cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Т. С. Елиот
Есеистика и книжевна критика
Првите есеи на Елиот биле издадени како книга во 1920 година, со наслов „Светата шума“ (The Sacred Wood). Подоцна, неговите собрани есеи биле објавени во 1932 година, чие ревидирано издание се појавило во 1951 година. Есеите на Елиот биле важен фактор во оживувањето на интересот за метафизичките поети. Елиот особено ја ценел способноста на метафизичките поети да го прикажат искуството како психолошко и сензуално, во исто време вдахнувајќи му на ова прикажување духовитост и уникатност. Есејот на Елиот „Метафизичките поети“ (The Metaphysical Poets), освен тоа што ѝ дава ново значење и внимание на метафизичката поезија, ја воведува неговата, сега добро позната, дефиниција за „унифицирана сезибилност“," за која некои сметаат дека има исто значење со терминот „метафизичко“.
Во 1946 година, Елиот станал член на групата, составена од високото свештенство, која го изработила билтенот „Католицизам“ (Catholicity), објавен во 1947 година како прилог кон процесот што резултира со Извештајот на Црквата на Англија за Доктрината (Church of England's Report on Doctrine) (1948).
Во 1958 година, надбискупот од Кантербери го поставил Елиот во комисијата што го изготвила „Ревидираниот псалтир“ (The Revised Psalter)(1963). Лутиот критичар на Елиот К.С. Луис (C. S. Lewis), исто така, бил член на комисијата, и таму нивниот антагонизам се претворил во пријателство.
Реакција на неговата поезија и книжевна критика
За поезијата на Елиот, критичарите отпрвин кажале дека воопшто не е поезија. Многу критичари ја напаѓале неговата практика на широкораспространето испреплетување на цитати од други автори во неговата работа. „Белешки за Пуста земја“ (Notes on the Waste Land), делото кое следи по песната, го дава изворот на многу од нив, но не на сите. Елиот го бранел својот стил, велејќи дека е спас на традицијата во време на фрагментација и дека претставува составен дел од работата која го збогатува делото преку неочекуваното споредување. Други критичари ја осудувале оваа практика како покажување на недостаток на оригиналност и плагијаторство. Истакнатиот критичар Ф. В. Бејтсон (F. W. Bateson) објавил есеј наречен „Т.С.Елиот: Поезија на псевдо-учење“ (T. S. Eliot: The Poetry of Pseudo-Learning). Како реакција на тоа, Елиот напишал во „Света шума“ (The Sacred Wood): „Незрелите поети имитираат, зрелите крадат, лошите го изобличуваат она што го крадат а добрите поети го претвораат во нешто подобро или, во најмала рака, во нешто различно“.
Роберт Ијан Скот (Robert Ian Scott) посочил на тоа дека насловот на „Пуста земја“ и некои од сликите во поемата претходно се појавиле во делото на непознатиот поет од Кентаки, Медисон Коваин (Madison Cawein) (1865–1914). Бевис Хилиер (Bevis Hillier) ги споредил стиховите на Коваин "… одат горе долу / околу неговиот антички портико“ (come and go/Around its ancient portico) со стиховите на Елиот „… идат и одат / за Микелаџело разговор водат“ (come and go / talking of Michelangelo)., кои се појавуваат во „Љубовната песна на Џ. Алфред Пруфрок“. „Пуста земја“ на Коваин се појавила во јануари 1913 година во Чикаго, во списанието „Поезија“, во кое подоцна била објавена „Љубовната песна на Џ. Алфред Пруфрок“.
К.С.Луис (C. S. Lewis) смета дека книжевната критика на Елиот е „површна и ненаучна“. Во писмото од 1935 година до нивниот заеднички пријател, Пол Елмер Мор (Paul Elmer More), Луис напишал дека ја смета работата на Елиот за „огромно зло“. Во писмо до Елиот од 1943 година, Луис изразил и восхит, заедно со антагонизмот кон неговите гледишта: „Се надевам дека фактот што се наоѓам себеси како често ти противречам на писмено не те навредува; тоа е некој вид на почест за тебе, кога и да дојдам во судир со некое широкораспросрането современо гледиште за книжевноста, ми се чини дека секогаш дознавам дека ти си го изнел тоа гледиште најјасно што може. При напад човек прво нишани на офицерите“.
Во стиховите на Елиот е присутно техничко совршенство, мислова концентрираност, тенка емотивна напрегнатост и болна продлабоченост на меланхолични расположенија. Суштината на успехот на неговата поезија лежи во тоа што тој го наоѓа поетскиот клуч и за обичното, баналното и за возвишеното, како и за наеизменичноста и меѓусебната испреплетеност на спротивните емотивни состојби. Песните на Елиот имаат калеидоскопска структура во која трепери модерната егзистенција, лишена од духовно исполнување. Со филмска прецизност тој ги реди сликите на главните одлики на европската цивилизација. Основниот теориски став на поезијата на Елиот се чувствувањето на историјата и поетската безличност како решавачко својство на поетскиот медиум со кое се постигнува поетската универзалност. Притоа, заедно со Езра Паунд, Елиот ја извел најзначајната поетска револуција од првата половина на XX век, така што направил целосно преиспитување на дотогашната поетска традиција.
