cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хелсмуртел-Ван дер Аа синдром
Синдромот Хелсмуртел-Ван дер Аа исто така познат како синдром АДНП, е ненаследна генетска состојба предизвикана од мутации во генот невропротектор хомеобокс (ADNP) зависен од активност. Оваа состојба е ретка со 100 случаи што биле опишани до 2018 година.
АДНП синдромот, познат и како Хелсмортел-Ван ДерАа синдром, е автосомно-доминантна невроразвојна генетска болест предизвикана од мутации во генот АДНП кои се случуваат спонтано во 97 % од случаите што значи дека нема фамилијарна историја на болеста („де ново“ мутации). АДНП е предизвикан од мутација во генот зависен од активноста на невропротективна белковина кој се наоѓа на долгиот крак од хромозом 20 (20q12). Кога оваа мутација ќе се случи, белковинскиот производ може да биде отсутен, неисправен, неефикасен или создаден во прекумерност. Во зависност од функциите на одредената белковина, можат да бидат зафатени голем дел на органски системи, вклучувајќи го и мозокот. Доколку АДНП патогенетската варијанта е идентификувана кај член од фамилијата, потребно е пренатално тестирање.
Точниот број на дијагностицирани пациенти не е познат, но според некои податоци изнесува 1 на 20.000 од популацијата во САД и Европа. Како и многу други ретки болести, така и во овој случај, АДНП синдромот може да се пропушти или да остане недијагностициран, што допринесува кон неможноста за одредување на фрекфенцијата во генералната популација. Се смета дека АДНП синдромот е присутен во околу 0.17 % од индивидуите со аутизам. Досега во светот се дијагностицирани околу 250 деца, опишани во литературата.
Знаци и симптоми
Овие се променливи и вклучуваат нарушувања на аутистичниот спектар, интелектуална попреченост, дисморфни одлики и хипотонија.
Клинички одлики
Се одликува со:
Децата со АДНП синдромот во раната возраст имаат тенденција лесно да се забавуваат и имаат среќно однесување слично на синдромот на Агелман. Ова често ја одложува дијагнозата за нарушувања во однесувањето, како што е аутизмот, дури и кога детето покажува многу аутистични одлики во раните години од животот. Можат да се појават и нарушувања на сонот, вклучувајќи апнеја при спиење, често будење во текот на ноќта, како и рано будење.
Генетика
Оваа состојба е предизвикана од мутации во генот AДНП. Овој ген се наоѓа на долгиот крак на хромозомот 20 (20q13.13).
AДНП е поврзан со абнормалности во автофагијата патека кај шизофренија.
Патогенеза
АДНП генот е вклучен во автофагијата патека. Неговата прецизна улога во овој процес е под активна истрага.
Дијагноза
Ова се прави со секвенционирање на генот AДНП. Дијагнозата се поставува со молекуларно генетско тестирање кое може да открие мутации во генот АДНП. Тестирањето за мутации во генот е вклучено во секвенционирањето на целиот геном. Пренаталното тестирање исто така е возможно. На магнетната резонанција се присутни атипични лезии во белата маса, широки вентрикули, недоразвиен корпус калозум, церебрална атрофија, кортикалнадисплазија и хороидни цисти. Се препорачува генетско советување за засегнатите лица и нивните семејства.
Третман
Третманот е симптоматски. Ова може да вклучува говор, професионална и физикална терапија и специјализирани програми за учење во зависност од индивидуалните потреби.
Третманот е симптоматски бидејќи сѐ уште не постои специфична терапија. Потребен е мултидисциплинарен пристап од страна на невролог, гастроентерохепатолог, кардиолог, нефролог, оториноларинголог, физијатар, како и психолог. Засегнатите деца можат да имаат корист од професионалната, физичката и говорната терапија. Некои деца бараат секојдневна терапија во текот на целата година. Водата и музичката терапија исто така биле корисни за некои засегнати деца. Може да биде потребен и третман на невропсихијатриски одлики. Понекогаш е потребна нутритивна поддршка. Индициран е и третман на офталмолошкиот и кардиолошкиот наод што може да се коегзистира.
Една мала студија од истражувачите од Центарот за истражување и третман за аутизам Сивер во болницата Маунт Синај сугерира дека ниските дози на кетамин може да бидат ефикасни во лекувањето на клиничките симптоми кај децата дијагностицирани со синдром АДНП (исто така познат како синдром Хелсмоортел-ВанДерАа).
Историја
Генот првпат бил клониран во 1998 година, а синдромот првпат бил опишан во 2014 година Синдромот бил дискутиран во 2021 година на конференцијата за случајот на LSU OMFS Baton Rouge.
NGC 2389
NGC 2389 — спирална галаксија во соѕвездието Близнаци, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2389 се споменува и како UGC 3872, MCG 6-17-11, CGCG 177-24, KUG 0725+339.
Откривање
Објектот е откриен на 5 февруари 1788 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2389 е од видот SBc. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,9 m/лм2. NGC 2389 има привидни димензии од 2' х 1,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 7 ч 29 м 4,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 33° 51' 39". Положбениот агол на објектот е во износ од 83°.
Други поделби
Проучување на NGC 2389 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 21109. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 100; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2460. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1336.
Опсада на Сараево
Опсадата на Сараево — опсада на главниот град на Босна и Херцеговина, и најдолго опседнатиот главен град во историјата на современата војна. Откако на почетокот бил под опсада од страна на силите на Југословенската народна армија, Сараево бил под опсада на Армијата на Република Српска од 5 април 1992 до 29 февруари 1996 (1.425 дена) за време на Босанската војна. Опсадата траела трипати подолго од Битката кај Сталинград и повеќе од една година подолго од Опсадата на Ленинград.
