cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Книжевна далга
Книжевна далга — награда што ја доделуваат Здружението „Бран“ и Ревијата „Бранувања“ од Струга, за особени заслуги во афирмацијата на балканските книжевни вредности, како и за личниот придонес во книжевноста. Се доделува во рамките на меѓународната книжевна манифестација „Струшки книжевни средби“ во Струга.
Германска окупација на Белорусија (1941-1944)
Германска окупација на Белорусија — окупација од страна на нацистичките сили на територијата на Белоруска ССР во периодот од 1941 до 1944 година.
Окупацијата на Белорусија започнала со германската инвазија на Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година (Операција Барбароса) и завршила во август 1944 година со советската Операција Багратион. Западните делови на Белоруска ССР (од 1940 година) станале дел од Рајхскомесаријатот Остланд во 1941 година, но во 1943 година германските власти им дозволиле на локалните соработници да формираат марионетска држава на чело со Белоруската Централна Рада, која траела до ослободувањето на регионот од страна на Советите.
Инвазија
По дваесет месеци советско владеење во Западна Белорусија и Западна Украина, Нацистичка Германија и нејзините сојузници на Оската извршиле инвазија на Советскиот Сојуз на 22 јуни 1941 година. Источна Белорусија особено пострадала за време на борбите. По крвавите борби, сите тековни на белоруските територии биле окупирани од Германците до крајот на август 1941 година. Во времето кога дел од Полска била анексирана кон Советскиот Сојуз, мнозинството полски државјани не побарале советско државјанство и како резултат на тоа биле полски државјани под советска и подоцнежна нацистичка окупација.
Окупација
Во раните денови на окупацијата се појавило моќно и секако добро координирано советско партиско движење. Криејќи се во шумите, партизаните нанесувале тешки оштетувања на германските линии за снабдување и комуникации, попречувајќи ги железничките пруги, мостовите, телеграфските жици, напаѓајќи складишта за снабдување, депонии за гориво и слично. Во најголемата партиска саботажа на целата Втора светска војна, таканареченото пренасочување кон Асиповичи на 30 јули 1943 година, биле уништени четири германски возови со резерви. За да се борат против партизанската активност, Германците морале да повлечат значителни сили зад нивната линија на фронтот. На 22 јуни 1944 година започнала големата советска стратешка офанзивна Операција Багратион, која конечно ја ослободила цела Белорусија до крајот на август.
На окупираната територија од Третиот Рајх, под окупација биле околу 8 милиони луѓе, а 900.000 биле советски воени заробеници. Германската администрација спровела политика на геноцид, грабежи и насилство, што се случил преку германскиот план „Ост“. Првиот чекор на окупаторот било воведувањето на ограничувања за граѓанските слободи на месното население. Била објавена вонредна состојба. Целото население кое живеело на окупираната територија било предмет на задолжителна регистрација. Забранети биле активностите на сите организации, како и сите митинзи и состаноци. Од првите денови на војната Германците извршиле масовно чистење: убиство на комунисти, советски активисти, интелектуалци и слично. Со посебна суровост биле убивани Евреите, Циганите и физички и ментално болните.
На територијата на Белорусија, нацистите создале 260 концентрациони логори за смртта. Најголемиот бил логорот Тростанец, во кој биле убиени 206.500 луѓе.
Воени злосторства
Германија наметна брутален режим, депортирајќи околу 380.000 луѓе за робска работна сила и убивајќи стотици илјади цивили. Населението требало да биде истребено за германска колонизација. Најмалку 5.295 белоруски населби биле уништени од страна на нацистите и некои или сите нивни жители биле убиени (од 9.200 населени места кои биле изгорени или на друг начин уништени во Белорусија за време на Втората светска војна ). Повеќе од 600 села како Катин биле уништени со целото население. Вкупно, 2.230.000 луѓе биле убиени во Белорусија за време на тригодишната германска окупација.
Студијата од 2017 година покажала дека „советските партизански напади врз германскиот персонал предизвикало репресии против цивилите, но дека нападите врз железниците имале спротивен ефект. Кога партизаните се фокусирале на попречување на германските снабдувачки линии, наместо да ги убијат Германците, окупаторските сили спроведувале помалку репресии, гореле помалку куќи и убивале помалку луѓе“.
Холокауст
Најголемо еврејско гето во Советска Белорусија пред завршувањето на Втората светска војна било Минското гето. Речиси целото, претходно бројното еврејско население во Белорусија кое не било евакуирано кон исток пред германскиот напредок, било убиено за време на холокаустот со куршум.
Американската историчарка Луси Давидович, автор на „Војна против Евреите“, оценила дека 66% од еврејскиот народ што живел во Белоруска ССР загинал во холокаустот, од 375.000 Евреи во Бела Русија пред Втората светска војна, според советските податоци.
По војната
Севкупно, Белорусија изгубила една четвртина од своето предвоено население во Втората светска војна, вклучувајќи ја и практично целата нејзина интелектуална елита. Околу 9.200 села и 1.200.000 куќи биле целосно уништени. Големите градови како Минск и Витебск изгубиле над 80% од нивните згради и градска инфраструктура. За одбраната против Германците и издржливоста за време на германската окупација, главниот град Минск ја добил титулата „Херојски град“ по војната.
Москва-Сити
Москва Меѓународен Бизнис Центар (руски: Московский Международный Деловой Центр; ММДЦ) — комерцијална област во центарот на Москва, Русија.
Денис Алексеев
Денис Алексеев (роден на 21 декември 1987) — руски атлетичар кој на Летните олимписки игри - 2008 одржани во Пекинг како дел од штафетата на Русија 4х400m го освои бронзениот медал.
NGC 7041
NGC 7041 — елиптична галаксија во соѕвездието Индијанец, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7041 се споменува и како ESO 235-82, AM 2113-483.
Откривање
Објектот е откриен на 7 јули 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7041 е од видот E-S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,9 m/лм2. NGC 7041 има привидни димензии од 3,6' х 1,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 21 ч 16 м 32,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -48° 21' 47"". Положбениот агол на објектот е во износ од 85°.
