cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Методи на декомпозиција
Мултипликативен метод на декомпозиција
За разлика од индексните броеви подвижните просеци се во можност да ги отстранат ненадејните флуктуации што понекогаш се јавуваат во некоја временска низа, така што може да се согледа тенденцијата на пораст или опаѓање на подолг рок.Од таа причина оваа техника понекогаш се нарекува техника за порамнување, измазнување. Подвижен просек Mt во времето t  се формира како аритметичка средна вредност од неколку последователни временски периоди .“
Откако ќе се пресметаат подвижните просеци се пресметуваат центрираните подвижни средни големини така што претходно пресметани две подвижни средини се собираат и се делат со два. Всушност центрираните подвижни средни големини го претставуваат производот на трендот и цикличната компонента.
CMAt= tt*ct
Кога оригиналните вредности ќе се поделат со центрираните подвижни средни големини се добиваат сезонската и резидуалната компонента:
Yt/CMAt=Yt/tt*ct=st*rt
СЕЗОНСКА КОМПОНЕНТА
Промените што се јавуваат секоја година во исто време и имаат иста насока (пад или раст)се нарекуваат сезонски варијации.Промените што се манифестираат преку нивото на појавата настануваат поради сезонското влијание под чие дејство појавата покажува одредено отстапување од месечниот или кварталниот просек.
St*Rt=Yt/Tt*Ct или st*rt=Yt/tt*ct=Yt/CMAt
Оценките на сезонските индекси се пресметуваат така што се наоѓа медијалната вредност, за секој квартал, за сите години за кои постојат достапни вредности во временската низа. Вака добиените сезонски индекси се нормализирани но може да се изврши десезонирање на опсервацијата од временската низа, односно да се исклучи сезонското влијание. Тоа се прави кога оригиалните вредности на серијата ќе се поделат со оценките на нормализираните сезонски индекси.
dt=Yt/St
ВИДОВИ СЕЗОНСКИ РИТМИ
Кај различни појави сезонското влијание не е со ист интензитет ниту пак се реализира на ист начин. За да се истражат сезонските влијанија, потребно е податоците од временската низа да бидат групирани по месеци или квартали. Доколку се располага со временска низа со годишни податоци, не може да се забележи дали постојат сезонски варијации, бидејќи сезонските промени настануваат во текот на годината.
Временската низа која има променлива сезонска варијација треба да се трансформира за да се добие временска низа која има константна сезонска варијација.
ТРЕНД КОМПОНЕНТА
За да се оценат параметрите  и   на праволинискиот тренд Тt се користи методот на најмали квадрати. Праволинискиот тренд е претставен со прост праволиниски регресионен модел каде што зависната променлива се десезонираните податоци, а независната променлива е времето.
dt=β0+β1+εt
Динамиката на појавите е детерминирана од голем број фактори кои во основа можат да се дефинираат како редовни и нередовни факори.Редовните фактори постојано влијаат и го детерминираат основниот тек на движењето на појавата или трендот. За да може да се следат варијациите околу трендот како резултат на нередовните фактори се врши исклучување на влијанието на трендот така што оригиналните податоци ќе се поделат со вредностите на трендот:
Yt/tt
Изолацијата на трендот овозможува согледување на уште една честа одлика на меѓузависноста на појавите, посебно на економските појави. Тоа е временското задоцнување (time lag) на зависната променлива за промените на независните променливи.
АДИТИВНА ДЕКОМПОЗИЦИЈА
Адитивната декомпозиција надобра примена има во ситуација кога се работи со временска низа што има константна сезонска варијација. Кога параметрите што ја опишуваат серијата не се менуваат со текот на времето временските низи може да се моделираат со адитивниот модел на декомпозиција.
Моделот на адитивната декомпозиција е:
Yt= Tt+ St+ Ct+ Rt
Адитивниот модел на декомпозиција се користи за да се добијат оценките tt, st, ct и rt на компонентите на временската низа. Се тргнува од пресметување на центрираните подвижни просеци CMAt кои претставуваат оценка на збирот на компонентите Tt+Ct.
St+Rt=Yt-(Tt+Ct) при што оценката на st+rt на St+Rt ќе се добие како st+rt=Yt-(tt+ct)=Yt-CMAt
За да се добие st вредностите на st+rt се групираат по сезони (месеци, квартали). За секоја сезона се пресметува медијаната  од сите вредности на st+rt за соодветната сезона.Сезонските индекси се добиваат со нормализирање на вредностите за  така што збирот на нормализираните вредности изнесува 0.
Со одземање на st од опсервациите yt се отстранува сезоналноста од податоците и се добива серија чиј тренд е полесно да се утврди. Оценката на трендот Tt се добива со регресиска анализа каде што независна променлива е времето t, а зависна променлива е десезонираната серија dt.
Доколку серијата следи праволиниски тренд функцијата изнесува:Tt=β0+β1 t, а доколку трендот е параболичен функцијата изнесува Tt=Tt=β0+β1+β2t За да се упросечи, а воедно и да се отстрани влијанието на rt се пресметува подвижен просек за три периоди за вредностите ct+rt, со што се добива оценката за Ct.
Оценката на Rt се добива како rt=(ct+rt)-ct. Овие оценки може да се искористат за да се пресметаат и предвидувањата за идните вредности на серијата. Доколку не постои специфичен начин на движење на резидуалната компонента се претпоставува дека Rt=0 при што оценката на yt ќе изнесува  tt+st+ct.
Сагматас
Планината Сагматас (Σαγματάς, Ὕπατος (Ипатос), Hypatus) - планина во Беотија, Грција. Во антиката, таа била викана Ипатос и таму се наоѓал храмот на Зевс. Граничела со тебанската рамнина на исток, надвиснувајќи се над градот Глисас, а реката Термодон се спуштала по неа до Тевмес.
