cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ацо Јовановски
Ацо Јовановски (роден на во  - починал на  во ) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец, еден од легендите на македонската драмска сцена. Ацо Јовановски произлегува од првата генерација на дипломирани глумци. Во неговата богата кариера има одиграно 10 до 12 врвни улоги, како во македонските така и во југословенските претстави и филмови. Како глумец учествувал во различни жанрови како комедии, историски драми и филмови со современа тематика.
Филмската кариера ја започнал со улогата во првиот македонски филм Фросина во 1952 година. Ацо Јовановски има добиено многу награди: за животно дело, за улоги и еден орден за труд. Тој е единствениот македонски глумец, кој заедно со Петре Прличко ја има добиено наградата „Славица“.
Животопис
По војната, во 1944/45 година се формирал македонскиот театар, којш бил многу посетуван од народот како и од Ацо, бидејќи се зборувало на македонски. За тоа Ацо вели: “Одевме со големо задоволство да гледаме претстави, конечно на својот мајчин јазик“. Тогаш за првпат ги сретнал Петре Прличко, Тодорче Николовски, Илија Милчин, Марија Бошкова и Илија Џувалековски.
Во 1948 година излегол конкурс за глумечка школа каде во конкуренција од околу 40-50 луѓе, бил избран Ацо Јовановски. Во овој период Јовановски го започнал своето тригодишно школување. Во последната година од глумачката школа бил ангажиран во првиот македонски филм Фросина. По земјотресот во 1963 година, Ацо Јовановски заминал во МНТ каде се задржал 13 години, каде станува еден од најдобрите македонски глумци. До идењето во пензија во 1995 година има одиграно околу 100 премиери во театарот и околу 40 премиери на филм.(1)
Глумечки дејности
За првпат Ацо Јовановски се појавува во филмот “Фросина” каде го игра главниот машки лик Климе, синот на Фросина. Во претставата “Долго патување во ноќта”, го игра Едмонд, во “Пепелашка” го игра главниот лик Принцот, Турчинот во “Манде”, но најважната улога за Ацо е Трепљов во атесата “Галеб” на Чехов. Оваа се само дел од глумечките дејности на Ацо Јовановски кој во својот глумечки живот има одиграно околу 100 премиери во театарот и околу 40 премиери на филм.(1)
Театар
Улоги на Ацо Јовановски:
Филмографија
Ацо Јовановски во својата кариера има одиграно над 60 улоги во следните филмови и серии:
Диме Стефаноски
Диме Ангелев Стефаноски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
По занимање бил земјоделец. Веднаш по окупацијата, се определил за борба против окупаторот. Станал активен член на КПМ од почетокот на 1942 година. Учествувал во акциите против собирањето на спаилакот во селото, а во 1943 година непосредно раководел со еден магацин за оружје. Бил секретар на Реонскиот комитет и кога во ноември 1943 година бил фатен целиот Реонски комитет од селото, Диме бил стрелан заедно со своите другари.
Видови винско грозје
Аликанте буше
Црвена сорта која почнала да се одгледува во Франција пред околу 150 години како резултат на вкрстување на Петит буше и Гранаш. Аликанте е грозје со црвено тело (тн.тентуриер грозје) и поради својата темна боја, многу често се користи за мешање со посветли црвени вина. Аликанте буше е сорта која дава огромни приноси и поради ова не дава квалитетни едносортни вина, па затоа најчесто се користи за правење купажи. Се одгледува и во Македонија.
Аљанико
Црна сорта грозје која најмногу се одгледува во Италија, а потекнува од Грција. Вината кои се добиваат од оваа сорта се со полно тело, многу танини и висок степен на киселини, кои на виното му даваат голем потенцијал за чување. По само неколку години зреење, вината од оваа сорта грозје развиваат буке на кафе и кожа. Аљаникото од неодамна се одгледува и во Македонија.
Барбера
Стара италијанска црвена сорта грозје и од 2000 година е третата најодгледувана сорта во Италија (по Санџовезе и Монтепулчано). Вината добиени од оваа сорта се со висок степен на киселини и имаат речиси виолетова боја која е нестабилна, но може да се стабилизра со барикирање за да се зголеми степенот на танини. Вака добиените вина се со ароми на црна слива, зачини, цреши и рибизли.
Вранец
Стара црвена сорта која е автохтона за Република Македонија, Србија и Црна Гора. Во Македонија се смета за најбитна сорта грозје и е застапена со речиси 70% од сите црвени сорти кои се одгледуваат. Зборот вранец значи црн пастув, име кое го опишува ова грозје. Младите Вранци имаат светловиолетова боја и мирис на црвени боровинки и овошен мармалад со многу јаки танини. По неколку години зреење, бојата преминува во темноцрвена рубин/црна боја и се развива комплексна арома која потсетува на чоколадо, црно овошје и цимет, при што вината ја губат својата острина, развивајќи долг и свилен послевкус. (Витач е алкохолен пијалак кој се добива од сортата Вранец).
Гаме
(француски: Gamay Црвена сорта грозје и воедно една од најстарите познати сорти. Гамето има лушпа со црвена боја и изразито бело месо на гроздот. Се верува дека е донесена во Далмација од Франција во III век, а во XIV век најмногу се одгледувала во Бургундија. Денес, најмногу се одгледува во Франција, регионот Бежоле, каде е застапена со 99% . Вината од оваа сорта се со црвена боја, лесно тело, висок степен на киселини и изразит мирис на гмечени јагоди и малини, цветни ноти на јорогован и темјанушки. Доколку се остават да зреат некое време, развиваат мирис на вишна, црн бибер, сушени бобинки како и креда.