Други поделби
Проучување на NGC 7041 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 66463. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 413; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8426. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Бреша Калчо
Бреша Калчо е италијански фудбалски клуб со седиште во градот Бреша, Ломбардија. Во моментов се натпреварува во највискота лига по ранг во Италија, Серија А.
Клубот е основан во 1911 година и го држи рекордот по бројот на одиграни сезони во Серија Б со вкупно 53, вклучувајќи ги и 18-те по ред во периодот од 1947 до 1965, и биле победници трипати. Бреша има одиграно и 22 сезони во Серија А, каде најдобар пласман им е 7-мото место во сезоната 2001-2002, предводени од легендата на италијанскиот фудбал Роберто Баџо, исто така се квалификувале за Интертото купот за следната сезона и за првпат во својата историја клубот заиграл во некое од европските натпреварувања. Во Интертото Бреша стигнала до финалето, но загубила од Париз Сен Жермен поради правилото гол во гости, откако во двата натпревари резултатот бил нерешен.
Досница
Опис
Реката извира во планината Гал’мбица северозападно под врвот Елинца (1.469 м) под името Кленика. Тече во југоисточен правец и минува јужно под врвот Волче и североисточно под Буф (1.432 м). Излегува од планината југозападно од Нестрам и како Досница се влева во Бистрица (тука наречена Белица).
Мистеријата на жолтата соба (филм од 1930 година)
Мистеријата на жолтата соба (француски: Le mystère de la chambre jaune ) е француски мистеричен филм од 1930 година, режиран од Марсел Л'Хербие, а Ролан Тутен, Хјугет Дуфлос и Леон Белиер ги пополнуваат главните улоги. Се заснова на истоимениот роман од Гастон Леру од 1907 година. Л'Хербие направил продолжение, Парфемот на дамата во црно, следната година.
Филмските сетови биле дизајнирани од уметничкиот директор Лазаре Мерсон.
Лајла Олгрен
Рагнхилд Лајла Лилемор Олгрен (родена Андерсон; 1937–2014) — шведски телекомуникациски инженер којa се смета за развивач на мобилна телефонија заедно со Остен Макитало, двајцата инженери во Телија. Конкретно, таа успешно воведе складирање на телефонскиот број во микропроцесорот на телефонот, така што поврзувањето може да се постигне со притискање на копчето за повик. Со тоа се избегнаа прекини на преносот предизвикани од препреки како што се дрвјата при подолго традиционално бирање. Пристапот потоа беше усвоен ширум светот. За нејзините напори, во 2009 година таа стана првата жена на која ѝ беше доделена наградата Полхем за технички иновации.
Тадеуш Ружевич
Тадеуш Ружевич (Tadeusz Różewicz; — ) — полски поет, прозаист, драмски писател и сценарист.
Џеп Лорсен
Џеп Бром Лорсен (анг. Jeppe Breum Laursen) е дански пејач-текстописец и продуцент кој помогнал во пишувањето и продуцирањето на „Born This Way“ од Лејди Гага. Изведувајќи под името „Сениор,“ Џеп бил водечки вокал на денс-рок бендот Junior Senior.
Тадеуш Ружевич
Животопис
Тадеуш Ружевич е роден на 9 октомври 1921 година во Радомск (во близината на Лоѓ), во семејството на Владислав и Стефанија Ружевич. Во 1938 година, поради сиромаштијата, бил принуден да го напушти училиштето, а по германската окупација на Полска работел физички работи. Во 1942 година го посетувал тајниот курс по воена обука и една година подоцна, заедно со неговиот брат Јануш (кој исто така бил поет), ѝ пристапил на партизанската антифашистичка Народна армија. За разлика од Јануш, кој бил погубен од Гестапо во 1944 година, Ружевич ја преживеал војната. Во 1945 година, тој го завршил курсот наменет за оформување на образованието и започнал да студира историја на уметноста на Јагелонскиот универзитет во Краков. Ружевич бил скромен човек, кој ги избегнувал големите градови и општественито ангажман, а од 1968 година живеел во Вроцлав. Тој бил член на Полската академија на уметностите и почесен доктор на науки на најзначајните полски универзитети.
Џеп Лорсен
Лорсен помогнал во пишувањето на песната од Лејди Гага, „Born This Way“ (2011), од албумот Born This Way. Песната се искачила на првото место на Билборд Хот 100 на 16 февруари 2011.
Тадеуш Ружевич
Творештво
Ружевич ѝ припаѓа на првата генереација полски поети. Првите песни ги објавил во 1938 година во разни училишни и младински списанија, следната година објавувал во илегалниот печат, продолжил да пишува додека бил партизан и во 1944 година илегално ја објавил збирката „Шумски еха“, која не е сочувана. По војната, во 1946 година, ја објавил збирката сатири „Во лажичка вода“, а неговото официјално деби го претставува збирката „Немир“ од 1947 година. Во 1953 година ја објавил книгата со репортажи „Разгледници од Унгарија“, а во 1955 година се појавило првото прозно дело на Ружевич, збирката новели „Опадна лисјето од дрвјата“ со тема од окупацијата на Полска. Следната година, Ружевич го напишал сценариото за филмот „Три жени“, а во 1957 година, во една книга, биле објавени сите негови дотогашни поетски збирки. До неговото драмско деби во 1959 година (драмата „Картотека“), Ружевич објавил дванаесет високоценети збирки поезија. Оттогаш, тој напишал речиси педесет драми. Оваа ерупција на драматуршка енергија била придружена со привремени навраќања кон поезијата и кратки излети во светот на прозата. Ружевич се смета за еден од најголемите повоени полски поети и можеби за најинвентивен полски драматург. Негови најпознати драми се: „Картотека“, „Прекинатиот чин“, „Наталитет“, „Гладниот уметник си оди“ и „Бела венчавка“. Неговите дела се преведени на околу 50 јазици во околу 900 странски публикации.
Ружевич бил неколкупати номиниран за Нобелова награда за литература, а добитник е на повеќе книжевни награди, како: Европската награда за книжевност, Европската награда за поезија КОВ, Наградата „Силесиус“, книжевната награда „Владислав Рејмонт“, наградата „Ника“, полската државна награда од прв степен и државната награда од втор степен (за збирката „Рамнина“), Литературната награда на Краков (1959), Големиот крст за препород на Полска, наградата на полскиот ПЕН-клуб „Јан Парандовски“, орденот „Ecce Homo“, златниот медал „Заслужен за културата Gloria Artis“, специјалната награда на „Политика“, „творец на културата за 2010“, Златниот венец на Струшките вечери на поезијата итн.