Обвинувања за антисемитизам
Опишувањето на Евреите во некои од песните на Елиот навело неколку критичари да го обвинат за антисемитизам. Книгата што дава најсилни факти за антисемитизам во работата на Елиот е „Т.С. Елиот, антисемитизам, книжевна форма“ на Ентони Џулиус (Anthony Julius) (1996). Постојат многу малку примери од раната поезија на Елиот што се окарактеризирани како антисемитистички. На пример, песната „Геронтион“ содржи опис на земјопоседник кого Елиот го нарекува „Евреинот, газдата, клечи крај прозорското окно“. Исто така, песната „Бурбенк со Бедекер: Блајстајн со пура“ (Burbank with a Baedeker: Bleistein with a Cigar) ги содржи редовите: „Стаори куп под столбовите тешки. / Евреинот стои зад сето тоа“. Според Џулиус, во оваа песна „антисемитизмот се гледа оддалеку“. Во „Варено јајце“ (A Cooking Egg), Елиот пишува, „Црвенооките мршојадци се прикрадуваат/ Од Кентиш таун и Голдерс грин“ (Голдерс грин е претежно еврејско предградие на Лондон). Од друга страна пак, издавачот на „Геронтион“ и „Бурбенк“, Џон Родкер (John Rodker), и самиот бил Евреин. Згора на тоа, Елиот му испратил верзија на „Геронтион“ на неговиот пријател Сидни Шиф (Sidney Schiff), Евреин, за лектура и негов коментар пред издавањето на делото. Третата „антисемитистичка“ песна „Свини меѓу славејчињата“ (Sweeney Among the Nightingales), била објавена од пријателот на Елиот Леонард Вулф (Leonard Woolf) исто така Евреин. Ниту еден од овие луѓе не ги сметале песните за антисемитистички.
Во серија предавања на Универзитетот Вирџинија во 1933 година, подоцна објавени под насловот „По чудните богови: Буквар на модерната ерес“ (After Strange Gods: A Primer of Modern Heresy) (1934), Елиот напишал дека, со оглед на хомогеноста на културата, „она што е уште поважно (во општеството) — единството на религиска основа и причините произлезени од расата и религијата да се комбинираат за да ја направат која било голема група на слободоумни Евреи непожелна“. Иако подоцна се одрекол од книгата, не е јасно кои аспекти од книгата Елиот ги сметал за навредливи и дали неговото одрекување било побивање на антисемититистичките коментари во книгата (кои се ограничени на неколку реченици од целата книга).
"Настапи апсолутна и шокантна тишина. Кога завршив со читањето, Херберт Рид (Herbert Read) ми рече: „да знаев дека ќе прочиташ таква песна немаше никогаш да го дозволам тоа“ а јас си помислив: „и ти се нарекуваш некој анархист“. Потоа започна пеколот и посебно се сеќавам дека Стивен Спендер (Stephen Spender) стана и рече „како поет, Евреин колку што е и Литвиноф, јас сум запрепастен од овој несакан, незаслужен напад над мојот пријател Т.С.Елиот“ и така натаму, и така натаму...“ Изгледа дека Елиот бил слушнат како му промрморел на својот придружник со главата потпрена на стол „тоа е добра песна“."
Леонард Вулф, сопругот на Вирџинија Вулф, кој и самиот бил Евреин и пријател на Елиот, сметал дека Елиот најверојатно бил „малку антисемитистички настроен на оној неразбирлив начин кој често се среќава. Тој би го одрекол ова прилично искрено“. Во 2003 година, професорот Роналд Шакрад (Ronald Schuchard) од Универзитетот Емори (Emory University) објавил детаљи од претходно непознати тајни писма од Елиот до Хорас Кален (Horace Kallen), кои откривааат дека во раните 1940-ти Елиот активно им помагал на Евреите, бегалци од Германија и Австрија да се населат во Британија и Америка. Во писмата напишани по војната, Елиот исто така изразил поддршка за израелската држава.
Во 2009 година, „Фабер“ го објавила вториот том од писмата на Елиот и го преиздал првиот том со 200 нови писма. Крег Рејн (Craig Raine), кој е еден од малкуте критичари кои се обиделе да го одбранат Елиот од обвинувањата за антисемитизам, напишал дека писмата откриваат дека некои од неговите допишувачи биле флагрантно антисемитисти, додека самиот Елиот бил повоздржан. Така во писмата, мајката на Елиот пишувала:„ Имам инстиктивна антипатичност кон Евреите, исто како што имам за одредени животни“, додека пак неговиот правен и литературен застапник во Њујорк Џон Квин (John Quinn), пишувал дека улиците се „преплавени....од сурија грозни Евреи, бедни, набиени, слични на животни“. Елиот му се жалел на Квин дека му е здосадено од неговиот издавач во САД, Хорас Лајверајт (Horace Liverigh), кој бил Евреин, и дека „ми е смачено да работам со Еврејски издавачи кои го одработуваат нивниот дел од договорот само ако се приморани на тоа“, иако потоа продолжил да пишува на сличен начин и за христијански издавачи: „Би сакал да најдам пристоен христијански издавач во Њујорк кому би можело да му се верува...“
Награди
Т.С. Елиот е добитник на бројни награди, признанија и почесни докторати, како:
Црква „Преображение Христово Надворешно“ - Негуш
Преображение Христово Надворешно (Μεταμόρφωση του Σωτήρος, έξω Αγιος Σωτήρας) — црква кај градот Негуш, Егејска Македонија. Влегува во состав на Берско-негушко-камбаниската епархија на Цариградската патријаршија.
Црквата се наоѓа на неколку километри југозападно оД градаот, по патот за Долно Шел. Сместена е на надморска височина од 600 м во пазувите на Каракамен. Во минатото била црква на манастир кој повеќепати бил рушен од Турците. Обновена е во 1906 г.
Градбата претставува камена трикорабна базилика без купола.
Во храмот има две фрески на негушкиот зограф Димитрис (Такис) Скупер (1990), сместени крај влезот. Иконите на иконостасот и Христос Седржител се дело на негушкиот зограф Христодулос Матеу. Има и дела на зографот Такис Хасјурас, како и на непознати постари зографи.
NGC 1332
NGC 1332 — елиптична галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1332 се споменува и како ESO 548-18, MCG -4-9-11, UGCA 72, IRAS 03240-2130.
Откривање
Објектот е откриен на 9 декември 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1332 е од видот E-S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,2 m/лм2. NGC 1332 има привидни димензии од 4,5' х 1,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 26 м 17 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 21° 20' 4". Положбениот агол на објектот е во износ од 115°.
Други поделби
Проучување на NGC 1332 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 12838. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 311; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5879. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 908.
