cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кориолисова сила
Равенка
Користејќи векторски поими: при одредено вртење на набљудувачот, големината на Кориолисовото забрзување на предметот е пропорционално на брзината на предметот и со синусот од аголот помеѓу насоката на движење на предметот и оската на вртење.
Векторската формула за големината и насоката на Кориолисовото забрзување е :
каде (горе и подолу) е забрзувањето на честичката во вртежниот систем,  е брзината на честичката во вртежниот систем и Ω е аголната брзина, вектор кој има големина еднаква на чекорот на вртење ω и е насочен долж оската на вртење на вртежниот појдовен систем и × го претставува операторот накрсен производ.
Равенката може да се помножи со масата на предметот и да се добие Кориолисовата сила:
Погледај замислена сила за тоа како се изведува равенката.
Кориолисовиот ефект е појавата која се должи на Кориолисовото забрзување. Равенката тврди дека Кориолисовото забрзување е нормално и на насоката на брзината на масата која се движи и на оската на вртење на системот. Па важат следниве тврдења:
Векторскиот накрсен производ може да се пресмета како детерминанта на матрица:
каде векторите i, j, k се единечни вектори во насоките x, y и z.
Причини
Кориолисовиот ефект се случува само кога се користи вртежен појдовен систем. Во вртежниот систем ефектот се однесува како вистинска сила (може да се каже, предизвикува забрзување и предизвикува вистински последици). Но, Кориолисовата сила е последица на инерцијата, и не е карактеристична за кое и да било тело, како што е случајот со електромагнетните и јадрените сили. Од аналитичка гледна точка, за да се искористи Њутновиот втор закон во вртежен систем, потребно е математички да се воведе и Кориолисовата сила, но истата отсуствува во незабрзувачки инерцијални појдовни системи. На пример, замислете си две деца на спротивните страни на рингишпил, кои си додаваат топка едно на друго. Од гледна точка на децата, патот на топката е закривен под дејство на Кориолисовиот ефект. Да си замислиме дека рингишпилот се врти во спротивна на часовникот гледано одгоре. Од гледна точка на фрлачот патеката е закривена кон десно. Од гледната точка на оној кој ја чека топката, истата закривува кон лево. За математичкиот запис погледај математичко изведување на замислени сили.
Забрзувањето кое е дел од Кориолисовата сила потекнува од два извори на промена на брзината како резултат од вртењето: првиот е промената на брзината на предметот со текот на времето. Истата брзина (во инерцијален појдовен систем каде што важат нормалните закони на физиката) во кружниот појдовен систем ќе има различни брзини во различни временски периоди. Забрзувањето е пропорционално со аголната брзина на појдовниот систем (стапката со која координатните оски ја менуваат насоката), и компонентата на брзината на предметот во рамнина нормална на оската на вртење. Одовде се добива израз. Минусниот знак потекнува од традиционалната дефиниција на накрсниот производ (правило на десна рака) и од правилата за записи на векторите на аголната брзина.
Вториот е промената на брзината во просторот. Различни положби во вртежниот појдовен систем имаат различни брзини (како што може да се види и од инерцијалниот појдовен систем). За да еден предмет се движи по права линија мора истиот да се забрзува од точка во точка со иста брзина како и брзината на појдовниот систем. Ефектот е пропорционален на аголната брзина (која пак ја одредува релативната брзина на две различни точки во вртежниот појдовен систем), и со компонентата на брзината на предметот во рамнината нормална на оската на вртење (која одредува колку брзо се движи меѓу тие две точки). и одовде се добива изразот.
Должински величини и Росбиев број
Временската, просторната и брзинската големина се од важност за определување на Кориолисовиот ефект. Дали вртењето е од важност за еден систем може да се утврди од Росбиевиот број, кој е односот од брзината, U, на системот и производот од Кориолисовиот параметар,, и од должинската големина, L, на движењето:
Росбиевиот број е односот на внатрешните Кориолисови сили. Мала вредност на Росбиевиот број означува систем кој е под силно дејство на Кориолисовите сили, Росбиев број со голема вредност означува систем каде преовладуваат инерцијалните сили. На пример, во торнадата,Росбиевиот број се одликува со голема вредност, додека во системите со низок притисок е со мала вредност, а пак во океанските системи вредноста му е 1. Како резултат на ова, Кориолисовите сили кај торнадата се занемарливи, и рамнотежата е меѓу притисокот и центрифугалните сили. Кај системите со низок притисок, центрифугалните сили се занемарливи а рамнотежата е меѓу Кориолисовите сили и притисокот. Кај океаните сите овие сили се подеднакво застапени.
На атмосферски систем кој се движи со брзина U =  10 м/с и зафаќа просторно растојание од L =  1000 км, вредноста на Росбиевиот број му е 0,1. Фрлач на бејзбол топче може да ја фрли топката со брзина U =  45 м/с на растојание од L =  18,3 м. Вредноста на Росбиевиот број во овој случај ќе биде 32.000. Потребно е да се каже дека не треба да се грижиме на која полутопка сме кога играме бејзбол. Но, наведувана ракета се покорува на истите законитости како и бејзболот, но може да отпатува доволно далеку за да се појави ефектот на Кориолисовата сила. Далекустрелните гранати во северната полутопка паѓаат близу но на десно од метата сè до оној момент додека не се забележи влијанието на Кориолисовата сила. (Истреланите гранати на јужната полутопка паѓаа налево од метата.) Всушност, ова е ефектот кој и првично го поттикнал интересот за силата кај Кориолис.
Примена на Земјата
Важен случај за постоење на Кориолисовата сила е вртењето на Земјата. Доколку не е поинаку кажано, насоките и движењата се однесуваат на северната полутопка.
