cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Четиридимензионален простор
Векторски простори
A Рамнината е дводимензионален објект. Има должина и широчина, но нема длабочина — како лист хартија (но и хартијата има дебелина). Претставувањето на рамнината преку вектори е малку потешко. Налинот ова да се претстави е ако земеме еден вектор и го поместиме така што така што неговата опашка се допира со главата на првиот и така обликува вектор со неговата опашка во зачетокот и главата во главата на поместениот втор вектор. Ако имаме два вектора кои не се паралелни, можеме да ги претставиме сите точки до кои ќе дојдеме со ширење на или само еден или ниеден од векторите, и, собирајќи ги сите вектори заедно, овие точки сочинуваат рамнина.
Просторот, како што го гледаме, е тридимензионален. Можеме да го претставиме како поставување на линија заедно со рамнина. Овие рамнини се „залепени заедно“ како сендвич. За да дојдеме до некоја точка во просторрот, можеме да си замислиме како патуваме нагоре низ линијата и потоа како преминуваме преку рамнината за да дојдеме до точката. Сега имаме три вектора на ум, еден за поминување на некое растојание нагоре низ линијата и два за да дојдеме до некоја точка во просторот.
Четвртата просторна димензија, иако е иста со другите три, едновремено е и тотално различна што се однесува до нашата вселена. Дека нашата вселена е составена од површина којапатува со брзина на светлината е неизбежно од Лоренцовиот трансформ кој ја дава раздалеченоста со четиридимензионален простор помеѓу два настана. Времето се множи со брзината на светлината за да се добие растојанието кое посматрачот пропатувал во надворешната димензија. Фактот дека посматрачот е на работ на вселената патувајќи со брзината на светлината, ги појаснува феномените на релативитетот.
Димензионална аналогија
За да скокнеме од три во четири димензии користиме димензионална аналогија. Димензионалната аналогија е изучувањето на соодносот помеѓу (n – 1) димензиите и n димензиите, а потоа заклучокот во каков сооднос се n димензиите со (n + 1) димензиите.
Корисна примена на димензионалната аналогија при создавање на слика за четвртата димензија е проекцијата. Проекцијата е начин на претставуање на еден n-димензионален објект во n − 1 димензии. На пример, екранот во кој гледате е дводимензионален, и сите фотографии на тридимензионални луѓе, места и нешта се претставени во две димензии со отстранување на информациите за третата димензија. Во овој случај, длабината е отсртанета и е заменета со индиректна информација. Мрежницата на окото е дводимензионален строј од рецептори, но исто така му дава на умот да ја увиди природата на тридимензионални објекти преку индиректни информации (како сенки, прелив на бои, перспектива и др). Уметниците исто така ги користат овие индиректни информации во полза на нивната уметност.
На тој начин, објектите во четвртата димензија можеме да ги проектираме математички на познатите 3 димензии, каде можеме поудобно да ги испитуваме. Во овој сучај, ,мрежницата' на четиридимензионалното око е тридимензионален строј од рецептори. Хипотетичко битие со такво око би ја увидело природата на четиридимензионалните објекти со помош на индиректните информации кои се содржат во сликите кои ги прима во неговата мрежница. Проекцијата на перспективи од четири димензии дава слични ефекти како кај оние од три, како на пример перспектива. Ова им дава четиридимензионлна длабина на овие тридимензионални слики.
Ваквата аналогија ни помага во изучувањето на проекциите. На пример, дводимензионални објекти се окружени со еднодимензионални граници: квадратот е окружен со четири линии. Тридимензионални објекти се окружени со дводимензионални површини: коцката е окружена со 6 квадрати. Со примена на димензионална аналогија, можеме да заклучиме дека четиридимензионалната коцка (хиперкоцка или тесеракт), е опкружена со тридимензионални волумени: 8 коцки. Со ова на ум, изучувањето на ваквите објекти е олеснето. Границите на хиперкоцката се проектираат во волумени во сликата, а не како дводимензионални слики.
Хасан Бароев
Хасан Макарбекович Бароев (руски:Хасан Махарбекович Бароев); (роден на 1 декември 1982 во Душанбе, Таџикистанска ССР) — руски борач.
На Летните олимписки игри - 2008 одражани во Пекинг во истата дисциплина го освои сребрениот медал.
Треонин
Треонин е органско соединение.
Ќафасан
Ќафасан (во постари извори: Ќафасхан; Qafë Thanë) — граничен премин меѓу Албанија и Македонија.
Ова е крајната точка на патот Е852 (Охрид - Струга - Ќафасан) и претставува превој меѓу најјугоисточните делови на планината Јабланица и Охридското Езеро. Превојот се наоѓа на надморска височина од 1.234 метри. Најблиските населени места од албанската страна е селото Лин на истоимениот полуостров во општината Поградец од Горичката и селото Прењас во истоимената општина од Елбасанската област.
Нека умре ѕверот (филм)
„Нека умре ѕверот“ (француски: Que la bête meure) — филм на францускиот режисер Клод Шаброл (Claude Chabrol) од 1969 година. Истовремено, Шаброл е автор и на сценариото. Главните улоги ги толкуваат: Мишел Дишосоа (Michel Duchaussoy), Жан Јан (Jean Yanne), Каролин Селје (Caroline Cellier), Анук Фержак (Anouk Ferjac), Марк Ди Наполи (Marc Di Napoli) и Луиз Шевалје (Louise Chevalier). Филмот, кој претставува спој на криминалистички филм и длабока психолошка драма, се смета за еден од најдобрите во кариерата на Шаброл.