NGC 3416
NGC 3416 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3416 се споменува и како MCG 7-22-73, CGCG 213-2, CGCG 212-63, KUG 1048+440, ARAK 260, NPM1G +44.0174.
Откривање
Објектот е откриен на 30 март 1854 година од страна на Вилијам Парсонс, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 72 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3416 е од видот S?. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 12 m/лм2. NGC 3416 има привидни димензии од 0,6' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 27°.
Други поделби
Проучување на NGC 3416 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 32588. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 73; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3011. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 690.
Ситонија
Ситонија (Σιθωνία) — средниот крак на полуостровот Халкидик, Егејска Македонија. На запад од него е кракот Касандра, а на исток е Света Гора. Заливите околу полуостровот се Светогорскиот на исток и Торонискиот од запад. Во средишниот дел на полуостровот се наоѓа планината Итамос или Драгунтелис, а кај селото Балабан (Нова Мармара) е сместено познатото одморалишно место Порто Карас. Пределите се планински, со пасишта и шуми.
Општина Ситонија
Административно, полуостровот е своја општина (Δήμος Σιθωνίας) во Халкидичкиот округ. Создадена е на 1 јануари 2011 г. со обединување на општините Ситонија и Торони по законот „Каликратис“.
Општината има само 5 традиционални села. Највеќето населени места се создадени како туристички одморалишта, а уште две села се основани од дојденци од Мала Азија во XX век.
Општинска единица Ситонија
Општинската единица Ситониja со седиште во Никит ги опфаќа следниве оддели и населени места:
Општинска единица Торони
Општинската единица Торони со седиште во Шиќа ги опфаќа следниве оддели и населени места:
Бокелрем
Бокелрем (Bokelrehm) — општина во округот Штајнбург, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Жозе Семедо
Жозе Витор Мореира Семедо (роден на 11 јануари 1985 година во Сетубал) — португалски фудбалер кој игра за португалската Виторија Сетубал, најчесто како дефанзивен играч за врска.
Својата кариера Семедо ја започнал во тимот на Спортинг Лисабон, но кога бил селектиран во ростерот за првиот тим тој бил позајмен на нисколигашот Каса Пиа, тим кој исто така се наоѓа во главниот град на Португалија, Лисабон. Следната сезона наместо да заигра за првиот тим на Спортинг тој е пратен на уште една позајмица сега во второлигашот Феиренсе за кого одиграл 18 натпревари.
Пред почетокот на сезоната 2006-07 тој бил позајмен на италијанскиот калчолигаш Каљари. Своето деби за клубот го имал во натпревар од купот, а во Серија А дебитира на 21 април 2007 кога влезе како резерва во поразот на неговиот тим од Милан со 3-1 нагости.
Во 2007 година, конечно за стално го напушта Спортинг и заминува во Англија каде потпишал со третолигашот, Чарлтон Атлетик. Тој одигра четири сезони за Атлетик од 2007 до 2011, кога по истекувањето на неговиот договор како слободен играч потпишува со Шефилд Венздеј. Во сезоната 2011-2012 Семедо изборува промоција со Венздеј од третото ниво на англискиот фудбал во Чемпионшип лигата.
Внатрешна револуционерна организација
Внатрешната револуционерна организација (ВРО) — бугарска националнна револуционерна организација, основана и организирана од страна на Васил Левски во периодот 1869-1872 година. Внатрешната револуционерна организација била мрежа од револуционерни комитети. Создадени биле на територијален принцип. Управувани биле од Централниот комитет познат како „привремена влада во Бугарија“ или „централен револуционерен комитет во Бугарија“. Ловечкиот револуционерен комитет официјално бил назначен со улогата на централен за Внатрешната револуционерна организација. Основан бил во есента на 1871 година. Основањето на ВРО ги одразувало идеите на Васил Левски, дека центарот на револуционерната активност треба да биде преместен од бугарските емигрантски кругови во Романија кон бугарската земја. Во 1871 година Васил Левски подготвил Устав на организацијата. Целта била ослободување на Бугарија од Турците преку национална револуција на народот и создавање на демократска република со гаранции за еднаквост на сите жители без разлика на нивниот етнос и религија. Васил Левски и претседателот на Бугарскиот револуционерен централен комитет Љубен Каравелов сфатиле дека идниот успех на вооружената борба зависи од соработката на емиграцијата и внатрешни комитети. Двете организации подготвиле и усвоиле заедничка програма и статут, и гласаале за нивното спојување на генералното собрание на БРЦК (29 април - 4 мај 1872 година). Васил Левски бил именуван како главен апостол на цела Бугарија, Тракија и Македонија, и добил полномоштво да управува со структурите изградени во Бугарија. Во есента на 1872 година почнало основањето на револуционерните окрузи.
Во истото време Димитар Општи од Ѓаковица, Косово бил испратен за помошник на Левски од страна на БРЦК во Букурешт. Општи посакал од Левски да стане апостол на цела Македонија и да изгради мрежата на ВРО таму, но Левски немал доверба во него и го одбил. По инсистирање на Ловечкиот револуционерен комитет на Општи му се дала слобода да презема акциии во регионот на Тетевен-Софија. Во овој ограничен регион Општи организирал грабеж на конвој на Турската државна финансиска служба на 22 септември 1872 година. Нападот бил смислен за да се финансира национално-ослободителното движење. Иако нападот да бил успешен, акцијата се претворила во провалување. Подоцна Општи бил уапсен. Воден од надежта дека ќе успее да даде политички карактер на процесот и дури да доведе до интервенција на Големите сили, Општи направил сериозни разоткривања за комитетската мрежа. Неговото сведочење било основата на акција на османските власти, кои нанеле тежок удар врз ВРО и довели до апсењето на Левски, што сериозно ја ослабело организацијата. Општи исто како и Левски биле обесени.