Жилавка
Бела сорта грозје која најмногу се одгледува во пределите околу Мостар во Босна и Херцеговина. Вината добиени од оваа сорта грозје се со жолтеникаво-зелена боја и се познати по својата арома на крем од ореви и цитрус. Жилавката се одгледува во Македонија.
Жупјанка
Бела сорта грозје која е создадена со вркстување на прокупец и црн бургундец. Оваа сорта е карактеристична по тоа што содржи повеќе јаболчна отколку винска киселина. Вината добиени од оваа сорта грозје се со светложолтеникаво боја, со овошни ароми. Жупјанката се одгледува во Македонија.
Каберне совињон
Една од најраспространетите вински сорти во светот, од причина што успева на различни поднебја. Најпозната е како основа за вината Бордо, каде што се меша со Мерло и Каберне франк. Аромите на оваа сорта многу зависат од зрелоста на грозјето за време на гроздобер. Каберне совињон е идеално за зреење во дабови буриња, бидејќи дрвото не само што ги смирува природните танини туку и аромите на ванила и зачини  што ги има во дрвото ги надополнуваат природните ароми на црна рибизла и тутун, кои се карактеристични за ова грозје. Оваа сорта е сè повеќе распостранета и во земјава.
Кадарка
Црвена сорта грозје. Најраспространета е во Унгарија, од каде што се верува дека и потекнува. Во оваа земја е позната како главна состојка на унгарското куве, познатиот Егри бикавер, а во Бугарија оваа сорта е позната како Гамза. Вината добиени од Кадарка се одликуваат со средна боја, лесни се за пиење, хармонични, со мека овошна арома. Кадарката најмногу се користи за блендирање. Се одгледува и во Македонија.
Карменере
Црвена сорта грозје која најпрво била засадена со Медок регионот во Бордо. Денес, најмногу се одгледува во Чиле каде е најраспространета, а исто така и во САД и Италија. Виното добиено од Карменере има интензивна црвена боја. Аромите се на црвени овошја, зачини и боровинки, со помеки и поблаги танини од каберне совињонот. Карменерето најмногу се користи за блендирање. Чистото вино добиено од оваа сорта најдобро е да се пие младо. Мал број на винарии во Македонија ја имаат засадено оваа сорта.
Кратошија
Локална балканска сорта. Најновите сознанија во врска со нејзиното потекло докажаа дека генетскиот профил на кратошијата е ист со оној на Примитивото односно Зифанделот или Црљенак каштелански. Денес најмногу се одгледува во Црна Гора и Хрватска. Вината кои се добиваат од ова грозје се со темна, речиси црна боја, а густината на виното е  како на моторно масло. Поради високиот степен на шеќери во грозјето, вината добиени од ова грозје се со висок степен на алкохол кој достигнува до 17%. Во Македонија нема чисти насади од оваа сорта туку ја има во насадите заедно со вранецот, како негова следечка сорта.
Малбек
Црвена сорта чии гроздови имаа темна, речиси виолетова боја и содржат многу танини. Малбекот е позната како една од шесте сорти кои се одлгедуваат во регионот Бордо во Франција. Како едносортни вина, вината добиени од Малбек се со темновиолетова боја, меки танини, понизок степен на киселини и ароми на црна рибизла. Најчесто Малбекот се меша со други сорти како Каберне совињон и Мерло, а совшен пример за ова се вината од регионот Бордо.
Малвазија
Сорта грозје која најмногу во минатото се одгледувала во средоземните земји, Канарските Острови, Мадеира, а денес и во останатите винкси региони во светот. Се верува дека оваа сорта потекнува од Грција. Младите бели вина добиени од белите сорти на Малвазија се со со полно тело, ароми на праска, кајсија и бела рибизла, додека младите вина добиени од црвената сорта на Малвазија се со чоколадни ароми.
Монтепулчано
Италијанска црвена сорта грозје. Вината добиени од оваа сорта се со темноцрвена боја, благи киселини и со висок стене на алкохол. Во Македонија само една винарија произведува вино од оваа сорта.
Мускат хамбург
Исто познат како Црн мускат, е член на големата и надалеку позната Мускат фамилија. Црната сорта на ова грозје најчесто се наоѓа во јужните делови на Балканот. Мускат хамбург има карактеристична арома на чоколадо и цитрус. Застапена е и во Македонија.
Мускат отонел
Бела сорта грозје која потекнува од Алзас, Франција и е член на Мускат фамилијата. Во Австрија и Хрватска е најпозната како сорта од која се прават десертни вина. Вината добиени од ова грозје се со лесно тело и среден вкус и имаат овошни ароми на бозел, цитрус и бели цвеќиња. Оваа сорта се одгледува во Македонија.
Небиоло
Црвена италијанска сорта грозје, најпозната во регионите Бароло и Барбареско. Од ова грозје се добиваат вина со светлоцрвена боја, кои уште како млади содржат висок степен на танини и карактеристичен мирис на катран и рози. Како што стареат, развиваат овошни ароми. Во Македонија оваа сорта се користи само за блендирање.
Шардоне
Сорта грозје со зеленкаста боја, која потекнува од регионот Бордо. Шардонето е втора по ред најраспространета бела сорта во светот и успева  на  речиси секакво поднебје. Грозјето само по себе е со неутрален вкус. Многу од вкусовите кои највообичаено се поврзуваат со оваа сорта доаѓаат од тероарот и дабот. Во Македонија, Шардонето е со ароми на различни видови тропско овошје, како манго и ананас.
