cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Самоа
Историја
Како што Германците започнале да покажуваат поголем интерес за Самоанските Острови, САД изјавиле свој интерес врз нив. Покрај нив и Британија пројавила интерес за островите и тоа било проследено од шест-годишна граѓанска војна каде сите три сили се бореле за превласт. Војските сè повеќе се наоружувале и на повидок била голема војна, но за среќа во тој период имало силна бура која ја уништила сета воена опрема на војските и со тоа војната прекинала. На почетокот на XX век се потпишал Трипартиската конвенција кога државата била поделена на два дела: источниот дел потпаднал под власт на САД и е познат денес како Американска Самоа, додека западниот дел од државата потпаднал под власт на Германија и денес е република Самоа. Британија отстапила од Самоа бидејќи добила контрола на Тонга, делови од Соломонските Острови и Западна Африка кои претходно биле под германска контрола.
Географија и клима
Државата се наоѓа јужно од екваторот, на пола пат од Хаваи до Нов Зеланд во регионот Полинезија во Океанија. Вкупната површина на Самоа изнесува околу 2.934 км2 и е составена од два големи острови Уполу и Саваи и тие два острови сочинуваат 99% од вкупната територија на Самоа. Покрај овие два има и други помали острови. Островот Уполу е дом на три-четвртини од населението на Самоа и на тој остров се наоѓа главниот град - Апија. Најголем остров е Саваи и има население од 42.000 жители.
Климата на Самоа е тропска со просечна температура од 26.5 °C и со дождлива сезона од ноември до април.
Политички систем
Уставот на Самоа е заснован на британскиот парламентарен систем со одредени прилагодувања. Двајца шефови на државата биле назначени за доживотни водачи на Самоа и тоа биле Тупуа Тамасесе Меаоле, кој умрел во 1963 и Малиетоа Танумафили кој бил шеф на државата сè до неговата смрт на 11 мај 2007 година. Наредниот водач на Самоа бил Туиатуа Тупуа Тамасесе Ефи кој бил избран на 17 јуни 2007 за мандат од пет години.
Парламентот на Самоа (фоно) е составен од 49 членови со мандат од пет години. Премиерот го избира парламентот. Премиерот избира 12 министри за кабинетот.
Административна поделба
Самоа е составена од 11 окрузи и тие се истите области кои функционирале пред доаѓањето на Европејците на Самоа. Главниот центар на секоја област е задолжена за нормално функционирање на областа.
Стопанство
Економијата на Самоа се засновала и се заснова на финансиска помош од странство и од самоански фамилии кои живеат во странство. Покрај тоа таа се заснова и на извозот на земјоделски производи каде се вработени две-третини од работоспособното население на земјата. Во Самоа се произведува кокосово масло, кокосов крем и копра. Производствениот сектор на Самоа се занимава со земјоделски производи.
БНП на земјата во 2006 година бил проценет на 1.218 милијарди американски долари.
Население, јазик и религија
Според ЦИА, Самоа има население од 182.265 жители од кои 92.6% се Самоанци, 7% мешано население и 0.4% Европејци. Повеќето Европејци се Германци и Новозеланѓани кои останале во Самоа после Првата светска војна. Околу три-четвртини од населението живее на островот Уполу.
Околу 98% од Самоанците се христијани поделени на повеќе цркви.
Култура во Самоа
Традиционалниот самоански начин на живот е сè уште силен елемент во земјата. Покрај вековното европско влијание, Самоа ги зачувала старите традиционални вредности, обичаи, социјалниот и политичкиот систем и јазикот. Самоанците се многу духовен и религиозен народ и успешно го вклопиле христијанството во својата традиција.
Самоанците имаал свои богови и се зачувани како митолошки приказни. Традиционалниот самонаски начин на живот се заснова на односите помеѓу луѓето.
Прва љубов, последни ритуали
Прва љубов, последни ритуали е расказ од англискиот писател Ијан Мекјуан. оригинално, расказот бил објавен во истоимената збирка на Мекјуан од 1975 година, додека на македонски јазик, тој е објавен во 2011 година, од издавачката куќа „Темплум“, како дел од збирката „Пат околу светот во 20 раскази“. Преводот на македонски јазик го извршил Живко Грозданоски.
Содржина
Едно момче живее со својата девојка Сисл во еден изнајмен стан покрај пристаништето. Често, тие водат љубов на масата, но наеднаш нивните сексуални игри се пореметуваат од звукот на гребењето на ѕидот од страна на некое суштество. Момчето прави стапици за јагули и заедно со таткото на Сисл организираат еден неуспешен потфат за лов и продажба на јагули. Сисл, пак, се вработува во локалната фабрика, но по кратко време дава отказ. Еден ден, во нивниот стан се појавува голем стаорец и тие се обидуваат да го уловат, иако притоа се смртно исплашени. Кога на крајот ќе успеат да го убијат стаорецот, гледаат дека се работи за бремена женка, која во стомакот носи неродени стаорчиња.
Југоисточна Анадолија
Југоисточна Анадолија (Güneydoğu Anadolu Bölgesi) е еден од седумте пописни региони (bölge) во Турција. Се граничи со Средоземниот регион на запад, Источна Анадолија на север, Сирија на југ и Ирак на југоисток.
Географија и клима
Југоисточна Анадолија зафаќа 75.358 км2 и со тоа е втор регион по големина во земјата. Се одликува со степска континентална клима, со многу врели и суви лета, а студени снежни зими.
Бохотница
Бохотница (Bochotnica) — село во југозападна Полска, помеѓу Пулави и Лублин. Селото е во рамите на општината Пулави и Лублинското Војводство. Населено е со 1.500 жители (податоци од 2010 година).
Другиот
„Другиот“ — расказ на германскиот писател Бернхард Шлинк. Расказот е објавен на македонски јазик во 2011 година, од издавачката куќа „Темплум“, како дел од збирката „Пат околу светот во 20 раскази“. Преводот на македонски јазик го извршила Ксенија Чочкова.