Аума-Вајдатал
Аума-Вајдатал (Auma-Weidatal) — град во округот Грајц, во Тирингија, Германија. Бил именуван по градот Аума и реката Вајда, која тече низ градот. Бил создаден на 1 декември 2011 со спојување на поранешните општини Аума, Браунсдорф, Герен-Делен, Штајц и Вибелсдорф. Од јануари 1996, овие и три други општини кои соработувале во општинската заедница Аума-Вајдатал. Оваа општинска заедница била распуштена на 1 декември 2011. Седиштето на градот и поранешната општинска заедница е во Аума.
1891 во уметноста
1891 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Правило на третините
Правило на третините — правило кај композицијата во ликовната уметност како сликарството, фотографијата и дизајнот. Правилото гласи дека сликата треба да се замисли како да е поделена на девет подеднакви делови со две хоризонтални и две вертикални линии, и дека важните композициони елементи треба да се поставуваат долж тие линии или во нивинте пресеци. Застапниците на оваа теза тврдат дека ако субјектот се порамни со овие точки, тоа создава повеќе тензија, енергија и интерес во композицијата отколку просто поставање на субјектот во средина.
Фотографијата десно е пример за примена на правилото на третините. Хоризонтот лежи на хоризонталната линија која ја дели долната третина на фотографијата од горните две третини. Дрвото стои на пресекот на две линии, наречена и „точка на моќта“. Точките на интерес на фотографијата всушност не мораат да ги допираат овие линии за сепак да го користат правилото на третините. На пример, најсветлиот дел од небото близу хоризонтот каде сонцето неодамна зашло не лежи директно на една од овие линии, но затоа лежи близу пресекот на две други линии, доволно блиску за да го искористи правилото.
Примена
Правилото натретините се применува со порамнување на субјектот со раководните линии и нивните точки на пресек, ставајќи го хоризонтот на најгорната или најдолната линија, или пак со порамнување на линераните елементи на сликата за да се прелеваат од еден дел во друг. Главната причина за користењето на правилото на третините е да се одбегне поставување на субјектот во средината, или да се спречи хоризонтот да ја дели сликата на половина.
При фотографирање или снимање на луѓе, честа практика е телото да се порамни со вертикалната линија, а очите да се порамнат со хоризонталната линија. При снимање на субјект во движење, честопати се следи истата шема, со тоа што најголемиот дел од преостанатито простор се остава пред човекот (онаму каде што се движи).
Светлана Ходченкова
Светлана Кодченкова (родена на 21 јануари 1983 година, Москва, СССР) - руска глумица која работела во театар, кино, телевизија и синхронизација, и како филмски продуцент. Почесен уметник на Русија од 2018 година.
Животопис
Родена е во Москва на 21 јануари 1983 година. Долго време живеела со својата мајка во градот Железнодорожни (сега Балашиха). На 16 години кратко работела во агенција за модели.
Во 2005 година дипломирала на Театарскиот институт Борис Шчукин, курс на Михаил Борисов. Истата година глумела во друг филм во режија на Станислав Говорухин, „Не само со леб “ во улогата на Надежда Дроздова. Во 2007 година, Кодченкова глумела во филмот „Километар нула“ во режија на Павел Санаев. Во периодот од 2009 до 2013 година соработувала со режисерот Марјус Вајсберг, кој ја ангажирал во трилогијата „Љубов во градот“ со пејачката Вера Брежнева и глумицата Анастасија Задорожнаја.
Во 2011 година, глумицата го имала своето деби во Холивуд. - филмот „ Шпион,излези надвор! » Светлана е презентирана заедно со странски колеги (Гери Олдман, Колин Фирт и други) на филмскиот фестивал во Венеција.
Кодченкова глумела во друг американски филм „Волверин: Бесмртниот“, каде што ја играла улогата на злобниот вајпер. Потоа, имала и улоги во такви филмови како „Василиса“, „Шампиони“, „Крвава дама Батори“. На 29 декември 2016 година бил објавен историскиот филм „Викинг“,каде Кодченкова играла една од главните улоги.
Во 2019 година и била доделена наградата „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога за улогата во филмот „Довлатов“.
Член е на партијата Единствена Русија, и член е на Сојузот на кинематографери на Русија.
Личен живот
На 13 декември 2005 година се омажила за глумецот Владимир Јаглич, кого го познавала од институтот. После венчавката, таа го сменила презимето, но го користела своето моминско во филмовите и на сцената. Тие се развеле летото во 2010 година.
Од 2011 година, таа почнала врска со московскиот стопанственик Георги Петришин. На 28 мај 2015 година, Петришин ја запросил глумицата на сцената во театарот, но на крајот тие раскинале во февруари 2016 година
Абиџан
Абиџан — најголемиот и поранешен главен град на Брегот на Слоновата Коска. Тој е комерцијален и банкарски центар на Брегот на Слоновата Коска, како и де факто главен град (иако Јамусукро е официјален). Абиџан се наоѓа во лагуната Ебри, на неколку полуострови и острови поврзани со мостови. Има околу 4 до 5 милиони жители во метрополитенската област.
Абиџан е наречен и "Париз на Западна Африка" поради неговите паркови, широки булевари, универзитети, егзотична мода и музеи. Сè до стартот на Иворијанската граѓанска војна во 2002 година, несигурноста во Абиџан порасна. Некогаш еден од најбогатите и најмирни градови во Африка, денес Абиџан се смета за еден од најопасните градови на континентот.
Лубе Јоноски
Животопис
По занимање бил пекарски работник и работел во Белград, од каде по окупацијата се вратил во своето село. Како напреден младинец, започнал да работи во народно ослободителниот одбор во селото. Во есента 1943 година се приклучил во Групата баталјони, а подоцна ѝ во Првата македонско-косовска бригада. Со Бригадата бил во Егејска Македонија од каде, по борбите кај Богомила, со дел од Бригадата се вратил на Кичевскиот терен. Неговото враќање во селото било откриено од балистите кои го фатиле и го предале на бугарските фашистички полицајци во Македонски Брод, а тие го убиле во април 1944 година.
