cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тромава шриланканска мечка
Националниот парк Јала е најпознатото место во Шри Ланка каде што може да се набљудуваат овие животни.
Заштитен статус
Овој подвид на тромава мечка е сериозно загрозен. Популацијата брои помалку од 1000 единки (во дивината бројката веројатно е околу 500) во неколку изолирани популации чиј број константно се намалува. Уништувањето на шумите е најголема закана за тромавите мечки, бидејќи за разлика од останатите големи животни на Шри Ланка, овие животни се целосно зависни од шумите каде се снабдуваат со храна.
Винсонов Масив
Винсонов Масив (Vinson Massif) — највисока планина на Антарктикот со висина од 4.892 м. Сместена е во венецот Сентинел во состав на поголемиот венец Елсворт над Филхнер-Ронеовиот Леден Гребен при основата на Антарктичкиот Полуостров. Масивот се наоѓа на 1.200 км од Јужниот Пол, долг е околу 21 км и има ширина од 13 км. Името го добил во 2006 г. во чест на американскиот конгресмен Карл Винсон (1883-1981)
Масивот е забележан во 1958 г. и првпат освоен во 1966 г. До февруари 2010 г. планината се обиделе да ја искачат вкупно 1.400 планинари.
Географија
Масивот се протега од седлото Гуџ и ледникот Бренском на северозапад, ледниците Нимиц и Гилдеја на југозапад и југ и ледникот Дејтер со неговиот придружник Хинкли на исток. Југоисточниот дел завршува во седлото Хамер кое го поврзува со масивот Крадок, чија највисока точка е планината Ратфорд (4.477 м). Винсоновиот Масив е составен од високата Винсоновата Висорамнина во средишниот дел со некои врвови до 4.700 м и неколку странични сртови кон југозапад или североисток од висорамнината.
Цада
Цада (грчки: Τσάδα) — село во Кипар, округ Пафос. Според Заводот за статистика на Република Кипар, во 2001 година селото имало 471 жители.
Се наоѓа 8 километри северно од градот Пафос.
Атена (митологија)
Во старогрчката митологија, Атена (грчки: , Athēnâ, или, Athénē; дорски: , Asána; латински: Минерва) била божица на цивилизацијата, т.е. на мудроста, женските вештини, ткаењето, занаетот и дисциплинарните страни на војната (насилството и крволочноста биле Аресов домен). Нејзиниот пандан во римската митологија била божицата Минерва. Според некои толкувања, името Атена претставува инверзија од Анате, што на сумерски значи „Кралица на небото“. Најчесто се претставува со шлем, копје и штит со главата на Медуза.
Раѓање
Според Хесиод, Атена била ќерка на Зевс и „советничката“ титанката[ [Метида]]. Притоа, Атена се родила потполно возрасна и вооружана, од главата на татка си, кој ја проголтал бремената Метида. Според Палазгите, Атена е родена во Либија, покрај езерото Тритон, каде што ја нашле и одгледале три либиски нимфи, облечена во јарешка кожа. Таа уште како девојче, случајно ја убила својата врсничка Палада додека си играле со лакови и стрели, па од тага за неа, на своето име го додала името Палада. Според други, таа е родена од таткото Палант кој подоцна се обидел да ја силува, па таа го убила, му ја одрала кожата и го зела и неговото име, од неговата кожа направила штит, а неговите крилја ги ставила на својот грб. Според некои толкувачи, таа е ќерка на Итон, кралот на Фтиотида. исто така, постои и тврдење дека Атена е ќерка на Посејдон.
Kарактеристики
Атинината мудрост се поврзува со техничкото знаење потребно во ткаењето, металургијата, но исто така и со лукавоста (метис). Нејзини симболи се утот и маслиновото дрво. Првите приказни за Атини зборуваат за неа како божица на птиците. Првобитно е замислена како божица со крилја, а дури и во некои митови и самата била птица - ут. Затоа е чудно што подоцна во митовите, нејзините пораки доаѓаат преку орли, соколи и сл. Нејзината најдобра пријателка е Ника, божицата на победеата. Атина се појавува како заштитничка на многу грчки јунаци, вклучувајќи ги Херакле, Одисеј и Јасон.
901 п.н.е.
901 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 901. година пред новата ера, 901. од првиот милениум п.н.е., 1. од 10 век п.н.е. и втора од 900-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
IC 821
IC 821 — галаксија во соѕвездието Воловар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
901 п.н.е.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4607 и 4608 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3849 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2859 и 2860 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 148 пред основањето на Рим.
IC 821
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 821 се споменува и како UGC 9608, MCG 2-38-25, CGCG 76-102.
901 п.н.е.
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 901 година се протега во 1735 и 1736, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1795 и 1796 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 358 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1569 и 1568 исламска година пред хиџра.
IC 821
Откривање
Објектот е откриен на 17 мај 1892 година од страна на Стефан Жавел.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 821 е од видот Sa. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,4 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. IC 821 има привидни димензии од 1' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 56 м 29 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +9° 21' 15"". Положбениот агол на објектот е во износ од 0°.
Други поделби
Проучување на IC 821 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 53411.
Пиперазин
Пиперазинот е органско соединение кое се состои од шестчлен прстен кој содржи два азотни атоми на спротивни позиции во прстенот.
Пиперазините се широка класа на хемиски соединенија, од кои голем број имаат важни фармаколошки особини, и кои во својата структура го содржат пиперазинскиот прстен.
Потекло и именување
Пиперазинот го добил своето име поради сличноста во неговата хемиска структура со пиперидинот, кој е дел од структурата на пиперинот од црниот бибер (Piper nigrum). Сепак, пиперазините не се добиени од растенија од родот Piper.
