cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жан Пол Мара
Политичката мисла на Жан-Пол Мара
Пријателскиот однос кон народот го покажувал нагласено во текот на револуцијата, следејќи ја работата на Уставотворното собрание, на министрите и на одделни личности со поголемо влијание врз тековните настани. Секогаш кога забележувал дека се предлага нешто што е против народот или ако се користи сила против народните бунтови, ако некој министер со конкретни мерки ги штити само интересите на крупната буржоазија или некој кова завера против револуцијата, Мара пишувал анализи и писма, му се обраќал непосредно на народот и барал од него непосредна акција. Останал пријател на народот засекогаш, без оглед на околностите и опасноста за неговиот живот. Во тоа се состои и неговата најголема вредност, високо вреднувана и од младите поколенија на XXI век, вклучувајќи ги и македонските.
Знаел за себе да каже отворено и пред најшироката јавност: „Јас сум стражар на слободата, јас сум око на народот“. Бил јакобински, кордиљерски и монтењарски водач,  пратеник во Конвентот и непосреден учесник во клучните настани на Револуција. Како поддржувач на „револуционерната влада“, барал остра пресметка со жирондинците и сите други кои не го прифаќале Конвентот како „орган на револуционерната диктатура“. Од него потекнал предлогот да се формира Комитетот за јавен спас и да не се прават никакви отстапки на контрареволуцијата. Се смета за најголем противник на жирондинците и на оние што подзастанувале во пресметката со непријателите, што не оделе напред.
Се залагал за социјалната содржина на револуцијата, барајќи новата државна власт да покаже пријателски однос кон сиромашните. Пишувал за оние кои ништо немаат, а ги критикувал оние што имаат сè. Се залагал за отворање јавни работилници во кои треба да се вработуваат невработените лица, како би можеле со свој труд да си го обезбедат опстанокот, без да чекаат социјална помош од другите.
Мнозина го сметале за идеолошки водач на санкилотите и за главен организатор на јакобинскиот терор. Бил под влијание на Мелије, Монтескије, Русо и Мабли, а најмногу соработувал со Робеспјер и Сен-Жист. Подолго време соработувал и со Дантон и Демулен, пред да подзастанат во нивната борба против жирондинците. Во историјата на политичката мисла оставил траги на исклучителен револуционер, политички публицист и посветен пријател на народот.
Револуцијата ја сфаќал на едноставен начин: „Спротивставување на угнетувањето – тоа е револуција, тоа е востание“. Мара ја третира Француската револуција како класна борба, како „борба на класите за спроведување на своите посебни интереси“. Во еден број од весникот „Пријател на Народот“ (Ami du Peuple), објаснувајќи го цепењето на третиот сталеж на групи кои меѓусебно се борат, тој истакнува дека „тоа доаѓа поради спротивностите на различните интереси што ги раздвојуваат сограѓаните во различни класи...“
Се смета за предвесник и на Февруарската револуција од 1848 година, залагајќи се за социјалните права на работниците и нивно излегување на политичка сцена како „четврти сталеж“. Од десеттемина најпознати личности на Француската револуција најмалку се пишува за него како позитивна личност. Во трудовите на Елизабет и Роберт Бадентер продолжува и натаму неговото омаловажување како научник: „La fausse science de Marat“, омаловажување кое е побиено од страна на Клифорд Конер во неговата книга Jean Paul Marat: Scientist and Revolutionary (1997).
„Кога подоцна ја прочитав Бужаровата книга за Мара, открив дека во многу погледи несвесно го поддржувавме вистинскиот идеал (не оној којшто ројалистите го изопачиле) на „Аmi du Реuple“, и дека сето ова бесно и мачно врескање и сето фалсификување на историјата, поради кои скоро цело едно столетие бил познат само потполно изобличениот лик на Мара, се објаснуваат единствено со тоа што Мара немилосрдно ги демаскирал тогашните идоли – Лафајет, Баји и другите – и ги разобличувал како веќе готови предавници на револуцијата, како и со тоа што тој, како и ние, сметал дека револуцијата не е заклучена, туку дека е перманентна“ (Фридрих Енгелс, Маркс и „Новиот Рајнски весник“)
Средња Каномља
Средња Каномља (словенечки: Srednja Kanomlja) — населба во Општина Идрија во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
Берџеџи (остров)
Берџеџи — остров кој се наоѓа во Лигурското Море покрај брегот во близина на селото Берџеџи во провинцијата Савона, Лигурија, Италија.
Историја
Островот според пронајдените докјази, имал протоисториска населба направерна од страна на Лигурите. На врвот од островот има часовна кула и остатоци од црква од 4 век посветена на Свети Евгениј.
Во 992 година епископот на Савона основал манастир на островот, исто така посветен на светителот, кој подоцна бил дониран на монасите на Леринс. Урнатините на манастирот сè уште се видливи на островот.
Заштита на природата
Островот со околната морска област е заштитен како Riserva naturale regionale di Bergeggi, основана во 1985 година. Островот исто така е вклучен во СИЦ (код IT1323202). .
Енрико Пичиони
Енрико Пичиони е роден на 23 ноември 1961 година, во Сан Бенедето дел Тронто. Тој е поранешен италијански фудбалер со позиција на среден бек, чие последно големо назначување било како менаџер на бугарскиот клуб А ПФГ, Ботев ПЛОВДИВ. Стоел на чело и на други клубови во Бугарија како Шумен 2010.
Хрватски овчар
Хрватски овчар – вид куче со потекло од Хрватска. Тоа е хрватска автохтона пасмина и потекнува од кучињата кои Хрватите ги довеле со себе при миграцијата во сегашните краишта. Денес најмногу се одгледуваат во Славонија. Хрватскиот овчар е многу интелигентно животно со силна потреба за човечко друштво. Поседува добро развиен овчарски нагон и е извонреден пес чувар. Во FCI е признат под редниот број 277.
Стандарди
Хрватскиот овчар е на границата на средна висина (40 до 53 cm за двата пола), бојата му е црна, со кратки влакна на главата и нозете, на остатокот од телото е подолга, густа, брановита до кадрава. Кучето е со издолжен формат (10% е подолг од висината). Главата му е релативно лесна со вкупна должина од 20 cm. Долг е, средно снажен, длабок, добро заоблен и мускулест, а опашката му е завртена кон грбот.
Историја на пасмината
Според пишаните документи, изгледот на ова куче битно не се променил од XIV век до денес. Веројатно затоа што поседува одличен наследен инстинкт за работа со овци и говеда, селекцијата на сметка на употребливоста (работните способности) спонтано се спроведувала што дополнително резултирало со неговиот поскладен изглед. Најстариот запис за хрватскиот овчар – „Canis pastoralis croaticus" е од 1374 година – и него го пронашол во архивите на ѓаковската бискупија таткото на пасмината – ветеринарот проф. д-р Стјепан Ромиќ. Во тој документ ѓаковскиот бискуп Петар наведува дека песот е висок околу 3 педи (45 cm), дека има средно долги кадрави влакна со црна боја, дека главата му е обрасната со кратки влакна, дека е со полуначулени или начулени уши, и дека е добар за чување стада на сите домашни животни. Исто така наведува дека Хрватите го донеле со себе во VII век при селидбата во Хрватска од првобитната татковина. Со систематско одгледување, веќе споменатиот проф. Ромиќ почнал во 1935 година со пците од ѓаковичкото подрачје. После 34 години работа, пасмината најпосле е признаена од FCI во 1969 година.
Галерија
<Gallery> Слика:Gera062005sed.jpg|Хрватски овчар Податотека:Gera7tz.jpg|Кутре на хрватски овчар </Gallery>
Хуехуетеотл
Хуехуетеотл е антички ацтечки бог на огнот на животот. Тој е поврзан со северот.
Тригонометрија
Во математиката, тригонометрија е гранката во која се проучуваат својствата на слични правоаголни триаголници.
Бидејќи главните две тригонометриски функции синус и косинус кои ги опишуваат односите на страните на правоаголни триаголници имаат брановидна форма честопати се смета дека тригонометрија вклучува и проучување на брановидни, односно т.н. синусоидни функции.
Зборот тригонометрија е од грчките зборови trigonon=триаголник и metro=мерка.
Тригонометриски вредности
Го анализираме аголот α.
Дефинираме три броеви кои се односите помеѓу три комбинации на две страни на овој триаголник во однос на аголот α. sin(α)= спротивната страна/хипотенузата Оваа реченица се чита: синус од аголот α e a поделено со c, т.е. должината на катетата спротивна на аголот α поделена со должината на хипотенузата. cos(α)= налегнатата страна/хипотенузата Оваа реченица се чита: косинус од аголот α e b поделено со c, т.е. должината на катетата соседна на аголот α поделена со должината на хипотенузата. tan(α)= спротивната страна/налегнатата страна Оваа реченица се чита: тангенс од аголот α e a поделено со b, т.е. должината на страната спротивна на аголот α поделена со должината на катетата соседна на аголот α.
Има и три реципрочни комбинации на односи (котангенс=1/тангенс, секанс=1/косинус и косеканс=1/синус), но истите во Р. Македонија ретко се користат (и воопшто не се наоѓаат на дигитрони или во програмски јазици).
Забележуваме дека во погорното, димензиите на дадениот правоаголен триаголник не биле специфицирани, само фактот дека ⊿ABC е правоаголен триаголник со остар агол α. Се разбира дека овие дефиниции за синус, косинус и тангенс не би биле корисни ако зависеле од триаголникот, а не само од аголот α. Доказот дека вредностите зависат само од α е доказ за т.н. добродефинираност на тригонометриските вредности (види подолу).
Основни формули
Доказ: Според дефинициите на тригонометриските вредности:
Доказ: Во кој било правоаголен триаголник, според Питагоровата теорема следува: а²+b²=c². Според дефинициите:
Честопати математичарите ја пишат последната равенка во следната кратка форма:
Доказ за добродефинираност на тригонометриските вредности
Тука се докажува: За секој правоаголен триаголник со остар агол α, вредноста на sin(α) како однос на спротивната страна/хипотенузата е иста. Доказите за косинус и тангенс се аналогни.
Сличност на триаголници и односи на парови страни
Два триаголници се слични ако имаат два пара на складни, т.е. еднакви внатрешни агли. Автоматски и третиот пар агли се еднакви бидејќи збирот на внатрешни агли е секогаш 180° (види сличност на триаголници.
Ако два триаголници се слични, тогаш соодветниот однос на сите три пара соодветни страни од двата триаголници е истиот број (тоа е дефиницијата на сличност), т.е.
Забележуваме дека оваа споредба е помеѓу поединечните страни на два слични триаголници. Во тригонометријата се прави споредба помеѓу две страни од еден (правоаголен) триаголник.
Земајќи го (на пример) парот страни a и c. Од (тројната) равенка за сличност на триаголници имаме: Инаку средувајќи ја оваа равенка имаме:
Следува А: При слични триаголници, односот на кој било пар страни на еден триаголник е истата вредност на односот на соодветниот пар страни на другиот триаголник. Ова е првиот клуч на тригонометријата.
Сличноста и правоаголни триаголници
Значи, два правоаголни триаголници се слични ако еден пар од останатите два агли се еднакви. Автоматски и последниот пар агли се еднакви, но тоа е последица. Доволен доказ за сличноста на два правоаголни триаголници е да се покаже дека еден пар остри агли се еднакви.
Следува В: Два правоаголни триаголници со еднаков остар агол α се слични. Ова е вториот клуч на тригонометријата.
Графички доказ на добродефинираност на тригонометриски вредности
Нека е даден правоаголен триаголник ⊿ABC. Го ставиме триаголникот во стандардна позиција, односно го ставиме аголот α во стандардна позиција во Декартов правоаголен координатен систем на следниот начин. Темето на α, т.е. точката А е координатниот почеток О(0,0). Налегната страна b лежи на позитивнивниот дел од x-оската и хипотенузата c лежи во првиот квадрант со што третата спротивна страна a е вертикална. (Значи, во стандардна позиција, страната b е хоризонтална односно налегната.)
Нека е даден сега и друг правоаголен триаголник ⊿A'B'C' со истиот агол α во стандардна позиција.
Овие два триаголници се вгнездуваат еден во друг. (Тоа следува од сличноста.) Должините на страните на едниот триаголник се множат со истиот фактор за да се добиваат должните на соодветните страни на другиот триаголник. Значи, и од тука се гледа дека тригонометриските вредности зависат само од аголот α, односно се добродефинирани.
Тригонометриски вредности за сите агли
Во погорното преку правоаголни триаголници дефинирани се тригонометриски вредности за агли 0°<α<90° односно 0<α<π/2. Овие дефиниции се прошируваат за сите агли односно за позитивни и негативни агли и за големи агли, т.е. за α∈[-∞°,∞°]=[-∞,∞] (радијани).
Основна регулатива: За секој агол постој складен агол 0°≤α<360° односно 0≤α<2π.
Референтен агол и референтен триаголник
Нека α е (кој било) агол во стандардна позиција со теме О(0,0) и краен крак ОВ. Референтниот агол αr на α е најмалиот остар агол помеѓу кракот ОВ и x-оската. Попрецизно, нека В(b,a) е точка на крајниот крак на α. Дефинираме точка С(b,0) на x-оската. Тогаш αr е ненасочениот остар агол ∠СОВ во референтен правоаголен триаголник на α е ⊿CОВ.
Единична кружница
Во геометријата, единична кружница е кружница во рамнина со полупречник 1 и со центар во координатниот почеток О(0,0). Значи равенката со која се дефинираат сите точки на единична кружница е x²+y²=1.
Од друга страна, нека Т(b,a) е точка на единичната кружница. Како точка, Т еднозначно определува агол α=∠XOT каде што координатниот почеток 0(0,0) е темето, а Х=(1,0). Доколку Т не е во I квадрант, го формираме соодветниот референтен агол и референтниот правоаголен триаголник (види слики погоре каде што буквата Т ја заменува буквата В). Бидејќи Т е точка на единичната кружница, хипотенузата, т.е. отсечката ОТ=c е и полупречник на кружницата. Значи, c=1 и следува:
IC 695
IC 695 — галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 8 август 1890 година од страна на Луис Свифт.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 695 е од видот Sb. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,9 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,5 m/лм2. IC 695 има привидни димензии од 1,3' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 23 м 44,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +57° 1' 36". Положбениот агол на објектот е во износ од 97°.
Други поделби
Проучување на IC 695 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 30462.
Стари Дол (Врбоец)
Стари Дол — археолошко наоѓалиште во крушевското село Врбоец. Претставува населба и некропола од доцноантичко време. Се наоѓа на 1 км североисточно од селото, на левата страна од патот Кривогаштани-Крушево, на простор од 200 × 100 м, во приватна нива, каде при орањето се откриени тегули, фрагменти од керамички садови, камен и множество згура од топено железо.
10 век п.н.е.
10 век пред нашата ера (п.н.е.) — век кој започнал на 1 јануари 1000 г. п.н.е., а завршил на 31 декември 901 г. п.н.е.
На Блискиот Исток, овој период следи по колапсот на доцното бронзено доба, а со него почнува раното железно доба. Грчкиот мрачен век кој почнал во 1200 година п.н.е. продолжил. Новоасирското Царство било основано кон крајот на 10 век п.н.е. Индија се наоѓала во железно доба, а ведскиот период сѐ уште траел. Во Кина на власт била династијата Џоу. Бронзеното доба во Европа продолжило со Културата на полињата со урни (градење на некрополи со урни на рамно поле без надземна конструкција). Десеттиот век пред нашата ера во Јапонија се нарекува Џомон период, за време на кој таа била сѐ уште била населена од заедници на ловци–собирачи.
Суверени држави
Види: Список на суверени држави во 10 век п.н.е.
Долно Гратче
Долно Гратче или Долно Градче — поранешно село во Општина Кочани, во областа Осоговија, во околината на градот Кочани. Денес, на местото на селото се наоѓа езерото Гратче.
Географија и местоположба
Долно Гратче во времето на неговото постоење се наоѓало на дното на денешното вештачко езеро Гратче. Селото имало поволна местоположба затоа што се наоѓало на местото каде што реките Голема и Мала се спојуваат, и ја образуваат Кочанска Река. Во околината на селото се наоѓаат над 30 природни извори на вода. Селото било сместено на надморска височина од 440 м. Неговиот атар зафаќа површина од 5,3 км2.
Историја
Во 1958 година, властите решиле да изградат брана со цел да го заштитат Кочани од постојаните поплави од надојдените води од Осоговските Планини. Најпогодно место за изградба на вештачкото езеро била месноста Рамна Карпа. Поради тоа, мештаните биле раселени, а дел се преселиле во соседните села Горно Гратче и Јастребник, дел во Кочани, а некои и надвор од Македонија.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Гратче (Долно и Горно живееле 175 жители, сите Македонци.
Според скопскиот митрополит Фирмилијан, во 1902 година во Лешки имало 16 куќи во подаништво на Цариградската патријаршија.
По податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Горно и Долно Гратче имало 216 жители Македонци.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Кочани од 1955 година.
Во периодот 1950-1952, селото било дел од истоимената општина.
Во XIX век, Долно Гратче било дел од Кочанската каза на Отоманското Царство.
Држава (Платон)
Држава (или Политеја; старогр. Πολιτεία) е сократов дијалог од Платон, напишан околу 360 п.н.е, кој се осврнува на поимот на праведноста (δικαιοσύνη), а подетално на прашањата за поединечната праведност, односно праведноста како врвна доблест и на праведноста како логос на државата (полисот). Се смета за едно од највлијателните дела од областа на филозофијата и политичката теорија и филозофија, а според некои толкувачи на творештвото на грчкиот филозоф, и најпознатото во неговиот опус.
Во него, Платон, трагајќи по дефиницијата за праведноста, се впушта во опширна дискусија за изгледот на една совршена држава и ги изложува главните точки на својата идеалистичка филозофија (особено индикативно во седмата книга, каде е изложена познатата алегорија на пештерата). Сократ разговара со различни соговорници за значењето на праведноста, поставувајќи го прашањето дали праведниот човек е посреќен од неправедниот. Ја разгледуваат природата на неколку постојни државни уредувања, потоа скицираат неколку различни хипотетички држави, за дискусијата да кулминира со уредување на Калиполис (Καλλίπολις), утописка град-држава владеена од философ-крал. Тие, исто така, дискутираат за теоријата за идеите, бесмртноста на душата, улогата на философот во општеството, итн.
Место
Местото на кое се одвива дијалогот е куќата на Полемарх во Пиреј, пристаништен град поврзан со Атина. Не се знае дека Сократ редовно го напуштал главниот грчки полис. Целиот дијалог го пренесува Сократ, ден откога истиот се одвива - веројатно на Тимај, Хермократ, Критија и уште една неименувана личност, но ваквото толкување е отворено за понатамошна интерпретација.
Ликови
Има и уште неколку ликови без реплика: синовите на Кефал, говорникот Лисиј и Евтидем; и Никерат.
Книга 1
Во првата книга се прикажуваат различните мислења на собеседниците на Сократ во однос на праведноста. Така, Сократ на Кефал му посочува дека праведноста може да се дефинира со правилото „Секому она што му припаѓа“, алудирајќи на тоа дека исплаќањето на долговите треба секогаш да биде извршено како кон пријателите, така и кон непријателите. Дијалогот помеѓу Сократ и Трасимах, пак се води за тоа дали праведноста е нешто што е полезно за посилниот. Низ несогласувањата Сократ повторно вешто го заклучува и второто начело на праведноста „никогаш и никому да не му се причини штета.“ (335e) Понатаму се расправа за односот помеѓу праведноста и власта, за тоа како почитувањето на законите ја гарантира сигурноста на сите граѓани и за тоа дека власта треба да биде слуга на народот за да може добро да владее (управува). Конечно, се разгледува и праведноста како доблест, а бидејќи Платон сметал дека доблестите носат и должности, се разгледуваат должностите што секој праведен треба да ги има, а најважното од нив – чесно да се живее. Така, се поставува прашањето: дали праведноста е подобра од неправедноста?
Книга 2
Втората книга дава продлабочување на односите помеѓу оние што учествуваат во праведноста, односно за односите помеѓу граѓаните и за односот помеѓу државата и граѓаните. Се кажува дека најмудрите скоро секогаш неволно ги прифаќаат граѓанските должности затоа што секој разумен знае дека е најтешко да се стои помеѓу двајца кои ја бараат правдата, но исто така дека стравот да се биде владеан од полошиот ги поттикнува праведните да изберат да ѝ служат на државата во име на општото добро – праведноста. Проблемите кои се појавуваат со прифаќањето на ставот дека праведноста се посакува поради самата себеси, Сократ ги прикажува со приказната за Гигес, кој, со помош на еден прстен кој го прави невидлив, стекнува придобивки правејќи неправедност. Сократ предложува расправата за поединечната праведност да ја продолжат кон расправата за праведноста во државата. Тука се прикажува комплексноста на настанувањето на државата, но и на односите што се создаваат кога еднаш таа е востановена.
Книга 4
Во четвртата книга Платон прави аналогија помеѓу четирите врвни доблести во душата и во државата. Тој посочува дека умереноста како доблест треба да припаѓа на граѓанскиот слој што во идеалната држава ќе биде задолжен за производство на добрата за одржување на живот во заедницата. Храброста им ја пропишува на војниците кои треба да застанат без страв кога нивната татковина ќе биде нападната, а и кога ќе треба храбро да го одржуваат редок и поредокот внатре. Мудроста останува за владетелите, односно за тие кои ќе ја управуваат државата затоа што треба многу мудрост за една држава да функционира добро. Најважното од сѐ е што врвната доблест на врвните доблести – праведноста Платон ја става како логос на функционирањето на една држава, тој смета дека односот помеѓу трите слоја на државата треба да е секогаш праведен за да може таа да функционира или „човек е на ист начин праведен, како што би била државата праведна.“ (441d). Понатаму ја дефинира и неправедноста – како отсуство на доблести и присуство на пороци.
Книга 5
Петтата книга ја дава утопистичката визија на Платон за идеалната држава и тоа не само за времето во кое што живеел, но и за два милениуми подоцна. Заедничкиот начин на живот, заедничкото одгледување на децата, улогата на државата во приватниот живот на поединецот се само неколку поттеми кои се анализираат во оваа книга. Дополнително, тука дава и една епистемолошка разлика помеѓу философот (љубител на мудроста) и филодоксот (оној што го љуби своето мнение), односно разликата помеѓу знаење (ἐπιστήμη) и мнение (δόξα).
Книга 6
Во шестата книга Платон се впушта во еден философски обид за појаснување на важноста на филозофите за одржувањето на државата. „Имено сега треба смело да се каже: како најисправни и најисполнителни чувари треба да се постават философите!“ (503b) Понатаму, тој ги образложува овие мисли со идејата за Доброто, за тоа како мислењето е позначајно од уверувањето и за тоа како течат процесите во човечката душа за пронаоѓањето на Доброто, Убавото, Правдата. Оваа книга завршува со неговото објаснување дека разумот (размислувањето) се наоѓа помеѓу мнението (сетилното познание) и умот (идејата, мислата).
Книга 7
Седмата книга е значајна од теориско-познавателен аспект затоа што во неа Платон јасно кажува дека мислата и размислата го сочинуваат знаењето, а убедувањето (уверувањето) и насетувањето (претполагањето) го сочинуваат мнението. Овие заклучоци Сократ ги носи откако ги раскажува познатите алегории за пештерата и за поделената линија. При крајот на книгата тој повторно го посочува значењето на дијалектиката за спознавање на светот. Тој тука објаснува и за важноста за континуирано воспитание и образование на младите уште од најмала возраст, за тоа дека низ воспитувањето се учи за способностите на младиот човек и за начините на изучување на науките.
Книга 8
Во осмата книга се прикажуваат начините на устројство на една држава, што ги има четири според Платон, а тие се: тимократија (вид на уредување во кое што сите граѓани се натпреваруваат за чест и за слава), олигархија (држава каде што малкумина луѓе го поседуваат речиси целокупното богатство во државата), демократија (држава во која што има слобода на народот и каде што има различни видови на уверувања) и тиранида (црно ропство за поданиците и насилство од страна на владарот). Во оваа глава се поставува и прашањето за идејата на самата држава, за причините за постоење на самата држава, но и за идеите за нејзиното устројство и одржување.
Книга 9
Во претпоследната деветта книга на „Држава“ Платон дава аксиолошки појаснувања за луѓето (граѓаните) кои владеат и создаваат држави како претходно опишаните во осмата глава. Тој појаснува зошто аристократското уредување е подобро од олигархијата, но и дека демократијата е подобра од тиранидата.
Книга 10
Десетта и завршна глава од ова значајно дело на Платон ја напушта дијалошката форма помеѓу Сократ и неговите соговорници и зборува за љубовта (еросот), за вечните идеи за Доброто и Убавото и Правдата. Така, Платон ја заокружува својата книга „За праведноста“ и на некој начин својата теорија за праведноста, за политиката, за државата, но и за поединецот.
Разговорот со Трасимах: Прва книга
Во првата книга се предложени две дефиниции за праведноста, но и двете се етикетирани како недоволни. Според првата - праведност е да се вратат долговите, а според другата - да се прават праведни дела на пријателите, а неправедни на непријателите. Сократ, во понатамошната дискусија, покажува дека и двете се несоодветни во одредени ситуации, па така не може да се сметаат за дефиниција. Сепак, и покрај тоа што ги смета за неточни, тој сосема не ги отфрла, па врз основа на нив, ги базира своите размислувања за праведноста и за праведната држава, кои ги изложува во текот на книга II и сè до V книга.
За Трасимаховото гледиште, владетелите се изворот на праведноста, а нивните закони се праведни затоа што, според неговата дефиниција, тие имаат полза токму од нив. Сократ прашува дали владетелот кој по грешка ќе донесе закон кој нема да му биде во полза, може сѐ уште да се смета за добар владетел. Трасимах се согласува дека ниту еден голем владетел не би направил таква грешка. Ова му овозможува на Сократ да ја запраша точноста на Трасимаховата дефиниција, споредувајќи ја улогата на владетелот со улогата на неколку луѓе кои имаат различни професии (како на пример, овчар кој се грижи за своето стадо). Трасимах понатаму мора да се согласи со Сократ дека уметникот е добар само ако добро ја познава уметноста и дека во спротивно тој не може да се смета за уметник. Оттука Сократ заклучува дека и владетел кој донел закон кој не му е во полза, не е владетел. Трасимах се откажува од понатамошна дискусија и до крајот на дијалогот останува нем. Сократ успева да го натера Трасимах да признае дека еден владетел не е силен доколку не поседува некакво знаење кое му е неопходно добро да владее. Сепак, ова, како што заклучува и самиот Сократ на крајот од првата книга, е далеку од една задоволителна дефиниција на правдата.
Глаукон и Адејмант: Праведност на Државата
На почетокот на втората книга, двајцата браќа на Платон, Глаукон и Адејмант бараат од грчкиот филозоф да ја дефинира праведноста на човекот, и, за разлика, од кратките дефиниции предложени во Книга I, нивните гледишта се предадени низ две долги беседи. Глаукон ја повторува Трасимаховата идеја за праведноста; ова очигледно го прави само за волја на понатамошниот разговор:
Глаукон ја започнува својата беседа со приказната за Гигес кој открил прстен што му помагал да биде невидлив. Глаукон го искористува овој мит за да докаже дека секој еден, кој и да е, штом помисли дека е моќен и способен да прави неправда, - ја прави. Имено, со моќта што ја добил, Гигес се оспособува да влезе во кралскиот дворец, да ја заведе кралицата, да го убие кралот, и на тој начин да го покори кралството. Глаукон вели дека ниту еден човек, кога би бил сигурен дека би избегнал казна, не би се двумел да прави неправдата зашто во спротивно, тој би бил сметан за најголем бедник и најголем глупак од оние кои ги разбираат нештата... можеби би го фалеле јавно, лажејќи се меѓусебно, но поради стравот да не им се случи неправда. Оттука, за Глаукон, луѓето се праведни само поради стравот од казна и самите закони се производ на компромис меѓу поединци кои се согласуваат да не бидат неправедни спрема други поединци, за возврат добивајќи исто такво ветување од нив. На ваков начин, Глаукон, го предизвикува тврдењето на Сократ дека е подобро да се живее праведно, отколку неправедно.
Сократ е заведен од говорот на Глаукон од едноставна причина што самиот тој е контрадикторен: Глаукон зборува за супериорноста на неправдата во животот - нешто што неправеден човек никогаш не би го направил во јавност. За Сократ не постои поинтересна тема за дебатирање. Сепак, се надоврзува Адејмант кој ја радикализира неговата теза: за него, никој не е праведен по сопствена волја[...] сите... луѓе ја прифаќаат праведноста поради немажественост, старост или каква и да е друга слабост, па го укоруваат неправедното, зашто се беспомошни да го прават. На кратко, за Адејмант, како и за софистите, моралот е оружје на слабите, во борбата против силните.
Како одговор на двете беседи, Сократ изјавува дека е немоќен, но, сепак, заклучува дека е најдобро, колку може, да ја заштитува праведноста. Затоа тој преминува на опишување на правдата во поширока смисла, па самата Држава се формира од причина што, за Сократ, тоа е единствен начин да се дефинира правдата:
Аналогија град-душа: Натамошно дефинирање
Повеќе од два и пол милениуми, разни интерпретатори на Платон, дискутираат околу логичноста и пресметливоста на аналогијата град - душа која Сократ ја користи за да ја дефинира праведноста низ книгите II сè до V. Сепак, треба да се сфати дека Држава е дијалог, не расправа. Сократовата дефиниција за праведноста никогаш не е безусловно изнесена, туку е разгледана низ приказ на неколку нејзини верзии. Сократ постојано ја поврзува суштината на Праведноста со државата во која истата функционира. Без разлика на тоа што вели дека не е праведно да се лаже, оправдувајќи ја употребата на лагата со нејзината лековна функција, тој создава група на митови, односно благородни лаги, кои ги користи за да ја направи државата праведна и да овозможи услови за нејзино функционирање. Големата лага кај Платон се состои во митот според кои сите луѓе се родени од земјата и дека се судбински предодредени да живеат одреден тип на животи (при создавањето на владетелите земјата е помешано со злато, во крвта на воините тече - сребро, а бронзата е резервирана за производителите). На едно место Сократ вели дека праведно е да се работи она за кое природно си најсоодветен и да се работи својата, а не туѓата работа (433a-433b) и продолжувајќи со оваа дискусија, заклучува дека праведноста ги изнедрува и усовршува трите основни вредности во животот: умереност, мудрсот и храброст; и не само тоа: за Сократ таа е причина за нивното постоење. Како резултат на сфаќањето на филозофот дека самата праведност не е составен дел на душата, туку е плод на нејзината добра среденост (односно резултат на живот според трите вредности), се појавува потреба од поделба и на самите луѓе на војници, производители и владетели. Ако владетелот може да даде праведни закони, ако војниците може да ги спроведуваат наредбите и ако производителите се покорат на една ваква власт, и самото општество ќе биде праведно.
Уште во текот на самото формирање, Адејмант и Глаукон ја запрашуваат совршеноста на таа држава: за првиот во нејзе не живеат среќни луѓе, според вториот во нејзе отсуствува постоење на чест и слава. Воден од ваквите забелешки, Сократ создава држава во која нема приватна сопственост, ниту пак приватни жени и деца, а и филозофијата е резервирана само за повисоките класи. Сѐ треба да се жртвува во име на општото добро; останува неодговорено прашањето дали таква држава е реална?
Во петтата книга, Сократ посветува дел од дискусијата и на ова прашање, кога оправданоста на една таква заедница на мажи и жени, ја оправдува со еднаквоста на половите (454d). На истото прашање се навраќа и во следната книга. Улогата на филозофот-крал е најдискутабилната тема. Како и да е, Сократ во ниту еден момент не дефинира каква е праведноста во човековата душа - изгледа како тој да се обидува да формира една држава во која правдата е изгубена, па дури и непотребна, од едноставна причина што совршениот изглед на самата заедница ги задоволува човековите потреби за правда.
Околу прашањето зашто е подобро еден индивидуалец да биде праведен, во деветтата книга Платон подготвува одговор кој се состои од три основни аргументи. Прво, Платон вели дека природата на еден тиранин ќе предизвика кај него "ужасни и страшни болки" и дека типичниот тиранин живее живот што физички и ментално е исцрпувачки. Ова е сосема спротивно на филозофот, вљубеникот во вистината - тиранинот "никогаш не ги вистинската слобода и пријателството". Како втор аргумент Платон го изложува своето мислење дека само филозофот е способен да избере добар владетел, зашто само тој може да ја види Формата на Доброто. И како трето, според Платон, "задоволствата кои ги оправдува вљубеникот во мудроста и разумот се највистински". Сѐ на сѐ, Платон вели дека праведниот живот на филозофите е многу подобар во однос на животот на останатите луѓе, зашто додека задоволоствата кои тие ги чувствуваат се минливи и се всушност, неутрална состојба во која отсуствува болка, задоволствата на филозофите се вистинити и трајни.
Теорија на универзалиите
Државата ја содржи и Платоновата алегорија на пештерата преку која тој го пренесува своето сфаќање за идеите како одговор на проблемот на универзалиитете.
Алегоријата на пештерата е обид да се оправда улогата на филозофот како владетел во една праведна држава. Истата започнува со визијата на Платон, објаснета од неговото alter ego Сократ, на луѓе кои живеат во една пештера оковани на таков начин што да не можат да се придвижат или помрднат. Зад овие затвореници гори вечен оган пред кого минуваат разни фигури, поради што нивните сенки се отсликуваат на ѕидот пред очите на луѓето.
За Платон филозофот е поранешен ослободен затвореник кој излегол надвор од пештерата за да сфати дека сенките воопшто не се конституенти на реалноста. Тој осознава дека идеите и огнот кој ги создава сенките се пореални во однос на самите сенки, па на таков начин и сфаќа дека самите затвореници се излажани. Платон потоа замислува како ослободениот човек е однесен во реалниот свет. Затвореникот на почетокот е заслепен од светлината. Како и да е, кога неговите очи се приспособуваат на светлината, тој сфаќа дека сите предмети се осветлени од страна на Сонцето (кое ја претставува Идејата на Доброто, идејата која ја создава самата светлина). Исто така сфаќа и дека Сонцето е изворот од кого зрачи светлоста, односно причината поради која му е овозможено да ги гледа сите предмето. Конечно, ослободениот човек станува свесен дека огнот и фигурите во пештерата се само копии на многу пореални објекти.
Фазите на сфаќањето на затвореникот, за Платон, соодетствуваат со нивоата на поделената линија која ја замислува. Линијата е поделена во она што е видлив свет, и она што разбирливиот свет е, а самата делбена одредница е Сонцето. Кога затвореникот е во пештерата, тој е во видливиот дел кој не прима светлина, а надвор тој се соочува со сфатливиот домен на светот.
Сенките што затворениците ги гледаат во својата пештера се поистоветуваат со најниското ниво на Платоновата линија, она на насетувањето и лажното мнение. Кога затвореникот е ослободен и го здогледува огнот кој ги осветлува фигурите чии сенки се прикажуваа во пештерата, тој го постигнува второто ниво на свест, а тоа е фазата на сетилно познание, бидејќи затвореникот почнува да верува дека статуите во пештерата се пореални од сенките. Кога ќе ја напушти сосема пештерата, затвореникот минува во третата фаза на сознание - сега тој знае дека постојат многу пореални фигури од пештерските статуи, надвор од самата пештера. На крајот, затвореникот го погледнува Сонцето, кое е извор на сета вистина и е самата Форма на Доброто, и оваа последна фаза, именувана како дијалектичка, е највисоката точка на линијата. Затвореникот, запознавајќи ја идејата на Доброто, е оспособен да ги разбере сите останати идеи на реалноста.
Алегорично, филозофот е ослободениот затвореник, кој е единствен што има желба да ја спознае последната реалност - идејата на Доброто. Сепак, негова обврска е потоа да се врати назад во пештерата. Оние што го имаат видено идеалниот свет, вели Платон, се должни да ги образоваат оние кои живеат во материјалниот свет: тие мораат да ја осветлат темнината. Бидејќи филозофот е единствениот кој може да осознае што е добро, а што не - само тој е способен да владее со Државата на Платон.
Форми на владеење и деградацијата на Власта
Во најголем дел од книгата Платон зборува за идеалната Држава. Но што со останатите форми на уредување? Платон зборува за четири такви државни устројства, хиерархиски подредени по следниов редослед: тимократија, олигархија, демократија и тиранија.
Тимократија
Сократ ја дефинира тимократијата како власт водена од честољубиви луѓе. Агонистичката природа на луѓето кои живеат во ваква средина е причина самото уредување да ја поттикнува конкурентноста и желбата за богатство и слава.
Олигархија
Олигархијата се јавува како резултат на неодлучноста на тимократите да изберат меѓу честа и богатството. Во мигот кога тие ќе се одлучат за првото - доаѓа до деградација на општестото. Во осмата книга, Сократ вели дека еден кормилар нема да се избере да управува со кораб по неговото богатство туку по неговата вештина. Поради ваквата неправда, се јавува поделба на населението на богати и сиромашни, а самата држава се поделува на две целини: држава на богатите и држава на сиромашните. Затоа се создаваат околности за појава на разбојници и питачи. Во вакво општество, богатите и сиромашните постојано заговараат едни против други.
Тиранија
Огромната слобода со која се здобиваат граѓаните резултира со појава на тиранија, најдеградираната форма на власт. Демократската слобода предизвикува поделба на луѓето во три класи: доминантна класа, капиталисти и обични луѓе. Тензијата пројавена меѓу доминантните луѓе и богатите, предизвикува страв кај обичните граѓани, кои заштита бараат во својот демагог. Инвестирајќи многу во него, тие, од демагогот создаваат тиранин кој располага со апсолутна власт над своите поданици.
Иронично, Платоновата идеална држава најмногу личи на тиранија, но овие две се сепак на двата различни краја на спектарот. Ова се јавува како резултат на тоа што филозофите владетели не се егоистични како деспотите и се посветени на доброто на државата. Тираните се алчни. Да се надмине ова е нависина тешко. За Платон, тоа бара развиена митологија, криење на родителите и постојано воспитување од страна на државата (во времетрање од речиси 30 години, од 20 до 50).
Список на државни водачи во 666 година
Ова е список на државни водачи во 66 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Шведски јазик
Шведски јазик (svenska) — северногермански јазик од семејството на индоевропски јазици, кој се зборува од околу 10 милиони луѓе, воглавно во Шведска и Финска. Јазикот е сроден и многу сличен со норвешкиот и данскиот. Шведскиот моментално е најголемиот северногермански јазик по број на говорници.
Стандардниот шведски е национален и службен јазик во Кралството Шведска и се заснова на централношведските дијалекти. Шведскиот е службен јазик и во Финска. Стандардната норма почнала да се развива во 19 век, а веќе во раниот 20 век бил стандардизиран. Зборовниот редослед на шведскиот јазик е подмет-прирок-предмет, но овој редослед може понекогаш и да се измени. Шведската морфологија е слична со англиската, односно јазикот има неколку инфлекции, два рода, два падежа и два броја. Во јазикот постојат номинативот и генитивот, но можат да се пронајдат и остатоци од акузативот и дативот.
Класификација
Шведскиот е индоевропски јазик, кој е дел од подгупата на северногермански јазици од групата на германски јазици. Во рамките на северногерманските јазици, шведскиот е дел од источноскандинавските јазици, заедно со данскиот. Дел од западноскандинавските јазици се фарскиот, исландскиот и норвешкиот. Сепак, скорешни истражувања ја потврдуваат класификацијата на островски скандинавски јазици (фарски и исландски) и континентални скандинавски јазици (дански, норвешки и шведски).
Поради големата сличност меѓу континенталните скандинавски јазици, тие може да се сметаат за дијалекти на еден заеднички скандинавски јазик. Сепак, поради големото соперништво меѓу Данска и Шведска, вклучително и серија војни во 16 и 17 век, во XIX и XX век се пројавиле националистичките идеи и со тоа јазиците се стекнале со различни правописни норми, вклучително и речници, граматики и регулаторни тела. Јазичарите понекогаш тврдат дека данскиот, норвешкиот и шведскиот сочинуваат дијалектен континум на еден (скандинавски) јазик.
Статус
Шведскиот е официјално главен јазик во Шведска. Јазикот долго време се употребувал во локалната и државна власт, како и во образованието, но не бил прогласен со закон како службен јазик во државата до 2009 година.
Шведскиот е службен јазик во Оланд во Финска. Јазикот е исто така официјален на целата територија на Финска, покрај финскиот. Шведскиот е исто така службен јазик во Европската Унија и работен јазик во Нордискиот совет.
Дијалекти
Според традиционалната поделба на шведската дијалектологија, јазикот е составен од шест големи наречја::
Правопис
Шведската азбука има 29 букви, од кои 26 се стандардни латинични букви, а три се со наредни знаци: Å|Å/å, Ä|Ä/ä, и Ö|Ö/ö. Овие букви биле создадени во 16 век. До 2006 година буквата w се сметала за варијанта на v, која се користи само за странски зборови и имиња. Во јазикот понекогаш се корости и буквата e со надреден знак (é) за означување на акцентот кај некои зборови. Покрај неа, во јазикот се користи и буквата a со надреден знак (à). Германската ü се смета за варијанта на y и понекогаш се пишува кај некои странски имиња. Невообичаено е за шведскиот да се заменуваат буквите со надредни знаци со останати букви, каква што е праксата во германскиот да се пишува oe наместо ö на пример.
Фонологија
Шведските дијалекти имаат 17 или 18 самогласки, 9 долги и 9 кратки. Покрај нив, во јазикот има и 18 согласки. Јазикот има два тона, што му ја дава карактеристичната звучност на јазикот.
Примери
Vår fader som är i Himmelen. Helgat varde Ditt namn. Tillkomme Ditt Rike. Ske Din vilja, såsom i Himmelen så ock på Jorden. Vårt dagliga bröd giv oss idag Och förlåt oss våra skulder såsom ock vi förlåta dem oss skyldiga äro och inled oss icke i frestelse utan fräls oss ifrån ondo. Ty Riket är Ditt och Makten och Härligheten i Evighet.
Хуицилопочтли
Хуицилопочтли е врховен ацтечки бог на Тенохтитлан. Тој бил патрон на вопјната, огнот и сонцето.
Старо Нагоричане
Географија и местоположба
Селото е големо и се состои од повеќе растурени маала, оддалечени од 500 до 2.000 метри.
Атарот зафаќа површина од 14,9 км2. На него обработливото земјиште зафаќа површина од 976 хектари, на пасиштата отпаѓаат 258 хектари, а на шумите 111 хектари.
Во Старо Нагоричане постои главен дел на селото, наречен Село, како и 13 издвоени маала. Помеѓу нив се: Костинско, Стојилковско, Клисинско, Ванцинско, Пешковско, Богдановско, Попчевско, Пиленац, Крашутинско, Качаровско, Милојско, Сланинци и Бела Грамада. Во најголем дел, во маалата живеат роднински поврзани домаќинства.
Историја
Во век, Старо Нагоричане било христијанско село во рамките на Кумановската каза на Отоманското Царство.
Стопанство
Во основа, селото има полјоделска функција.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Старо Нагоричане имало 1.150 жители. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Старо Нагоричане имало 1.360 жители.
Во 1948 година селото броело 1.469 жители, додека во 1971 година живееле 1.271 жител.
Според пописот од 2002 година, во селото Старо Нагоричане имало 555 жители, од кои 452 Срби, 100 Македонци, 1 Ром и 2 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 493 жители, од кои 169 Македонци, 3 Албанци, 302 Срби, 1 останат и 18 лица без податоци.
Родови
Во главниот дел на селото, наречено Село припаѓаат следниве родови: Јовчинци (11 к.), слават Свети Никола; Павковци (11 к.), слават Свети Никола; Поповци (6 к.), слават Свети Јован; Шантировци (6 к.), слават Свети Никола; Дунци (6.к), слават Свети Никола; Татарци (6 к.), слават Свети Никола; Чипчевци (6 к.), слават Свети Архангел; Медресци (5 к.), слават Света Петка; Ѓоргови (4 к.), слават Свети Јован; Бузини (3 к.), слават Света Петка; Вуци (3 к.), слават Свети Никола и Генајевци (1 к.), слават Света Петка.