cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ламија Тановиќ
Биографија
Ламија Тановиќ отсекогаш била најдобриот ученик во училиштето. Била вредна и амбициозна, но била и вешто и живо дете, се занимавала со гимнастика и во 60-тите била трета во БиХ, играла и ракомет и глумела во Пионерскиот театар во Зеница, каде што е родена и израсната. Во средно училиште, нејзиниот професор по физика забележал дека е многу талентирана за физика и дека требало да го прави тоа. Затоа решила да се запише на Природно-математичкиот факултет во Сараево, насока физика. Потоа се запишала на магистерски и докторски студии од областа на физиката на Универзитетот во Белград, во поранешна Југославија. Ламија Тановиќ предавала механика, термодинамика, молекуларна кинетичка теорија, оптика, атомска физика, јадрена физика, физика на цврста состојба и експериментални методи по модерна физика на Универзитетот во Сараево, каде што работела како професор од 1973 година магистрира во Винча, Белград, заедно со нејзиниот сопруг Ненад Тановиќ. Областа со која се занимавала била физика на јонизиран гас и физика на плазма. Професорката Тановиќ извесно време живеела и во Данска, Шведска и Англија, но сепак се вратила во Сараево, каде живее и денес.
Семејството
Ламија Тановиќ е мажена, мајка на две ќерки. И двете тргнаа по сосема поинаков пат, се одлучиле за англискиот јазик. Помладата е во Америка, каде што ја завршува својата теза, додека постарата е искусен симултан преведувач.
Хоби
Ламија има неколку хоби, како што се скијање, шиење и читање.
Евангелион
Neon Genesis Evangelion (新世紀エヴァンゲリオン), почесто познат како Evangelion или Eva, е комерцијално и критично успешен јапонски аниме серијал кој почна да се покажува во октомври 1995. Серијата доби голема популарност поради што си придоби неколку поголеми анимациски награди и беше лансирана Неон Генезис Евангелион франшизата. Анимето е создадено од Gainax, напишано и зрежирано од Хидеаки Анно, и продуцирано од TV Tokyo и Nihon Ad Systems (NAS).
Евангелион е апокалиптична, мека, акциска серија која се врти околу напорите на полувојничката организација НЕРВ да се бори против монструозните битја познати како Ангели (во англиската верзија се преведени како Ангели, додека во јапонската се познати како 使徒 Shito Шито што значи Апостол или Ученик), главно користејќи гигантски хуманоиди познати како Евангелиони пилотирани од избрани тинејџери.
Настани во анимето се однесуваат на Јудијско-Христијански симболи од Книгата на Битие и библиската апокрифа. Подоцнежни епизоди деконструират теми и мотиви од мека жанрот и се фкусират на психоанализа на главните ликови, кои имаат различни емоционални проблеми и ментални болести; човечката екзистенција и реалност се поставуват под прашање заради што е можна карактеризација на Евангелион како “постмодерна фантазија“. Хидеаки Анно, режисерот на серијата, пател од клинична депресија пред да го создаде анимето, така да психолошките аспекти во анимето се засновани на неговите лични искуства и совладување на болестта. Анимето е ран пример на жанрот “секаи-кеи“, аниме/манга кои ги отсликуваат животите на своите протагонисти во крајот на светот.
Приказна
Во 2000 година “Вториот Удар“ (глобална катаклизма) го уништува поголемиот дел од Антарктикот поради што умира половина од целото човештво. Ударот, за кој јавноста мисли дека е последица на метеор, предизвикува катастрофален цунами, промени во косината на Земјината оска (што доведува до глобални климатски промени), а подоцна и геополитични немири (вклучувајќи општа економска криза и јадрена војна). Следните 10 години истражувачката организација Гехрин (Gehrin) и нејзиниот добротвор, мистериозната Зееле (Seele) организација, постигнуваат бројни впечатливи научни и инжинирски цели, вклучувајќи го и создавањето на гигантски хуманоиди познати како Евангелиони, како и изградбата на Токио-3, милитаризиран, цивилен град сместен на еден од последните суви јапонски терени, во подготовка на пристигнувањето на суштествата познати како Ангели. Петнаест години подоцна 14-годишниот Шинџи Икари е повикан во Токио-3 од страна на татко си, Гендо Икари, макијавелистички командант на НЕРВ (полувојничкиот наследник на Гехрин) и принуден да стане пилот на Евангелион Единица-01 во пресрет на напад од страна на Ангел. Шинџи започнува да живее со капитанката Мисато Кацураги. Наскоро на неговата мисија, да ги пронајде и уништи Ангелите, се придружува Реи Ајанами (пилот на Единицата-00) и Асука Лангли Сорју (пилот на Единица-02). Сепак, суштината на Ангелите и Евангелионите е доведена во прашање од страна на наспротните заговори и агенди од страна на Зееле и НЕВР и нивните врски со мистериозниот проект Human Instrumentality (Човечко Испополнување).
Шинџи Икари
Шинџи Икари (碇 シンジ) е Третото Дете и пилот на Единицата-01. Во јапонската верзија е синхронизиран од Мегуми Огата, а во англиската адаптација од Спајк Спенсер. Тој е син на Гендо и Јуи Икари. Напуштен од татко си кога бил дете, Шинџи пораснал во изолирана и повлечена личност која често избира да побегне од тешки ситуации. Со текот на времето и охрабрувањето од страна на Мисато се учи да не биде толкава кукавица, да е по-отворен и посигурен, но неговиот напредок е непотполен кон крајот на серијата. Шинџи се спријателува со Тоџи Сузухара и Кенсуке Аида, со Реи има братско-сестрински односи, а со Асука љубовно-омразни односи.
Реи Ајанами
Реи Ајанами (綾波 レイ) е Првото Дете и пилот на Единицата-00. Во јапоснката верзија е синхронизирана од Мегуми Хајашибара, а во англиската од Аманда Вин-Ли и Брина Паленсија. На почетокот на серијата е прикажана како тивка и повлечена личност, навидум без емоции и оддалечена; изгледа дека e во добар однос само со Гендо Икари. Како што напредува серијата таа и Шинџи се зближуваат. Евентуално се открива дека Реи е сад за душата на Ангелот Лилит, и е била специално создадена од Гендо со цел да биде искористена за постигнување на Инструменталноста. Во најдлабоко скриените места на НЕРВ се скриени бездушни клонови на Реи кои се наменети да се користат како “јадра“ на Дами плаговите (Dummy Plugs) и како надоместни тела за Реи во случај таа да умре.