Интуитивно објаснување
Како што Земјата се врти околу својата оска, се што е на нејзината површина се врти со самата Земја (незабележливо за нашите сетила). Предмет кој се движи без притоа да биде влечен под дејство на вртењето ќе се движи во права линија преку површината на Земјата која се врти. Од нашето гледиште на планетата, правецот на движењето на предметот ќе се менува како што истиот ќе се движи, накривувајќи се во спротивната насока од насоката на движењето. Кога би се гледал предметот од статична точка одозгора, сите релјефни одлики на северната полутопка ќе се движат во насока спротивна на насоката на движење на стрелките на часовникот, и сè додека го држиме нашиот поглед на таа местоположба, секоја останата местоположба на таа полутопка ќе се врти околу истата на истиот начин. Исцртаниот поминат пат на слободното подвижно тело кое патува од една до друга точка ќе се закривува во спротивата насока од насоката на движењето на стрелките на часовникот, насока која традиционално е наречена „десна“ (right, каде ќе биде ако насоката на движење се смета за „нанапред“ и „надолу“ исто така е дефинирана.
Топка во вртење
каде е наречен Кориолисов параметар.
Случајот кога vn = 0, може веднаш да се забележи дека (за позитивни φ и ω) движењето кон исток ќе предизвика забрзување кон југ. Слично, случајот кога ve = 0, се набљудува дека придвижувањето кон север ќе предизвика забрзување кон исток. Општо, набљудувањата хоризонтално, гледајќи долж насоката на движењето предизвикува забрзување, забрзувањето секогаш скршнува за 90° кон десно со иста големина без разлика на поставеноста на хоризонталата.
Во поинаков случај, да се разгледува случај на екваторско движење φ = 0°. Во овој случај, Ω е паралелно со север или n-оската, и:
Соодветно, движење кон исток (поточно, во иста насока како и насоката на вртењето на топката) обезбедува нагорно забрзување познато како Етвешов ефект, и нагорното движење предизвикува забрзување насочено кон запад.
Далечни ѕвезди
Очигледното движење на далечните ѕвезди гледано од Земјата е под влијание на Кориолисовите и центрифугалните сили. Замислете си таква ѕвезда (со маса м) со местоположба r, со деклинација δ, по Ω • r = |r| Ω sin(δ), каде Ω е вртежниот вектор на Земјата. За ѕвездата се знае дека се врти околу Земјината оска со период од еден сидерички ден во спротивна насока од таа на Земјиното вртење, со што нејзината брзина изнесува v = –Ω × r. замислената сила, која се состои од Кориолисови и центрифугални сили е:
каде uΩ = Ω−1Ω е единичен вектор во насока на Ω. Оваа замислена сила Ff е всушност вектор со големина m Ω2|r| cos(δ), нормален на Ω, и насочен кон центарот на ѕвезденото вртење на Земјината оска, сила позната како центрипетална сила која ќе ја задржува ѕвездата во кружно движење околу таа оска.
Метеорологија
Можеби најважното влијание на Кориолисовиот ефект е делувањето на големите подвижни системи како што се океаните и атмосферата. Во метеорологијата и океанографијата, погодно е да се претпостави вртежен појдовен систем каде Земјата е статична. За да се исполни тој услов се воведуваат центрифугалната и Кориолисовта сила. Нивното релативно значење е определено од вредноста на Росбиевите броеви. Торнадата имаат висока вредност на Росбиевиот број, па, оттука центрифугалните сили поврзани со торнадата се силно изразени, додека пак Кориолисовите сили се занемарливи.
Воздухот во системите со висок притисок се врти во таква насока што Кориолисовата сила ќе биде насочена радијално навнатре, и скоро близу во рамнотежа со надворешно насочениот градиент на притисокот. Како резултат на ова, воздухот се движи во насока на часовникот околу областите со висок притисок во северната полутопка и во обратна од часовникот на јужната полутопка. Воздухот во областите со низок притисок се врти во спротивна насока, на тој начин што Кориолисовата сила е насочена радијално нанадвор и е скоро во рамнотежа со навнатре радијално насочен градиент на притисокот.
Ток и области со низок притисок
Ако во атмосферата се создаде област со низок притисок, воздухот ќе почне да дотекува кон таа област, но ќе биде закривуван нормално на сопствената брзина под дејство на Кориолисовата сила. Во тој момент може да се создаде рамнотежен систем на кружно движење, или циклонски ток. Бидејќи Росбиевиот број има ниска вредност, рамнотежата на силите е меѓу силата на градиентот на притисокот која дејствува кон областа со низок притисок и Кориолисовата сола која дејствува нанадвор од центарот на областа со низок притисок.
Наместо да го следи градиентот по должина надолу, движењата на огромните површини како атмосферата и океаните се случуваат нормално на градиентот на притисокот. Ова е познато како геострофен ток. На планета која не се врти, течностите би течеле по најправата можна линија, со што би се отстраниле градиентите на притисокот. Се забележува дека геострофната рамнотежа е многу поразлична од случајот кога имаме „инерцијални движења“ (погледај подолу) која објаснува зашто циклоните на средна ширина се поголеми по која било величина отколку тековите на инерцијалните кругови.
Оваа шема на закривување, и насоката на движење, е наречена Бејсбалотов закон. Во атмосферата, шемата на токот се нарекува циклон. На северната полутопка насоката на движењето околу областа со низок притисок е во насока спротивна на часовникот. На јужната полутопка, насоката на движење е спротивна на часовникот, бидејќи динамиката на вртењето е како огледална слика на северната полутопка. На големи височини, воздухот кој се шири врти во спротивна насока. Циклоните ретко се формираат по должината на екваторот поради слабиот Кориолисов ефект присутен во овој регион.
