cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лоренцо Гиберти
Подоцнежниот живот, семејството и смртта
До 1417 година, Лоренцо Гиберти бил оженет со Марсила, 16-годишната ќерка на Бартоломео ди Лука, достоен изработувач на чешли. Заедно имале два сина. Во 1417 година го имале Томазо Гиберти, а една година подоцна го имале Виторио Гиберти. Гиберти бил побогат од повеќето негови современи уметници, а неговиот успех му донел големи финансиски приходи. Од една даночна пријава од 1427 година покажува дека тој поседувал значителна количина земја во и надвор од Фиренца и имал значителна сума на пари инвестирани во државни обврзници а со текот на годините, неговиот недвижен имот и парични средства продолжиле да растат. Лоренцо Гиберти доживеал седумдесет и пет години кога од треска умира во Фиренца. Бил погребан на 1 декември 1455 година во Санта Кроче. Виторио тргнал по стапките на својот татко како златар и бронзар, но никогаш не дошол до голема слава. Томазо се приклучил на бизнисот на неговиот татко, помагајќи како соработник со помошниците на Лоренцо. По смртта на неговиот татко, не се знае дали тој продолжил со бизнисот, бидејќи не се споменува во ниту еден од документите по 1447 година Подоцна, Виторио имал син во кој го нарекол Буонакорсо кој ја следел татковската уметност. Меѓутоа, Буонакорсо имал поинаков пресврт во делото на неговиот дедо, тој работел со метал, произведувал топовски гранати. Поради тоа бил познат, главно поради снабдување со оружје во војните во Сарзана и Пиза.
Други дела
Гиберти добил задача да изведе монументални позлатени бронзени статуи за ниши на Орсанмикеле во Фиренца.Една статуа го прикажува Свети Јован Крстител и е создадена за Arte di Calimala (Еснаф на трговци со волна), втората го прикажува Свети Матеј за Arte di Cambio (Еснаф на банкари) и третата е фигура на Свети Стефан за Arte della Lana (Еснаф на производители на волна).
Губерти станал и колекционер на класични артефакти и историчар. Активно се вклучил во ширењето на хуманистичките идеи. Неговите недовршени Коментари се вреден извор на информации за ренесансната уметност и го содржат она што се смета за прва автобиографија на уметник.
„Коментарио“ на Гиберти е најрана преживеана автобиографија на уметник. Тој раскажува за развојот на уметноста од Чимабуе до неговата сопствена работа. Во опишувањето на својот втор бронзен портал за Крстилницата во Фиренца, тој вели: „Во ова дело се обидов да ја имитирам природата што е можно поблиску, и во пропорции и во перспектива… зградите изгледаат како што се гледаат од окото на оној што гледа во нив од далечина“. Јазикот што Гиберти го користел за да ја опише својата уметност се покажал како непроценлив за историчарите на уметност во разбирањето на целите кон кои ренесансните уметници се стремеле во нивните уметнички дела.
Паоло Учело, кој вообичаено се сметал за првиот голем мајстор на перспективата, работел  во работилницата на Гиберти неколку години, поради што не може со сигурност да се каже колкаво е влијанието на Гиберти во иновациите на Учело за перспективата. Донатело, познат по скулптурите кои се едни од првите примери за централна перспектива исто така работел накратко во работилницата на Гиберти. Во тоа време, Паоло го започнал своето доживотно пријателство со Донатело. Во околу 1413 година, еден од современиците на Гиберти, Филипо Брунелески, го демонстрирал геометрискиот метод на перспектива што денес го користат уметниците, со сликање на контурите на различни фирентински згради на огледало. Кога продолжила контурата на зградата, тој забележал дека сите линии се спојуваат на линијата на хоризонтот.
Долерит
Според составот, многу сличен на габрото, долеритот обично содржи пироксен, плагиоклас на фелдспатот (главно лабрадорит) и оксиди на железото и на титанот, како што е илменитот. Долеритот варира од оној со малку кварц до оној со големи количества оливин или хорнбледа. Долеритот обично се јавува во интрузии од вулканско потекло во облик на плочи или кружни клинови. Карпите што ги опкружуваат тие интрузии понекогаш се изложени на термална метморфоза. Ова укажува на тоа дека многу долеритни интрузии служеле како патека за екструзивната лава што ја напојувала магмата, или за натамошни интрузивни и екстензивни карпести жици (дајкови) и сливови. Долеритните интрузии некогаш опфаќаат и егзотични блокови (ксенолити) од крупнозрнести магматски или метаморфни карпи што се издигале од голема длабочина. Тие имаат големо значење затоа што даваат примероци од карпи од дното на континенталната кора и понекогаш и од горната обвивка, коишто обично не се достапни. Минералните зрна на долеритот се вкрстуваат и образуваат многу компактна карпа со голема отпорност кон силите на гмечење. Поради тоа, долеритот често се користи како смеса на камениот материјал во носечките слоеви во основата на патиштата.
Виолета Џолева
Виолета Џолева ( во -  во ) — македонска режисерка.
Животопис
Дипломирала на Театарската академија во Белград во 1974 г. Била член на Радиодрамата (1958–1969); режисер во МРТ Скопје (1974–1976); режисер во Камерниот театар во Сараево (1976–1992); слободен уметник (1992–1994); од 1994 г. била драматург и режисер на МРТ.
Во 2018 година во Театарот за деца и младинци (ТДМ) бил прикажан првиот македонски мјузикл за деца „Земја во која не се стигнува“ според текст на Оливера Николова, а во режија на Виолета Џолева.
Нејзина последна претстава е „Партија реми“ чија премиета е во 2018 година во Драмски театар - Скопје.
Карст
Карст — геолошка образба создадена со растворање на еден или повеќе слоеви на карпесто тло, обично карбонатни карпи, како варовникот или доломитот, но и гипс. Од соодветни услови, карстот се образува и кај амотсферски-отпорни карпи како кварцитот.
