cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Покачување на морското ниво
Проекции за 21 век
Дополнително, сценариото на едно истражување од 2017 година, кое претпоставува голема употреба на фосилни горива за согорување и силен економски раст во текот на овој век, предвидува пораст на нивото на морето до 132 cm (4 стапки 4 во) во просек — и екстремно сценарио со колку од 189 cm (6 ft 2+1⁄2) до 2100 г. Ова може да значи брзо покачување на нивото на морето до 19 mm (3⁄4 in) годишно до крајот на векот. Студијата, исто така, заклучила дека сценариото за емисиите на климатскиот договор од Париз, доколку се исполни, ќе резултира со пораст на нивото на морето до 2100 година.
Според Четвртата (2017) Национална климатска проценка (NCA) на САД, многу е веројатно дека нивото на морето ќе се зголеми помеѓу 30 и 130 cm (1,0–4,3 стапки) во 2100 година во споредба со 2000 година. Подигнувањето од 2,4 m (8 стапки) е физички возможно под сценарио со висока емисија, но авторите не можеле да кажат колку е веројатно. Ова најлошо сценарио може да дојде само со голем придонес од Антарктикот; регион кој е тешко да се моделира.
Можноста за колапс на ледената покривка на Западен Антарктик и последователно брзо покачување на нивото на морето било предложено уште во 1970-тите. На пример, Мерсер објавил студија во 1978 година во која се предвидува дека антропогеното затоплување на јаглерод диоксид и неговите потенцијални ефекти врз климата во 21 век може да предизвикаат пораст на нивото на морето за околу 5 метри од топењето на мразот на западниот Антарктик.
Во 2019 година, една студија предвидувала дека во сценарио со ниски емисии, нивото на морето ќе се зголеми за 30 сантиметри до 2050 година и 69 сантиметри до 2100 година, во однос на нивото во 2000 година. Во сценарио со висока емисија, ќе биде 34 cm до 2050 и 111 година cm до 2100 година. Постои веројатност дека порастот ќе биде над 2 метри до 2100 година во сценариото со висока емисија, што ќе предизвика раселување на 187 милиони луѓе.
Во септември 2019 година, Меѓувладиниот панел за климатски промени објавил извештај за влијанието на климатските промени врз океаните, вклучувајќи го и порастот на нивото на морето. Главната идеја во извештајот според еден од неговите автори Мајкл Опенхајмер е дека ако човештвото драстично ја намали емисијата на стакленички гасови во следните децении, проблемот ќе биде тежок, но податлив. Ако порастот на емисијата продолжи, проблемот ќе стане неуправлив.
Според Шестиот извештај за проценка на IPCC во сценариото со многу ниски емисии, до 2100 година нивото на морето ќе се зголеми за 28–55 сантиметри, во средното сценарио за 44–76 сантиметри и во сценариото за многу високи емисии за 63–101 сантиметар. Во сценариото за многу високи емисии не може да се исклучи пораст од приближно два метри.
Долгорочно покачување на нивото на морето
Постои широко распространет консензус меѓу климатските научници дека зголемувањето на нивото на морето заостанува зад зголемувањето на температурата што го предизвикува, и дека значителниот долгорочен пораст на нивото на морето ќе продолжи во наредните векови, дури и ако температурата се стабилизира. Моделите се способни да репродуцираат палео записи за пораст на нивото на морето, што дава доверба во нивната примена за долгорочни идни промени.
И ледената покривка на Гренланд и Антарктикот имаат превртени точки за нивото на затоплување што може да се достигне пред крајот на 21 век. Преминувањето на таквите точки на превртување би значело дека промените на ледената покривка се потенцијално неповратни: намалувањето на прединдустриските температури може да не ја стабилизира ледената покривка откако ќе се помине точката на превртување. Квантификувањето на точната температурна промена за која се преминува оваа превртена точка останува контроверзно. За Гренланд, проценките приближно се движат помеѓу 1 и 4 °C (2 до 7 °F) над прединдустрискиот. Од 2020 година, пониската од овие вредности е веќе помината. Анализа од 2021 година на подледнички талог на дното на 1.4 км на леденото јадро на Гренланд открива дека ледената покривка на Гренланд се стопила барем еднаш во текот на последните милион години, и затоа силно сугерира дека нејзината точка на вртење е под 2,5 °C максимална позитивна температурна екскурзија во тој период.