Асука Лангли Сорју
Асука Лангли Сорју (惣流・アスカ・ラングレー) е Второто Дете и пилот на Единицата-02. Во јапонската верзија ја синхронизира Јуко Мијамура, а во англиската адаптација Тифани Грант. Таа е од германско и јапонско потекло, но по националност е германка. Асука е дрзка, егоистична, често употребува и вербални навреди (посебно кон Шинџи) и се смета себеси за најубава и највешта во пилотирањето на Ева. Покрај тоа копнее и по независност. Нејзиниот арогантен однос е маска која ја штити пред длабоко вкоренетата несигурност која произлегува од нејзиното трауматично детство. Асука е занесена по Рјоџи Каџи, но исто така ја привлекува и Шинџи; не може правилно да ги изрази своите чувства. Во Rebuild of Evangelion сериите нејзиното име е сменето во Асука Лангли Шикинами (式波 Shikinami) и е рангирана како капетан на Европското воздухопловство.
Кауору Нагиса
Кауору Нагиса (渚 カヲル) е Петтото Дете и седумнаестиот Ангел, Табрис. Во Јапонската верзија е синхронизиран од Акира Ишида. Во англиската верзија од Кајл Стурдивант во анимето и Арон Крон во филмовите и Џери Џевел во Rebuild of Evangelion сериите. Тој е пратен во Нерв од страна на Зееле како замена на пилотот на Единица-02 откако синхронизацискиот однос паѓа под ниво на одржливост; меѓутоа неговата вистинска цел е да го забрза спроведувањето на проектот Human Instrumentality. Ноќе провалува во терминалот Догма со цел да се врати во Адам и да го започне Третиот Удар, но откако открива дека тамошното суштество не е Адам туку Лилит го наговара Шинџи да го уништи. По својата смрт, Кауору се појавува на почетокот и средината на Третиот Удар во филмот The End of Evangelion.
Гендо Икари
Гендо Икари (碇 ゲンドウ) е командантот на Нерв. Во јапонската верзија е синхронизиран од Фумихико Тачики. Во англиските филмови и епизоди е синхронизиран од Тристан МакАвери, а во серијата Rebuild of Evangelion од Џон Саси. Тој е одговорен за истражувањата сторени на Евите, Реи Ајанами и проектот Human Instrumentality. Татко е на Третото Дете - Шинџи Икари и чувар на Реи. Своето оригинално презиме Рокубунги го сменува откако се жени со Јуи. На почетокот на серијата е единствената личност која има делотворна врска со Реи. Како што серијата напредува неговато бескруполозно минато се открива; како што е на пример неговата интензива љубов кон Јуи. Подоцна се открива дека го користи проектот Human Instrumentality за да се повторно обедини со својата сопруга внатре во Единицата 01, каде што сета човечка совест ќе се спои и стане едно; а иницијаторот на проектот ќе стане сличен на Бог.
Козо Фујуцики
Козо Фујуцуки (冬月 コウゾウ) е заменик-командант во Нерв и десна рака на Гендо Икари. Во јапоснката верзија е синхронизиран од Мотому Кијокава, а во англиската од Гуил Ланд во серијата, Мајкл Рос во филмовите и Кент Вилијамс во серијата Rebuild of Evangelion. Не само да му се допаѓа Гендо, туку тој е и најблиското нешто до близок пријател што го Гендо има во серијата.
Додека бил професор на мета-биологија на Универзитет во Кјото, Фујуцуки почнал да се занима за истражувањата и теорииите кои ги преземала Јуи Икари и станал нејзин спонзор и ментор. Подоцна, неговите претпоставени му предлагале да започне слична спогодба со Гендо Рокобунги. По Вториот Удар, Фујуцуки и Гендо патувале по урнатините на Антарктикот, поради што Фујуцуки почнал да се сомнева дека Гендо и неговите соработници Зееле се помоќни и по-опасни одошто тој првично мислел. Во 2003 година, Фујуцуки ја открил вистината за сите настани кои довеле до Вториот Удар како и учеството на Зееле во отпочнувањето на катастрофата. Гендо го довел во Геофронтата (Geofront) и Централната догма (Central Dogma) и го замолил да му се придружи во „создавањето на нова иднина за човештвото“.
За време на флешбек сцена во филмот The End of Evangelion, Фујуцуки напоменува дека Зееле се заканувале да го “отстранат“, што значи дека неговото регрутирање е можеби уцена. Иако Фујуцуки никогаш не е бил ништо повеќе од пријател и менотр на Јуи, се подразбира дека до некоја степен е бил вљубен во, и веста дека таа е вљубена и планира да се мажи за Гендо го е шокирала. Во The End of Evangelion, Лилит/Реи ја зема формата на Јуи со цел да ја постигне инструменталноста на Фујуцуки.
Мисато Кацураги
Мисато Кацураги (葛城 ミサト) е раководителка на главната оперативна служба во Нерв. Котоно Мицуши ја синхронизира во јапонската верзија, додека во англиската е тоа Алисон Кејт. Во аниме серијата на почетокот ја има улогата на Капитан, а подоцна е унапредена во Мајор; во првиот дел на серијата Rebuild of Evangelion ја има позицијата на опручник, а подоцна во вториот филм е полковник. Таа е командантка за пилотите на Ева, им дава наредби и борбени стратегии; исто така раководи некои бирократски работи. Покрај тоа е и заштитник на Шинџи и Асука; и двајцата живеат во нејзиниот стан, наместо да би живееле сами. Иако е професионална и вредна на своето работно место, кога не е на работа е просташка и пијандура. Мисато е единствената преживеана од Кацураги Експедицијата, научната студија водена од страна на татко која го предизвикала Вториот Удар. Крстот-приврзок кој го постојано носи бил подарок од татко и пред да умре. За време на колеџ таа и Рјоџи Каџи биле љубовници; полека во текот на серијата нивната романса се повторно разгорува.