Список на државни водачи во 751 година
Ова е список на државни водачи во 51 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Космос-512
Космос-512 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 28 јули 1972 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 5700 килограми. Космос-512 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,2 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 65,3°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 271 км, а најмалото на 202.
Мала бела чапја
Малата бела чапја (Egretta garzetta) е вид на чапја од родот Egretta која е многу слична на снежната чапја. Ја има и во Македонија.
Подвидови
Постојат барем два подвидови на малата бела чапја.
Физички опис
Возрасната единка е долга 55–65 cm, со распон на крилјата од 88–106 cm. Тежи 350-550 грами. Сите пердуви се бели. Поседува долги црни нозе со жолти стапала и тенок црн клун. За време на сезоната на парење, на тилот се јавуваат два долги пердува и проѕирни пердуви на грбот. Голата кожа меѓу клунот и очите станува црвена или сина. Младите птици наликуваат на возрасните кога не се во сезона на парење, но нозете и стапалата им се со побледа боја. Подвидот E. g. garzetta има жолти нозе и сивкасто-зелена кожа меѓу клунот и очите, додека E. g. nigripes е со жолта кожа меѓу очите и клунот и црнкасти стапала.
Распространетост
Се гнезди колонијално во јужна Европа во мочуришта и делти на реките кои поседуваат доволно дрвја за изградба на гнезда. Во пролет редовно достигнува подалеку на север, што довело до проширување на ареалот. Во останатиот дел од годината се среќава крај плитките води, особено во мочурливите предели со солена или засолена вода.
Во потоплите месеци повеќето од овие птици имаат свои територии. Тие кои живеат на север се селат во Африка и јужна Азија во големи растурени јата. Доаѓаат главно во септември и октомври. Некои единки остануваат тука во текот на летото.
Грабната
Грабната (англиски: Taken) — француски трилер-филм на продуцентот Лук Бесон, во кој главна улога имаат: Лијам Нисон, Меги Грејс и Фемки Џенсен.
Бес (бог)
Бес е бог на веселбата, музиката и танцот. Тоа е мало насмеано човече кое воопшто не наликува на другите божества од египетската митологија, туку повеќе наликува на некои африкански божества. Многу бил популарен, и често е прикажан како се смее. Го почитувале низ целиот Египет.
Битола
Битола — град во југозападниот дел на Македонија и седиште на истоимената Општина Битола, административен, културен, економски, индустриски, образовен и научен центар за тој дел од земјата. Градот е познат под името град на конзулите, бидејќи тука се наоѓале конзуларните претставништва на европските земји во времето на Отоманското Царство, каде заедно со Солун бил најважно место во европскиот дел на Империјата. Во периодот 1864 — 1912, Битола бил главен град на Битолскиот вилает, еден од трите вилаети во регионот Македонија. И денес, голем дел од конзуларните претставништва во Република Македонија се наоѓаат тука. Битола е втор по големина град во Македонија според бројот на жители (2002 г.), а според Пописот од 2021, трет. На север од Битола се наоѓа главниот град на Македонија, Скопје (169 км), на североисток се наоѓа градот Прилеп (43 км), на југ се наоѓа градот Лерин (Грција) (33 км) и на северозапад се наоѓаат Ресен (29 км) и Демир Хисар (29 км). За време на Југославија бил еден од културните центри, како во Кралството Југославија, така и во СФРЈ. Таткото на турската нација Кемал Ататурк завршил офицерска школа во Битола. Некои негови работи денес се чуваат во Народниот музеј. Битола е позната и како „градот под Пелистер“ поради неговата близина до Баба Планина.
Потекло на поимот
Во текот на историјата, во зависност од владетелите, градот Битола имал многу имиња. Според Адријан Рум, словенскиот назив за градот, Битола, потекнува од зборот Обител (старословенски ), овој израз до денес се употребува и во хрватскиот јазик (obitelj) кој за време на средниот век се користел за заедница на монаси, како семејство односно манастир. Името го добил по многуте манастири што се наоѓале во градот и во околината, а некои постојат и денес. Со текот на времето, гласот О се исфрла во изговорот на зборот „Обител“, и името на градот станува Битола. Грците од истите причини градот го нарекувале Монастири (грчки: Μοναστήρι). Битола е денешен официјален назив за градот, но истовремено и најстариот назив, судејќи по Битолската плоча од 1015 година на којашто градот е спомнат, како и според многуте војсководци на царот Самуил, како и патниците од тоа време. Арапскиот патник Абу Абдалах Мухамед ал-Идриси во век напишал: ''„Потребни се два дена патување на исток за да се стигне од Ахрид (Охрид) до Бутили (Битола). Бутили е необичен и убав град“.''
Постојат приказни според кои на десниот кеј на реката Драгор имало 41 цркви и исто толку воденици за нивно издржување. Исто така и на левиот кеј на Драгор имало 29 цркви со исто толку воденици. За време на празничните денови во тоа време, народот од селата од Битолското Поле се собирале кај овие цркви каде ги вршеле своите верски обреди. Со оглед на тоа што земјиштето на кое се наоѓал градот Битола тогаш било прекриено со многубројни цркви, градот го добил името Манастир. Има верзија која вели дека градот Битола името Манастир го добил по една огромна црква која се наоѓала над Битола, кај сегашниот мост викан Црн Мост (турски јазик: kara köprüsü). Во оваа црква можеле да се сместат сите присутни од селското население од битолското поле кои доаѓале за време на празниците да ги вршат верските обреди.