Инерцијални кругови
Воздушна или водена маса која се движи со брзина v\, и е под дејство на Кориолисовата сила која се движи по кружна патека наречена 'инерцијален круг'. Бидејќи силата е насочена под прав агол на движењето на честичката, ќе се движи со постојана брзина околу круг чиј полупречник R е даден со:
каде f е Кориолисовиот параметар, воведен одозгора (каде \varphi е ширината). Времето потребно за масата да заврти цел круг е изразено со 2\pi/f. Кориолисовиот параметар вообичаено има средноширинска вредност од околу 10−4 s−1, па оттука вообичаената атмосферска брзина е 10 м/с, а полупречникот е 100 км, со период од околу 17 часа. За океанска струја со вообичаена брзина од 10 см/с, полупречникот на инерцијалниот круг е 1 км. Овие инерцијални кругови се движат во насока часовникот на северната полутопка и во спротивна насока од часовникот на јужната полутопка.
Ако вртежниот систем е параболичен, тогаш f е постојана и патеките се прави кругови. На планета која се врти, f се менува со ширината и патеките на честичките не опишуваат правилни кругови. Бидејќи параметарот f се менува како синус од ширината, полупречникот на осцилациите поврзани со дадена брзина се најмали на половите (ширина = ±90°), и се зголемуваат кон екваторот.
Останати земјени ефекти
Кориолисовиот ефект дејствува силно на големите океански и атмосферски циркулации, што води кон создавање на гломазни структури како што се високите струења и западните гранични струи. Овие појави се во геострофна рамнотежа, што означува дека Кориолисовата сила и силата на градиентот на притисокот се во рамнотежа. Кориолисовото забрзување е исто така одговорно за движењето на многу видови на бранови во океаните и во атмосферата, вклучувајќи ги тука Росбиевите бранови и Келвиновите бранови. Исто така од важност е и кај т.н. Екманова динамика на океанот, и во воспоставувањето на големиот океански ток наречен Свердрупова рамнотежа.
Етвешов ефект
Во продолжение, предметите кои се движат нагоре или надолу ќе бидат поместени западно или источно соодветно на движењето. Овој ефект е исто така најизразен на екваторот. Бидејќи вертикалното движење е обично ограничено по големина и времетраење, големината на ефектот е помалку изразена и потребни се прецизни инструменти за да се забележи. Но, при големи промени на импулсот, како на пример кога се лансира вселенско возило во орбитата, ефектот станува значаен па најбрзиот и најекономичниот пат за лансирање во орбитата е оној кој е најблизу до екваторот со што патеката се закривува право кон исток.
Одводите кај кадите и талетите
Само ако водата е многу мирна и ефектот на Земјиното вртење е побрз од ефектот на водата во однос на садот, и ако надворешните моменти на сила (како оние кои се предизвикани од текот на дното на нерамната површина) се доволно мали, Кориолисовиот ефект ќе ја одреди насоката на вртење на вителот. Без ваква внимателна подготовка, Кориолисовиот ефект можно е да биде потиснат од други движења во насоката на одведување како и вртењето која е останата во водата и од обликот на садот во кој е водата. Покрај ова, идејата дека тоалетите и кадите се одводнуваат поинаку на северната и јужната полутопка е општоприсутно во неколку телевизиски програми и филмови како што се План за бегство, Непоканети гости, Симпсонови во епизодата „Барт против Австралија“, и Досиеја Х во епизодата „Рака која казнува“. Неколку научни програми и написи, како и еден учебник за физика ги наведуваат овие примери.
Во 1908 година, австрискиот физичар Отокар Тумрлирц опишал внимателни и делотворни опити кои го покажале ефектот на вртењето на Земјата на одведувањето на водата низ централен отвор. Темата подоцна била спомената во познат напис во списанието природа, стастија во која се опишувал опит во кој сите останати сили на системот се отстранети со полнење на 1,8 м висок резервоар со 1100 л вода и истат се остава да отстои 24 часа (за да се дозволи движењето кое настанало поради полнењето на резервоарот да замре), во соба во која температурата е стабилизирана. Затката полека се отстранува, и ситни дрвца се користат за да се набљудува вртењето. За време на првите 12 до 15 минути, не се забележува никакво вртење. Подоцна, се појавува вител кој постојано започна да врти спроти часовникот (опитот бил изведен во Бостон, Масачусетс, на северната полутопка). Ова било повторено а резултатите биле усреднети за да се осигура вистинитоста на резултатите. Извештајот содржел податоци дека вителот се вртел со брзина, „околу 30.000 пати побрза од делотворното вртење на Земјата на 42° северна ширина (местоположбата на опитот)“. Ова покажува дека малото почетно завртување поради вртењето на Земјата е засилено од гравитационото одведување и зачувувањето на аголниот момент со што се создава брз вител кој може да се набљудува во грижливо контролирани лабораториски услови.
Далекустрелни ракети и сателити
Далекустрелните ракети и сателити опишуваат закривени патеки кога се цртаат на обичните светски карти најчесто бидејќи Земјата е сферична и најкусото растојание помеѓу две точки на површината на Земјата (наречен голем круг) најчесто не е права линија на овие карти. Секоја дводимензионална (рамна) карта не ја прикажува Земјината закривена (тридимензионална) површина. Вообичаено (а и во секојдневната употреба на пример е Меркаторовото проектирање), ова нарушување се зголемува со близината до половите. На северната полутопка на пример, далекустрелните ракети истрелани кон далечни мети и користејќи ја најкусaта можна патека (големиот круг) на овие карти ќе опишува патека северно по права линија до целта, за подоцна да заврти повторно назад кон екваторот. Ова се случува бидејќи ширините, кој се проектирани како прави хоризонтални линии на повеќето светски карти, се всушност кругови на површината на топката, кои стануваат помали како што се доближуваат до половите. Бидејќи се последица на сферичноста на Земјата, ова ќе биде вистина и доколку Земјата не би се вртела. Секако присутен е и Кориолисовиот ефект, но неговото дејство на патеката е многу помало.