Кластер од кубански тип
Кластер од кубански тип е распоред на атоми во молекуларна структура што формира коцка. Во идеализираниот случај, осумте темиња се еквивалентни на симетрија и видот има O h симетрија. Таквата структура е илустрирана со јаглеводородната кубана. Со хемиска формула, кубаната има јаглеродни атоми на аглите на коцката и ковалентни врски што ги формираат рабовите. Повеќето кубани имаат покомплицирани структури, обично со нееквивалентни темиња. Тие може да бидат едноставни ковалентни соединенија или макромолекуларни или супрамолекуларни кластер соединенија.
Примери
Други соединенија кои имаат различни елементи во аглите, различни атоми или групи поврзани со аглите се дел од оваа класа на структури. Неоргански кластери од кубански тип вклучуваат селен тетрахлорид, телур тетрахлорид и натриум силокс.
Кубанските кластери се вообичаени низ биоорганската хемија. Фередоксините кои содржат [Fe 4 S 4 ] кластери железо-сулфур се продорни по природа. Четирите атоми на железо и четирите атоми на сулфур формираат наизменично распоредување на аглите. Целиот кластер е типично закотвен со координација на атомите на железо, обично со остатоци од цистеин. На овој начин, секој центар на Fe постигнува тетраедрална координативна геометрија. Некои [Fe 4 S 4 ] кластери настануваат преку димеризација на прекурсори во форма на квадрат [Fe 2 S 2 ]. Познати се многу синтетички аналози вклучувајќи и хетерометални деривати. Неколку соединенија на алкилитиум постојат како кластери во растворот, обично тетрамери, со следнава формула [RLi] 4. Примерите вклучуваат метилитиум и <i id="mwWg">терц</i> -бутиллитиум. Поединечните молекули на RLi не се забележани. Четирите атоми на литиум и јаглеродот од секоја алкилна група врзани за нив заземаат наизменични темиња на коцката, при што дополнителните атоми на алкилните групи ги испакнуваат нивните соодветни агли.
Октаазакубан е хипотетички алотроп на азот со формула N8 ; атомите на азот се аглите на коцката. Како и кубанските соединенија базирани на јаглерод, се предвидува дека октаазакубанот е многу нестабилен поради притискање на аголот на аглите, а исто така не ја добива таа кинетичката стабилност што се гледа за неговите органски аналози.
1890 во уметноста
1890 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Црква „Св. 40 Севастиски маченици“
'''Црква „Св. 40 Севастиски маченици“''' може да се однесува на:
Завод и музеј — Прилеп
Во 1955 година со одлука на Народниот одбор на општина Прилеп е формиран Народниот музеј. Во почетокот активни се три одделенија: Одделение за археологија, Одделение за Историја и Одделение за етнологија. Со тек на време се формираат и сите останати денес активни одделенија.
Со прераснувањето на Народниот музеј во Завод за заштита на спомениците на културата, природните реткости и Музеј во 1981 година, освен музејската дејност институцијата врши и заштитна дејност.
Одделенија
Моментално во рамките на Завод и музеј — Прилеп работат следните одделенија :
Публикување на стручни трудови
Завод и Музеј Прилеп располага со своја интерна библиотека со богат фонд на стручна литература, како и фото лабораторија која е мошне важна помошна техничка служба при активностите на вработените во институцијата. Во 1961 година поставена е Постојана изложба со археолошки предмети, која повремено се обновува. Во рамките на Завод и Музеј работат Меморијалниот музеј "11 октомври 1941", Меморијалниот музеј "Кузман Јосифоски-Питу" и Музејот за тутун.
Прв директор на Народниот Музеј од неговото основање па сè до 1980 година е д-р Бошко Бабиќ, дипл. историчар на уметност.
Штеркатен
Штеркатен (Störkathen) — општина во округот Штајнбург, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Благоја Николовски (сликар)
Благоја Николовски (р. 1944 во Скопје) — македонски сликар.
Живот
Во 1965 година завршува на отсекот сликарство во Средното уметничко училиште во Скопје и своето образование го надоградува во Ликовната школа (École des Beaux-Arts) во Париз. Учествува на повеќе самостојни и групни изложби меѓу кои и на Меѓународниот ликовен триенал на академијата „Лалит Кала“ во Индија.
Долње Церово
Долње Церово (словенечки: Dolnje Cerovo) — населба во Општина Брда во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
1889 во уметноста
1889 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Јукио Шимомура
Репрезентативна кариера
бил член на јапонската репрезентација на Летните олимписки игри 1956.
1492: Conquest of Paradise (албум од Вангелис)
1492: Conquest of Paradise е албум од Вангелис објавен во 1992 година.
Употреба
Албумот во целост својата популарност ја доживеал во 1995 година. Во Германија на пример боксерот Хенри Маске ја искористил песната 1492: Conquest of Paradise како воведна тема при започнување на боксерските натпревари. Кога тој станал светски шампион песната добила широка употреба. Во Португалија пак локалната Социјалистичка партија ја користела песната во својата политичка кампања. Песната исто така се користела од страна на Crusaders, рагби тим од Нов Зеланд.
Светилиште „Фатима Масуме“
Светилиште „Фатима Масуме“ — џамија која се наоѓа во Ком, Иран, вториот свет град во Иран, веднаш по Мешхед. Овој комплекс бил изграден во текот на XVII век.
Космос-2449
Космос-2449 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, Казахстан на 25 декември 2008 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на км, а најмалото на.
Кришна
Кришна (, ; कृष्ण) е најголемото божество во хиндуизмот. Тој се обожува како осмиот аватар на богот Вишну и исто така како врховен Бог сам по себе. Тој е бог на сочувство, нежност, љубов и е еден од најпопуларните и нашироко почитуван меѓу индиските божества. Роденденот на Кришна секоја година го слават хиндусите на Кришна Јанмаштами според месечево-сончевиот хиндуистички календар, кој паѓа кон крајот на август или почетокот на септември од грегоријанскиот календар. Кришна обично е прикажан со кавал во раката.