Синопсис
Шарл Тение (го игра Дишосоа) е татко чие деветгодишно дете било прегазено од непознат возач. Тој станува опседнат од помислата да го пронајде виновникот, особено имајќи предвид што полициската истрага не дава резултати. Откако дознава дека познатата глумица Елен Лансон (ја игра Селје) била во автомобилот кој му го убил синот, тој се спријателува со неа, лажно претставувајќи се како писател на книги за деца. На почетокот, тој е подготвен да ја убие и неа, во текот на дружењето полека открива дека и таа има семејни проблеми. Елен го кани Шарл во семејната куќа во Бретања, каде што живее и нејзиниот роднина Пол (го игра Јан), кој е причина за честите семејни кавги. Постепено, на Шарл му станува јасно кој е убиецот на неговиот син-единец...
Бахчели
Бахчели — солунско село во Егејска Македонија, Република Грција.
Басајски јазик
Басајски јазик — формозански јазик кој се зборувал на територијата на денешен Тајпеј во северен Тајван. Јазикот го зборувале народите Басаи, Каукаути и Тробијавани. Податоци за јазикот се црпат од белешките на Ерин Асаи од 1936 година, кои биле собрани од последните говорници на јазикот.
Дијалекти
Јазикот ги содржел следните дијалекти:
Анилин
Анилин (, и -ин што означува изведена супстанција) е органско соединение со формула C6H5NH2. Составен e од фенилна група (\sC6H5) поврзана со амино група (\sNH2), aнилинот е наједноставниот ароматичен амин. Тоj е индустриски значајна стоковна хемикалија, како и сестран почетен материјал за фини хемиски синтези. Неговата главна употреба е во производството на прекурсори на полиуретан, бои и други индустриски хемикалии. Како и повеќето испарливи амини, има мирис на расипана риба. Лесно е запаллив, гори со зачаден пламен карактеристичен за ароматичните соединенија. Тој е токсичен за луѓето.
Во однос на бензенот, тој е богат со електрони. Така, тој побрзо учествува во реакциите на електрофилна ароматична супституција. Тој е исто така склон кон оксидација: додека свежо прочистениот анилин е речиси безбојно масло, изложувањето на воздух резултира со постепено затемнување во жолто или црвено, поради формирање на силно обоени, оксидирани нечистотии. Анилинот може да се диазотизира за да се добие диазониум сол, која потоа може да претрпи различни реакции на нуклеофилна супституција.
Како и другите амини, анилинот е и база (pKaH = 4.6) и нуклеофил, иако послаб за разлика од другите структурно слични алифатични амини.
BБидејќи поранешниот извор на бензенот од кој се добивал бил јагленовиот катран, анилинските бои се нарекуваат и бои на јагленовиот катран.
Арил-N растојанија
Во анилин, должината на C−N врската е 1,41 Å, во споредба со 1,47 Å за циклохексиламин, што укажува на делумна π-врска помеѓу N и C. The C(aryl)-NH2 distance in anilines is highly sensitive to substituent effects. Растојанието C(арил)-NH2 во анилините е високо чувствително на ефектите кои потекнуваат од присутните супституенти. Ова растојание е 1,34 Å кај 2,4,6-тринитроанилин наспроти 1,44 Å кај 3-метиланилин.
Пирамидализација
Аминот во анилините е малку пирамидализирана молекула, со хибридизација на азотот некаде помеѓу sp3 и sp2. Азотот е опишан како со висок p карактер. Амино групата во анилин е порамна (т.е. е „поплитка пирамида“) од онаа во алифатичен амин, поради конјугација на слободниот електронски пар со арилниот супституент. Набљудуваната геометрија одразува компромис помеѓу два конкурентни фактори: 1) стабилизацијата на N слободниот електронски пар во орбитала со значителен s карактер ја фаворизира пирамидализацијата (орбиталите со s карактер се пониски по енергија), додека 2) делокализацијата на N слободниот електронски пар во арилниот прстен ја фаворизира планарноста (слободниот електронски пар во чиста p орбитала дава најдобро преклопување со орбиталите на п системот на бензенскиот прстен).
Во согласност со овие фактори, супституираните анилини со групи кои дoнираат електрони се повеќе пирамидализирани, додека оние со групи што повлекуваат електрони се попланарни. Во матичниот анилин, слободниот електронски пар е приближно 12 % s карактер, што одговара на sp7.3 хибридизацијата. (За споредба, алкиламините генерално имаат слободни електронски парови во орбиталите кои се блиску до sp3.)
Аголот на пирамидализација помеѓу C–N врската и симетралата на аголот H–N–H е 142.5°. За споредба, кај посилно пирамидалниот метиламин оваа вредност е ~125°,додека онаа на формамидот има агол од 180°.
Производство
Индустриското производство на анилин вклучува два чекори. Прво, бензенот се нитрира со мешавина од концентрирана азотна киселина и концентрирана сулфурна киселина на 50 до 60 °C за да се добие нитробензен. Нитробензенот потоа се хидрогенира (обично на 200–300 °C) во присуство на метални катализатори:
Редукцијата на нитробензенот во анилин за првпат беше изведена од Николај Зинин во 1842 година, користејќи неоргански сулфид како редуктант (реакција на Зинин). Редукцијата на нитробензенот во анилин исто така беше изведена како дел од редукциите изведени од Антоан Бешамп во 1854 година, користејќи железо како редуктант (Бешамп редукција).
Во трговијата, се разликуваат три брендови на анилин: анилинско масло за сино, кое е чист анилин; анилинско масло за црвено, мешавина од еквимолекуларни количества на анилин и орто- и пара-толуидини; и анилинско масло за сафранин, кое содржи анилин и орто-толуидин и се добива од дестилатот (échappés) од соединувањето на фуксин.
Поврзани деривати на анилин
Познати се многу аналози на анилин каде што фенилната група е дополнително супституирана. Тие вклучуваат толуидини, ксилидини, хлороанилини, аминобензоеви киселини, нитроанилини и многу други. Тие често се подготвуваат со нитрирање на супституираните ароматични соединенија, проследено со редукција. На пример, овој пристап се користи за претворање на толуен во толуидини и хлоробензен во 4-хлороанилин. Алтернативно, со користење на пристапите на Buchwald-Hartwig спојување или Ullmann реакција, арил халидите може да се аминираат со воден или гасовит амонијак.