Кориолисовите ефекти станаа важни во надворешна балистика за пресметување на патеките на артилериските гранати со многу долги патеки. Најпознат историски пример е парискиот топ, користен од Германците за време на Првата светска војна за бомбардирање на Париз на растојание од 120 км.
Топ на маса што се врти
Анимацијата на почетокот на оваа статија е класична илустрација на Кориолисовата сила. Друга визуелизација на Кориолисовата сила и центрифугалната сила е анимираниот видео запис.
Со познат полупречник R на масата која се врти во тоа видео, со чекорот на аголно вртење ω и брзината на ѓулето да е постојана v, може да се пресмета погодниот агол за нишанење θ за да се погоди метата на работ од масата која се врти.
Инерцијалниот појдовен систем дава само еден начин на кој би можел да се одговори ова прашање: да се пресмета времето до пресретнувањето, кое е tf = R / v. Потоа, масата се завртува за агол ω tf во ова време. Ако топот е насочен за агол θ = ω tf = ω R / v, тогаш ѓулето пристигнува на надворешноста во местоположбата 3 во исто врем како и метата.
Не постои решение со Кориолисовата сила кое ќе дојде толку едноставно до решението како во погорниот пример, па причината да се разгледува овој проблем е за да се претстави Кориолисовиот формализам во една лесно воочлива ситуација.
Патеката во инерцијалниот систем (означена со A) е права линија со радијален пат под агол θ. Оваа местоположба на ѓулето во (x, y) координатите во време t е:
и три примери од овој резултат се нацртани на оваа слика.
За да се одредат компонентите на забрзувањето, се користи општ израз од статијата за замислена сила:
во кое поимот Ω × vB е Кориолисовото забрзување и поимот во Ω × ( Ω × rB) е центрифугалното забрзување. Па резултатите се (нека α = θ − ωt):
се добива центрифугалното забрзување:
Исто:
Се добива Кориолисовото забрзување:
Овие забрзувања се прикажани во дијаграмите за одредени примери.
Се гледа дека Кориолисовото забрзување не само што го поништува центрифугалното забрзување, туку заедно тие обезбедуваат вкупно „центрипетално“ забрзување, радијална компонента на забрзувањето насочена кон центарот на вртењето:
и уште една дополнителна компонента на забрзувањето, нормална на rB (t):
Фани Христова
Животопис
Благодарение на родите­лите музиката и станува преокупација уште од нај­раното детство. Најпрво членуваше во хорот на Запро Запров, каде што освен пеење почна да изу­чува и клавир, па со веќе стекнати почетни знаења се запишува во средното музичко училиште, каде што продолжува со изучу­вање на обоа, а подоцна и на соло-пеење. Во сред­ношколските денови ја формира и групата Флип, која ја сочинуваа пет девојки, а која дебитираше со синглот Ова е крај, потпишана од страна на Роберт Билбилов (задолжен за музиката и за аранжманот) додека текстот го напиша Раде Врчаковски. Со песната Нова страница на Ана Бо­чек и на Дарко Мучов, Фани со Флип го стекна и првото фестивал­ско искуство, и тоа со настапот на Макфест 2000. Групата набрзо по фестивалот ја напуштија три девојки, па Фани и Марија побараа вокална поддршка од Маја Саздановска, со која, како тројка ја оформија формацијата Vogue. Вог дебитираше со синглот Не сону­вам, кој и покрај тоа што не го доживеа своето видео-издание, од­лично помина кај публиката. Во меѓувреме Фани доби покана за учество на Скопскиот фестивал, каде настапи со песната Лејди на авторот Григор Копров, со што, впрочем започна и со градење на својата соло-кариера, и покрај и понатамошното партиципирање во групата Вог. По Лејди следуваше синглот Помисли што направи, за кој музиката ја напиша Иван Јованов, додека текстот го реализираше Фани. Темата беше снимена во студиото Јованови, а за интересно видео-издание беше задолжена екипата од Ф/Х про­дукција. Неодамна кај Јован Јованов во студио, Фани реализи­раше две нови снимки – брзата Предизвик и баладата Приказна за нас, паралелно пишувајќи текстови и за други изведувачи (за ал­бумот на Јован Јованов, но и за Панчо од ДНК, Искра од М2). Ос­вен со авторството, Фани во македонските музички кругови е поз­ната и како респектиран диџеј, кој има постојан ангажман во дискотеките во Скопје и низ Македонија, популаризирајќи ја со своја­та мисија R&B и хип-хоп музика.
Кориолисова сила
Топ на маса што се врти
„Центрипеталната“ компонента на забрзувањето наликува на силата за кружно движење со полупречник rB, додека пак нормалната компонента е зависна од брзината, зголемувајќи се со радијалната брзина v и насочена кон десно од брзината. Состојбата може да се опише како кружно движење во заедништво со „очигледното Кориолисово забрзување“ од 2ωv. Но ова е грубо означување: точното обележување на вистинската центрипетална сила се однесува на локални појдовни системи кои ги користат насоките нормални и тангенцијални на патеката, а не координатите кои се однесуваат на оската на вртење.
