cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Анджеј Вајда
Уметничко препознавање
Деценијата на седумдесетите била најплодниот уметнички период на Вајда, кога и ги снимил филмови: Пејзаж по битката (1970), Пилат и другите (1971), Свадба (1972) - филмска верзија на познатата полска поетска драма на Станислав Виспиански, Ветената земја (1974), Човек од мермер (1976), Линијата во сенка (1976), Без Анестезија (1978), Диригентот на оркестарот (1980), со Џон Гилгуд во главната улога и два психолошки филмови, според на романите на Јарослав Ивашкевич - Бреза (1970) и Госпоѓиците на Вилки (1979). Бреза учествувал на 7. Меѓународен филмски фестивал во Москва, каде Вајда ја освоил Златната награда за режија.
Вајда во тој период работи и во театар, каде ги режирал: Play Strindberg или според делата на Достоевски Опседнатите и Настасја Филиповна – филмска верзија на Вајда на Идиот, Ноемвриска ноќ од Виспијански, Имигрантите од Славомир Мрожек, Аферата Дантон и Соништата на разумот.
Подоцнежната посветеност на Вајда кон растечкото движење „Солидарност“ во Полска била рефлектирана во Човек од железо (1981), како тематско продолжение на Човекот од мермер, каде што и лично се појавува лидерот на Солидарност, Лех Валенса. Вклучувањето на режисерот во ова движење ќе ја поттикне полската влада да ја затвори продуцентската компанија на Вајда. Со овој филм тој ја освоил Златната палма на Канскиот филмски фестивал.
Во деценијата на 1980-тите ги создал Љубов во Германија (1983) со Хана Шигула, Хроника на љубовни инциденти (1986) адаптација на романот на Тадеуш Конвицки и Опседнатите (1988) базиран на романот на Достоевски.
На овој период припаѓа и театарската режија на Злосторството и казната на Достоевски (1984) и други уникатни спектакли како што се Антигона, неговите секвенцијални верзии на Хамлет или еврејската драма Дибук. Во 1989 година тој бил претседател на жирито на 16. Меѓународен филмски фестивал во Москва.
Кариера по 1990 година
Во 1990 година, Анджеј Вајда бил одликуван со награда за животно дело на Европските филмски награди, како трет режисер со такви почести, по Федерико Фелини и Ингмар Бергман. Во раните 1990-ти бил избран за сенатор и исто така назначен за уметнички директор на варшавскиот Универзален Театар. Продолжил да снима филмови кои се однесуваат на времето на Втората светска војна, вклучувајќи го и Корчак (1990), приказна за еврејско-полскиот лекар кој се грижел за деца без родители или Прстен so kрунисан орел (1993) и Светата недела (1995). Во 1994 година, Вајда ја претставил својата сопствена филмска верзија на романот „Идиот“ на Достоевски во филмот Настасја Филиповна, во кој глуми јапонскиот актер Тамазобуро Бандо во двојната улога на принцот Мишкин и Настасја. Кинематографер на тој филмот бил Павел Еделман, кој подоцна станал еден од поблиските соработници на Вајда. Во 1996 година, режисерот оди во друга насока, со Мис Никој, драма за полнолетството, која ги истражува помрачните и духовните аспекти на врската помеѓу три девојчиња од средно училиште. Во 1999 година, Вајда го презентира епскиот филм Господин Тадеуш, според епската поемата на полскиот поет од 19 век, Адам Мицкевич.
Една година подоцна, на доделувањето на Оскарите во 2000 година, на Вајда му бил врачен почесен Оскар за неговиот придонес во светската кинематографија. Во 2002 година, Вајда го режирал Одмазда, филмска верзија на неговата театарска комедија, со Роман Полански во една од главните улоги. Во февруари 2006 година, Вајда ја добил почесната Златна Мечка за животно дело на Меѓународниот филмски фестивал во Берлин. Во 2007 година одлично е прифатен филмот Катин, кој се однесува на масакрот во Катин, кога бил убиен таткото на Вајда. Режисерот ја прикажува драматичната ситуација на семејствата, на оние кои останале и чекале да се врата нивните најблиски (мајки, сопруги и деца). Филмот бил номиниран за Оскар за најдобар странски филм во 2008 година.
Подоцна се појавува Слатко знаме (2009) со Кристина Јанда како главен лик. Делумно е однесува на краткиот роман на Јарослав Ивашкевич. Филмот е посветен на Едвард Клосински, сопругот на Јанда, кинематографер и долгогодишен пријател и соработник на Вајда, кој починал од рак истата година. За овој филм Вајда ја добил наградата Алфред Бауер на Меѓународниот филмски фестивал во Берлин во 2009 година. Тој ја добил и наградата FIPRESCI за време на Европските филмски награди во 2009 година за филмот Валенса – надежен човек (Wałęsa. Człowiek z nadziei). Биографијата на Лех Валенса, според сценарио на Јануш Гловацки и во главната улога Роберт Вицкиевич. Светската премиера била на Меѓународниот филмски фестивал во Венеција во 2013 година. Последниот филм на Вајда Призрак (2016 година) е приказна за животот на авангардниот полски сликар Владислав Стжемински, кој настрадал од поствоената сталинистичка власт на Полска. Главната улога ја игра Богуслав Линда.
2010–2016 година
Во 2010 година, Анджеј Вајда го снимил документарниот филм Сними, Ако сакаш, сними го, кој како и Слатко знаме, биле посветени на Едвард Клосињски. Во јуни 2011 година, режисерот основал филмско студио заедно со Војчех Марчевски. Во декември 2011 година, тој започнал да го снима филмот Валенса, човек од надеж, за еден од полските водачи на антикомунистичката опозиција, Лех Валенса. Главната улога му била доделена на Роберт Виецкиевич. Анджеј Вајда за херојот на неговиот филм рекол:
Валенса, човек од надеж прикажан надвор од конкуренција на меѓународниот филмски фестивал во Венеција, добил позитивни критики. Критичарите го толкувале како обид за реконструкција на митот за „Солидарност“ и легендата за самиот Лех Валенса, но не го занемариле биографскиот стил на делото и представувањето на помалку славните епизоди од животот на протагонист на филмот.