Рицуко Акаги
Рицуко Акаги (赤木 リツコ) е главната научничка во Нерв; покрај Гендо и Фујуцуки таа е единствената личност во Нерв која знае за вистинската природа на Евите и целта на проектот Instrumentality. Синхронизирана е од страна на Јурико Јамагучи во јапонската верзија, Сју Ала во англиската серија, и Колин Клинкенбеард во англиската верзија на Rebuild of Evangelion. Рицуко е работохолик и тежок пушач; за време на колеџ пријателувала со Мисато и Каџи. Исто така има романтична врска со Гендо, но се чувствува предадено кога открива дека Гендо ја само искористува како што ја искористувал мајка ѝ. За да се одмазди го уништува системот Dummy Plug. Во филмот The End of Evangelion е застрелана и умира неуспевајќи да го активира самоуништувачкиот механизам на Нерв и на тој начин не успева да го сопре Гендо да не го започне Третиот Удар.
Рјоџи Каџи
Рјоџи Каџи (加持 リョウジ) се чини дека е троен агент; прво работи како специален инспектор за Нерв (внатрешни работи), во меѓувреме тајно го истражува истиот за јапонската влада, а на моменти работи за и против Гендо и Зееле - покрај тоа се чини дека има своја лична агенда независна од било која организација, која се занимава со барање на „вистината“ позади Нерв, Зееле и проектот Human Instrumentality. За времето кога бил на колеџ со Мисато биле љубовници, но ја прекинале својата врска на инсистирање од Мисато. Години подоцна повторно се среќаватт на ОН флотата која ги превезува Единицата 02 и Асука во Јапонија. Отако се враќа во Нерв, Каџи и Мисато ја обновуваат својата романса по што следи период на неразбирања и навреди, кога Мисато му признава дека во минатото раскинал со него бидејќи ја потсеќал на татко ѝ. На крајот е застрелан и убиен од анонимен напаѓач, но претходно им паќоси на неговите работодавци и ѝ ја кажува на Мисато вистината за проектот Instrumentality. Во јапонската верзија му зборува Коичи Јамадера, а во англиската Арон Крон и Џ.Мајкл Татум.
NGC 4828
NGC 4828 — леќеста галаксија во соѕвездието Береникина Коса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4828 се споменува и како MCG 5-31-17, CGCG 160-29, NPM1G +28.0249, DRCG 27-163.
Откривање
Објектот е откриен на 22 април 1865 година од страна на Хајнрих Даре, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 11 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 56 м 42,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +28° 1' 15"".
Други поделби
Проучување на NGC 4828 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 44176. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 108; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1995. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1393.
Вастеда
Вастедата е традиционален Сицилијански леб кој се користи за подготовка на Пани ца меуса, сендвич од телешка слезина. Често вклучува и додатоци од кациокавало и рикота сирење. Најчест е во градот Палермо.
Во Гратери, во близина на Палермо, се прави и пржена верзија наречена Вастеда фрита. Вастеда фрита е препознаена од италијанското Министерство за земјоделство, храна и шумарство како традиционален производ и е наведена во официјалната листа на традиционални италијански земјоделски и прехранбени производи.
Сицилијанско сирење
Терминот Вастеда или Вастела на сицилијански означува и различни традиционални видови сирење како Вастеда дела Вале дел Белице и Вастеда палермитана кои се признати од италијанското Министерство за земјоделство, храна и шумарство како традиционален производ и наведени во официјалната листа на традиционални италијански земјоделски и прехранбени производи.
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Ореше
Свети Ѓорѓи — главна манастирска црква на Орешкиот манастир во азотското село Ореше.
Црквата се наоѓа над селото, сместена веднаш до старите манастирски конаци.
Историја
Нема податоци кога е започната нејзината изградба.
Црквата била обновена во 2004 година.
Рамина
Рамина е маало во градот Велес на левата страна на реката Вардар. Сместено е во горниот дел на истоимениот рид Рамина, во непосредната близина на црквата Свети Спас. Најголем дел од населението се Македонци, а во помала мера живеат и Роми. Оваа населба е позната по проблемот кој го има со свлечиштето и лизгањето на земјата кое често ги оштетува куќите на жителите.
Искриште
Искриштето се состои од распоред на две спроводливи електроди одделени со искриштето кое е обично исполнето со гас како што е воздухот, дизајнирано да овозможи електрична искра да помине меѓу спроводниците. Кога потенцијалната разлкика меѓу спроводниците ќе го надмине разбиениот напон на гасот, во искриштето се формира електрична искра, која го јонизирагасот и драстично  го намалува својот електричен отпор. Електричната струја потоа тече сè додека не се прекине патот на јонизираниот гас или струјата се намали под минималната вредност позната како "држечка   струја". Ова обично се случува кога напонот се намалува, но во некои случаи загреаниот гас расте, се шири и потоа ја крши нишката на јонизираниот гас. Обично дејството на јонизираниот гас е насилно и попречувачко, што често доведува до испуштање на звук (почнувајќи од штракнување на свеќица до гром за електрично празнење), светлина и топлина.
Видливост на искра
Светлината, која ја емитира искрата, не доаѓа од струјата на самите електрони, туку од материјалната средина која зрачи флуоресцентно како реакција на судририте на електроните. Кога електроните се судираат со молекуи на воздух во јазот, тие ги возбудуваат своите орбитални електрони и тие одат до повисоки нивоа на енергија. Кога овие возбудени електрони ќе се вратат на нивните првични енергетски нивоа, тие ќе испуштат енергија во вид на светлина. Невозможно е да се формира видлива искра во вакуум. Без интервенција, способвна за електромагнетни транзиции, искрата ќе биде невидлива (види вакуумски лак).
Апликации
Искриштата се од суштинско значење за функционирањето на голем број електронски уреди.