Овие резултати исто така можат да се добијат директно со двостепен извод на изразот rB (t). Очигледно е дека и двата приоди покажуваат дека може да се започне од општиот израз за замислено забрзување од погоре и да се добијат патеките кои се прикажани овде. Но, почнувајќи од забрзувањето па одејќи до патеката е посложен начин отколку обратната процедура која беше користена во примерот, којашто, секако, е можна доколку се знае резултатот однапред.
Како резултат на оваа анализа се добива важен заклучок: сите замислени забрзувања мора да бидат вклучени во пресметките за да се одредат вистинските патеки. Всушност, покрај Кориолисовото забрзување, значајна улога има и центрифугалната сила. Лесно се добива впечатокот од разговорите за проблемот со топот, кои се однесуваат на Кориолисовиот ефект, дека Кориолисовата сила е единствениот факт којшто треба да биде разгледуван, но тоа не е случајот. Маса која се врти и за која Кориолисовата сила е единствениот чинител е параболичната маса што се врти. Нешто посложена ситуација е идеализираниот пример за летови на долги растојанија, каде центрифугалната сила на патеката и аеронаутичкиот потисок се во спротивставеност со гравитационото привлекување.
Фрлено топче на рингишпил
Сликата прикажува топка фрлена од метоположбата означена со 12:00 часот кон центарот на рингишпил кој врти спроти часовникот. На лево, топката е набљудувана од статичен набљудувач над рингишпилот, и топката се движи во права линија до центарот, додека пак фрлачот се врти спроти часовникот заедно со рингишпилот. На десно топката е набљудувана од набљудувачот кој се врти со рингишпилот, па изгледа како набљудувачот да стои на местоположбата во 12:00 часот. Сликата ја прикажува патеката на топката од гледната точка на набљудувачот кој се врти.
На лево, две стрелки ја покажуваат топката во однос на фрлачот. Една од овие стрелки е насочена од фрлачот кон центарот на рингишпилот, а другата е насочена од центарот на рингишпилот кон топката. променетите насоки на ситуациите се забележани со испрекинати линии.
На десно се прикажува истиот испрекинат пар на стрелки, но сега парот се врти со стрелките кои се соодветни на со линијата на гледање на фрлачот кон центарот на рингишпилот кој е подреден со 12:00 часот. Другата стрелка од парот ја покажува насоката на топката во однос на центарот на рингишпилот, со што се одредува местоположбата на топката гледана од фрлачот. Следејќи ја постапката за неколку местоположби, претставена е патеката во вртежниот појдовен систем како што е прикажано со закривена патека на десниот приказ на сликата.
Топката патува низ воздухот, и нема вкупна сила која влијае на неа. За статичниот набљудувач топката следи патека по права линија, па не постои проблем да се квадрира оваа патека со збирна сила еднаква на нула. Но, набљудувачот кој се врти гледа закривена патека. Во кинематиката мора да има сила која ќе го предизвика ова закривување, па вртежен набљудувач мора да се повика на збир од центрифугални и Кориолисови сили за да обезбеди збирна сила потребна за да се предизвика закривеноста на патеката.
Одбиена топка
Сликата опишува посложена ситуација каде фрлената топка на маса која се врти се одбива од работ на рингишпилот и се враќа назад до фрлачот, кој ја фаќа топката. Ефектот на Кориолисовата сила на сопствената патека е прикажан повторно од двајца набљудувачи: набљудувач (кој се означува како „камера“) која се врти со рингишпилот, и статичен набљудувач. Сликата прикажува поглед од птичја перспектива која се заснова на истата брзина на топката при фрлањето и одбивањето на истата. Во секој од овие кругови, нацртаните точки ги покажуваат истите временски точки. На левиот приказ, од гледната точка на камерата во центарот на рингишпилот, фрлачот (насмеано лице) и оградата се на истите статични местоположби, и топката прави доста голем лак на нејзиниот пат до оградата, додека пак патеката на враќање е доста поедноставна. Од гледната точка на фрлачот, топката како да се враќа со поголема брзина од онаа со која била фрлена (бидејќи фрлачот се врти кон топката на нејзината патека назад).
На рингишпилот, наместо да се фрли топката право на оградата и да се одбие, фрлачот мора да ја фрли топката надесно од метата и топката тогаш на камерата и изгледа како да се движи постојано кон лево од нејзината насока на движење да ја удри оградата (лево бидејќи рингишпилот се врти во насока на часовникот). Топката изгледа како да се движи лево од насоката на патување на и при фрлањето и одбивањето. Закривената патека му покажува на набљудувачот дека постои вкупна сила која ја движи топката кон лево. (Оваа сила е „замислена“ бидејќи истата исчезнува за статичниот набљудувач, за што ќе се напомене подоцна.) За некои агли на лансирање, патеката има делови каде патеката е приближно радијална, и Кориолисовата сила е одговорна за привидното закривување на патеката на топката (центрифугалната сила е радијална од центарот на вртење, и предизвикува мало закривување во овие делови). Кога патеката закривува радијално, тогаш центрифугалната сила е одговорна за закривеноста.
Патеката на топката низ воздухот е права линија кога е гледана од набљудувачите кој стојат на земјата (десен приказ). На десниот приказ (статичниот набљудувач), фрлачот на топката (насмеаното лице) е на местоположбата во 12 часот и оградата од која топката се одбива е во местоположбата еден (1). Од гледната точка на статичниот набљудувач, местоположбите еден (1), два (2), три (3) се подредени по редослед. Во местоположбата 2 топката се судира со оградата, и во местоположбата 3 топката се враќа кон набљудувачот. Патеките се бидејќи топката е во слободен лет, па затоа за овој набљудувач не е потребно да се прави збир на сили.
