cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Филип Пулман
Раниот дел од неговиот живот го поминал патувајќи низ светот, бидејќи неговиот татко и неговиот очув биле во Кралските воздушни сили. Тој поминал дел од детството во Австралија, каде што прв се сретнува со чудото на стриповите, а најмногу се воодушвува од Супермен и Бетмен. На возраст од 11 години, живее во Северен Велс, откако се вратил во Британија. Тоа е време кога на децата им било дозволено да се шетаат насекаде, да играат на улиците, да талкаат по ридови, а тој максимално го искористил тоа. Неговата професорка по англиски јазик, Мис Енид Џонс, извршила големо влијание врз него, а поради тоа, тој сè уште ѝ испраќа примероци од неговите книги.
Хаити на Олимписките игри
Националниот олимписки комитет на Хаити бил основан во 1914 година и бил признаен во 1924 година.
Филип Пулман
Неговиот прв објавен роман бил за возрасни, но потоа почнал да пишува за деца. Некои од неговите романи се пишувани врз основа на игри кои тој ги спремал за неговите ученици, како што е Руби во чадот. Тој е најдобро познат по наградуваниот Неговите Темни Материјали, серијал кој се состои од книгите Поларната светлина, Суптилниот нож и Килибарниот телескоп.
Екранизации
- Во 2001 година БиБиСи емитуваше мини-серија која беше телевизиска адаптација на детскиот роман Бев Стаорец!(I was a Rat!) во три едночасовни епизоди.
Библиографија
(наслови во оригинал)
Ило Лазарески
Ило Тејков Лазарески ( во —  во  близина на ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Се занимавал со земјоделство и сточарство. Бил мобилизиран во италијанската војска во пролетта 1943 година и бил однесен во Албанија од каде побегнал. Се вратил во своето родно село и по кусо време заминал партизан во редовите на Кичевско-мавровскиот партизански одред. Со Одредот учествувал низ повеќе борби на кичевскиот терен. Загинал во борбите за одбрана на слободната територија ѝ слободно Кичево, на 2 октомври кај месноста Сеферов Бунар во близината на Кичево.
Ле Корбизје
Ле Корбизје (француски: Le Corbusier) или кај нас само Корбизје е псевдоним на славниот француски архитект со швајцарско потекло, чие вистинско име било Шарл-Едуар Жанере-Гри (француски: Charles-Édouard Jeanneret-Gris). Роден е на 6 октомври 1887 во Ла Шо де Фонд (француски: La Chaux-de-Fonds) во Швајцарија, умрел на 27 август 1965. во Франција.
Ле Корбизје покрај архитект и теоретичар на архитектурата, бил и урбанист, сликар, вајар и писател а познат е и како соосновач на пуризмот.
Раните години и образование, 1887-1913
Ле Корбизје беше роден како Шарл-Едуар Жанере-Гри во Ла Шо де Фонд, мал град во северозападна Швајцарија, во планинскиот масив Јура, кој е оддалечен само пет километри од француската граница.
Под влијание на Шарл Леплатение, кој учеше во Будимпешта и Париз, тој беше привлечен од визуелните уметности и учеше во уметничката школа во Ла Шо де Фонд. Негов професор по архитектура во уметничката школа беше архитектот Рене Шапалаз, кој имаше големо влијание врз првите куќи на Корбизје.
Во своите рани години тој често ја напушташе провинцијалската атмосфера на неговото родно место така што патуваше низ Европа. Во 1907 година тој замина за Париз каде што најде работа во канцеларијата на Август Пере, француски пионер во армираниот бетон. Помеѓу октомври 1910 и март 1911 тој работеше во Берлин за реномираниот архитект Питер Беренс, каде што веројатно се сретнал со Лудвиг Мис Ван дер Рое и Валтер Гропиус. Тука воедно и го научи германскиот јазик. Сите овие искуства имаа големи влијанија во неговата подоцнежна кариера.
Подоцна, во 1911 година Корбизје патуваше по Балканскиот Полуостров и ги посети Грција и Турција, исполнувајќи го скицникот со цртежи од тоа што го гледал, вклучувајќи многу значајни скици на Партенон, чии форми тој подоцна ќе ги величи во свето дело Vers une architecture (Кон новата архитектура)(напишано во 23 година).
Раната кариера: вилите, 1914-1930
Корбизје предаваше во своето старо училиште во Ла Шо де Фонд во текот на Првата светска војна, не враќајќи се во Париз сѐ додека војната не заврши. Во текот на овие четири години во Швајцарија тој работеше во областа на теорија на архитектурата, од што произлегоа голем број на студии со модерен пристап. Помеѓу нив се наоѓа и проектот за куќата Дом-ино (1914-1915 година). Овој модел предлага отворена основа која се состои од бетонски плочи кои се потпираат на мал број тенки, армиранобетонски столбови кои се распоредени околу рабовите на плочата, со скалишен простор кој обезбедува пристап до секое ниво само на едната страна од објектот.
Овој концепт стана темел за поголемиот дел од неговата архитектура во наредните десет години. Наскоро тој ќе започне своја сопствена архитектонска пракса со својот братучед Пјер Жанере (1896-1967), партнерство кое траеше до 1940 година.
Во 1918 година Корбизје се сретна со сликарот кубист Амеде Озенфан, во чии слики тој препозна сродна душа. Озенфан го охрабри за да слика и двајцата започнаа еден период на соработка. Отфрлајќи го кубизмот како ирационален и „романтичен“, двајцата заедно го објавија нивниот манифест Après le Cubisme (Пред кубизмот) и воспоставија ново уметничко движење - пуризам. Озенфан и Корбизје започнаа и со публикација на пуристичкото списание L'Esprit Nouveau.