Бидејќи водата се исцедува под земја, карстните краишта обично немаат реки и езера, или имаат сосем малку. Ваквите предели имаат карактеристични облици како сеноти, вртачи и понорници. Постојат и предели без никакви карактеристични облици, на места каде растворливата карпа има прекривка од материјали како леднички остатоци или пак е заробена од еден или повеќе нерастворливи карпести слоеви. Во некои карстни краишта има иладници пештери, иако присуството на пештери само по себе не е показател за карстен терен.
Хемија
Карстниот релјеф обично се јавува како последица од присуството на благо кисела вода што дејствува врз карпесто тло со мала растворливост како што се варовникот и доломитот. Оваа благо кисела вода почнува да ја абе површината долж пукнатините или одделните плоснати површини на карпестото тло. Со време пукнатините се прошуруваат и карпестото тло продолжува да се раствора. Отворите во карпата се зголемуваат и се создава подземен систем на истек, поради што низ местото сега поминуваат уште поголеми количини вода, забрзувајќи го создавањето на подземни карстни образби.
Механизам на растворање
Јаглеродната киселина што ги предизвикува овие појави се образува во облик на дожд што минува низ атмосферата и од неа собира јаглерод диоксид (CO2), кој се раствора во водата. Кога ќе дојде до тлото, минува низ почвата, што му дава многу повеќе CO2 и создава слаб јаглероднокиселински раствор, кој потоа го раствора калциум карбонатот.
Морфологија
Скарстувањето на пределите може да создаде големи или мали релјефни елементи како на површината, така и под земја. На изложените површини, мали облици се поточиња, шкрапи. Облици од среден размер се вртачите или сенотите (затворени сливови), пропастите, фојбите (вртачи налик на превртена инка), понорниците и извори што избиваат на површина и пак потонуваат. Карстни облици од голем размер шкрапи, карстни полиња и карстните долови. Постарите карстни предели со поразјадено карпестото тло може да имаат карстни кули или стоголики предели. Под земја може да се создадат сложени одливи (како карстни издани) и големи пештери и пештерски системи.
Растворениот калциум карбонат во водата на места се нафаќа кајшто водата излегува. Реките што излегуваат од вакви извори имаат туфни тераси сочинето од калцитни слоеви нанесувани со текот на времето. Во пештерите, овие наноси добиваат најразлични облици.
Карстните предели во Македонија
Крастните предели во Македонија зафаќаат површина од 2.440 или 9,6% од земјата. Највеќе карстни подрачја има во Западна Македонија, Повардарието и дел од Пелагонија, и тоа: Бистра, Јакупица, Галичица, Жеден, Сува Гора, Караџица, Поречкиот слив и почетокот на Црна Река и долината на Радика. Помали карстни делови има во Таорската Клисура, Велешката Котлина, Демир Капија, Кожуф и на други места. Карстот е најслабо застапен во Источна Македонија.
Најголемо карстно поле во државата е Церското Поле со. Подземните карстни облици се застапени со пештери и пропасти како Гоновица (Буковик), Слатински Извор (Поречје), Бела Вода (Демир Капија), Алилица (Бистра).
Требеништа
Требеништа — село во Општина Дебрца, во околината на градот Охрид. Селото е познато по Требенишката маска.
Географија и местоположба
Селото Требеништа се наоѓа во областа Охридско Поле, на 13 километри северозападно од Охрид и 13 километри североисточно од Струга. Атарот на селото Требеништа граничи со атарите на следните села: од исток Волино и Мислешево, од север Мешеишта, од југ Горенци и Горно Лакочереј. Поедини места во атарот на селото ги носат следните имиња: Алистрата, Власејнца, Црквиште, Бароец, Габер, Павлејца, Прдејца, Варвара, Градиште, Глаесец, Маркоа стапалка, Бела вода, Веље поле, Под лозје, Калино, Пропас, Кобилиште, Бранејнца, Волниште, Урека и Долни лозје. Требениште е со куќи од збиен тип, и се дели на Горна, Средна и Долна маала.
Историја
Според податоците од 1873 година, селото имало 24 домаќинства со 87 жители христијани (Македонци) и 70 муслимани. Според податоците на Васил К’нчов од 1900 година, селото имало 310 жители христијани (Македонци).
Требеништа е ослободено од фашистичка окупација на 8 ноември.
Во селото се наоѓа некрополата Требеништа. Според податоците на Паско Кузман од книгата "Уметноста на Требеништа" во движниот фонд од некрополата "Требеништа" се евидентирани 825 археолошки предмети, од кои 258 се чуваат во Археолошкиот музеј во Софија, 187 во Народниот музеј во Белград и 380 во Народниот музеј во Охрид. Сепак, мора да се каже дека највредните примероци, меѓу кои се четирите златни посмртни маски, се надвор од Македонија. Меѓу нив се и двата бронзени масивни кратери, сребрените пехари и ритони, златни ракавици, сандали и украсни плочки, како и голем број примероци од златен и сребрен накит. Откривањето на тајните на Требенишката некропола почнало случајно при изградбата на патот Охрид-Кичево во 1918 година, а потоа неа ја истражувале археолозите Карл Шкорпил од Софија во 1918 година, Никола Вулиќ од Белград од 1930 до 1934, Васил Лахтов и Јоже Кастелиц во 1953/54 година и Владо Маленко во 1972 година. Досега се ископани 56 гроба и гробници од кои 13 се "кнежевски" со богати гробни прилози, а другите се со поскромен археолошки материјал. Во Требенишката некропола, поради немање финансиски средства, 30-тина години не се вршат истражувања.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Требеништа живееле 310 жители, сите Македонци.
Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Требеништа имало 360 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Според пописот од 2002 година, во селото Требеништа живеат 513 жители и спаѓа во групата на средно големи населби. Во него имало 500 Македонци, 8 Албанци, 2 Турци, 1 Србин и 2 останати.