Последниот филм на Анджеј Вајда е Последователни слики од 2016 година, инспириран од животот на полскиот сликар Владислав Стжемински. Филмот бил избран како полски кандидат за Оскар за најдобар странски филм.
Приватен живот
Вајда бил четири пати во брак. Неговата трета сопруга била актерката Беата Тишкевич со која ја имале ќерка Каролина (родена 1967 година). Неговата четврта сопруга била театарската костимографка и актерка Кристина Зачватович.
Во септември 2009 година, Вајда побарал ослободување на режисерот Роман Полански откако Полански беше уапсен во Швајцарија во врска со неговото обвинение во 1977 година за дрогирање и силување на 13-годишно девојче.
Вајда починал во Варшава на 9 октомври 2016 година на 90-годишна возраст поради респираторна инсуфициенција.
Бил погребан на гробиштата Салватор во Краков.
Филмски стил
Во раните фази на својата работа, Анджеј Вајда се осврнувал на социјалистичкиот реализам. НАбрзо го напушта овој стил и во филмот „Канал“, за прв пат ги претстави војниците на домашната армија како трагични фигури на тогашната генерација. Во „Пепел и дијаманти“ вметнува две одлики кои подоцна се појавуваат во неговото дело: употребата на симболиката (на пример, главниот лик умира во „маргините на историјата“ и полемиката со романтичниот мит за херојот што го жртвува својот живот. за својата татковина . Според мислењето на Јержи Топлиц и Станислав Јаницки, Анджеј Вајда во својата воена трилогија ја пренесува трагедијата на воената генерација, постигнувајќи го тоа со употреба на живи уметнички средства: надреалистички, експресионистички или барокни . Јержи Плажевски истакнал дека делата на режисерот Вајда покажуваат „романтичен реализам, емотивен поглед на светот, интерес за врвните вредности[...], бујна сензуалност на визија и последователна тенденција за прекумерна барокна орнаментика“. Барбара Мруклик вели дека режисерот „зборува преку контраст, конкретно значаен детал, разработена метафора“.
Во филмовите Пепелта или Свадба, Анджеј Вајда ја представувал полската национална симболика заедно со патриотски фигури, херојски по својата жестокост, но осудени на пораз од историјата. Тој, исто така, ја нагласил неможноста за обединување на полската нација пред националниот пораз, укажувајќи на внатрешните класни поделби од минатото. Меѓутоа подоцна тој се вратил на страдалната традиција во филмот „Катин“, прикажувајќи ја сликата на полското страдање за време на Втората светска војна.
Во периодот на 1970-тите, Анджеј Вајда почнал да го збогатува својот филмски стил. Во Ветената земја, тој користел различни изразни средства, комбинирајќи натуралистичка бруталност со експресионистичка визија. Неговите филмови од периодот на киното на моралната анксиозност, повеќе биле фокусирани на новинарски теми со елементи на психолошка кинематографија. Во Човек од мермер, режисерот се помирил со времето на сталинизмот, а во Човек од железо создал нов мит за солидарност - симболично обединување на полската нација против комунизмот. Во неговите дела имала и место за размислувања за смртта и минливоста, претставено во Госпоѓиците од Вилко и Слатко знаме.
Тадеуш Лубелски го коментирал делото на Анджеј Вајда на следниов начин :
Филмските историчари кометираат дека делото на полскиот режисер во основа е негово сопствено кино. Олга Катафијас го смета Анджеј Вајда како „еден од најголемите кинематографери“ поради поврзаноста во неговите достигнувања. Јанина Фалковска ја сумира неговата работа како хомогена, составена главно од историски филмови и комедии. Таа, исто така, забележува дека меѓу источноевропските автори, Анджеј Вајда бил најчесто напаѓаниот режисер, а неговите филмови често предизвикувале бурни дискусии во земјата.
Почесни докторати
Анджеј Вајда добил почесен докторат на :
Почесни државјанства
Анджеј Вајда добил титули за почесен граѓанин на: Лоѓ (1998), Гдиња (2000) , Сувалки (2000) , Радом (2001) , Вроцлав (2003) , Opole (2009) ) , Варшава (2015) , Гдањск (2016) и војводството Лоѓ (2016).
Комеморација
Во 2009 година назначен за патрон на гимназијата во Рудники. По него биле именувани улиците во Вроцлав и Сувалки и плоштадите во Краков, Груџионц и Варшава.
Во 2018 година, со одлука на Советот на главниот град на Варшава е основана самоуправна културна институција под името „ Центар за филмска култура Анджеј Вајда“. Во 2020 година, пред куќата на Анджеј Вајда на улицата во варшавската населба Жолиборц, каде што живеел 43 години била поставена спомен плоча дизајнирана од Марек Модерау.
Блокирање на Википедија во Русија
Бесплатната онлајн енциклопедија Википедија била накратко блокирана во Русија во август 2015 година. Некои статии на Википедија биле вклучени во разни списоци за цензура што ги дистрибуирала владата. Дополнителни закани за блокирање биле упатени по руската инвазија на Украина во 2022 година.
Блокирање од 2015 година
На 28 јули 2012 година, претседателот на Русија Владимир Путин го потпишал Федералниот закон бр. 139-ФЗ „ За измена на Федералниот закон за заштита на децата од информации штетни за нивното здравје и развој и одредени законодавни акти на Руската Федерација “. Овој закон вовел голем број одредби кои вклучуваат блокирање на интернет-страниците на системот на црната листа и забранети интернет ресурси. Голем број на експерти  изразиле загриженост дека овој закон може да се користи за да се овозможи цензура на интернет.
На 1 ноември 2012 година стапиле на сила одредбите за унифициран регистар на имиња на домени и URL-адреси кои содржат забранети информации. Создаден бил унифициран регистар на забранети локации.