Местото што го зазема Ружевич во полската поезија не само што е значајно, туку тоа е кренато на посебен пиедестал, зашто тој се смета за еден од најмладите полски класици, кој многу рано извршил големо влијание врз развојот на поновата полска поезија. Ружевич се смета за класик на полската поезија и од него учеле речиси сите помлади полски поети. Тој открил нови изразни можности на полскиот стих, така што дури и оние поети кои не се свесни за неговото влијание, всушност, во голем мера му должат нему.
Основната одлика на поезијата на Ружевич се состои во тоа што тој е еклатантен пример на крајно одговорно сфаќање на поетскиот чин и на поетското дело, а неговата ангажираност произлегува од уверувањето дека поетот е должен не да се доселува, туку да никне во клучните пунктови на сегашноста. Праизвор на поезијата на Ружевич е крикот на човекот пред човечкото злосторство и пред неговата ништожност, но и вербата во него. Втората одлика на неговата поезија е отсуството на секаква извештаченост, наместеност и изнасиленост, т.е. отсуството на бесцелно поетизирање и неконтролирано расфрлање со боите и метафората. Неговата поезија е елементарна, но и ретко впечатлива со својата едноставна извајаност и поетска дограденост. Таа се потпира врз поставката дека не треба да се зборва за чувствата, туку да се предизвикаат чувства; да не се кокетира со мисловност и задлабоченост, туку да се биде мисловен и задлабочен. Самиот Ружевич со голема недоверба им приоѓал на своите поетски дела, велејќи: „Никако не можам да сфатам дека поезијата постои, иако е убиен човекот. Вистинскиот мотор, никулецот на мојата поезија е омразата кон поезијата. Се бунев поради тоа дека таа преживеа, дека постои и покрај „крајот на светот“. Рамнодушна. Божествена. Неприкосновена во своите закони, прописи, поетики.“
Созреан во борбата против нацистичкиот окупатор, целата поезија и поетика на Ружевич произлегува од визијата на војната и смртта. Во една прилика, тој напишал: „Не можев да разберам дека поезијата постои иако е убиен човекот. Убиен е оној кој ја доведол поезијата во живот, договорениот јазик што треба да го изрази она што не може да се изрази... Со сомнеж гледам на тие остварувања. Ги составив од остатоците на зборовите кои преостанаа, од незаменливите слики, од големото буниште, од големите гробишта. Ми се чинеше дека јас сум првиот човек кој рече „добар ден“, „вода“, „сонцето изгрева“. Создавав поезија за преплашените и ослепените. Учевме да зборуваме од почетокот. Тие и јас.“ Навидум, Ружевич е мрачен поет. Тој не се обидува да поетизира. Нему му е туѓо секое поетизирање, музицирање, сликање. Тој се обидува да ја најде основната нишка на поезијата која, според него, не се наоѓа ниту во музиката, ниту во метафората. На вистинскиот поет таквите елементарни песни му се појавуваат еднаш или двапати во животот. Затоа, тој ја бара вистинската песна и вистинскиот збор. Токму затоа, во неговите песни многу е важна формата. Впрочем, една негова поетска збирка се вика „Форми“. Ружевич го крши стихот, го отфрла сето она што му делува непотребно и го сака само чистиот, елементарен збор. Се обидува од елементите на зборот да создаде нова целина. Со нивна помош, тој сака да дојде до тишината и до разјаснувањето. Според зборовите на Ружевич: „Само избезумениот и нихилистот со избрани слики може да ја опишува убавината, додека пред нашите очи умира вистината. Само избезумен или резигниран човек може... да слегува уште еднаш во студениот пекол на естетиката. Јас лелекав и молчев не мислејќи за естетиката. Таков е изворот на мојата поезија и поетика.“
Поезијата на Ружевич е израз на трагичноста на поединецот, изгубен во светот во кој доминираат масовната смрт и цивилизацискиот униформизам. Како јунак во неговите песни се јавува човекот кој е загрозен од деградацијата и општиот хаос. Ружевич пее и за обичните чувства и вредности, како што се: љубовта кон родителите, добрината, секојдневните предмети итн. Формално, тој е следбеник на авангардата. Во неговиот опус преовладуваат песните со слободен стих, чија конструкција критичарите често ја нарекуваат кубизам, зашто според значењето и композицијата, секоја строга претставува посебна коцка. Неговиот интерес за ликовната уметност го довела и до постмодернизмот. Со примена на постмодернистичкиот метод, тој дошол до неговиот познат пронајдок - буништето, т.е. храбро ги отфрлил вообичаениет изразни средства и настојувал да го уништи поетскито контекст на стихот. На тој начин, тој го создал т.н. ружичевски стил кој Јулијан Пшибош, главниот претставник на Краковската авангарда, го нарекол „турпизам“ или „естетика на грдото“, а токму поради тоа, во 1968 година ги прекинал односите со Ружевич. Меѓутоа, токму благодарение на својот стил Ружевич извршил големо влијание врз многу полски и странски поети.