Реакции
Хемијата на анилинот е богата бидејќи соединението е евтино и достапно долги години. Подолу се дадени неколку класи на неговите реакции.
Оксидација
Оксидацијата на анилин е добро испитана и таа може да резултира со реакции локализирани на азотот или почесто да резултира со формирање на нови C-N врски. Во алкалнен раствор се добива азобензен, додека со арсенова киселина се произведува материја со виолетова боја – виоанилин. Хромната киселина го претвора во хинон, додека хлоратите, во присуство на одредени метални соли (особено на ванадиум), даваат aнилин црно. Хлороводородна киселина и калиум хлорат даваат хлоранил. Калиум перманганат во неутрален раствор го оксидира до нитробензен; во алкален раствор до азобензен, амонијак и оксална киселина; во кисел раствор до анилин црно. Со хипохлорната киселина дава 4-аминофенол и пара-амино дифениламин. Оксидацијата со персулфат дава различни полианилини. Овие полимери покажуваат богати редокс и киселинско-базни својства.
Електрофилни реакции на орто- и пара-позиции
Како и фенолите, дериватите на анилин се многу подложни на реакции на електрофилна супституција. Неговата висока реактивност одразува дека тоа е енамин, кој ја подобрува способноста на прстенот да донира електрони. На пример, реакцијата на анилин со сулфурна киселина на 180 °C произведува сулфанилна киселина, H2NC6H4SO3H.
Ако на анилинот се додаде бромна вода, бромната вода се обезбојува и се формира бел талог од 2,4,6-трибромоанилин. За да се создаде моно-супституиран производ, потребна е заштита со ацетил хлорид: Реакцијата за формирање на 4-бромоанилин е да се заштити аминот со ацетил хлорид, а потоа да се хидролизира, за повторно да се формира анилинот.
TНајголемата индустриска реакција на анилин вклучува негова алкилација со формалдехид. Прикажана е идеализирана равенка:
Добиениот диамин е прекурсор на 4,4'-MDI и сродните диизоцијанати.
Базност
Анилинот е слаба база. Ароматичните амини како што е анилинот се генерално многу послаби бази од алифатичните амини. Анилин реагира со силни киселини за да формира анилиниум (или фениламониум) јон  (C6H5\sNH3+).
Традиционално, слабата базност на анилинот се припишува на комбинацијата на индуктивен ефект од поелектронегативните sp2 јаглеродни атоми и резонантни ефекти, бидејќи слободниот електронски пар на азотот е делумно делокализиран во пи системот на бензенскиот прстен. (видете ја сликата подолу): Во таквата анализа недостасува размислувањето за решавање. Анилинот е, на пример, побазен од амонијакот во гасна фаза, но десет илјади пати помалку базен во воден раствор.
Ацилација
Анилин реагира со ацил хлориди како што е ацетил хлорид за да даде амиди. Амидите формирани од анилин понекогаш се нарекуваат анилиди, на пример CH3−CO−NH−C6H5 е ацетанилид. На високи температури, анилинот и карбоксилните киселини реагираат и даваат анилиди.
N-алкилација
N-метилацијата на анилин со метанол на покачени температури со помош на киселински катализатори дава N-метиланилин и N,N-диметиланилин: N-метиланилин and N,N-диметиланилин се безбојни течности со точки на вриење од 193–195 °C и 192 °C, соодветно. Овие деривати се од голема важност во индустријата за бои. Анилин директно се комбинира со алкил јодиди за да формира секундарни и терциерни амини.
Деривати на јаглерод дисулфид
BСварен со јаглерод дисулфид, тој дава сулфокарбанилид (дифенилтиоуреа) (CS(NHC6H5)2), кој може да се разложи на фенил изотиоцијанат (C6H5CNS) и трифенил гванидин (C6H5N\dC(NHC6H5)2).
Диазотирање
Анилин и неговите деривати кои се супституирани во прстенот реагираат со азотна киселина за да формираат диазониум соли. Преку овие интермедиери, амино групата може да се претвори во хидроксилна (\sOH), нитрилна (\sCN), или халидна group (\sX, каде што X е халоген) преку Sandmeyer-ови реакции. Оваа диазониум сол, исто така, може да реагира со NaNO2 и фенол за да произведе боја позната како бензеназофенол, во процес наречен азо куплирање. Реакцијата на претворање на примарниот ароматичен амин во диазониум сол се нарекува диазотирање. Во оваа реакција примарниот ароматичен амин реагира со натриум нитрит и 2 мола на HCl, познато како ледено ладна смеса, бидејќи температурата на која се одвива реакцијата треба да биде 0.5 °Cи притоа се формира бензен диазониум сол како главен производ покрај вода и натриум хлорид.
Други реакции
Тој реагира со нитробензен за да произведе феназин во реакцијата Wohl-Aue. Со негово хидрогенирање се добива циклохексиламин.
Како стандарден реагенс во лабораториите, анилинот се користи за многу реакции. Неговиот ацетат се користи во тестот на анилин ацетат за јаглени хидрати, идентификувајќи ги пентозите со конверзија во фурфурал. Се користи за боење на невралната РНК во сина во реакцијата - дамката на Nissl.
Употреба
Други употреби вклучуваат хемикалии за обработка на гума (9%), хербициди (2%), бои и пигменти (2%). Како адитиви на гумата, дериватите на анилин, како што се фенилендиамините и дифениламинот, се антиоксиданти. Парацетамол е еден од лековите кои се подготвени од анилин (ацетаминофен, тиленол). Основната употреба на анилин во индустријата за бои е како прекурсор на индиго, сината боја на сините фармерки.