Усвојувањето на псевдонимот, 1920
Во првото издание на списанието, во 1920 година, Шарл-Едуар Жанере-Гри го усвои псевдонимот Ле Корбизје, видоизменета форма на мајчинското име на неговиот дедо "Lecorbésier", рефлектирајќи го неговото верување дека секој може повторно да се пронајде себеси. Усвојувањето на псевдоним за нечија иднетификација во тое време беше во мода кај уметниците во многу полиња, а особено кај уметнииците од Париз.
Помеѓу 1918 и 1922 година Корбизје не изгради ништо, концентрирајќи го своето внимание кон пуристичката теорија и сликањето. Во 1922 година Корбизје и Жанере отворија студио во Париз.
Неговите теоретски изучувања наскоро се претворија во неколку различни концепти за едносемејна куќа. Помеѓу овие се наоѓа и куќата "Citrohan", чие име претставуа игра на зборови инспирирана од францускиот производител на автомобили Ситроен, заради модерните индустриски методи и материјали кои Корбизје ги употребил во изградбата на куќата. Тука Корбизје предложил објект на три ката, со дневна соба со двојна висина, спални соби на вториот кат и кујна на третиот кат. Кровот е предвиден како проодна кровна тераса. На надворешноста на објектот Корбизје постави скали за да обезбеди пристап до вториот кат. Тука, како и кај другите негови проекти од овој период, тој ги дизајнира фасадите така што би можел да постави големи распони од непрекинати прозорски екрани. Куќата има правоаголна основа, со надворешни ѕидови кои не се исполнети со прозорци, оставени како бели, малтерисани простори. Корбизје и Жанере го оставија ентериерот како естетски слободен, со подвижен мебел направен од цевчести метални рамки. Внатрешните ѕидови исто така се оставени бели. Помеѓу 1922 и 1927 година Ле Корбизје и Пјер Жанере проектираа многу вакви приватни куќи за клиентите низ Париз. Во Болоња на Сена (француски: Boulogne-sur-Seine) и 16-от арондисмент на Париз, Ле Корбизје и Пјер Жанере ги проектираа и изградија Вила Липшитц (Villa Lipschitz), Вила Кук (Maison Cook), Вила Планис (Maison Planeix) и Вила ла Роше (Maison La Roche/Albert Jeanneret), во која сега се наоѓа Фондацијата Ле Корбизје.
Приватен живот
Додека во 1929 година се враќаше од Јужна Америка во Европа, Корбизје се сретна со глумицата и естраден уметник Жозефин Бејкер и направи неколку скици со нејзиното голо тело. Непосредно по неговото враќање во Франција, тој се ожени со шивачката и модел Ивон Галис. Таа почина во 1957 година. Исто така, познато е дека Ле Корбизје имал долгогодишна вонбрачна афера со шведско-американската наследничка Маргерит Тјадер Харис.
Ле Корбизје доби француско државјанство во 1930 година.
Смрт
Спротивно од наредбите на неговиот доктор, на 27 август 1965, Ле Корбизје замина на пливање во Средоземното Море, во Рокбрун-Кап-Мартен (француски: Roquebrune-Cap-Martin), Франција. Неговото тело беше пронајдено од околните бањачи и Корбизје беше прогласен за мртов во 11:00. Беше востановено дека почина од срцев удар, на возраст од 78 години. Неговата погребна церемонија се одвиваше во дворот на палатата Лувр, на 1 септември 1965 година, по наредба на писателот и мислител Андре Малро, кој во тоа време беше министер за култура на Франција.
Смртта на Корбизје имаше силен удар на културниот и политичкиот свет. Неговата смрт одекна низ целиот свет, а признанија и почит за неговата работа му се доделуваа од сит страни на светот. Дури и еден од неговите најголеми уметнички противници, сликарот Салвадор Дали, ја призна неговата значајност. Исто така, тогашниот претседател на САД, Линдон Б. Џонсон рече: „Неговото влијание беше универзално, а неговите дела беа направени со квалитетот кој го поседувале многу малку уметници низ историјата“. Советскиот Сојуз додаде дека „Модерната архитектура го изгуби својот најголем мајстор“.
Неговиот гроб се наоѓа во Рокбрун-Кап-Мартен, помеѓу Ментон и Монако во јужна Франција.
Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ваташа
Успение на Пресвета Богородица — главна црква во приградската населба Ваташа.
Црквата се наоѓа во самото средиште на приградската населба Ваташа, сместена на главната улица, од десната страна на патот во насока на Моклиште.
Легенда
Според преданијата, а и историските податоци, Ваташа и порано имала свој верски храм, но како духовен центар на Тиквешијата, селото неколку века по опустошувањето на старата црква, немало духовно светилиште. Со таквата состојба ваташани долго време не можеле да се помират. Еден угледен ваташки трговец и кираџија, Аџи Коле, кој бил надалеку познат трговец со вино и ракија, патувајќи по градовите во Македонија, се зарекол во себе да направи црква во своето место на живеење. Оваа своја идеја им ја кажал на ваташките првенци, а тие му дале целосна поддршка. Самиот бил многу почитуван човек не само во Ваташа, туку за него знаеле речиси сите во Тиквешијата. Со неговиот син Јордан биле во Ерусалим на поклонение и оттаму со многу почести се вратиле како аџии. Во Тиквешијата биле разурнати многу цркви, а турските власти на мештаните не им дозволувале истите да ги обноват. Во почетокот на XIX век таквата состојба се подобрила и им било дозволено на христијаните барем да си ги поправаат своите духовни светилишта, меѓутоа само оние кои се наоѓале надвор од населените места.