Смедеревка
Бела сорта грозје за која се претпоставува дека потекнува од околината на Смедерево во Србија. Виното добиено од ова грозје има златно-жолта боја и се одликува со киселкаст но мек вкус. Други земји во кои се одгледува се Бугарија, Србија, Црна Гора, Турција и Романија. Смедеревката не се меша со други сорти грозје и е една од сортите која е најраспространета во Македонија.
Приказна од западната страна
Приказна од западната страна (англиски: West Side Story) е американски музички филм од 1961 година, режиран од Роберт Вајз (Robertom Wise) и Џером Робинс (Jerome Robbins). Филмот претставува адаптација од истоимениот Бродвејски мјузикл од 1957 година, кој, пак, бил делумнo адаптиран од претставата „Ромео и Јулија“ на Вилијам Шекспир. Во главните улоги играат: Натали Вуд (Natalie Wood), Ричард Бејмер (Richard Beymer), Рас Тамблин (Russ Tamblyn), Рита Морено (Rita Moreno), Џорџ Чакирис (George Chakiris) и Сајмон Оукленд (Simon Oakland). Филмот се смета за една од најдобрите адаптации на театарски претстави и за најдобар мјузикл на 1960-тите. Тој настанал врз основа на Бродвејската претстава, дело на Артур Лорентс (Arthur Laurents) која во 1957 година ја поставил еден од најдобрите холивудски кореографи Џером Робинс. Вештината со која двајцата режисери ги споиле елементите на операта, балетот и драмата успеала да ја преслика класичната трагедија во современо опкружување и на тој начин, филмот ги поставил стандардите за сите идни генерации. Филмот бил номиниран за наградата „Оскар“ во 11 категории, а освоил десет награди, меѓу кои и оние за најдобар филм, за режија и за споредни глумци (Рита Морено и Џорџ Чакирис), додека Натали Вуд не била ниту номинирана за „Оскар“.
Синопсис
Дејството на филмот се одвива во Њујорк каде се спротивставени две улични банди - белците под водство на Риф (го игра Тамблин) и Порториканците предводени од Бернардо (го игра Чакирис). Една ноќ, Бернардо ја води својата сестра Марија (ја игра Вуд) на игранка, каде ја забележува најдобриот другар на Риф, Тони (го игра Бејмер). Порано, Тони бил водач на бандата, но сега води мирен живот и има постојана работа. Меѓу Тони и Марија веднаш се развива голема љубов. Двете банди договараат меѓусебна тепачка на која се појавува и Тони, кој сака да ја спречи тепачката. Меѓутоа, во борбата, Бернардо го убива Риф и тогаш разлутениот Тони го убива Бернардо. Марија е скршена поради смртта на нејзиниот брат, а Тони е разочаран од непријателската средина во која живее и се договара со неа да се иселат на друго место, далеку од насилството. Во меѓувреме, еден припадник на порториканската банда се заканува дека ќе го убие Тони и затоа бандата на белците се обидува да го пронајде со цел да го предупреди. Кога Тони се среќава со Марија на закажаното место, тој е убиен од Порториканецот, а Марија ги обвинува присутните за неговата смрт.
Банкарски систем на Македонија
Банкарски систем на Македонија — збир од финансиски институции и правни прописи (регулатива) преку кои се извршуваат и уредуваат банкарските активности во Македонија. Банкарскиот систем претставува дел од целокупниот финансиски систем на Македонија. Него го сочинуваат Народна банка на Република Македонија, комерцијалните банки, штедилниците и Фондот за осигурување депозити, како и законите и подзаконските акти од областа на банкарството.
Развојот на банкарството во Македонија до Првата светска војна
Досегашните сознанија за развојот на банкарството на територијата на Македонија датираат од античко време. Во времето на владеењето на Филип Втори (359-336 г.п.н.е) во Македонија бил установен солиден паричен систем и била воведена златна македонска монета - стартер, која и според својата материјална и според својата функционална вредност се смета за една од повредните монети од тоа време.
Со доѓањето на Римјаните на територијата на Македонија, одделни градови во Македонија имале право да коваат пари. Стоби, како главен град на една провинција бил еден од попознатите македонски градови со своја ковачница каде биле ковани монети од 12 римски императори. Друга поважна одлика од овој период е и давањето заеми со заложување на недвижности и скапоцености. Како најголем заемодавец се јавува црквата.
Третата поважна одлика е и развојот на лихварството, особено во градовите во Македонија, кое посебен замав добива за време на турското владеење. Феудалните односи во Македонија за време на турското владеење во сферата на банкарството го носеле печатот на спецификите во верската традиција. Имено, според учењето на исламот, за муслиманите се смета недостојно да се занимаваат со банкарски (посебно лихварски) работи. Затоа овие работи биле препуштени да ги вршат луѓе од други вероисповести. Во Македонија најмногу со банкарски работи се занимавале евреите, кои помасовно почнале да доаѓаат од западноевропските земји, како резултат на прогонувањето оттаму. Во тоа време во повеќе градови во Македонија се формирале еврејски општини. Преку трговијата, особено преку организирањето панаѓури во поголемите градови, успеало да навлезе паричното стопанисување.
Реформата на финансискиот и паричниот систем што е направена во Tурција во 1856 година претставува пресвртница во развојот на банкарството. За населението од Македонија се овозможува да се занимава со трговски работи. Како резултат на тие покрупни финансиски реформи, доаѓа и до формирање на првите банки, во вистинска смисла на зборот.