За време на опсадата загинале 13.952 лица, вклучувајќи 5.434 цивили. Армијата на Босна и Херцеговина претрпела 6.137 жртви, додека воените жртви на босанските Срби броеле 2.241 војници. Пописот од 1991 година покажува дека пред опсадата градот и неговите околни области имале население од 525.980 жители. Постојат проценки дека пред опсадата населението во градот било 435.000. Проценките за бројот на лица кои живееле во Сараево по опсадата се движеат меѓу 300.000 и 380.000.
По војната, Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија (МКТЈ) осудил четворица српски функционери за многубројни точки за злосторства против човештвото извршени за време на опсадата, вклучувајќи го и тероризмот. Станислав Галиќ и Драгомир Милошевиќ биле осудени на доживотен затвор и 29 години затвор. Нивните претпоставени, Радован Караџиќ и Ратко Младиќ, исто така биле осудени.
Позадина
Национализмот доживеал ренесанса во 1980-тите откако избувнувало насилство во Косово. Додека целта на српските националисти била централизацијата на Југославија со претежно српско население, другите националности во Југославија се стремеле кон федерализација и децентрализација на државата.
На 18 ноември 1990 година, во Босна и Херцеговина биле одржани првите повеќепартиски парламентарни избори (со втор круг на 25 ноември). Тие резултирале во национално собрание во кое доминација имале три партии засновани според етничката припадност, формирајќи лабава коалиција за соборување на комунистите од власт. Следните декларации за независност на Хрватска и Словенија и војната што следела, ја поставиле Босна и Херцеговина и нејзините три конститутивни народи во непријатна положба. Наскоро се појавила значајна поделба околу прашањето дали да се остане во југословенската федерација (претежно фаворизирана меѓу Србите) или да се бара независност (главно фаворизирана кај Бошњаците и Хрватите).
Српските членови на парламентот, главно членови на Српската демократска партија (СДП), го напуштила централниот парламент во Сараево и формирала Собрание на српскиот народ на Босна и Херцеговина на 24 октомври 1991 година, со што бил означен крајот на коалицијата која владеела по изборите во 1990 година. Ова Собрание ја основала Српска Република Босна и Херцеговина на 9 јануари 1992 година, која станала Република Српска во август 1992 година.
Во текот на 1990 година, Рамковниот план бил развиен од страна на Управата за државна безбедност (СДБ или СДС) и група на избрани српски офицери на Југословенската народна армија (ЈНА) со цел организирање на Србите надвор од Србија, консолидирање на контролата врз новоформираната република и предложување на оружје и муниција. Планот требало да го подготви основањето на трета Југославија во која сите Срби со нивните територии ќе живеат заедно во истата држава. Загрижена поради своето постоење и можна имплементација, Босанската влада прогласила независност на Босна и Херцеговина, набргу по формирањето на Српското национално собрание од страна на Босанските Срби.
Декларацијата за суверенитетот на Босна на 15 октомври 1991 година била проследена со Референдум за независност од Југославија на 29 февруари и 1 март 1992 година. Овој референдум бил бојкотиран од огромното српско мнозинство. Одѕивот на референдумот за независност бил 63,4%, а 99,7% од гласачите гласале за независност. Градот бил претежно мирен, освен убиството за време на една српска свадба во Сараево во која бил убиен таткото на младоженецот од страна на припадник на т.н. Зелени баретки. Гостите на свадбата ги вееле српските знамиња, а муслиманите ова го протолкувале како намерна провокација додека се одржува референдумот за независност. Босанскиот водач Момчило Крајишник го прогласил инцидентот за „голема неправда насочена кон српскиот народ“. За неколку часа вооружени Срби подигнале барикади во Сараево. На состанокот на Караџиќ и Изетбеговиќ било договорено да се смират тензиите.
Насилство се случило на многу места за време и по референдумот. Вооружените муслимани познати како Зелени беретки, исто така, подигнале барикади во и околу Сараево. Во близина на Бања Лука биле подигнати барикади и еден возач бил убиен од вооружени Срби во Добој. Дванаесет лица биле убиени пред почетокот на борбите на 2 март. На 3 март Изетбеговиќ тврдел дека Србите од Пале започнале марш кон Сараево. Во меѓувреме, судирите започнале истовремено во градот Босански Брод, а единаесет Срби биле убиени во селото Сиековац, надвор од Брод, на 26 март. СДС изјавила дека биле масакрирани од страна на хрватско-муслиманска милиција. Градот бил опколен и гранатиран од страна на ЈНА и Српските паравоени сили на 29 март. Покрај тоа, имало и судири во Бијељина, каде нападот бил извршен од страна на српските сили предводени од Српската доброволна гарда. На 4 април, кога информациите за убиствата во Бијељина излегле на виделина, босанската влада објавила општ повик за мобилизација. СДС одговорила дека вооружениот конфликт во Сараево довел до повикот за мобилизација.
Почеток на војната
Прогласувањето на независноста на Босна и Херцеговина од страна на владата, било проследено со формирање на српско национално собрание од страна на Босанските Срби. Декларацијата била проследена со референдум за независност на 1 март 1992 година. Референдумот минал претежно мирно, освен пукањето на православна свадба во стариот муслимански дел од Сараево наречен Башчаршија. Гостите ги вееле на српските знамиња, толкувани како намерна провокација од страна на муслиманите за време на референдумот, кои го поддржувале референдумот заедно со Босанските Хрвати. Никола Гардовиќ, таткото на младоженецот, бил убиен, додека еден православен свештеник бил ранет. Некои од сведоците го идентификувале стрелецот како Рамиз Делалиќ, малолетник и босански гангстер познат и како „Ќело“. Налози за апсење биле издадени против него и уште еден напаѓач, но полицијата од Сараево направила малку напор за да ги уапси. Убиството било обелоденето од страна на СДС, кој обвинил дека неуспехот да се уапси се должи владата која е соучесник во убиството. Портпаролот на СДС го тврдел тоа како доказ дека Србите се наоѓаат во смртоносна опасност и дека ќе биде уште повеќе во независна Босна. Оваа изјава била отфрлена од страна на основачот на Патриотската лига, Сефер Халиловиќ, кој изјавил дека тоа било голема провокација.