Според записите на Марко Цепенков, градот Битола своето име го добил по големопоседникот Тољо, кој имал своја тврдина во близината на денешното битолско село Буково. Во времето кога дошле Турците да го освојат овој дел од Македонија, за да го повикаат на борба големопоседникот Тољо, му велеле „Би Тољо, до би Тољо“, со што според Марко Цепенков од таму потекнува денешното име на градот Битола.
За време на отоманската власт, градот се викал Манастир, што Турците и Албанците го усвоиле од Грците. По Балканските војни од 1913 градот потпаѓа под српска окупација и повторно го добил старото име Битола.
Историја
Традиционално силниот трговски центар, е познат и како град на конзулите поради тоа што во еден период за време на Отоманското Царство, Битола имала дури дваесет конзулати од разни европски земји. Во истиот период, градот имал многу школи, меѓу другите и воена академија, којашто ја посетувал и славниот турски реформатор Кемал Ататурк. На крајот на XIX век бил толку силен град, што неговото население непрестајно растело и го надминало бројот на населението на Белград. Градот бил преполн со фабрики и фотографски дуќани, а занимливо е и тоа што покрај Сингер, во Битола уште во тоа време постоела фабрика за слатки. Во Битола се снимени првите фотографии и филмови на Балканот, благодарејќи на браќата Манаки. Првата филмска камера Јанаки ја купува од Лондон, производство на компанијата „Charles Urban Trading”, и тоа 300-тиот примерок од серијата BIOSCOPE. Така, со таа фамозна „Камера 300" започнала кинематографијата на Балканот. Тоа било златното доба на градот. За жал, за време на Балканските војни, многу битки биле водени во околината на градот и самиот град, па многу материјални докази изгореле или биле потполно уништени. Архитектурата можела да се обнови, посебно последните петнаесетина години, а докази за сѐ што се случувало се и прераскажувањата на старите кои добро се сеќаваат. Меѓутоа, денес останале многу организации и фестивали, коишто по долг период, повторно се одржуваат. Еден од нив се одржува секој година од 29 јули до 2 август во Битола, во знак на спомен на Илинденското востание, под името „Културен фестивал Илинденски денови“.
Праисторија
Градот Битола со околината е многу богат со споменици од праисторискиот период. Двата најзначајни се Велушка Тумба и Тумба Бара, коишто се наоѓаат покрај селото Породин. Од бакарното доба, тука се населува Тумба покрај селото Црнобуки, Шуплевац (покрај селото Суводол) и Висок Рид (покрај селото Букри).
Римски период
Градот се наоѓа на римскиот пат Вија Егнација (Via Ignatia), каде што е и античкиот град Хераклеја Линкестис. Во периодот на II век п.н.е. кога Македонија станува римска провинција, Хераклеја станува силен економско-политички центар (Septina Aurelia Heraclea) со свој постојан римски намесник и римска војска, што сведочи за Битола како центар на вечна моќ, цивилизација, култура и убавина којашто е тука и денес.
Османлиска власт
Почетокот на турските завојувања на Балканот најавиле и нова ера на живеење. Турските војски во текот на 1382-1383 година по многу тешки и крвави борби и по жестокиот отпор кој го пружило месното население конечно успеале да ја освојат Битола. Според некои легенди многу жесток отпор на турските освојувачи му пружиле и монасите од седумдесетте манастири и цркви кои во тој период постоеле во Битола. Хаџи Евронос беј кој се наоѓал на чело на турската војска револтиран од жестокиот отпор на кој наишол при освојувањето на градот наредил да се урне и битолската тврдина. Ашик-паша Зеде, кој го придружувал Евронос-бег во неговиот поход, во своите извештаи забележал дека турските војски неколкупати ја напаѓале Битола, а калуѓерите, давајќи голем отпор, на крајот на самиот брег на реката Драгор, сите до еден биле масакрирани. Меѓутоа, Турците потполно го зазеле градот дури по смртта на Крали Марко во 1395 година, а при тоа заземање во Битола прв влегов Тимурташ-паша со неговата војска.
Од овој период всушност започнува и „ориенталното” вообликување на градот што било резултат токму на изградбата на ваквиот тип објекти, но и на ориенталните градителски техники и стилови. Во периодот на XVI - XVII век, период на историски но и културни промени, од страна на турската администрација градот Битола започнува да биде именуван како Манастир или Толи Манастир. Сепак во целиот период на своето постоење името Битола никогаш не било заборавено, туку напротив од страна на христијанското население тоа било во секојдневна употреба.
Во средината на XVII век станал и важен културен центар на европска Турција. Таа е седиште на Битолска нахија во која имало 150 населени места. Градот бил прочуен по неговите многубројни пазари, од кои најмногу бил прочуен пазарот за памук. Познатиот патописец Евлија Челебија, Битола ја посетил во 1662 година и забележал: „''градот има околу 3000 мали и големи куќи на приземје и кат, групирани во 21 маало, чаршија со 900 занаетчиски и трговски дуќани, 40 кафе-чајџилници и гостилници, монументален безистен со железни порти и со 86 дуќани. Во градот имало 70 муслимански храмови, девет медреси, неколку христијански цркви и фтуги јавни згради''“. Самиот град, гледан од далеку, изгледал како да е потонат во зеленило. Во овој период Битола претставува еден од најважните верско-муслимански центри, си Висока верска правна школа, којашто егзистирала низ целиот XVII век. Во истиот век. градот прераснал во значаен административен, стопански и културен центар. Кога во 1689 година поради колерата, Скопје бил запален, повеќето важни функции од него ги презела Битола. Таа развивала трговија, главно со европските центри, Виена, Париз, Лондон итн.