Уреди за палење
Свеќицата користи искриште за да иницира согорување. Топлината на јонизациската патека, но, што е уште поважно и УВ зрачењето и електроните без топлина (и двете предизвикуваат формирање на реактивни слободни радикали) ја запалуваат мешавината од гориво и воздух во внатрешноста на моторот со внатрешно согорување,или во горилник во печка, шпорет или печка. Колку повеќе УВ зрачење се произведува и успешно се шири во комората за согорување, толку повеќе се продолжува процесот на согорување.
Заштитни уреди
Искриштата често се користат за да се спечи наливот на напон да ја оштети опремата. Искриштата се користат и во високонапонските прекинувачи, големите трансформатори на моќност, во електричните централи и електричните трафостаници. Ваквите пррекинувачи се конструирани со големо сечило, кое се управува со далечинско, со шарка како еден контакт и две листни пружини, кои го држат другиот крај, како втор контакт. Ако сечилото е отворено, искрата може да ја задржи врската помеѓу сечилото и пружината. (Искрата го јонизира воздухот, кој станува проводлив, овозможувајќи да се формира лак, кој ја одржува јонизацијата, а со тоа и спроводливоста.) Еве Јакобска скала на врвот на прекинувачот ќе го извлече лакот и ќе го изгасне. Може да се најдат и мали Јакобски скали, монтирани на керамички изолатори со вискокнапонски пилони. Ова понекогаш се нарекува дупка во рог. Ако некоја искра некогаш успее да скокне преку изолаторот и да доведе до појава на лак, таа ќе се изгасне.
Помалите искришта често се користат за заштита на чувствителна електрична или електтронска опрема од високонапонски бранови. Во софистицираните верзии на овие уреди (наречени одвојувачи на гасни цевки), мало искриште се расипува за време на абнормалниот напонски бран, безбедно придвижувајќи го бранот на земја и со тоа ја заштитува опремата. Овие уреди најчесто се користат за телефонски линии, додека влегуваат во зградите; искриштата помагаат да се заштитат зградите и внатрешните телефонски кола од ефектите од удар на гром. Помалку софистицираните (и многу поевтини) искиршта се направени со користење на изменети керамички кондензатори; во овие уреди, искриштето е всушност воздушна дупка рассечена помеѓу две жици кои го поврзуваат кондензаторот со колото. Бранот на напонот предизвикува појава на искра, која скока од оловна на оловна жица, низ јазот оставен како резултат од процесот на сечење. Овие евтини уреди често се користат за да се спречи оштетувањето на лаковите помеѓу елементите на електронскиот(те) пиштол(и) во катодна цевка (CRT).
Мали искришта многу често се користат во  телефонските централи,бидејќи долгите телефонски кабли се многу осетливи на индуцирани удари од молња. Поголемите искришта се користат за заштита на далноводите.
Искриштата вообичаено се применуваат на печатените плочки во производите на електричната енергија за електроника, користејќи две блиски изложени траги на ПХБ. Ова е делотворен метод, за беспари, со кој се додава сурова заштита на електронските производи од проптоварување.
Трансилс и Трислс се цврсти државни алтернативи кои може да предизвикаат појава на искриште за апликации со помала моќност. Неонските светилки исто така се користат за оваа намена.
фотографија со голема брзина
Активираното искриште во блиц во воздухот се користи за да произведат фотографски светлосни удари во доменот на суб-микросекунда.
Радио-предаватели
Искрата зрачи енергија низ електромагнетниот спектар. Денес, ова обично се смета за нелегална радиофрекфенциска интервенција и е потисната, но во почетоците на радио комуникациите (1880–1920), ова било средство со кое се пренедувале радио сигнали во немодулираниот предавател на искра. Многу радио искришта вклучуваат уреди за ладење како што се вртечкиот јаз и топлинското топење, бидејќи искриштето станува прилично жешко при континуирана употреба со голема моќ.
Сферичен јаз за мерење на напон
Калибрираната сферична искра ќе се распадне со високоповтрорувачки напон, кога ќе се поправи за притисокот, влажноста и температурата на воздухот. Јазот помеѓу две сфери може да обезбеди мерења на напон без електронски или напонски раздвојувачи, со точност од околу 3%. Искриштето може да се искористи за мерење на висок напон АЦ, ДЦ, или импулси, но за многу кратки импулси, на еден од теминалите може да се постави извор на ултравиолетово светло или радиоактивен извор за да се обезбеди извор на електрони.
Визуелна забава
<span id="#Spark_gaps_as_entertainment">Јакобската скала (поформално, високонапонски патувачки лак) е уред за производство на континуиран воз со големи искри, кои се креваат нагоре. Искриштето се формира од две жици, скоро вертикални, кои постепено се оддалечуваат една од друга кон врвот во тесна V форма. Уште се нарекува и "скала на небото", како што е опишана во Библијата.
Кога ќе се додаде висок напон на јазот, искрата се формира на дното на жиците каде што тие се најблиски, брзо претворајќи се во електричен лак. Воздухот се разбива наоколу 30 kV/cm, во зависност од влажноста, температурата и сл. Одвоен од анодните и катодните падови на напонот, лакот се однесува скоро како кратко струјно коло, прикажувајќи колку струја може да испорача електричното напојување, а тешката оптовареност драматично го намалува напонот на јазот.
Патувачките уреди се опасни. Искрите може да изгорат низ тенка хартија и пластика и да предизвикаат пожар, а контактот со изложените високонапонски спроводници може да биде смртоносен.
Опасности по здравје
Искриштата можат да бидат смртоносни: тинејџер почина додека се обидуваше да изгради свој генератор на искра.
Изложеноста на уред за производство на лак може да претставува опасност по здравје. Во затворен простор, како што е училница, дом, континуираното формирање на лак на отворена Јакобска скала ќе јонизира кислород и азот, кои потоа ќе се реформираат во реактивни молекули како озон и азотен оксид. Овие слободни радикали можат да бидат штетни за мукозните мембрани на луѓето во близина на искрата. Растенијата исто така се подложни на труење со озон.