Следниот ден, српските паравоени сили поставувиле барикади и снајперски позиции во близина на зградата на Парламентот на Сараево, но загрозениот воен удар го спречиле илјадници граѓани на Сараево кои излегле на улиците пред снајперистите. По прогласувањето независност на Република Босна и Херцеговина на 3 март 1992 година, започнале борби меѓу Србите и владините сили ширум територијата. Судирите продолжиле со подготовката за признавање на Босна и Херцеговина како независна држава.
На 4 април 1992 година, кога Изетбеговиќ им наредил на сите резервисти и полиција во Сараево да се мобилизираат, а СДС повикал на евакуација на градските Срби, дошло до „определен прекин на судирите помеѓу босанската влада и Србите“.
На 5 април полицајците од етничките Срби ги нападнале полициските станици, а потоа и училиштето за обука на Министерството за внатрешни работи. Во нападот загинале двајца офицери и еден цивил. Претседателството на Босна и Херцеговина прогласило вонредна состојба следниот ден. Подоцна истиот ден српските паравоени сили во Сараево ја повториле својата акција од претходниот месец. Мноштво мировници, меѓу 50.000 и 100.000 од сите етнички групи, се собрале во знак на протест. На 5 април, кога огромен број луѓе се приближиле до барикадата, еден демонстрант бил убиен од српските сили. Шест српски снајперисти биле уапсени, но биле разменети кога Србите се заканиле дека ќе го убијат командантот на босанската полициска академија уапсен претходниот ден со преземањето на академијата.
Босна и Херцеговина добила меѓународно признание на 6 април 1992 година. Најчестиот став е дека војната започнала тој ден.
На 6 април српските сили започнале да го гранатираат Сараево, а во наредните два дена ја преминале Дрина од Србија и ги опседнале муслиманските населени места Зворник, Вишеград и Фоча. Цела Босна била зафатена во војна до средината на април. Во меѓувреме постоеле некои напори за да се запре насилството. На 27 април босанската влада наредила на ЈНА да биде ставена под цивилна контрола или протерана, што било проследено со низа конфликти во почетокот на мај меѓу двете страни. На 2 мај, Зелените баретки и локалните членови на банди се бореле против неорганизираниот српски напад со цел да го срушат Сараево на два дела. На 3 мај, Изетбеговиќ бил киднапиран на Сараевскиот аеродром од страна на офицерите на ЈНА. Муслиманските сили го нападнале заминувањето на конвојот на ЈНА. Договорот за прекин на огнот и договорот за евакуација на ЈНА бил потпишан на 18 мај, додека на 20 мај, Босанското претседателство ја прогласи ЈНА како окупационна сила.
ЈНА ја нападнала Академијата за обука во Враца, централната трамвајска депонија и старата градска област со минофрлачи, артилериски и тенковски оган, а исто така ја презеле контролата врз сараевскиот аеродром. Босанската влада очекувала меѓународниот заедница да распореди мировни сили по признавањето, но тоа не се случило навреме за да се спречи војната да се прошири низ целата земја.
Силите на босанските Срби и на ЈНА ги совладале слабо опремените и неподготвени владини безбедносни сили, преземајќи контрола над големите области на босанската територија, почнувајќи од нападите врз бошњачките цивили во источна Босна. Српските воени, полициски и паравоени сили напаѓале градови и села, а потоа, понекогаш помагани од локалните српски жители, вршеле систематско ограбување или опожарување на домовите, цивилите биле малтретирани или убивани, а мажите одвоени од жените. Многу од мажите биле насилно изнесени во затворски кампови. Жените биле затворени во центрите за притвор во исклучително нехигиенски услови и претрпеле бројни тешки злоупотреби. Многу од нив биле постојано силувани. Преживеаните сведочеле дека српските војници и полицијата ги посетувале центрите за притвор, ќе си изберерале една или повеќе жени и ќе ги силуваат.
Во април 1992 година, во српското населено сараевско предградие Илиџа биле забележало тешки борби меѓу локалните српски сили од една страна и разните бошњачки сили од друга страна. Локалните Срби наскоро ја формирале бригадата Илиџа, која станала дел од сараевско-романскиот корпус.
Рани борби за градот
Во месеците пред војната, силите на ЈНА во регионот започнале да се мобилизираат на ридовите околу Сараево. Артилеријата, заедно со други средства и опрема што ќе се покажат како клучни во претстојната опсада на градот, била распоредена во тоа време. Во април 1992 година, босанската влада на чело со претседателот Алија Изетбеговиќ побарала владата на Југославија да ги отстрани овие сили. Слободан Милошевиќ, претседател на Србија, се согласил само да ги повлече лицата кои потекнуваат надвор од границите на Босна, бројка која била незначителна. Војниците на ЈНА, кои биле етнички Срби од Босна, биле префрлени во Армијата на Босанските Срби (ВРС) под команда на генерал Ратко Младиќ, при што армијата ја отповикала својата верност кон Босна неколку дена откако БИХ се отцепила од Југославија.
Во мај 1992 година, единиците на ЈНА стационирани во Сараево се нашле постојано под напад. На 2 мај, бошњачките сили што се состоеле од Зелените беретки и Патриотската лига, отвориле оган на колона од осум возила на ЈНА на улица „Војводе Степе„. Овој напад ја принудило на ЈНА да се повлече на српските позиции во областа Лукавица.