Историја
Анилин првпат бил изолиран во 1826 година од Ото Унвердорбен со деструктивна дестилација на индиго. Тој го нарече Кристалин. Во 1834 година, Фридлиб Рунге изолирал супстанца од катран од јаглен што се претвара во убава сина боја кога се третира со хлорид на вар. Тој го нарекол кианол или цианол. Во 1840 година, Карл Јулиус Фрицше (1808–1871 година) третирал индиго со каустична поташа (калиум хидроксид) и добил масло што го нарекол анилин, по растението кое дава индиго, анил (Indigofera suffruticosa). Во 1842 година, Николај Николаевич Зинин го редуцирал нитробензенот и добил база што ја нарекол бензидам. Во 1843 година, Август Вилхелм фон Хофман покажал дека сите тие се иста супстанција, позната потоа како фениламин или анилин.
Индустријата за синтетички бои
Во 1856 година, додека се обидувал да синтетизира кинин, студентот на фон Хофман, Вилијам Хенри Перкин, го открил маувеинот и преминал во индустријата, произведувајќи ја првата комерцијална синтетичка боја. Следеа и други анилински бои, како што се фуксин, сафранин и индулин. Во времето на откривањето на маувеинот, анилинот бил скап. Набргу потоа, применувајќи го методот пријавен во 1854 година од Антоан Бешамп, тој се подготвувал „со тони“. Редукцијата на Бешамп овозможи еволуција на огромна индустрија за бои во Германија. Денес, името на BASF, првично Badische Anilin- und Soda-Fabrik (англиски: Baden Aniline and Soda Factory), сега најголемиот хемиски снабдувач, го повторува наследството на индустријата за синтетички бои, изградена преку анилински бои и проширена преку поврзаните азо бои. Првата азо боја била анилинска жолта.
Напредок во медицината
Кон крајот на 19 век, дериватите на анилин, како што се ацетанилид и фенацетин, се појавија како аналгетски лекови, со нивните срцево-супресивни несакани ефекти честопати се спротивставуваат со кофеинот. Во текот на првата деценија на 20 век, додека се обидувал да ги модифицира синтетичките бои за лекување на африканската болест на спиење, Пол Ерлих – кој го измислил терминот хемотерапија за неговиот магичен пристап кон медицината – не успеал и се префрлил на модифицирање на атоксилот на Бешамп, првиот органски арсеник лек и доби лек за третман за сифилис – салварсан – првиот успешен хемотераписки агенс. Целниот микроорганизам на Салварсан, кој сè уште не беше препознаен како бактерија, сè сметаше дека е паразит, а медицинските бактериолози, веруваа дека бактериите не се подложни на хемотерапевтскиот пристап и го игнорираа извештајот на Александар Флеминг во 1928 година за ефектите на пеницилинот.
Во 1932 година, Bayer побара медицинска примена на своите бои. Герхард Домаг ја идентификуваше како антибактериска црвената азо боја, воведена во 1935 година како прв антибактериски лек, пронтосил, набрзо пронајден во Институтот Пастер како пролек деградиран in vivo во сулфаниламид - безбоен посредник за многу, многу брзи азо бои - веќе со истечен патент, синтетизиран во 1908 година во Виена од истражувачот Пол Гелмо за неговото докторско истражување. До 1940-тите, беа произведени над 500 поврзани сулфа лекови. Лековите со голема побарувачка за време на Втората светска војна (1939–45), овие први чудотворни лекови, хемотерапија со широка ефикасност, ја поттикнаа американската фармацевтска индустрија. Во 1939 година, на Универзитетот Оксфорд, барајќи алтернатива за сулфа лековите, Хауард Флори го разви пеницилинот на Флеминг во првиот системски антибиотски лек, пеницилин Г. го ограничи на локална употреба.) По Втората светска војна, Корнелиус П. Роадс го воведе хемотерапевтскиот пристап во лекувањето на ракот.
Ракетно гориво
Некои рани американски ракети, како што се Aerobee и WAC Corporal, користеле мешавина од анилин и фурфурил алкохол како гориво, со азотна киселина како оксидатор. Комбинацијата е хиперголична, пали при контакт помеѓу горивото и оксидаторот. Исто така е густо и може да се чува подолг период. Анилинот подоцна бил заменет со хидразин.
Токсикологија и тестирање
Анилинот е токсичен со вдишување на неговата пареа, голтање или перкутана апсорпција. IARC го наведува во групата 3 (не може да се класифицира според неговата канцерогеност за луѓето) поради ограничените и контрадикторни достапни податоци. Раното производство на анилин резултираше со зголемени инциденти на рак на мочниот меур, но овие ефекти сега се припишуваат на нафтиламините, а не на анилините.
Анилинот е вмешан како една од можните причини за изумирање на шумите.
Постојат многу методи за детекција на анилин.
Оксидативно оштетување на ДНК
Изложеноста на стаорците на анилин може да предизвика одговор кој е токсичен за слезината, вклучително и тумороген одговор. Стаорците изложени на анилин во водата за пиење покажаа значително зголемување на оксидативното оштетување на ДНК на слезината, откриено како 2,8 пати зголемување на 8-хидрокси-2’-деоксигуанозин
Хајдеблик
Хајдеблик (Heideblick) — општина во округот Даме-Шпревалд, во Бранденбург, Германија.
Мина
Поимот мина  го означува секое средство ставено под површината на земјата или во земјата или во близина на земјата или други површини чија цел е да експлодираат од присуство, близина или контакт со човек или возило. Оваа дефиниција ги вклучува различни видови на мини и тие обично се класифицирани спрема целта за која тие се наменети. Во нашата војна терминологија постојат  противпешадиски и противтенковски мини. Со доаѓањето на црниот барут, мините се нарекуваат подземни комори со минско полнење (за уривање фортификација и создавање на премин).
Во 19 век мините се  нарекувале и подводни и сувоземни торпеда, бомби и полнење за уривање. Во Првата светска војна, мините се познати како големи подземни експлозивни полнења за да ја крене во воздух непријателскиот линиски фронт.
Појавата на специјалните сили не може да го запре експлозивно полнење, поимот на мините во Втората светска војна почнува да се користи за изразени експлозивни полнења со вградени средства за палење фабрика, за дејствија против луѓе и возила.