Во Ваташа од страна на Солунскиот валија била испратена комисија која требало да ги пронајде темелите на старата црква и да утврди колку педи била долга, широка и висока старата црква. По добивањето на ферманот и дозволата од комисијата, ваташани се организирале и сите се вклучиле во нејзината изградба. Во градењето на црквата биле ангажирани околу 80 добри мајстори, а со доброволна работа во носење на камен песок, дрвена граѓа биле вклучени скоро сите христијански семејства.
Една група членови на одборот за изградба на црквата во Ваташа се упатиле и во куќата на богатиот ваташки трговец Крсте Минчев, иако биле скоро убедени дека ќе ги одбие, бидејќи иако богат, во Ваташа го знаеле како голем скржавец. Меѓутоа, кога Крсте ги ислушал луѓето за што се дојдени им одговорил: „Направете сѐ што можете за да соберете што повеќе пари, а јас ќе дадам колку што сите ваташани ќе дадат заедно“. При градбата на црквата ваташани се судриле со многу проблеми и тешкотии. Најгласни во целата таа работа биле Помаците, кои живееле на другата страна на реката Луда Мара, во Турското маало. Тие веднаш се спротивставиле со изговор дека не може да се гради црква сред село, муслиманскиот закон не го дозволувал тоа. Муслиманите не можеле да се помират наутро кога ќе станат, да гледаат во крст и да бидат окадени од чадот на темјанот. Започнала голема верска борба. Христијаните преку денот граделе, а муслиманите навечер им го уривале изграденото. Најпосле бил постигнат договор според кој, градбата на новата црква, требало да не ги надвишува покривите на останатите куќи во селото, па затоа таа била изградена со осум до десет стапки во земјата. За да бидат сигурни дека црквата нема да им биде повторно срушена, христијаните реагирале кај Али-бег, тогашен кајмакам на Кавадарци, кој со својот авторитет се заложил црквата во Ваташа да не биде срушена. Тој ги уверувал најфанатичните Помаци дека и христијаните треба да имаат свое свето место, каде што ќе можат да ги извршуваат своите верски обреди.
Црквата била оградена со висок ѕид, кој бил во височина со покривот на црквата. На покривот од црквата немало никаков христијански симбол-крст, бидејќи и тоа било една од обрските со кои христијаните се согласиле. Во 1817 година црквата била изградена и осветена. Аџи Коле бил и еден од главните ктитори на црквата, иако во нејзината изградба помало или поголемо учество дале сите ваташки семејства. Ифтибарот на ваташани кон Аџи Коле бил навистина голем. Тој добил почесен стол кој се наоѓал од десната страна на владичкиот престол и овој стол се предавал од колено на колено. На црквата било поставено клепало за да ги буди христијаните и да ги кани на Божја служба. На муслиманското население во Ваташа и ова не им се бендисало, па пратиле двајца нивни луѓе со секири за да го искршат клепалото. Но, ги снашла несреќа. Во 1860 година, ваташани први во Тиквешијата подигнале своја камбанарија во црквата. На тоа Помаците одново се растревожиле, бидејќи таму каде што муезинот му се обраќа на Алаха, не може да ѕвони и камбана, меѓутоа исплашени од несреќниот случај ја проголтале и таа горчина, без притоа да креваат поголема врева.
Камбанаријата најнапред била изградена од дрво и била висока 9 метри. Многу години подоцна во 1873 година, таа била соѕидана од тврд материјал. На горниот дел од камбанаријата биле поставени камбаната и клепалото. Ѕвоното во камбанаријата, излеано во битолската ливница, го подарил Методи Џунов во 1926 година, за што постои и запис на него.
Архитектура
По својата архитектурна форма црквата претставува трикорабна градба со рамни дрвени таваници на страничните кораби, додека средишниот кораб е со четири слепи калоти, од кои средните две се поголеми и покриени со фрески.
Црквата има импозантни димензии, долга е 23,5 метри, а широка 10,3 метри. Атриумот на западната страна на објектот е со должина од 4,7 метри. Црквата речиси до половина е во земја, а височината на источниот ограден ѕид укажува на проблемите што христијаните ги имале со муслиманското население во Ваташа.
Црквата е солидно градена и во неа е употребен материјал, кој најчесто им бил на дофат на селаните, а тоа е речниот камен од Луда Мара. Каменот е основниот материјал со кој се ѕидани ѕидовите на црквата, а била покриена со турски ќерамиди. Бидејќи со тек на времето кровот почнал да прокиснува, бил оштетен таванот, а со тоа и фрескоживописот со кој била живописана и целата таванска конструкција. Денес, таванот и кровот се целосно реновирани, а црквата е покриена со нови ќерамиди.
Фрескоживопис
Дел од црквата е насликан. Фрескоживописот го изработила тајфата на Крсте Зограф од Велес во текот на 1818 година.
Во првата калота е Богородица со Христос, а наоколу се повеќе ликови на пророци. Во втората калота е претставен Исус Христос со ангели.
Иконостас
Ваташката црква поседувала богат црковен инвентар. Икони, црковни книги, пехари, путири, свеќници и кандила. Од особено значење биле 75 евидентирани икони, меѓу кои и таа, „Богородица со Христос” од 1714 година.
Црковни книги
Црквата располагала и со многу богат црковен фонд на книги, од кои денес се сочувани многу мал број. Од книжниот фонд со кој некогаш можела да се гордее оваа црква денес се сочувани само 21 книга. Меѓу повредните книги со кои располагала црквата во Ваташа е „Ирмологион”, отпечатена во Виена во 1791 година. Била употребувана за литургиско пеење. Од записот направен во книгата можело да се види дека истата била набавена на Прилепскиот панаѓур. Таа била купена од Ване Велков за 8 гроша. Меѓутоа, она што е посебно значајно во оваа книга, е записот што на нејзините маргини го оставил Даскал Камче, '''„сја книга Ирологион –поклонил Јованче Велкович, родум Мешкович на церков Светаја Богородија во храму чесноига јејо успенија – о здравии и о спасенииродители – и чадом его на послужение – 1828 маја 3. Даскал Камче“'''.