Најзначаен перидо од историскиот и стопанскиот развој на Битола е XIX век, кога во Битола е преместено седиштето на Румелискиот вилает, и како таков, е рангиран за прв град во европскиот дел на Турција. Според еден документ од овој период, се кажува дека во Битола имало 1.380 дуќани, од кои најголем број биле занаетчиски.
Во 1805 година во Битола живееле околу 15.000 жители. Од стопанските гранки виден напредок доживеало занаетчиството. Во средината на XIX век бројот на занаетчиските дуќани достигнал над 2.000 со околу 140 видови занаети, организирани во 70 еснафски организации. Виден придонес во развојот на Битола дале и дипломатските претставништва, конзулати на повеќе странски држави. Тоа довело Битола да стане „град на конзули” но и арена на странски пропаганди.
Почнувајќи од 1843 година Третата (Румелиската) армија скоро половина век ќе има седиште во Битола. Покривала територија од Босна до Грција, од Јадранско Море до Одринскиот Пашалак. Располагала со сите родови војска од тоа време и броела од 15.000 до 20.000 војници, а некогаш и повеќе. За нејзини потреби биле изградени Црвената и Белата касарна, Воената гимназија и болница.
Со пуштањето на железничката линија Солун-Битола (1894), Битола го изгубила посебното значење за војската и седиштето на Третата армија било преместено во Солун.
Во Битола во крајот на XIX и почетокот на XX век имало околу 3000 клавири за што градот го викале и „Градот на Клавирите“. Поради некои поранешни сфаќања клавирот симболизирал богатство, класна поделеност и во 50-тите години на XX век со процесот на национализација на многу од семејствата клавирите им биле одземени.
Во учебната 1899/1900 година во Битолската машка гимназија, како учител се вработил еден од основачите на ВМРО, Даме Груев, кој бил задолжен да изведува настава по предметите географија, аритметика, геометрија и цртање.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Битола живееле 37.000 жители, од кои 10.000 Македонци, 10.500 Турци, 1.500 Албанци муслимани, 2.000 Роми, 7.000 Власи, 5.500 Евреи и околу 500 останати.
Христијанските жители на градот биле разделени во повеќе конфесии. Според статистиката на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година христијанското население на Битола се состоело од 15.252 Македонци, од кои 8.844 егзархисти, 6.300 грчки патријаршисти, 72 српски патријаршисти и 36 протестанти, потоа 100 Грци, 7.200 Власи, 120 Албанци и 120 Роми. Во градот имало 10 основни и 3 средни бугарски училишта, 7 основни и 2 средни грчки, 2 основни и 2 средни влашки и 1 основно и 2 средни српски.
Балкански војни
За време на Првата балканска војна во околината на градот се водела Битолската битка во којашто отоманската војска била победена од страна на српските сили. Градот страдал за време на Првата светска војна заради близината на Солунскиот фронт.
Во периодот меѓу двете светски војни, Битола станала пограничен град. Ги изгубила гравитациските подрачја спрема Грција и Албанија. Сепак, во овој период градот за првпат започнал плански да се гради и тоа според урбанистички планови
Втора светска војна
Битола бил прв град во Кралството Југославија што ја почувствувал Втората светска војна, затоа што бил бомбардиран од италијански авиони уште на 5 ноември 1940 година.
За време на Втората светска војна, градот најпрво го окупирале Германците, а подоцна Бугарите. Во септември 1944, Бугарија капитулирала и започнала да се повлекува од Југославија и Битола била ослободена од македонските партизани. На 4 ноември 1944, Седмата македонска ударна бригада победнички влегла во Битола. На 6 февруари 1945 година, во Битола била отворена првата гимназија (првично наречена „Гоце Делчев“, во 1952 година преименувана во „Јосип Броз Тито“) на која се предавало на македонски јазик.
За време на НОБ од градот и околината од страна на бугарскиот фашистички окупатор биле затворени 606 лица, интернирани 117, депортирани 4 и 8 одведени во заробеништво. 251 лице било осудено од кои 23 на смрт. На боиштата на Југославија погинале 266 лица. 106 лица од Битола и околината биле носители на Партизанска споменица 1941 и 8 биле прогласени за народни херои.
Евреите во Битола
Битола била населена со Евреи, кои избегале од Шпанија за време на црквината инквизиција на кралицата Изабела Кастиљска .Тие Евреи се доселиле во најголем дел на Балканот во градовите од поголемо значење и со развиена трговија, меѓу другите и во Битола. Тука го потпомогнале развојот на градот со добри трговски врски. На 11 март 1943 година, целокупното еврејско население од Битола (3.011 Евреи) било депортирано во логорот Треблинка во Полска од страна на бугарските фашисти.
Географија
Градот е сместен на североисточното подножје на планината Баба и југоисточното подножје на Облаковска Планина, во средишниот дел на Пелагониската Котлина. Низ него тече реката Драгор. Се наоѓа на 14 км северно од границата со Грција, на надморска височина од 576 m. Битола е традиционално важна трговско-патничка врска помеѓу Јадранското и Егејското Море, како и една од најзначајните патнички врски на Балканот со Средна Европа. Битола е оддалечен 168 км јужно од Скопје, 42 км југозападно од Прилеп, 32 км југоисточно од Ресен, 33 км северно од Лерин (Грција) и 28 км југоисточно од Демир Хисар. Се наоѓа на 200 километри во северозападен правец од Егејско Море.