Главните компоненти на мината
Главните компоненти на рудникот се:
Телото е куќиште во кое се става склопот на мината. Обликот и големината на телото се од големо значење, како и материјал од кој е направен. Тоа мора да ја заштити содржината во внатрешноста на мините и да биде доволно цврста за поставување. Најчест материјал за телото е антиперсонална мина, тоа е пластика, метал и дрво во стара конструкција. Запалката е механизам со кој мината ја познава целта зад него, и тој го испраќа имплусот за активирање на детонаторот. Главниот експлозивен систем е начин да се поведе иницијација преку  бустер на експлозивно полнење, кој делува на целите. Ефектот може да се постигне со хемиска енергија во облик на полнење и кинетичка  енергија .
26
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5534 и 5535 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4776 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3786 и 3787 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 779.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 26 година се протега во 2662 и 2663, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2722 и 2723 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 569. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 614 и 613 година пред хиџра.
Починале
20er
Културно наследство на Македонија во Општина Берово
Ова е список на објекти прогласени за културно наследство на Македонија на подрачјето на Општина Берово според евиденцијата во Регистарот на културно наследство на Управата за заштита на културното наследство на Македонија (УЗКН).
Африкански Рог
Африканскиот Рог (Geeska Afrika,, القرن الأفريقي) (алтернативно Североисточна Африка, и понекогаш Сомалиски Полуостров) е полуостров во Источна Африка кој излегува на Црвеното Море и Аденскиот Залив. Во средниот век нарекуван Bilad al Barbar ("Земја на берберите"), на Африканскиот рог се наоѓаат државите Еритреја, Џибути, Етиопија и Сомалија. Неговата површина изнесува околу 2.000.000 км2 (772.200 sq mi) и на неговата територија живеат околу 90,2 милиони жители (Етиопија: 75 милиони, Сомалија: 10 милиони, Еритреја: 4,5 милиони и Џибути: 0,7 милиони).
Рената Дескоска
Рената Дескоска ( во ) — македонска универзитетска професорка, писателка и политичарка.
Научна кариера
Рената Тренеска работи како редовен професор на Правниот факултет „Јустинијан Први“ во Скопје, во научната област уставно право и политички систем. Притоа, таа објавила голем број книги и трудови во домашни и меѓународни списанија и учествувала на повеќе конференции, семинари, работилници и други научни и стручни собири.
Објавени книги
Дескоска е автор на повеќе книги, делови од книги и други научни публикации, како:
Трудови
Во својата академска кариера, Дескоска објавила повеќе трудови, како:
Политичка кариера
На парламентарните избори во 2014 година, Тренеска била носител на изборниот список на СДСМ во првата изборна единица при што била избрана за пратеник во Собранието на Република Македонија. Во периодот од септември 2015 до декември 2016 година, Дескоска ја извршувала функцијата потпретседател на Собранието на Република Македонија. Исто така, во септември 2015 година била избрана за шеф на делегацијата на Република Македонија во Парламентарното собрание на ОБСЕ и за член на Парламентарното собрание на Советот на Европа. Покрај тоа, таа била и член на ад-хок комисијата на Парламентарното Собрание на Советот на Европа за набљудување на парламентарните избори во Бугарија од 26 март 2017 година, како и член на ад-хок комисијата на Парламентарното Собрание на Советот на Европа за набљудување на претседателските избори во Србија од 2 април 2017 година. Потоа, на парламентарните избори во 2016, Дескоска настапила како втор носител на СДСМ во првата изборна единица, каде партијата победила со 10 освоени мандати од вкупно 20. На 1 јуни 2017 година, таа стапила на функцијата министер за образование и наука на Македонија како дел од владата на Зоран Заев, но на 4 јуни 2018 година таа била избрана за министерка за правда.
Бантоидни јазици
Бантоидните јазици се гранка на бенуе-конгоанската група на нигер-конгоанските јазици. Поимот се појавил во 1895 и подразбирал јазици кои имаат сличности во лексиконот со банту-јазиците. Подоцна, во „Јазиците на АФрика“ (1963), американскиот јазичар Џозеф Гринберг ги дефинира како групата во која припаѓаат потесните банту-јазици заедно со ним најблиските околни јазици. Денес поимот се употребува во овој смисол.
Во 1989 е предложена поделба на бантоидните јазици на северни и јужни. Според предлогот, мамбилоидните и дакоидните јазици ја сочинуваат северната, а сите останати влегуваат во јужната група. Оваа класификација ја користи и Ethnologue. Исправноста на северната група е под прашање, а дакоидните денес во многу дела не се сметаат за бантоидни јазици. Јужната група е неоспорлива генетска целина. Во неа спаѓа познатото и многубројно потсемејство банту.
Башс’с Метох
Башс’с Метох — солунско село во Егејска Македонија, Република Грција.
Диего Марадона
Диего Армандо Марадона (шпан. Diego Armando Maradona, роден, Вила Фиорито, - , Тигре, Буенос Аирес) — поранешен аргентински фудбалер и фудбалски тренер, светски првак од Мексико 1986 и еден од најдобрите и најпопуларни фудбалери на сите времиња.
Животопис
Неговите родители биле Диего Марадона Постариот и Далма Салвадоре Франко. Неговиот прадедо од мајчина страна, Матео Кариолиќ, е роден на Корчула, Далмација (денес во Хрватска и емигрирал во Аргентина, каде е родена неговата баба Салвадора. Салвадора ја крстила својата ќерка Далма по хрватскиот регион (Далмација), по кого Марадона ја крстил неговата најстара ќерка. Марадона се оженил со неговата долгогодишна свршеница Клаудија Вилафане на 7 ноември 1989 во Буенос Аирес, и тоа по раѓањето на нивните ќерки, Далма Нереа и Џианина Динора. Во својата автобиографија, Марадона признава дека не ѝ бил секогаш верен на Клаудија, иако неа ја опишува како љубовта на неговиот живот.