Содржина
Бенгт Бенер е пензиониран државен службеник кој останува самец, откако жена му Лиза, виолинистка во оркестарот, умира од рак на градите. По почетното разочарување и опивање, тој добива писмо од непознат човек, адресирано до неговата покојна жена. Го отвора писмото и дознава дека пред 11 години, таа имала љубовна врска со испраќачот на писмото, Ролф. Тогаш, сеќавајќи се на минатото, Бенгт согледува дека пред 11 години, тој бил премногу зафатен со работата и дека поминувал малку време со семејството. Бенгт одлучува да го запознае поранешниот љубовник на жена си и затоа одговара на неговите писма. Еден ден, тој патува во градот во кој живее Ролф и се запознава со него, заедно играат шах, а понекогаш му позајмува пари. Постепено, Бенгт открива дека Ролф е шарлатан и измамник и дека своевремено ја завел жена му со цел од неа да изнуди пари. И навистина, откако неговиот театар банкротирал, Ролф успеал да земе 50 000 марки од Лиза.
Откако одредено време продолжуваат да се допишуваат, Бенгт смислува план за да му се одмазди на Ролф. Тој му пишува писмо, соопштувајќи му дека Лиза ќе го посети за неколку недели. Ролф е воодушевен од престојната средба и сака да организира свечена вечера, па затоа позајмува пари од Бенгт. Сепак, во последен миг, Бенгт се предомислува и му кажува на Ролф дека Лиза е мртва, дека тој е нејзиниот маж и дека ги пишувал писмата во нејзино име. Ролф му признава дека е беден измамник, но му кажува дека Лиза била прекрасна жена. Бенгт се враќа во својот дом, мислејќи дека конечно се смирил и дека ја закопал својата љубомора. Започнува да ја средува куќата, но за брзо време сфаќа дека не може да почне нов живот. Затоа, се качува на воз и оди во градот на Ролф, пристигнувајќи на свечената вечера на која Ролф држи говор за Лиза.
Лебед OB2-12
Лебед OB2 # 12 е екстремно светол син хиперџин со апсолутна болометриска големина (сите електромагнетни зрачења) од -10.9, меѓу најсветлите ѕвезди познати во галаксијата. Ова ја прави ѕвездата скоро два милиони пати повеќе прозрачна од Сонцето, иако помалку од половина од проценките кога ѕвездата била првично откриена. Сега е познато дека е бинарна, со придружник околу десетина пати посветол. Првичнар проценка на орбитата ја дава вкупната маса на системот како 120 M ☉.
Член е на Лебед OB2 асоцијацијата, група на млади масивни ѕвезди оддалечени околу 5000 светлински години во Лебед соѕвездието, и живее во регион на Млечниот Пат, од кој видливата светлина е силно апсорбирана од меѓуѕвездената прашина кога се гледа од Земјата. Прашината предизвикува ѕвездата да биде силно поцрвена и покрај тоа што е вродена жешка и сина ѕвезда, па затоа е интензивно проучувана во инфрацрвената светлина. Ако не е постои прашината, ѕвездата ќе биде светла од околу 1,5, скоро светла како Денеб (Алфа Лебед), но поради прашината, забележаната визуелна големина е 11,4, така што бара двоглед или мал телескоп за да се види.
Постојат неколку послаби ѕвезди околу Лебед OB2 # 12, кои се сметаат за помала група. Две ѕвезди се објаснете со помош на спелеста интерферометрија. Се смета дека е B-ѕвезда главната низа во орбитата од 100-200 години. Тоа е 2.3 по големина послаба од главната ѕвезда и 0,063 "подалеку, а другата е 4.8 величини поблага и околу лаковна-секунда подалеку.
Лебед OB2 # 12 е кандидат за прозрачна сина променливост (ПСП). Нејзината позиција во HR дијаграмот, сјајноста и спектарот го класифицираат како ПСВ. Покажува колебања на сјајноста од неколку десетини секунди од големината, но овие се чини дека не се поврзани со промени во бојата што би се очекувало од ПСВ. Спектралниот тип малку варира по неговото откривање, но до степен кој е нормален за ПСВ.
Требенишко кале
Требенишко кале — археолошко наоѓалиште во селото Требеништа, Општина Дебрца. Претставува утврдена населба од бронзеното, железното, хеленистичкото и римското време.
На југоисточната страна над селото се издига висок рид со надморска височина од 1.080 м, со кој практично завршува Вишовска Планина. Врвот му е зарамнет и на него се гледаат остатоци од ѕидови на тврдина, градена од кршен камен и варов малтер, на кои се распознаваат неколку фази на градба и интервенции. По целата површина на населбата се забележуваат фрагменти од керамички садови од различна временска и културна провениенција. Оние во средиштето се од неолитското, бронзеното и железното време, а оние по падините од јужната и западната страна од хеленистичкото и римското време. На понискиот дел од јужната падина се наоѓа некропола на која со ископувањата во 1953/54 година биле откриени и истражени 17 гробни целости, а на повисокиот дел од истата падина била пронајдена римска некропола. Наодите се чуваат во Заводот и музеј во Охрид.
Дијаспора
Дијаспора означува дел од население од одреден регион или држава (дел од една нација) кое е расфрлено на други места. Зборот потекнува од грчкиот глагол διασπείρω (diaspeirō), кој означува „се растерува“ или „раширува“. Првично, дијаспора се однесувало на недоброволното протерување на одредено население од нивните матични земји или домородни краеви, но потоа зборот почнал да се употребува и за популацијата која доброволно преминала во дијаспора, т.е. се преселила на различни краеви надвор од нивната земја. Често причината за вакви иселувања на населението се војните. Типичен пример за нации кои имаат голема дијаспора е Израел, каде што Евреите во дијаспора се во многу поголем број од Евреите/Израелците кои живеат во својата матична држава, а една од причините за тоа е дека тие немале своја матична земја сè до XX век, а низ историјата биле принудени да прават масовни преселби од еден на друг крај во потрага по идеално место за трајно населување.
Големи или густо населени држави како Кина, Мексико, Русија итн. исто така имаат голема бројка на иселеници. Освен тоа, поради конфликтот од деведесеттите во Босна и Херцеговина, голем број на луѓе биле приморани да емигрираат, а повеќето од нив останале во странските земји дури и откако завршила војната.