На 2 мај 1992 година, силите на босанските Срби формирале целосна блокада на градот. Тие ги блокирале главните пристапни патишта, го намалиле снабдувањето со храна и лекови, а исто така ги прекинале и комуналните услуги на градот (на пример, вода, електрична енергија и греење). И покрај тоа што поседувале супериорно оружје, во голема мера биле побројни од војниците на АБИХ кои го бранеле градот. Откако ЈНА не успеала да го освои градот, Србите започнале да се концентрираат кон постојано бомбардирање од најмалку 200 засилени позиции и бункери во околните ридови.
Армијата на Република Српска била ставена под команда на генерал Ратко Младиќ, во новата фаза од војната. Цивилните жртви од гранатирањето на градот од 27 мај довеле до интервенција во Западот, во форма на санкции наметнати на 30 мај преку Резолуцијата 757 на Советот за безбедност на ОН. Истиот ден босанските сили ја нападнале касарната на ЈНА во градот, по што следело тежок бомбардирање. На 5 и 6 јуни, последниот персонал на ЈНА го напуштил градот за време на тешките улични борби и гранатирање. Прекинувањето на огнот на 20 јуни, поради хуманитарните цели спроведени од ООН биле прекинати кога двете страни започнале судир за контрола на територијата помеѓу градот и аеродромот. Аеродромската криза довела до ултиматум на Бутрос-Гали на 26 јуни, при што Србите ги прекинале нападите врз градот, им дозволиле на ОН да ја преземат контролата врз аеродромот и да го стават своето тешко оружје под надзор на ОН. Во меѓувреме, медиумите објавиле дека американскиот претседател Џорџ Буш смета дека во земјата била употребена сила. Францускиот претседател Митеран го посетил Сараево на 28-29 јуни. Незадоволни, Србите го предале аеродромот на УНПРОФОР на 29 јуни. Светското јавно мислење било „против Србите“ по извештаите на медиумите за снајперисти и бомбардирањето.
На 30 август 1992 година, артилериската граната паднала во преполн пазар на западниот дел на Сараево. Како резултат на експлозијата загинале 15 лица, а биле повредени уште 100 други лица.
На 8 јануари 1993 година, Хакија Турајлиќ, вицепремиерот на Босна и Херцеговина, бил убиен од војник од босанските Срби. Турајлиќ, кој отишол на аеродромот во Сараево за да ја поздрави турската делегација, се враќал во градот во оклопно возило на Обединетите нации што го пренесиле таму по кое, двајца тенкови и 40-50 војници на босанските Срби го блокирале патот. Србите, кои дејствувале на радиодифузна информација од српскиот воен офицер за врски на аеродромот дека „турските борци“ се на пат да ги зајакнат босанските бранители, ги обвини тројца француски војници кои управуваат со оклопно возило за транспорт на "турската муџахедина". Откако српскиот воен офицер за врски, го идентификувале патникот како Турајлиќ по кое Србите им наредиле на војниците на ОН да го предадат. Задната врата била отворена, а еден од Србите упатил седум истрели во Турајлиќ од автоматско оружје. Шест куршуми го погодиле во градите и рацете. Еден војник на босанските Срби, Горан Васиќ, на крајот бил обвинет за убиство на Турајлиќ, но на крајот бил ослободен од обвинението во 2002 година.
Злосторства
Втората половина на 1992 година и првата половина на 1993 година претставувале врвот на опсадата на Сараево, а злосторствата биле извршени за време на тешките борби. Српските сили надвор од градот постојано ги гранатирале владините бранители. Во градот, Србите ги контролирле најголемите воени позиции и снабдувањето со оружје. Снајперистите, кои имале позиции во градот, и знаците со предупредување Pazite, Snajper! (Пазете се, Снајперист!“) биле вообичаени низ улиците, особено улицата „Змаја од Босна“, главната улица која на крајот водела кон аеродромот. Снајперките убиства на Адмира Исмиќ и Бошко Бркиќ, мешана босанска српска двојка, кои се обиделе да ги преминат линиите, станало симбол на страдањата во градот, но од која страна снајперистите отвориле оган, не е познато.
Во рамките на бошњачките области во Сараево, јавните служби брзо се растуриле и стапката на криминал се зголемила. Во текот на првата година од опсадата, 10-та планинска дивизија на АРБиХ, предводена од командант Мушан Топаловиќ, се вклучил во кампања за масовни погубувања на српски цивили кои сè уште живееле во бошњачките области. Многу од жртвите биле транспортирани до јамата Казани во близина на Сараево, каде што биле погубени и погребани во масовна гробница.
Нападите на босанските Срби биле монтирани да преземат некои населби, особено во Ново Сараево. За да се спротивстави на опсадата, Советот за безбедност на 30 мај 1992 година побарал Сараевскиот аеродром да биде вклучен во безбедносната зона во Сараево, кој бил отворена за воздушни патници на ОН кон крајот на јуни. Опстанокот на Сараево станал силно зависен од нив. Во споредба со опсадата, силите на босанската влада биле многу лошо вооружени. Босанските криминалци на црниот пазар кои се приклучиле на армијата на почетокот на војната, незаконски шверцувале оружје во градот преку српските линии, а рациите на местата што ги држеле Србите во градот донеле уште повеќе. Сараевскиот тунел, завршен во средината на 1993 година, бил значајно средство во заобиколуваoето на меѓународното ембарго за оружје. Тоа им помогнало на снабдувачите и оружјето да пристигне до бранителите на градот, и овозможило некои жители да заминат.