Во Барселона, Марадона за првпат пробал кокаин. Тоа подоцна го образложил на следниот начин:
Во клубот сите се сомневале, но молчеле, бидејќи Марадона бил преголема инвестиција. Потоа, тој настапувал во ТВ реклами против дрогата, за што бил добро платен.
Марадона умрел утрото, на 25 ноември 2020 година, како последица на срцев удар. На почетокот на ноември, тој бил примен во болница, каде бил опериран поради излив на крв во мозокот. По излегувањето од болницата, тој закрепнувал во својот дом во Тигре, во близината на Буенос Аирес. Веста за неговата смрт предизвикала бројни коментари ширум светот. Така, Лионел Меси напишал на инстаграм: „Многу тажен ден за Аргентинците и за за фудбалот. Тој нè остави, но не замина, зашто Диего е вечен.“ И Кристијано Роналдо ја искажал својата тага на друштвените мрежи, нарекувајќи го Марадона „вечен гениј“.
Фудбалска кариера
На 20 октомври 1976 година (10 дена пред неговиот 16-ти роденден), Диего го одиграл својот прв натпревар за сениорите на Аргентинос Јуниорс. Тогаш, тој станал најмладиот прволигашки фудбалер во историјата на аргентинскиот фудбал. Следната година го одиграл првиот натпревар за сениорската репрезентација на Аргентина. Сепак, во 1978 селекторот Луис Цесар Меноти не го зел во националната селекција на Аргентина за Светското првенство со образложение дека бил премлад за да го издржи притисокот. Во 1979 година, тој бил капитен на репрезентацијата на Аргентина која во Јапонија ја освоила титулата јуниорски првак на светот. Во тоа време, во Јувентус и ФК Барселона почнале да се распрашуваат за „малиот зелен“, како што го нарекувале, но, тие не биле единствени - во игра биле и Арсенал и Шефилд Јунајтед. Тие веднаш се повлекле откако ја слушнале почетната цена од 800 000 фунти, која во тоа време била прилично голема. Диего останал во Аргентина и во 1981 со клубот Боца Јуниорс ја освоил шампионската титулата на Аргентина. Една година подоцна, тој настапил на Светското првенство во Шпанија и потпишал за ФК Барселона. Во 1984 година, Марадона преминал во италијанскиот клуб ФК Наполи со кој освоил две титули првак на Италија (1987 и 1990), а во 1989 го освоил и Купот на УЕФА - првата европска титула на Наполи.
Тренерска кариера
Во 1994 година, Марадона станал тренер на „Мандиу де Кориентес“, а една година подоцна го презел Расинг Клуб, а исто така бил тренер и на „Дорадос“ и „Гимназија“. Во периодот 2008-2010 бил селектор на аргентиската фудбалска репрезентација, во периодот 2011–2012 бил тренер на ФК Ал Васл, а во 2017 година станал тренер на ФК Фуџаира.
Јордан Рујчев
Јордан Руичев ( роден во —  во ) — македонски борец за човекови права, активист за обединета и независна Македонија. Жртва на комунистичкиот режим во Бугарија.
Животопис
Бил водач на нелегална чета со членови од село Плоски. Дејствувал во реонот и местата близу до неговото родно место. За време на блокадата на селото Плоски, тој со неговиот брат Никола успеаваат да избегаат до селото Драката. Членот на групата, неговиот соселанец Методи Ризов точно им објаснил каде се полициските пунктови и како да избегаат. Таму повторно бил пресретнат од патрола, при што и тој и брат му се ранети. Неговиот брат Никола, не можел да бега повеќе и го замолил да го убие, како би му се скратиле маките. Јордан продолжил да бега се до селото Крпелево, каде бил предаден од близок пријател и решава да се самоубие. Важел за фанатичен поддржувач на македонската кауза.
Поврзано
Никола Руичев
Национален стадион „Васил Левски“
Стадионот „Васил Левски“ се наоѓа во Софија, Бугарија. Тој е најголемиот стадион во земјата, кој има сместивост од 43.340 седишта.
Стадионот се наоѓа во центарот на Софија, односно во склопот на Борисовата градина.
Стадионот бил изграден во 1953 година, а во текот на својата историја бил реновиран во 1966 и 2002 година. Претходно, на местото каде се наоѓа стадионот, се наоѓало игралиштето Левски и стадионот Јунак. Во времето кога стадионот бил изграден, имал сместивост од 80.000 гледачи. Главната реконструкција на стадионот, според новите стандарди на УЕФА започнале во 1998 година, кога биле поставени седишта за гледачите.
Настадионот денеска своите настапи ги одржува Бугарската репрезентација по фудбал, како и финалињата од куповите на земјата. Во последните години, на овој стадион се играат и натпреварите помеѓу двата најголеми фудбалски екипи во Бугарија, ЦСКА Софија и Левски од Софија.
Освен за фудбалски цели, стадионот располага и со спортски сали по џудо, гимнастика, кошарка, бокс, аеробик итн. На стадионот често се одржуваат и музички концерти.
Шенчур
Шенчур (словенечки: Šenčur) — мал град во Општина Шенчур во западна Словенија. Градот е центар на општината Шенчур. Областа е дел од историскиот регион Горењска. Населбата сега е вклучена во Горењскиот статистички регион.
Уништување на слонова коска
Уништувањето на слонова коска — техника што ја користат владите и групите за зачувување за да го спречат ловокрадството на слоновите за нивните бивни и да ја потиснат нелегалната трговија со слонова коска. Во 2016 година, повеќе од 263 тони слонова коска е уништена, обично со горење или дробење во 21 земји низ целиот свет. Кенија го одржала првиот настан во 1989 година, како и најголемиот настан во 2016 година, кога вкупно 105 тони слонова коска биле изгорени.