Поезија
Ружевич е автор на поголем број поетски збирки, како:
Драми
Ружевич е автор на следниве драмски дела:
Други дела
Покрај поетските и драмските дела, Ружевич е автор и на други дела, како:
Издание на „Култура“ од 1965 година
Во 1965 година, издавачката куќа „Култура“ ја објавила збирката „Поезија (избор)“ во рамките на едицијата „Современа лирика“, а изборот и препевот од полски јазик го направил Ацо Алексиев, кој е автор и на поговорот со наслов „Во името на човекот и за човекот – Неколку белешки врз творештвото на Тадеуш Ружевич“. Во збирката се застапени следниве песни: „Преживеав“, „Јаболко“, „Птичка килибарна“, „Оплакување“ и „од бележникот“ од збирката „Неспокој“ (1945-1946); „Туѓинци“, „Ѕид“, „Враќање“ и „Скаменето вообразување“ од збирката „Црвената нараквица“ (1947-1948); „Крила и раце“ и „Клање на децата“ од збирката „Пет поеми“ (1950); „На заминување на поетот“ од збирката „Рамнина“ (1954); „Татко“, „Кого го нема“, „Зелените ружи на поетот“, „Успеало“, „Вртелешка“ и Блудниот син“ од збирката „Сребрениот клас“ (1955); „Глинени птички“ и Видоизменувања“ од збирката „Насмевки“ (1955); „Прво сеќавање“, „Ѕид“, „Одврзани раце“, „Глас“, „Чекам“, „Глупа шега“, и „Можеби тоа не беше дом“ од збирката „Отворена поема“ (1956); „Ти знаеш кој сум јас“, „Оставете нè“ и „Во средиштето на животот“ од збирката „Завеси“ (1957); „Смеа“ и „Претоварен со задолженија“ од збирката „Лице“ (1964). Типизацијата, нацртот на обвивката и на корицата е дело на Михаило Писањук, технички уредник бил Христо Христовски, коректурата ја направиле Елена Павлова и Ружица Димишковска. Книгата е отпечатена во графичкиот завод „Гоце Делчев“ во Скопје, во тираж од 2 000 примероци.
Цана-Елстер
Цана-Елстер (Zahna-Elster) — град во округот Витенберг, во Саксонија-Анхалт, Германија. Бил создаден на 1 јануари со спојување на поранешните општини Цана, Дитрихсдорф, Елстер (Елба), Гадегаст, Леца, Листерферда, Милангер, Цемник и Цернигал. На 29 мај Милангер повторно станала независна општина, како последица на одлуката на Уставниот суд на Саксонија-Анхалт, но повторно била припоена на 1 јануари 2014.
Земјотрес во Драч (2019)
Земјотресот кај Драч во 2019 година бил со моментна магнитуда од 6,4 на околу 30 километри западно од Тирана, односно 7 километри северно од Драч во Албанија. Главниот земјотрес бил во 3.54 часот по месно време, на 26 ноември 2019 година. Епицентарот на земјотресот бил во поширокото подрачје на селото Туман, а хипоцентарот на длабочина од 20 километри. Во земјотресот загинале 51 лице, а 3.000 биле повредени.
Одлики
Земјотресот е последица на сеизмички активности во зоната на конвергенција помеѓу евроазиската плоча и малата јадранска микроплоча. Имено, Јадранската плоча се движи во правец север - северозапад и се судира со евроазиската, а на местото на судирот се јавува подвлекување. Околината на Драч лежи во Периадранската Низина, сеизмичка зона што ја опфаќа областа на западна крајбрежна Албанија. Во оваа зона доминираат постплиоценски коси навлаки.
Последици
Како последица на земјотресот во Драч и неговата околина, загинало 51 лице, а 3.000 луѓе биле повредени. По главниот земјотрес, над 400 помали земјотреси, таканаречените афтершокови, ја погодиле областа околу Драч. Во текот на ноќта меѓу 27 и 28 ноември имало два посилни земјотреси во околината на Драч, со јачина од 4,2 и 4,7 степени. Најсилниот последователен потрес бил со магнитуда 5,1, кој се случил во 10:52 часот по месно време, 28. ноември.
Главниот земјотрес, како и оние послабите земјотреси, се почувствувани не само во Албанија туку и во другите земји од регионот - Црна Гора, Македонија, Хрватска, Босна и Херцеговина и делови од Србија.
Тримери
Тримери или тримир по своето првобитно значење и форма е еден мошне стар христијански обичај, којшто води потекло од многу одамна т.е. од почетокот на христијанската вера. Самото име потекнува од грчките зборови tris meres во превод – три дена и е со значење тридневен пост.
Земјотрес во Драч (2019)
Штета
Земјотресот предизвикал големи материјални штети, најмногу во селото Тумане, како и во градовите Драч и Тирана. Илјадници луѓе останаа без покрив над главата, а за нив било обезбедено привремено сместување во училишта, хотели и спортски објекти.
Тримери
Тие се сместени во првата недела од Велигденскиот пост, наречена првопосна или Тодорова недела и претставуваат една построга односно најстара форма на постење, бидејќи за овие три дена додека е пост, оние што почнале да постат не смеат ништо ниту да јадат ниту да пијат. Тримерите се всушност, почеток на големиот Велигденски пост, кој трае седум, односно со таканаречената сирна недела осум седмици. Тие почнуваат од Поклади односно Прочка, која секогаш паѓа во недела и траат до среда, што значи дека го менуваат датумот во зависност од тоа кога паѓа Велигден, но остануваат истите денови понеделник, вторник и среда. Најчесто овие пости ги постеле верените, армасаните девојки и девојки пред мажење или немажените девојки, момите. Обично по повеќе девојки се собирале да постат заедно во куќата на армасаната. Најчесто тоа биле другарки на таа верена девојка или девојки поканети од машката страна, кои тука заедно спијат и престојуваат додека трае постот. Останатите членови од фамилијата или гости кои доаѓаат во куќата каде што тие престојуваат строго избегнувале пред тримерџиките да пијат вода или да јадат, па дури и да зборуваат за јадење и пиење, бидејќи го сметале тоа за голем грев. Исто така било грев некоја која почнала да пости да се откаже и почне да си апнува како што вели народот. Обичај било некоја девојка која ќе започне да тримерува, да тримерува три до пет години по ред.
Тие што ги издржале тримерите одат в среда рано изутрина во црква за да примат од попот ајазмо односно крстена вода од Водици и нафора. По земањето на ајазмото тие веќе можеле да пијат и да јадат секакви јадења, но пак посни и тој ден тие се поштедени од секаква работа. На армасаните девојки кои го издржале постот, свакрвите како еден вид понуда, награда за тој голем успех им донесувале синии со разни посни јадења, обичај кој знаеме и ден денес се одржува. Денес веќе овој тримерски пост многу ретко се пости.