Анегдотите и наративите од животот на Кришна обично се насловени како Кришна Лела. Тој е централен лик во Махабахарата, Багаватам Пурана и Багавад Гита и се споменува во многу хинду филозофски, теолошки и митолошки текстови. Тие го прикажуваат од различни перспективи: бог-дете, шегобиец, божествен херој и како универзално врховно суштество. Неговата иконографија ги рефлектира овие легенди и го прикажува во различни фази од неговиот живот, како новороденче како јаде путер, младо момче што свири на кавал, младо момче со Рада или опкружено со приврзаници жени или пријателски кочијаш кој му дава совет на Арџуна (главниот протагонист во Махабхарата).
Синонимите за Кришна се пронајдени во литература од првиот милениум пред нашата ера. Во некои суб-традиции, Кришна се обожува како Свајам-Багаван, а ова понекогаш се нарекува и Кришнаизам. Овие суб-традиции се појавиле во контекст на Бакти движењето од средновековната ера. Литературата поврзана со Кришна инспирирала бројни перформансни уметности како што се Баратанатијам, Катакали, Кучипуди, Одиси и Манипури танцот. Тој е пан-хиндуистички бог, но е особено почитуван на некои локации како што се Вриндавана во Утар Прадеш, Дварка и Јунагад во Гуџарат; аспектот Јаганата во Одиша, Мајапур во Западен Бенгал; во форма на Витоба во Пандарпур, Махараштра, Натдвара во Раџастан; Удупи Кришна во Карнатака, Партасаратија во Тамил Наду и Гурувајоаропан во Гурувајур во Керала. Од 60-тите години на минатиот век, обожавањето на Кришна се проширило и во западниот свет и во Африка, најмногу заради работата на Меѓународното друштво за свесност за Кришна (ИСКОН).
Имиња и епитети
Името „Кришна“ потекнува од санскритскиот збор , што првенствено е придавка што значи „црно“, „темно“, „темносино“ или „сепривлечнo“. Месечината што опаѓа се нарекува Кришна Пакша, што се однесува на придавката што значи „затемнување“. Името понекогаш се толкува и како „сепривлечен“.
Како име на Вишну, Кришна е наведен како 57-то име во Вишну Сахасранама. Врз основа на неговото име, Кришна често е прикажан во идолите со црна или сина кожа. Кришна е познат и по разни други имиња, епитети и наслови што ги рефлектираат неговите многубројни асоцијации и атрибути. Меѓу најчестите имиња се Мохан „волшебник“; Говинда „главен пастир“, Кеев „шегаџија“ и Гопала „Заштитник на Го' “ што значи „Душа“или „крави“. Некои имиња за Кришна имаат регионално значење; Јаганата, пронајдено во храмот Пури хинду, е популарна инкарнација во државата Одиша и блиските региони на источна Индија.
Кришна може да се нарекува и Васудева-Кришна, Мурлидар и Чакрадар. Почесната титула „Шри“ често се користи пред името на Кришна.
Историски и литературни извори
Традицијата на Кришна се чини дека е спој на неколку независни богови од античка Индија, а најрана за која е потврдено е Васудева. Васудева бил јунак-бог на племето Вришни, припаѓајќи на Вришни хероите, чие обожавање е потврдено од V-VI век пр.н.е. во списите на Панини, и од II век пр.н.е. во епиграфија со столбот Хелиодор. Во еден момент, се смета дека племето Вришни се споило со племето Јадава, кое имало свој јунак-бог кој бил наречен Кришна. Васудева и Кришна се споиле за да станат единствено божество, кое се појавува во Махабахарата, и тие почнале да се идентификуваат со Вишну во Махабхарата и Багавад Гита. Околу IV век н.е., друга традиција, култот на Гопала-Кришна, заштитник на говедата, исто така бил апсорбиран во традицијата на Кришна.
Опис во кованица (II век пр.н.е.)
Околу 180 г.п.н.е., индо-грчкиот крал Агатокле издал кованица со слики на богови кои сега се толкуваат дека се поврзани со сликите на Ваиснава во Индија. Боговите прикажани на монетите се чини дека се Самкарсана - Баларама со атрибути составени од Гада (боздоган) и плуг, и Васудева-Кришна со атрибути на Шанха (конха) и тркалото на Судрашана чакра. Според Бопеарачи, украсот на врвот на капата на божеството била всушност погрешно толкувана како шпицест чадор со полумесечина на врвот (чатра).
Натписи
Столбот Хелиодорус, камен столб со натпис од брамиско писмо е откриен од археолозите на колонијалната ера во Беснагар (Видиша, централна индиска држава Мадја Прадеш). Врз основа на внатрешните докази за натписот, датирано е од 125 до 100 година пр.н.е., а сега познат по Хелиодорус - индо-грк, кој служел како амбасадор на грчкиот крал Антиалкидас кај регионалниот индиски крал Касипутра Багабадр а. Натписот на столбот Хелиодорус бил приватна религиозна посветеност на Хелиодор кон „Васудева“, рано божество и друго име на Кришна во индиската традиција. Во него се наведува дека столбот бил конструиран од „Багавата Хелиодорус“ и дека станувало збор за „столб на Гаруда“ (двата термини се поврзани со Вишну-Кришна). Дополнително, натписот вклучува стих од поглавје поврзано со Кришна, 11,7 на Махабхарата во кое се наведува дека на патот кон бесмртноста и небото е да се живее правилно живот на три доблести: самоумереност (damah), великодушност (cagah или tyaga), и претпазливост (apramadah). Наоѓалиштето на столбот Хелиодорус бил целосно ископан од археолозите во 60-тите години на минатиот век. Напорите ги откриле темелите од тули на многу поголем антички елиптичен храм со светилиште, мандапи и седум дополнителни столба. Натписите на столбот Хелиодорус и храмот се едни од најраните докази за посветеноста на Кришна-Васудева и ваишнавизмот во античка Индија.
Натписот Хелиодорус не е изолиран доказ. Натписите на Хатибада Госунди, сите сместени во државата Раџастан и според модерната методологија датираат на I век пр.н.е., каде се споменуваат Сакарчаша и Васудева, исто така се споменува дека конструкцијата била изградена за нивно богослужба во соработка со врховното божество Нарајана. Овие четири натписи се познати по тоа што се едни од најстарите познати санскритски натписи.