Свештеникот Глигорие Хаџи Јорданов од Ваташа во својот опус оставил богата црковна литература напишана на македонски црковно-словенски јазик. Еден од ракописите на Глигорие Хаџи Јорданов е Богословскиот зборник кој се чува во Филолошкиот факултет во Скопје. Овој ракопис е откриен и објавен порано, но дури при споредувањето на ракописот со новооткриените ракописи се утврдило дека и овој ракопис го напишал истиот свештеник. Откривањето на овие ракописи како и нивниот автор претставуваат драгоцен извор и прилог во проучувањето на македонската културна историја и книжевно наследство, како и костатацијата дека се откри уште едно име во македонската книжевност од крајот на XIX век.
Црковен имот
Оваа црква поседувала и голем имот со кој управувала црковно-училишната општина. Но, денес, имотот е многу намален и изнесува 9 декари шума, 7 декари лозје како и два декари обработлива земја. За овој имот и денеска се грижат членовите на црковно-манастирскиот одбор. Исто така во недвижниот имот на црквата имало и два трговски дуќани, кои во минатото кога постоела богатата ваташка чаршија, биле давани под закуп на ваташките кираџии и трговци или занаетчии.
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Пирава
Свети Ѓорѓи — главна црква во валандовското село Пирава, а воедно и парохиски храм на Пиравската парохија.
Историја
Црквата е изградена по земјотресот од 1931 година, во периодот од 1932 до 1934 г. Реновирана е во 1994 година и осветена е од тоашниот поглавар на МПЦ, г.г. Михаил.
Архитектура
Градбата на црквата претставува крстокуполен храм. Куполата, која е со осумстран тамбур, се потпира на четири пиластри поврзани со лакови. Нартексот на црквата е засводен со попречен свод на две води. Меѓу првата припрата и куполата се издига камбанаријата. Таа е свртена кон запад и е опремена со голема камбана. На источната страна, храмот завршува со апсида која е тешко приемлива. Црквата има оградено дворно место и два влеза - од северната и од јужната страна. Над главниот влез од црквата има витраж на кој е прикажан Свети Ѓорѓи како го убива аждерот.
Иконостасот во внатрешноста на црквата го сочинуваат стари и нови икони кои потекнуваат од почетокот на XX век. Тој е изработен во времето кога се подигала црквата, а иконите ги насликал познатиот зограф Димитар Папрадишки.
Еклак
Еклак (Ecklak) — општина во округот Штајнбург, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Кроасан
Кроасан (croissant) - печиво на основа на посебно лиснато тесто, тесто за кроасани, кое содржи квас и значителна количина путер.
Историја
Кифлата (на германски kipferl), предок на кроасанот бил познат во Австрија од 13 век, но без да се знае точниот рецепт (солена или блага), ни видот на тестото (лиснато или не). Во Париз, првите кроасани се продавале меѓу 1837 и 1839 година, кога Австријците Август Цанг и Ернест Шварцер ја отвориле Виенската пекарница. Нивните верзии на кифла (во форма на полумесечина (кроасан) ) и дескајзерсемел (мало царско лепче) брзо инспирирале голем број имитатори и кроасанот веќе во 1850 година се јавува како стандардно печиво. Во секој случај, историчарите на гастрономијата и на француската кујна констатираат дека сегашниот рецепт за кроасан станал француски кулинарски симбол дури во 20 век. Од 1950 година, кроасанот е традиционален елемент на појадокот во Франција.
Легенди за потеклото
Познати се повеќе легенди за настанокот на кроасаните. Марија Антоанета Австриска, по потекло од Виена, е таа која официјално го вовела и популаризирала кроасанот во Франција од 1770 година. Притоа била раскажана легендата за потеклото на кроасанот: за време на опсадата на Виена од Турците во 1683 година, кога Отоманците сакале да ја искористат темнината на ноќта за да ископаат тунел под ѕидините на градот, виенските пекарници станати пред зори за да ги подготват нивните фурни, дале аларм. За да ја прослават победата на полските и австриските трупи над отоманските трупи, пекарниците направиле печиво (наречено Hörnchen, со значење „мал рог“) кое имало облик кој потсетувал на амблемот на отоманските знамиња. Во Будимпешта постои друга верзија на истата приказна: некој пекар кренал аларм за напад на Турците за време на опсадата на Будим во 1686 година.
Употреба во францускиот јазик
Зборот „кроасан“ првпат е запишан во речник во 1863 година. Литре (Littré) го дефинира како: „Мал леб или мал колач во облик на полумесечина“. Пјер Ларус, во Големиот универзален речник на 19 век од 1869 година, означил: „Мал леб со облик на полумесечина: кроасаните се изработуваат од првокласно брашно со вода и матени јајца“.
Производство
Како и лебот и кроасаните идеално се печат во фурни кои им даваат крцкавост што е прав знак на квалитет на кроасаните. Со вентилираните фурни со временско дотерување, се добива хомогенизација која го намалува значењето на количината на квас и разните брашна, како и знаењето и мајсторското око на пекарот.
Денес, слабата рентабилност на производот, недостатокот на време и на квалификувана работна сила, доведуваат до тоа одредени пекарници и хотелиери да го заменат путерот со маргарин, или да ги произведуваат нивните кроасани со смрзнати теста (најчесто на основа на маргарин), со што им е доволно да ги одмрзнат и да ги зреат пред да ги стават во фурната.
Синџирите на смрзнати производи им нудат исто така во широката потрошувачка смрзнати кроасани спремни за печење.