Целите и основните принципи кои ја раководеле работата на Внатрешната револуционерна организација влијаат подоцна на создавањето на следните револуционерни организации: Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација ВМОРО (активна во Отоманското Царство од 1893 до 1913 година), Внатрешната македонска револуционерна организација ВМРО (активна во Пиринска, Вардарска и Егејска Македонија од 1919 година до 1934 година), Внатрешната тракиска револуционерна организација ВТРО (активна во Беломорска Тракија од 1922 до 1934 година), Внатрешната добруџанска револуционерна организација ВДРО (активна во Добруџа од 1923 до 1934 година) и Внатрешната западнокраинска револуционерна организација ВЗРО (активна во Западните покраинини од 1923 до 1934 година).
ISSN
ISSN (од англ. International Standard Serial Number = Меѓународен стандарден сериски број) — единствен осумцифрен број кој служи за препознавање на печатени или електронски периодични списанија. Оние што се издадени во печатен и електронски облик може да имаат по два ISSN-броја: печатен ISSN (p-ISSN) и електронски ISSN (e-ISSN или eISSN). Системот на ISSN е првично разработен како меѓународен ISO-стандард во 1971 и објавен во 1975 како ISO 3297. Во организацијата на ISO, за стандардот е одговорен поткомитетот TC 46/SC 9.
Формат на кодот
Форматот на ISSN е осумцифрен број, поделен со цртичка на два четирицифрени броја. Последната цифра (која може да биде 0–9 или X) е контролна цифра. Стручното списание Hearing Research има ISSN 0378-5955, што значи контролната цифра е 5.
Контролната цифра ја пресметуваме со следниов алгоритам:
За да ја потврдите контролната цифра, го пресметуваме збирот на сите осум цифри на ISSN-бројот помножени со нивната положба во бројот, сметајќи од десно (ако контролната цифра е X, тогаш на збирот му додаваме 10). Модулот за 11 на збирот мора да изнесува 0.
Доделување на кодови
ISSN-кодовите ги доделува мрежа од национални центри, обично сместени во национални библиотеки под надлежност на ISSN Меѓународниот ISSN центар во Париз. Овој центар е меѓувладина организација основана во 1974 со договор помеѓу УНЕСКО и француската влада. Центарот води евиденција за сите ISSN-броеви во целиот свет во записникот наречен „ISDS-регистар“. Регистарот денес содржи 1.555.307 записи.
Споредба со други назнаки
Кодовите на ISSN и ISBN се слични по замисла во случаи кога ISBN кодот е доделен на поединечна книга. ISBN може да се додели на поединечни броеви на научни периодични списанија, покрај ISSN-кодот на списанието во целина. За разлика од ISBN кодот, ISSN е анонимна назнака поврзан со извесно списание, и не содржи информации за издавачот и местото на издавање. Поради ова едно списание добива нов ISSN ако значително го смени насловот.
Бидејќи ISSN важи за целото списание, врз него е додадена дополнителна назнака SICI за наведување на изданија, томови, статии и други препознатливи делови (како на пр. преглед на содржината).
Приена во URN
ISSN-броевите можат да се кодираат и како URN-називи („еднообразно ресурсно име“) со претставката „urn:issn:“. На пример, списанието Rail се наведува како „urn:issn:1534-0481“. Доколку констролниот знак е „X“, тоа значи дека во URN назнаката секогаш се кодира со големи букви.
ISSN Македонија
ISSN Центарот на Р. Македонија врши услуги за добивање на број, каталогизација и работа со броевите. Работи како служба во склоп на Националната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“ во Скопје.
Управувач
Во треоријата на управувањето, управувач (или управувачки систем) — уред кој ја набљудува и влијае врз работата на даден динамички систем. Условите кои треба да се исполнат најчесто се дадени како излезни вредности, а тоа се извршува со прилагодување на некои влезни вредности. На пример, системот за одржување на температура се состои од моменталната температура(која е влезна вредност) топломер (кој заедно со ситемот за пуштање и запирање на ладењето/греењето делува како управувач) и посакувана температура(излезна вредност а воедно и услов кој му се задава на управувачот).
Во овој случај топломерот е управувач и ги управува активностите на грејачот. Грејачот го претставува управуваниот систем. А моменталната температура во воздухот која влезна вредност во управувачот е воедно и повратна врска. И на крај куќата е средината во која системот работи.
Примери за управувачи и управување се наоѓаат бескрајно многу во секојдневниот живот поради што доаѓа и нивната голема примена.
Видови на контрола
Во Теоријата на Управување постојат два видови на управување и тоа управување без повратна врска и управување со повратна врска. Влезот при повратната врска е величината што сакаме да ја контролираме односно контролираната величина се враќа повторно како влез во управувачот.
Проблемите при управувањето без повратна врска се што мора прецизно да се предвиди секое пореметување на системот бидејќи не добиваме повратна информација дали сме ја достигнале саканата величина. За разлика од него управувањето со повратна врска добива информации за состојбата на управуваната величина но речиси никогаш на прво не ја достигнува саканата величина па мора да се вршат уште неколку нагодувања што го прави ова управување многу побавно.
Многу често се употребуваат двата видови на контрола во некој процес во зависност од потребата.
Видови на управувачи
Модерните управувачки системи најчесто се засноваат на компјутерско засновани управувачи.