Првата банка во Отоманското Царство - Цариградската банка е основана во 1847 година под раководство на банкари од Франција и Италија, а нејзиното основање е во врска со тешката финансиска положба на империјата. Во 1856 година била основана и Цариградската отоманска банка, со седиште во Лондон и одделение во Цариград. Подоцна таа добила статус на емисиона централна банка на Турција. Исто така Цариградската отоманска банка станала официјална државна банка не само во однос на внатрешните финансии, туку и како официјален претставник на турската држава во финансиските односи со странство. Цриградската отоманска банка отворила филијали во Солун, во Скопје, Битола, Сер и Кавала.
Во 1988 година турската влада ја основала земјоделската Зиратна банка со седиште во Цариград. Зиратната банка одобрувала кредити само на земјоделците. Во 1903 година, Зиратната банка на територијата на Македонија отворила филијала во Солун, Битола и во Скопје и уште 24 испостави во останатите места, кои функционирале до 1912 година.
Во 1888 година се формирала Солунската банка со капитал од банки од Франција, Австрија и од Солунската фирма на браќата Алатини. Оваа банка подоцна отвора филијали во повеќе гсрадови во Македонија. По Младо-турската револуција, кога, покрај од другите земји, филијали на банки од Србија се отвораат најнапред во Солун, а потоа и во Скопје. По втората половина на XIX век, на територијата на Македонија, покрај постоењето на странски банки, или нивни филијали почнале да се јавуваат и домашни банки.
Попознати банкари од македонско потекло биле:
Повеќето од овие трговско-банкарски куќи имале силен авторитет. Тие одржувале деловни врски не само со банки на територијата на Отоманското Царство, туку и со банки од западноевропските земји.
При крајот на XIX и во почетокот на XX век за основање на банка било потребно, покрај поголем паричен капитал и одобрение од турската влада, домашните трговци и занаетчии својот скромен капитал почнале да го здружуваат и да формираат кредитни институции кои според својата организациона форма биле нешто меѓу заемно помагателна каса и акционерско друштво. Такво било, на пример кредитното здружение Љубов основано во Скопје од трговци и занаетчии кои се занимавале со преработка и продажба на памук.
Многу позната е кредитната установа Грозд основана како вистинско акционерско друштво од страна наскопските меанџии, која се занимавала со давање на хипотекарникредити и со есконтни работи. За нејзината јачина и бонитет зборува фактот дека и било дозволено да врши peecконтирање на вредносни хартии кај Отоманската банка. Bo тоа време (првата деценија од овој век) речиси секој еснаф имал основано парична институција која се занимавала со штедно-кредитни и есконтни работи. Така, на пример, кредитната институција на бакалите се нарекувала Напредок, на шивчите Терзии, на земјоделците Рало и слично.
За време на Илинденското востание бил распишан доброволен заем од страна на привремената влада. Зачуваните документи што се наоѓаат во Музејот во Крушево имаат голема историска вредност. На расписката на обврзницата е напишано: сумата ќе биде вратена по ослободувањето од страна на признателната татковина.
Ќе споменеме уште два документа кои имаат историска вредност, a се поврзани со финансиите и банкарството. Првиот е Уставот изработен од Извршниот комитет на Македонската лига веднаш по Берлинскиот конгрес, каде во член 69 пишува:
''за регулирање на паричните трансакции во Солун се основа Народна банка како државна институција без право на акционерство која има свои филијали по окружните центри на државата. Народната банка, со оглед на статусот на Македонија во рамките на Отоманското Царство, по пат на спогодба со Цариградската банка ќе ги регулира капиталните фондови во согласност со државните потреби на Автономна држава Македонија''.
Од овој момент ќе зборуваме за развојот на банкарството само на оној дел од Македонија што денеска ја опфаќа територијата на Република Македонија. Co потпаѓањето на овој дел од Македонија под ново ропство престанале да постојат филијалите на две турски банки во Скопје и Битола. Филијалите на Отоманската банка ги презема една француско-српска банка која отворила свои подружници во овие градови. Активата на Зиратната банка, исто така, ја презела Србија, која подоцна била приклучена кон Управата на фондовите. Притоа, во Скопје и Битола, биле отворени филијали на Народната банка на Кралството Србија. Во овие два града биле формирани и две банки - Скопска трговска банка и Битолска банка, како акционерски друштва.
Банките во Македонија меѓу двете светски војни
Вардарскиот дел од Македонија кој беше приклучен кон Кралството на СХС, стана најнеразвиениот дел во државата. Во рамките на Кралството на СХС постоеја државни, полудржавни и приватни банки.
Народната банка на Кралството на СХС, како централна банка, имала своја филијала најпрво во Скопје, а потоа и во Битола. Филијалата во Скопје главно се занимавала со менично кредитирање, со доделување ломбардни кредити во износ од 60% од задолжените државни вредносни хартии, со доделување кредити по жиро-сметки, како и со краткорочно кредитирање на државата.
Во поглед на сопственоста, Народната банка на Кралството на СХС на почетокот била акционерска, подоцна се зголемувал влогот на државата, за на крај, во 1941 година да биде целосно национализирана.
Втора по значење банка била Државната хипотекарна банка која имала своја филијала во Скопје и агенција во Битола. Оваа банка имала јавно-правен карактер. Основни извори на средства биле јавните фондови и другите фондови кои своите средства ги имале депонирано кај оваа банка. Таа одобрувала хипотекарни, ломбардни и есконтни кредити.