Во рок од три години од усвојувањето на законот, повеќе од 25 написи на руската Википедија, главно за дрога и самоубиство, влегле во Единствениот регистар на забранети локации. Повеќето од овие статии, по извесно време, биле отстранети од регистарот. Сепак, на 24 август 2015 година, имало кратко блокирање на Википедија во Русија.
Закана за блокирање од 2022 година
На 1 март 2022 година, Роскомнадзор, руската агенција за мониторинг и цензурирање на масовните медиуми, ѝ напишала на Фондација Викимедија барајќи да се отстрани написот „„ („ Руската инвазија на Украина (2022) “) на руската Википедија. Агенцијата се заканила дека ќе го блокира пристапот до страницата, тврдејќи дека написот содржи „незаконски дистрибуирани информации“, вклучително и „извештаи за бројни жртви меѓу персоналот на Руската Федерација, а исто така и на цивилното население на Украина, вклучително и деца“.
На 11 март 2022 година, уредникот на руската Википедија со седиште во Минск, Марк Бернштајн, бил приведен од белоруската безбедносна служба ГУБОПиК, откако бил обвинет на интернет дека го прекршил рускиот закон за лажни вести од 2022 година за неговите уредувања на написи кои ја покриваат руската инвазија на Украина во 2022 година.
На 16 март 2022 година, Руската агенција за правни и судски информации (РАПСИ — основана од РИА Новости, Уставниот суд на Русија, Врховниот суд на Русија и Врховниот арбитражен суд на Русија во 2009 година) објавил интервју на Александар Малкевич, заменик-претседател на комисијата за развој на информатичкото општество, медиумите и масовните комуникации на Граѓанската комора на Руската Федерација. Во ова интервју, Малкевич изјавил дека Википедија (и руска и друга) станува „мост за информативна војна против Русија“. Тој исто така изјавил дека руските агенции за спроведување на законот идентификувале тринаесет лица кои извршувале „политички ангажирано уредување“ на написите на Википедија и околу 30.000 блогери „учесници во информативна војна против Русија“.
На 31 март 2022 година, руската агенција за цензура на медиумите Роскомнадзор се заканила дека ќе ја казни Викимедија до 4 милиони рубљи (околу US$49,000 ) доколку не ги избрише информациите за руската инвазија на Украина во 2022 година што ги „дезинформира“ Русите.
Вртеж во минута
Вртеж во минута (врт/мин) или обрт во минута, меѓународно: rpm (од анг. revolutions per minute) — единица мерка за честота која се користи за изразување на вртежна брзина, особено во случаи на вртење околу оска. Ова го претставува бројот на целосни вртежи направени од нешто за време од една минута. SI-единицата врт/мин за вртежна брзина е радијан во секунда (rad·s−1).
За добивање на бројот на вртежи во секунда (врт/сек) бројот на вртежи во минута едноставно се дели со 60.
Примери
Во физиката:
Космос-57
Космос-57 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 22 февруари 1965 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 90,4 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 64,7°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 427 км, а најмалото на 165.
Јорупска митологија
Верувања
Јоруба развиле обемна космологија. Накратко, се тврди дека сите човечки суштества поседуваат „ајанмо“, односно, предодреденост или судбина. На крајот секоја личност ќе се спои со духот на Олодумаре (познат и како Олорун, божествен творец и извор на целата енергија). Мислите и постапките на секоја личност во Аје (физичкиот домен) се поврзани со сите други живи суштества, вклучително и со самата Земја.
Секоја личност што живее на земјата се обидува да постигне совршенство и да ја пронајде својата судбина во духовната сфера. Нечие ори-ину (духовна свест во физичкиот домен) мора да расте со цел да постигне соединување со нечие „ипонри“ (Ори Орун, духовното јас). Рамнотежа, медитативно рецитирање и искрено почитување се доволни за зајакнувањето на ори-ину кај личноста.
Една од најважните човечки напори во книжевниот корпус на Јоруба е потрагата за подобрување на нечие „ива“ (карактер, однесување). На овој начин учењата ја надминуваат религиозната доктрина, советувајќи ја личноста да ги подобрува своите граѓански, социјални и интелектуални сфери на битието; секоја строфа на Оду Ифа (светата поезија ) има дел што ја покрива важноста на „ива“. Основата тука е правичноста, како поединечната така и колективната.
Космологија
Јоруба боговите имаат човечки облик и доживуваат несовршени човечки емоции, како што се љубов и гнев.
Олодумаре
Олодумаре е најбитната „состојба на постоење“. Сметајќи дека е сеопфатно, не може да му се назначи пол. Оттука, вообичаено е да се слушнат наводи за „тоа“ или „тие“. Олодумаре му дал „еми“ (животен здив) на човештвото и се смета за врховен ентитет Олодумаре како врховен бог наречен се нарекува и Олорун.
Ориша
Ориша е ентитет кој поседува способност да рефлектира некои од манифестациите на Олодумаре и честопати се опишува како посредник помеѓу човечкото и натприродното. Терминот се преведува како „божество“. Секоја ориша во јорупската религија претставува посебни идеи, предмети или природни појави. Бројот на ориши според различни извори достигнува 40. Тука се претставени најпознатите седум :
Ирунмоле
Ирунмоле се субјекти испратени од Олорун да ги завршат зададените задачи, честопати дејствувајќи како врски помеѓу Орун (невидливиот свет) и Аје (физичкиот свет).