Родови
Требеништа е македонско православно село, со исклучок на еден торбешки род. Во селото родовите се староседелски и доселенички.
Според истражувањата на Бранислав Русиќ од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:
Стопанство
Населението од Требеништа главно се занимава со одгледување на земјоделски култури.
Општествени установи
Во претходните децении основното училиште кое се наоѓало во Требеништа било познато и под имињата ОУ "Кочо Рацин" и ОУ "Свети Климент Охридски".
Самоуправа и политика
Од 2004 година селото Требеништа потпаѓа под Општина Дебрца. Претходно било дел од Општина Мешеишта.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 1345 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
Култура и спорт
Селото е дом на ФК Требеништа, во комунизмот познат и како ФК Младост Требеништа.
Во 2015 година во употреба е пуштена новата Спортска сала „Аминта Трети“, именувана по античкиот македонски крал Аминта III, за кој има наводи дека е од ова село.
Требеништа е родно место на вајарот Власе Николески.
Иселеништво
Требеништани можат да се најдат во повеќе земји во Европа, САД, Канада и Австралија.
Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите:
NGC 707/2
NGC 707/2 — галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 707/2 се споменува и како MCG -2-5-63.
Откривање
Објектот е откриен на 13 ноември 1879 година од страна на Ернст Вилхелм Либерехт Темпел, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 11 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 707/2 е од видот C. Видливиот сјај со голо око изнесува 14 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15 m, додека површинскиот сјај изнесува 11,2 m/лм2. NGC 707/2 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 51 м 27,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 8° 30' 25".
Други поделби
Проучување на NGC 707/2 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 263; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5278. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1207.
Липец
Липец — село во Општина Виница, во околината на градот Виница.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа североисточно во полите на Плачковица, оддалечено 9 километри јужно од Виница.
Историја
Црквата „Вознесение Христово“ е изградена во 1839 година и претставува една од постарите денес преостанати цркви во Виничко.
Во XIX век селото било дел од Кочанската каза на Отоманското Царство.
Население
Во 1961 година во селото имало 626 жители, од кои 602 Македонци и 24 Турци, додека во 1994 година живееле 472 жители, од кои 470 биле Македонци, 1 Турчин и 1 Србин.
Според пописот од 2002 година, во селото живеат 430 жители, од кои 429 Македонци и 1 Турчин.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 202 жители, од кои 190 Македонци и 12 лица без податоци.
Родови
Липец е македонско село, а во минатото имало и значително турско население.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 332 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 278 гласачи.
Иселеништво
До 1955 година во Турција се иселиле 51 турско семејство.
Доброта војвода
Доброта — легендарен војвода од шеснаесеттиот век од село Железница, Пиринскиот дел на Македонија. Според легендата со неговата дружина организирал одбрана на селото против Турците, коишто сакале до го исламизираат населението. На Велигден, денот кога требало да бидат обратени во исламот, Доброта и неговите другари го уништиле целиот турски одред заедно со турските првенци, ги запалиле куќите на селото и го напуштиле. Новото село го изградиле повисоко во Малешевска планина. Местото крај селото, од кое четата гледала за Турци, се вика Доброта. За војводата е зачувана и народна песна „Доброта војвода“.
Куќа – сопственик Ристе Чоланчески (Галичник)
Куќа на Ристе Чоланчески ― поранешна куќа која била во сопственост на галичкото семејство Чоланчески. Градбата била заведена како културно наследство на Македонија.
’Рбетен мозок
’Рбетниот мозок се протега долж грбната страна на телото и го поврзува черепниот мозок со остатокот од телото. Кај ’рбетниците, ’рбетниот мозок е опкружен со ’рбетот.
Сивата маса на ’бетниот мозок се состои највеќе од невроцити и дендрити, додека околната бела маса се состои од аксони групирани во ганглии. ’Рбетниот мозок учествува во рефлексните функции во кои не е задолжително вмешан и черепниот мозок.
Планински масив
Планински масив или само масив — место на Земјината кора со истакнати раседи или набори. При поместувањето на Земјината кора, масивот ја задржува внатрешната структура, а се поместува во целина. Поимот се однесува и на група планини составени со ваква образба.
Во планинарството и алпинизмот, под „масив“ се подразбира главната маса на некоја поединечна планина. Масивот е помала составна единица на кората од тектонската плоча и во геоморфологијата се смета за четврта движечка сила по големина.
Зборот потекнува од францускиот поим , каде означува голема маса од планини или збиена група од поврзани планини што сочинуваат независен дел од венецот. Еден од најзабележителните примери во Европа е Централниот Масив во регионот Оверњ, Франција.
Пример за вонземски масив е т.н. „Лице на Марс“ во регионот Кидонија. (40.74°N, -9.46°W)
Масивите се образуваат и под вода, во самото море. Таков пример е подводниот вулкан Таму во северозападниот Тихи Океан — најголем вулкан на Земјата.
Дијафореза
Дијафореза претставува прекумерно потење. Лековите кои предизвикуваат зголемено потење се нарекуваат дијафоретици.
Потните жлезди на кожата ослободуваат солена течност, пот, која со испарување предизвикува ладење и помага во нормалната хомеостаза. Иако жените имаат повеќе потни жлезди, тие се поактивни кај мажите.
Штавен
Штавен (Staven) — општина во округот Мекленбуршка Езерска Област, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија.
Павел Баршак
Павел Дмитриевич Баршак е роден на 19 декември 1980 година, тој е руски глумец. Павел глумел во повеќе од триесет филмови од 2002 година.
Ран живот
Павел Баршак се родил во Москва, руски СФСР, Советски Сојуз во јужна Русија.
Музеј на водата (Киев)
Музејот на водата (украински: Музей води) е музеј кој се наоѓа во престолнината на Украина, Киев.