Друга поголема финансиска институција од јавно-правен карактер што работела на територијата на Македонија била Филијалата на Поштенската штедилница од Белград.
За населението било особено привлечно да штеди во Поштенската штедилница од повеќе причини:
Банкарскиот систем во Македонија меѓу двете светски војни се одликува и со постоење на задружeни кредитни установи. На територијата на Македонија задружeните аграрни кредитни установи ја немале улогата за унапредување на земјоделството, како во другите делови од Југославија, туку целите им биле политички, да го олеснат колонизирањето на Македонија со српско население, со цел да се измени етничкиот состав на населението.
Во периодот на фашистичка окупација (1941-1944 година) на денешната територија на Република Македонија, фашистичките окупатори го укинале динарот како законско средство за плаќање и го вовеле бугарскиот лев, односно албанскиот лек. Бугарија во градовите на Македонија што ги држела под окупација отворила филијали на Бугарската народна банка. Биле отворени филијали и на Бугарската земјоделска и кооперативна банка кои биле познати како „популарни банки“. Исто така, во поголемите градови на Македонија биле отворени и други банки, како што се, на пример, Германско-бугарската банка во Скопје, Банката на бугарскиот кредит во Битола и Скопје и Бугарската пестовна банка во Скопје.
Додека на територијата окупирана од Италија, квислиншката влада на Албанија отворила филијали на Албанската народна банка.
Создавање на банкарскиот систем на Македонија
Македонија го наследила банкарскиот систем од поранешната СФРЈ, во сопственост на државата и со структура што одговарала на тогашната планска економија. Монетарното осамостојување на Македонија било извршено во согласност со донесувањето на законските акти од областа на монетарната политика и девизната политика на 26 април 1992 година. Со тој чин биле поставени и темелите на банкарскиот систем на Македонија. Сепак, преструктурирањето на македонскиот банкарски систем започнало релативно доцна, дури во 1995 година, преку отпис на старото девизно штедење, побарувањата и обврските во однос на странските кредити и санација на најголемата македонска банка - Стопанска банка - Скопје.
Со конституирањето на НБРМ се воспоставиле услови за развивање на нови односи во областа на банкарскиот систем засновани на следниве начела:
Основната цел на овие начела била создавање на здрав банкарски систем, како предуслов за враќaње на довербата на граѓаните. Со цел зголемување на конкурентноста помеѓу банките се намалиле пречките за влез во банкарскиот сектор преку поставувањето на полиберална законска регулатива за основање банки. Тоа резултирало со зголемување на бројот на банките, и тоа: од пет на 20 банки, 1 подружница на странска банка и 17 штедилници. Трендот на зголемување на бројот на банките и штедилниците, којшто траел до 2001 година, завршил со започнувањето на процесот на окрупнување и консолидација на банкарскиот систем.
Структура на банкарскиот систем на Македонија
Банкарскиот систем во Македонија има универзален карактер и го сочинуваат:
Македонската банка за поддршка на развојот е развојна банка која има за цел да го поддржува и стимулира развојот на македонското стопанство во согласност со стратешките политики, цели и приоритети на Македонија. Таа претставува акционерско друштво во кое Република Македонија е единствен акционер.
Фондот за осигурување на депозити има значајна улога за поддршка на банкарскиот систем, зголемување на штедењето и поттикнување на инвестициите. Со гарантирање на депозитите на населението во комерцијалните банки и штедилниците се враќа довербата во банкарскиот сектор по лошите искуства со замрзнатите штедни влогови.
Број на банки и штедилници во Македонија
На крајот од 2011 година, банкарскиот систем на Македонија го сочинувале 17 банки и осум штедилници. Споредбено, со претходните години, бројот на банките постојано се намалувал поради нивната консолидација, т.е. спојувањето на помалите банки за да го издржат притисокот наметнат од големите банки. Банкарскиот сектор во 2012 година го сочинувале 16 банки и седум штедилници. Во 2016 година, бројот на банките се намалил на 15, а активни останале само три штедилници. На крајот на 2016 година, банкарскито систем на Македонија го сочинувале следниве банки: Комерцијална банка А.Д. Скопје, Стопанска банка А.Д. Скопје, НЛБ Тутунска банка А.Д. Скопје, Македонска банка за поддршка на развојот А.Д. Скопје, Охридска банка А.Д. Скопје, ПроКредит банка А.Д. Скопје, Стопанска банка А.Д. Битола, ТТК банка А.Д. Скопје, Универзална инвестициона банка А.Д. Скопје, Халк банка А.Д. Скопје, Шпаркасе банка Македонија А.Д. Скопје, Силк Роуд банка А.Д. Скопје, Еуростандард банка А.Д. Скопје, Капитал банка А.Д. Скопје и Централна кооперативна банка А.Д. Скопје. Како штедилници функционирале: ФУЛМ Штедилница д.о.о. - Скопје, Мак – БС Штедилница д.о.о. – Скопје, Можности Штедилница д.о.о – Скопје.
Народна Банка на Република Македонија ги дели банките во Македонија во три групи, мерено според вкупната актива, и тоа: големи, средни и мали. Во 2012 година, одделните групи ги сочинувале следниве банки:
На 31 декември 2013 година, трите групи банки ги сочинувале:
На крајот од 2014 година, во групата на големите банки (со актива над 30,2 милијарди денари) влегла уште Охридска банка АД Скопје, додека групата на средни банки ја сочинувале осум банки, со актива од 7,5 до 30,2 милијарди денари, а во групата на мали банки останале само три банки. Исто така, била заблежителна и појавата на окрупнување на банкарскиот систем, така што бројот на банките се намалил од 16 во 2013 година на 15 во 2014 година, како последица на спојувањето на Поштенска банка АД Скопје со Еуростандард банка АД Скопје.