Куршуми со големи брзини низ атмосферата
Поради вртењето на Земјата, куршумите не се движат праволиниски од цевката до метата. Кориолисовиот ефект минимално ја менува патеката на куршумот, закривувајќи ја патеката на проектилот во патека којашто наликува на лак. Овој ефект ја опфаќа прецизноста на големи растојанија и тогаш е потребна д биде земена предвид од прецизните снајперисти и останатите тренирани професионалци.
Визуелизација на Кориолисовиот ефект
за да се прикаже Кориолисовиот ефект, може да се искористи параболично вртежна маса. На рамна вртежна маса, инерцијата на предметот кој се врти со масата ќе биде исфрлен од работ. Но ако масата што се врти има параболоидна (параболичен сад) облик (погледај на сликата) и сè се врти со соодветен чекор, компонентите на силата прикажани на сликата се такви што компонентата на гравитација е тангенцијално на површината на садот точно ќе биде еднаква на центрипеталната сила потребна да се зачува предметот кој се врти со иста брзина и истиот полупречник на закривување (претпоставувајќи дека нема сила на триење). (погледај накосена кривина.) Оваа внимателно контурирана површина овозможува Кориолисовата сила да се прикажува во изолација.
Дискови исечени од цилиндри сув мраз можат да се искористат како плочки за хокеј, движејќи се наоколу скоро без никакво триење на површината на параболичната маса што се врти, овозможувајќи да се набљудуваат динамичките појави на Кориолисовиот ефект. За да се има поглед на работите како што се гледа од вртежниот појдовен систем со масата во вртење, видео камера е прикачена на масата во вртење за да биде во заемно вртење со истата, при што се добиваат резултатите прикажани на сликата. На левиот приказ од сликата, што всушност е гледиште на статичен набљудувач, гравитационата сила во инерцијалниот систем го влече предметот кон центарот (долу) на садот и е пропорционална со растојанието на предметот од центарот. Центрипетална сила со овој облик го предизвикува елиптичното движење. На десниот приказ, каде е прикажано гледиштето од системот кој се врти, внатрешно насочената гравитациона сила во системот на вртење (истата сила како и во инерцијалниот систем) е во рамнотежа со надворешно насочената центрифугална сила (присутна само во вртежни системи). Со овие две сили во рамнотежа, единствената сила која не е во рамнотежа е Кориолисовата сила (исто така присутна само во вртежен систем), а движењето е инерцијален круг. Анализа и набљудување на кружно движење во вртежен систем е поедноставување споредбено со елиптичното движење во инерцијалниот систем.
На некој начин, Земјата е слична на масата што се врти. Вртењето предизвикало планетата да добие сферичен облик додека се ладела, на тој начин што нормалната сила, гравитационата сила и центрифугалната сила се во целосна рамнотежа едни со други на „хоризонтална“ површина. (Погледај екваторска испакнатост.)
Кориолисовиот ефект предизвикан од вртењето на Земјата може индиректно да се види преку движењето на Фукоовото нишало.
Кориолисов протокомер
Практична примена на Кориолисовиот ефект е зафатнинскиот протокомер, инструмент кој ја мери стапката на зафатнински проток и густината на течноста низ цевка. Начинот на работа вклучува предизвикување на вибрација во цевката низ која минува течноста. Вибрацијата иако не е целосно кружна, го обезбедува вртежниот појдовен систем кој го создава Кориолисовиот ефект. Иако има различни методи во зависност од дизајнот на протокомерот, отчитувачи ги следат и анализираат промените во честотата, фазата, и амплитудата на токот кој вибрира додека се движи низ цевката. Промените кои се набљудуваат го претставуваат зафатнинскиот проток и густината на течноста.
Молекуларна физика
Кај повеќе атомските молекули, движењето на молекулите може да се опише со вртењето на апсолутно тврдо тело и внатрешната вибрација на атомите околу сопствената местоположба на рамнотежа. Како резултат на вибрациите на атомите, атомите се во движење релативно на вртежниот координатен систем на молекулата. Поради овие причини ќе има појава на Кориолисовиот ефект кој ќе предизвика молекулите да се движат во насока нормална на оригиналните осцилации. Ова води кон мешање на молекуларните спектри меѓу раотациони и вибрациони нивоа од кои можат да се утврдат Кориолисовите парни постојани.
Лет на инсекти
Мувите (двокрилци) и молците (пеперуги) го користат Кориолисовиот ефект кога летаат: нивните трепкачи, или антените во случајот кај молците, осцилираат брзо и се користат како вибрациони жироскопи. Погледај Кориолисовиот ефект од важност за стабилноста на инсектите. Во сето изнесеното погоре, Кориолисовиот ефект нема ништо заедничко со вртењето на Земјата.
Даниеле Падели
Даниеле Падели (роден на 25 октомври 1985 во Леко) — италијански фудбалер, голман на.
Леска (река)
Леска (Λέσκα) — река во Ениџевардарско, Егејска Македонија.
Реката извира во источниот дел на планината Пајак, јужно под возвишението Кури, северно од селото Геракарци. Тече во југоисточен правец, напоредно на Гуменџиска Река. Минува југозападно од Кониково и североисточно од Грубевци. Северно од Ливадица се приклучува во мрежата на напојни канали во Солунското Поле, и поради тоа веќе не се влева непосредно во Вардар како некогаш.
Тимо Бол
Тимо Бол (германски: Timo Boll, 8 март 1981) е германски професионален играч на пинг-понг. Тој игра за Борусија Диселдорф и е на второто место на Германската пинг-понг лига.
Националната лига и меѓународни помлади резултати
На 14 годишна возраст, Тимо Бол, заедно со Френк Клич, ја освоиле помладата национална лига. Тимо Бол го прославил првиот меѓународен резултат за време на Европското студентско првенство во Ден Хаг 1995 година, каде што освои три златни медали. Тој го освои второто место на својот прв јуниорски европско првенство во 1996 година. Тој ја освоил титулата во синглови, двојки и тимот во наредните две години.