Градови во Бутан
Ова е список на градови во Бутан.
Поврзано
Bhutan
Музеј на водата (Киев)
Музејот бил основан во 2003 година, со поддршка на Министерството за животна средина на Данска. Музејот се наоѓа во склоп на првиот централизиран систем за снабдување на вода на градот, кој пак бил изграден во периодот од 1872 до 1876 година од страна на архитектот Александар Шил.
Кулата, која се наоѓа на влезот од објектот била изградена во 1876 година, а реконструирана во 2003 година.
Јордан (река)
Јордан е река во Западна Азија, која тече низ истоимената долина и се влева во Мртво море. Реката тече во границите на Израел. Јужно од езерото таа служи за граница помеѓу државата Јордан и Израел, како и помеѓу Јордан и Западниот брег. Реката е долга 252 километри.
Реката Јордан е важна за христијанството, бидејќи се верува дека во неа бил крстен Исус Христос од страна на Свети Јован Крстител.
Број на ензимската комисија
Број на ензимската комисија (EC број) е шема на бројчена класификација на ензимите според хемиските реакции кои ги катализираат.
Џамија „Султан Мехмед Фатих II“ (Делчево)
Џамија „Султан Мехмед Фатих II“ — стара османлиска џамија во градот Делчево. Му припаѓа на Штипското муфтиство на ИВЗ.
Изградена е во 1448 година во Средното или Турско Маало за време на владеењето на султанот Фатих Мехмед II и претставува најстарата градба во градот (иако денес е преизградена). Минарето е обработено со варов малтер и јајца и високо е 23 метри. Мехмед IV во 1734 година на џамијата ѝ доградил мафил (чардак) наменет за жените. Патописецот Евлија Челебија, минувајќи низ овој крај во 1670 година напишал дека видел чудна џамија изградена на карпа, покрај која тече река, а минарето е поставено од левата страна на џамијата. Овој исклучок се забележува само во оваа џамија и џамијата во Тработивиште. Градбата е реставрирана во 1991 година, кога е одново изградена од темел. Основниот облик е автентичен, со исклучок на прозорците, кои биле правоаголни, а сега се полукружни.
Скапоцен камен
Скапоцен камен (драг, драгоцен или бесценет камен) е парче од минерал кој во исполирана и изделкан облик се користи за правење накит или други украси. Меѓутоа одредени карпести (како лапис лазули, (син камен) и осргански материјали (како килибарот или ахатот (црн килибар)) не се минерали но сепак се користат за изработка на накит поради нивниот сјај или нивните физички особини кои имаат уметничка вредност. Реткоста е уште една одлика која што ја дава вредноста на скапоцениот камен. Уште од XIX век, од најраната антика освен за накит, изрезбаните и гравираните скапоцени камења како пехарите биле најголемите луксузни уметнички форми, резбаријата на Карл Фаберже била последната најзначајна изработка во оваа традиција.
Особености и подредба
Традиционалната подредба на западот, останата уште од Старите Грци, започнала со разликувањето на драги и полудраги камења. Слични разликувања се направени и во другите култури. Во современата употреба драги камења се :дијамантот, рубинот, сафирот и смарагдот, а сите останати се полудраги. Оваа разлика ја одразува реткоста на овие посебни камења, како и нивниот квалитет уште од древни времиња. Сите се проѕирни со префинета боја на својот чист облик.
Другите камења се подредени според својата боја, проѕирност и цврстина. Традиционалната особеност не ги погодува модерните вредности, на пример додека гранатот е релативно евтин „ зелениот гранат наречен Tsavorite, може да биде многу повреден отколку смарагдот од среден квалитет. цврст камен е уште еден ненаучен израз за полудрагите камења кои се употребуваат во историјата на уметноста и археологијата. Употребата на термините „скапоцени“ и „полускапоцени“ во трговски контекст се веројатно погрешни, бидејќи лажно опфаќа одредени камења кои се во основа повеќе вредни од другите.
Во денешно време камењата ги идентификувааат гемолози коишто ги опишуваат скапоцените камења, како и нивните особености користејки стручна терминологија што се однесува на полето на гемологијата. Првата одлика што гемолозите ја користат за да го откријат видот на скапоцениот камен е нивната хемиска структура. На пример, дијамантите се направени од јаглерод (C) a рубините од алуминиум оксид (Al2O3). Следува дека многу скапоцени камења се кристали коишто се распоредени според својот кристален систем каде што има правоаголни, триаголни или моноклонски. Другиот термин што се употребуве е Хабитен, за оние форми на скапоцени камења што најчесто се наоѓаат. На пример дијамантите, кои имаат кубичен кристален систем најчесто се најдени како осумаголни.
Скапоцените камења се подредени под различни групи, видови и различности. На пример рубинот е од црвениот спектар на видот Корунд, додека пак било која друга боја на корундот се смета за сафир. Смарагдот (зелен), аквамаринот (син), берил (црвен), хелиодор (жолт), морганит (розов) сите овие се видови на Берилот.
Скапоцените камења се одликуваат со показател на прекршување на светлината, протстранетост, специфична гравитација, цврстина, расцепи, пукнатини и сјај. Тие може да покажуваат состојба на колоритност или на двојно прекршување. Тие може да имаат луминисценција и карактеристично впивање на спектар. Некоја честичка или пукнатина може да биде присутна како негова содржина. Скапоцените камења исто така може да бидат подредени во однос на нивната „вода“ (квалитет). Ова е познато подредување на овие камења според нивниот сјај, прозирност или пак блескавост. Најпрозирните камења се сметаат за најквалитетни, додека второстепени и третитостепени се оние со помала прозирност.