Вработеност во банкарскиот систем на Македонија
На 31.12.2016 година, вкупниот број на вработени во банкарскиот сектор на Македонија изнесувал 5.985, што претставувало зголемување во однос на 2015 година, кога имало 5.968 вработени во банките. Најголем број на вработени имала Стопанска банка А.Д. Скопје (1.500), што претставувало 25% од вкупниот број на вработени во банкарскиот сектор на Македонија. По неа следеле Комерцијална банка и Охридска банка.
Концентрација на банкарскиот систем
Во 2014 година, во вкупните кредити одобрени на нефинансиските субјекти, големите банки учествувале со 71%, средните банки со 25,5% и малите банки со 3,8%. Исто така, концентрацијата била изразена и мерено според учеството во вкупните депозити на нефинансиските субјекти, каде големите банки учествувале со 75,1%, средните банки имале учество од 21,2%, а малите банки имале учество од само 3,7%. Податоците за концентрацијата според капиталот и резервите повторно биле во полза на големите банки, кои имале учество од 65,5%, средните учествувале со 30,5%, а малите банки имале учество од само 4% во вкупниот капитал на банкарскиот систем.
На крајот на 2016 година, концентрацијата на банкарскиот систем останала голема: 74,3% учество на групата големи банки имала учество во вкупната актива од 74,3%, средните банки учествувале со 22%, додека групата мали банки учествувала со 3,7%. Притоа најголемата македонска банка имала пазарно учество од 22,6%, додека учеството на најмалата банка изнесувало 0,7% во вкупната актива на банкарскиот систем на Македонија.
Банки во странска и во домашна сопственост
На крајот од 2011 година, од вкупно тринаесет банки во претежна странска сопственост, осум биле подружници на странски банки кои учествувале со 60,4% во вкупната актива на банкарскиот систем. Притоа, во јуни 2011 година, странските акционери поседувале дури 73% од вкупниот капитал на банките во Македонија. Од аспект на географското потекло, најголем дел од активата на банкарскиот систем бил концентриран кај банките чии сопственици потекнуваат од земјите-членки на Европската Унија, и тоа: Грција, Бугарија, Словенија, Австрија и Франција. Исто така, како сопственици на македонските банки имало и акционери од Турција и од Швајцарија. На крајот на 2011 година, банките во доминантна сопственост на странски акционери учествувале со: Истовремено, банките во доминантна сопственост на домашни акционери заземале: Во 2014 година, банките во сопственост на странски капитал имале учество од 69,1% во вкупната актива на банкарскито систем (68,3% во 2013), додека нивното учество во вкупниот капитал изнесувал 68,4% (67% во 2013). Во споредба со 2007 година, учеството на странскиот во вкупниот акционерски капитал пораснало за 7,1 процентен бод, најмногу како резултат на влезот на странски стратегиски инвеститори во две домашни банки во 2008 година. Притоа, учеството на странски капитал во вкупниот капитал на банките во Македонија бил скоро издначен во однос на групата на големи, средни и мали банки: Во 2015 година, банките во сопственост на странски капитал имале учество од 69,1% во вкупната актива на банкарскиот систем. На крајот од 2016 година, 11 банки биле во доминантна странска сопственост од кои шест биле подружници на странски банки. Нивното учество во вкупната актива на банкарскиот систем изнесувало 69,9%, а странските акционери поседувале дури 69,4% од вкупниот капитал на банките во Македонија. На крајот на 2016 година, банките во доминантна сопственост на странски акционери учествувале со: Од друга страна, банките во доминантна сопственост на домашни акционери заземале:
Банки во државна сопственост
Во Македонија постои само една банка во сопственост на државата, а тоа е Македонската банка за поддршка на развојот (МБПР), чие учество во банкарскиот сектор во 2011 година изнесувало:
Во 2016 година, нејзиното учество во македонскиот банкарски сектор изнесувало:
Активности на банките
Банките во Македонија ги извршуваат следниве финансиски активности:
Стапка на финансиско посредување
Во 2014 година, вкупните одобрени кредити од страна на банкарскиот систем учествувале со 49,7% во македонскиот БДП, додека учеството на депозитите во БДП изнесувало 56,2%. Најпосле, според третиот показател на финансиско посредување, обемот на вкупната актива на банкарскиот систем изнесувал 78,5% од БДП. Споредено со повеќето од анализираните земји-членки на ЕУ, финансиското посредување во Република Македонија било на пониско ниво, но било на слично ниво во однос на земјите од регионот. Во 2016 година, нивото на финансиско посредување во Македонија изнесувало 73,2% (според односот на активата и БДП); 53,1% (според показателот депозити/БДП) и 46,3% (мерено според показателот кредити/БДП).
Кредитна активност
Во 2014 година, кредитите што македонските банки им ги одобриле на нефинансиските субјекти оствариле раст од 22.835 милиони денари и достигнале вкупен износ од 252.967 милиони денари (споредено со 230.132 милиони денари во 2013 година), а годишната стапка на раст на кредитите достигнала 9,9%. Кредитирањето било поизразено кај корпоративниот сектор, чијашто годишна стапка на раст била речиси двојно повисока во однос на стапката на раст остварена во 2013 година.