Клима
Градот има средна годишна температура на воздухот од 11,1°С, но со големи отстапувања во одредени години: од 10,1°С во 1975 година до 13,1°С во 1952 г. Најстуден месец е јануари, со просечна месечна температура од -0,6°С, но со апсолутна минимална температура од -30,4°С. Најтопол месец е јули, со средна месечна температура од 22,2°С и со апсолутно максимална температура од 41,2°С. Апсолутното годишно варирање на температурата на воздухот изнесува 71,6°С што е специфика за континенталната клима.
Температурата има одлика на континентална клима, а врнежите на сушна изменето-средоземна или степска клима која, на моменти, има пробиви и на жешки воздушни маси од Северна Африка т.е. Сахара. Просечното годишно количество на врнежи изнесува 601 мм, со вредности кои се движат од 338 мм до 879 мм. Битола исто така е пример со појавата на поларна светлина. Преку Битола поминува изохазмата (линија која поврзува места со еднаков број на денови со појава на поларна светлост) 0,1 што значи дека на небото на Битола просечно само еднаш во 10 години, се појавува поларната светлост.
Во Битола исто така има метеоролошка станица, сместена на излезот од градот на патот кон Новаци. Започнала со работа од 16 март 1945, иако за одредени метеоролошки елементи има систематски податоци од 1926 и 1927 година. Метеоролошката станица во градот се наоѓа на надморска височина од 586 м, блиску до просечната надморска височина на градот која изнесува 576 м.
Сообраќај
Битола со патишта е поврзан со останатите делови од Македонија и дополнителниот дел на Грција. Поважни патни правци се Битола-Лерин, Битола-Охрид (преку Ресен), Битола-Кичево и патниот правец Битола-Скопје.
Битола е поврзана со железницата со Лерин (јужно) и Прилеп, Велес и Скопје (северно), а од железничката станица во Битола во 2010 година отпатувале 81.000 патници.
Население
Според последниот попис на населението на Македонија од 2002 година, во градот имало 74.550 жители и спаѓал во групата на големи градови. Иако Горно Оризари статистички се води како посебна населба, сепак е дел од град Битола. Заедно со приградската населба Горно Оризари (2.454 ж.), која посебно се води во официјалните пописи, Битола имала вкупно население од 77.004 жители. Според Пописот од 2021, Битола брои 71.808 жители, вклучувајќи ја и населбата Горно Оризари, која е урбанизирана и составен дел од градот.
Во градот се зборуваат следниве јазици :
Битола е епископски град и седиште на Преспанско-пелагониската епархија. Во Втората светска војна оваа епархија го добила името Охридско-битолска. Со обновувањето на автокефалноста на Македонската православна црква во 1967, го добила сегашното име Преспанско-пелагониска епархија и ги опфаќа регионите на градовите: Битола, Ресен, Прилеп, Крушево и Демир Хисар.
Првиот митрополит на епархијата (1958 - 1979) бил блаженопочинатиот Климент. Вториот митрополит и сегашен администратор на епархијата, надлежен како архијереј од 1981 е Господин Петар. Во Преспанско-пелагониската епархија има околу 500 цркви и манастири. Во последните десетина години во епархијата се изградени или се градат околу 40 цркви и 140 црквини објекти. Епархијата има два црковни музеи - во соборниот храм „Св. Великомаченик Димитриј“ во Битола и во храмот „Св. Јован“ во Крушево, како и постојана изложба на икони и библиотеки во зградата на Битолската митрополија. Изградена е помеѓу 1901 и 1902 година и е еден од најубавите примери на необарокна архитектура. Покрај доминантната Македонска православна црква, во Битола постојат и други поголеми верски заедници како што се Исламската верска заедница, Римокатоличката црква и други.
Во Битола се застапени следните религиски групи :
Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Битола:
Битола како град на конзулите
Градот на Конзулите е второто име за градот Битола. Во врвот на својата слава, Битола имала дваесет конзулати, но постепено со слабеењето на државата, со доаѓањето на династијата Караѓорѓевиќ на власт, а подоцна и комунизмот, тој број постепено опаѓал до само неколку конзулати. Со независноста на Македонија, повторно почнуваат да се отвораат конзулати и градот го добива својот некогашен сјај.
Времето на конзулите
За време на Отоманското Царство, градот имал многу конзули од сите значајни земји, па Битола се сметал за конзуларен град. На 26 јули 1903, на влезот во градот бил погубен рускиот конзул Александар Аркадјевич Ростковски, борец за правата на угнетената православната раја. На местото на погубувањето денес стои голем руски крст.
Денешни конзуларни претставништва
Моментално градот Битола има тринаесет конзуларни претставништва од кои два генерални и единаесет почесни:
Широк Сокак
Широк Сокак (позната и како „битолското корзо“) е најфреквентната улица во Битола. Во почетокот била наменета за автомобили, но денес е исклучиво пешачка улица и вистинското срце на градот. На Широк Сокак се наоѓаат најголемите продавници, ресторани, театарот со опера, галерии и многу други кафулиња и клубови. Тука се сретнуваат најстарите архитектонски дела и градби на Балканот, коишто го красат градот уште од турско време. Типично турски куќи, покрај прекрасните вили, не се реткост во овој дел на градот. А на самиот крај на Широк Сокак се влегува во простран цветен парк полн со дрвореди, којшто води до зоолошката градина и античкото наоѓалиште Хераклеја Линкестис.