Вредност
Нема сеопфатен систем за проценка на скапоцените камења. Дијамантите се оценуваат со употреба на систем кој го развил Гемолошкиот институт на Америја (ГИА) уште од 1950те години. Од историска гледна точка сите скапоцени камења биле оценувани со голо око. ГИА системот вклучувал и голем новитет: 10 пати голем коефициент на зголемување како класичен облик за оценување на чистината на каменот. Другите пак сè уште се проценуваат според голото око.
Претставен е нов мнемониски уред таканаречен; „Четири критериуми “ (боја, облик, чистина и карат) кој ќе им помогне на потрошувачите да ги разберат факторите кои се употребуваат за да се оцени еден дијамант. Со изменување, овие категории може да бидат корисни при оцена на сите скапоцени камења. Четирите критериуми имаат различна тежина во зависност од тоа дали се применуваат на обоени скапоцени камења или на безбоен дијамант. За дијамантите, се намалува примарниот фактор за вредност, проследен со јасност и боја.
Дијамантите се створени да блескаат, да ја разложат својата светлина во составните бои на виножитото, исечкани во светлосни мали парченца (светкавци), и доставени до човечкото око (сјај). Но доколку го задржат својот груб кристален облик, дијамантот нема да ги има овие особености, затоа за да постигне ова потребна е посебна техника која е наречена брусење. Камењата кои имаат своја боја, вклучувајќи ги и обоените дијаманти, основни одлучувачи на квалитетот се нивната чистина и убавината на таа боја.
Физичките одлики кои ги прават обоените камења скапоцени се бојата, јасноста на бојата во помала мера (смарагдите секогаш се во помал број)кога се отсекуваат како необични оптички појави како што се појасна боја и астерија (ефект на звезда). Јаснотијата на бојата е нерамна со создавањето на бојата во скапоцениот камен. Грците, на пример многу го вреднуваат ефектот на звездата кој се наоѓа во каменот, кој се сметал како моќна љубовна магија, а Елена Тројанска била позната по носењето на ѕвездениот корунд.
Од историска гледна точка скапоцените камења биле класифицирани во драги и полудраги камења. Таквата дефинираност на овие камења постојано се менува и варира заедно со културата, и отсекогаш била тешка задача да се одлучи што е тоа што скапоцените камења ги прави да бидат скапоцени.
На страна од дијамантот пак, рубинот, сафирот, смарагдот, бисерот (кој не е скапоцен камен) и опалот се смета дека се скапоцени. Аметистот се сметал за скапоцен камен исто така како и во Грција сè до пронаоѓањето на поголема маса во Бразил во XIX век. Дури и во последниов век определени скапоцени камења како што се аквамаринот, оливинот и мачкиното око се популарни и поради тоа се сметаат за скапоцени.
Денес во наше време пазарот не прави таква разлика. Многу скапоцени камења се употребуваат како најскап накит, секако зависно од заштитното име на дизајнерот, модните трендови, понудата на пазарот, обработката итн. И покрај тоа дијамантите, рубините, сафирите и смарагдите сè уште имаат репутација која што ги надминува другите скапоцени камења.
Ретки или пак необични камења во главно се сметаат оние коишто едвај се среќаваат од страна на познавачите вклучувајќи ги андалузитот, аксинитот, каситеритот, клиногумитот и црвениот берил.
Цените на скапоцените камења може многу да се променат (како и оние на танзанитот низ годините) или може да бидат доста стабилни или непроменливи (како оние на дијамантите). Всушност цените на големите скапоцени камења за карат се повисоки отколку на оние помалите, но популарноста на одредена величина на каменот може да делува врз цената. Просечните цени може да се одвиваат од 1 американски долар за карат за нормален аметист до 20.000-50.000 американски долари за трикаратниот колекционерски речиси совршен рубин наречен гулабова црвена крв.
Брусење и полирање
Некои скапоцени камења се корастат како кристали или пак во некоја друг облик зависно од тоа во каква се наоѓаат. Повеќето од нив сепак се брусат и полираат при што се користат како накит. Мала фабрика во Тајланд обработува илјадници карати сафир годишно наречени кабошони (елипсовиден облик) и камења кои се обработуваат со фацета (брусалица) со тоа што полира мали мазни прозорчиња наречени фацети со правилни мерки на прави агли. Камењата кои се непроѕирни како :опалот, тиркизот, варицитот итн, се најчесто брусени во елипсовиден облик. Овие скапоцени камења се дизајнирани така да ја покажат бојата на каменот или својствата на неговата површина како на опалот и на ѕвездениот сафир. Се користат брусни тркала и полирачи за да може да се избруси, обликува и исполира мазниот камен со облик на купола.
Скапоцените камења кои се проиѕирни се нормално брусени, тоа е метода која што ги покажува оптичките особини на скапоцениот камен. Доколку аглите се премногу длабоки или премногу плитки, светлината ќе помине низ него и нема да се рефлектира кон гледачот. Брусалицата се користи за да се држи каменот на рамен круг за брусење и полирање со рамните фацети. Ретко но сепак се користат брусалици кои користат виткани кругови за да брусат и полираат виткани фацети.
Боја
Бојата на било кој материјал се должи на светлината од самата природа. Дневната светлина, која се нарекува и бела светлина, е всушност комбинација на сите бои од спектарот. Кога светлината ќе погоди некој материјал, повеќето зраци од светлината се впива додека пак мало количевство на одредена честота или бранова должина се рефлектира. Делот кој се рефлектира окото го прифаќа како боја. Рубинот изгледа црвен затоа што ги впива комплетно сите бои на дневната светлина (сина и жолта на пример) додека пак ја рефлектира црвената светлина
Истиот материјал може да се појави во повеќе различни бои. На пример рубинот и сафирот го имаат истиот хемиски состав (двата камења се корунд) но имаат различни бои. Може да се случи дури и истиот скапоцен камен да има различни бои : кај сафирот се појавуваат неколку различни нијанси на сина и розова, а елегантниот сафир се експонира со цел круг на бои од жолта до портокалово-розова од неодамна е наречен Padparadscha sapphire. (папрадаша сафир)
Разликата во боите се заснова на атомската структура на каменот. Иако различните камења во суштина имаат ист состав, тие не се сосема еднакви. Секој момент некој атом е заменет со сосема некој друг различен атом (може да биде во неколку, како еден во милион атоми.). Овие таканаречени примеси се доволни за да впијат одредена боја, а да остават другите бои да немаат никаков ефект врз каменот. На пример берилот, кој е безбоен и е во своја чиста минерален облик, станува смарагд со примеса на хром. Доколку додадете манган наместо хром, берилот ќе стане розов морганит. Со железо тој станува аквамарин. Некои обработки на скапоцените камења го користат фактот дека овие примеси може да бидат управувани, со тоа што ќе ја сменат бојата на скапоцениот камен.