Од управувачите со повратна врска најпрост вид на управувач е управувачот со вклучување и исклучување(on/off управувач). Овој управувач добива инфомрација за посакуваната величина и доколку е под одредената вреност тој се вклучува(on) а доколку е над одредената вредност се исклучува(off).
Друг прост управувач е пропорционалниот управувач. Овие управувачи се засноваат врз грешката на управуваната величина. Доколку грешката е поголема тие вршат поголемо управување и поголеми промени врз влезната величина, доколку грешката е помала тие вршат помало управување и помали промени врз влезната величина. Грешката е дефинирана како разлика помеѓу моменталната вредност и саканата вредност. Математичката р-ка на овој тип на управувачи е:
Германска граматика
Германска граматика е граматиката на германскиот јазик.
Управувач
Видови на управувачи
c(t) = Kc * e(t) + cs
каде што e(t) е грешката на системот, Kc е засилувањето на управувачот а cs е почетната вредност на системот.
Покрај пропорционален управувач имаме и интегрален управувач и диференцијален управувач. Имаме и комбинирани управувачи кои користат неколку од овие својства. Најпознат е управувачот кој ги користи сите три својства а тоа е ПИД управувач.
Германска граматика
Именки
Именките во германскиот јазик имаат три специфични родови (машки, женски и среден род). Именките се деклинираат според падежи и граматички броеви. Сите именки се пишуваат со голема буква.
Родови
Германски јазик ги има сите три родови од доцните Индоевропски прајазици – машки, женски и среден род. Секоја именка во германскиот јазик има еден од овие родови. Граматичкиот род на именката во германскиот јазик не секогаш соодветствува со природниот пол на предметот. Именките кои означуваат личност, како die Frau („жена“) или der Mann („маж“), генерално се совпаѓаат со природниот род на она што се опишува. Меѓутоа, секоја именка во германскиот јазик која завршува на –chen или на –lein граматички е среден род, но постојат исклучоци како das Mädchen („девојче“) и das Fräulein („госпоѓица“). Но, ова не е нелогично бидејќи das Weib (старо, регионално или антрополошки: жена) е навистина исклучок. Покрај тоа во германскиот јазик дури и именките без природен род имаат род. На пример основните три парчинња прибор за јадење имаат различен род: das Messer („нож“) е среден род, die Gabel („виљушка“) е женски, а der Löffel („лажица“) е машки род.
Оние кои го учат германскиот јазик често се советувани германските именки да ги учат заедно со нивниот определен член бидејќи определениот член на именката одговара на родот на именката. Сепак со значењето или формата, особено со последните неколку букви од именката може да се прпознае родот на 80% од именките. На пример, именките кои завршуваат на –heit, -keit, -tät, -ung, -ik, или –schaft се женски род. Како што е наведено погоре именките кои завршуваат на –chen или –lein се среден род. Именките кои завршуваат на –e претежно се од женски род; сепак тоа не е општо правило: die Katze („маче“), die Blume („цвеќе“) и  die Liebe („љубов“) се од женски род, но der Bote („курир“) е машки род, а  das Ende („крај“) е среден род. Слично е и со именките кои завршуваат на -er, тие претежно се од машки род (der Teller, der Stecker, der Computer); сепак das Messer („нож“) и das Wasser („вода“) се од среден род, додека die Mutter („мајка“) може да биде женски род, како и  die Butter („путер“) во многу форми на горногермански јазик, иако на швајцарското и австробаварското наречје е der Butter.
Општо
Во германскиот јазик има четири граматички падежи со кои се моделираат именките, придавките и заменките. Падежите се номинатив (Nominativ/Werfall), генитив (Genitiv/Wesfall), датив (Dativ/Wemfall) и акузатив (Akkusativ/Wenfall). Падежот на одередена именка зависи од граматичката функција на именката во реченицата.
Пример: der Tisch (машки род)(мак. маса)
Следната реченица (во која се присутни сите падежи) ќе ви помогне да ги разберете падежите:
Mein Freund hat mir ein Foto seines neues Autos gezeigt. (Мојот пријател ми покажа слика од неговиот нов автомобил)
Одговор: Mein Freund.= номинатив Одговор: ein Foto seines neuen Autos.= генитив Одговор: mir.= датив Одговор: ein Foto. = акузатив
За разлика од променетите јазици како латински, германскиот падежите повеќе ги изразува преку членот на зборот отколку со завршетокот на зборот, иако нема некоја посебна разлика помеѓу множина и еднина падежите се изразуваат и преку наставки на зборовите (der Tisch, die Tische). Други исклучоци за наставките кои го изразуваат падежот на именката заедно со членот се формите во генитив еднина и датив множина. Сепак сè уште може да се каже дека пренесувањето на падежната информација на членот се сочувани во системот за падежи на германскиот јазик низ својот развој од Стар Висок германски до современиот германски јазик.