Камената плоча Мора била пронајдена на археолошкиот локалитет Матура-Вриндаван во Утар Прадеш, што денес се чува во музејот Матура, имала Брами натпис. Датира од I век н.е. и ги спомнува петтемина херои од Вришни, инаку познати како Сакарчаша, Васудева, Прадјумна, Анируда и Самба.
Записот за Васудева започнал во II век пр.н.е. со ковани пари Агатокле и столбот Хелиодорус, но името на Кришна се појавувало подоцна во епиграфијата. На археолошкиот локалитет Чилас II датиран од првата половина на I век н.е. во северозападен Пакистан, близу границата со Авганистан, се врежани две машки заедно со многу будистички слики во близина. Поголемиот од двајцата мажи држи плуг и палка во неговите две раце. Уметничкото дело има и натпис со писмо Карости, кој е дешифриран од научниците како Рама-Крсна и се толкува како антички приказ на двајцата браќа Баларама и Кришна.
Првиот познат приказ на животот на Кришна доаѓа релативно доцна со релјеф пронајден во Матура и датира од I-ви до II век н.е. Се чини дека на овој фрагмент се гледа како Васудева, таткото на Кришна, го носи бебето Кришна во корпа преку Јамуна. Релјефот покажува на едниот крај како Нага со седум качулки како преминува река, каде макара крокодил треска наоколу, а на другиот крај едно лице навидум држи корпа над главата.
Махабхарата
Најраниот текст што содржи детални описи на Кришна како личност е епот „Махабахарата“, кој го прикажува Кришна како олицетворение на Вишну. Кришна е централен карактер во многу главни приказни на епот. Осумнаесетте поглавја од шестата книга („Бишма Парва“) од епот што ја сочинуваат „Багавад Гита“ ги содржат советите на Кришна до Арџуна на бојното поле. Харивамса, подоцнежен додаток на „Махабхарата“ содржи детална верзија на детството и младоста на Кришна.
Други извори
„Чандогија Упанишад“, проценет дека е составен некаде помеѓу VIII-ми и VI-ти со век пр.н.е., бил уште еден извор на шпекулации во врска со Кришна во античка Индија. Стихот (III.xvii.6) го споменува Кришна во Кришна Девакипутраја како ученик на мудрецот Гора од семејството Ангираса. Некои научници Гора го идентификуваат со Немината, дваесет и втората тиртанкара во џаинизмот. Фразата „За Кришна, синот на Деваки“, ја споменувале научници како Макс Мулер, како потенцијален извор на басни и ведски фолклор за Кришна во „Махабхарата“ и друга античка литература – но само како потенцијален, бидејќи овој стих може да биде интерполиран во текстот, или Кришна Девакипутра, може да се разликува од божеството Кришна. Овие сомнежи се поткрепени со фактот дека многу подоцнежната возраст Сандилја Бакити Сутра с, трактат за Кришна, цитира компилации од подоцнежна возраст, како што е Нарајана Упанишад, но никогаш не го цитира овој стих од Чандогија Упанишад. Други научници не се согласуваат дека Кришна споменат заедно со Деваки во античкиот Упанишад е неповрзан со подоцнежниот хиндуистички бог на славата од „Багавад Гита“. На пример, Арчер изјавил дека не можело лесно да се отфрли совпаѓањето на двете имиња што се појавуваат заедно во истиот стих на Упанишад.
Во Ашахијај, чиј автор е античкот граматичар Панини (веројатно припаѓал на V или VI век пр.н.е.), Васудева и Арјуна, како приматели на богослужба, се споменуваат заедно во иста сутра.
Мегастенес, грчки етнограф и амбасадор на Селевк I во дворот на Чандрагупта Маурија кон крајот на IV век пр.н.е., се осврнал на Херакле во неговото познато дело „Индика“. Овој текст сега е изгубен за историјата, но бил цитиран во секундарната литература од подоцнежните Грци како Аријан, Диодор и Страбон. Според овие текстови, Мегастен споменал дека племето Сурасенои во Индија, кое се поклонувало на Херакле, имало два поголеми града именувани Метора и Клеисобора и пловната река Џобарес. Според Едвин Брајант, професор по индиски религии познат по своите публикации за Кришна, „нема сомневање дека Сурасенои се однесува на Шурасенас, гранка на династијата Јаду на која припаѓал Кришна“. Зборот Херакле, наведувал Брајант, бил веројатно грчки фонетски еквивалент на Хари-Кришна, како што била и Метора од Матура, Клеисобора од Кришнапура и Јобарес од Јамуна. Подоцна, кога Александар Македонски ја започнал својата кампања во северозападниот индиски потконтинент, неговите соработници се присетиле дека војниците на Порус носеле слика на Херакле.
Каримабад
Каримабад (كريم آباد) — главен град на Хунза, предел во северен Пакистан каде што живее народот Хунзи. Бил престолнина на кнежевството Хунза, кое постоело до 1975 г.
Кришна
Други извори
Будистичкиот канон Пали и Гата-Јатака (Бр.454) полемички ги спомнува приврзаниците на Восудева и Баладева. Овие текстови имаат многу особености и може да бидат помешани со верзија на легендите на Кришна. Текстовите на џаинизмот ги споменуваат овие приказни, исто така, со многу особености и различни верзии, во нивните легенди за Тиртанкара. Ова вклучување на легендите поврзани со Кришна во античката будистичка литература и литература од Јаина сугерира дека теологијата на Кришна била постоечка и важна во религиозниот пејзаж набљудуван од нехинду-традициите на античка Индија.
Античкиот санскритски граматичар Патанџали во својата „Махабхашија“ направил неколку наводи на Кришна и неговите соработници кои се наоѓаат во подоцнежните индиски текстови. Во неговиот коментар на стихот 3.1.26 на Пчини, тој исто така го користел зборот Камсавада или „убиството на Камса“, важен дел од легендите околу Кришна.