Митот за создавањето
Јоруба го сметаат Олодумаре за главен фактор во создавањето. Според едно предание за создавањето, во одредена фаза на процесот, „вистината“ била испратена за да потврди дали на планетите што биле новоформирани може да се живее. Земјата, како една од овие, била посетена, но се сметала за премногу влажна за вообичаено живеење. По некој временски период, голем број божества предводени од Обатала биле испратени да ја исполнат задачата да ѝ помогнат на земјата да ја развие својата кора и да стане погодна за живеење. Приказната е следна: На почетокот, имало само небо горе, а вода и мочуриште долу. Главниот бог Олорун управувал со небото, а божицата Олокун владеела со тоа што е долу. Обатала, еден друг бог, се осврнал на оваа состојба, а потоа отишол кај Олорун да му дозволи да создаде суво земјиште за сите видови на живи суштества што таму ќе ги насели. Му била дадена дозвола, па затоа побара совет од Орунмила, најстариот син на Олорун и бог на пророштвото. Му било кажано дека ќе му треба златен ланец доволно долг за да стигне долу, полжав полн со песок, бела кокошка, црна мачка и палмин орев, сето тоа требало да го носи во торба. Сите богови придонеле со златото што го имале, а Орунмила му ја наполнил торбата со потребните артикли.Кога сè било подготвено, Обатала го закачил ланецот на небото, ја ставил торбата на рамото и почнал да се симнува надолу. Кога стигнал до крајот на ланецот, видел дека сè уште е далеку. Слушнал како Орунмила од горе му вели да го истури песокот од полжавот, а потоа веднаш да ја ослободи белата кокошка. Тој сторил како што му кажале, при што кокошката што слетала на песокот почнала да ја гребе и да ја расфрла. Каде и да паднел песокот, се формирало суво земјиште, поголемите купови станувале ридови а помалите долини. Обатала скокнал на еден рид и местото го нарекол Ифе. Потоа ископал дупка, го засадил палминиот орев и пораснала палма. Зрелата палма фрлила повеќе палмини ореви на земјата, и пораснале повеќе палми. На Обатала друштво му правела мачката. Поминале многу месеци, а тој се досадувал. Решил да создаде суштества налик на себе за да има друштво.
Тој копал во песок и наскоро нашол глина со која обликувал фигури налик на себе но наскоро се уморил и реши да се одмори. Направил вино од палма и испил многу. Не сфаќајќи дека е пијан, Обатала се вратил на својата задача да ги обликува новите суштества но бидејќи бил пијан тој создал многу несовршени фигури. Несвесен за тоа, го повикал Олорун да го внесе животот во неговите суштества. Следниот ден сфатил што сторил, и се заколнал дека никогаш повеќе нема да се пие и ќе се грижи за оние што биле деформирани, со што станал заштитник на деформираните. Новите луѓе изградиле колиби а наскоро Ифе се развил и станал град. Сите богови биле среќни со она што го направил Обатала и честопати ја посетувале земјата, освен Олокун, владетелката на сите под небото. Таа му се налутила на Обатала дека узурпирал голем дел од нејзиното кралство.
Реинкарнација
Јоруба веруваат во Атунва, реинкарнација во семејството. Имињата Бабантунде (таткото се враќа), Јетунде (мајката се враќа), Бабатунџи (таткото се буди уште еднаш) и Сотунде (мудриот човек се враќа) сите нудат живописни докази за ифа концептот за семејно или линеарно раѓање.
Религии од африканската дијаспора
Според професорот С.А. Акинтој, Јоруба биле исклучителни државници кои се ширеле низ целиот свет на невиден начин. досегот на нивната култура главно се должи на миграцијата - најновата миграција се случила со трговијата со робови во Атлантикот. Во овој период, многу Јоруба беа заробени и продадени како робови и биле однесени во Аргентина, Бразил, Куба, Колумбија, Доминиканска Република, Порторико, Тринидад и Тобаго, Свети Винсент и Гренадини, Уругвај, Венецуела и други делови на Америка. Со нив, тие ги носеа своите верски убедувања.
Вудуто кое потекнува од различна етничка група (народите што зборуваат во Гбе на денешните Бенин, Того и Гана ), имало влијателни аспекти на африканската дијаспора во земји како Хаити и Куба, како и во Њу Орлеанс, Луизијана во САД
Наводи
Литература
Франки
Франките (Franci или gens Francorum) се група на германски племиња, кои дошле од Фризија и се населиле во доцната Римско Царство како федерати. Првите населувања за франките се околу 3 век. Тие создале држава на територијата на дел од современа Франција и Германија (Франконија).
Во текот на 358 година веќе постоеле два франкиски сојуза: рипуарски и салиски. Во текот на триесеттите години на 4 век Салиските Франки искористувајќи ја влошената состојба во Империјата ја зголемиле својата територија сè до реката Сома. Со Хлодовик I (481 - 511 година) Франките ја разбиле римската армија на Галија, Сијагриј во Битката кај Соасон во 486 година. Во 496 година Хлодвиг и неговото семејство се покрстило и христијанството станало официјална религија помеѓу Франките. Тој наредил да биде направен запис на обичното право. Неговите наследници исто така се трудиле да се придржуваат до римските институции, сè со цел да си ја легитимират својата власт, а Карло Велики бил прогласен и за император од страна на римскиот папа. Франкиското царство е единственото варварско царство, кое „преживеало“ и дало почеток на едно современо европско кралство.
Франкиската држава претрпела мноштво поделби. Бидејќи на франките им недостасувал моделот на res publica, тие во државата гледале дел од својата сопственост и согласно нивните обичаи ја разделувале на своите потомци, односно на синовите. Оваа практика донекаде ја објаснува тешкотијата при точниот опис на датите и физичките граници на франкиските кралства и владетелите на одделните делови на кралството.
Теории и легенди за потеклото на Франките
Постојат повеќе теории врзани за потеклото на Франките: Оваа теорија била оспорувана уште во 17 век а денес и целосно отфрлена.
Сојузи на Франките (лиги)
Во тек на првите векови од нашата ера, германските народи се во постојана преселба, под притисок на другите народи и нивните преселби. Луѓето населени меѓу реките Рајна и Везер, кои не можеле да ги преминат ронските лимеси мигрирале кон  Хес и Турингија, но се судирале со други народи.