Конзерватори, влади и невладини организации кои ја одобруваат стратегијата тврдат дека таа ја поддржува јавната поддршка за заштита на слоновите и дека им испраќа порака на ловокрадците дека нивната работа е залудна. Критичарите тврдат дека техниката може да го зголеми ловокрадството со создавање на перцепција за недостиг што ја зголемува вредноста на слонова коска на црниот пазар и дека доказите за делотворноста на техниката се недоволни за да се оправда трошокот за можностите за земјите кои се борат со сиромаштија.
Позадина
Археолошките наоди покажуваат употреба на слонова коска од страна на луѓето, датирана од повеќе од 35.000 години. Се извезувала во Европа уште од класичната антика, но извозот се забрзал за време на големите географски откритија и колонизација на Африка. На својот врв, на крајот на 19 век и почетокот на 20 век, со порастот на масовното производство, далеку над 1,000 парчиња слонова коска се извезувале годишно во Европа. Во последната четвртина на 19 век, само градот Шефилд, Англија направил увоз од 180 коски кои биле искористени како рачки за прибор за јадење. Во 1970-тите, Јапонија станала најголем потрошувач на слонова коска, сочинувајќи околу 40% од целата трговија низ целиот свет, со Хонгконг како најголем трговски центар.
Ловот на слонова коска е одговорен за значително намалување на популацијата на слонови во неколку делови на Африка. Помеѓу 1979 и 1989 година, популацијата на африканските слонови се намалила во големина од 1,3 милиони до 600.000. Брегот на Слоновата Коска станал пазар вреден милијарда долари, со околу 80% од понудената земена од нелегално убиени слонови. Од 2014 година, според извештајот на Друштвото за зачувување на дивиот свет, околу 96 африкански слонови се убиваат секој ден за нивните бивни.
Забраната се покажала делотворна околу една деценија и бележи зголемување на популацијата на слонови, но почнувајќи од 1997 година, CITES започнал да дава исклучоци од забраната за да им се дозволи на земјите како Зимбабве, Боцвана и Намибија да продаваат ограничена количина слонова коска, како и исклучок од Јапонија да купи ограничена сума, заснована на изјавена доверба на секоја земја во нивното делотворно регулирање и контрола. Од 1998 до 2011 година, на други земји им биле дадени исклучоци и илегална трговија барем тројно. Поголемиот дел од слоновата коска во 21 век заминала на растечките азиски пазари, вклучително и Кина, каде што материјалот се смета за статусен симбол понекогаш познат како „бело злато“. Во 2015 година, кинеските власти ја изразиле својата намера да ја отстранат вклученоста на земјата во трговијата со слонова коска. Цените паднале за скоро половина во годината пред извештајот за 2016 година, а на крајот на таа година Државниот совет на Кина објавил дека има намера да ја запре трговијата со слонова коска до крајот на март 2017 година.
Кенија и првите пожари
Во 1989 година Ричард Лики, палеоантрополог и конзервационер од истакнатото семејство Лики, бил именуван за шеф на одделот за зачувување и управување со диви животни во Кенија, претходник на денешната Служба за диви животни во Кенија. Ловот на слонови бил забранет во 1973 година, но трговијата со слонова коска останала легална. До 80-тите години на минатиот век, ловокрадството на слоновите станало широко распространето поради зголемената цена на слонова коска. Во статија од мај 1989 година, Њујорк Тајмс го опишал Националниот парк Цаво како „гробишта на слонови - купишта изветвени бели коски на слонови - наместо живеалиште на слонови“. Кениските власти ја знаеле вредноста на слонот за сафаристичкиот туризам и сакале да го убедат CITES да го вклучи животното на својот глобален список на загрозени видови на неговиот состанок во октомври 1989 година.
Кога Лики ја презел позицијата, организацијата имала 12 тони конфискувани илегални слонови коски, по кое била повикана да го продаде за да ги финансира напорите за зачувување. Наместо тоа, било решено сите коски, во согласност со кенискиот претседател Даниел арап Мои да се запалат. Изборот да се користи оган наместо други средства за уништување на истиот бил намерен бидејќи Лики сакал настанот да создаде моќни слики за глобалните медиуми. За да го направи уништувањето спектакуларно, Лики работел со холивудски специјалист за специјални ефекти за да смисли иновативна пиротехничка техника со користење на гориво од млаз и запаливо лепило.
Тоа претставувало успешен рекламен трик, привлекувајќи меѓународно внимание од печатот додека пожарот горел три дена. Исто така, се покажало како влијателен меѓу заштитниците на природата, охрабрувајќи ги другите да располагаат со своите залихи на сличен начин и да доведат делумно до меѓународната забрана за трговија со слонова коска донесена на CITES. Пол Удото од службата за диви животни во Кенија ја нарекол „очајна мерка со цел да се испрати порака до светот за уништувањето преку ловокрадството на кениските слонови“.
Кенија одржала уште две горења на слонова коска од 1989 година. Втората била само две години подоцна во 1991 година, уништувајќи 6,8 тони. Кенискиот претседател Мваи Кибаки го одржал третиот настан на земјата во 2011 година, уништувајќи уште пет тони слонова коска.
Најголем пожар
На 30 април 2016 година, кенискиот претседател Ухуру Кенијата го запалил најголемиот куп слонова коска за уништување во Националниот парк Најроби. Купот се состоел од 105 тони слонова коска од околу 8.000 слонови и 1,35 тони рогови од 343 носорози. Проценките за вкупната вредност на црниот пазар на уништената коска се движат од 150 до 220 милиони американски долари. Коските биле пренесени со контејнери за испорака.
Почести настани низ четири континенти
Од 2016 година, повеќе од 263 тони слонова коска биле уништени во 21 земји во целиот свет. Голем дел од ова се должи на помошта на Иницијативата за заштита на слоновите (ЕПИ), која им помага на земјите во согорувањето на нивните залихи слонова коска. ЕПИ бил основан од владите на Боцвана, Чад, Етиопија, Габон и Танзанија во 2014 година.