Хераклеја Линкестис
Хераклеја Линкестис (латински: Heraclea Lyncestis) е древен град од римскиот период, што се наоѓа во близина на самиот град, во подножјето на Баба Планина и датира од средината на IV век п.н.е. Основан е од македонскиот крал Филип II. Градот бил развиен воено-стратешки центар на северозападната граница на тогашната македонска област Линкестида (денешно Битолско Поле).
Саат-кула
Саат-кулата за многумина е и симбол на градот Битола. Кулата се наоѓа во паркот каде што постојано се собираат млади, уживајќи во центарот на градот, покрај гитарските звуци што се честа појава. Таа, исто така, е место каде што граѓаните за време на Бадниковата вечер го чекаат Божик и притоа палат свеќи за здравје, вдолж тревникот и тротоарот на паркот каде што е кулата.
Ајдар-кади џамија
Ајдар-кади џамијата (турски суд) е еден од најатрактивните споменици на Исламската архитектура во Битола. Градена е во периодот од 1561 до 1562 година, како проект на славниот архитект Мимар Синан. Џамијата ја нарачал битолскиот кадија Ајдар-кади по кој и џамијата го добила името. Низ времето џамијата тешко се оштетила, но денес е целосно реставрирана и го има приближно нејзиниот првобитен изглед.
Исак џамија
{{Главна|Исак џамија {Битола)}}
Изградена е во 1506 година, од познатиот кадија Исак Челеби. Во нејзиниот голем двор има неколку гробови, привлечни заради фините облици на саркофазите. Се наоѓа напроти Саат Кулата и Безистенот. Оваа џамија има минаре високо околу 50 метри, поради кое џамијата едноставно доминира во просторот.
Безистен
Безистенот е спомнат во еден опис на градот од 16 век и век. Сегашниот безистен не се разликува многу од изгледот на тогашниот. Безистенот има 86 продавници и 4 големи железни порти. Продавниците порано продавале текстил, а денес дуќаните имаат различна стопанска дејност, од кои еден дел се канцеларии.
Бања Дебој
Дебојот претставува турска бања - амам. Не е познато кога е изградена. Тешко е оштетена, но по поправките сега го има стариот изглед две големи куполи и неколку мали и впечатлива фасада.
===Археолошки наоѓалишта ===
Збратимени градови
Градот Битола е збратимен со градовите:
Битола има соработка со:
Црква „Св. Илија“ - Коњско
Свети Илија — главна и единствена манастирска црква на Коњскарскиот манастир во селото Коњско, Македонија.
Црквата со својата местоположба кај заливот Лиса пружа прекрасен поглед на Преспанското Езеро.
Местоположба
Црквата се наоѓа на околу 2 километри северозападно од селото, изградена на карпа на самиот брег на Преспанското Езеро.
Црквата се наоѓа околу 2 километри од селото Коњско и околу 6 километри од селото Стење. До нејзе може да се стигне преку возило преку макадамски пат, како и пеш преку стрмна тесна патека. И двете се издвојуваат од локалниот пат помеѓу двете села.
Историја
Црквата била подигната во 1922 година на стари темели, што се забележува и од натписот во нишата над влезот, каде стои 10 мај 1922 година. Во нејзина непосредна близина постојат остатоци од градби кои упатуваат на претпоставката дека во минатото тука се наоѓал манастир. Претходната градба на црквата се верува дека потекнува од 1870 година.
Денес, манастирот е обновен.
Фрескоживопис
Црквата не поседува фрескоживопис.
Иконостас
Во внатрешноста на црквата има иконостас.
Наутилус Помпилус (бенд)
Наутилус Помпилиус (Наутилус Помпилиус Наутилус Помпилиус), понекогаш со прекар Нау (Нау), бил влијателен советски, а подоцна и руски рок-бенд основан во Свердловск во 1982 година од Вјачеслав Бутусов и Дмитриј Умецки. Бутусов ја распуштил групата во 1997 година, по повеќе успешни албуми и неколку различни состави на бендот.
Име
Бендот првично го носел името именуван како „Али-Баба и четириесет разбојници“ ("Али-Баба и сорок разбойников"). Во 1983 година, на предлог на режисерот за звук на бендот, Андреј Макаров, името на бендот било сменето во Наутилус. Во 1985 година, на иницијатива на Иљја Кормилцев, името било продолжено во Наутилус Помпилиус за да се избегне забуна со другите руски рок-групи, кои во тоа време исто така го носеле името Наутилус, како што е московската група предводена од Евгениј Маргулис.
Бендот подоцна го образложил името, велејќи: „Бендот е именуван по животно, кое е природно убаво и шармантно“. Наутилус помпилиус е научно име на еден вид главоног попознат како коморен наутилус.
Основање
Вјачеслав Бутусов и Дмитриј Уметски ги направиле првите чекори кон формирање на Наутилус кон крајот на 1970-ти години. На почетокот, бендот настапувал на мали настани, опфаќајќи песни од странски изведувачи и познати изведувачи на мајчин јазик како Машина Времени и Воскресение. Групата била формирана од Бутусов и Уметски, додека двајцата биле студенти на Архитектонскиот институт Свердловск (сега наречен Архитектонска академија на Урал).
Во 1982 година, групата ги направила своите први обиди да сними свои песни. Првиот албум на групата, Перејезд, бил издаден во 1983 година. Вклучувал неколку песни снимени во 1982 година, како и нов материјал. Албумот бил под силно влијание на групата Лед Цепелин.
Подоцна
Бендот бил активен од 1983 до 1997 година. Наутилус бил влијателен бенд во пост-панк жанрот, а исто така оставил белег на стилот „Урал рок“ со нивните филозофски стихови. Некои од нивните рани хитови популарно се поврзуваат со периодот на Перестројка.