Извештаите во просек покажуваат дека дневно врз градот паѓале околу 329 гранати за време на опсадата, со максимум 3.777 на 22 јули 1993 година. Овие постојани напади во голема мера ги оштетило градските структури, и станбени и културни. До септември 1993 година било проценето дека речиси сите згради во Сараево претрпеле одреден степен на штета, а 35.000 биле целосно уништени. Меѓу целните згради биле уништени и болници и медицински комплекси, медиумски и комуникациски центри, индустриски комплекси, владините згради и воените објекти. Други значајни згради оштетени или уништени го вклучувлет Претседателството на Босна и Херцеговина и Националната библиотека, која била опожарена и срушена целосно, уништувајќи над 1.500.000 тома и 600.000 публикации.
Киднапирањето било применето врз голем дел од жителите. На 1 јуни 1993 година, 11 лица загинле, а 133 биле повредени во напад на фудбалски натпревар. На 12 јули, дванаесет луѓе биле убиени додека чекле во ред за вода.
Најголемата загуба на животи била првиот масакр на пазарот во Маркале на 5 февруари 1994 година, во кој биле убиени 68 цивили, а 200 биле повредени. Медицинските капацитети биле преплавени од цивилните жртви, а само мал број повредени имле корист од програмите за евакуација.
Интервенција на НАТО
На 6 февруари 1994 година, еден ден по масакрот на пазарот во Маркале, генералниот секретар на ОН Бутрос Бутрос-Гали формално побарал од НАТО да потврди дека воздушните напади ќе бидат извршени веднаш. На 9 февруари 1994 година, согласувајќи се на барањето на ОН, Северноатлантскиот совет на НАТО го овластил командантот на сојузничките сили на Јужна Европа (CINCSOUTH), американскиот адмирал Џереми Борда, да започне воздушни напади врз артилериски позиции во Сараево и околу Сараево, определени од страна на УНПРОФОР. Само Грција не го поддржала користењето на воздушните напади, но не ставила вето на предлогот. Советот, исто така, издал ултиматум на состанокот на 9 февруари кон босанските Срби, барајќи отстранување на тешкото наоружување околу Сараево до полноќ од 20-21 февруари. Во периодот што следувал постоела и конфузија околу усогласувањето со ултиматумот, а унгарскиот премиер Петер Бороз објавил дека воздушниот простор на неговата земја ќе биде затворен за авиони на НАТО во случај на воздушни напади. На 12 февруари 1994 година, Сараево го прославил својот прв слободен ден по 22 месеци (од април 1992).
На 5 август ВРС заплениле поголемо количество на оружје по операцијата за собирање оружје во Илиџа, со јасно кршење на договорот. За време на нападот, Србите го повредиле украинскиот мировник на УНПРОФОР. Како одговор на нападот, ОН уште еднаш побарал воздушна поддршка од НАТО. Два американски авиони од типотА-10 постојано ги бомбардирале српските цели, поради што Србите го вратиле запленетото оружје. На 22 септември УНПРОФОР повторно побарале воздушна поддршка на НАТО во областа на Сараево откако српските сили го нападнале францускиот превозник на оклопно возило. Како одговор на тоа, два британски авиони Јагуар го погодиле српскиот тенк.
Додека борбите постепено се прошириле во 1995 година, силите на босанските муслимани започнале голема офанзива во областа на Сараево. Како одговор на нападот, босанските Срби заплениле тешко оружје од депото чувано од ОН и започнале со бомбардирање на цели. Како одмазда за овие акции, командантот на ОН, генерал-потполковник Руперт Смит, побарал воздушни напади на НАТО. НАТО го одобрил барањето и истото било спроведено на 25 и 26 мај 1995 година со бомбардирање на магазинот за српска муниција во близина на Пале. Мисијата била спроведена од страна на авионот на шпанските воздухопловни сили F-16 фајтинг фалкон и F/A-18 хорнет. Србите потоа заробиле 377 заложници на УНПРОФОР и ги користеле како човечки штит за различни цели во Босна, принудувајќи го НАТО да ги прекине своите напади.
На 27 мај 1995 година, српските војници заробиле две набљудувачки места на ОН на едниот крај на мостот на Врбања, без да пукаат. Тие носеа француски униформи, панцири и шлемови, биле вооружени со француско оружје и возеле француски оклопни возила. Војниците ги разоружиле 12-те мировници. Десет од нив биле однесени на непозното одредиште додека двајца останале на мостот како човечки штит. Французите одговориле со испраќање на 30 војници, поддржани од шест лесни тенкови, за да го нападнат северниот крај на мостот. Двајца француски војници загинале во судирот, а петмина биле повредени, додека четворица српски војници биле убиени, а четворица биле заробени. На крајот од денот, Србите останале во контрола на јужниот дел од мостот, додека Французите го окупиралеа северниот дел. Србите подоцна го напуштиле јужниот дел од мостот.
Во 1995 година, меѓународните сили цврсто се вознемириле по вториот масакр во Маркале на 28 август, во кој загинале 37 лица, а 90 биле повредени. На 30 август генералниот секретар на НАТО го објавил почетокот на воздушните напади, поддржани од артилериски напади на силите на УНПРОФОР. Истиот ден Францускиот Мираж 2000 бил срушен од страна на Босанските Срби.
На 20 септември 1995 година, францускиот генерал Бернард Јанвиер (командант на УНПРОФОР) и американскиот адмирал Лејтон В. Смит, Џуниор (CINCSOUTH) се согласиле дека не е потребно да се продолжат нападите додека Босанските Срби ги почитуваат условите на ООН. Операцијата „Намерна сила“ била прекината.
Крај на опсадата
Борбата ескалирала на теренот, додека заедничките босански и хрватски сили влегле во офанзива. Србите полека биле вратени во Сараево и на други места, што на крајот му овозможило на градот да го обнови греењето, електричната енергија и снабдувањето со вода. Во октомври 1995 година бил постигнат прекин на огнот. На 14 декември Дејтонскиот договор донел мир во земјата и стабилизација.