И Македонија има своја дијаспора за која е тешко да се процени која е точната бројка поради тоа што многу иселеници со македонско потекло се родени во странство, голем број се од второ, трето или четврто колено на потомство, при што нивната врска со матичната земја е изгубена или многу слаба. Вкупната бројка на дијаспората од прво и второ колено се проценува дека е некаде меѓу пола и еден милион луѓе. Македонската дијаспора е највеќе застапена во прекуокеанските земји Австралија, САД, Канада, како и во европските земји.
Еконофизика
Еконофизика е меѓудисциплинарно истражувачко поле, применувајки теории и методи првично развиени од физичарите, со цел да се разрешат проблемите во економијата, обично оние кои вклучуват несигурност или стохастички процеси и нелинеарна динамика. Исто така има примена и во проучувањето на финансиските пазари, кои се наречени статистички финансии осврнувајќи се на своите корени во статистичката физика.
Историја
Интересот на физичарите во општествените науки не е нов, Даниел Бернули, како на пример, бил основоположник на парамети засновани на корист. Еден од основачите на неокласичката економска теорија, поранешен професор по Економија на универзитетот Јеил, Ирвинг Фишер, првично бил под менторство на познатиот Јеил физичар, Вилард Гибс. Исто така, Јан Тинберген, кој е добитник на првата Нобелова Спомен-Награда за Економски Науки во 1969 година, за развивањето и примената на динамички модели за анализа на економските процеси, студирал физика со Паул Еренфест на Лајден Универзитетот. Особено, Тинберген го развил гравитациониот модел на меѓународна трговија што станал работно кари на меѓународната економија.
Еконофизиката започнува во средината на 1990-тите од страна на неколку физичари кои работат во подполе на статистичката механика. Незадоволни со традиционалните објаснувања и пристапи на економистите – кои обично давале приоритет на поедноставни пристапи за доброто на теоретски модели кои можат да бидат решени преку договор со емпириски податоци – тие применувале алатки и методи од физиката, прво за да се обидат да ги поклопат финансиските податоци, а потоа за да се објаснат повеќе општи економски феномени.
Една движечка сила зад издигнувањето на  еконофизикта во тоа време била ненадејната достапност на големи количества на финансиски податоци, со почеток во 1980-тите. Станува јасно дека традиционалните методи на анализа се недоволни – стандардни економски методи се занимавале со хомогени агенси и рамнотежа, додека многу од по интересните феномени во финансиските пазари, во основа зависеле од хетерогени агенси и ситуации далеку од рамнотежа ..
Терминот "еконофизика" е измислен од страна на Х. Јуџин Стенли, за да се опишат големиот број на трудови напишани од страна на физичари за проблемите на берзата и други пазари, во една конференција за статистичка физика во Колката (erstwhile Калкута) во 1995 година за првпат се објавува на Physica A 1996 година. Основачкото собрание на еконофизиката било организирано во 1998 година во Будимпешта од страна на Јанос Кертец и Имре Кондор.
Речиси редовни сериски средби на темата вклучуваат: APFA, ECONOPHYS-KOLKATA, Колоквиум по Еконофизика, ESHIA/ WEHIA.
Во последниве години мрежната наука,која силно се потпира на аналогии од статистичката механика, применета е за проучување на системи за продукција. Ова е случајот со делата направени на  Санта Фе Институтот во Европскати Финансирани Истражувачки Проекти и Предвидување на Финансиски Кризи и Опсерваторијата на Економска Комплексност на Хардвард-МИТ.
Доколку "еконофизиката" се зема за означување на принципот на примена на статистичка механика кај економската анализа наместо на одредена книжевност или мрежа, давањето приоритет на иновацијата е веројатно поради Емануел Фарџон и Моше Мачовер (1983). Нивната книга Закони на Хаосот: Веројатносен Пристап кон Политичката Економија предлага појаснување на нивните зборови во трансформациониот проблем во политичката економија на Маркс со ре-концептуализација на соодветните количини како случајни променливи.
Ако, од друга страна, "еконофизиката" се зема за означување на примената на физиката во економијата, може да се разгледа работата на Леон Валрас и Вилфредо Парето. Како што е прикажано од страна на Бруна Инграо и Џорџо Израел, теоријата на општа рамнотежа во економијата се заснова на физичкиот концепт на механичка рамнотежа.
Еконофизиката нема никаква врска со "пристапот на физички количества" кон економија, застапуван од Ијан Штедман и други поврзани со нео-рикардијанизмот. Значајни еконофизичари се Жан-Филип Бушауд, Бикас К Чакрабарти, Џ. Дојне Фармер, Дирк Хелбинг, Јанос Кертес, Френсис Лонгстаф, Розарио Н. Мантена, Матео Марсили, Џозеф Л. Маккаули, Енрико Скалас, Дидје Сорнит, Е. Стенли, Виктор Јаковенко и Ји-Ченг Жанг. Особено забележлив кај формалните курсеви за еконофизика е понудениот од страна на Одделот за Физика на Универзитетот Лејден, од каде е дојден првиот добитник на Нобеловата награда за економија Јан Тинберген. Од септември 2014 година Кралскиот колеџ ја додели првата позиција на редовен професор по екофизика.
Основни алатки
Основни алатки на еконофизиката се веројатносни и статистички методи често земени од статистичката физика.
Физички модели кои се применуваат во економија ги вклучуваат кинетичката теорија на гас (наречене кинетичка размена на модели на пазари ), перколациски модели,хаотични модели развиени за студија на срцев удар, и модели со само-организирање на критичноста, како и други модели развиени за предвидување земјотреси. Исто така, имало обиди да се користи математичка теорија на комплексност и теорија на информациите, што е развиена од страна на многу научници, меѓу кои се Мари Гел-Ман и Клод E. Шенон.
Во потенцијални игри, се покажало дека рамнотежа која произведува појава врз основа на информации  преку Шенон информативна ентропија произведува иста рамнотежна мерка (Гибс мерка од статистичката механика) како стохастичка динамичка равенка, од кои и двете се засновани на модели од гранична рационалност кои се користат од страна на економистите. Теоремата за Флуктација-дисипација  ги поврзува двете за да се воспостави јака врска на температура, ентропија,слободен потенцијал/енергија и други физички поими на економскиот систем.Модел од Статистичката механика не е изграден-priori - тоа е резултат на гранично рационална претпоставка и моделирање на постојните неокласични модели. Тоа се користи за да се докаже "неизбежноста на заговор" резултат на Хју Диксон во случај за која неокласична верзија на моделот не предвидува заговор. Тука побарувачката се зголемува, како и со Веблен стока или купувачи на акции со "жешка рака" п аѓаат во заблуда претпочитајќи да купат повеќе успешни акции и ги продаваат оние кои се помалку успешни.