Гледано по одделни сектори, кредитите на корпоративниот сектор придонеле со 51,1% во кредитниот раст во 2014 година. Годишните стапки на раст на кредитите на корпоративниот сектор изнесувале: 8,6% во 2014, 4,1% во 2013, 4,6% во 2012, 8,7% во 2011, 8,5% во 2010, 4,4% во 2009, 32,8% во 2008 и 30,3% во 2007 година. Годишниот раст на кредитите на домаќинствата изнесувал 11.095 милиони денари (или раст од 12,1% во однос на 2013 година), со придонес во растот на вкупните кредити од 48,6%. Во претходните години, стапките на раст на кредитите одобрени на домаќинствата изнесувале: 10,7% во 2013, 6,8% во 2012, 8,2% во 2011, 5,7% во 2010, 2,6% во 2009, 37,4% во 2008 и 56,2% во 2007 година. Како последица на овие промени, во структурата на вкупните кредити, учеството на кредитите на домаќинствата изнесувало: 40,7% во 2014, 40% во 2013, 38,4% во 2012 и 2011, 38,5% во 2010, 39,2% во 2009, 39,5% во 2008 и 38,6% во 2007 година.
Кредитен ризик
На крајот на третиот квартал на 2014 година, учеството на нефункционалните кредити во вкупните кредити изнесувал 12,2% и било за 0,4 п.п. повисоко во споредба со септември 2013 година, поради повисоките нефункционални кредити на претпријатијата. Сепак, во периодот 2011-2014, учеството на нефункционалните пласмани било релативно стабилно (во просек 11,3%).
Ризик од несолвентност
Во 2014 година, показателите за солвентноста и капитализираноста на банкарскиот систем на Македонија се доближиле до нивоата регистрирани во 2008 година. Стапката на адекватност на капиталот се намалила на 15,7%, во споредба со 16,8% во 2013 и 17,1% во 2012 година, но и натаму била далеку повисока во споредба со законски пропишаниот минимум од 8%. Годишниот раст во 2014 година бил најмал во последните седум години, а сопствените средства, за првпат забележале намалување. Нивото на ризичност на банкарските активности (мерено според соодносот меѓу активата пондерирана за кредитниот ризик и вкупната билансна и вонбилансна изложеност) бил во постојан пад во периодот 2008-2014 година и се спуштил од 66,7% во 2008 на 53% во 2014 година. Во 2016 година, показателите за солвентноста и капитализираноста на банкарскиот систем на Македонија се доближиле до нивоата регистрирани во 2008 година. Стапката на адекватност на капиталот изнесувала 15,2%, што претставувало мало намалување во споредба со 2015 и 2014 година, кога изнесувала 15,5% и 15,7%, соодветно.
Профитабилност
'''Табела бр. 1: Показатели за профитабилноста и ефикасноста на банкарскиот сектор на Македонија, 2013-2014'''
Во 2014 година дошло до раст на нето каматната маржа, која изнесувала 3,9 процентни бодови, споредено со 3,7 бода во 2013 година. Зголемувањето на нето-каматната маржа најмногу било резултат на пад на пасивните во однос на активните каматни стапки. Анализирано по поединечни банки, од вкупно петнаесет банки, осум банки оствариле повисока нето каматна маржа од просечната на ниво на банкарскиот систем. Исто така, годишното зголемување на нето каматната маржа било одраз на поголемиот годишен раст на нето каматниот приход (за 7,6%) од растот на просечната каматоносна актива (за 1,6%). Остварената добивка на банкарскиот систем на крајот од 2016 година достигнала 6,3 милијарди денари што претставува зголемување од 36,3% споредено со крајот на 2015 година.
Зардкух
Зардкух или „Зардкухе Бахтијари“ (, Жолта Планина) — планина во средишниот дел на венецот Загрос во Иран.
Планината е сместена во покраината Чахар Махал и Бахтијари, и од неа извираат реките Карун и Зајанде. Има мали ледници поради релативно високото количество на атмосферски врнежи. Ова се единствените ледници во суптропскиот појас вон Хималаите и Андите
NGC 3766
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3766 се споменува и како OCL 860, ESO 129-SC27.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3766 е од видот I1p. Видливиот сјај со голо око изнесува 5,3 m. NGC 3766 има само една позната привидна димензија, која изнесува 15'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0.
Други поделби
Проучување на NGC 3766 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 450; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8972. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Енбон
Енбон (Hennebont, Henbont) – општина во департманот Морбијан во областа Бретања на северозапад на Франција. Општината е 440 км западно од Париз, 125 км западно од Рен и 45 км западно од Ван.
Географија
Енбон се наоѓа на околу 16 километри од устието на реката Блаве која го дели на два дела. На левиот брег се Вил клоз, средновековен утврден град, и Вил нев дел од XVII век. На десниот брег е Вјеј вил.
Историја
Енбон е прочуен по својот отпор, под водство на Јованка Фландриска, вдовицата на Жан де Монфор, на војските на Филип де Валоа и Шарл де Блоа кога бил опсаден во 1342 година за време на Војната за бретонското наследство. Еден век пред Јованка Орлеанка, Јованка ставила оклоп и го водела отпорот против опсадата. Таа лично водела напад на непријателскиот камп, го запалила и го добила прекарот „Жан ла Флам“ (Јованка Пламената). Во август 1944 година, за време на сојузничката инвазија на Бретања, голем дел од стариот утврден град, бил многу оштетен за време на бомбардирањата на германските позиции кои биле во центарот на градот.