Босанската влада официјално прогласила крај на опсадата на Сараево на 29 февруари 1996 година, кога силите на Босанските Срби заминале од позициите во и околу градот. Повеќе од 70.000 Срби од Сараево потоа ги напуштиле муслиманските области на градот и се преселиле до Република Српска, земајќи ги сите свои лични предмети.
Жртви
Опсаденото население ги опфаќало не само Бошњаците и Хрватите, туку и Србите кои останале во градот и кои биле убиени од постојаните гранатирања на градот од страна на српската војска. Пописот од 1991 година покажува дека пред опсадата градот и неговите околни области имале население од 525.980 жители. Постојат проценки дека пред опсадата населението во градот имала 435.000. Проценките на тековното население се движат од 300.000 до 380.000. Голем број Сараевчани биле убиени или повредени во текот на опсадата. Во 1994 година, поднесениот извештај за вкупниот број на смртни случаи во времетраење од 315 дена заклучил дека 2.474 лица загинале, или во просек околу осум лица дневно. Во извештајот за вкупниот број на повредени лица во траење од 306 дена е констатирано дека 13.472 биле повредени, или во просек околу 44 на ден. Истиот извештај го проценува бројот на убиени или исчезнати лица во градот да биде скоро 10.000, вклучувајќи повеќе од 1.500 деца. Дополнително 56.000 луѓе биле повредени, вклучувајќи и околу 15.000 деца. Во извештајот објавен од страна на МКТЈ по војната, бројот на жртви на опсадата изнесува 4,548 војници на АРБиХ и 4.954 цивили во Сараево. Центарот за истражување и документирање во Сараево (РДЦ) пресметал дека во опсадата загинале вкупно 13.952 лица: 9.429 Бошњаци, 3.573 Срби, 810 Хрвати и 140 други. Од нив, 6.137 биле војници на АРБиХ, а 2.241 војници се бореле или за ЈНА или за ВРС. Од загинатите војници на АРБХ, 235 биле Срби, 328 биле Хрвати, а останатите биле Бошњаци. 60% од сите луѓе убиени во Сараево за време на опсадата биле војници. 44% од сите жртви биле вработени во АРБиХ. За време на опсадата загинле 5.434 цивили, вклучително 3.855 Бошњаци, 1.097 Срби и 482 Хрвати. Повеќе од 66% од убиените за време на опсадата биле Бошњаци, 25,6% Срби, 5,8% Хрвати и 1% останати. Околу 14,5% од сите жртви на босанската војна се случиле во опколеното Сараево. Властите на Федерацијата на Босна и Херцеговина проценувлет дека најмалку 150 српски цивили биле убиени од страна на владините сили, додека некои националистички групи меѓу Србите и властите на Република Српска го ставиле бројот на неколку илјади. Сепак, напорите за поткрепа на тврдењата на босанските Срби биле неубедливи.
Опсадата влијаела на сите сектори на населението во Сараево. УНИЦЕФ објавила дека од околу 65.000 до 80.000 деца во градот, најмалку 40% биле директно убиени од снајперисти; 51% виделе некој убиен; 39% доживеале еден или повеќе членови на семејството да загине; 19% биле сведоци на масакрот; 48% својот дом бил окупиран од некој друг; 73% го нападнале или гранатирале нивниот дом; и 89% живееле во подземни засолништа. Веројатно е дека психолошката траума, која претрпела за време на опсадата, во голема мера ќе го задржи животот на овие деца во наредните години. Како резултат на големиот број жртви и воените услови, постојат и импровизирани гробишта низ Сараево и околните области. Паркови, спортски полиња и други отворени простори биле искористени како гробишта. Еден таков случај е спортски комплекс изграден за Зимските олимписки игри во 1984 година. Во извештајот од 1994 година се вели дека „''опсадата исто така имала големо влијание врз психата и иднината на населението во градот. Босанската влада објави зголемена стапка на самоубиства од страна на жителите на градот, што е речиси двојно поголемо од абортусите“. На 9 мај 2010 година бил откриен споменик со имиња на 521 убиени деца за време на опсадата.
Структурна и имотна штета
Исто така неоправдано со каква било воена потреба, а подеднакво забрането, биле нападите врз имотите на населението. Босанската влада проценила дека бомбардирањето уништило над 10.000 станови и оштетило над 100.000 други објекти. Од другите градби во градот, 23% биле пријавени како сериозно оштетени, 64% делумно оштетени и 10% малку оштетени. Во својот извештај, Комитетот на Советот на Европа за култура и образование коментирал за структурната штета во градот. Комитетот изјави:
Сараево започнал со значително закрепнување во однос на бројот на зградите кои се целосно биле обновени и повторно се реконструирани.
Иако градот бил модел за меѓуетнички односи, опсадата довела до драматични промени во населението. Покрај илјадниците бегалци кои го напуштиле градот, многу сараевски Срби заминале во Република Српска, а процентот на Срби во Сараево се намалил од повеќе од 30% во 1991 година на нешто повеќе од 10% во 2002 година. Регионите на Ново Сараево, кои сега се дел од Република Српска, го формират источниот дел на Сараево, каде што денес живее голем дел од предвоеното српско население.
Новите градежни проекти и странските капитални инвестиции го направиле Сараево можеби најбрзорастечкиот град во поранешна Југославија. Населението се зголемило на 401.000 во 2002 година, што е за 20.000 помалку од претходната проценка на пописот пред 1991 година.
Пресуди на МКТЈ
На 5 декември 2003 година Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија (МКТЈ) го осудиЛ првиот командант на сараевскиот корпус, генерал Станислав Галиќ, за гранатирање и снајперски терористички напад против Сараево, вклучувајќи го и првиот масакр во Маркале. Галиќ бил осуден на доживотен затвор за злосторства против човештвото за време на опсадата.