Квантификатори добиени од теорија на информациите, биле користени во неколку трудови од еконофизичарот Аурелио Ф.Баривиера и соавторите со цел да се оцени степенот на информативната ефикасност на берзите. Во еден труд објавен во Physica A .Луциано Зунино користел иновативна статистичка алатка во финансиската литература: полето на последици на сложеноста-ентропијата. Оваа Картезијанска репрезентација воспоставува рангирање на ефикасноста на различни пазари и разликување различни обврзници на динамиката на пазарот. Покрај тоа, авторите заклучиле дека класификацијата што произлегува од полето на последици на сложеноста-ентропијата е во согласност со квалификациите што се доделуваат од страна на големи рејтинг компании на суверени инструменти. Слична студија е развиена од страна Аурелио Ф. Баривиера истражувајки ја врската помеѓу кредитните рејтинзи и информативната ефикасност на примерок на корпоративни обврзници на нафта од Сад и енергетските компании, исто така со користење на полето на последици од сложеноста–ентропијата. Тие сметаат дека оваа класификација се согласува со кредитните рејтинзи доделени од страна на Мудис.
Друг добар пример е теорија на случајна матрица, која може да се користи за да се идентификува бучава во матрици на инкарна корелација. Еден труд тврди дека оваа техника може да ја подобри ефикасноста на портфолија.
Сепак, постојат разни други алатки од физиката кои досега се користеле, како што е флуидна динамика, класичната механика и квантна механика (вклучувајќи т.н. класична економија, квантна економија и квантна финансија), и патека на интегрална формулација на статистичката механика.
Концептот на индекс на економска сложеност, воведен од страна на МИТ физичар Цезар А. Идалго и Харвард економист Рикардо Хаусман и ставена на располагање во Опсерваторијата за економска комплексност на МИТ, е осмислена како алатка за предвидување на економски раст. Според проценките на Хаусман и Идалго, ECI е далеку по точно предвидувањето на раст на БРУТО домашниот производ од традиционалните управувачки мерки на Светска Банка.
Исто така постојат и аналогии помеѓу финансиска теорија и теорија на Расејување. На пример,равенката на Црн-Сколс за давање цена на опцијата на равенката на адвециона дифузија  (сепак за критика на Црно-Сколс методологија).Теоријата на Црно-Сколс  може да биде продолжена за да се обезбеди аналитичка теорија на главните фактори во економските активности.
Влијание
Трудови на еконофизиката биле објавени пред сè во списанија посветени на физиката и статистичката механика, отколку во водечките економски списанија. Мејнстрим економистс генерално се неимпресионирани со оваа работа. Некои економисти, вклучувајќи Мауро Галегати, Стив Кин, Паул Ормерод, и Алан Кирман покажаа интерес, но исто така критикуваа некои трендови во еконофизиката.
Главни резултати
Во моментов, еден од главните резултати на еконофизиката се состои во објаснување на „дебели опашки“ во дистрибуцијата на многу видови на финансиски податоци, како универзален уред за подредување, произлегува од тенденцијата на поединечни конкуренти на пазарот, или на агрегати од нив, да се искористат систематски и оптимално преовладувачките "микро трендови" (на пример, зголемувањето или паѓање на цените). Овие "дебели опашки" не се само математички важни, бидејќи тие се состојат од ризици, кои можат да бидат од една страна, многу мали и такви кои може да имаат тенденција да ги занемариме, но кој - од друга страна - воопшто не се занемарливи, односно тие не можат да бидат направени експоненцијално мали, туку тие следат мерлив алгебарски намалувачки закон за моќ, на пример, со веројатност за неуспех од само каде x е зголемувачка променлива со голема вредност во регионот на опашката на дистрибуцијата сметана (односно, статистиката на цените, со многу повеќе од 108 податоци), настаните за кои се зборува не само "outliers" но, навистина мора да бидат земени предвид и не може да бидат "осигурани онака".  Се чини дека, исто така, игра улога дека во близина на промена на тенденцијата (на пр. од паѓање до зголемувањето на цени) не се типични "паничните реакции" на продажба или купување на агенси со алгебарско зголемување на брзината и обемот на зделка. "Дебели опашки" се исто така забележани во стоковните пазари. Како и во теоријата на квантно поле "дебели опашки" може да се добијат од страна на комплицирани "непертурбативни" методи, главно со бројчени методи, бидејќи тие содржат отстапувања од вообичаените Гаусианови предвидувања, на пример, во теоријата на  Црно-Сколс. "Дебели опашки" исто така можат да се должат на други феномени, како што е случаен број на поими во теоријата на централна-граница, или било кој број на други, не-оконофички модели. Поради потешкотии во тестирање на таквите модели, тие добиле помалку внимание во традиционалните економски анализи.
Црквиште (Требеништа)
Црквиште — археолошко наоѓалиште во селото Требеништа во областа Дебрца. Претставува црква од среден век.
Се наоѓа на околу 3 км источно од селото, јужно од меѓуселскиот пат Требеништа - Ливоишта, на долгунесто ритче што се спушта како јазик во котлината по која поминува споменатиот пат. На простор од 18 × 14 м е откриена градба, најверојатно сакрален објект од развиениот среден век. На просторот е присутна покривнаи градежна керамика. (В.М., П.К.)
Мраморен регион
Регионот е основан на Географскиот конгрес во Анкара во 1941. Географски се дели на четири дела. Наречен е по Мраморното Море (Мармара), кое пак го носи името на островот Мармара.
Географија
Во регионот се протегаат Јилдиските Планини и планината Улудаг (Мал Олимп). Во Егејот се наоѓаат островите Ѓокчеада и Бозкада, а во Мраморното Море се островите Мармара, Авша, Пашалиман, Имрал и Принцевските Острови (во состав на Инстанбул).