Видоје Зивчевиќ
Видоје Младен Зивчевиќ ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. Основно училиште завршил во селото. Потоа се занимавал со земјоделство. Во редовите на Шеснаесеттата македонска ударна бригада, стапил при самото нејзино формирање. Учествувал во сите борби на бригадата, против балистите на падините на Скопска Црна Гора. Бил учесник и во акциите против Германците во Качаничката Клисура. Во една борба против балистичките банди бил заробен. По ѕверското мачење балистите го убиле. Посмртните останки му биле погребани на селските гробишта во Чучер.
NGC 5885
NGC 5885 — спирална галаксија во соѕвездието Вага, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5885 се споменува и како MCG -2-39-13, IRAS 15123-0954.
Откривање
Објектот е откриен на 9 мај 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5885 е од видот SBc. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,3 m/лм2. NGC 5885 има привидни димензии од 3,5' х 3,1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 15 ч 15 м 4,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -10° 5' 9"". Положбениот агол на објектот е во износ од 65°.
Други поделби
Проучување на NGC 5885 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 54429. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 289; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5585. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1437.
Урбанизам
Урбанизам — дисциплина која се занимава со решавање на задачите од областа на планирањето и уредувањето на населените места. Етимолошкиот корен на зборот урбанизам доаѓа од латинскиот збор urbs (македонски: град).
Главни задачи на урбанизмот се создавање и одржување на ред и структура во населените места, како и обезбедување на систематски и координиран развој. Задачите на урбанизмот опфаќаат сложен комплекс од социјални, економски, инженерски, архитектонски, правни и проблеми поврзани со животната средина.
Урбанизмот во една држава е детерминиран од општественото уредување, степенот на развој на производствените сили, културата и науката, природно-климатските услови, и националните особености на државата.
Основни области на урбанизмот како наука се планирање на просторот и уредување на просторот.
Во древниот свет
Првите обиди да се воспостави некаков ред во планирањето и градењето на населените места датираат уште од средината на 3. милениум п.н.е. во градовите на древните цивилизации кои се протегале по долината на реката Инд (2500-1500 п.н.е.). Сите овие градови имале правоаголна улична мрежа како и отворени пространства (плоштади).
Во Древниот Египет, Месопотамија, како и во други делови од древниот свет при планирањето на градовите се применувало разделување на градот на неколку геометриски правилни четврти (квартали), зонирање по социјално-економски признак (на пр. градот Кахун, во древен Египет во почетокот на 2-от милениум п.н.е.), определување на главна улица на градот (на пр. улицата посветена на божицата Иштар во Вавилон, во 7 век п.н.е.), создавање на примитивни водоводни и канализациски системи, и др.
Во книгата „Обредите на Џоу“ (3 век п.н.е.) можат да се најдат најдетални сведоштва за урбанизмот во Кина за периодот помеѓу 11 век п.н.е. и 3 век п.н.е. Во книгата се опишува како главниот град Луојанг бил планиран во квадратна форма, со девет вертикални и девет хоризонтални улици кои го делеле градот на четврти (квартали), а во самиот центар се наоѓал дворецот на владетелот.
Кај урбанизмот во Древниот Рим се забележува тенденција сите населени места да бидат претходно планирани (на пр. градовите Помпеја, Тимгад, Остија и др.). Римјаните создавале крупни системи за водовод и канализација, граделе плоштади и ги озеленувале улиците. Во Рим се појавил и првиот обид за систематизирање на урбанистичките норми и обичаи (во трудовите на Витрувиј во 1 век п.н.е.) преку формулирање на различните прашања од елинистичката и римската теорија во планирањето на градовите и архитектурата.
По претходно определен план се граделе и културните центри во државите на древните Индијанци во Америка (на пример, архитектурниот комплекс Теночтитлан во Мексико, 2 век п.н.е.).
Во 5 век од н.е. во Индија бил составено делото „Шилпашастра“, кое служело како прирачник при раководење на изградбата на градовите.
Од сите овие примери се гледа дека уште државите од древниот свет користеле претходно утврдени норми и принципи при градењето на градовите, кои вклучувале архитектурно-уметнички естетски квалитети со цел да се создадат убави градови во кои граѓаните ќе се чувствуваат достоинствено, а во исто време да се потенцира и величието на владеечката класа.
Среден век
Во средновековието западноевропските градови биле опкружени со моќни, утврдени, камени ѕидови. Внатре во ѕидините, во самиот центар на градот се наоѓал замок на владетелот, црква или трговски плоштад (пазар) а меѓу центарот на градот и бедемите по тесни и криви улици биле расположени домаќинствата на жителите на градот. Со порастот на населението на градот, новите населби се ширеле радијално надвор од ѕидовите на градот и наскоро се правеле нови градски појаси на утврдување. Паралелено со претходните градски ѕидови се формирале тркалезни (прстенести) улици кои во комбинација со радијалните улици кои се протегале од центарот на градот и се ширеле нанадвор го определиле карактерот на средновековните европски градови, а имено радијално-прстенестата структура. Средновековните градови во Европа долго време биле лишени од секаков вид на комунални сервиси. Ограниченоста на територијата, заштитена со градски ѕидови, стимулирала интензификација на населените места (зголемување на густината на населението) и градење на повеќекатни станарски и општествени згради.
Во источна Европа како и на Балканскиот Полуостров градењето на утврдени градови и манастирски комплекси (последните играат особено важна улога во средновековниот живот на територијата на Македонија и целиот балкански регион), добило особено голем размер во периодот помеѓу 14-17 век.
Во средновековна Кина при градењето на многу градови се применувало регуларно планирање. Регуларните планови вклучувале крупни дворскии комплекси (Забранетиот Град во Пекинг и др.).