За да го издржат ваквиот притисок, првата лига на германски народи била формирана на почетокот на 3 век. Нејзините членови ја нарекле Лига на сите луѓе (на старогермански alle man). Оваа лига која за првпат се појавила во 213 во римските текстови под формата Allamannicus од каде произлегол зборот Алемани, имала за цел да се спротивстави на соседните германски племиња и да освојува нови територии и да ги преминува германските лимеси.
Станува збор за Франкиската лига, отпрвин составена од Хамави, Хатуери, Бруктери и Салијци, а потоа кога овие последните ја преминале Рајна, во лигата влегле и Тонгрите, во чиј дел биле Сикамбрите. Подоцна ќе влезат и Ампсивариите, Тинктрите,  Тубантите и Узипетите. На златните монети од царот Константин I од 306 после победите врз Алеманите е исковано Francia и Alamannia, што се чини дека покажува дека во тоа време веќе постоела земјата на Франките којашто Римјаните ја нарекувале Франкија и која чисто ја разликувале од соседната земја на Алеманите. Франкија тогаш сè уште немала политичка конотација, туку повеќе, географска и социолошка. Во 2 и 3 век  Franci опишувало лига или сојуз на германски народи населени на десниот долен брег на реката  Рајна (односно, североисточно од Рајна), од другата страна на границите на Римското Царство. Франките биле воинствен народ кои бирале свој воен водач којшто го нарекувале rex francorum или, ’’Крал на Франките’’.
Потекло според современите научници
Современите научници на периодот на преселбите се согласни дека идентитетит на Франките се појавил во првата половина на 3 век од порано различни, помали германски групи, вклучувајќи ги и Салијците, Сикамбрите, Хамавите, Бруктерите, Хатите, Катуарите, Ампсивариите, Тенктери, Убии, Батавијците и Тунгријците. Овие племиња ја населиле долната и средишната долина на Рајна помеѓу Зајдер Зи и реката Лан и се ширеле кон исток до Везер, но најгусто биле населени околу Ајсел и меѓу Липа и Зиг. Франкискиот сојуз веројатно почнал да се образува во 210 околу областа која Римјаните ја нарекувале Долна Германија.
Салиските Франки извршиле инвазија врз Римското Царство и биле прифатени како Федерати од страна на Јулијан Отпадник во 358. До крајот на 5 век, Салиските Франки нашироко се населиле на римска територијата која сега се состои од Холандија на југ од реката Рајна, Белгија и северозападна Галија, каде, за време на големата преселба на народите тие формирале кралство, и од нив постепено произлегла меровиншката династија Во исто време, друга лига била формирана малку посеверно, долж реката Рона и во долна Германија. Франките во римските текстови се појавуваат и како сојузници и како непријатели ( laeti или dediticii). Околу 250, една група Франки, искористувајќи ја ослабената Римско Царство, навлегла дури до Тарагона во денешна Шпанија, останувајќи во овој регион околу една деценија пред римските сили да ги потчинат и да ги протераат од римска територија. Во 287 или 288, римскиот цезар Максимијан го поразил салискиот крал Генобауд. Тој и неговите луѓе му се предале речиси без борба. Максимијан прифатил што се предале и ги населил Салијците во Токсандрија - долна Германија – на устието на Рајна зад лимесите на белгиска Галија, давајќи им статус на Лаети (поданици на царската власт). Во 5 век, постоеле голем број мали франкиски кралства, меѓу нив и оние во Келн, Турне, Ле Ман и Камбре. Кралевите на Турне со време ги покориле другите франкиски кралеви. Ова било веројатно овозможено поради нивниот сојуз со Егидиј, на магистер милитум во северна Галија; кралот Хилперик I се борел на страната на Егидиј во 463. Се претпоставува дека Хилдерик и неговиот син Хлодовик I биле заповедници на римската војска во провинцијата Белгика Секунда. Хлодовик подоцна се свртел против римските воени водачи и ја добил битката против Сијагриј во 486/487. По оваа битка, Хлодовик го заробил Харарик, а подоцна го убил. Неколку години подоцна, Рагнакар, крал на Франките од Камбре, и неговите браќа биле убиени од страна на Хлодовик. До 490, Хлодовик го освоил сите франкиски кралства на запад од реката Мас, оставајќи ги само Рипуарските Франки. Градот Париз станал негова престолнина.
Меровиншкото кралство (481–751)
Хлодовик I станал првиот крал на сите Франките во 509 година, кога го освоил кралството на Келн. Тој го освоил Кралството Соасон на римскиот војсководец Сијагриј и ги протерал Визиготите од јужниот дел на Галија во Битката кај Вује, со што се воспоставила франкиска хегемонија над поголемиот дел од Галија, со исклучок на Бургундија, Прованса, и Бретања, кои подоцна ќе бидат освоени од неговите наследници - Меровинзите. Хлодовик го поделил кралството помеѓу своите четири синови на начин на кој ќе биде усвоен понатаму и од неговото поколение кои исто така постојано ќе го делат кралството на синовите и внуците.
Синовите на Хлодовик ја поразиле Бургундија во 534, но меѓусебни непријателства дошле до израз за време на владеењето на браќата Сигеберт I и Хилперик I и нивните синови и внуци, во голема мера поткрепено со соперништво на кралиците Фредегунда и Брунхилда. Овој период сведочи за појавата на три различни кралства (односно поткралства): Австразија, Неустрија, и Бургундија. Секој регион се развива на свој начин и често се обидува да изврши влијание врз другите или да завладее со истите. Со издигнувањето на кланот на Арнулфинг од Австразија центарот на политичка моќ постепено се префрлал источно од Париз и Тур кон териториите поблиску до реката Рајна.
Кралството на Франките било обединето повторно 613 од страна на Хлотар II, синот на Хилперик. Хлотар на благородниците им го дал Парискиот едикт во обид да се намали корупцијата и го обедини своето големо кралство под негова надлежност. По успешното воено владеењето на неговиот син и наследник Дагоберт I, кралската моќ брзо опаднала под власта на серија на кралевите традиционално се познати како мрзливи кралеви . Откај 687, по Битката кај Тертри, официјално власта му припаѓала на мајордомот на палатата. Конечно, во 751, со одобрение на папството и благородниците, мајордомот Пипин Кусиот го симнал од престолот последниот меровиншки крал, Хилдерик III, а потоа самиот бил крунисан, започнувајќи ја новата династија на Каролинзите.