Тримерите ја изгубиле својата првобитна, односно изворна форма и значење, но тие како обичај во Струмица сѐ уште се одржуваат и постојат со сите церемонии кои го придружуваат тој обичај. Целиот тој тримерски церемонијал или уште како што уште се нарекува празник на армасаните се одвива во куќата на невестата, во среда и тој ден го прославуваат исклучиво жени, кои одат на ручек кај верената. Гостите што ги кани свакрвата одат групно, односно се собираат прво кај свакрвата и од тука сите одат на ручек кај снаата. Секој што оди на ручек носи и подарок на невестата. На ручекот обично се собираат педесетина жени, но некаде таа бојка може да биде 150 па дури и 200 жени, бидејќи од порано само свекрвата носела гости, додека денес и мајката на верената носи свои гости.
Ручекот е некаде по 12 часот и за таа пригода се готват специјално посни јадења и тоа, сарма од кисела зелка, без месо, со ореви, посен бел грав, варена пченка со ореви, а како десерт се служи зерде (сутлијаш без млеко, со вода), бела алва, овошје, локум и компот или ошав од црни сливи и суво грозје, додека наместо леб се кршат и се служат погачи, односно чуреци, месени со квас од наут т.н. наутлии погачи коишто ги меси момата. За пиење се служи исклучиво боза којашто ја носи свекрвата, обично во ѓумови. Ручекот поминува во доста весело расположение, и бидејќи тука се собрани само жени, се водат разни непристојни разговори и се пеат разни песни со еротска содржина.
Тахити
Тахити ( Tahiti, ; ) претходно познат и како Отахеите е најголемиот остров во групата на Ветерните Острови во Француска Полинезија. Островот се наоѓа во архипелагот Друштвени Острови во централниот Јужен Пацифик и е поделен на два дела: поголемиот, северозападниот дел, Тахити Нуи, и помалиот, југоисточниот дел, Тахити Ити. Островот е формиран од вулканскa активност. Toj е висок и планински остров, опкружен со корални гребени. Има 189,517 жители (попис од 2017), со што тој е најнаселениот остров во Француска Полинезија и брои 68.7% од нејзиното вкупно население.
Тахити е економски, културен и политички центар на Француска Полинезија, прекуморска заедница (понекогаш нарекуван и прекуморска земја) на Франција. Главниот град на Француска Полинезија, Папете, се наоѓа на северозападниот брег на Тахити. Единствениот меѓународен аеродром во регионот, (Меѓународен Аеродром Фа) е на Тахити во близина на Папете.
Тахити првично бил населен од Полинезијци помеѓу 300 и 800 година. Тие претставуваат околу 70% од населението на островот а остатокот се состои од Европејци, Кинези и оние од мешано потекло.
Островот бил дел од Кралството Тахити сè до неговата анексија од страна на Франција во 1880 година, кога бил прогласен за колонија на Франција а неговите жители станале француски граѓани. Францускиот е единствениот службен јазик, иако тахитскиот јазик широко се зборува.
Географија
Тахити е најголемиот и најширокиот остров во Француска Полинезија блиску до островот Моореја. Се наоѓа 4.400 км на југ од Хаваите, 7.900 км од Чиле, и 5.700 км од Австралија.
Островот изнесува 45 километри во најшироката точка и зафаќа површина од 1045 км2. Највисок врв е планината Орохена (2241 м). Планината Ронуи, на југоисток, се идига до 1332 метри. Островот се состои од вулкански планини и поврзани со краток провлак именуван по малото гратче Таравао.
Северозападниот дел е познат како Тахити Нуи („Голем Тахити“), додека помалиот југоисточен дел е познат како Тахити Ити ("Мал Тахити") или Тауарапу. Тахити Нуи е густо населен по должината на брегот, особено околу главниот град, Папете.
Внатрешноста на Тахити Нуи е речиси целосно ненаселена. Тахити Ити останал изолиран, бидејќи неговата југоисточна половина (Те Pari) е достапна само за оние што патуваат со брод или пеш. Остатокот од островот е опкружува со главниот пат кој минува помеѓу планините и морето.
Пејзажот на Тахити е карактеристичен по бујната тропска шума со многу реки и водопади, вклучително и реката Папено на северната страна, и водопадите Фаутауа во близина на Папете.
Геологија
Друштвениот архипелаг е врела точка на вулкански ланец кој се состои од десет острови и атоли. Ланецот е ориентиран по N. 65° W. насока, паралелно со движењето на Тихоокеанската Плоча. Поради движењето на плочата во врелата точка на Друштвените Острови, староста на островите се намалува од 5 Ма на Маупити до 0 Ма на Мехетиа која е моментална локација на жариште, потврдено од страна на неодамнешна сеизмичка активност. Мопити, најстариот остров во ланецот, е високо еродиран штитест вулкан со најмалку 12 тенки аа текови, со што се акумулирал прилично брзо помеѓу 4.79 и 4.05 Ма. Бора Бора е уште еден високо еродиран штитест вулкан кој се состои од базалтни лави акумулирани помеѓу 3.83 и 3.1 Ма. Лавите се испрекинати со насипи. Тахаа се состои од базалт со возраст на 3.39 Ма, проследено со дополнителни ерупции, 1.2 Ма подоцна. Рајатеа се состои од базалт проследен со трахитски лавин тек од 2.75 до 2.29 Ма. Хуахине се состои од два базалтни штитести вулкани, Хуахине Нуи и Хуахине Ити, со неколку текови на трахифонолитски лавини куполи од 3.08 да 2.06 Ма. Муреа се состои од најмалку 16 текови на базалт и лави од 2.15 да 1.36 Ма. Тахити се состои од два базалтни штитести вулкани, Тахити Нуи и Тахити Ити, со старост од 1.67 до 0.25 мегагодини.
Клима
Просечната температура се движи помеѓу 21 и 31 °C, со малку сезонска варијација. Најниските и највисоките температури забележани во Папете се 16 и 34 °C.
Праисториска колонизација на Тахити
Првите Тахитијци дошле на островот од Западна Полинезија околу 200та година, по долга преселба од Југоисточна Азија или Индонезија, преку Фиџискиот, Самоанскиот и Тонганскиот архипелаг. Оваа хипотеза на доселување од Југоисточна Азија е поддржана од голем број јазични, биолошки и археолошки докази. На пример, сите јазици на Фиџи и Полинезија припаѓаат на истата океанска подгрупа, централнотихоокеански јазици, што сам по себе претставува дел од големото семејство австронезиски јазици.