Клима
Регионот има мешана средоземно-влажна суптропска клима на егејското крајбрежје и југот на мраморното крајбрежје, океанска клима на црноморското крајбрежје и умереноконтинентална клима во внатрешноста. Летата се топли до врели, влажни до умерено суви, а зимите се студени и влажни, понекогаш со врнежи од снег.
Џамија Раја Гантинг
Џамија Раја Гантинг (Musajik Rayo Gantiang) — муслимански храм кој се наоѓа во Паданг, Западна Суматра, Индонезија. Оваа џамија била изградена во 1805 година. Во 2009 година била оштетена од Земјотрес која ја зафатила Суматра, Индонезија.
Јужен Тирол
Јужен Тирол — автономна покраина во Северна Италија, една од двете кои го сочинуваат автономниот регион Трентино-Јужен Тирол. Нејзиното официјално име е Автономна покраина Болцано-Јужен Тирол, односно на трите официјални јазици: Autonome Provinz Bozen – Südtirol на германски; Provincia autonoma di Bolzano – Alto Adige на италијански, и Provinzia autonoma de Bulsan – Südtirol на ладински, одразувајќи ги трите главни јазични групи на кои им припаѓа населението на покраината. Покраината се наоѓа во најсеверниот дел на Италија, таа е втора по големина, со површина од 7.400 квадратни километри и има вкупно население од 531.178 жители заклучно со 2019 година. Нејзин најголем и главен град е Болцано.
Според податоци од 2014 година, засновни на пописот од 2011 година, 62,3% од населението се користи со германскиот како прв јазик (стандарден германски јазик во пишана форма и австро-баварски дијалект во говорна форма); 23,4% од населението се користи со италијанскиот како прв јазик, главно во и околу двата најголеми градови (Болцано и Мерано); 4,1% зборуваат ладински, реторомански јазик, и 10,2% од населението (главно неодамнешни доселеници) се користи со друг мајчин јазик.
На покраината ѝ е доделено значително ниво на самоуправа, кое се состои од голем спектар на ексклузивни законодавни и извршни овластувања и фискален режим кој ѝ овозможува на покраината да задржи 90% од приходите, додека останува нето-придонесувач во националниот буџет. Во 2016 година, Јужен Тирол била најбогатата покраина во Италија и меѓу најбогатите во Европската унија.
Во поширокиот контекст на Европската унија, покраината е една од трите членки на еврорегионот Тирол-Јужен Тирол-Трентино, кој речиси одговара со историскиот регион Тирол. Другите членки се државата Тирол во Австрија, на север и исток, и италијанската автономна покраина Тренто на југ.
Бањи (Слатино)
Бањи или Бигори — археолошко наоѓалиште во селото Слатино во областа Дебрца претставува населба од римско време.
Се наоѓа на 700 м западно од селото, во близината на Слатинско Езеро, на јужната падина од висорамнината, јужно од денешната ограда на црквата „Св. Јован Бигорски“ („Св. Јован Крстител“). На површината се забележуваат основи од ѕидови (исток-запад) градени од бигор. Не ретко се среќаваат фрагментирани и цели печени тули со поголеми димензии. Од ова наоѓалиште потекнува и едно мермерно торзо — женска статуа, како и еден капител кој најверојатно му припаѓал на соседното наоѓалиште Св. Јован „Бигорски“. Евидентиран е и податок дека во близината бил откриен хипокауст (според кажувањата на мештаните.
Саски манастир
Саски манастир — манастир во источниот дел на Македонија, на планината Осогово, во Аџиска Маала на селото Саса.
Историја
Манастирот бил изграден во XX век. Подоцна бил срушен и со благослов на тогашниот Митрополитот Брегалнички г. Стефан бил целосно возобновен.
Градби
Во склоп на манастирот влегуваат една црква, конак и молитвен простор.
Црква „Свети Архангел Михаил“
Црквата има правоаголна основа со осумаголна купола и полукружна апсида на источната страна.
Лантан
Лантан — хемиски елемент со симбол La и атомски број 57. Тоа е мек, јазлест, сребрено-бел метал кој брзо се оцрнува кога е изложен на воздух и е доволно мек за да се сече со нож. Тоа е епоним на лантаноидната серија, група од 15 слични елементи меѓу лантан и лутециум во периодниот систем, од кои лантан е првиот и прототипот. Исто така, понекогаш се смета за прв елемент од транзициските метали од 6-тиот период, кој би го ставил во група 3, иако лутециум понекогаш е сместен во оваа положба. Традиционално се смета за реткоземен елемент. Вообичаената состојба на оксидација е +3. Лантанот нема биолошка улога кај луѓето, но е од суштинско значење за некои бактерии. Тоа не е особено токсично за луѓето, но покажува антимикробна активност.
Овој елемент обично се јавува заедно со цериумот и други елементи реткоземни елементи. Лантанот прв го пронашол шведскиот хемичар Карл Густав Мосандер во 1839 година како нечистотија во цериум нитратот - оттука и името лантан, од старогрчки λανθάνειν ( лантанеин ), што значи "да се скрие". Иако е класифициран како реткоземен елемент, лантанот е 28-тиот најбитен елемент во Земјината кора, речиси трипати поброен од оловото. Во минералите како што се монацитот и бастнатат, лантан содржи околу една четвртина од содржината на лантаноид. Тоа е извлечено од тие минерали со процес на таква сложеност што чистиот метален лантан не бил изолиран до 1923 година.
Лантанските соединенија имаат бројни примени како катализатори, адитиви во стакло, ламби со јаглеродни ламби за студиски светла и проектори, елементи за палење во запалки и факли, електронски катоди , scintillators , GTAW електроди и други работи. Лантан карбонат се користи како фосфатно врзиво во случаи на бубрежна инсуфициенција. Тоа е исто така елемент во шестиот период и во третата група.