Каролиншко Царство (751–843)
Обединувањето на поголемиот дел на она што денес е западна и Средна Европа под еден главен владетел обезбедило плодна почва за продолжување на тоа што е познато како Каролиншка ренесанса. И покрај речиси постојаното меѓусебно војување во рамки на каролиншката империја, продолжувањето на франкиската власт и римохристијанството над таа широка територија обезбедило единство во Империјата. Секој дел од каролиншката империја се развивал посебно; франкиската власт и култура зависела многу од поединечните владетели и нивните цели. Тие цели лесно се менувале какошто се менувале и политичките алијанси во рамките на франкиските водечки семејства. Сепак, сите овие семејства, вклучително и Каролинзите ги делеле истите основни верувања и идеи на владеење. Овие идеи и верувања ги влечат своите корени од римската и германската традиција, традиција која започнала уште пред подемот на Каролинзите и во некоја мера продолжила и по смртта на Луј Побожниот и неговите синови.
Синовите на Луј Побожниот, внуци на Карло Велики, воделе граѓанска војна по смртта на Луј заради наследството. Франкиските територии биле поделени меѓу нив. На Карло Ќелавиот му биле дадени западните територии, "Западна Франкија", што подоцна ќе стане Франција. Луј Германски ги добил источните, кои ќе станат Германија. На Лотар I му била дадена земјата помеѓу двете "Средна Франкија", која се состоела од Лотарингија, Прованса, и северна Италија. Средна Франкија не била обединета во било кој смисол, и во следниот период се распаднала во помали кралства над кои и Западна и Источна Франкија покажувале афинитети. Се чини, Франција и Германија продолжиле да се борат за овие земји сè до Втората светска војна.
Физички изглед
Франките носеле тенки мустаќи, за разлика од густите бради на другите германски племиња.
Сидониј Аполинар ги опишал нивните различни мустаќи и ги истакнал нивните светлосини очи:
''Нивните очи се бледи, сивкастосини. Нивните лица се избричени кружно, и место бради, имаат тенки мустаќи кои ги обликуваат со чешел. Мажите носат тесна припиена на нозете, колената им се голи, а широк појас носат на тенката половина.''
Војска
Франките користеле скрамасакси (мечеви со средна должина), ангони или фрамеи (копја со кука кои овозможувале да се онеспособи непријателот), и франциски (секири). Овие оружја кои биле технолошки развиени за тоа време, поврзани со добро воено ракување во текот на битката биле добра закана за нивните германски келтски или римски соседи, надмоќ на Франките но сè по цена на мошне жестоки битки. Во битката тие не користеле ниту шлем ниту оклопи, односно се бореле гологлави и со незаштитени гради. Воините го носеле скрамаксот на колкот а во левата рака го држеле штитот изработен од кожа и повеќе ја претпочитале пешадијата од коњаницата. Тие не поседувале тешка коњаница. « Ретко користат долги копја; тие носеле сечила (hastæ), тенки и кратки направени за фрлање или за борба гради во гради... Коњите не им се тренирани за борба ».
Јазик и писмо
Јазикот што се зборувал на почетокот кај Франките е познат како старофранкиски јазик. Тој се потврдува само во личните имиња и во најголем дел е реконструиран од старохоландски јазик и заемки од старофранцускиот и латинскиот јазик. Иако го позајмил своето име на голем број нашироко зборувани дијалекти во модерна Германија (рипуарски, мосел-франконскиот, рајна-франконскиот, источнофранконскиот, југофранконскиот), Франција (лоренскиот) и Луксембург (луксембуршкиот), тие јазици не се директно поврзани со древниот јазик на Франките. .
Нема никакви остатоци за некаква пишана литература на франкиски јазик, а можеби и никогаш не постоела. Латинскиот бил пишан јазик на Галија пред и за време на франкискиот период (на пример Салискиот законик). Во однос на литературата на Галите на латински, од тоа што останало, постојат неколку хроники, многу житија за животот на светците и мал опус поеми.
Зборот "франк" има значење на "слободен" (на пример, англиски frank, frankly'). Ова можеби е така бидејќи, после освојувањето на Галија, само Франките биле ослободени од плаќање данок
Паганство
За Франките паганството се појавува во примарни извори, но нивното значење не е секогаш јасно. Современите научници многу се разликуваат околу нивното толкување, но веројатно е дека франкиското паганство поголемиот дел од своите одлики го дели со другите видови на германско паганство, подоцна адаптирано при нивниот упад во Римското Царство.
Тоа било мошне ритуално со многу секојдневни активности фокусирани околу повеќе божества, а главно божество можеби бил Кинотаур, воден бог од кој Меровинзите верувале дека се изродиле нивните предци. Повеќето од паганските богови биле поврзани со локалните култови и нивните свети карактери и моќ се врзувале со одреден регион, надвор од кој ниту му се поклонувале ниту стравувале. Повеќето од боговите биле "световни", кои поседувале форми и имале некаква конкретни врска со земските предмети, сосем спротивно на возвишениот Бог на христијанството.
Археолошки, франкиското паганство било видено во гробот на Хилдерик I, каде телото на кралот било најдено облечено во облека украсена со бројни златни пчели (или муви). Симболизмот на овие инсекти е непознат.
Христијанство
Некои Франки рано се преобратиле во христијани, како Силван во 4 век. Во 496, Хлодовик I, кој се оженил за бургундската католичка по име Клодитла три години претходно, бил покрстен и ја примил христијанската вера откако ги поразил Алеманите во Битката кај Толбијак. Според Григориј Турски, над 3000 од неговите војници биле крстени заедно со него. Преобраќањето на Хлодовик и прифаќањето на католицизмот ќе има огромен ефект врз текот на европската историја, бидејчи во тоа време Франките биле единственото поголемо христијанизирано германско племе без предоминантна аријанска аристократија (нивните противници, Остроготите, Визиготите, Бургундите и Ломбардите, се преобратиле во аријанско христијанство). Овој потег на Франките придонел да се зајакнат нивните врски со Црквата во Рим а со тоа и да порасне нивното влијание и моќ.