Во случајот против Станислав Галиќ, обвинителството во наводната изјава тврди дека:
''::Опсадата на Сараево, како што стана популарно позната, беше епизода на таква озлогласеност во конфликтот во поранешна Југославија, што мора да се врати во Втората светска војна за да се најде паралела во европската историја. Оттогаш, професионалната армија спроведе кампања на немилосрдно насилство против жителите на европскиот град, со цел да ги намали во состојба на средновековна депривација во која постојано се плашеа од смрт. Во периодот опфатен со ова обвинение, немаше никаково безбедно место за Сараево, било да е тоа дома, во училиште, во болница, од намерен напад .''
Во 2007 година, генерал Драгомир Милошевиќ, кој го замени Галиќ како командант на сараевско-романискиот корпус, беше прогласен за виновен за кампањата за гранатирање и снајперски терор против Сараево и неговите граѓани од август 1994 до крајот на 1995 година, вклучувајќи го и вториот масакр во Маркале. Тој беше осуден на 29 години затвор. МКТЈ заклучи дека пазарот на градот Маркале бил погоден на 28 август 1995 од страна на 120-милиметарска минофрлачка школка отпуштена од местата на Сараево-Романија корпус. [12]
На 24 март 2016 година, водачот на Босанските Срби, Радован Караџиќ, бил прогласен за виновен за геноцид, воени злосторства и злосторства против човештвото во Сребреница и во други делови на Босна за време на војната во 1990-тите. Караџиќ бил ослободен од обвиненијата за геноцид во муслиманските региони на Босна. Тој бил осуден на 40 години затвор, со додаток за времето што веќе го поминал зад решетки. Тој бил уапсен во 2008 година.
На 22 ноември 2017 година, генерал Ратко Младиќ бил осуден на доживотен затвор.
Висла (град)
Висла (Wisła, Weichsel, Visla) – град во Јужна Полска, Шлеско Војводство, Ќешински Округ, на границата со Чешка.
Космос-743
Космос-743 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Висла (град)
Во градот се наоѓа скијачка скокалница која го носи името на познатиот полски ски-скокач Адам Малиш.
Население
Спрема прелиминарните податоци од пописот градот во 2011 година имал 11.335 жители.
Космос-743
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,7 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 62,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 345 км, а најмалото на 180.
Планина под Голица
Планина под Голица (словенечки: Planina pod Golico) — населба во Општина Јесенице во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Горењска. Населбата сега е вклучена во Горењскиот статистички регион.
Папили на главата од пенисот
Папили на главата на пенисот — мали испапчувања кои може да се појават на круната на главата на пенисот. Тие се безопасни анатомски варијации. Иако погрешно се мешаат со ХПВ, папилите не се сексуални пренослива зараза и не се инфективни.
Папилите се појавуваат во една или неколку редици во вид на мали бледоцрвенкасти мазни израстоци. Големината може да биде различна, од помалку од 1 мм до 3 мм. Според податоците од 1999, се проценува дека тие се присутни од 8 до 48% од машкото население во светот. Исто така, според истражувањата, се покажало дека тие почесто се појавуваат кај помладите мажи и кај тие кои не се обрежани.
За папилите понекогаш се смета дека се остатоци од пенисните боцки, чувствителни делови на пенисот кај останатите цицачи. Животните кои имаат пенисни боцки имаат подобро сексуално задоволство и побрз оргазам.
Медицинско отстранување
Папилите не се опасни за здравјето на мажот, но сепак некои мажи или нивните партнери може да ги сметаат за неестетски. Има неколку начини за нивно отстранување. Како и секој медицински потфат има опасност за компликации, па советот на лекарите е да не се отстрануваат истите.
Сан Приско
Сан Приско — општина во покраината Казерта од регионот Кампанија, Италија.
Жорж Брак
Жорж Брак ( -, ), француски сликар, еден од основачите и главен претставник на кубизмот. Сликаше мртва природа, пејзажи и актови. Тој изврши големо влијание врз современото сликарство,.
Список на државни водачи во 1113 година
Ова е список на државни водачи во 113 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Преслап (Горно Село)
Преслап — археолошко наоѓалиште во прилепското село Горно Село. Ноаѓалиштето поради неистраженоста е од непознат тип и период. Во 1951-1957 македонскиот антрополог Јован Ф. Трифуноски при своите истражувања забележал дека на надолницата низ која води пат до селото Мажучиште, односно во нивите наоколу селаните ископувале врчви и други артефакти.
Црква „Св. Јован Крстител“ - Небрегово
Свети Јован Крстител – манастирска црква на Небреговскиот манастир.
Историја
Црквата била изградена во 1970 година по барање на селскиот црковен одбор на место каде што во минатото се наоѓала постара црква. Темелите на новоизградената црква биле осветени на 17 мај 1992 година. На камбанаријата има ктиторски натпис од кој се забележува дека била изградена во 2014 година.
Архитектура
Градбата на црквата има правоаголна основа со полукружна апсида на источната страна. Глсавниот влез се наоѓа на западната страна, а храмот има и спореден влез на јужната страна. Над главниот влез има ниша со фреска на којашто е претставен Свети Јован Крстител. Внатрешноста на црквата е делумно зографисана, а иконостасот содржи икони во три реда.
Камбанаријата на црквата се наоѓа непосредно пред главниот влез на храмот. Таа има квадратна основа и се состои од два дела. Долниот во целост е застаклен, додека горниот дел е отворен и ограден со метална ограда. Од другата страна на црквата, непосредно до апсидата, се наоѓа археолошкото наоѓалиште Манастириште, каде што се среќаваат остатоци од ранохристијанска базилика.