Оваа емиграција, низ неколку стотици километри на океанот, била овозможена со користење на специјални стабилни кануа до дваесет или триесет метри долги кои можеле да пренесуваат семејства и домашни животни. Во 1769, Џејмс Кук го споменува големиот традиционален брод (va'a) на Тахити, кој бил долг 33 метри и можел да се движи со едра или весла.
Цивилизацијата пред доаѓањето на Европејците
Пред доаѓањето на Европејците островот бил поделен на различни племенски заедници, со многу прецизни територии со кои владеел еден клан. Најважен клан на островот бил Тева, чија територија се протегала од полуостровот во јужниот дел на Тахити Нуи. Кланот Тева бил составен од Тева и Ута (Внатрешна Тева) и Тева и Таи (Морска Тева) а бил предводен од Амо и Пуреа. Кланот бил составен од поглавар (арирахи), благородници (ари) и потпоглавари (јатоаи). Арите биле, сметани за потомци на полинезиските богови и биле полни со авторитет (духовна моќ). Традиционално носеле појаси со црвени пердуви, симболи на нивната моќ. Поглаварот на кланот немал апсолутна моќ. Совети или генерални собранија морале да се свикуваат составени од ари и јатоаи, особено во случај на војна.
Секој округ или клан бил организиран околу нивните марае, или камен храм изграден во чест на божеството.
Следбениците на Оро биле наречени ариори, и секој округ во Тахити, имал ариорска ложа предводена од авае парае, црна нога. Нозете на овие водачи биле тетовирани од бедрото да петата. Првата Оро ложа била основана околу 1720 од страна на Махи, претставник на високосвештенството на Тапутапуатеа марае и Таматоа I, големиот поглавар на Рајатеа. Првиот ваков храм (марае) за Оро бил основан во Таутира.
Околу 1750 година избувнала војна меѓу Атехуру и Папара. Ќерката на поглаварот Папара побегнала во Рајатеа и потоа се омажила со најстариот син на Таматоа I, Аримао, со кого го добила синот Маја. Кога бораборанските воини, предводени од Пуни, ја нападнале Рајатеа во 1763, Маја и свештеникот Тупаја, заминале на Тахити, примени од страна на поглаварот Амо и жена му Пуреја. Тупаја, кој бил свештеник на Тапутапуатеа марае подоцна отпловил заедно со капетанот Кук на Ендевор, додека Маја пловел заедно со капетанот Гајангос на Агила.
Првите европски посети
Португалскиот морепловец Педро Фернандес де Кирос, коj служел на шпанската Круна во експедицијата за Тера Аустралис можеби бил првиот Европеец кој го здогледал островот Тахити. Тој забележал населен остров на 10 февруари 1606 и го нарекол Сагитарија. Сепак, не е целосно утврдено дали островот што го видел бил Тахити или не. Се тврди дека тој, впрочем, го видел островот Рекарека на југоисток од Тахити. Според други автори првиот Европеец кој пристигнал на Тахити бил шпанскиот истражувач Хуан Фернандес во експедицијата од 1576-1577.
Првиот Европеец кој стигнал на Тахити според постоечките записи бил поручникот Семјуел Волис, додека пловел околу светот на бродот HMS Dolphin Тој го здогледал островот на 18 јуни 1767 а потоа се закотвил во Заливот Матаве. Овој залив бил на територијата на заедницата Пирае-Аруе, управувана од страна на Ту (со целосно име, Ту-нуи-е-'а-и-те-Атуа) и неговиот регент Тутаха, и заедницата Хаапапе, управувана од Амо и жена му Обореа (Пуреа). Валис го нарекол островот Остров Крал Џорџ. Првите контакти биле тешки, бидејќи на 24 и 26 јуни 1767 Тахитските воини во канута покажале агресија кон Британците, фрлајќи накај нив со камења. Во знак на одмазда, британските морнари отвориле оган на воините во канута и на ридовите. Како реакција на овој моќен противнапад, Тахитјаните им понудиле мир на Британците. По оваа епизода, Семјуел Волис воспоставил пријателски односи со Пуреа и останал на островот до 27 јули 1767. На 2 април 1768, Луј-Антоан де Бугенвил на бродот Boudeuse и Étoile го здогледал Тахити. На 5 април, тој се закотвил на Хитаа О Те Ра, и бил поздравен од страна на поглаварот Рети. Бугенвил останал само десет дена на островот, кој го нарекол "Нова Китера (остров на Афродита)", поради топлото добредојде и сладоста на тахитските обичаи. Ахутору им се придружил на Французите на патувањето, станувајќи првиот Тахитјанин кој пловел на европски брод. Извештаите на Бугенвил и Филбер Комерсон ќе придонесат за создавањето на митот за полинезискиот рај и темата за благородниот дивјак, толку драга на Жан-Жак Русо, кој бил многу популарен. До крајот на 18 век, името на островот фонетски било пишувано "Таити". Од почетокот на 19 век, на француски и на англиски јазик, правописот го реферира како Тахити. Меѓу посетите на Бугенвил и Кук, во декември 1768, на Тахити се водела војна за наследство помеѓу тахитските кланови. Неколку клана се здружиле за да го поразат Амо и Пуреа во Папара. Воини, жени и деца од Папара биле масакрирани, додека нивните куќи, градини, насади и добиток биле уништени. Камениот храм бил ограбен, додека Амо, Пуреа, Тупаја и Териирере побегнале во планините. Вехиатуа изградил ѕид од черепи во неговиот Тајарапу марае од неговите воени трофеи. Во јули 1768, капетанот Џејмс Кук бил назначен од Кралското друштво и по нарачка на Лордовите на Адмиралијата да го набљудува преминот на Венера преку Сонцето, феномен кој требало да биде видлив од Тахити, на 3 јуни 1769. Тој пристигнал на Тахити во Заливот Матаве, командувајќи со бродот HMS Endeavour на 12 април 1769. На 14 април, Кук се сретнал со Тутаха и Терау. На 15 април, Кук одбрал место да утврди камп на Венерината Точка заедно со Бенкс, Паркинсон, Даниел Соландер, да се заштити опсерваторијата на Чарлс Грин. Должината на престојот им овозможила за првпат етнографски и научно да го разгледаат островот. Со помош на ботаничарот Џозеф Бенкс и уметникот Сидни Паркинсон, Кук собрал вредни информации за фауната и флората, за заедницата, јазикот, обичаите, вклучително и правилното име на островот, 'Отахеите'. На 28 април, Кук се сретнал со Пуреа и Тупаја.