Пурана
Многу Пурани, главно составени за време на периодот Гупта (IV-V век н.е.), ја раскажуваат животната приказна на Кришна или некои најважни моменти од неа. „Две Пурани“, „Багаватам Пурана“ и „Вишну Пурана“, содржат најелаборирано раскажување на приказната на Кришна, но животните приказни за Кришна во овие и другите текстови се разликуваат и содржат значителни недоследности. „Багаватам Пурана“ се состои од дванаесет книги поделени во 332 поглавја, со збирен вкупен износ од 16,000 до 18,000 стихови во зависност од верзијата. Десеттата книга на текстот, која содржи околу 4,000 стихови (~ 25%) и е посветена на легендите за Кришна, е најпопуларниот и најшироко проучуваниот дел од овој текст.
Иконографија
Кришна е претставен во индиските традиции на многу различни начини, но со некои заеднички одлики. Неговата иконографија обично го прикажува со црна, темна или сина кожа, како Вишну. Сепак, античките и средновековните релјефи и камената уметност го прикажувале во природна боја на материјалот од кој е формиран, како во Индија, така и во југоисточна Азија. Во некои текстови, неговата кожа е поетски опишана како боја на Јамбул (Јамун, овошје во виолетова боја).
Кришна често е прикажан како носи венец или круна со пердув од паун, и свири на бансури (индиска флејта). Во оваа форма, тој обично се прикажува како стои со едната нога свиткана пред другата во држењето на Трибханга. Понекогаш е придружуван од крави или теле, кои го симболизираат божествениот пастир Говинда. Алтернативно, тој е прикажан како романтично младо момче со гопии (млекарки), често правејќи музика или шеги.
Во други икони, тој е дел од сцените на епските битки на „Махабхарата“. Тој е прикажан како возач, особено кога му се обраќа на ликот на принцот Пандава, Арџуна, симболично одразувајќи ги настаните што довеле до „Багавад Гита“ – спис на хиндуизмот. Во овие популарни прикази, Кришна се појавува најнапред како кочијаш, или како советник што го слуша Арџуна, или како кочијаш додека Арџуна ги насочува своите стрели на бојното поле Курукшетра.
Алтернативните икони на Кришна го покажуваат како бебе (Бала Кришна, детето Кришна), дете кое ползи на рацете и колената, дете што танцува или дете со невин изглед, разиграно краде или троши путер (Макан Чор), држејќи го Ладду во раката (Ладду Гопал) или како космичко новороденче кое си го цица прстот додека лебди на лист од банајан (вид смоква) за време на Пралаја (космичкото распаѓање) набљудувано од мудрецот Маркандеја. Регионалните варијации во иконографијата на Кришна се гледаат во неговите различни форми, како што се Јаганата во Одиша, Витоба во Махараштра Шринатџи во Раџастан, и Гурувајоропан во Керала.
Упатство за подготовка на Кришна икони во дизајнот и архитектурата се опишани во санскритските текстови од средновековната ера на вештини од хинду храмови како што се Ваиканаса Агама, Вишну дармотара, Брихат самхита и Агни Пурана. Слично на тоа, тамилските текстови од раното средновековие исто така содржат упатства за вајање на Кришна и Рукмини. Неколку статуи направени според овие упатства се наоѓаат во колекциите на Владиниот музеј, Ченаи.
Раѓање
Во Кришна Харитас, Кришна е роден од Деваки и нејзиниот сопруг, Васудева од кланот Јадава во Матура. Братот на Деваки е тиранин по име Камса. На свадбата на Деваки, според легенди на некои Пурани, гаталците му кажуваат на Камса дека детето на Деваки ќе го убие. Понекогаш, тоа било прикажано како акашвани (глас од небото) дал соопштение за смртта на Камса. Камса организира да се убијат сите деца на Деваки. Кога ќе се роди Кришна, Васудева тајно го носи бебето Кришна далеку преку Јамуна и го разменува. Кога Камса се обидува да го убие новороденчето, разменетото бебе се појавува како хинду-божица Јогмаја, предупредувајќи го дека неговата смрт пристигнала во неговото кралство, а потоа исчезнала, според легендите во Пураните. Кришна расте со Нанда и неговата сопруга Јашода во близина на денешна Матура. Преживеале и два брата и две сестри на Кришна, имено Баларама и Субхадра, според овие легенди. Денот на раѓање на Кришна се слави како Кришна Јанмаштами.
Детство и младост
Легендите за детството и младоста на Кришна го опишуваат како говедарче, палаво момче чии бељи му го даваат прекарот Махан Чор (крадец на путер) и заштитник кој ги краде срцата на луѓето и во Гокул и во Вриндавана. Во текстовите се наведува, на пример, дека Кришна го подигнал ридот Говардана за да ги заштити жителите на Вриндавана од разорните дождови и поплави.
Други легенди го опишуваат како волшебен и разигран љубител на гопии (млекарки) на Вриндавана, особено на Рада. Овие љубовни приказни исполнети со метафора се познати како Расалила (Танц на божествената љубов) и биле романтизирани во поезијата на Јајадева, автор на „Гита Говинда“. Тие се исто така клучни за развојот на традициите на Кришна бакти кои ги обожаваат Рада-Кришна.
Детството на Кришна го илустрира хиндуистичкиот концепт на лила, играње за забава и уживање, а не за спорт или заработка. Неговата интеракција со гопиите на раса (естетика) танцот или Расалила е пример. Кришна свири на кавал и гопиите доаѓаат веднаш, оставаат што и да прават, до бреговите на реката Јамуна и му се придружуваат во пеењето и танцувањето. Дури и оние кои физички не можат да бидат таму, му се придружуваат преку медитација. Тој е духовната суштина и вечната љубов во постоењето, гопиите метафорички ја претставуваат праксти материјата и непостојаното тело.
Зрелоста
Легендите на Кришна потоа го опишуваат неговото враќање во Матура. Тој го соборува и убива тиранинот, неговиот чичко Камса/Канза, откако задушува неколку обиди за атентат од страна на Камса. Тој го враќа назад таткото на Камса, Уграсена како крал на Јадава и станува водечки принц на дворот. Во една верзија на приказната за Кришна, како што раскажува Шанта Рао, Кришна по смртта на Камса ги води Јадавите кон новоизградениот град Дварака. Потоа Пандавас се крева. Кришна се спријателува со Арџуна и другите принцови Пандава од кралството Куру. Кришна игра клучна улога во „Махабахарата“.