Демографија
Во 2013 година општината броела 15.765 жители.
Бретонски јазик
Во 2008 година, 5,45% од децата во Енбон посетувале билингвално основно училиште.
NGC 6122
NGC 6122 — леќеста галаксија во соѕвездието Северна Круна, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6122 се споменува и како MCG 6-36-32, NPM1G +37.0511.
Откривање
Објектот е откриен на 6 мај 1886 година од страна на Гијом Бигурдан, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 12 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6122 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,1 m/лм2. NGC 6122 има привидни димензии од 0,9' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 16 ч 20 м 9,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +37° 47' 55"". Положбениот агол на објектот е во износ од 156°.
Други поделби
Проучување на NGC 6122 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 57858. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 114; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3062. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1093.
Османица
Османица (Καλός Αγρός, Калос Агрос) — село во Општина Драма во Драмскиот округ, Егејска Македонија, денес во областа Источна Македонија и Тракија, Грција.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа на 43 километри југозападно од градот Драма, на надморска височина од 70 метри.
Отоманско Царство
Селото во текот на XIX век се наоѓало во Драмската каза во составот на Отоманското Царство.
Грција
По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Грција.
Според грчката статистика од 1913 година, селото не е евидентирано, додека според пописот од 1920 година, во селото живееле 226 луѓе.
Според Лозанскиот договор потпишан помеѓу Република Турција и Република Грција, во селото било населено грчко население од Турција.
Во 1927 година, селото било преименувано во Калос Агрос.
Демографија
Во 1928 година во селото биле населени 266 грчки бегалски семејства со вкупно 1074 луѓе. Така, според пописот од 1928 година во селото живееле 1074 лица, додека во 1940 година селото броело 1367 жители. Селото во пописот од 1951 година броело 1509 жители, на пописот од 1961 година, во селото живееле 915 жители, во 1981 година имало 1142 жители, додека во 1991 година имало 1016 жители. Денеска, населението на селото 1178 жители според пописот од 2011 година.
Кале (Рилево)
Кале — археолошко наоѓалиште во прилепското село Рилево. Претставува тврдина, но поради неистраженоста не е датиран. Во 1951-1957 македонскиот антрополог Јован Ф. Трифуноски при своите истражувања забележал дека северозапано од селото, на планинскиот масив се забележуваат рушевини од тврдина. Според легендите на месното население, тука владеел некој наречен Караџа. Оттука, и наоѓалиштето често е нарекувано Караџово Кале.
Јауза (река)
Јауза — река во Московската област, лева притока на реката Москва (најголема во главниот град). Долга е 48 км. Сливот на Јауза се наоѓа во центарот на Москва, поред Големиот Устински Мост.
Ракле
Ракле — село во областа Раец, во Општина Прилеп, на патот помеѓу градовите Кавадарци и Прилеп.
Географија и местоположба
Ракле се наоѓа во источниот дел на Општина Прилеп, во горното сливно подрачје на реката Раец, на југоисточните падини на планината Бабуна. Селото е планинско и се простира на надморска височина од 700 м. Неговиот атар зафаќа површина од 13,7 км2.
Историја
Во XIX век, селото било дел од Прилепската каза на Отоманското Царство. На 14 јули 1907 година. во близина на селото е водена познатата Битка на Ножот.
Стопанство
Селото има мешовита земјоделска функција. Во селскиот атар преовладуваат пасиштата на површина од 828 ха, на шуми отпаѓаат 407 ха, а обработливото земјиште зафаќа површина од 317 ха.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Ракле живееле 580 жители. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Ракле имало 616 жители.
Ракле било средно по големина село според незначителните промени во бројот на население. Така, во 1961 година броело 269 жители, а во 1991 година бројот се намалил на 17 жители, македонско население.
Родови
Ракле е македонско село.
Според истражувањата од 1920-тите, Родови во селото се:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Прилеп од 1962 година. Претходно, во периодот од 1950 до 1952 година, тоа било дел од Прилепската околија; во периодот од 1952 до 1955 година било дел од Општина Тројаци; а во периодот од 1955 до 1962 година, селото влегувало во склоп на Општина Плетвар.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1429 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на приватна куќа на селото Никодин.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 5 гласачи.
Иселеништво
Во 1900 година околу 30 семејства се иселиле во Прилеп.
Тонго (остров)
Тонго (Tongo) ― остров во Јонското Море во јужна Албанија. Тоа е карпест остров, а неговите води се богати со воден свет. Островот се наоѓа на околу 300 м од грчкиот брег. Има површина од 2.5 хектари.
Наводи
39.69°N, 20.006°W
Бантам (Кокосови Острови)
Бантам (Bantam) е најголемото населено место на Кокосовите Острови. Се наоѓа на островот Хоум Ајленд и има население од околу 500 жители, сите Кокосови Малајци.
Иванчо Стефаноски
Иванчо Кицев Стефаноски ( во —  во ?) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
По занимање бил земјоделец. Во редовите на Народноослободителната војска на Македонија стапил во август 1944 година во редовите на Првата македонска бригада. Со Бригадата учествувал во борбите низ Западна Македонија за конечното ослободување на: Охрид, Струга и Кичево. Загинал при крајот на војната во април 1945 година.
Бајазит и Оливера
Бајазит и Оливра — роман на Драги Михајловски, објавен од издавачката куќа Каприкорнус од Скопје во 2009 година.