Овие опасности не се присутни кога лакот се формира на отворено, бидејќи заграните јонизирани гасови ќе се кренат во воздухот и ќе исчезнат во атмосферата. Искриштата кои наизменично предизвикуваат само кратки прснувања на искри исто така се минимнално опасни, бидејќи волуменот на генерирани јони е многу мал.
Прилеп
Прилеп — град во Македонија, сместен во северниот дел на Пелагониската Котлина, во југозападниот дел на Република Македонија. До него се стигнува преку магистралниот пат А 3. Има 63.308 жители (2021 г.) и се наоѓа на 128 километри југозападно од главниот град Скопје.
Прилеп е познат како „градот под Марковите Кули“ поради неговата близина до кулите што ги изградил легендарниот херој Крали Марко (во Прилеп нарекуван Крале Марко).
Градот е одликуван со орден на народен херој на Југославија на 7 мај 1975 и е еден од осумте одликувани града во СФР Југославија со овој орден. Покрај тоа носители на овој орден се уште 14 лица кои потекнуваат од Прилеп и Прилепско.
Прилеп е седиште на истоимената Општина Прилеп.
Потекло на името
До почетокот на XI век за Прилеп нема податоци од пишани извори. Првиот запис за градот бил забележан два пати во Кратката историја (Σύνοψις Ἱστοριῶν) на Јован Скилица, и тоа во последните денови од животот на цар Самоил, октомври 1014 г. и непосредно пред неговата смрт, како тврдина Πρίλαπον. Името е споменувано и во византиските пишани извори од XI век, во записот на византискиот цар Василиј II за правата на Охридската архиепископија. Прилеп е споменуван и во словенските извори од XIV век: ... и градь глаголемии прилѣпъ ... и метохь у прилѣпъ свети ѳеѡдори сь людьми... Иако првиот запис е од 1014, со сигурност може да се каже дека името на градот постоело и претходно.
Постојат повеќе претпоставки за потеклото на името на градот Прилеп. Хрватскиот лингвист Петар Скок ја споменува лексемата lijep, која имала две значења: 1. Тоа што се примило (прилепило) за нешто; 2. Блато, најчесто кал помешана со плева што се лепи. Во овој контекст Скок го споменува и градот Прилеп, т.е. прасл. глагол којшто потекнува од индоевропскиот корен  со значење 'се придржува'. Според едно предание на Марко Цепенков, луѓето кои почнале да се доселуваат, своите куќи ги граделе прилепени до калето на Марко, па поради прилепените куќи и градот го добил името Прилеп. Во истото предание се споменува дека градот бил прилебно место (место каде што се произведувал леб).
Според некои истражувачи името има старословенско потекло со значење блатно, мочурливо место, место покрај блато. Меѓутоа, ова толкување има свои пропусти. Првобитната словенска населба се наоѓала на доста високо место, под тврдината Маркови Кули, на надморска височина од околу 700 м. Во такви услови мали се шансите за постоење блато на толку високо место. Во случај да постоело блато, треба да го земеме предвид фактот дека Пелагонија не била единствено место каде што некогаш постоела вода. Во тој случај најверојатно би се очекувало и останати места коишто се наоѓале покрај блато, во своето име да ја содржат лексемата леп. Според Блаже Конески името Прилеп е образувано од личните имиња Прилепа и Прилепка, кои се зачувани во руската антропонимија.
Праисторија и антички период
Градот Прилеп и воопшто населби на подрачјето на поширокиот прилепски регион, датираат уште од антиката, како што е археолошкото наоѓалиште Стибера, кај селото Чепигово. Во близина на градот, на Марковите Кули се откриени траги од предисториска населба.
Во раната антика тука израснала населбата Керамија (Ceramie), обновена во доцната антика, која до крајот на антиката останала селска населба и не прераснала во град и епископија.
Средновековна историја
Денешната местоположба на градот Прилеп потекнува од раниот среден век, кога Прилеп бил многу важен трговски и воено-стратегиски град. Токму во градот Прилеп, по катастрофалниот пораз на самoиловата војска во Беласичката битка, 1014 година, кога ги видел своите ослепени војници, царот Самоил починал од срцев удар. По смртта на Самоил градот потпаднал под византиска власт. Во 1041 година византискиот цар Михаил IV Пафлагонецот го задушил востанието на Петар Делјан, а локалниот војвода Мануил Ивац се обидел да ја запре византиската војска кај прилепскиот Плетвар со дрвена палисада, но без успех. Добромир Хрс и неговиот дедо, Мануил Камица, го зазеле Прилеп, но во 1202 Алексиј III повторно ја освоил тврдината.
Низ XIII век Прилеп преминува постојано во рацете на новите господари — двапати на деспотите од Епир, двапати на Бугарија, еднаш на царот од Никеја. Најпрво, бугарскиот цар Калојан ја искористил искористил ситуацијата што настанала во Византија со доаѓањето на крстоносците пред Цариград и во 1203 година ja освоил Северна и голем дел од Западна Македонија, меѓу кои и градот Прилеп. По смртта на Калојан во 1207, како негов господар се јавува властелинот Стрез, кој владеел до неговата смрт во 1214 година. Потоа, Прилеп како и некои други градови во Западна Македонија биле освоени од деспотот на Епир, Теодор Комнен (1214-1224). По битката кај Клокотница во 1230 година, помеѓу бугарската и епирската војска, Прилеп потпаѓа под власта на бугарскиот цар Иван Асен II. По смртта на Иван Асен, на бугарскиот престол доаѓа неговиот малолетен син, Калиман I Асен, па Прилеп повторно бил завземен од епирскиот деспот Михаил Ангел II, сe до 1254 година, кога градот преминал под никејска власт т.е. под возобновената Византиска империја.
Се смета дека Прилеп потпаднал под српска власт после српско-византиската војна во 1296-1297 година, што може да се заклучи по тоа што кралот Стефан Милутин го помагал манастирот Трескавец. Кога Прилеп повторно потпаднал под византиска власт не е точно познато. Според Стојан Новаковиќ, тоа се случило во 1298 кога Стефан Милутин се помирил со Византијците и се оженил со византиската принцеза Симонида. Во 1334 година Прилеп заедно со цела Македонија стануваат дел од Српското Кралство, на чело со Стефан Душан. Значајни извори во тој поглед претставуваат трите Душанови повелби - грамоти дадени на манастирот Трескавец. Од нив се дознава дека Прилеп во тоа време бил големо и важно градско средиште и дека цар Душан тука имал свој дворец.