Особености
Лантанот е првиот елемент и прототип на лантаноидната серија.. Во периодниот систем, се појавува од десната страна од бариумот од алкалноземениот метал и лево од лантаноид цериум. Лантан често се смета за елемент од групата 3, заедно со неговите полесни конгени скандиум и иттриум и неговиот потешки кондензиер, радиоактивен актиниум иако оваа класификација понекогаш е спорна. Слично на скандиум, иттриум и актиниум, 57 електрони на атом на лантан се распоредени во конфигурацијата [Xe] 5d 1 6s 2, со три валентни електрони надвор од јадрото на благородните гасови. Во хемиски реакции, лантан речиси секогаш се откажува од овие три валентни електрони од 5d и 6s subshells за да ја формира оксидациската состојба +3, постигнувајќи стабилна конфигурација на претходниот ксенон од благороден гас. Некои соединенија на лантан (II) се исто така познати, но тие се многу помалку стабилни.
Меѓу лантаноидите, лантан е исклучителен бидејќи нема 4f електрони; Всушност, ненадејната контракција и намалувањето на енергијата на 4f орбиталата, која е важна за хемијата на лантаноидите, започнува да се случува само кај цериум. Така, тоа е само многу слабо парамагнетно, за разлика од силно парамагнетните подоцнежни лантаноиди (со исклучок на последните две, јтербиум и лутециум , каде што 4f-школка е целосно полна). Понатаму, бидејќи точките на топење на тривалентните лантаноиди се поврзани со степенот на хибридизација на електроните 6s, 5d и 4f, лантан има втора најниска (по цериум) точка на топење меѓу сите лантаноиди: 920  °C. лантаноидите стануваат потешки, бидејќи серијата е пресечена: како што се очекува, лантан е мек метал. Лантанот има релативно висока отпорност на 615  nΩm на собна температура; за споредба, вредноста на добар алуминиум е само 26.50   nΩm. Лантанот е најмалку испарлив од лантаноидите. Како и повеќето од лантаноидите, лантан има шестаголна кристална структура на собна температура. На 310  °C, лантан се менува во кубична структура центрирана, а на 865   °C, се менува во телесна кубика структура.
Како што се очекуваше од периодичните трендови, лантан го има најголемиот атомски полупречник на лантаноидите и стабилните групи 3 елементи. Оттука, тој е најреактивен меѓу нив, полека оцрпувајќи се на воздух и согорувајќи лесно за да формира лантан (III) оксид, La 2 O 3 , кој е речиси основен како калциум оксид. Примерок од лантан со големина од сантиметар ќе се кородира за една година, бидејќи нејзиниот оксид ќе се распадне како железна 'рѓа, наместо да формира заштитна оксидна обвивка како алуминиум и полесни конгенгери на лантан, скандиум и иттриум. Лантанот реагира со халогените на собна температура за да ги формираат трихалидите, а при затоплување ќе формираат бинарни соединенија со неметали, азот, јаглерод, сулфур, фосфор, бор, селен, силициум и арсен. Лантан реагира полека со вода за да формира лантан (III) хидроксид, La (OH) 3. Во разредената сулфурна киселина, лантанот лесно го формира акритираниот трипозитивен јон : ова е безбоен во воден раствор, бидејќи La 3+ нема f-електрони. Лантанот е најсилната и најтешката основа меѓу елементите лантаноиди и групата 3, што повторно се очекува од нејзиното најголемо од нив.
Природниот лантан е составен од два изотопи, стабилната 139 Ла и првобитниот долгоживо радиоизотоп 138 La. 139 La е далеку најзастапен, сочинувајќи 99,910% природен лантан: се произведува во s-процесот ( бавен неутрон фаќање, кој се јавува кај ѕвезди со ниска до средна маса) и r-процесот (забрзување на неутроните, што се јавува во супернова од колапс). Многу реткиот изотоп 138 La е една од ретките првобитни чудни непарни јадра, со долг полуживот од 1,05 × 10 11  години: таа е една од p-јадрата со богати со протони кои не можат да се произведат во s- или r-процесите. 138 Ла, заедно со уште поретки <sup id="mwaA">180m Ta, се произведува во ν-процесот, каде што неутрино се поврзува со стабилни јадра. Сите други изотопи на лантан се синтетички : со исклучок на 137 La со полуживот од околу 60.000  години, сите од нив имаат полуживот помалку од еден ден, а повеќето имаат полуживот помалку од една минута. Изотопите 139 La и 140 La се појавуваат како цепни производи од ураниум.
Лантан флуорид е нерастворлив во вода и може да се користи како квалитативен тест за присуство на La 3+. На потешки халиди сите се многу растворлив deliquescent соединенија. Анхидричните халиди се произведуваат со директна реакција на нивните елементи, бидејќи загревањето на хидратите предизвикува хидролиза: на пример, загревањето хидриран LaCl 3 произведува LaOCl.
Лантан реагира exothermically со водород за да се произведе dihydride LAH 2, црна, пирофорни, кршливи, спроведување на соединение со калциум флуорид структура. Ова е нестехиометриско соединение, а понатамошна апсорпција на водород е можна, со истовремена загуба на електричната спроводливост, сè додека не се достигне повеќе LaH 3 како сол. Како LaI 2 и LaI, LaH 2 е веројатно електроди соединение.
Поради големиот јонски полупречник и одличната електропозитивност на La 3+, нема многу ковалентен придонес кон неговото сврзување и оттаму има ограничена хемиска координација , како што е итриум и други лантаноиди. Лантан оксалат не се раствора многу во растворите на оксалат на алкално-метален метал и [La (acac) 3 (H 2 O) 2 ] се разградува околу 500  °C. Кислород е најчестиот донорски атом во комплексите на лантан, кои се главно јонизирани и често имаат високи координатни броеви над 6: 8 е најкарактеристичните, формирајќи квадратни антипризматични и додекаделлахерални структури. Овие висококоординираните видови, достигнувајќи до број 12 координација со употребата на хелатни лиганди, како на пример во Ла 2 (SO 4) 3 · 9H 2 O, често имаат низок степен на симетрија, бидејќи на стерео-хемиски фактори.