Генитив
Првите докази за изумирањето на падежот- генитив можат да се најдат во колоквијалниот јазик на Раниот Нов Висок германски (зборуван од 1350г. – до 1650г.). Кога Мартин Лутер ја превел Библијата на германски јазик, употребата на падежот генитив (заедно со Претеритумот) веќе била прилично необична за повеќето германски дијалекти. Сепак, Лутер за своите преводи го користел бирократскиот јазик на Саксофонија. Преводите на Лутер се направени со широка употреба на генитив (и други „архаични“ елементи кои се повообичаени за Средниот Висок германски отколку за Новиот Висок германски) и со тоа се намалило изумирањето на генитив за одреден степен. Денес употребата на падежот генитив е сè уште ретка во говорниот јазик – говорителите често во разговор го заменуваат со падежот датив, слично со Фарскиот сроднен германски јазик. Но генитивот останува речиси задолжителен во писмената комуникација, јавните говори и во се што не е експлицитно колоквијално во германскиот јазик и е сè уште важен дел од германскиот Bildungssprache (образовен јазик). Во телевизиските програми и филмовите често може да се сретнете со мешавина од двата падежи, датив како замена и редовен генитив, во зависност од тоа колку програмата треба да биде формална или „уметничка“. Употребата на датив како замена е почеста во јужните германски дијалекти, каде Германците од северните региони (каде во тоа време Лутеровата Библија на германски се учела како странски јазик) употребата на генитив е многу почеста. И покрај тоа што станувало прилично често да не се користи генитивот кога тоа формално било потребно, голем број на Германци знаеле како да го користат и генерално го користеле. Особено меѓу луѓето со високо образование се сметало за малку засрамувачки доколку биле фатени како неправилно го употребуваат дативот. Затоа, во ниту еден случај не е препорачливо да го избегнувате генитивот при учењето на германскиот јазик, бидејќи изумирањето на овој падеж, кое се случува околу 600 години, се одвива многу бавно, бидејќи историскиот развој на германскиот Standardsprache повторно до одреден степен го постави конкретниов падеж во германскиот јазик, а не само во пишана форма.
Сепак, една германска книга наречена Der Dativ ist dem Genitiv sein Tod („Датив е на Генитив смртта“) алудира на појавата (која авторот ја нарекува „смртоносната борба на Генитивот“) во нејзиниот наслов. На стандарден германски, насловот би гласел „Der Dativ ist der Tod des Genitivs“ („Датив е смртта на Генитивот“). Како што се гледа во самата книга е употребуван дијалект од погорното германско подрачје, каде што се применува дативот заедно со присвојни заменки наместо генитив. Обидот да предизвика забава кај она што авторот го гледа како изумирање во германскиот јазик се смета за погрешно бидејќи во пишаниот германски е многу погрешно конструкциите со датив да го заменуваат генитивот. Патем речено,ова не е тоа како говорителите на стандардниот германски јазик колоквијално би го замениле генитивот; тие би рекле Der Dativ ist der Tode vom Genitiv, што е (буквално на македонски „на Генитив“) погрешно и во стандардниот јазик, но е е многу помалку инкриминирано.
Лингвистички гледано тезата за изумирањето на генитивот може лесно да се побие. Всушност генитивот со векови е надвор од употреба во сите дијалекти на германскиот јазик. Нова појава е само заментата на дијалектите со колоквијален Стандарден германски јазик, што воопшто не влијае врз користењето на генитивот во пишаниот јазик.
Сепак постојат легитимни конструкции со датив кои се користат за да се покаже поседување на нешто, како во „Dem Knaben ist ein Buch zu eigen“. Конструкцијата „zu eigen“ речиси не се појавува, но во почетните латински преводи таа треба да се наведе (puero liber est). Некои дијалекти имаат „Dem Knaben ist ein Buch“ што буквално е датив кој се користи за да укаже на поседување на нешто. Ако генитивот е необележан и без член (особено во множина), употребата на von (и по него датив) не е само легитимна туку е и потребна, како на пример: „Die Belange von Minderheiten sind zu schätzen“ (значењето на малцинствата треба да биде заштитено). Во тој случај, Belange der Minderheiten ќе произведе определен член кој не е одреден, а Minderheiten само по себе е нешто како необележана множина. Допополнително падежот датив се користи за да се покаже контралата врз деловите од телото кои се директен објект на некое дејствие. Констукците како „er brach sich den Arm“ („тој си ја скрши раката“ буквално „тој самиот си ја скрши раката“) и „Du stichst dir die Augen aus, Junge!“ („Ќе си ги извадиш очите, дете!“ но буквално „Самиот ќе си ги извадиш очите, дете!“) се типични и точни во секој контекст.
Датив
Дативот владее со индиректиот предмет и локацијата во реченица. Реченицата „Ich gebe meinem Sohn einen Hund“ (на македонски „Му давам куче на синот“) содржи подмет „ich“; глагол „gebe“; индиректен предмет „meinem Sohn“; и директен предмет „einen Hund“. Зошто „einen Hund“ е директен, а не индиректен предмет? Затоа што „ einen Hund“ е она што одговара на дејствието на подметот а „meinem Sohn“ е она врз кому се врши дејството или определеното место на подметот.
Падежи после препозиции
Падежот на именката по препозиција е одреден според препозицијата. Номинативот не бара никакви препозиции, но кај сите други падежи може да следи некоја, на пример препозицијата für (за) следи во падежот – акузатив, зборот mit (со) следи во датив, а зборот außerhalb (надвор од) следи во генитив. Одредени предлози кои се нарекуваат „препозиции кои одговараат на два падежи“ имаат предмет и во датив и во акузатив, во зависност од тоа дали употребата укажува на позиција (на пример. in der Küche = „во кујната“, датив) или насока ( in die Küche(„внатре во кујната“, акузатив).
Препозиции и падежи
Во германскиот јазик препозициите се доволно моќни за да го променат она што следи да биде субординација на видот на препозицијата.
На пример „bei“ е препозиција која оди со Датив. Ако „bei“ се употреби во реченица, „bei“ ќе го присили тоа што следува да биде во Датив. На пример: Ich mache einen Besuch bei meiner Familie.(Јас сум на гости кај моето семејство). Забележи „mein“ го има завршетокот на женски род во Датив бидејќи „bei“ го бара тоа.
Следнава табела ги покажува падежите и неколку предлози што се поврзани со нив.