Меѓународни резултати
Во 2002 година, Тимо Бол бил првиот Германец кој играл во Европа-Топ-12 и забележал победа против Владимир Самсон. Тој стигнал до финалето на Европското првенство во шампионско првенство во Загреб во синглови, а во двојки со Золтан Фејер-Конерт освоил златен медал. Германскиот тим бил поразен во финалето од 2-3, од шведскиот тим.
Повреди и враќање
Тимо Бол имал проблеми со повредите во првата половина од 2004 година. Овие проблеми го попречиле во подготовките за Летните олимписки игри 2004. По период обележан со јавни критики, тој победил на турнирите во Полска, Австрија и Германија. Тој, исто така, стигна и до полуфиналето на ITTF Pro турнејата во Пекинг.
Приватен живот
Тимо Бол се оженил со Роделија Јакоби на 31 декември 2002 година.
NGC 3250A
NGC 3250A — спирална галаксија во соѕвездието Пумпа, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3250A се споменува и како ESO 317-30, IRAS 10257-3949.
Жан Мишел Жар
Жан Мишел Андре Жар (Jean-Michel André Jarre; р. 24 август 1948 во Лион, Франција) е француски композитор. Тој се смета за еден од пионерите на електронската музика, како и за голем иноватор, главно заради спектакуларните концерти коишто ги прави на отворено и коишто вклучуваат ласерски проекции и огномет, спојување на музиката со архитектурата и околината. Концертот на плоштадот Конкорд во Париз во 1979 има еден милион посетители, со што Жал Мишел влегува во Гинисовата книга на рекорди како човек кој собрал најмногу луѓе на концерт на отворено. Потоа следуваат уште неколку концерти со коишто Жал Мишел си ги руши сопствените рекорди: во Хјустон, Тексас (1,5 милиони луѓе), во Ла Дефанс, Париз (2,5 милиони луѓе) и најголемиот, за 850тата годишнина на Москва (3,5 милиони луѓе).
NGC 3250A
Откривање
Објектот е откриен на 1 февруари 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3250A е од видот Sb. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,1 m/лм2. NGC 3250A има привидни димензии од 1,7' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 27 м 53,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 40° 4' 52". Положбениот агол на објектот е во износ од 89°.
Други поделби
Проучување на NGC 3250A е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 30790. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 399; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7713.
Односи меѓу Германија и Обиденетите нации
Односите меѓу Германија и Обединетите нации се односите меѓу Сојузна Република Германија и Обединетите нации.
Односот меѓу Германија и Обединетите нации започна во Втората светска војна кога Обединетите нации биле синоним за сојузниците од Втората светска војна, а на крајот на војната Германија била ставена под сојузничката окупација, а делови од територијата на префектот биле одземени од Германија и додадени во Полска и Советскиот Сојуз.
1949 година двете земји биле формирани на окупираните територии Сојузна Република Германија (Западна Германија) во мај и Германската Демократска Република (Источна Германија) во октомври.
Сојузна Република Германија била прифатена како набљудувач во Обединетите нации во 1955 година и Германската Демократска Република била примена како Обединетите набљудувачи на Обединетите нации во 1972 година.
Двете земји биле примени на полноправно членство на Обединетите нации на 18 септември 1973 година.
Источна Германија обединета со Западна Германија на 3 октомври 1990 година што значеше продолжување на членството на Сојузна Република Германија во ОН и Германската Демократска Република престана да постои.
Луксембуршки јазик
Употреба
Како што гласи неговото име, луксембуршкиот е државен јазик на Луксембург и еден од трите службени јазици во земјата (заедно со францускиот и германскиот).
Јазикот се говори и во областа Арелерланд во Белгија (дел од покраината Луксембург) и во мали делови од Лорена во Франција.
Во регионите Ајфел и Хунсрик во Германија и Лорена во Франција е застапено сличното мозелфранконското наречје на германскиот јазик.
Наречја
Постојат неколку наречја на луксембуршкиот јазик: арелски (од Арлон), ехтернашки (Ехтернах), клиерверски (Клерво), мизелски (Мозел), штатски (Луксембург), вајнски (Вијанден), минетски (Јужен Луксембург) и велчки (Вилц).
Со зголемената подвижност на населението и масовните медиуми, наречјата тежнеат кон претопување во еден стандарден јазик по пат на коинизација.
Околни јазици
Не постои јасна граница помеѓу луксембуршкиот и сродните горногермански наречја во околината (како на пр. лоренофранконскиот) бидејќи сите тие образуваат дијалектен континуум и разликите се постепени. Меѓутоа, треба да се напомене дека јазикот е неразбирлив за говорниците на германскиот, францускиот и другите романски јазици. Иако има германска основа, луксембуршкиот во голема мера се разликува од самиот германски по големиот број на француски заемки.
Азбука
Луксембуршката азбука е има 26 обични латинични букви и уште три посебни: é, ä и ë. Во заемките од француски и горногермански се запазуваат матичните букви од тие јазици:
Ајфелско правило
Како и многу други западногорногермански наречја, луксембуршкиот го изоставува завршното n и nn во извесни случаи. Ова важи како за говорот, така и во пишувањето. На пример:
Граматика
Луксембуршкиот има три рода (машки, женски и среден) и три падежи (номинатив, акузатив и датив). Како и во германскиот, не постои разлика во родовите кога се во множина.
Постојат два вида на придавки: својствени (атрибутивни) и прирокови (предикативни). Вториот вид се јавува во глаголи како sinn („е“) и не добиваат наставка.