Алберт Швајцер
Алберт Швајцер (Albert Schweitzer) ( - ), познат хуманист, лекар, филозоф и музичар.
Швајцер станал прочуен по тоа што на 30-годишна возраст ги напуштил своите извонредни музички и академски кариери, за да се посвети на лекарската професија длабоко во Африканската џунгла.
Роден во село Кајсерберг, Алзас, област која низ историјата постојано ги менувала рацете помеѓу Германија и Франција. По школување на неколку универзитети, во 1899 година ја објавува докторската дисертација „Религиската филозофија на Кант“.
Во 1906 година ја објавува „Потрагата по историскиот Исус“ книга со особена оригиналност во која комбинира научна историска анализа и теологија. Со неа, Швајцер првпат стекнува меѓународна репутација.
Алберт Швајцер бил познат органист (свирач на оргули). Посебно бил заинтересиран за Јохан Себастијан Бах и е автор на делото „Ј. С. Бах“, двотомна анализа на Баховата музика, која и денес служи како важен извор на студентите.
Дупјачка таблица
Дупјачка таблица — дрвена таблица со врежани натписи од 5202 (± 123) г. пр.н.е. Нејзината старост е утврдена со радиојаглеродно датирање и претставува многу рано сведоштво за писменоста на подрачјето на Македонија. Откриена е во 1993 г. во неолитската населба на брегот на Костурското Езеро кај селото Дупјак, Костурско, Егејска Македонија и напишана е на сè уште недешифрирано писмо.
Откривање
Самата езерска населба е откриена зимата 1932 г. кога нивото на водата се смалило, откривајќи ги остатоците. Во 1935 г. Антониос Керамопулос направил првичен увид. Ископувањата почнале во 1992 г. предводени од Георгиос Хурмузијадис, професор по праисториска археологија на Солунскиот универзитет. Местото било населено мошне долго време, од средниот неолит (5600–5000 г. пр.н.е.) па сè до крајот на неолитот (3000 г. пр.н.е.). Ископани се разни предмети како керамика, дрвени градежни елементи, остатоци од дрвени структурни елементи, семки, коски, фигурини, накит, свиралки и дрвена таблица со непознати писмовидни знаци од обете страни.
Алберт Швајцер
Поради Големата Војна и неговото германско потекло, 1917 година француските власти го интернираат во камп во Франција. Таму тешко се разболува, и следните седум години ги минува во Европа.
Дупјачка таблица
Откривање
Откриената таблица е претставена во февруари 1994 г. на симпозиум во Солунскиот универзитет. Наодите од наоѓалиштето се неформално опишани во напис од 2000 г. и од Хормузијадис во 2002 г.
Алберт Швајцер
Во 1923 година ја објавува својата најзначајна книга, „Филозофија на цивилизацијата“. Во неа, Швајцер тргнува од фактот дека цивилизацијата се распаѓа и буквално пропаѓа пред наши очи. Тој ги дијагностицира причините за нејзиното пропаѓање, потоа прави преглед на сите филозофски учења од почетокот на историјата до денес, и завршува со предлог за нова филозофија за светот и животот заснована врз принцип на Почит кон Животот и тоа кон секој живот како таков. Во тоа, тој ја антиципира филозофијата на научно-фантастичниот писател Филип K. Дик, и станува веројатно прв јавен застапник за добробитта на животните.
Дупјачка таблица
Откривање
Самата таблица е делумно оштетена кога била изложена на свеж воздух, извадена од бескислордната средина во која лежела многу долго време. Потоа била конзервирана ѝ се уште се изучува.
Алберт Швајцер
Во следните децении Швајцер се посветува на лекарската дејност. Често патува низ светот со цел да набави средства за болницата во Ламбарене, ги промовира своите етички погледи, и одржува музички концерти.
Малколм Х (филм)
Малколм Х е американски игран филм, во режија на Спајк Ли. Главните улоги ги играат: Дензел Вашингтон, Анџела Басет и Алберт Хол.
Алберт Швајцер
Во болницата работи како лекар, хирург, психијатар, главен управник, а своерачно подига и посебна населба за лепрозни. Во сето тоа тој ја има поддршката на луѓе од разни краеви на светот кои доаѓаат на привремена работа, поддршката на локалните Африканци, и, пред сè, на неговата сопруга.
Малколм Х (филм)
Содржина
Во филмот се прикажува животот на Малколм Х, водачот на радикалната огранизација на Црнците во САД, "Црни пантери". Филмот го следи хронолошки неговиот живот, од детството, кога тој бил ситен криминалец, преку членството во "Нацијата на исламот", па сè до неговото убиство.
Алберт Швајцер
Во 1952 година му ја доделуваат Нобеловата награда за мир.
Во текот на 50-ите и 60-ите години Швајцер силно се ангажира против јадреното наоружување и Студената Војна, водејќи од својата болица кореспонденција со Алберт Ајнштајн, и апелирајќи до американскиот претседател Џон Кенеди, и други.
Во 1965 година умира во Ламбарене, но неговата болница сè уште работи, постојано модернизирајќи се и ширејќи се.
Музика
Швајцер бил познат органист и беше силно заинтересиран за музиката на Јохан Себастијан Бах. Развил едноставен стил на изведба за кој сметаше дека е поблиску до оној на Бах. Во 1908 ја заврши својата конечна верзија на книгата „Јохан Себастијан Бах„. Во книгата расправа за новиот стил која имаше големо влијание врз начинот на кој Баховата музика денес е третирана.
Главната рекреација на Швајцер додека беше во Ламбарена била изведбата на Баховата музика. Исто така држеше концерти за да ги зголеми паричните средства за медицинските залихи во Габон.