(** )може да биде „премногу точен“ генитив
Деклинација на придавките
Деклинацијата на придавките е задолжителна дури и кај личните имиња. На пример името на Kunsthistorisches Museum во Виена се промени во "das Kunsthistorische Museum" бидејќи стои пред определен член. Придавните кратки имиња кои им биле давани на историските или легендарните личности, исто така мора да се поништат во согласност со граматичката улога во некоја фраза или реченица. Оттука се вели Karl der Große ist im Jahre 800 Kaiser geworden (Карло Велики стана императот во 800година), но das Schwert Karls des Großen (мечот на Карло Велики).
Множина
Во германскиот јазик има дванаесет различни начини за формирање на множина. Оној кој го учи германскиот јазик како странски јазик, множината на именката ја учи заедно со именката; иако многу именки од женски род правилно ја формираат множината, многу именки од машки и среден род немаат правилна множина. На пример, накој вид множина се формира со „n“ а некоја со „en“, некоја со преглас (Umlaut) и „e“ или преглас и „en“, други множини се исти со еднината, кај некои се додава „er“ или преглас и „er“. Многу заемки, земени од другите јазици во множина добиваат „s“ (на пример: Restaurant = Restaurants).
Иако множината во античкиот германски јазик барала морфолошки различни обележувања на родовите, тоа веќе не е така. Во врска со третманот на придавките и членовите, ова е речиси исто како да има четвртти род кај множината. Учебниците и написите обично имаат листа со завршетоците на членовите или придавките во множина каде има следен ред или колона во која би се додал четвртти род, доколку постои. Она што ова го покажува не е потполно точно, но обично претставува ефикасен пристап за говорителите кои го учат јазикот и на кои германскиот не им е мајчин јазик.
Номинални фрази
Номиналните фрази во германскиот јазик општо се состојат од следниве компоненти во следниов редослед : член, број (основен или реден број), придавка(и), именка, генитив атрибут, позиција (позиции), релативна реченица, рефлексивна заменка. (Третиот зачудувачки перформанс на Шилеровата драма оваа недела во Хамбург)
Се разбира, повеќето номинални фрази не се толку комплицирани; придавки, броеви, генитивни атрибути, позиции, релативни реченици и нагласувања секогаш се дополнителна опција. Номиналната фраза содржи најмалку еден главен број, придавка, заменка или именка. Таа секогаш има член, освен ако се работи за неопределена множина на именката или се упатува на небројна маса.
Доколку именката е небројна, не се употребува членот; инаку ќе се промени значењето на реченицата.
Номиналната фраза може да се смета за една целина. Tаа има падеж, број и род. Падежот и бројот зависат од контекстот, додека главната именка го одредува родот.
Генитив атрибут
Номиналната фраза може да има генитивен атрибут, на пример за да искаже поседување на нешто. Овој атрибут може да се види како уште една номинална фраза во генитив, која може да зависи од друга номинална фраза.
Директен превод на "Der Beruf des alten Mannes" би бил „професијата на стариот човек“, но може да се каже и "Des alten Mannes Beruf", но оваа форма речиси никогаш не се употребува во современиот германски, дури иако образованите кругови го сметаат за многу елегантна употреба на јазикот.
Позиција
Номиналната фраза може да содржи „положбена фраза“; ова може да се види како уште една номинална фраза со препозиција (или постпозиција) или заменски прилог.
(положбената фраза има своја положбена фраза)
(неколку позициони фрази)
Проширена атрибутивна фраза
Германскиот јазик дозволува долги номинални определби, на пример: "Der während des Bürgerkrieges amtierende Premierminister" (буквално: за време на граѓанската војна Премиерот на функција), Премиерот на функција / претседава за време на граѓанската војна.
"Die noch zu Anfang des Kurses relativ kleinen, aber doch merklichen Verständigungsschwierigkeiten" (буквално: Сè уште за почетокот на курсотрелативно малите но сепак забележливите комуникациски тешкотии), Комуникациските тешкотии иако релативно мали на почетокот на курсот, сепак се забележливи. Ова е одлика на писмениот (особено образовниот) германски. Но исто така може да се слушне и во формалната и орална комуникација (како и во вести, радио емисии, говори итн.).
Релативни реченици
Номиналната фраза често ќе имаа релативна реченица. Настрана од своите високомоделирани форми, релативните заменки во германскиот јазик се помалку комплицирани. Постојат две варијанти. Првата почеста употреба заснована на определените членови der, die, das, но со посебните форми во генитив (dessen, deren) и множината во датив (denen). А втората, повеќе литературна и се користи за нагласување, е релативната употреба на welcher, welche, welches. И двете употреби моделираат според родот, падежот и бројот. Тие го преземаат нивниот род и број од именката која ја моделираат, но падежот го преземаат од нивната функција во реченицата.
Das Haus, in dem ich wohne, ist sehr alt. Куќата во која живеам е многу стара.
Релативната заменка dem е среден род и одговара со Haus, но таа е во датив бидејќи следи препозиција во самата реченица. На иста основа, можно ќе биде да се замени и заменката welchem.
Сепак, во германскиот јазик се употребува непроменливото was („што“) како релативна заменка кога претходник е alles, etwas или nichts („се“, „нешто“, „ништо“.), или кога претходник е цела реченица. Се што прави Џек, е успешно.
Џек ја заборавил својата книга, што не изненади никого.
Во германскиот јазик, сите релативни реченици се обележани со запирка.
Членови и членови како зборови
Променетите форми зависат од бројот, падежот и родот на соодветната именка. Членовите имаат исти форми во множина кај сите три родови.
Основни броеви
При употребата на основните броеви потребна е множина на именката или номиналната фраза.