Во 1371 година Прилеп станал престолнина на средновековниот македонски феудален владетел, Волкашин, кој го создал Прилепското Кралство, со седиште во Прилеп. По неговата смрт во Маричката битка (1371), го наследил неговиот син, Крале Марко, (во народните преданија и приказни, познат по своите натприродни сили и моќи), кој и по доаѓањето на Турците сè до неговата смрт во 1395 година владеел со Прилеп и поширокиот регион на западна и југозападна Македонија.
Османлиски период
По погубувањето на Крали Марко во битката кај Ровине, Романија во 1395 година, Турците го презеле градот. Оттогаш се удомиле и со свои закони и укази управувале не само со населението од Прилеп и Прилепско, туку и со цела Македонија. Ваквиот однос на турската власт кон месното население од Прилепско (кон кое ни малку не била наклонета), може да се види и од еден документ издаден во декември 1565 година. Во овој документ се забележува пристрасноста на прилепскиот суд околу решавањето на спорот помеѓу селаните и некојси војвода од хасовите на везирот Мустафа-паша. Ваквиот став на судот предизвикал и бунт кај населението, со што ќе се случи и првиот поголем бунт на македонскиот народ против турската власт, кога незадоволните Мариовци, ќе направат голем протест, проследен со нереди пред судот во Прилеп.
Со доаѓањето на Турците, Прилеп од високоразвиен трговски град, се преориентира кон селското производство особено на тутун. Во првата половина на 16 век, Прилел имал 321 куќа, од кои 300 им припаѓале на христијаните, а останатите биле муслимански. Според описите на градот од страна на турскиот патописец Евлија Челебија, кој го посетил Прилеп во 1670 година, населбата била составена од девет маала со илјада куќи изградени со тврд материјал, додека градската чаршија била составена од 200 дуќани.
Во XVIII и XIX век во градот се одржувал голем панаѓур, кој бил еден од најголемите во Румелија и траел 25 дена. На панаѓурот доаѓале трговци од целиот Балкански Полуостров, а најмногу се тргувало: жито, тутун, килими, стока и др. Во XIX век градот имал 2.800 куќи, 1.100 дуќани, 26 анови, 10 џамии и 5 медреси. Во истиот период, во Прилеп учителствувал големиот македонски преродбеник и собирач на народно творештво Димитар Миладинов, заедно со својот помошник Рајко Жинзифов и токму во овој период во контакт со Миладинов, Марко Цепенков (роден прилепчанец) ќе ја прифати идејата на преродбеникот за собирање на македонското народно творештво. Други преродбеници кои учителствувале во Прилеп се: Јордан Хаџи Константинов-Џинот, Григор Прличев, Кузман Шапкарев, Јосиф Ковачев и др. Во овој период градот бил поделен на христијански и турски дел. Постоеле 17 христијански маала и 10 турски. Реформите во војската и администрацијата што почнале да ги спроведуваат турските султани од почетокот на XIX век наишле на отпор, особено кај феудалците во Албанија и Босна. Во 1830 година пашата Мустафа Решид Бушатлија од Скадар навлегол во Македонија со цел да ја освои Битола. Меѓутоа, во неколку битки кај Прилеп и планината Бабуна, во април и мај 1831 година бил поразен и се повлекол во Скадар. Во средината на XIX век во Прилеп доаѓа до брз развој на занаетчиството и трговијата. Во овој период во Прилеп биле развиени: казанџискиот, ковачкиот, абаџискиот и ќурчискиот занает, а нешто подоцна почнал да се развива и терзискиот занает. Во овој период Прилеп има три пазарни дена: понеделник, четврток и сабота. Во централниот дел на градот се наоѓала црквата „Свето Благовештение“ ил „Стара црква“, како што ја нарекувало населението. Подигната е во 1383 година, најверојатно со помош на еснафите, богатите трговци и граѓани на Прилеп. Нејзини мајстори-градители, ѕидари биле Коста Лауцо и Ристе Тасламиче. Името Коста Лауцо е поврзано и со изградбата на градскиот часовник, саат-кулата во 1858 година.
Според структурата на ВМОРО, Прилеп за време на илинденскиот период бил дел од Прилепската околија на Битолскиот револуционерен округ. Илинденското востание ќе има силен одглас во Прилепско, а со борбите раководеле познатите прилепски војводи Петар Ацев и Крсто Гермов-Шаќир војвода. На Илинден востаниците во Прилепско ги исекле телеграфските кабли меѓу Прилеп и Велес како и меѓу Прилеп и Битола, а биле разрушени и некои дрвени мостови по патиштата кон Градско, Кичево, Крушево и Велес.
Балканските и светските војни
Ширењето на идеите на октомвриската револуција во Русија, довело да се формира Социјалистичка работничка партија (комунисти) во Белград во 1919 година чијашто прва месна организација во Прилеп била формирана истата година, од приврзаници на социјалистичките идеи.
Во април 1941 г. Прилеп потпаднал под фашистичка окупација. На 8 април таа година во градот влегла германската фашистичка војска, а на 26 април влегла и бугарската војска. Уште од првите денови на окупацијата се појавил отпор, за конечно на 11.10.1941 година со нападот на бугарската полициска станица од страна на Прилепскиот партизански одред „Гоце Делчев“ да започне антифашистичкото народно востание против окупаторската власт. . Во текот на војната, населението од градот и околните села активно се вклучило во борбите. Во борбите се вклучиле и Сојузот на комунистичката младина на Југославија (СКОЈ) и Антифашистичкиот фронт на жените (АФЖ). Градот бил ослободен на 9 септември 1944, а конечното ослободување е на 3 ноември истата година. Последните битки за ослободување на градот се водени кај местото Песјо Бртце. Во текот на НОВ од Прилеп и прилепско од 8000 учесници, активни борци со оружје в рака биле 2700. Од нив 650 се загинати, 15 прогласени за народни херои (10 загинати во НОВ) и 154 носители на „Партизанска споменица 1941“. Поради големиот број на борци и жртви кои Прилеп ги дал во Втората светска војна, градот по војната го добил епитетот „град херој“. По војната градот почнал да се развива и напредува во сите сфери.