Обработка
Скапоцените камења најчесто се обработуваат за да ја сменат бојата и бистрината на каменот. Вредноста на каменот може да зависи од видот и степенот на обработка. Некои обработки доста се користат бидејќи некои камења се цврсти, додека пак другите најчесто и не се употребуваат бидејќи бојата на скапоцениот камен не е цврста и може да се врати во првобитната нијанса.
Топлина
Топлината може да придонесе за бојата и јасноста на скапоцениот камен. Процесот на загревање со векови им е доста познат на обработувачите на скапоцени камења, и за многу видови на камења веќе и загревањето на каменот е веќе вообичаена техника. Повеќето цитрини се направени со загревање на аметистот, а пак со делумно загревање на силен степен се добива Аметрин- камен кој е половина аметист и половина цитрин. Аквамаринот најчесто се загрева за да се отстранат жолтеникавите нијанси и да се смени зелената боја во посакуваната сина или за да се прочисти веќе постоечката сина боја во почиста сина.
Скоро цел танзанит се загрева на пониски температури за да се отстранат кафените тонови и да се добие посакуваната синовиолетова боја. Значителен дел од сите сафири и рубини се обработува со разновидни обработувања на топлина за да се истакнат бојата и јасноста.
Доколку накитот со дијаманти се загрева (при поправки) дијамантот треба да се заштити со борна киселина, а пак дијамантот (кој е чист јаглен) може да изгори на површината или пак комплетно. доколку накит кој содржи сафири или пак рубини се загрева не треба да биде обложен со борна киселина или било која друга супстанца бидејќи ова би можело да ја изгребе површината, значи не треба да бидат заштитени како што тоа го прават со дијамантот.
Сеедно дали скапоцениот камен е природен или лабораториски направен (вештачки) камен, особеностите на било кој од нив се еднакви. Вештачките имаат по интезивна боја ако примесите не биле во лабораторија или пак не ја измениле јасноста на бојата на каменот.
Кварц
'Кварцот' е втор најмногу протстран минерал на Земјината кора после фелдспатот. Направен е од системот на SiO4 каде што секое соединение на кислород се дели на два тетраедара давајки им ја целокупната формула SiO2. Има доста разни видови кварц, од кои некои се и полудраги камења. Особено во Европа и средниот исток, разновидноста на кварцот постои уште од древно време од најчесто користените минерали за правење на накит и резби на камен.
Сооднос и структура на кристалот
Кварцот припаѓа на триагоналниот кристален систем. Идеалната кристален облик е шестрана призма со шестранични пирамиди на секој крај. Во природата кварцните кристали се најчесто сплеткани, искривени или пак толку сраснати со густо распоредени кристалчиња од кварц или други минерали што едвај им се познава дел од нивниот облик, или заедно се појавуваат во големо распротстранување.
Добро обликуваните кристали во буквална смисла се формираат во лежиште каде што имаат спокоен раст во празнината, но бидејќи кристалите мора да бидат прилепени кој другиот крај на матрицата, само еден крај во вид на пирамида е присутен. Во Херкимер Каунти, Њујорк забележана е појава каде што Херкимер дијамантите имаат завршетоци на двата краја. Кварцниот отвор е таква состојба каде што празнината е речиси тркалезен облик, која што е обложена со кристали кои се насочени кон внатрешната стран.
Поврзани кварцни (силикатни) минерали
Тридимитот и кристобалитот се SiO2 полиморфи со висока температура коишто се среќаваат во висококварцните вулкански карпи.Коезитот е погуст кварцен полиморф (многуобличен) кој може да се најде на места кои некогаш биле погодени од метеор, или пак во метаморфните карпи (што си го променуваат изгледот) формирани под притисок поголем од оној којшто е вообичаен за Земјината кора.
Употреба
Кварцот е извор на многу силициумски соединенија како силициумите (на пример висококвалитетните полимери) силициумот (на пример микроелектроните) и многу други компоненти од трговско значење. Кварцот во облик на песок е намален преку јаглетоплинска реакција како прв чекор во овие интезивно енергетски процеси.
Пиезоелектрика
Кварцните кристали имаат пиезоелектрични особини: тие развиваат електричен потенцијал при примена на механички притисок. Првата примена на кварцните кристали била со фоногравските магнети. Најчеста пиезоелектрична употреба на кварцот денеска е како кристален осцилатор. Кварцниот саат е познат уред кој користи минерал. Честотата на кварцниот осцилатор е сменета со механично полнење, а ова се користи за многу прецизни мерки на многу мали промени на масите во кварцниот микробаланс и во плазма мониторите. Во 1880 година Жак и Пјер Кири ги откриле функциите на пиезоелектриката на кварцот. Болтер Гајтан Кади во 1927година прв го развил Кварцниот осцилатор или резонатор.
Скапоцените камења и разноликите каменоресци
Најзначајната разлика помеѓу видовите на кварцот е микрокристалинот (посебни кристали видливи со голо око) и видовите на крокристалинот или на криптокристалинот (агрегати на кристали видливи само под висок степен на зголемување)
Цитрин
Цитринот е вид на кварц чија боја се движи од бледо жолта до кафена. Природниот цитрин е многу редок : комерцијалните цитрини се топлински обработен аметист. Цитринот содржи и траги од Fe3+ и навистина многу тешко се наоѓа. Името доаѓа од латинскиот збор citrina кој значи „жолта“.