„Багаватам Пурана“ опишува осум жени на Кришна кои се појавуваат во низа како (Рукмини, Сатјабама, Џамбавати, Калинди, Митравинда, Нагнаџити (исто така наречена Сатја), Бадра и Лакшмана (исто така наречена Мадра). Според Денис Хадсон, ова е метафора каде секоја од осумте жени означува различен аспект од него. Според Џорџ Вилијамс, текстовите на Ваишнава ги споменуваат сите гопии како сопруги на Кришна, но ова е духовна симболика на посветената врска и целосната љубовна посветеност на Кришна кон секој посветен на него.
Во хинду-традициите поврзани со Кришна, тој најчесто се гледа со Рада. Сите негови сопруги и неговата љубовница Рада се сметаат во хиндуистичката традиција како аватари на божицата Лакшми, парнерката на Вишну. Гопиите се сметаат како манифестации на Лакшми или Рада.
Курукшетра војна и Багавад Гита
Според епската поема „Махабхарата“, Кришна станува кочијаш на Арџуна за војната во Курукшетра, но под услов тој лично да не крева никакво оружје. По пристигнувањето на бојното поле и кога ќе види дека непријателите се неговото семејство, неговиот дедо и неговите братучеди и најблиски, Арџуна е трогнат и вели дека неговото срце нема да дозволи да се бори и да убива други. Тој повеќе би сакал да се одрече од кралството и да го спушти својот Гандив (лакот на Арџуна). Кришна тогаш го советува за природата на животот, етиката и моралот кога се соочува со војна меѓу доброто и злото, непостојаноста на материјата, трајноста на душата и доброто, должностите и одговорностите, природата на вистинскиот мир и блаженство и различните видови на јога за да се достигне оваа состојба на блаженство и внатрешно ослободување. Овој разговор помеѓу Кришна и Арџуна е претставен како дискурс наречен „Багавад Гита“.
Смрт и вознесение
Во индиските текстови е наведено дека легендарната војна Курукшетра довела до смрт на сите стотици синови на Гандари. По смртта на Дуриодхана, Кришна го посетува Гандари за да му изрази сочувство, кога Гандари и Дхитарааштра ја посетувале Курукстра, како што е наведено во „Стри Парва“. Чувствувајќи се дека Кришна намерно не ставил крај на војната, во бес и тага, Гандари рече: „Беше рамнодушен кон Курусите и Пандавите додека се убиваа едни со други, затоа, Говинда, ти ќе бидеш убиец на твои роднини!“ Според „Махабхарата“, на фестивалот започнува борба меѓу Јадавите, кои на крај се убиваат едни со други. Помешувајќи го Кришна со елен, ловџија по име Јара пука стрела што смртно го повредува. Кришна му простува на Јара и умира. Местото на поклонение (тирта) на Балка во Гуџарат ја означува локацијата каде се верува дека починал Кришна. Познат е и како Дехоцарга, наведува Дијана Л. Ек, израз што буквално значи место каде Кришна „го предал своето тело“.[101] Багавата Пурана во Книгата 11, поглавје 31, вели дека по неговата смрт, Кришна се враќа во своето престолно живеалиште директно поради неговата јогиска концентрација. Боговите што чекаат како Брама и Индра не биле во можност да го следат патот по кој Кришна тргнал да ја напушти својата човечка инкарнација и да се врати во своето живеалиште.
Верзии и толкувања
Постојат бројни верзии на животната приказна на Кришна, од кои три најмногу се изучуваат: „Харивамса“, „Багаватам Пурана“ и „Вишну Пурана“. Тие ја делат основната приказна, но значително се разликуваат во нивните специфики, детали и стилови. Најоригиналната композиција, „Харивамса“ е раскажана во реален стил што го опишува животот на Кришна како сиромашен сточар, но ткаејќи во поетска и алузивна фантазија. Завршува со триумфална нота, а не со смртта на Кришна. Разликувајќи се во некои детали, петтата книга на „Вишну Пурана“ се оддалечува од реализмот на „Харивамса“ и го вградува Кришна во мистична смисла и пофалби. Ракописите на „Вишну Пурана“ постојат во многу верзии.
Десеттата и единаесеттата книга на „Багаватам Пурана“ се смета за поетско ремек-дело, полно со имагинација и метафори, без никаква врска со реализмот на пасторалниот живот пронајден во „Харивамса“. Животот на Кришна е претставен како космичка претстава (лила), каде што неговата младост е поставена како кнежевствен живот со неговиот згрижувачки татко Нанда претставен како крал. Животот на Кришна е поблизок до оној на човечкото суштество во „Харивамса“, но е симболичен универзум во „Багаватам Пурана“, каде Кришна е во рамките на универзумот и надвор од него, како и самиот универзум, секогаш. Ракописите од „Багаватам Пурана“, исто така, постојат во многу верзии, на бројни индиски јазици.
Предложено датирање
Датумот на раѓање на Кришна се слави секоја година како Јанмаштами.
Ланвања Вемсани навела дека може да се заклучи дека Кришна живеел помеѓу 3227 година пр.н.е. - 3102 пр.н.е. од Пурана. Голем број научници, како што е А.К. Бансал, Б.В. Раман ја поставувале годината на раѓање на Кришна како 3228 пр.н.е. Научен труд презентиран на конференција во 2004 година од група археолози, религиозни научници и астрономи од Сомнат Труст од Гуџарат, што била организирана во Прабас Патан, претпоставената локација на местото каде што Кришна ги минал своите последни моменти, ја утврдува смртта на Шри Кришна на 18 Февруари 3102 година п.н.е. на возраст од 125 години и 7 месеци.
Спротивно на тоа, според митологиите во џаинската традиција, Кришна бил братучед на Немината. Се верува дека Немината е во традицијата на Џаин, роден 84,000 години пред IX век пр.н.е. Паршваната, дваесет и третата тиртанкара.