Музиката на бендот била прикажана во филмот Брат во 1997 година. Верзија на нивната популарна песна „Врзан со еден оков“ се појавил во филмот Стилјаги во 2008 година. Групата го ангажирала англискиот гитарист Бил Нелсон за производство на нивниот албум „Јаблокитај“ од 1997 година (Яблокитай), на кој Нелсон свирел и на гитара.
Откако групата се распаднала, Вјачеслав Бутусов започна успешна соло кариера.
И покрај тоа што Бутусов ги компонирал повеќето песни на групата и напишал дел од нивните текстови, поетот Иљја Кормилцев бил клучен соработник како текстописец и продуцент.
Дискографија
Меѓу нивните најпознати песни се: Принцот на тишината, Прошетки по вода, Последното писмо, исто така позната како Збогум, Америка, Погледот од екранот Хлоп-хлоп, Сферата Како, Врзани од еден синџир, Сакам да бидам со тебе, На брегот на реката без име, и Крилја.
Воденица
Воденица е објект покрај река во кој се меле пченица и друга зрнеста храна, со помош на механизам што го движи силата на водата.
Првите записи за водениците потекнуваат од I век пред н.е. од страна на Антипат од Солун. Водениците биле вообичаена глетка во Европа до почетокот на индустриската револуција.
Сотир Брбевски
Сотир Секулов Брбевски (,, Битолско — , , Србија) — македонски партизан, учесник во НОБ.
Животопис
Сотир Секулов Брбевски е роден во селото Лавци. Се занимавал со кондураџиство. Уште од првите дни по окупацијата, како член на КПЈ, активно се борел против окупаторот. На 12 септември 1943 година доброволно стапил во партизанскиот одред „Гоце Делчев“. Учествувал во бројни борби против разни фашистички единици. Бил командант на бригада. Загинал на 9 септември 1944 година во борбите за ослободување на Прешево.
Црква „Св. Архангел Михаил“ - Арвати
Се наоѓа на сретсело, на левиот брег на реката Шара. Во кругот на црквата се наоѓаат и денешните селски гробишта.
Сотир Брбевски
Чествување
Во негова чест една улица во населбата Недопирливи во Битола, улицата што ги спојува ул. Ѓорѓи Наумов со ул. Студентска, го носи неговото име.
Црква „Св. Архангел Михаил“ - Арвати
Се претпоставува дека е стара и дека некогаш била манастирска.
Легенда
Се пренесува сеќавање дека црквата некогаш била во склоп на поголем манастир, во кој живееле монаси и имале своја воденица. Меѓутоа, Турците намислиле да ги истераат монасите и да им ја земат воденицата. За таа цел, пуштиле вест дека монасите одржуваат врска со некоја неморална жена. Монасите не можејќи таквите оговарања да ги издржат, го напуштиле дотогашното место на живеење и ја оставиле воденицата. Се населиле на денешната месност „Мала Калуѓерица“ (калуѓерите со понизок чин) и на „Голема Калуѓерица“ (калуѓерите со повисок чин).
Градба
Храмот е сместен во кругот на православните селски гробишта, во кој се влегува низ црковната порта, врз која се издигнува старата камбанарија. Не постои податок за времето на изградбата на храмот. Тој претставува трикорабна градба, на кој во поново време му се обновени носечките столбови и горниот конструктивен систем.
Според својот надворешен изглед наликува на градбите какви се граделе во третата и четвртата деценија на век, односно во периодот помеѓу двете светски војни. На исток се наоѓа седумстраната апсида, а на јужната и северната фасада покрај влезовите во наосот, ѕидната површина ја разбиваат по два реда од по четири прозорци. Како главен влез во храмот се наметнува оној од западната страна, а со неодамнешните обнови над е прилепена новата камбанарија на три ката.
Фрескоживопис
На внатрешните ѕидови нема траги од ѕидно сликарство со оглед на фактот што сите површини се премалтерисани.
Иконостас
Олтарната преграда е составена од два реда на икони. Според испишаните години врз поодделните икони тие се работени во периодот од 1929 до 1937 година.
Славна Македонија
Славна Македонија или Позната Македонија (грчки: Μακεδονία ξακουστή - Македонија ксакусти) е песна која Грците во Егејска Македонија ја сметаат за патриотска и неофицијална химна на тој дел од регионот Македонија. Песната се изведува на паради и национални грчки прослави.
Карактеристики
Песната е антикомунистичка и во еден дел се опеани грчките подвизи за припојување на Егејска Македонија кон Грција и за истерувањето на Бугарите од регионот, кои пак го контролирале за време на Втората светска војна како дел од фашистичкиот блок на држави. Така, за време на првите децении на минатиот век, во третиот стих од химната се пеело: „ги избрка Бугарите“, но со текот на годините како што се нормализирале односите меѓу Грција и Бугарија, зборот „ Βούλγαρους “(„Бугари“) подоцна е сменет со поненавредлив збор „ βάρβαρους“ („варварин“ – што всушност значи странец, туѓинец т.е. не-Грк). Исто така стихот "κι εμείς θα σ'αντικρύζουμε, ελεύθερη και πάλι!" („и ние повтороно гордо ќе ве гледаме“) понекогаш се пее како „κι εμείς τα Ελληνόπουλα, σου πλέκουμε στεφάνι!“ („и ние, синовите на Грција, ви плетеме круна“)
Според мрежната страница на грчката армија, оваа химна е воен марш заснован на традиционален „македонски (грчки) танц“, кој пак бил поврзан со Акрите од Византија. Песната е напишана во јампски 15 слогови, ритамот е 2/4 и може да се игра како „хасапико“.