Основниот број „еден“ е идентичен со формата и флексијата на неопределениот член. Бројот се разликува од членот во говорот со интонација и во писмената форма, понекогаш со нагласувањето (косото или пишвање со преостор: „ein“ или „e i n“). Кај дијалектите, неопределениот член е повеќе скратен во Schwa (Шва), што е еквивалентно на ненагласеното е (варирјќи во кратко „а“ во регионите на горниот германски), додека тоа не е случај кај основниот број.
"црвена книга" - ein rotes Buch; или "една црвена книга" - ein rotes Buch
Броевите zwei (два) и drei (три) во некои случаи имаат падежен завршеток. Каде што придавката има слаби завршетоци, броеви или воопшто нема броеви. Ако некоја придавка има јаки завршетоци, овие броеви исто така може да имаат јаки завршетоци во генитив.
Ако не постои друг збор носител на јакиот завршеток во генитив множина, бројот мора да биде носител на завршетокот.
Придавки
Придавките во германскиот јазик обично стојат пред именката која тие ја менуваат. Придавките во германскиот јазик имаат завршетоци кои зависат од падежот, бројот и (во еднина) родот на номиналната фраза, но всушност има две групи на завршетоци, наречени јаки и слаби завршетоци. Секоја група зависи од тоа каков вид збор доаѓа после придавката, а понекогаш зависи и од родот и падежот. Како членовите, така и придавките ги добиваат истите наставки во множина кај сите три родови.
Партиципите може да се користат како придавки и се третирани на ист начин.
За ралика од Романските јазици, придавките се деклинираат само кога се во атрибутивна позиција (тоа значи, кога се употребуваат во номинални фрази со цел да ја опишат директно именката). Предикативните придавкки, кои се разделени од именката, не се деклинираат и се разликуваат од прилозите.
Постојат три степени на компарација: позитивна, компаритивна и суперлативна форма. За разлика од латинскиот или италјанскиот, не постои граматичка функција за апсолутен суперлатив.
Заменки
Заменките во трето лице може да се употребат како замена за номиналните фрази. Тие имаат род, број и падеж исто како и оригиналните номинални фрази. Ова исто така важи и за другите заменки.
Лични заменки
Рефлексивните лични заменки се разликуваат само во трето лице (и второ лице учтива форма) датив и акузатив, за да се каже sich. (во второ лице учтива форма исто така со мала буква).
Глаголи
Глаголите во германскиот јазик може да се поделат на слаби, со забна согласна промена, или јаки претставувајќи градијација на самогласката (ablaut). Повеќето глаголи од двата вида се правилни, иако се појавуваат голем број под-групи и аномалии. Единствениот тотално неправилен глагол во јазикот е „sein“ (сум). Сепак, во учебниците за германски како странски јазик често јаките глаголи се класифицираат како неправилни. Постојат помалку од 200 јаки и неправилни глаголи и тенденција јаките глаголи постепено да стануваат слаби.
Модални честички
Модалните честички (Abtönungspartikel) се дел од говорот кои често се користат во говорниот германски јазик. Овие зборови влијаат врз стилот на реченицата, наместо на пренесувањето на одредена буквална смисла. Типични примери за овој вид на зборови во германскиот јазик се doch, mal, halt, eben, nun, schon, eh или ja.Многу од овие зборови исто така имаат и повеќе основни, специфични значења (на пример: ja „да“, schon „веќе“), но во нивната модална употреба ова значење не е директно изразено.
Реченици
Стуктурата на речениците во германскиот јазик на некој начин е покомплексна за разлика од другите јазици, со фрази правилно поставени за двете прашални и зависни фрази.
Томе Бошевски
Томе Бошевски ( -, ) — македонски академик, доктор по технички науки и универзитетски професор. Најпознат е по македонското дешифрирање на средниот текст од Каменот од Розета.
Животопис
Бошевски е роден на 8 октомври 1937 година во Битола, каде завршил гимназија. Дипломирал на отсекот за техничка физика на Електро-техничкиот факултет во Белград во 1961 година. Постдипломските студии ги завршил во 1965 година на Природно-математичкиот факултет во Белград, а докторската дисертација ја одбранил на Електро-техничкиот факултет во Белград во 1972 година. Од дипломирањето до 1974 година работел во Институтот „Борис Кидрич“ во Винча. Во 1974 година е избран за вонреден, а во 1979 година за редовен професор на Електро-техничкиот факултет во Скопје, а три мандати бил и декан на Факултетот. За дописен член на Македонската академија на науките и уметностите бил избран во 1988 година, а за редовен член во 1994 година. Неговата истражувачка дејност опфаќа повеќе области на електротехниката, но најпознат е по неговите истражувања од областа на јадрената физика. Значаен е и неговиот придонес во решавањето на актуелните проблеми на енергетиката во Македонија, како што се: топлинското оптоварување на животната средина од постојни и предвидени извори на електрична енергија, избор на локации за големи електро-енергетски извори, долгорочно и краткорочно планирање на работата на централите во електро-енергетскиот систем и др. Посебно значаен е неговиот придонес во дешифрирањето на средниот текст од „Каменот од Розета“ заедно со проф.д-р Аристотел Тентов. Со дешифрирањето на „Каменот од Розета“, професорите Бошевски и Тентов ја изнеле на виделина теоријата дека античките Македонци говореле на словенски јазик, односно дека биле Словени. Бошевски и Тентов биле повикани да го претстават своето откритие пред Руската академија на науките во Москва, при што руските академици го потврдиле откритието на македонските професори. Академик проф.д-р Томе Бошевски, поради заслуги за македонските работи, е носител на највисокото семакедонско признание, почесната титула Македонски сенатор, што му ја доделил Светскиот Македонски Конгрес. Починал во Скопје на 31 октомври 2015 година.
68 (број)
68 (шеесет и осум) — број и име на глифот што го претставува тој број. Тој е природен број што следи после бројот 67 а претходник на бројот 69.