Розов кварц
Розовиот кварц е вид на кварц кој се одликува со бледорозова боја до розикаво црвена боја. Бојата обично се смета како резултат на количината на трагите од титан, железо и манган во поголема количина. Некои видови на кварц содржат микроскопски рутил игли кои произведуваат соѕвездие во преносна светлина. Последните истражувања за прекршувњето на зраците констатираат дека бојата се должи на тенките мискроскопски влакна од можниот думортиерит со поголема количина на кварц. Во кристален облик (многу ретко се наоѓа) е наречен розов кварц и неговата боја се мисли дека е произведена од трагите на фосфатот или алуминиумот. Бојата во кристалите е очигледно осетлива на светлина и е предмет на избледување. Првите кристали биле пронајдени во пегматитот блиску Румфорд, Маин, Америка, но повеќето кристали на пазарот доаѓаат од сојузната држава Минаш Жераис, Бразил.
Аметист
Аметистот е облик на кварц чија боја е од светла до темна или пак виолетова мат.
Сивкав кварц
Сивкавиот кварц е сив, проѕирна верзија на кварцот, според бистрината е од скоро целосно проѕирен до кафено – сив кристал кој е скоро непроѕирен.
Млечен кварц
Млечниот кварц можеби е еден од најчестиот вид на кристалниот кварц и може да се најде речиси насекаде. Белата боја може да се предизвика со течна содржина на гас, течност или и двете, заглавени додека трае формирањето на кристалот. Заматеноста која е создадена при оваа содржина вистински ја ограничува неговата употреба во повеќето оптички и квалитетни примени на скапоцените камења.
Рубин
Рубинот е розова до крваво-црвена боја, вид од минерални корунди (алуминиум оксид). Црвената боја е предизвикана главно поради присуството на елементот хром. Неговото име доаѓа од латинскиот збор ruber, што значи црвен. Другите видови на квалитетните корундуми се наречени Сафири. Рубинот се смета за еден од 4те драгоцени камења, заедно со сафирот, смарагдот и дијамантот. Цената на рубинот се одлучува според бојата на рубинот. Најсветлиот и највредниот Црвен наречен боја на гулабова крв, кој има голема привилегираност и покрај другите рубини со сличен квалитет. По бојата следи и јасноста : слична е со дијамантите. Резбањето и тежината се исто така важни фактори за одлуката на цената.
Физичи особини
Рубините имаат цврстина од 9,0 според Мосовата скала на цврстината на минералите. Од природните скапоцени камењА само мосанитот и дијамантот се со поголема цврстина од 10,0 според Мос, а мосанитот е некаде помеѓу корондумот (рубинот) и дијамантот според цврстината. Рубинот е α-Алуминиум (нај стабилен облик на Al2O3) во која мал дел од 3 позитивни јони на алуминиум се заменува со три позитивни јони на хромот. Секој од Cr3+ е опколен осумаголно со 6 негативни јони на кислород. Ова кристалографско уредување силно влијае на секој позитивен хром, по што резултира на светла апсорпција во зелено-жолтиот регион на спектарот и се претвора во црвена боја на каменото. Кога јоните на хромот ја примаат жолто – зелената светлина таа се претвора во црвен сјај (луминисценција). Ова испуштање на сјај, придонесува на црвената боја која што се добива со одземањето на зелената и виолетовата светлина од белата светлина, и додава сјај на изгледот на скапоцениот камен.
Сите природни рубини имаат свои несовршености, вклучувајќи ја чистината на бојата и содржината на рутилните иглички познати како „ свила“. Обично необработените камења се загреваат пред да се обработат. Скоро сите рубини во денешно време се обработени во некој облик, а загревањето на камењата е како најсоодветна алатка. Како и да е, рубините кои воопшто не се обработени во некој облик а се со одличен квалитет се сè уште на високо место.
Некои рубини покажуваат астеризам или звезда од 3 или 6 точки. Овие рубини се обработени во кабохони за да го истакнат вистинскиот ефект. Астеризмите се најдобровидливи со еден извор на светлина, и се движат низ каменот како што светлината се движи или како што каменот ротира.
Природна појава
Могок долината во Горен Мајамар (Бурма) со векови била главниот извор на рубини во светот. Тоа место има произведено некои од најубавите рубини што некогаш биле пронајдени. Најдобрата боја на мајнмар рубините е опишана како гулабова крв. Во централен Мајнмар, местото Монг Су почна да произведува рубини во текот на 90те и рапидно стана најголемото место за пронаоѓање на рубини.
Неодамна во Мјанмар е пронајден талог од рубин сместен во северниот дел од државата Качин. Рубините уште од дамнешна историја се ископуваат во Тајланд, Палин и Самлоут, Дистрикт од Камбоџија, Бурма, Индија, Авганистан и во Пакистан. Рубините многу ретко се наоѓаат во Шри Ланка, загоа пак розовите сафири се многу чести. По Втората светска војна во Танзанија, Мадагаскар, Виетнам, Непал, Таџикистан и Пакистан најдени се траги (талози) од рубин.
Неколку рубини се најдени и во САД во Монтана, Северна Каролина и Јужна Каролина. Неодамна се пронајдени поголеми талози на рубин под ледениот гребен на Гринланд. Во 2002 година во Васегес реката во Кенија се пронајдени рубини. Постојат извештаи дека се најдени големи остатоци на рубин во Мозамбија, во Нанхубир во Кабо Делгадо во округот на Монтепуез.