Бранова моќ
Бранова моќ е зафаќање на енергијата на брановите на ветерот за да се направи корисна работа - на пример, производство на електрична енергија, бигор на вода или транспорт на вода. Машина која ја искористува моќта на бран е претворач на енергија на бран.
Бранова моќ е различна од приливната моќ, која ја доловува енергијата на струјата предизвикана од гравитационото повлекување на Сонцето и Месечината. Брановите и плимата се разликуваат и од океанските струи, кои се предизвикани од други сили, вклучувајќи кршење на брановите, ветерот , ефектот Кориолисовите , капењето и разликите во температурата и соленоста. [[Податотека:Wave_motion-i18n-mod.svg|мини|300x300пкс| Движење на честичка во океански бран.
A = Во длабока вода. Елиптичното движење на течните честички брзо се намалува со зголемување на длабочината под површината.
Б = Во плитката вода (дното на океанот сега е во Б). Елиптичното движење на течна честичка се слага со намалена длабочина.
1 = насока на размножување.
3 = бран преку. ]] Браните се создаваат со ветер што минува низ површината на морето. Додека брановите патуваат побавно од брзината на ветерот веднаш над брановите, се пренесува енергија од ветерот до брановите. И разликите во притисокот на воздухот помеѓу ветерот и страната на левата страна на брановот врв, како и триењето на површината на водата од страна на ветерот, што ја прави водата да оди во стресот на смолкнување предизвикува раст на брановите.
Параметарска статистика
Параметарска статистика е гранка на статистиката во кој се претпоставува дека податоците се избрани од популација која може да биде моделирана со соодветна веројатносна распределба која има фиксно множество на параметри. Обратно, непараметарски модел се разликува точно по тоа што кај него нема претпоставки за распределба на параметри кога се моделираат податоците.
Најпознатите статистички методи се параметарски. За непараметарските и семипараметарските модели, Дејвид Кокс рекол, „Во нив се типично вклучени помалку претпоставки за структурата и видот на распределбата, но најчесто содржат силни претпоставки за независностите“.
Пример
Секој член на фамилијата од нормални распределби има има генерално ист облик и е параметризиран со средна вредност и стандардно отстапување. Тоа значи дека ако средната вредност и стандардното отстапување се познати и распределбата е нормална, тогаш позната е веројатноста за секое идно набљудување кое лежи во некој интервал.
Да претпоставиме дека имаме примерок од 99 резултата од тестирање со средна вредност (просек) 100 и стандардно отстапување 1. Ако претпоставиме дека сите 99 резултата се случајно добиени од нормална распределба, тогаш може да предвидиме дека постои веројатност од 1% дека 100-тиот резултат ќе биде повисок од 102,33 (т.е., средната вредност плус 2,33 стандардни девијации), под претпоставка дека 100-от тест е од истата популација како и останатите. Parametric statistical methods are used to compute the 2.33 value above, given 99 independent observations from the same normal distribution.
Непараметарска оцена на истата работа е максималниот од првите 99 резултата. Притоа, не мора да претпоставуваме ништо за распределбата на резултатите од тестот за да донесеме заклучок бидејќи пред да се спроведе тестот било еднакво веројатно дека највисокиот резултат може да биде кој било од првите 100. Затоа, има веројатност од 1% дека 100-от резултат е повисок од претходните 99.
Историја
Параметарската статистика за прв пат е спомната од Р. A. Фишер во неговиот труд Статистички методи за истражувачите (Statistical Methods for Research Workers) во 1925 година, со кое ја створил основата за модерната статистика.
Далечинец
Далечинец или далечински управувач – електронски уред за куќни системи како телевизор, плеер, и др. кој се користи за безжично управување на кратки растојанија. Далечинецот постепено напредувал и последниве години ги подразбира и блутутот, сетилникот на движење и гласовната контрола.
Најзначајната технологија која се користи кај куќните далечинци е инфрацрвеното светло. Сигналите меѓу далечинецот и уредот кој се управува се импулси на инфрацрвено светло кое е невидливо за човечкото око.
Историја
Најраниот пример за далечинец преку радиобранови го развил Никола Тесла во 1898 година, а патентиран е во САД под името „Метод на апарат за контролен механизам за движење на едно или повеќе возила“ (англ. Method of an Apparatus for Controlling Mechanism of Moving Vehicle or Vehicles). Јавната демонстрација на брод контролиран преку радиобранови била извршена во 1898 година на Медисон сквер гарден, а Тесла бродот го нарекол телеатономан.
Леонардо Торес Куеведо во 1903 година го претставил Телекино во париската академија со експериментална демонстрација. Во исто време одобрен му е патентот во Франција, Шпанија, Велика Британија и САД. Телекино се состои од робот кој извршувал команди пренесени со електромагнетни бранови. Со Телекино Торес ги утврдил основните принципи на модерните безжични операции, и бил пионир во областа на далечинското управување. Во 1906 година, во присуство на кралот, Торес во Билбао успешно демонстрирал брод воден од копно. Подоцна се обидувал да го примени Телекино на проектили и торпеда, но проектот бил запрен заради недостаток на средства.
До крајот на триесеттите година на дваесеттиот век, неколку производители на радија понудиле далечинци како додатоци за своите модели. Главно се работело за далечинци со жици, а компанијата Филко мистери контрол (1939) го направила првиот нискофреквенциски радиопримопредавател кој работел на батерии, со што тој станал првиот безжичен далечинец кај електричните уреди наменети за широка потрошувачка.