихел е премногу далечен за да биде погоден од миграцијата на Нептун. Тој и другите астрономи сметаат дека е прв во една сосема нова популација, понекогаш наречена „далечни одвоени објекти“ (ДООб), која исто така може да го вклучи објектот 2000 CR105, кој има перихел од 45 ае, афел од 415 ае, и орбитален период од 3.420 години. Браун ја нарекува оваа популација „внатрешен Ортов Облак“ бидејќи можеби се формирал преку сличен процес, иако е далеку поблиску до Сонцето. Седна е најверојатно џуџеста планета, иако нејзината форма допрва треба да се утврди. Вториот недвосмислено одвоен објект, со перихел подалеку од Седна на приближно 81 ае, е 2012 VP113, откриен во 2012 година. Неговиот афел е само половина од оној на Седна, на 400–500 ае
Ортов Облак
Ортовиот Облак е хипотетички сферичен облак од трилиони ледени објекти за кој се смета дека е извор за сите долготрајни комети и дека го опкружува Сончевиот Систем на околу 50.000 AU (околу 1 светлосна година (ly)), а можеби и до 100.000 AU (1,87 ly). Се смета дека е составен од комети кои биле исфрлени од внатрешниот Сончев Систем со гравитациони заемодејства со надворешните планети. Ортовите облаци се движат многу бавно и можат да бидат вознемирени од ретки настани, како што се судири, гравитациони ефекти на ѕвезда што поминува или галактичка плима, плимата и осеката што ја врши Млечниот Пат.
Граници
Голем дел од Сончевиот Систем сè уште е непознат. Се проценува дека гравитационото поле на Сонцето доминира над гравитационите сили на околните ѕвезди до околу две светлосни години (125.000 ае). Спротивно на тоа, помалите проценки за полупречникот на Ортовиот Облак не го ставаат подалеку од 50.000 ае. И покрај откритијата како Седна, регионот помеѓу Кајперовиот Појас и Ортовиот Облак, област од десетици илјади ае во полупречник, сè уште е практично немапирен. Исто така, во тек се студии за регионот помеѓу Меркур и Сонцето. Сè уште може да се откријат објекти во непознатите области на Сончевиот Систем.
Во моментов, најоддалечените познати објекти, како што е кометата Вест, имаат афел околу 70.000 ае од Сонцето, но како што Ортовиот Облак станува се попознат, ова може да се промени.
Галактички контекст
Местоположбата на Сончевиот Систем во Млечниот Пат е фактор во еволутивната историја на животот на Земјата. Неговата орбита е блиску до кружна, а орбитите во близина на Сонцето се приближно со иста брзина како онаа на спиралните краци. Затоа, Сонцето поминува низ краци многу ретко. Бидејќи спиралните краци се дом на многу поголема концентрација на супернови, гравитациони нестабилности и зрачење што би можеле да го нарушат Сончевиот Систем, ова ѝ дало на Земјата долги периоди на стабилност за еволуција на животот. Сепак, промената на положбата на Сончевиот Систем во однос на другите делови на Млечниот Пат може да ги објасни периодичните настани на исчезнување на Земјата, според хипотезата на Шива или сродните теории. Сончевиот Систем се наоѓа надвор од преполната со ѕвезди околината на галактичкиот центар. Во близина на центарот, гравитационите влечења од блиските ѕвезди може да ги вознемират телата во Ортовиот Облак и да испратат многу комети во внатрешниот Сончев Систем, предизвикувајќи судири со потенцијално катастрофални импликации за животот на Земјата. Интензивното зрачење на галактичкиот центар, исто така, може да го попречи развојот на сложениот живот. Дури и на моменталната местоположба на Сончевиот Систем, некои научници шпекулираат дека неодамнешните супернови можеби негативно влијаеле на животот во последните 35.000 години, фрлајќи парчиња од исфрленото ѕвездено јадро кон Сонцето, како зрна радиоактивна прашина и поголеми тела слични на комети.
Небесно соседство
Сончевиот Систем е опкружен со Месен Меѓуѕвезден Облак, иако не е јасно дали е вграден во него или дали е во регионот каде што облакот комуницира со соседниот Г-облак. Двата простори се меѓуѕвездени облаци во регионот познат како Месен Меур широк 300 светлосни години.
На десет светлосни години од Сонцето има релативно малку ѕвезди, а најблиску е тројниот ѕвезден систем Алфа Кентаур, кој е оддалечен околу 4,4 светлосни години и во Г-облакот. Алфа Кентаурите А и Б претставуваат тесно врзан пар ѕвезди слични на Сонцето, додека најблиската до Земјата, малото црвено џуџе Проксима Кентаур, кружи околу парот поблиску на растојание од 0,2 светлосни години. Во 2016 година, било потврдено дека потенцијално населлива егзопланета кружи околу Проксима Кентаур, наречена Проксима Кентаур б, најблиската потврдена егзопланета до Сонцето. Следните најблиски познати фусори и непријателски планети до Сонцето се црвеното џуџе Барнардова ѕвезда (на 5,9 ly), најблиските кафеави џуџиња на бинарниот систем Луман 16 (6,6 ly), најблискиот познат непријателски или слободно лебдечки објект со планетарна маса со помала од 10 од масата на Јупитер како и црвените џуџиња Волк 359 (7.8 ly) и Лаланд 21185 (8.3 ly).