Поголем дел на франкиската аристократија набргу по примерот на Хлодовик го прифатиле христијанството. Сепак покрстувањето на народот кој бил под франкиска власт одзело доста време и напор – на некои места скоро два века и повеќе. Имало и отпор кој веднаш бил задушуван: ’’Хрониката на Сен-Дени’’ пишува дека после крштевањето на Хлодовик, голем број верни пагани, незадоволни од ваквите случувања, му се приклучиле на Рагнакар, моќна фигура кој одиграл значајна улога при доѓањето на Хлодовик на власт. Преку текстот останува нејасно зошто Хлодовик наскоро го заробил Рагнакар а потоа и го убил. Што се однесува до регионите на отпор, тие биле покорувани постепено а голема улога во нивното преобраќање одиграле манастирите кои биле во експанзија.
Личното богатство кое го поседувала меровиншката елита дозволила изградба на многу манастири. Во 6, 7, 8 век се појавиле двата најголеми брана на монаштво во франкискиот свет, движење кое ќе биде реорганизирано со закон кој ќе бара сите калуѓери и монаси да го следат правилото на Св. Бенедикт Црквата се чини дека понекогаш имала проблеми во односот со меровиншките кралеви кои се повикувале на тоа дека владеат поради нивното мистично кралско потекло. Воедно кај нив постоела и појавата на полигамија вообичаена кај нивните предци а што Црквата не го одобрувала. Кога мајордомите ја зеле власта Црквата ги поддржала а царот кој бил крунисан од страна на папата многу повеќе одговарал на очекувањата што ги имала Црквата од некој владетел.
Уметност и архитектура
Раната франкиска уметност и архитектура припаѓаат на онаа фаза на европската уметност наречена Уметност од периодот на преселбите, и многу малку остатоци сведочат за тоа. Подоцнешниот период се нарекува Каролиншка уметност, или, посебно во  архитектурата, - Уметност на Раниот среден век.
Меровиншка уметност
Многу малку е сочувано од франкиската архитектура од меровиншкиот период. Делото на Григориј Турски ги фали црквите изградени во негово време, кои поголемиот дел се чини биле изградени од дрво, во вид на базилика. Најцелосно сочуван пример од меровиншката архитектура е крстилницата посветена на Свети Јован во  Поатје, мала градба во галоримски стил. На југот на Франција постојат доста такви крстилници кои опстанале од тоа време.
Од овој период сочувани се археолошки пронајдоци во вид на накит (како брошеви), оружја (како мечеви со украсни дршки), најдени во гробовите, како славниот гроб на кралицата Арегунда, откриен во 1959, или богатството на Гурдон, од 524. Многу малку ракописи останале од меровиншкиот период, а оние кои останале како на пример Gelasian Sacramentary, во себе содржат доста зооморфни претстави.
Закон
Како и другите германски племиња, законскиот модел на Франките на почетокот не бил пишан документ туку усно по сеќавање се пренесувал (применувал) од страна на ''рахимбурзите'’. Со време кодексот почнал да се пишува (во 6 век) и постоеле два подзакона што важеле за франкискиот народ: Салиските Франки се раководеле согласно Салискиот закон (Lex Salica), додека Рипуарските го почитувале Рипуарскиот закон (Lex Ripuaria). Галоримјаните на југ од реката Лоара и свештенството останале верни на традиционалниот Римски закон. Во германскиот закон преовладувало приватното право кое ги штитело поединците многу повеќе отколку јавното право кое било во интерес на државата."
Бутјадинген
Бутјадинген (Butjadingen) — општина во округот Везермарш, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Општината се наоѓа на истоимениот полуостров на брегот на Северното Море, граничејќи се на југозапад со Јадскиот Залив, на запад и северозапад со Внатрешен Јаде, додека на исток и на североисток со Везер и устието. Општинското подрачје истовремено се протега и на некогашната историска област Бутјадинген.
Во општината не постои истоимено место, туку Бутјадинген е создадена со спојување на општините Лангварден, Бурхафе и Штолхам како нова општина со седиште во Бурхафе.
Местоположба
Општината Бутјадинген го зазема северозападниот дел на истоимениот полуостров. Околината се состои од мочуришта и е слабо населена.
Општински единици
Кон општината припаѓаат следниве единици:
Нобелова награда
Нобеловите награди им се доделуваат генерално на луѓе (или во случајот на Нобеловата награда за мир, исто така и на организации) што постигнале извонредни истражувања, измислиле револуционерни техники или направи, или оствариле извонреден учинок во општеството. Во областите во кои наградата се доделува, таа се смета за највисок дострел во светот. До март 2005, доделени се вкупно 770 Нобелови награди. Неколку добитници ја имаат одбиено наградата.
По негова желба околу 31,5 милиони шведски круни се издвоени за основање на Нобеловата задужбина, а таа сума денес изнесува околу 1,5 милијарди шведски круни (162 милиона евра).
Нобеловата награда (на шведски: Nobelpriset) е шведска награда, која била воведена во 1895 година според тестаментот на шведскиот хемичар и изумител Алфред Нобел; за првпат во 1901 година биле доделени награди за физика, хемија, физиологија или медицина, литература и мир. Уште една награда која е поврзана со оваа била воспоставена од Централната банка на Шведска (Банка на Шведска) во 1968 година и била доделена за првпат во 1969 година, а тоа е Наградата за економски науки на Банката на Шведска во сеќавање на Алфред Нобел. Нобеловите награди во нивните специфични дисциплини (физика, хемија, физиологија или медицина и литература), како и наградата за економија, која често се идентификува преку нив, општо се сметаат како најпрестижни награди што еден човек може да ги добие во овие области. Нобеловата награда за мир дава општествен престиж и често е контроверзна во политичка смисла.