Географија
Градот Прилеп се наоѓа во североисточниот дел на најголемата македонска котлина, Пелагонија, односно во Прилепското Поле, како најголема населба и негов центар. Опкружен е со планините Бабуна и Дрен Планина. Од градовите со кои одржува најдобра сообраќајна комуникација, оддалечен е 33 км од Крушево, 43 км од Битола, 37 км од Македонски Брод, 38 км од Демир Хисар, 64 км од Кичево, 48 км од Кавадарци, 79 км од Велес и 128 км од Скопје.
Сообраќај
Прилеп со патишта е поврзан со останатите делови од Македонија. Поважни патни правци се Прилеп-Битола, Прилеп-Охрид (преку Битола и Ресен), Прилеп - Кичево и патниот правец Прилеп-Велес-Скопје.
Прилеп е поврзан и со железница со Битола на југ и Велес и Скопје на север, а од железничката станица во Прилеп во 2010 година отпатувале 149.000 патници.
Во градот функционира и јавен автобуски градски превоз. До околните населени места има организирано редовен автобуски или железнички сообраќај.
Население
Во турскиот пописен дефтер од 1467/68 година, Прилеп бил центар на Прилепскиот Вилает и имал вкупно 438 семејства, од кои 300 христијански семејства, 21 муслиманско семејство, 89 неженети христијани и 28 вдовици христијани. Во градот постоеле маала: Хаџи Убејд, Прилепскиот Кетхуда, Калчар, Хроло, Чипо Манко, Франкопол, Штенар, Арменко, Филип, Грнчар, Дропар, Рајко Согло, Поп-Мелахио, Касапите, Хавлан, Кирклино, Дранина, Ценгеран, Хајатан, Мелко и Пустин Дозан.
Според статистиката на бугарскиот етнограф Васил К’нчов (Македонија. Етнографија и статистика) од 1900 година, во Прилеп живееле 24.520 жители, од кои 16.900 Македонци, 6.200 Турци, 480 Власи и 960 Роми.
За време на Балканските војни, бројот на населението опаѓа, па така во 1914 година изнесува 22.237 жители.
Потоа започнува процес на миграција на турското население и Првата светска војна, а поради тоа населението во градот повторно се намалува и во 1921 година изнесува 18.508 жители.
По овие периоди започнува постојан природен прираст на населението. Тоа се јавува најмногу поради доселувањето на извесен број колонисти од Југославија. Во периодот од 1948 до 1971 бројот на жителите во градот се зголемил повеќе од двапати. Тоа се должи на миграцијата село-град, како и на големиот природен прираст. Денес природниот прираст е во стагнација.
Прилеп е четврт по големина град во Македонија, а според последниот попис од 2002 година, кога Али Чаир, Багеска Ограда, Бончејца, Вишне, Ѓогдере, Ѓоре Спиркоски - Леништанец, Жабино Маало, Карабдалица, Козле, Марино, Ново Корзо, Поткасарни, Поткупи, Рид, Сарика, Старо Корзо, Сточен Пазар, Табана, Типски, Точила, Тризла, Центар, Чачорица и Шарена Чешма се споени, во градот се регистрирани 66.246 жители.
Со новата територијална поделба поранешното село Варош преку пат на конурбација е споено со градот Прилеп и денес претставува негова приградска населба. Заедно со сите жители во населба Варош, во градот Прилеп вкупно живеат 69.704 жители. (64.756 или 92,9 % Македонци.)
Според пописот на населението од 2002 година, во градот имало 66.246 жители (61.320 или 92,56 % Македонци) и спаѓал во групата на големи градови. Заедно со приградската населба Варош (3.458 ж.), која во статистиките се води како одделно населено место, градот Прилеп има 69.704 жители. Етнички гледано, населението е составено од:
Во градот се зборуваат следниве јазици :
* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години
Стопанство
Тутунот е еден од прилепските традиционални култури што успева во македонската клима. Многу од големите светски производители на цигари го користат прилепскиот тутун откако ќе се обработи во нивните локални фабрики. Кога во Прилеп бил основан Институтот за тутун за создавање на нови видови тутун, тоа било прв пример за примена на генетиката во земјоделството на Балканот. Повеќето жители на Прилеп опстојуваат со производство на тутун, кој потоа се откупува од Тутунски комбинат АД Прилеп во Прилеп. Во 2017 година во Прилепско Поле (општините: Прилеп, Долнени и Кривогаштани) биле произведени 9867 тони тутун, што претставува 43% од вкупното количество тутун произведено во Македонија.
Покрај тутунопроизводството во Прилеп, од големите индустриски претпријатија работат и Прилепска пиварница, мермерниот комбинат, индустријата за висока технологија „Микросам“ која е позната во светот по големиот број произведени роботи и разни технолошки изуми, повеќе фабрики за мебел, градежни материјали и воена опрема.
Во градот функционираат и јавните претпријатија: ЈКП Комуналец, ЈКП Водовод и канализација, ЈКП Пазари и ЈП за просторни и урбанистички планови.
Образование
Образованието во Прилеп се одвива во повеќе училишта. Основни училишта се: ОУ „Блаже Конески“, ОУ „Гоце Делчев“, ОУ „Добре Јованоски“, ОУ „Кире Гаврилоски Јане“, ОУ „Климент Охридски“, ОУ „Кочо Рацин“ и ОУ „Рампо Левката“. Во составот на основните училишта функционираат и повеќе подрачни училишта во градот и околните села.
Средните училишта се: Гимназијата „Мирче Ацев“, а од стручните: СОЕПТУ „Кузман Јосифовски Питу“, СОУ „Ѓорче Петров“, СОУ „Ристе Ристески - Ричко“ и СУ „Орде Чопела“, на кои постојат голем број на стручни насоки.