Техники
Уништувањето на слонова коска со какви било практични средства е тешко. Горењето е најчестиот метод за уништување на слонова коска од големи размери. Кога Кенија изгорела 12 тони од тоа во 1989 година, создала голем медиумски спектакл и инспирирала слични акции низ целиот свет. Во поново време се користат и методи на дробење, како и комбинации на дробење и горење.
Горење
Кога кениските власти решиле да ги уништат своите залихи во 1989 година, морале да најдат начин да направат тоа што ќе создаде моќни слики. Лики се обратил до колегата за заштита на природата Куки Галман, која ги опишала нивните дискусии и експерименти во своите мемоари „Сонував за Африка“. Таа го прашала холивудскиот професионалец за специјални ефекти Робин Холистер што тој ќе препорачи и го запознал со Лики. Холистер ја разбрал намерата на Лики да создаде спектакл и важноста да се создаде непосредно драматично разгорување. Тој предложил комбинација на запаливо лепило за премачкување на душлините и скриен систем на цевки за прскање со гориво. Неговите планови биле усвоени и претседателот на Кенија пред пламенот изјавил, „''Пламенот се разгоре во врел пожар. […] Слоновата коска се оцрни и започна да гори, крцка''“. Заглушувачки аплауз избувнал од толпата, додека телевизиските екипи од целиот свет им го покажале настанот. Истражувањето спроведено од Службата за риби и диви животни на САД (FWS) во 2008 година, открило дека горењето е неефикасен и многу предизвикувачки начин за уништување на слонова коска во споредба со дробење. Исто како и човечките заби, и оние на слоновите се отпорни на горење. Едноставно горење обично само ја карактеризира надворешноста; потребни се екстремни услови за подолг временски период за делотворно уништување на слонова коска. Користење на специјализирана опрема за палење во 1800 F, неговата тежина се намалува за само 0.25 oz секоја минута. За секое горење во Кенија, организаторите користеле млазно масло за да ја зголемат температурата.
Кога е засегната само надворешноста, внатрешноста на слоновата коска е сè уште комерцијално одржлива. Бидејќи сè уште нема проверени техники за идентификување на слонова коска што претходно била изгорена, некои изразиле загриженост во врска со можната употреба на некои од запалените залихи. Од Холистер, оригиналниот „архитект на горење“, кој ја измислил техниката во 1989 година, било побарано да го предводи процесот во 2016 година.
Пораки
Уништувањето на слонова коска е тактика што ја одобруваат неколку влади, активисти и невладини организации.
Ричард Лики, кој бил одговорен за првото големо уништување на слонова коска во Кенија во 1989 година, тврди дека овие акти се првенствено за испраќање порака за поттикнување на јавноста која ја гледа вредноста во самиот див свет и со тоа влијае врз страната на побарувачката. Објаснувајќи го „огромното влијание“ што го предизвикал по настанот во 1989 година, Лики изјавил дека „до тоа време губевме околу три и пол илјади до четири илјади слонови годишно, а една година подоцна губевме најмногу шеесет“. Истражувањата на потрошувачите во Кина, најголемиот потрошувач на слонова коска во светот, покажале дека многу потенцијални купувачи имаат малку разбирање за поврзаноста помеѓу трговијата со слонова коска и стрмниот пад на популациите на слонови. Владините настани со висок профил го довеле проблемот до голем број луѓе. Настаните, исто така, имаат за цел да сигнализираат за намалување на прифатеноста и популарноста на слонова коска, што ги прави помалку пожелни со намалување на нивниот статус и срамота на поединци, организации и институции кои купуваат, продаваат или поседуваат добра. Во Кина, цените паднаале за скоро половина помеѓу 2015 и 2016 година, по најавата на владата дека ќе започне со постепено укинување на домашната трговија со слонова коска.
Адвокатите исто така веруваат дека уништувањето на слонова коска може да влијае на страната на снабдување со слонова коска со испраќање на силна, високо видлива и рекламирана порака дека пазарот на слонова коска е опасен и залуден. Слично на тоа, оние кои инаку би ја разгледале слонова коска како можност за инвестирање, може да размислат двапати ако пазарот е толку постојан нарушен. Францускиот министер за екологија Филип Мартин го нарекол уништувањето на слонова коска „незаменливо во борбата против трговијата со загрозени видови“ и изјавил дека тоа испраќа „цврста порака“.
Во Боцвана, каде живеат речиси половина слонови во Африка, официјалните лица се против уништување на залихите Во 2016 година претседателот јавно го бојкотирал горењето во Кенија во 2016 година. Официјални лица од Боцвана веруваат дека согорувањето зборува дека животното нема вредност. Наместо тоа, конфискуваната стока како рогови од слонова коска и носорог се прикажува за да ја симболизира вредноста на зачувувањето на дивиот свет. Пример за ова било откривањето на статуата на слон во 2015 година, направена целосно од слонови коски, на главниот меѓународен аеродром во земјата во Габороне.
Недостаток
Неколку новинари и конзерватористи ја оспориле логиката на стратегијата, тврдејќи дека уништувањето на слонова коска ја прави поситна, што треба да ги зголеми цените на црниот пазар и да доведе до зголемување на ловокрадството, наместо до намалување. Карл Матисен го оспорува ова тврдење од основна гледна точка на економијата, посочувајќи дека тоа е заплена на слонова коска, а не уништување, што го вади од пазарот и влијае на неговиот недостаток, па затоа цената не треба да биде значително засегната врз основа на тоа дали е запленетата слонова коска треба да се чува складирана или треба да биде уништена. Иако уништувањето на запленетата слонова коска не треба да влијае на совршено рационален пазар, Даниел Стајлс сугерира дека она што овие настани ефикасно им го соопштуваат на ловокрадците и на илегалните трговци е перцепцијата на недостиг, ако не и реална недостиг, за која тој тврди дека може да доведе и до зголемување на ловокрадството.
Шулцендорф
Шулцендорф (Schulzendorf) — општина во округот Даме-Шпревалд, во Бранденбург, Германија.