Церемониja
Со исклучок на Нобеловата награда за мир, сите други Нобелови награди и наградата за економија се врачуваат во Стокхолм, Шведска, на годишната церемонија за доделување на наградите која се одржува на 10 декември, годишнина од смртта на Алфред Нобел. Предавањата на оние кои треба да ја примат наградата се одржуваат неколку дена пред церемонијата за доделување на наградите. Нобеловата награда за мир и предавањата на оние кои треба да ја примат наградата се одржуваат на годишната церемонија за доделување на наградите во Осло, Норвешка, на 10 декември. Причината зошто и Норвешка доделува дел од наградата е тоа што во времето на смртта на Алфред Нобел, Норвешка и Шведска биле заеднички здружени во нивна личен сојуз познат како Шведско-норвешки сојуз. Церемониите за доделување на наградата, како и банкетите кои се поврзани со овие церемонии, денес претставуваат главни меѓународни настани.
Тестаментот на Алфред Нобел
Пет Нобелови награди биле воведени според крајниот тестамент на Алфред Нобел, шведски хемичар и индустријалец, кој бил пронаоѓач на високоексплозивниот динамит. Иако Нобел напишал неколку тестаменти за време на неговиот живот, неговиот последен тестамент бил напишан нешто повеќе од една година пред неговата смрт, а бил потпишан во Шведско-норвешкиот клуб во Париз на 27 ноември 1895 година. Нобел оставил во наследство 94% од неговите вкупни средства, 31 милион шведски круни за да се основаат и потпомогнат петте Нобелови награди. (Почнувајќи од 2008 година тоа е еднакво на 186 милиони американски долари.)
" Со целината од остатокот на мојот расположлив имот ќе се постапува на следниов начин: Капиталот ќе биде вложен во безбедни вредности од страна на моите извршители и ќе се формира фонд од чија камата годишно ќе им се доделуваат суми во вид на награди на оние кои за време на претходната година му направиле на човештвото најголеми доброчинства. Споменатата камата ќе се дели на пет еднакви дела, кои ќе се распределуваат вака: еден дел на личноста која ќе го оствари најважното откритие или пронајдок во областа на физиката; еден дел на личноста која ќе го оствари најважното хемиско откритие или усовршување; еден дел на личноста која ќе оствари најзначајно откритие во доменот на физиологијата или медицината: еден дел на личноста која во областа на литературата ќе го создаде најистакнатото дело со идеалистичка тенденција; и еден дел на личноста која ќе направи најмногу или најдобро дело за братството помеѓу народите, за укинувањето или намалувањето на постојните армии и за одржување и промоција на мировни конгреси.
Наградите за физика и хемија ќе ги доделува Кралската академија на науките; онаа за физиолошко или медицинско остварување Карловиот институт во Стокхолм; онаа за литература Академијата во Стокхолм; и онаа за застапниците на мирот комитет од пет личности избрани од норвешкиот Стортинг (парламент). Моја изразена желба е при доделувањето на наградите да не се зема предвид националноста на кандидатите, така што наградата ќе ја добиваат највредните, без оглед дали е Скандинавец или не.“
Иако со тестаментот на Нобел биле основани наградите, неговиот план бил некомплетен и поради најразлични други пречки потребни биле пет години за да се оформи Нобеловата задужбина и да се доделат првите награди во 1901 година.
Номинирање и избор
Споредено со некои други награди, постапката за номинирање и избор за Нобелова награда е долга и ригорозна. Ова е главната причина зошто наградите станаа се позначајни со текот на годините, дотолку што тие сега се најважните награди во нивните области.
Нобеловите нобеловци (лауреати) се избираат од страна на нивните соодветни комитети. За наградите за физика, хемија и економија, постои комитет кој се состои од пет члена кои се избрани од страна на Кралската академија на науките; за наградата за литература постои комитет кој има од четири до пет члена од Шведската академија; за наградата за физиологија или медицина комитетот се состои од пет члена кои се избрани од страна на Нобеловото собрание кое се состои од 50 члена избрани од институтот Каролинска; за наградата за мир, постои Норвешкиот Нобелов комитет кој со состои од пет члена избрани од страна на норвешкиот Стортинг (норвешкиот парламент). Во првата фаза од неколку илјади луѓе се бара да номинираат кандидати. Овие имиња внимателно се разгледуваат и за нив се расправа од страна на експерти во нивните конкретни дисциплини сè додека не останат само победниците. Најверојатно токму ваквата бавна и темелна постапка, на која инсистирал Алфред Нобел, е она што на наградата ѝ ја дава нејзината значајност. И покрај сето ова, во текот на долгата едновековна историја на наградата постоеле и сомнителни награди и сомнителни пропусти.
Формулари, кои претставуваат лична и ексклузивна покана, им се испраќаат на околу три илјади селектирани поединци со цел да се поканат да поднесат номинации. Кај наградата за мир, помеѓу другите луѓе прашалници им се испраќаат и на членови на влади на држави, членови на меѓународни судови, професори и ректори на универзитети, поранешни нобеловци за мир, сегашни или поранешни членови на Норвешкиот Нобелов комитет. Потоа, Норвешкиот Нобелов комитет своите оценки ќе ги заснова врз номинациите испратени пред 3 февруари. Крајниот рок за поднесување номинации за физика, хемија, физиологија или медицина, литература и економија е 31 јануари. При самономинирање или номинирање на луѓе кои починале, номинациите се дисквалификуваат.
Имињата на номинираните никогаш не се објавуваат јавно, ниту ним им се соопштува дека се земени предвид за наградата. Досието за номинации останува запечатено во период од 50 години. Во пракса, понекогаш е можно некои од номинираните да бидат откриени. Исто така за публицистите е вообичаено да поднесат вакво барање, кое може или не мора да биде основано.