Ренесанса
Со почетокот на ренесансата во западна Европа, новите економски прилики, услови и социјални потреби стимулираат нови обиди да се воспостави ред во планирањето и уредувањето на населените места. Архитектите од ренесансата им даваат ново лице на европските плоштади (пр. плоштад Капитолски музеи во Рим, дизајниран од Микеланџело). Исто така се развивала и теорија на архитектурата (делата на Алберти, Паладио), а биле изработувани и проекти за т.н. идеални градови (В. Скамоци и др.) во коишто веќе не се земале предвид само задачите поврзани со одбраната, занаетчиството и трговијата, туку и удобноста на граѓаните. Но во пракса било направено малку (од страна на спроведување на плановите за идеален град).
Со концентрирањето на огромна политичка власт и материјални ресурси во рацете на апсолутистичките монарси во редица европски држави помеѓу XVII и XVIII век, како и со трансформирањето на Рим во главен град на апсолутистичка држава (Папската Држава) и духовен центар, се создаваат услови за започнувањето на огромни по својот размер градежни работи со прекрасни естетски фасади, кои биле насочени кон олицетворение на силата и величието на власта на кралевите и на католичката црква. Во тоа време почнуваат да се распространуваат парадни плоштади (плоштадот Св. Петар во Рим, 1657-1663, од архитект Л. Бернини). Исто така се појавува тенденцијата за радијално распространување на градските улици од главните градски плоштади (Версај, Пијаца дел Пополо во Рим, и др). Кон почетокот на 19 век пак се појавуваат широки отворени плоштади, кои биле во синхрон со градските улици и со кејови на реки (плоштад Конкорд во Париз, 1753-1775, проектиран од страна на архитект Ж. А. Габриел).
По реформите на Петар I со големи размери почнало градењето на новите руски градови. Во 1703 бил основан денешниот град Санкт Петербург, а исто така и Одеса, Екатеринбург, Севастопол. Новите градови се граделе по претходно регулирани планови. Најдобар пример е градот Сакнт Петербург, за чие проектирање биле повикани најпознатите италијански архитекти. Во 1830 година во градот веќе бил создаден систем од опширни заемноповрзани плоштади кои биле центрите на градот. Новите асамблеји на плоштади и отворени пространства во новите руски градови немале аналогија никаде на друго место во светот. Во развојот на рускиот урбанизам најважна улога играле имиња како М. Г. Земцов, И. К. Коробова, И. Е. Старова и др.
Во САД и другите неевропски држави поголемиот дел од градовите се граделе на основа на еднообразна правоаголна улична мрежа, која образува слични по големина четврти (квартали). Во Централна и Јужна Америка, по шпанските освојувања градовите кои биле формирани во новите колонии како Мексико, Перу и др., биле градени во согласност со „Законот за Индија“ воспоставен од шпанскиот император во 1523. Градовите имале правоаголна улична мрежа, а во центарот на градот иамло главен плоштад со црква и административни згради.
Индустриска револуција
Индустриската револуција од 19 век предизвикала интензивен развој на капиталистичките општества и рапиден пораст на градовите во многу држави низ светот. Индустријализацијата за кратко време предизвикала миграција на огромен број луѓе во големите градови, што резултирало во урбанистички хаос. Фабриките биле често до станбените четврти, што довело до загадување на воздухот, реките и почвата, а работниците живееле во четврти во кои најчесто немале достап до основни комунални услуги.
Модерен урбанизам
Принципите на модерниот урбанизам за првпат биле дефинирани во „Атинска повелба“ на Меѓународниот конгрес за модерна архитектура (CIAM) во 1933 година. Решенијата на конгресот се запишани и објаени од стана на Ле Корбузје во неговото дело Функционалниот град во 1943. Атинската повелба предложува решение на урбаните проблеми, давајќи насоки за планирање на функционални градови, коешто вклучува: домување на граѓаните во многукатни станбени згради, строго зонирање на просторот, разделување на различните зони со широки зелени појаси.
Најдобар пример за ваквиот период во урбанизмот може да се види кај планот на Ле Корбузје за Париз. Во центарот на планот има плоштад со железничка станица, а околу него неколку високи обалкодери со трговски простории во подножјето, кои го формираат јадрото на градот. Околу јадрото на градот биле предвидени нискокатни паркови и озеленети пространства. Различни делови од градот биле поделени во различни зони, секоја од кои имала различна намена (на пример станбена зона, трговска зона, индустриска зона итн.).
Овие принципи добиле масовeн подем после Втората светска војна, особено во европските земји кои се стремеле да ги реконструираат уништувањата предизвикани од војната, и да здомат милиони бегалци и раселени лица. Принципите биле широко прифатени и во планирањето на градовите во САД, каде што миграцијата на работна сила од југ на север предизвикала урбана сиромаштија и неформални населби. Принципите на модерниот урбанизам од Атнската повелба биле прифатени и од страна на Советскиот Сојуз и другите источноевропски социјалистички држави, кои барале најефикасен и рационален начин за здомување на работниците. Атинската повелба е прифатена и од страна на држави во развој од Третиот свет кои оделе по патот на индустријализацијата откако се здобиле со независност, притоа сакајќи да ги избегнат грешките на европската индустријализација во 19 век.
Класични примери за модернистичко планирање се реконструкцијата на градод Авр (1947-1956, проект на архитектот О. Пере), Лондон во 1944, Чандигар во Индија(1951-1956, архитект Ле Корбузје и др.), Бразилија во Бразил (архитект Л. Коста). Класичен пример за применување на модернистички принципи во урбанистичкото планирање може да се најде и во предлог деталниот план за Скопје по земјотресот, дело на архитект Кензо Танге.