Хемијата на лантан има тенденција да не вклучува π-поврзување поради електронската конфигурација на елементот: затоа неговата органометална хемија е доста ограничена. На најдобро карактеризира органолантански соединенија се циклопентадинилски комплекс La (C 5 H 5) 3, кој е произведен од страна на реакција на безводен LaCl 3 со НАК 5 H 5 во тетрахидрофуран, а неговата метил-супституирани деривати. Во 1751 година, шведскиот минералог Аксел Фредерик Кронстедт открил тежок минерал од рудникот во Бастнас, подоцна именуван како керит. Триесет години подоцна, петнаесетгодишниот Вилхелм Хизин, од семејството што го поседува рудникот, испрати примерок од тоа до Карл Шеле , кој во себе не најде никакви нови елементи. Во 1803 година, откако Хсингер станал железостроител, тој се вратил во минералот со Јенс Јакоб Берцелиус и изолирал нов оксид што го нарекле церија по џуџестата планета Серес, која била откриена две години порано. Ceria истовремено беше независно изолирана во Германија од страна на Мартин Хајнрих Клапрот. Помеѓу 1839 и 1843 година, се покажало дека церијата е мешавина од оксиди од шведскиот хирург и хемичар Карл Густаф Мосандер, кој живеел во истата куќа како Берцелиус: тој издвоил два други оксиди кои ги нарекол лантана и дидимија. Тој делумно распаднал примерок од цериум нитрат со печење во воздух и потоа третирање на добиениот оксид со разредена азотна киселина. Бидејќи својствата на лантан се разликувале само малку од оние на цериумот и се случиле заедно со него во неговите соли, тој го именувал од старогрчкиот λανθάνειν [лантанин] (запален да лежи скриен ). Релативно чист метален лантан првпат бил изолиран во 1923 година.
Застапеност и производство
Лантанот е третиот најзастапен од сите лантаноиди, сочинуваат 39  mg / kg од Земјината кора, зад неодиумот на 41.5   mg / kg и цериум на 66.5   mg / kg. Тоа е речиси трипати поголемо од оловото во Земјината кора. И покрај тоа што е меѓу таканаречените „реткоземни метали“, лантанот воопшто не е редок, но историски е именуван затоа што е поредок од "обичните земји", како што се вар и магнезиум, и историски се познати само неколку лежишта. Лантанот се смета за редок земјен метал, бидејќи процесот за рударство е тежок, одземаат многу време и се скапи. Лантанот ретко е доминантен лантаноид кој се наоѓа во минералите на реткоземските елементи, а во нивните хемиски формули обично му претходи цериум. Ретки примери на Л-доминантни минерали се монацит- (Ла) и лантанит (Ла). Јон La 3+ е сличен на раните лантаноиди на цериум групата (оние до самариум и европиум ) кои веднаш следат во периодниот систем, а со тоа и се појавува заедно со нив во фосфатни, силикатни и карбонатни минерали, како што се монацит (M III PO 4 ) и bastnäsite (M III CO 3 F), каде што М се однесува на сите ретки земни метали, освен скандиум и радиоактивен промет (главно Ce, La и Y). Бастнатат обично недостасува во ториум и тешки лантаноиди, а прочистувањето на светлините лантаноиди од него е помалку вклучено. Рудата, откако е смачкана и измешана, прво се третира со топло концентрирана сулфурна киселина, еволуирачки јаглерод диоксид, флуороводород и силициум тетрафлуорид : производот потоа се суши и истури со вода, оставајќи ги раните лантаноидни јони, вклучително и лантан, во раствор.
Постапката за монацит, која обично ги содржи сите ретки Земји, како и ториум, е повеќе вклучена. Монацитот, поради неговите магнетни својства, може да се одвои со повторена електромагнетна сепарација. По одвојувањето се третира со топла концентрирана сулфурна киселина за да се произведат сулфати растворливи во вода во реткоземни елементи. Киселиот филтрат делумно се неутрализира со натриум хидроксид до pH 3-4. Ториум се испушта од растворот како хидроксид и се отстранува. После тоа, растворот се третира со амониум оксалат за да се претворат реткоземните елементи во нивните нерастворливи оксалати. Оксалатите се преобразуваат во оксиди од страна на annealing. Оксидите се раствораат во азотна киселина која исклучува една од главните компоненти, цериум, чиј оксид е нерастворлив во HNO 3. Лантан е одвоен како двојна сол со амониум нитрат со кристализација. Оваа сол е релативно помалку растворлива од другите двојни реткоземни соли и затоа останува во остатокот. Треба да се води грижа при ракување со некои од остатоците бидејќи тие содржат 228 Ra, ќерка од 232 Th, која е силен гама емитер. Лантанот е релативно лесно да се извлече, бидејќи има само еден соседен лантаноид, цериум, кој може да се отстрани со употреба на неговата способност да се оксидира до 4-тата состојба; потоа, лантан може да се одвои со историскиот метод на фракционална кристализација на La (NO 3 ) 3 · 2NH 4 NO 3 · 4H 2 O, или со техники на јонска размена кога е потребна поголема чистота.
Металот на лантан се добива од неговиот оксид со загревање со амониум хлорид или флуорид и со флуороводородна киселина на 300-400  °C за производство на хлорид или флуорид:
Ова е проследено со редукција со алкални или земноалкални метали во атмосферата на вакуум или аргон:
Исто така, чистиот лантан може да се произведува со електролиза на стопена мешавина од безводен LaCl 3 и NaCl или KCl на покачени температури.
Апликации
Првиот историски примена на лантан беше во гас фенер наметки. Карл Ауер фон Велсбах користел мешавина од 60% магнезиум оксид, 20% лантан оксид и 20% иттриум оксид , кој го нарече Актинофор и патентиран во 1885 година. Оригиналните наметки даваат зелено-затемнети светлина и не беа многу успешни, а неговата прва компанија, која основаше фабрика во Атцгерсдорф во 1887 година, не успеа во 1889 година. <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="It seems that EB1911 confirms Carl Auer von Welsbach patented the process in 1880s but none of the specific details mentioned in this paragraph are in the EB1911 (August 2018)">не е наведено во цитат  ] Современите употреби на лантан вклучуваат:
Биолошка улога
Лантанот нема позната биолошка улога кај луѓето. Елементот е многу лошо апсорбира по орална администрација и кога е инјектиран, неговата елиминација е многу бавна. Лантан карбонат (фосренол) беше одобрен како фосфатно средство за апсорпција на вишокот фосфати во случаи на бубрежна болест на крајот на фазата.