Кук и Бенкс го обиколиле островот од 26 јуни до 1 јули. Во Папара, водени од Тупаја, ги истражиле урнатините на Махајатеа марае, импресивна структура што содржи камена пирамида или аху, 13 метри висока, 81 м долга и 27 м широка. Кук со бродот заминал од Тахити на 13 јули 1769 г. Тупаја тргнал со него поради неговите географски знаења за островите. Кук проценувал дека населението изнесува 200,000 вклучувајќи ги сите блиски островите на ланецот. Оваа проценка подоцна била намалена на 35,000 од страна на антрополог Даглас Л. Оливер.
Вицекралот на Перу, Мануел де Амат и Хуниет, по инструкции на шпанската Круна, организирал експедиција за да се спогоди и да се населат на островот во 1772 година, во голема мера за да спречи други сили да стекнат бази во Тихиот Океан. Тој испратил две експедиции под команда на морепловецот Доминго де Бонечеа, во 1772, на бродот Aguila. Четири Тахитијци, Пауту, Типитипиа, Хејао и Тетуануи, му се придружиле на Бонечеа на неговото патување за враќање во Перу, во 1773. Кук се вратил на Тахити помеѓу 15 август и 1 септември 1773, поздравен од поглаварите. Тој се закотвил во Заливот Ваитепиха пред да се врати во Венерината Точка. Кук земал два патника од Тахити за време на ова патување, Пореа и Ма, и подоцна Хитихити, како замена за Пореа. Кук си заминал од Тахити на 14 мај 1774.
Пауту и Тетуануи се вратиле на Тахити со Бонечеа и со бродот Aguila на 14 ноември 1774. Бонечеа умрел на Тахити, на 26 јануари 1775, и бил погребан во близина на шпанската мисија во Заливот Таутира. Поручникот Томас Гајангос ја преземал командата. Гајангос испловил за Перу на 27 јануари, оставајќи ги отец Џеронимо Клота, отец Нарцисо Гонзалес, Максимо Родригес и Франциско Перез, да ја водат шпанската мисија. Шпанската мисија на Тахити завршила на 12 ноември 1775, по третото патување на Aguila на Тахити, кога свештениците побарале од командантот, Кајетано де Лангара, да ги земе назад во Лима. Некои мапи уште го носат името Isla de Amat за Тахити, именуван така по вицекралот Амат кој ја наредил експедицијата. Позначајни резултати за овие патувања дава дневникот на Максимо Родригес, морнар во шпанската морнарица, кој содржи вредни информации за Тахитјаните во 18 век, поткрепени со извештаите на Чилеанецот Дон Хозе де Андиа и Варела.
Кук за последен пат се вратил на Тахити на 12 август 1777. Бил сведок на човечка жртва (та'ata tapu), во Уту-аи-махурау марае, и 49-те черепи од претходните жртви.
На 29 септември 1777, Кук запловил кон Заливот Папетоаи на Мореа. Потоа, на Хуахине на 11 октомври, Рајатеа на 2 ноември и Бора Бора на 7 декември.
Бунтот на бродот Баунти
На 26 октомври 1788, HMS Bounty, под команда на Капетан Вилијам Блај, пристигнал на Тахити со мисијата да однесе лебни дрвја (тахитски: уру) од Тахити на Карибите. Лорд Џозеф Бенкс, ботаничар на првата експедиција на Џејмс Кук сметал дека тоа би било идеално за прехранување на африканските робови кои работеле на карипските плантажни насади, за многу мал трошок. Екипажот останал на Тахити, околу пет месеци, време потребно за пресадување на садниците. Три недели по заминување од Тахити, на 28 април 1789, екипажот дигнал бунт на иницијатива на Флечер Кристијан. Бунтовниците го заплениле бродот оставајќи го капетанот и повеќето од членовите на екипажот кои останале лојални па се вратиле да се населат на Тахити.
Иако повеќето истражувачи одбивале да се вклучат во племенските конфликти, бунтовниците од Баунти ги понудиле своите услуги како платеници опремени со оружје на семејството, кој станало Династија Помаре. Како резултат на сојузот со бунтовниците, поглаварот Ту успеал значително да ја зголеми неговата надмоќ над островот Тахити.
Околу 1790, поглаварот Ту ја преземал титулата крал, под името Помаре. Неговата лоза била прва која го обединила Тахити, од 1788 до 1791 година. Тој и неговите потомци го основале и прошириле тахитското влијание на сите земји кои денес ја сочинуваат модерната Француска Полинезија.
Во 1791 година, HMS Pandora под Капетанот Едвард Едвардс стигнал на Тахити. Четиринаесетте бунтовници биле заробени. Четворица се удавиле при потонувањето на Пандора, на патувањето за дома, тројца биле обесени, четворица биле ослободени, а на тројца им било простено.
Китоловци
Во 1790-тите, китоловци почнале да пристигнуваат на Тахити во тек на нивните риболовни експедиции во јужната полутопка. Доаѓањето на овие китоловци, на кои дополнително се приклучувале и трговци кои доаѓале од казнените колонии во Австралија, го одбележале првиот голем преврат на традиционалното тахитско општество. Екипажите донеле алкохол, оружје и болести на островот, поттикнувале проституција, а со тоа и венерични болест и. Овие први размени со Американците имале катастрофални последици за тахитското население, брзо опустошено од страна на болестите. Фактот дека многу Тахитијци загинале од болести е дека во 1797, бројот на населението било само 16,000. Подоцна таа бројка се намалила до 6,000.
Доаѓањето на мисионерите
На 5 март 1797, претставници на Лондонското мисионерско друштво стигнале во Заливот Матаве (Махина) со намера да го преобратат паганското месно население во христијани. Доаѓањето на овие мисионери означило нова пресвртница за островот Тахити, со трајно влијание на локалната култура.