Збороредот е ист како во германскиот и холандскиот јазик второприрочен (V2), т.е. каде прирокот е втор во независна исказна реченица, веднаш по тематскот дел.
Лексикон
Луксембуршкиот има многу заемки од францускиот. Други зборови се разликуваат од горногерманските, но имаат свои пандани во дијалектите. Трети пак, се чисто луксембуршки зборови.
1934 во книжевноста
1934 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Насилство врз жени
Насилството врз жените, познато и како родово засновано насилство и сексуално и родово насилство, се насилни дејства првенствено или исклучиво извршени врз жени и девојчиња. Ваквото насилство честопати се смета за облик на злосторство од омраза, извршено врз жени или девојчиња, специјално затоа што се жени, и може да има различни форми.
Насилството врз жените има многу долга историја, иако инцидентите и интензитетот на ваквото насилство се разликуваат со текот на времето, па дури и денес се разликуваат меѓу општествата. На ваквото насилство честопати се гледа како механизам за потчинување на жените, без разлика дали се мисли за општеството воопшто или за меѓучовечки однос. Ваквото насилство може да произлезе од чувството на супериорност, мизогинија, право да се изврши таков акт или слични ставови на сторителот или неговата насилна природа, особено врз жените.
Декларацијата на ООН за елиминација на насилството врз жените вели дека „насилството врз жените е манифестација на историски нееднакви односи на моќ меѓу мажите и жените“ и „насилството врз жените е еден од клучните социјални механизми со кои жените се принудени на подредена позиција во споредба со мажите.“
Кофи Анан, поранешниот генерален секретар на Обединетите нации, во извештајот објавен во 2006 година објавен на мрежната страница на Фондот за жени на Обединетите нации, изјавил:"Насилството врз жени и девојчиња е проблем со пандемски размери. Најмалку една од три жени ширум светот е претепана, присилена на секс или на друг начин злоупотребена во текот на животот со насилникот, обично некој што и бил познат."
Видови насилство
Насилството врз жените може да се вклопи во неколку широки категории. Овие вклучуваат насилство извршено од поединци, како и од држави. Некои од формите на насилство извршено од поединци се: силување, семејно насилство, сексуално вознемирување, фрлање киселина, репродуктивна принуда, пренатална селекција, женско чедоморство, акушерско насилство, насилство врз основа на пол и насилство во толпа; како и штетни вообичаени или традиционални практики како што се убиства за чест, насилство во мираз, осакатување на женски гениталии, брак со киднапирање и присилен брак. Постојат форми на насилство што можат да бидат извршени или разочарани од владата, како што се воено силување; сексуално насилство и сексуално ропство за време на конфликт; присилна стерилизација; принуден абортус; насилство од страна на полицијата и авторитетен персонал; каменување и камшикување. Многу форми на насилство врз жените, како што се трговија со жени и присилна проституција, честопати се извршуваат од организирани криминални мрежи. Историски гледано, постоеле форми на организиран WAV, како што се судења на вештерки во раниот модерен период или сексуалното ропство на жените за удобност.
Светската здравствена организација (СЗО), во своето истражување за насилство врз жените, ги анализираше и категоризираше различните форми на насилство кои се јавуваат во сите фази од животот од пред раѓањето до староста.
Во последниве години, постои тренд на приближување кон насилството врз жените кон меѓународно ниво преку средства како што се конвенции или, во Европската унија, преку директиви (како што се директивата против сексуално вознемирување и директивата против трговија со луѓе).
Дефиниција
Голем број меѓународните инструменти кои имаат за цел да го елиминираат насилството врз жените и семејното насилство, се донесени од различни меѓународни тела. Овие генерално започнуваат со дефиниција за тоа што е насилство врз жена, со цел борба против ваквите практики. Истанбулската конвенција (Советот на Европа за спречување и борба против насилството врз жените и семејното насилство) на Советот на Европа го опишува насилството врз жените како „кршење на човековите права и форма на дискриминација врз жените“ и го дефинира како „сите акти на насилство засновано на пол, што резултира или може да резултира со физичко, сексуално, психолошко или економско оштетување или страдање на жените, вклучувајќи закани за такви дела, принуда или произволно лишување од слобода, без оглед дали се случуваат во јавен или во приватен живот.
Конвенцијата од 1979 година за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените на Генералното собрание на Обединетите нации дава препораки во врска со насилството врз жените, и Виенската декларација и Програмата за акција го споменува насилството врз жени. Сепак, резолуцијата на Генералното собрание на Обединетите нации во 1993 година за Декларацијата за елиминација на насилството врз жените беше првиот меѓународен инструмент што експлицитно го дефинираше насилството врз жените и ја образложи оваа тема. Другите дефиниции за насилство врз жените се утврдени во Интер-американската конвенција за спречување, казнување и искоренување на насилството врз жените од 1994 година и протоколот од Мапуто од 2003 година.
Покрај тоа, терминот родово засновано насилство се однесува на „какви било дела или закани за дела со цел да се повредат или да се натераат жените да страдаат физички, сексуално или психолошки, и кои влијаат на жените затоа што се жени или влијаат на жените непропорционално“. Дефиницијата за родово засновано насилство најчесто „се користи наизменично со насилство врз жени“, и некои написи за насилство врз жената ги повторуваат овие концепции сугерирајќи дека мажите се главните извршители на ова насилство. Покрај тоа, дефиницијата наведена во Декларацијата за елиминација на насилството врз жените од 1993 година исто така ја поддржува идејата дека насилството е вкоренето во нееднаквоста меѓу мажите и жените кога се користи терминот насилство заедно со терминот „родово засновано“.