Спинелот е друг вид на црвен скапоцен камен, понекогаш може да се најде заедно со рубинот во склоп на ист камен или мермер. Оние кои немаат толку искуство со скапоцени камења Црвениот спинел може да го помешаат со рубинот. Како и да е, најпрекрасните црвени спинели може да имаат приближна цена со онаа на просечниот рубин.
Фактори кои влијаат на вредноста
Дијамантите се оценуваат според критериум 4 ЦС кој е именуван според бојата, обработката и тежината на каратот. Сличните природни рубини се проценуваат со критериумот ЦС како и нивната големина и географско потекло.
Боја
Со вреднувањето на обоените скапоцени камења, бојата е единствениот најважен фактор. Бојата се дели на три компоненти: нијанска, интезивност и тон. Нијансата се упатува на бојата која што ние ја користиме како секојдневен термин. Прозирни скапоцени камења се наоѓаат во следниве нијанси: црвена, портокалова, жолта, зелена, сина, виолетова, пурпурна и розова.Првите 6 се познати како спектарни нијанси, последните две како изведени спектарни нијанси.Пурпурната е нијанса која што е помеѓу црвена и сина.
Розовата е побледа нијанса на црвената боја. Во природата има многу малку чисти нијанси на скапоцени камења, се зборува за примарни, секундарни или терцијални нијанси.Во врска со рубинот, примарната нијанса мора да биде црвена. Сите други нијанси на видот на скапоцениот камен корунд се нарекуваат сафир.Рубинот може да има неколку секундарни нијанси. Можни се портокалова, пурпурна, виолетова и розова.
Обработка и разубавување
Подобрувањето на квалитетот на скапоцените камења со нивна обработка е многу честа појава.Некои обработки се употребуваат во скоро сите случаи и се сметаат за најприфатени. Во текот на доцните деведесетти години, големата понуда на евтини материјали предизвика ненадеен наплив во понудата на топлински обработени рубини, што доведе до пад на цената на рубинот. Под подобрување се подразбира промена на бојата, подобрување на проѕирноста со растворање на рутилни снопчиња, лечењето на фрактурите (испукнатините) или пак нивно целосно полнење. Најчеста обработка е со примена на топлина. Повеќето ако не и сите, рубини на долниот крај на пазарот се применува топлина на грубите камења за да се подобри бојата, да се отстранат виолетовата нијанса, сините траги и свиленоста. Овие топлински обработки се најчесто на температура од 1800 °C (3300 °F) степени.Некои рубини подлежат на процес со загревање на пониска температура, на јаглени цевки на температура од 1300 °C (2400 °F) степени за 20-30 минути. Свилата е само делумно уништена откако бојата се подобрува.
Другата обработка, која што стана најчеста во последниве години, е со стаклено полнење.Полнењето на исцепините во внатрешноста на рубинот со олово стакло или сличен материјал значително ја подобри провидноста на каменот, правејќи ги претходните рубини кои биле несоодветни да бидат погодни за аплицирање на накитот. Процесот се случува во 4 чекори.
Со загревање портокаловата боја во прав се претвора во проѕирна до обоена жолта паста која што ги исполнува сите испукнатини. Откако ќе се олади, бојата на пастата е целосно проѕирна и значително ја истакнува целосната прозирност на рубинот. Ако е потребно да се додаде боја, тогаш стаклениот прав може да биде „ засилен „ со бакар или други метални оксиди како и други елементи на пример натриум, калциум, калиуми др. Вториот процес на загревање може да се повтори три или четири пати дури и да се применат различни мешавини. Ако се загрее оној накит кој содржи рубини (при поправка) не смее да биде во контакт со борна киселина или со други супстанци доколку тие може да ја вдлабнат површината. Не мора да бидат заштитени какко дијамантот.
Аметист
Аметистот е виолетова верзија на кварцот кој многу често се користи во накитот. Името доаѓа од Стара Грција: ἀ -не, и μέθυστος, methustos –пијаница, кое се однесува на верувањето дека овој камен го шптити својот сопственик од опијанување, Старите Грци и романи го носеле аметистот и исто така правеле од нив садови за пиење со верување дека тие ќе го сопрат опијанувањето. Тој е еден од многуте форми на кварцот. Аметистот е традционален камен за месецот Февруари.
Структура
Аметистот е пупрпурна верзија на кварцот (SiO2), која содржи нечистотии на железо, кое што ја дава пурпурната боја на минералот. Цврстината на минералот е иста како и на кварцот така што го прави погодна за накит.
Нијанса и боја
Аметистот се наоѓа во првични нијанси од 75–80%, светлорозово-виолетова до темнопурпурна нијанса, 15–20% од сина и црвена нијанса (зависно од светлосниот извор). Зелениот кварц понекогаш е погрешно наречен зелен аметист што е навистина погрешно и не е прифатливо име за материјал, правилниот термин би бил Празиолит. Другите имиња за зелениот кварц се вермарин, позеленет аметист или лимонов цитрин. На многу променлив интезитет, бојата на аметистот е најчесто поставена во паралелни ленти на лицето на кристалот. Еден аспект на возвишената уметност ги вклучува брусењето со кое што се добива точната бојата со цел да се направи бојата на избрусените камења, хомогена. Фактот дека понекогаш само тенок слој на виолетова боја е присутна во камен, или дека бојата не е хомогена често го прави за тешка за сечење.. Бојата на аметистот е демонстрирана како резултат на структура на тривалентно железо (Fe3+). Кога ќе се загрее аметистот може да се претвори во жолто-портокалова, жолто –кафена, или пак темнокафена и може да личи на цитрин.
Жан Ануј
Жан Ануј (француски: Jean Anouilh, роден на во  - починал на  во ) — француски драматург чија кариера траела пет децении. Тој е една од најистакнатите личности во француската литература на XX век. Иако неговата работа тргнала од високи драми до апсурдни фарси, тој е најпознат по своето дело „Антигона“ од 1943 година, адаптација на драмата на Софокле.