Првите години се покажале напорни за мисионерите. Во 1803, по смртта на Помаре I, неговиот син Вајратоа успеал да ја презеде титулата на Помаре II. Тој се зближил со мисионерите, и во 1803 тие го научиле да го чита Евангелието. Исто така, мисионерите го охрабриле да ги освои противниците и да го развива христијанството во обединета земја. Помаре II го прифатил протестантството во 1812.
Околу 1810 година Помаре II се оженил со Торемоемо, ќерка на поглаварот на Рајатеа. На 12 ноември 1815 година, благодарение на овие сојузи, Помаре II освоил решавачка битка на Фе Пи (Пунаауја), особено против Опухара,поглаварот на моќниот клан Тева. Оваа победа овозможила за првпат Тахити да се обедини под контрола на едно семејство. Тоа го означил крајот на тахитскиот феудализам и воената аристократија, сега заменети со апсолутна монархија. Во исто време, протестантството брзо се ширел, благодарение на поддршката на Помаре II и ги заменил традиционалните верувања. Во 1816, Лондонското мисионерско друштво го испратило Џон Вилијамс за мисионер и учител, а во 1817 Евангелијата се превеле на тахитски јазик (Reo Maohi). Во 1818, бил основан градот Папете кој станал главен град на островот.
Во 1819, Помаре II, поттикнат од мисионерите, го претставил првиот Тахитски правен код, познат под името Правниот Код Помаре, кој се состои од деветнаесет закони. Забранета била голотијата (обврска за носење облека и покривање на целото тело), танците и песните, тетоважите и костимите направени од цвеќиња.
Во 1820-тите години, цело население на Тахити го прифатило протестантството.
Во септември 1839 година, на островот дошла истражувачка експедиција на САД. Еден од членовите, Алфред Томас Ахат, изработил голем број цртежи за тахитскиот живот, од кои некои подоцна биле објавени во САД.
Француски протекторат и крајот на Кралството Помаре
Во 1836 година, двaјца француски католички свештеници биле протерани од Тахити. Како резултат на тоа, во 1838 Франција го испратила адмиралот Авел Обер Дипети-Туар да добие репарација. Откако мисијата завршила, адмиралот запловил кон Маркиските Острови, кои ги анексирал во 1842. Исто така, во 1842, европска криза, вклучувајќи го Мароко ескалирала со воен конфликт меѓу Франција и Велика Британија. Во август 1842, адмиралот се вратил на Тахити. Се спријателил со тахитските поглавари кои биле непријателски настроени кон семејството Помаре и сакале француски протекторат. Тој побарал да напишат барање за заштита во отсуство на нивната кралица, а потоа ја натерал и неа да ги ратификува одредбите од договорот за протекторат. Во рамки на овој договор, Франција го признава суверенитетот на Тахити. Кралицата била одговорен за внатрешни работи, додека Франција би се занимавала со надворешните односи и да обезбедува одбрана на Тахити, како и одржување на редот на островот. Откако договорот бил потпишан почнала борба за влијание помеѓу англиските протестанти и католичките претставници на Франција.
Тахитската војна за независност (1844-47)
Во 1843 година, кралскиот советник, Причард, ја убедил кралицата да го истакне тахитското знаме наместо знамето на Протекторатот. Адмиралот Дипети-Туар најавил анексија на Кралството Помаре на 6 ноември 1843 година и за гувернер го поставил Арман Жозеф Бриа, шеф на новата колонија. Причард прво бил затворен, а подоцна и испратен назад во Велика Британија. Со анексијата кралицата била протерана на Левардските Острови и по период на проблеми, почнала франко-тахитската војна започна во март 1844 година. Вестите за Тахити стигнале во Европа на почетокот на 1844 година. Францускиот државник Франсоа Гизо, поддржан од кралот Луј-Филип од Франција, ја критикувал анексија на островот. Војната завршила во декември 1846 во полза на Французите. Кралицата се вратила од егзил во 1847 и се согласила да потпише нов пакт, со значително намалување на нејзината моќ, а зголемување на оние на комесарот. Французите сепак владееле на Тахити како господари. Во 1863, се ставил крај на британското влијание и Британските протестантски мисии биле заменети со Здружението на евангелистички мисии на Париз. Во 1877 година, Кралицата Помаре починала по педесет години владеење. Нејзиниот син, Помаре V, следел на престолот. Новиот крал малку се занимавал со работите на кралството, и кога во 1880 гувернерот Анри Исидор Шесе, поддржан од тахитските поглавари, го натерал да абдицира во полза на Франција, тој прифатил. На 29 јуни 1880, тој го отстапил Тахити на Франција, заедно со островите. Откако станал колонија, Тахити го загубил сиот суверенитет. Сите субјекти на Кралството Помаре добиле француско државјанство. Во 1890 година, Папете станал комуната на Република Франција.
Францускиот сликар Пол Гоген живеел на Тахити во 1890-тите години и го насликал многу Тахитијци. Папеари има мал Гогенов музеј.
Дваесеттиот век
За време на Првата светска војна, Папете регионот на островот бил нападнат од два германски воени бродови. Помеѓу 1966 и 1996 година француската влада спровела 193 јадрени тестови околу атолите на Моруроа и Фангатауфа. Последниот тест бил спроведен на 27 јануари 1996 година. Во 1946 година, Тахити и на целата територија на Француска Полинезија станале Прекуморска територија (француски: Territoire d'outre-mer). На Тахитијците им биле доделени француски државјанства. Во 2003 година, Француска Полинезија го сменила статусот од територија во заедница (француски: Collectivité d'outre-mer) а во 2004 година островот бил прогласен за прекуморска земја (француски: pays d'outre-mer - ПОМ).
Политика
Тахитијците се француски граѓани со сите граѓански и политички права. Францускиот јазик е службен јазик, но во употреба е и тахитскиот. Тој се изучува во училиштата и понекогаш е услов за вработување.
Тахити е дел од Француска Полинезија. Француска Полинезија е полуавтономна територија на Франција со свое Собрание, Претседател на држава, буџет и закони. Влијанието на Франција се ограничува на субвенции, образование и безбедност.
Административни поделби
Островот се состои од 12 комуни.