Следниот најблизок на 8.6 ly е Сириус, најсветлата ѕвезда на ноќното небо на Земјата, со приближно двојно поголема маса на Сонцето, орбитирана од најблиското бело џуџе до Земјата, Сириус Б. Други системи во рок од десет светлосни години се двојниот црвено-џуџест систем Лујтен 726-8 ( 8.7 ly) и осаменото црвено џуџе Рос 154 (9.7 ly). Најблиската осамена ѕвезда слична на Сонцето до Сончевиот Систем е Тау Цети на 11,9 светлосни години. Има приближно 80% од масата на Сонцето, но само 60% од неговата сјајност.
Најблиската и невидлива група ѕвезди надвор од непосредното небесно соседство е Движечката група Голема Мечка‎ на приближно 80 светлосни години, која е во рамките на Месниот Меур, како најблиското, како и ѕвезденото јато кои лежат на нејзиниот раб. Месниот Меур е шуплина или супермеур во форма на песочен часовник во меѓуѕвездената средина со ширина од околу 300 светлосни години. Меурот е преполн со плазма со висока температура, што сугерира дека е производ на неколку неодамнешни супернови. Месниот Меур е мал супермеур во споредба со соседните пошироки Гоулдов Појас и Редклифски Бран, секоја од илјадници светлосни години во должина, од кои сите се дел од Орионовиот Крак, кој ги содржи повеќето невозможни видливи ѕвезди на Млечниот Пат. Најблиските области за формирање на ѕвезди се Молекуларниот облак Јужна Круна, облак комплексот Rho Ophiuchi и Молекуларниот облак Бик, вториот лежи веднаш зад Месниот Меур и е дел од Редклифскиот Бран. Непомогнато видливи објекти во овие региони од илјада светлосни години кон галактичкиот центар оддалечен 26 илјади светлосни години се објекти како Шаула и нанадвор во галактичката рамнина како што е Елнат.
Споредба со вонсончевни системи
Во споредба со многу други планетарни системи, Сончевиот Систем се издвојува по недостаток на планети во внатрешноста на орбитата на Меркур. На познатиот Сончев Систем му недостигаат и супер-Земји (Деветтата Планета би можела да биде супер-Земја надвор од познатиот Сончев Систем). Невообичаено, има само мали карпести планети и големи гасовити џинови; На други места типични се планетите со средна големина - и карпести и гасовити - така што нема „јаз“ како што се гледа помеѓу големината на Земјата и на Нептун (со полупречник 3,8 пати поголем). Исто така, овие супер-земји имаат поблиски орбити од Меркур. Ова довело до хипотезата дека сите планетарни системи започнуваат со многу блиски планети, и дека обично низа од нивните судири предизвикува консолидација на масата во неколку поголеми планети, но во случај на Сончевиот Систем судирите предизвикале нивно уништување и исфрлање.
Орбитите на планетите од Сончевиот Систем се речиси кружни. Во споредба со другите системи, тие имаат помала орбитална ексцентричност. Иако има обиди да се објасни делумно со пристрасност во методот на откривање на радијална брзина и делумно со долги заемодејства на доста голем број планети, точните причини остануваат неодредени.
Визуелно резиме
Овој дел е примерок од телата на Сончевиот Систем, избрани според големината и квалитетот на сликите и подредени по волумен. Некои големи објекти се испуштени, бидејќи тие не се сликани со висок квалитет.
Хрсово (Светиврачко)
Географија и местоположба
Селото Хрсово се наоѓа на 22 километри јужно од Свети Врач, во Санданско-петричката котлина во југозападниот дел од планината Пирин. Селото се наоѓа на надморска висина од 301 метри, а релјефот е планински. Атарот на селото зафаќа површина од 1.198 км2. Климата е преодна средоземна со летни минимални и зимски максимални врнежи. Просечните годишни врнежи од дожд се околу 520 мм. Низ територијата на селото тече реката Мелник. Во Хрсово се одгледуваат на 1200 хектари лозови насади. Винаријата „Хрсово“ се наоѓа во селото.
Османлиско Ццарарство
Во текот на XIX век, селото било чисто македонско и припаѓало кон Мелничката каза. Црквата „Свети Атанасиј“ била изградена во 1860 година и се наоѓа на највисокиот дел од селото. Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Големо Хрсово (Golémo Hërsovo) е село со 87 семејства и 310 Македонци, додека Мало Хрсово (Malo Hërsovo) е село со 11 семејства и 38 Македонци.
Во 1891 година Георги Стрезов за селото напишал: