cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
281
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 281 година се протега во 2917 и 2918, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2977 и 2978 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 824. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 352 и 350 година пред хиџра.
Бебертал
Бебертал (Bebertal) — село и поранешна општина во округот Берде, во Саксонија-Анхалт, Германија. Од 1 јануари 2010 е дел од општината Хое Берде.
Пат околу светот за 80 дена
„Пат околу светот за 80 дена“ (француски: Le tour du monde en quatre-vingts jours) е авантуристички роман од францускиот писател Жил Верн, првпат објавен во 1873 година.
Структура
Романот се состои од 37 глави:
Содржина
Дејството се случува во 1872 година, во Лондон, каде живеел Филеас Фог, кој водел осамен живот: немал семејство, ниту роднини, ниту пак се дружел со луѓето. Тој бил член на Реформ-клубот и бил познат по тоа што секогаш бил математички точен. Освен тоа, никој не знаел ништо за него. Еден ден, Фог го очекувал новиот кандидат, зашто го имал отпуштено својот слуга поради ситна причина. Новиот слуга се викал Жан Паспарту од Франција, кој претходно се занимавал со повеќе работи, како: гимнастичар, пожарникар, акробат, патувачки пејач и слично. Паспарту му се допандал на Фог и така бил примен на служба. Фог отишол во Реформ-клубот, каде се сретнал со неговите колеги. Тие започнале разговор за кражбата на 55 илјади ливри од Банката на Англија. Описот на крадецот бил многу сличен на Фог. Притоа, членовите на клубот почнале да разговараат за колку време еден човек би можел да го обиколи светот, а Фог тврдел дека за тоа се потребни 80 дена. Членовите на клубот му се спротивставиле и Фог се обложил дека ќе го обиколи светот за договореното време. Потоа, Фог се вратил дома и му наредил на својот слуга да подготви две торби, по што тој и слугата заминале на железничката станица, каде ги чекале членовите на Реформ-клубот. Откако Фог го напуштил Лондон, низ целиот град се зборувало за неговото патување: едни се обложувале дека тој ќе успее, а други не верувале во тоа. Наскоро се јавило сомневање дека Фог е крадецот на парите од банката и затоа, полицијата го испратила детективот Фикс, со задача да го следи Фог за време на целото патување.
Фог и Паспарту пристигнале во Суец и го чекале паробродот за Бомбај, но не знаеле дека во пристаништето се наоѓал и дететективот Фокс, кој им наредил на Фогс и Паспарту да се јават за проверка на пасошите. Истовремено, Фикс го испитувал Паспарту за неговиот господар при што заклучил дека тој е бараниот крадец. Затоа, тој одлучил да го следи Фог до Бомбај и таму да го уапси. За време на патувањето по Црвеното Море и по Индискиот Океан, Паспарту повторно се сретнал со Фикс и се спријателиле. Кога пристигнале во Бомбај, Паспарту отишол да го разгледа градот и влегол во една пагода, но не знаел дека на христијаните им бил забранет влезот во храмот и дека не смеел да влезе обуен. Поради тоа, тој бил нападнат од свештениците и избркан надвор при што ги изгубил чевлите. Потоа, Фог и Паспарту се качиле на возот за Калкута, а Фикс ги следел цело време. За време на патувањето, Фог и Паспарту се запознале со генералот сер Френсис Кромерти, а еден час подоцна, возот застанал поради прекин на пругата. Сакајќи што побрзо да продолжи, Фог купил слон, изнајмил водич и го продолжил патувањето низ густата шума.
Во Јокохама, Паспарту се вработил во циркус за да може да преживее. При една претстава, тој го забележал Фог во публиката и му се придружил на патувањето за Сан Франциско. Детективот Фикс ги следел цело време, ветувајќи му на Фокс дека ќе му помага да стигне што побрзо во Англија. По пристигнувањето во Сан Франциско, Фог, Фикс и Ауда решиле да го разгледаат градот и налетале на толпа луѓе, а еден огромен маж го удрил Фикс. Потоа, патниците тргнале за Њујорк, а патем, на пругата им се попречило стадо бизони, така што патувањето било прекинато некое време. Во возот за Њујорк, Фог го сретнал полковникот Проктор, кој во Сан Франциско го удрил Фикс, и го предизвикал на двобој. Меѓутоа, кога требало да почне двобојот, возот го нападнале Сиукси, кои ги грабнале Паспарту и тројца други патници, но нив ги спасил Фог, заедно со група доброволци. Сепак, поради тоа, тој го пропуштил бродот за Ливерпул, но еден човек им понудил да ги однесе во Њујорк со санка. Таму, бродот веќе заминал, но Фог изнајмил друг брод и успешно стигнал во Ливерпул. Таму, Фикс го уапсил Фог поради кражбата на банката и Фог поминал неколку часа в затвор, но бил ослободен. Тогаш, Фог набрзина се качил во возот за Лондон, но таму пристигнал подоцна од предвидениот рок и така го загубил облогот. Ауда останала да живее со Фог и тие решиле да се венчаат. Утредента, Паспарту дознал дека е 21. а не 22. декември, т.е. благодарение на часовните појаси, Фог стигнал еден ден порано. Така, тој ја освоил наградата од 20.000 ливри и се оженил со Ауда.
Екранизација
Врз основа на романот „Пат околу светот за 80 дена се снимени повеќе филмови, како:
NGC 2561
NGC 2561 — спирална галаксија во соѕвездието Водна Змија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2561 се споменува и како UGC 4336, MCG 1-22-1, CGCG 31-81, CGCG 32-1, IRAS 08169+0448.
Откривање
Објектот е откриен на 23 март 1887 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2561 е од видот SBc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,9 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,6 m/лм2. NGC 2561 има привидни димензии од 1,1' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 19 м 36,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 4° 39' 24". Положбениот агол на објектот е во износ од 138°.
Други поделби
Проучување на NGC 2561 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 23351. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 231; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 204. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 27.
Хиперинфлација
Хиперинфлација често се поврзува со војни, последиците од нив, со социополитички пресврти, или други кризи кои носат поголема тешкотија за владата да го оданочи населението, ова придонесува за ненадеен и остар пад на даночните приходи, сето тоа во комбинација со силен напор да се задржи статус кво може да предизвика директно активирањето на хиперинфлација.
Најпознати хиперинфлации во економската историја биле во Германија, Унгарија, во СР Југославија итн. Непосредно по Првата светска војна поразената Германија морала да плаќа големи репарации за воени штети. Во такви услови германската влада докрај ги ослободи монетарните кочници и почна неконтролирано да печати пари. Тоа предизвикало стравотна хиперинфлација. Последиците од хиперинфлацијата предизвикуваат голема прераспределба на националното богатство.
Дефиниција
Во 1956 година, Филип Кеган (Phillip Cagan) го напиша трудот „Монетарна динамика на хиперинфлацијата” истиот, генерално се смета како прва сериозна студија за хиперинфлацијата и нејзините ефекти. Во овој труд, тој ја дефинира хиперинфлацијата како состојба при која месечната стапка на инфлација надминува 50%, а истата почнува да се зауздува кога месечната стапка на инфлација паѓа под 50% и останува на тоа ниво најмалку една година. Економистите обично ја следат дефиницијата на Кеган за хиперинфлација дека тоа е состојба во економијата кога месечната стапка на инфлација е поголем од 50%.
Меѓународниот одбор за сметководствени стандарди не предвиде апсолутна стапка преку која би се препознала состојбата на хиперинфлација во економијата. Наместо тоа, тој ги наведува факторите кои укажуваат на постоење на хиперинфлација:
Причини
Постојат неколку теории за причините за високата инфлација, т.е хиперинфлација
Шокови на страна на понудата
Оваа теорија, врз основа на историска анализа, тврди дека хиперинфлациите кои претходеле биле предизвикани од некој вид на екстремни шокови на страната на понудата кои често се поврзуваат со војни или природни катастрофи.
Понуда на пари
Оваа теорија тврди дека хиперинфлација се јавува кога постои континуирано, брзо зголемување на понудата на пари при што ваквото зголемување на паричната маса не е проследено со соодветен раст на производството на стоки и услуги. Зголемувањето на цените како последица на зголемената понуда на пари создава еден магичен круг, кој се изразува преку потребата од постојано печатење на нови количества пари за да се финансираат активностите на владата.
Оттука и монетарната инфлација и инфлација на цени се зголемуваат со брзо темпо. Брзото зголемување на цените предизвикува широко распространета појава кадешто населението одбива да држи пари во домашна валута, која ја губи својата куповна моќ. Наместо тоа, тие брзо ги трошат парите што ги добиваат, со што се зголемува брзината на проток на пари, тоа последователно предизвикува натамошно зголемување на цените. Ова резултира во дисбаланс меѓу понудата и побарувачката за пари (вклучувајќи ја валутата и банкарските депозити), предизвикувајќи брза инфлација.
Владите понекогаш прибегнааваат кон искрснување од текот на монетарната политика, со што се допушта владата да ги девалвира своите долгови и води кон редуцирање на растот на даноците. Инфлацијата е делотворно регресивен данок на корисниците на пари, но сепак механизмот на нејзиното функционирање е многу покомплициран да се сфати од страна на популацијата. Инфлацијата може да ги засени квантитативните проценки за вистинската цена на живеење, како што објавениот индекс на ценисе осврнува само на податоците во ретроспектива, а може да дојде до негово зголемување само неколку месеци подоцна. Монетарната инфлација може да стане хиперинфлација ако монетарните власти не успеат да ги финансираат зголемените владини трошоци по пат на наплата на даноци, државен долг, намалување на расходите или преку други начини и средства. Бидејќи:
Теориите на хиперинфлација генерално бараат однос помеѓу сењоражот и инфлацискиот данок. Во двата моделa т.е моделот на Каган( Cagan ) и нео-класичниот модел, точката на вриење се случува кога зголемувањето на понудата на пари или падот на монетарната база онеовозможуваат владата да ја подобри својата финансиска позиција.
Така откако ќе се отпечатат декретни пари, обврските на владата кои не се деноминирани во пари, се зголемуваат како трошок за повеќе од вредноста на отпечатените пари.
Од ова, може да се запрашаме зошто една рационална влада би се вклучила во активности кои ја предизвикуваат или ја продолжуваат веќе постоечката хиперинфлација. Една од причините за ваквите постапки лежи во фактот дека често алтернатива на хиперинфлацијата е или депресија или воен пораз. И двете класичната економија и монетаризмот, велат дека сето ова се должи на неодговорното задолжување на монетарните власти за да се подмират настанатите расходи. Овие модели највеќе се фокусираат на сењоражот на монетарната власт и придобивките од инфлацискиот данок.
Ова всушност води кон поголем страв дека валутата ќе пропадне, предизвикувајќи дури и повисоки премии. Еден од примерите за ова е периодот на војна, граѓанска војна или интензивен внатрешен конфликт: владите се приморани да сторат се што е потребно во име на одбрана на земјата, бидејќи се останато би претставувало пораз за земјата. Во ваква една ситуација скоро е невозможно кратење на расходите, бидејќи голем дел на средствата се трошат за вооружување.
Понатаму, во тек на граѓанска војна скоро е невозможно да се зголемат даноците, дури и наплатата на постојните даноци се одвива во отежнати услови и со поголем напор. Во подруги услови т.е во отсуство на војна дефицитите често се покриваат со продажба на обврзници, за време на војна тоа е тешко изводливо, а воедно е дозначително скапо да се позајмува. Банкарските власти, без разлика дали станува збор за централни или не, го “монетизираат” дефицитот, преку пречатење пари за потпомагање на владата да преживее.
Хиперинфлацијата предизвикана пред сè од Кинеските Националисти 1939-1945 е класичен пример како владата печати пари за да ги плати трошоците предизвикани од граѓанска војна. На крајот, валутата беше пренесена на Хималаите, а подоцна старата валута беше пренесена надвор за да се уништи.
Хиперинфлација се смета за сложен феномен и едно објаснување не може да се примени за сите случаи. Меѓутоа и во двата модела, без разлика дали како прва причина се појавува губењето доверба, или сењоражот на централната банка, веќе во втората фаза се случуваат видни промени. Во случај на брза експанзија на понуда на пари, цените се зголемуваат нагло како одговор на зголемената понуда на пари наспроти понудата на добра и услуги, и во случај на губење на доверба, монетарната власт реагира преку премиите за ризик кои треба да се платат преку создавање “пресии за печатње пари”.
Сепак огромниот забрзувачки процес кој се случува за време на хиперинфлација (како во времето на германската хиперинфлација 1922/23) останува нејасен, недообјаснет и непредвидлив. Трансформацијата на инфлаторниот развој во хиперинфлација мора да биде идентификувана како многу сложен феномен, кој треба да биде подложен на длабоки анализи и економски истражувања.
Модели
Откако хиперинфлацијата е воочена како монетарна ефект, моделите на хиперинфлација се концентрираат најмногу на побарувачката за пари. Економистите ги лоцираат брзото зголемување на понудата на пари и зголемувањето на брзината на пари, доколку монетарните инфлаторни ефекти не се стопирани, како една од причините за појава на инфлација, дејствувајќи одделно или пак заедно во пар доведуваат и до хиперинфлација.
Драматично зголемување на брзината на пари како причина за хиперинфлација е од централно значење за моделот на хиперинфлација "криза на доверба", каде премијата за ризик која продавачите ја бараат за книжната валута во однос на номиналната вредност нагло расте. Втората теорија е дека прво постои радикално зголемување на износот на циркулирачкиот медиум, кој може да се нарече "монетарен модел" на хиперинфлација. Во секој модел, вториот ефект следи од првиот – или премногу мала доверба која поттикнува зголемување на понудата на пари, или пак преголемо количество на пари кое ја руши довербата
Во моделот на доверба, некои настани, или серија од настан, како пораз во војна, или покренување на еден вид на акција која ја уназадува валутата, ги оттргнува верувањата дека органот што ги издал парите ќе остане солвентен – небитно дали е тоа банка или влада. Затоа што луѓето не сакаат да држат белешки кои можат да станат незначителни, тие ќе претендираат да ги потрошат. Продавачите, сфаќаат дека постои сè поголем и поголем ризик за валутата, па бараат сè поголема и поголема премија во однос на оригиналната вредност. Според овој модел, методот на ставање крај на хиперинфлацијата е менувањето на основата на валутата, често со издавање на сосема нова. Војната е една од најчесто посочуваните причини за губењето на доверба, особено поразот во војна, како што се случи за време на Наполеоновите – Виена, и одливот на капитал, понекогаш и заради “заразите” е уште една причина. Во овој поглед, зголемувањето на прометните средства е резултат на тоа што владата се обидува да добие на време без притоа да се соочи со коренот на проблемот т.е недостатокот на доверба.
Во монетарниот модел, хиперинфлацијата е позитивен фидбек - циклус на брзата монетарна експанзија. Таа има иста цел како секоја друга инфлација: телата овластени за издавање на пари, централни или пак други произведуваат валута за плаќање на растечките расходи, често преку лабилната фискална политка, или заради растечките воени расходи. Кога стопанствениците сметаат дека издавачот е посветен на политика на брза валутна експанзија, тие ги покачуваат цените за да ги покријат очекуваните опаднувања на вредноста на валутата. Издавачот тогаш мора да ја забрза експанзијата за да ги покрие цените, што впрочем води кон туркање на вредноста на валутата надолу дури и побрзо од порано.
Без оглед на причината, хиперинфлацијата ги вклучува и понудата и брзината на парите. Кој од нив се наоѓа на прво место е прашање на дебата кадешто не постои универзална приказна која може да се примени во сите случаи. Но кога веќе ќе се утврди хиперинфлацијата, моделот на зголемување на парична маса, без разлика кој е осластен за тоа, е универзален.
Бидејќи оваа практика неминовно ја зголемува понудата на пари, без притоа да постои соодветна побарувачка, цената на валутата, т.е девизниот курс, природно опаѓа во однос на другите валути. Инфлацијата се претвора во хиперинфлација кога зголемувањето на паричната маса води кон тоа цените како показатели во економијата да ја изгубат својата функција, така што сè се сведува на бесно трошење на пари пред тие да ја изгубат својата вредност. Куповната моќ на валутата опаѓа толку брзо, така што држењето на готовина дури и на само еден ден предизвикува неповратно губење на куповната моќ на парите. Како резултат на тоа, сите “бегаат” од валутата, а самото тоа води кон влошување на кризата.
Затоа што брзо растечките цени ја поткопуваат улогата на парите, како средство за изразување на вредноста на стоките и услугите, луѓето се обидуваат да ги потрошат на реални добра и услуги во што е можно покус временски период. Аналогно на ова, монетарниот модел предвидува дека брзината на парите ќе се зголеми како резултат на прекумерно зголемување на понудата на пари.
Во моментот кога брзината на парите и цените рапидно се зголемуваат во еден маѓепсан круг, хиперинфлацијата излегува надвор од контрола, заради тоа што обичните политичките механизми, како што се зголемување на задолжителната резерва, зголемување на каматните стапки или намалување на владините трошоци постануваат неефикасни и се оди кон заменување на девалвираните пари за други [средства за размена].
За време на хиперинфлација, банките лансираат кредири за 24–часовен период, ориентирајќи се кон алтернативни валути, се применува дури и употреба на злато или сребро, па дури и размената се става во функција. Многу од луѓето кои имаат резерви на злато денес очекуваат хиперинфлација. Исто така можно е да постои екстензивен одлив на капитал, односно одлив во стабилна валута како што е американскиот долар. Ова понекогаш се коси со контролата на капиталот, идеја која од стандард, премина на анатема, и назад во полууглед. Сето ова претставува економија која работи на “абнормален” начин, што дефинитивно може да доведе до намалување на реалното производство. Ако е така, тогаш интензивирањето на хиперинфлацијата, што би значело дека износот на стоки во “премногу пари следејќи премалку стоки” формулацијата е исто така намален. Ова е исто така дел од маѓепсаниот круг на хиперинфлацијата.
Откако маѓепсаниот круг на хиперинфлација се интензивира, драматичните политички средства речиси секогаш се потребни. Едноставно зголемувањето на каматните стапки не е доволно.Боливија, на пример, беше подложена на еден период на хиперинфлација во 1985 година, каде што цените се зголемија [12.000%] во период помал од една година. Владата ја зголеми цената на бензинот, после тоа хиперинфлацијата се заузди скоро веднаш, кога се создаде можност да се стабилизира валутата преку продажба на нафтата во странство.
Кризата на доверба заврши, а луѓето ги вратија депозитите во банките. Германската хиперинфлација (1919-ноември 1923) заврши со производство на валута врз основа на позајмени средства од банките, наречени Rentenmark. На хиперинфлација често и се става крај кога граѓанскиот конфликт завршува со победа на една од завојуваните страни.
Иако контролирањето на платите и цените понекогаш се користи за да се воспостави контрола или да се спречи инфлацијата, сепак ниедна епизода на хиперинфлација не е завршена единствено само преку контрола не цените, бидејќи контролата врз цените ги форсира трговците да продаваат по цени далеку пониски од нивните трошоци, што резултира со недостаток кој води до уште повисоки цени.
Нобеловецот Милтон Фридман рече: "Ние економистите не знаеме многу, но ние знаеме како да создадеме недостаток. Ако сакате да создадете недостаток на домати, на пример, треба само да се донесе закон дека трговците не можат да продаваат домати за повеќе од две центи по килограм. Веднаш ќе имате недостаток на домати. Истото може да се постигне и со маслото или гасот."
Ефекти
Хиперинфлацијата делотворно ја црпе куповната моќ на приватните и јавни заштеди, предизвикува дисторзии во економијата на сметка на фаворизирање на недвижностите, предизвикува монетарна база, без разлика дали е лабилна или цврста валутата, прави истата да ја напушти земјата и ги прави погодените области анатема за инвестициите.
Стапувањето на сила на контролата на цените за да се спречи дисконтирање на вредноста на книжните пари во однос на златото, среброто, стабилната валута, или стоките, не успева да го принуди прифаќањето на книжните пари коишто немаат внатрешна вредност. Ако лицата кои се одговорни за печатење пари промовираат прекумерно печатње пари, заедно со други фактори кои придонесуваат за зајакнување на ефектот, придонесуваат хиперинфлација да продолжи. Хиперинфлацијата генерално е поврзана со книжните пари, кои лесно може да се искористат за зголемување на понудата на пари. Додадете повеќе нули и печатете, или пак печатете стари банкноти, само со нови броеви. Историски гледано, имало бројни епизоди на хиперинфлации во различни земји проследени со враќање на “тешките пари”. Постарите економии ќе се вратат на стабилната валута и размената кога прометните средства ќе станат премногу девалвирани, обично после исцрпувањето на вредностите на залиха.
Последици
Хиперинфлацијата секогаш била трауматично искуство за областите кои биле погодени, а следниот политички режим скоро секогаш донесува политики за да се спречи нејзиното повторување. Често тоа значи дека централната банка станува многу агресивна во бранење на политика за одржување на ценовната стабилност, како што беше случај со германската Бундесбанка или пак преостанува да се пресели во некоја тешка основа за валутата како што е валутниот одбор. Многу влади имаат донесено исклучително стабилни износи на плати и контрола на цените во пресрет на хиперинфлација, но тоа не спречи понатамошно надувување на паричната маса од страна на централната банка, како и секогаш сето ова води кон широко распространет недостаток на потрошувачки добра за широката потрошувачка ако контролите строго се спроведуваат.
Валута
Во земјите кои доживеале хиперинфлација, централната банка често печати пари во поголеми и поголеми деноминации како што помалите белешки со апоени стануваат безвредни. Ова може да резултира со производство на некои интересни банкноти, вклучувајќи ги и оние деноминираните во износ од [1000000000] или повеќе.
Југославија
Хиперинфлацијата во Југославија во периодот 1991-1993 е една од највисоките и најдолги епизоди воопшто забележана во економската историја. Монетарната динамиката на хиперинфлацијата е добро карактеризира со моделот на Кеган. Во моделот се откри коинтеграцијата помеѓу вистинските пари и инфлацијата, тој е прифатена без оглед на основните очекувања на формирањето на процесот воедно и подразбира статична брзина на шоковите.
Во периодот помеѓу 1992 и 1994 година Југославија доживеа хиперинфлација која во светската економска историја е на трето место во однос на нејзиниот 22-месечен период (март 1992- јануари 1994), како и во однос на месечно ниво од 314 милиони, или поточно 313,563,558 проценти (јануари 1994), дневната инфлација беше 62%, односно за само еден час таа изнесувала 2.03%, што е повисока годишна стапка на инфлација на многу развиени земји. Битно е да се напомене, само поради согледување на вистинските размери на хиперинфлацијата дека во јануари 1994 инфлацијата беше 116.545.906.563.330 отсто на годишно ниво.
За време на почетокот на деведесеттите години од минатиот век имало пет динарски деноминации, од кои последните три се случија во период од само неколку месеци. Во почетокот на октомври 1993 година, 1 000 000 денари беа заменети со еден нов динар, а до крајот на истата година еден динар беше заменет за 1000 000 000 динари. Додека на 24 јануари 1994 година, преку нова деноминација, 12 милион динари беа заменети со нов динар (популарно наречен “Аврам”, по гувернерот на Народната банка на Југославија- проф. Драгослав Аврамовиќ, д-р)
(1)Почеток и крај Датум: септември 1989 - декември 1989
(1)Врв-Месец и стапката на инфлација: декември 1989 година, 59,7%
(2)Почеток и крај Датум: Април 1992 - јануари 1994
(2)Врв-Месец и стапката на инфлација: јануари 1994 година, 313.000.000.000 проценти
Босна и Херцеговина
Босна и Херцеговина помина низ својата најлоша инфлација во 1992 година. Во 1992 година, највисоката деноминација беше 1000 динари. Од 1993 година, највисоката деноминација беше 100.000.000 динари. Во Република Српска највисоката деноминација беше 10.000 динари во 1992 година и 10000000000 динари во 1993 година. 50000000000 динарски банкноти исто така беа испечатени во 1993 година, но никогаш не беа издаде
(1)Почеток и крај датум: Април 1992 - Јуни 1993
(2)Врв-месец и стапката на инфлација: јуни 1992, 322%
Бугарија
Бугарија искуси хиперинфлација само во месец февруари 1997 година. Сепак, тој месец имаше висока инфлација која последователно се провлекуваше и другите години продолжувајќи ја оваа епизода. Со цел спречување на инфлацијата, Бугарија спроведе валутен одбор во јули истата година. Инфлацијата потоа падна речиси веднаш.
(1)Почеток и крај датум: февруари 1997- февруари 1997
(2)Врв-месец и стапката на инфлација: февруари 1997 година, 123%
Геодезија
Геодезија — научна дисциплина која се занимава со мерење и прикажување на Земјата, нејзиното гравитационо поле и геодинамичките појави како што се: поместување на половите, плима и осека итн. Личностите кои професионално се занимаваат со геодезија се наречени геодети.
Картите и плановите имаат врвно значење за стопанските и општествените развивања на едно општество како и стратегиски развој за воени потреби. Исто така, картите овозможуваат запознавање со нашата, но и со другите земји. Географија не може успешно да се проучува без географска карта. Благодарение на нив се добива и јасна претстава за географската положба на поединчени земји и континенти. Без нив не би било возможно да се оствари организирана комуникација на луѓето и превозните средства. Нивното значење е големо и без нив, би било невозможно да се живее во современ свет.
Во геодезијата најмногу се мера аголните и линеарните величини. Со нивна обработка се доаѓа до различни податоци, како што се правоаголни координати и надморски височини на поединечни точки.
Стефан Марковски
Стефан Марковски — македонски писател, поет, сценарист и филозоф.
Животопис
Стефан Марковски е роден во Гевгелија, каде завршил основно и средно образование. Дипломирал на Катедрата за општа и компаративна книжевност при Филолошкиот Факултет „Блаже Конески“, како и на Институтот за Филозофија на Филозофскиот факултет при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје.
Магистрирал Филмско и ТВ сценарио на Факултетот за Драмски Уметности.
Пишува уште од основноучилишните денови, кога ги завршил и своите први книги.
За романот „Еднонасочно“ во 2009-та ја добил наградата „Петре М. Андреевски“ за роман на републичко ниво од Фондацијата „Рамковски“.
Во 2014-та му е врачено признанието на Општина Гевгелија – „7 ноември“ за достигнувања во културата и придонес во културната афирмација на градот.
Добитник е на „Гран При“ на поетскиот фестивал „Литературни Искри“ – Гостивар, како и на наградата „Македонска книжевна авангарда“ за збирката раскази „Продавачот на ветар и магла и други приказни“.
За поетската збирка „Сиво сјаат вселените“ во 2016-та ја добил наградата Бели мугри, а следната година и наградите Крсте Чачански и Книжевно перо од Хрватското книжевно друштво за збирката кратки раскази „Смртта долетува насмевната“, Книжевен круг за „Фауст го трча плебејскиот круг“.
Ја добил и наградата „Празник на липите“ од Друштвото на писателите на Македонија во 2022 година за најдобра песна напишана по повод истоимената манифестација.
Добитник е и на неколку домашни и странски награди за есеи, филмско сценарио, како и на книжевни резиденции.
Застапен е во повеќе меѓународни антологии. Објавува студии и статии во различни списанија за литература, уметност, наука и филозофија од земјата и странство.
Марковски е главен и одговорен уредник на списанието за литература, култура и уметност „Современост“ и е член на редакцијата на ревијата „Стожер“ во издание на Друштвото на писателите на Македонија.
Член е на Друштвото на писателите на Македонија, платформата Версополис, Македонскиот центар на Меѓународниот театарски институт (ИТИ) и други меѓународни асоцијации.
Творештво
Марковски е автор на дела од повеќе области и жанрови, вклучувајќи прозни, поетски, драмски и теориски книги.
Во 2019-та бил објавен и поетски избор од Марковски на македонски и англиски јазик насловен Promised Land.
Неговите романи „Еретички писма или наоѓајќи ги небата што сјаат црвено“ и „Анатомија на бумбарот“, како и збирката раскази „Фауст го трча плебејскиот круг“ се исто така објавени на англиски јазик и достапни на голем број меѓународни книжевни платформи.
Покрај своето книжевно творештво, Марковски е автор на трудови, меѓу кои и на прегледен труд од областа на неврофилозофијата, насловен „Улогата и влијанието на неврофилозофијата врз современите когнитивистички и физиолошки парадигми за свеста“, објавен во 2018 година, како и „Вештачката интелигенција и можноста за програма-генератор на текстови на македонски литературен јазик“, студија која ги анализира можностите за развивање оперативна вештачка интелигенција на македонски јазик.
Ветроелектрана
Ветроелектрана – низа од блиско сместени ветротурбини, најчесто од ист вид, изложени на ист ветар и приклучени со посредство на заеднички раставен уред на електроенергетскиот систем. Ветротурбината е вртечка машина која ја претвора кинетичката енергија на ветерот прво во механичка, а потоа преку електрични генератори во електрична енергија. Притоа роторот на ветротурбината и роторот на електричниот генератор се наоѓаат на исто вратило. Ветроелектраната е обновлив извор на електрична енергија со погон на кинетичката енергија на ветрот.
Ветерната енергија всушност е облик на сончева енергија. Сонцето нерамномерно загрева различни делови на Земјата и тоа резултира со различни притисоци на воздухот, а ветрот се создава заради тежнеењето за изедначување на притисоците на воздухот. Постојат делови на Земјата на кои дуваат т.н. постојани (планетарни) ветрови и на тие подрачја искористувањето на ветерната енергија е најисплатливо. Добри локации се бреговите на морињата и океаните (крајбрежна ветроелектрана), како и отвореното море (пловечка ветроелектрана). Отвореното море се истакнува како најдобра локација заради постојаноста на ветровите, но цените за изградба и пренос на енергијата ги успоруваат таквите вложувања.
При претворањето на кинетичката енергија на ветрот во механичка енергија (вртењето на оската на генераторот, се користи само разликата на брзината на ветрот на влезот и излезот. Алберт Бец, германски физичар, уште во далечната 1919 година го дал законот за енергијата на ветрот, познат како Бецов закон. Според овој закон само 16/27 или 59% од кинетичката енергија на ветрот може да се претвори во механичка енергија со помош на турбина на ветар. Ова е теорискиот максимум, во пракса може да се претворат меѓу 35% и 45% од енергијата на ветрот заради разни загуби во системот.
За користење на енергијата на ветрот често се користат агро-хортикултурни називи, па така се зборува за ветропаркови, ветрофарми или ветрополиња. На тој начин и со самата номенклатура се прави обид да се каже дека не се работи за „прави“ електрани. Затоа треба јасно да се каже, ветроелектраната е електрана и тоа таква која како гориво за производство на електрична енергија го користи ветрот. Оваа електрана како и секоја друга електрана се состои од неколку делови, вклучувајќи ветроагрегати (турбина + генератор), трансформаторски станици, кабли и водови, како и останати припадни објекти. На тој начин се постигнува систематичност во именувањата на објектите за производство на електрична енергија (хидроелектрана, термоелектрана, атомска електрана, итн.) и јасно се искажува дека ветроелектраната е електроенергетски објект, а не елемент од земјоделски карактер или дел од пејзаж.
Историја на ветроелектраните
Историјата на ветроелектраните и користењето на енергијата на ветрот се протега до времето кога луѓето првпат поставиле едра на бродовите и со тоа овозможиле далечни патувања и одлучиле своите живот да му ги поверат на тој непредвидлив обновлив извор на енергија. Може да се каже дека на некој начин ветрот бил тој кој ја покренал ерата на истражување и овозможил пренесување на стока и добра во неслутени количини на големи далечини. Долго време после првите едра дошло користењето на енергијата на ветрот за извршување на механичка работа во мелниците, за движење на водените пумпи (особено во Холандија), на средниот запад во САД и во зафрлените делови на Австралија. Во модерно време со пронаоѓањето на електричната енергија, ветрот почнува да се користи за производство на истата, но дури во последните две декади, заради сè поголемото загадување на околината, го почнува својот значителен раст, за денес да биде еден од главните извори на енергија за блиската иднина.
Предности и недостатоци
Ветроелектраните ги имаат следните недостатоци:
Избор на положбата на ветроелектраните
Иако ветропотенцијалот е најважниот чинител за избор на положбата на ветроелектрнаите, постојат и други чинители кои треба да бидат задоволени. Изборот на положбата се спроведува во два чекора. Најпрво се одредува подрачјата кои се непогодни за изградба од следните причини: Во вториот чекор се спроведува вреднување на макролокацијата врз основа на критериуми како што се: Во рамките на одбраните макролокации се издвојуваат микролокации. За вреднување и избор на најповолните микролокации може да се примени начело слично како за изборот на макролокација. По изборот на микролокација се тргнува во мерење на одликите на ветрот (брзина, насока и друго). На основа на анализата на измерените вредности во одреден временски период (минимално 1 година) се изработува студија на изводливост во која се одредува големината и бројот на ветроагрегати, односно оптималниот капацитет на локацијата. Спрема наведените чинители, идеална ветроелектрана е онаа која е сместена на место на која има поволен ветропотенцијали, се наоѓа близу до постојната електрична мрежа, има добар патен пристап, а нејзината изградба е во склад со намената на просторот и условите за заштита на околината.
Ветропотенцијал
Ветропотенцијалот е најважниот чинител за избор на положбата на ветроелектраните. Всушност тоа се одликите на ветрот на поедина локација. Најважната одлика е средната годишна брзина на ветрот на одредена висина над тлото. Имено, ветрогенераторот се придвижува кога брзината на ветрот ќе биде отприлика 3 m/s. При таа брзина производството на електрична енергија е многу мало. Со пораст на брзината, количината на електрична енергија се зголемува до максималната, која се постигнува на брзина од ветрот од околу 12 m/s. Со понатамошен пораст на брзината на ветрот количината на произведена енергија повеќе не се зголемува. Кога брзината ќе порасне преку 25 до 30 m/s, ветроагрегатот се исклучува бидејќи не може да ги поднесе механичките оптоварувања кои ги предизвикува толку голема брзина на ветрот. Од опишаниот начин на работа на ветрогенераторот може да се заклучи дека за идеално производство на електрична енергија е потребна брзина на ветрот од 12 m/s.
Тоа е само прв чекор во одредување на ветропотенцијалот. Потоа, потребно е да се разгледа како е распоредена брзината на ветрот во текот на годината. На пример, во годишниот просек може да биде содржан голем број на часови со брзина над 30 m/s или под 3 m/s, што всушност не е погодно за искористување. Може да се заклучи дека за енергетско искористување оптимален ветар до средна јачина, без големи осцилации и кој има што поголема честота.
Заради големата зависност на приносот на енергија (а со самото тоа и економска исплатливост) од брзината на ветрот (зависност на енергијата на ветрот од кубот на брзината на ветрот), потребни се точни мерења на ветрот на самата локација. Мерењата се вршат со помош на анемометар кои се прицврстени на столбови, приближно на висина на оската на која би се наоѓале ветроагрегатите (иако последниве години се бележи раст на т.н. далечински мерења). Обично треба да се постават повеќе столбови на локацијата во период од барем 6 месеци, а се препорачува тој период да биде неколку години. Брзината на ветрот е основен чинител од кој се тргнува при проектирање на сите ветроагрегати кои ќе се наоѓаат на локацијата, нивниот број и просторен распоред. Брзината на ветрот исто така служи како појдовна точка за сите пресметки за економската исплатливост и производството на енергија. Осетливоста на придонесот на енергијата од брзината на ветрот зависи и од брзината на самиот ветар. Заради тоа особено е важно точно да се мери брзината на ветрот на локациите каде брзината е помала.
За одредена локација битно е да се познаваат насоките од кои дува ветрот (ружа на ветровите), за да се одреди оптималниот распоред на ветроагрегатите за максимално да се искористи ветрот од сите насоки. Втора најважна одлика на ветрот, освен средната брзина, е распределбата на брзината на ветрот. Вајбуловата крива е алатка која служи за реалистична распределба на брзината на ветрот. Тригодишните мерења значително ги смалуваат отстапувањата на брзините на ветрот во однос на долгогодишните осцилации на ветрот, на 3% на брзината на ветрот и околу 4% во производството на енергија. Останати битни податоци за ветрот се долгорочна густина на воздухот на локацијата и интензитетот на турбуленциите на ветрот на локацијата. Овие чинители сами по себе не влијаат на производството на енергија од ветрот, но влијаат при одредување на оптоварувањето на лопатките на роторот и на очекуваниот век на траење на самиот ветрогенератор.
Копнени ветроелектрани
Копнените ветроелектрани се градат на цврсто тло и се најчест облик на ветроелектрани. Најголеми ветроелектрани на светот се:
Крајбрежни ветроелектрани
Крајбрежна ветроелектрана (Offshore wind park) е вид ветроелектрана со цврсти темели која се гради на море (има планови за изградба и на езера), главно во крајбрежни подрачја, каде длабочината на водата обично е помала од 60 метри (оддалеченост од брегот најмногу 50 km, за разлика од пловечките ветроелектрани, кои се градат на отворено море. Факт е дека водата (а особено длабоката вода) има помала површинска "рапавост" од копното, има големо влијание на брзината на ветрот, кои се многу поголеми на море. Факторите на моќноста се многу поголеми кај такви градби. Кај локации со продолжени плиткости (како на пример во Данска), ветроелектраните лесно се градат. Во општ случај, морските инсталации на ветроагрегати се вообичаено поскапи од копнените. Тоа е заради тоа што кулите им се повисоки кога се смета и делот под вода и самата градба е поскапа. Произведената електрична енергија до копното се пренесува со подморски кабли. Одржувањето е исто така поскапо, а мора да се внимава и на заштитата од корозија, заради што често се додаваат премази и катодна заштита. Таквите турбини се најголеми турбини во погон и се предвидува дека нивната големина (и инсталирана моќност) и понатаму ќе расте (преку 6 MW). Ветроелектраните сместени на море имаат и повеќе од 100 ветроагрегати.
Пловечки ветроелектрани
Пловечка ветроелектрана е вид ветроелектрана која се поставува на пловечки објект во подлабоко море, каде не е можно да се постави крајбрежна ветроелектрана. Пловечките ветроелектрани се сложени и бараат поголеми почетни трошоци, но поновите студии покажале дека заради нивните можности да пристапат на помоќни ветрови имаат исплатливост на примената. Обично повеќе пловечки ветроагрегати се поврзуваат заедно во ветроелектрана за да се користи заеднички подводен кабел за пренос на електричната енергија..
Висински ветроелектрани
Концептот на висински ветроелектрани се заснова на искористување на енергијата на ветрот во повисоките слоеви на атмосферата. Тие претставуваат дизајниран концепт на ветроелектрани кои на различни начини се подигнати во висина без потпора на кула. Може да се поделат во две групи: оние кои за искористување на ветрот на пониски висини и на оние кои тоа го чинат на повисоки висини. Во текот на последните 20 години, направени се неколку десетини проекти и концепти од кои се издвоиле неколку кои имаат шанси за реализација. Заедничко им е што се предвидени за искористување на ветрот на висини поголеми од она што можат ветроелектраните монтирани на тлото, можност за монтажа на која било локација на светот и во целост се еколошки прифатливи, бидејќи не испуштаат стаклени гасови. Висинските ветроелектрани на тој начин можат да произведуваат електрична енергија 90% од времето, додека оние на Земјата тоа би можеле да го прават максимално 35% од времето. Тоа би резултирало со поевтинување на електричната енергија и би барало помалку ветроелектрани за истата количина на електрична енергија.
Ветроагрегати
Ветроагрегатите ја користат енергијата на ветрот, која се вбројува во обновливи извори на енергија.
Изведби на ветроагрегатите
Постои цела низа на поделби на агрегатите, па така во зависност од некои конструкциски и работни особености се делат според:
Ветроагрегати со вертикална оска
Ветроагрегатите со вертикална оска се најстариот систем за искористува на енергијата на ветрот. Денес исто така постојат концепти на модерни ветроагрегати кои имаат вертикална положба на оската. Негативна страна на овој вид ветроагрегати е помалиот коефициент на корисно дејство во однос на ветроагрегатите со хоризонтална оска, а позитивни се:
Видови ветроагрегати со вертикална оска се:
Савониусовиот ротор работи на принципот на отпорно делување кое го комбинира со потисокот. Се состои од две полуцилиндрични лопатки кои се отворени на спротивните страни. Близу оската, лопатките се преклопуваат така што пренасочениот ветер може да струи од една лопатка во друга. Овој вид ротор има поголема искористеност од ротор заснован само на отпорното делување, но помала од ротор примарно заснован на потисок. Овој вид ротори има предност која се заснова на тоа што може да почне да се врти на мали брзина на ветрот, додека лоша страна му е тоа што е потребно многу материјал за нивна изработка.
Дарјеовиот ротор го конструирал Французинот Жорж Дарје во 1929 година. Овој вид ротори се состои од две или три лопатки кои имаат облик на парабола. Профилот на роторските лопатки според обликот одговара на работа на принцип на потисок. Искористивоста на овие ротори е многу поголема од онаа на Савониусовите ротори. Главен недостаток на Дарјеовиот ротор е што не може сам да го започне вртењето, па заради тоа секогаш бара помошен уред за задвижување.
Со понатомошен развој на Дарјеовиот ротор развиен е H ротор или H – Дарјеов ротор. Овој ротор уште се нарекува Хајделбергов ротор според компанијата Хајделберг мотор. Генератор со перманентен магнет е интегриран во самата структура на роторот и не бара систем за пренос.
Ветроагрегати со водорамна оска
Ветроагрегатите со водорамна оска денес се најзастапен вид ветротурбини. Ветроагрегатите стигнале до многу висок степен на техничка развиеност и стигнуваат до моќности од неколку мегавати, додека ветроагрегатите од 1980-тите години биле во рангот под 100 kW
Ветроелектрани во Македонија
Во Македонија првите ветерни електрани се изградени во периодот од 2011 до 2014 г, како дел од ПВЕ „Богданци“ близу градот Богданци во јужниот дел на земјата.
Првиот приватен ветропарк е ПВЕ „Богословец“, чија прва фаза е почната во 2021 г. кај селото Богословец, Светиниколско.
Тврдина Баба Вида
Тврдината Баба Вида (бугарски:Бабини Видини кули)) е тврдина која се наоѓа во Видин, Бугарија. Тврдината била изградена во 10 век, а претходно истата била користена од страна на римјаните како воен пункт, која била изградена во 3 век. Во времето на Јован Страцимир, таа бил проширена. Денеска, комплексот располага со двор со плоштина од 5 декари и се состои од два основни ѕида и четири кули. Во текот на својата историја, тврдината имала големо стратегиско значење за одбрана на градот Видин. По доаѓањето на Османлиите, тврдината била користена како затвор и воен магазин.
Бафало (Њујорк)
Бафало е американски град во западен Њујорк. Тој е вториот по големина град во оваа сојузна држава, по Њујорк, и е седиште на областа Ири. Метрополската област Бафало-Нијагара има околу 1,1 милиони жители. Без разлика на неговата сива, индустриска слика, Бафало е дом на различно население, уметност, култура, ноќен живот и слично.
Бафало има неколку прекари. Најчесто користениот е The Queen City, кој се однесува на неговата позиција на преминот од дваесеттиот век, како втор по големина град во областа на Големите езера, по Чикаго, Илиноис. Бафало е исто така познат и како The Nickel City, како резултат на појавата на бизон на позадината на американските монети во раниот дваесетти век. The City of Good Neighbours се однесува на духот на неговото население.
Скуша (род)
Видови
Родот има четири а:
Стојан Тенов
Стојан Тошев Тенов ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.