Додека лантан има фармаколошки ефекти врз неколку рецептори и јонски канали, неговата специфичност за GABA рецепторот е единствена кај тривалентните катјони. Лантанот дејствува на исто модулаторно место на GABA рецепторот како цинк, познат негативен алостеричен модулатор. Лантан катјон La 3+ е позитивен алостеричен модулатор во природните и рекомбинантните GABA рецептори, со што се зголемува времето на отворен канал и се намалува десензибилизацијата на начин зависен од конфигурацијата на подединицата.
Лантан е суштински кофактор за метанол дехидрогеназа на methanotrophic бактерија Methylacidiphilum fumariolicum SolV, иако големи хемиски сличноста на Lanthanides значи дека може да биде заменет со цериум, празеодиум или неодиумски без несакани ефекти, како и со помали Samarium, europium, или гадолиниум кој не дава никакви несакани ефекти освен побавен раст.
Предупредување
Лантанот има ниско до умерено ниво на токсичност и треба да се ракува со внимание. Инјектирањето на раствори од лантан произведува хипергликемија, низок крвен притисок, дегенерација на слезината и хепатални промени. Примената во светлината на јаглеродни лакови доведе до изложеност на луѓе на оксиди и флуориди од реткоземни елементи, кои понекогаш доведоа до пневмокониоза. Бидејќи јон La 3+ е сличен по големина на ион Ca 2+, понекогаш се користи како лек замена за последниот во медицинските студии. Лантанот, како и другите лантаноиди, е познато дека влијае на човечкиот метаболизам, го намалува нивото на холестерол, крвниот притисок, апетитот и ризикот од коагулација на крвта. Кога се инјектира во мозокот, таа дејствува како лек против болки, слично на морфиумот и другите опијати, иако механизмот зад ова е сè уште непознат.
Лизитеја (месечина)
Лизитеја не го добила името до 1975 година; претходно била едноставно позната како Јупитер X. Понекогаш била нарекувана „Деметра“ во периодот од 1955 до 1975.
Припаѓа на Хималиината група.
Лизитеја (митологија)
Лизитеја (Λυσιθέα) — океанида во старогрчката митологија, ќерка на Океан и една од љубовниците на Зевс
Според нејзе е наречена една од месечините на Јупитер, откриена во 1938 година.
СРЦ Кале
Спортско рекреативниот центар Кале или само СРЦ Кале — повеќефункционална спортска сала во Македонија. Салата се наоѓа на левата страна на Вардар во близина на Националната Арена „Филип II Македонски“ во Скопје.
Историја
Големата сала била домашен терен на ракометниот клуб Вардар, додека малата сала припаѓа под концесија на кошаркарскиот клуб Вардар.
Салата во минатото била позната и како "Македонска ракометна тврдина". Главно салата се користи за ракометни натпревари, но покрај ракометот во салата се одржуваат и други спортски настани како: бокс, борење, кошарка, одбојка, футсал како и музички концерти.
Градиште (Слатино)
Градиште  — археолошко наоѓалиште во селото Слатино во областа Дебрца претставува утврдена населба од доцноантичко време.
Се наоѓа на околу 1,5 км источно од селото, со мала девијација кон север. Претставува доминантен рид со надморска височина од 1.358 м. Има елипсовидна форма. Остатоци од [[крепосни ѕидови се забележуваат на север, исток и југ. По површината на теренот се среќаваат фрагменти од керамички садови и покривни ќерамиди.
Амазон (појаснување)
Поимот Амазон може да означува или да се однесува на:
Жанаозен
Жанаозен (казашки: Жаңаөзен, Jaŋaözen; руски: Жанаозен), порано познат како Нови Узен (руски: Новый Узень), е град во областа Мангистау во Казахстан, сместен југоисточно од градот Актау. Името на градот на казашки значи „нова река“.
2011 штрајк на нафтените работници
Во мај 2011 година, работниците од нафтеното поле Озенмунаигас штрајкуваа за зголемување на платата и подобри услови на работното место. Штрајкот беше прогласен за незаконски од страна на локалната власт, а државната нафтена компанија отпушти скоро 1000 вработени. Некои од отпуштените работници потоа го заземаа градскиот плоштад во знак на протест. На 16 декември 2011 година полицијата беше обвинета дека пукала врз нив. Петнаесет лица (работници и полицајци) беа убиени според владините претставници, иако извори од опозицијата говорат за десетици лица. Во немирот тој ден беа запалени канцелариите на локалната самоуправа, хотел и канцеларија на државната нафтена компанија. Осумдесет и шест лица беа повредени во судирите - според властите - и поради недостаток на болнички кревети во Жанаозен, многумина беа однесени на лекување во градот на Актау, оддалечен околу 150 км.
Вонредна состојба беше прогласена на 17 декември, патиштата кон Жанаозен беа блокирани, а локалниот аеродром беше затворен за летови. Опфатеноста на мобилните телефони беше блокирана, како и интернет-врските.
Судењето на демонстрантите започна во Актау во мај 2012 година. Многу обвинети се пожалија дека биле физички малтретирани, а некои дури и мачени, додека биле во полициски притвор и за време на распит. Некои сведоци тврдат дека им се заканувала полицијата да дадат лажно сведочење.
Популарниот казашки пејач Бавирјан објави песна со која отворено го критикуваше претседателот Назарбаев дека не ги слушал поплаките на демонстрантите работници на Жанаозен. Песната беше забранета од владата.
Географски податоци
Жанаозен се наоѓа во пустината на полуостровот Мангишлак. Од регионалниот центар Актау е оддалечен околу 150 км.
Клима
Жанаозен има ладна пустинска клима со остри континентални влијанија. Силни ветрови се присутни во текот на целата година. Зимите не се долги, но ладни. Просечна зимска температура од -5 до -7 степени Целзиусови, понекогаш може да достигне и до -17 степени Целзиусови. Снежна покривка со мала моќност. Силните ветрови предизвикуваат долги снежни бури. Летото секогаш е жешко, сушно и долго. Просечна летна температура е од +34 до +36 Целзиусови степени, понекогаш може да достигне и до +45 Целзиусови степени. Исклучително ретките дождови имаат бурен карактер. Просечна годишна количина на врнежи до 120 mm. Врнежите се рамномерно распоредени за цела година, малку се забележува зголемување на врнежите во пролетниот период.