Нартакиум (планина)
Планината Нартакиум (Narthacius Mons) - била планина позната во митологијата и историјата на античка Тесалија. Земајќи го своето име од блискиот антички град Нартакиум, во близина се случила битка каде Агесилај, на враќање од Азија во 394 г. пр.н.е., извојувал победа над тесалската коњаница. Тесалијците, по поразот, се засолниле на Планината Нартакиум, меѓу едно место по име Прас, Агесилај поставил трофеј. Следниот ден тој ги преминал планините на Ахајската Фтија. Античкиот град Фарсал бил изграден на неговите северни падини. Легендарниот град Фтија, исто така, бил сместен на неговата страна.
Есгрус
Есгрус (Esgrus; Eskeris) — општина во округот Шлезвиг-Фленсбург, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Александар Лукашенко
Александар Григорјевич Лукашенко е првиот и сѐ уште актуелен претседател на Белорусија, по нејзиното осамостојување од СССР во 1994 г. Има завршено земјоделски факултет и служел во војската на Советскиот Сојуз. Пред да ја добие претседателската функција, Лукашенко водел сопствен бизнис со агри-културни фарми. Лукашенко е прогласен како „последниот тврд европски диктатор“ од страна на политичките водачи на САД и западните европски земји. Под негово водство, Белорусија во светот има имиџ на држава во која не се почитуваат елементарните човекови права и слободи. И покрај сите обвинувања и притисоци за негова смена од водечките политички фигури на западот, Лукашенко успева да се одржи на власт во Белорусија до денешен ден. Без оглед на отцепувањето од заедничката држава, Лукашенко негува добрососедски односи со Владимир Путин и Русија, додека неговиот став спрема НАТО членките е крајно ригиден и непријателски настроен.
Политичка кариера за време на СССР
Александар Лукашенко е роден на 30 август 1954 г. во Копис, мало белоруско гратче. Детството го минал без татко, а бил воспитуван во духот на традиционалните вредности. Уште во раната младост покажал интерес за социо-политичките науки и за општественото уредување. Има завршено две школи за високо образование, и тоа на универзитетот за историја во Могиљов (1975) и факултетот за агри-култура (1985). Во два наврати се има стекнато со воено искуство на фронтот, периодите помеѓу 1975-1977 и 1980-1982. По воената обука и се придружил на Комунистичката Партија на СССР, каде вршел партиски задачи поврзани со економско-индустриските прашања. Оставил позитивен впечаток кај високите тела во Партијата, па затоа бил награден со претседателско место во Собранието на Советскиот Сојуз (1990).
Претседател на Белорусија
Кратко по заземањето на водечкото место во Советскиот Парламент, низ Белорусија се покренаа движења чии водачи бараа безусловно отцепување од СССР. Овие иницијативи беа иснпирирани од протестите за самостојност кои во тоа време се одржуваа во соседните Естонија, Летонија и Литванија. Наведените држави се стекнаа со независност во 1991 год, додека Лукашенко застана во одбрана на Перестројката од Горбачов. Помеѓу нив двајца беше договорено Белорусија да добие делумна независност, во рамките на привремен сојуз со Русија. Оваа конфедерација била формирана во декември 1991 г. За тоа време Лукашенко се повлекол од политичката сцена и отворил сопствен агри-културен бизнис.
Овој сојуз со преостанатите советски републики траел само 3 години. Поради цврстата одлучност и другите помали републики да се здобијат со независност, оваа конфедерација се распаднала. Белорусија станала суверена држава, а истата 1994 г. се одржале и првите избори во оваа земја, кои по многу параметри се сметале за историски. Лукашенко бил номиниран како независен кандидат, а за претседателската позиција се тркал со уште 5 кандидати. Во првиот круг од изборите одржан во месец јули, освоил 45% од гласовите, и за само 6 отсто не триумфирал уште во првиот круг. Втор според бројот на гласовите бил Вјачеслав Кебич со 15 проценти. Лукашенко со 80% убедливо победил во вториот круг и станал првиот претседател на независна Белорусија од поновата историја.
Прв мандат (1994-2001)
Кога го преземал кормилото на државата, Лукашенко наишол на анемична економија и низа нерешени социјални проблеми. Реформите кои планирал да ги спроведе вбројувале подобрување во образовниот, здравствениот и индустрискиот сектор. Категорично одбил да изврши приватизација на државните фирми, што резултирало со суспензија од страна на Светската Банка и Меѓународниот Монетарен Фонд, и поради тоа Белорусија не можела да зајмува пари од овие организации. Поради брзиот економски напредок на соседите и неговата стагнација на ова поле, се одржале неколку протести насочени против власта на Лукашенко. Јавно искажаните гнев и лутина биле надминати со посредство на Русија. Летото 1996 г. Лукашенко организирал референдум на кој барал од граѓаните поголема моќ во носење на државни одлуки, а воедно и продолжување на претседателскиот мандат од 4 на 6 години. 70% од гласачите се изјасниле позитивно, па така тој се здобил со поголемо влијание врз процесите кои се одвивале во земјата.
Авдамал
Авдамал (Σησαμία, Сисамија) — село во Општина Визалтија во Серски округ, Егејска Македонија, денес во областа Централна Македонија, Грција.
Сценска крв
Сценска крв, театарска крв или лажна крв ― сè што е користено како замена за крв во театарските или филмските изведби. На пример, во индустријата за специјални ефекти, кога режисерот треба да симулира глумец кој е застрелан или исечен, може да се користат широк спектар на хемикалии и природни производи. Најчеста е црвената боја за храна, често во мали балони заедно со експлозивни направи наречени кеси.