Современи правци
Во многу држави (особено во прекуокеанските држави како САД, Австралија и Јужна Африка), модернистичката теорија на планирањето со совојата фукционалност довела до создавање на населени места кои биле монофукционални, просторно сегрегирани едни од други и просторно стерилни (на пр. станбените зони се одделени од трговските зони, здравствените објекти се одделени од другите трговски објекти и др). Дури и за најосновни потреби како купување на намирници или посета на лекар, огромниот дел од граѓаните во големите градови во САД требало да користат автомобил како превозно средство.
Монофункционалниот карактер на населените места во САД довеле не само до тотална зависност од автомобилски превоз дури и за наједноставни активности кои на многу други места се извршуваат на пешачко растојание, туку и создаваат чувство на отуѓеност и социјална изолација и апатија. Друг проблем поврзан со урбаната форма на прекуокенаските држави е феноменот на ексурбанизација. Почнувајќи од крајот на 40. и почетокот на 50., повеќето од половина од населението на држави како САД и Канада се сели во предградија надвор од границите на градот. Овој процес во втората половина на 20 век конзумира огромни пространства со обработлива почва и зелени површини, притоа екстремно расширувајќи ја инфраструктурата на градот, конзумира и огромни средства за нејзино сервисирање како и за обезбедување на растечките потреби за нови јавни иституции и комунални сервиси во новите предградија.
Овие нови предградија кои се резултат од ексурбанизацијата се исклучиво со екстремно мала густина и монофукнкционални, што води до екстремна зависност од автомобилски сообраќај заради неодржливоста на јавни транспортни системи заради слабата густина на населеност. Како резултат од сето тоа масивните застои во собраќајот се секојдневна слика во големите градови во САД. Како резултат од сообраќајниот хаос во огромните градови Северна Америка, Австралија и други држави како и заради растечките економски, социјални и проблеми со животната средина поврзани со монофункционалниот карактер на модернистичкиот урбанизам, во почетокот на 90.години во САД се зародува движењето за Нов урбанизам. Почетоците на движењето на Новиот Урбанизам се поврзуваат со имињата Леон Криер, Кристофер Александер и Андес Двејни. Ова движење кулинира во 1993 година со формирањето на Конгресот за Нов Урбанизам.
Принципите на Новиот урбанизам предвидуваат дизајнирање на населени места кои се компактни (кои имаат релативно голема густина на домаќинства на територија на еден хектар), во кои доминираат пешачки зони но кои во исто време се во баланс со јавен транспорт и со автомобилски сообраќај (стимулирање на транзитно ориентиран развој - населби во чиј центар е ситуиран важен сообраќаен јазол). Овие нови населби се предвидени да бидат мултифункционални, т.е. трговските активности, канцелариите како и услужните дејности да се интегррани во станбените зони, што би резултирало во намалување на зависноста од автомобилите како превозно средство и би придонело до создавање на чувство на припадност во заедница.
Области на урбанизмот
Главни задачи на Урбанизмот се создавање и одржување на ред и структура во населените места, како и обезбедување на систематски и координиран развој.
Урбанизмот како професија се состои од две заемно поврзани области, имено планирањето на просторот (т.е. теоретскиот дел кој вклучува подготовка на урбанистички планови во кои се концептуализира постоечката урбана форма како и се дава визија за идниот развој на просторот) и уредување на просторот (т.е. практичниот дел кој вклучува механизми за регулирање на развојот и спроведување на планираното во урбанистичките планови).
Планирање на просторот
Под просторно планирање се подразбира процесот на планирање на структурниот и естетскиот распоред на земјиштето и градбите, со цел да се осигури просторна, економска и социјална ефикасност, здравје и благосостојба во урбаните и руралните населени места.
Урбанистите при процесот на просторното планирање треба да ги земаат предвид не само потребите на поединецот, туку и на населеното место како цело. При планирањето на урбаната структура урбанистите обрнуваат внимание на неколку важни фактори, како на пример обезбедување на комунални услуги (електричество, вода, канализација итн.), локација на патна инфраструктура, локација на здравствени, социјални, образовни, владини и др. јавни установи, густина на населени места (ова е особено важно, затоа што ако густината на домаќинствата во населено место е премногу мала, тогаш јавниот транспорт таму е неодржлив), однос помеѓу користењето на земјиштето и јавниот транспорт со цел создавање на можности за поголем и побрз пристап на луѓето кон можности и различни делови од населеното место, мешовито користење на земјиштето (пр. комбинирање на станбени и трговски зони), и др.
Во зависност од просторот кој е предмет на планирањето, Законот за просторно и урбанистичко планирање на Република Македонија предвидува донесување на следниве планови:
Уредување на просторот
Под уредување на просторот се подразбираат мерките кои се преземаат од страна на локалните власти насочени кон регулирање на користењето на земјиштето, со цел да се ограничи неконтролираното ширење на градот како и да се стимулира развојот на просторот.
Задачата на системот за уредување на просторот е спроведувањето во пракса на целите предвидени во урбанистичките планови.
Државните органи кои се надлежни за спроведување на мерките поврзани со уредување на просторот се секторите (во некои случаи и одделенија) за просторно уредување во општините.
Уредувањето на просторот ги вклучува следните активности:
Македонскиот систем за просторно уредување одговара на големиот дел од проблемите поврзани со урбаната динамика, но постои потреба тој да биде реформиран и трансформиран од систем кој не само регистрира промена и одговара на предизвици, туку и систем кој го предвидува и го олеснува развојот. Ова може да биде постигнато преку стимулирање на создавањето на јавни-приватни партнерства, преку давање на стимулации за инвестирање во области каде што вакви инвестиции се најпотребни, итн.
Идрија
Местоположба
Идрија се наоѓа во западна Словенија во историскиот регион Приморска и во Горичкиот статистички регион. Градот е сместен во горниот тек на реката Идријица, во подножјето на планината Јаворник, на надморска висина од 335 метри.