Од високото образование постои Економскиот факултет, како и дисперзирани студии за информатика и компјутерска техника и земјоделство, производство и преработка на тутун, рударство, геологија и инженерство на природни ресурси. Исто така, во Прилеп функционираат и постдипломски студии при Институтот за композитни материјали и роботика.
Уметност и архитектура
Постојат неколку антички знаменитости во Прилеп, вклучувајќи една кај Маркови Кули, црквата „Св. Никола“ од XIII век, црквата „Св. Успение Богородично“ („Трескавец“), црквата „Св. Преображение“ и „Могилата на непобедените“, споменик во чест на жртвите од фашизмот кој се наоѓа во централниот парк на Прилеп. Познато е дека постои голема римска некропола каде се најдени голем број на ѕидини. Римски урнатини се наоѓаат и блиску до Варошкиот Манастир, изграден на стрмните падини на ридот, каде подоцна е населена средновековна заедница. Голем број на раноримски гробници, некои со скулптурни релјефи на починатите или од „тракискиот јавач“ и други споменици од официјална природа, се наоѓаат во двориштето на црквата под јужната падина на Варош. Некои од најголемите споменици биле изградени во ѕидовите на црквата.
Најважниот антички споменик е стариот град Стибера ситуиран на ридот Бедем близу Чепигово, во централниот дел на Пелагонија.
Манастирот Трескавец, е изграден во XII век во планините на 10км северно од Прилеп, под Златоврв, на работ на мала висорамнина на околу 1100 метри надморска висина. Други инскрипции во Трескавец вклучуваат неколку римски творби од I век посветени на Аполон. Старата тврдина била користена од Римјаните, а подоцна Византијците. Во средновековието, Крале Марко ја обновил цитаделата, правејќи ја важна воена тврдина. Дури и Цар Самуил дошол таму по поразот на Беласица во 1014 година.
Од Прилеп потекнуваат ликовните уметници: Ѓорѓи Ачески, Јордан Грабулоски, Рубенс Корубин, Боро Митриќески, Борко Лазески, Ангеле Иваноски, Ристо Калчевски.
Збратимени градови
Градот Прилеп е збратимен со градовите :
Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година
Фудбалската репрезентација на Македонија до 21 година е фудбалска репрезентаација на Република Македонија за играчи на возраст до 21 година кој е раководен од страна на Фудбалската федерација на Македонија.
Моментален состав
Состав именуван за Европското првенство 2017. Настапи и голови до 28 март година по натпреварот против Бугарија.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Останати играчи
Играчи кои биле именувани во составот во последните 12 месеци.
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Квалификации за ЕП 2017
Фудбалската репрезентација успеала да се пласира на Европското првенство закажано за 2017 со победата над Шкотската репрезентација на 11 октомври 2016.
Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Костараџа
Историја
Храмот е базилика подигната за време на македонската преродба. Подот бил покриен со плочи, а амвонот, владичкиот престол и иконостасот биле резбани. Живописана била само конхата на апсидата. Во северозападниот дел на наосот има величествена камбанарија.
На Велики четврток, 13 април 1944 г., единиците на Војската СС и Вермахтот го запалиле храмот, а притоа изгорел и покривот.
Веднаш по војната ѕидовите на црквата се зацврстени. Во 1979 г. храмот е делумно обновен од жителите на Нова Костараџа, основана од костараџани по Граѓанската војна. Обновен е и дел од покривот, и со тоа е направена црква во старата црква. На крајот од 1990-те одлучено е храмот прописно да се востанови — направенна е покривна конструкција, извршено е внатрешно малтерисување и живописување и изградена е нова галерија. Ремонтот завршил во 1999 г.
Лионел Меси
Лионел Андрес Меси (Lionel Andrés Messi, ; роден на ) — аргентински фудбалер кој настапува за екипата за Париз Сен Жермен и репрезентацијата на Аргентина. Тој се смета за еден од најдобрите фудбалери на својата генерација,  а често и за најдобар фудбалер во светот, со неколку номинации за „Златна топка“ и за признанието на ФИФА за фудбалер на годината до својата 21. година, а веќе на возраст од 22 години ги освоил овие две награди. Неговиот стил и вештина потсетуваат на оние на Диего Марадона, кој и самиот го прогласил Меси за свој „наследник“.
Клупска кариера
Меси почнал да игра фудбал на рана возраст и неговиот потенцијал бил набргу забележан од „Барселона“. Во 2000 година, тој го напуштил клубот „Њуелс Олд Бојс“ од родниот град Росарио и заминал со своето семејство во Европа, бидејќи „Барселона“ му понудила лекување на неговиот здравствен проблем (недостаток на хормонот за раст).
Настапи за „Барселона“
Кога дебитирал,истата година Барселона ја освоила шпанската лига, а во 2006 покрај лигата, ја освоила и Лигата на шампионите. Најмногу се пробил во сезоната 2006/07, станувајќи редовен играч во првиот тим, постигнувајќи хет-трик на Ел Класико со тоа завршувајќи ја лигата со 14 постигнати голови во 26 натпревари од лигата.
Своето неофицијално деби во првиот тим на „Барселона“ Меси го направил на натпреварот против „Порто“, во ноември 2003 година (на 16-годишна возраст). Една година подоцна, октомври 2004 година, тој дебитирал на првиот официјален натпревар (против „Еспањол“) и станал третиот најмлад играч на сите времиња кои настапиле за „Барселона“, како и најмлад играч во „Ла лига“ (рекордот го срушил неговиот порaнешен клупски колега Бојан Кркиќ во септември 2007 година). Истата година, тој станал најмладиот играч во историјата на „Ла лига“ кој постигнал гол.
Сезона 2005-2006
Во септември, вторпат во три месеци, „Барселона“ го обновила договорот со Меси. Тој истовремено стекнал шпанско државјанство, конечно стекнувајќи право да дебитира во шпанската прва лига. Во оваа сезона, Меси одиграл 17 натпревари и постигнал 6 голови, но сезоната ја завршил пред време, во март 2006 година, поради кинење на тетивата на десната нога во натпреварот против „Челси“ во Лигата на шампионите.