Историја
Веројатно денес Идрија не би постоела доколку во 15 век на ова подрачје не бил откриен многу богат извор на жива. Легендата кажува дека ја открил некој селанец Шкафар леејќи вода од бунарот во канта, при што забележал некој сјај во водата. При обидот да ја понесе, открил дека е толку тешка што не можел ниту да ја помрдне. Отишол во Шкофја Лока и таму откриле дека се работи за жива.
Во Идрија почнале да ископуваат живина руда во последното десетлетие од 15 век, а до 1508 година пронајдени биле големи количини руда, најголеми на светот. Со ненадејното богатење на местото дошло и до изградба на црквата „Св. Тројство“ (изградена во 16 век), а во 1527 година и идрискиот дворец Геверкенег кој никогаш не служел за одбрана, туку како дом на владата. Во 1575 година, рудникот во целост бил по управа на австриската влада, која го поседува сè до 1918 година. Во тоа време рударењето на жива се модернизирало, а биле изградени и високи печки за обработка на рудата и пумпи за црпење вода од рудникот. На крајот на 18 и на почетокот на 19 век, за време на Наполеон, рудниците кратко време биле заземени од Французите.
Во втората половина на 18 век Идрија имала најдобро организирана здравствена услуга во денешна Словенија. Во Идрија меѓу другите работел и Џовани Антонио Скополи (1732-1788), кој ја напишал првата книга за крањската флора, Flora Carniolica, како и Балтазар Аке (1739-1815), чија книга Oryctographia Carniolica е темл на словенечката геологија и минералогија.
Знаменитости
Во Идрија доминира величествениот "дворрец" Геверкенег, кој не е прав дворец според кастелологијата бидејќи никогаш не бил средиште на феудален посед и не бил граден за одбрана. Бил изграден во 1527 година како управна зграда на рудникот и складиштето за жива (и храна кога зимата го оневозможувала нормалниот пристап на Идрија). Во текот на обновата, која сè уште трае, откриено е двориште со аркади и сликовита украсна архитектура. Денес зградата е музеј на Идрија (особено занимлив по својата збирка на рударство и чипка) и музичка школа.
Во Идрија се наоѓа и најстариот театар во Словенија, изграден во 1769 година, кој во 1980-тите и 1990-тите бил кино-сала, но денес е затворен.
Рударскиот музеј се наоѓа во бившата јама Франциск (Frančiške) со две сали со раставени стари рударски постројки. Во близина се наоѓа обновена рударска куќа од втората половина на 18 век.
Рударскиот музеј „Антониев ров“ сместен е во напуштениот рудник чиј главен влез е всушност куќа во која е роден Станко Блоудек, словенечки воздухопловен дизајнер, спортист и дизајнер на спортски предмети.
Клавжи (т.н. "словенечки пирамиди ") се посебни брани кои се изградени на реката Идријица со цел од шумите на брдата да се собира дрво кое било потрошна стока во рударството. Најстарата клавжа на Идријица, изградена во 1774 година по нацртите на Јожеф Марк била долга 41,4 метри од брег до брег и нејзината дебелина била 10,8 метра. Нејзината зафатнина била околу 210.000 кубни метри вода. Најмладата клавжа била изградена во текот на француската окупација во 1813 година. Кога се подобрил патниот сообраќај во раните години на 20 век, клавжите биле напуштени. Денес клавжите се обновени, а Каномелската клавжа се користи за работа на турбините на мала хидроелектрана.
Заради овие остатоци од рударскиот комплекс, некогаш најголемиот рудник на жива на светот, Идрија станала дел од УНЕСКО-вото светско наследство.
Балкалар
Балкалар (Ψηλόκαστρον, Псилокастро) — село во Општина Бук во Драмски округ, Егејска Македонија, денес во областа Источна Македонија и Тракија, Грција.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа на 18 километри североисточно од градот Драма и на 25 километри југозападно од центарот на општината, Бук. Селото се наоѓа на падините на Родопите на надморска височина од 440 метри.
Историја
Селото во текот на XIX век се наоѓало во рамките на Драмската каза, во составот на Отоманското Царство.
По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Грција. По потпишувањето на Лозанскиот договор во 1923 година помеѓу Република Турција и Република Грција, во селото се населиле грчки бегалци од Анадолија додека муслиманското население ги напуштило своите домови.
Во 1927 година, селото било преименувано во Псилокастро.
Демографија
Според грчката статистика, во 1913 година во селото живееле 50 луѓе.
До 1928 година во селото биле населени 205 бегалци од Турција. Во 1928 година селото броело 205 жители, додека во 1940 година селото броело 308 жители. Селото во пописот од 1951 година броело 197 жители, на пописот од 1961 година, во селото живееле 150 жители, во 1971 година имало 34 жители, во 1981 година имало 21 жител, додека во 1991 година имало 43 жители. Денеска, населението на селото е 38 жители според пописот од 2011 година.
Бринберг
Бринберг - планина на Бернските Алпи, со поглед кон Гримзелското Езеро во кантонот Берн. Составен е од неколку врвови, од кои највисокиот е со надморска височина од 2.982 метри.
Macrophya punctumalbum
Macrophya punctumalbum е вид на растителна оса во семејството Tenthredinidae.
Живеалиште
Географската распространетост на оваа оса е: Европа, Кавказ, Турција, Северен Иран. Во Македонија се среќава во околината на Скопје и Маврово.
Биологија
Возрасните единки достигнуваат должина од 7-8 милиметри. Главата и антените им се црни. Градите се црни, задниот раб на пронотумот, тегулите и скутелумот бели. Крилата стаклесто провидни, жилките и стигмата кафеави. Предните и средните нозе црни, фемурите само делумно, тибиите и тарзите на предните делови бели. Абдоменот црн, средните тергити, третиот до седмиот, со бели странични дамки, последниот тергит наполно бел.