Топењето на ледената покривка на Гренланд може дополнително да придонесе 4–7.5 m (13–24+1⁄2 ft) за текот на многу илјадници години. Една студија од 2013 година проценила дека секој степен на пораст на температурата се преведува на 2.3 m (7 стапки 7 во) посветеност на пораст на нивото на морето во следните 2.000 години. Поновите истражувања, особено на Антарктикот, покажуваат дека ова е веројатно конзервативна проценка и дека вистинското долгорочно зголемување на нивото на морето може да биде поголемо. Затоплување над 2 °C (3,6 °F) целта потенцијално води до стапки на пораст на нивото на морето доминирана од загубата на мраз од Антарктикот. Континуираните емисии на јаглерод диоксид од изворите на фосилни горива може да предизвикаат дополнителни десетици метри покачување на нивото на морето, во текот на следните милениуми, а достапното фосилно гориво на Земјата е дури доволно за на крајот да се стопи целата ледена покривка на Антарктикот, предизвикувајќи околу 58 m (190 ft) на пораст на нивото на морето. По 500 години, порастот на морското ниво само од топлинско ширење достигнал само половина од своето евентуално ниво, што според моделите може да биде во опсег.
Според Шестиот извештај за проценка на IPCC во следните 2.000 години, нивото на морето ќе се зголеми за 2-3 метри ако порастот на температурата ќе достигне максимум од 1,5 степени, за 2-6 метри ако го достигне врвот од 2 степени и за 19-22 метри ако максимумот ќе биде 5 степени. Ако порастот на температурата престане на 2 степени или на 5 степени, нивото на морето ќе продолжи да расте околу 10.000 години. Во првиот случај ќе достигне 8–13 метри над прединдустриското ниво, а во вториот 28–37 метри.
По регион
Зголемувањето на нивото на морето не е униформно низ целиот свет. Некои копнени маси се движат нагоре или надолу како последица на тонење (таложење на копното) или пост-глацијално враќање (земја што се издига поради губење на тежината на мразот по топењето), така што локалниот релативен пораст на морското ниво може да биде поголем или пониско од глобалниот просек. Постојат дури и региони во близина на сегашните и поранешните ледници и ледените плочи каде што нивото на морето паѓа. Понатаму, гравитационите ефекти од менувањето на ледените маси и просторно различните обрасци на затоплување доведуваат до разлики во преносот на морската вода низ целиот свет. Гравитационите ефекти влегуваат во игра кога се топи голема ледена покривка. Со губењето на масата, гравитациското влечење станува помало и локалното ниво на водата може да се намали. Подалеку од ледената покривка, нивото на водата ќе се зголеми повеќе од просекот. Во оваа светлина, топењето на Гренланд има различен отпечаток од прстот на регионалното ниво на морето отколку топењето на Антарктикот.
Многу пристаништа, урбани конгломерации и земјоделски региони се изградени на речните делти, каде што тонењето на земјиштето придонесува за значително зголемен релативен пораст на морското ниво. Ова е предизвикано и од неодржливото вадење на подземните води (на некои места, исто така, со екстракција на нафта и гас), и од насипи и други практики за управување со поплави кои спречуваат акумулација на седименти да го компензираат природното таложење на делтаичните почви. Вкупното тонење предизвикано од човекот во делтата Рајна-Миз-Шелд (Холандија) се проценува на 3–4 m (10–13 ft), над 3 m (10 ft) во урбаните области на делтата на реката Мисисипи (Њу Орлеанс) и над 9 m (30 ft) во делтата на реката Сакраменто-Сан Хоакин. Од друга страна, пост-глацијално изостатско враќање предизвикува релативно пад на морското ниво околу заливот Хадсон во Канада и северниот дел на Балтикот.
Атлантикот се загрева со побрзо темпо од Тихиот Океан. Ова има последици за Европа и источниот брег на САД, кои добиле покачување на нивото на морето 3-4 пати од глобалниот просек. Намалувањето на циркулацијата на меридијално превртување на Атлантикот (AMOC) е исто така поврзано со екстремниот регионален пораст на морското ниво на североисточниот брег на САД.
Ефекти
Сегашното и идното покачување на нивото на морето ќе има голем број влијанија, особено врз крајбрежните системи. Ваквите влијанија вклучуваат зголемена ерозија на крајбрежјето, повисоки поплави од невреме, инхибиција на примарните производствени процеси, пообемно поплавување на крајбрежјето, промени во квалитетот на површинските води и одликите на подземните води, зголемена загуба на имот и крајбрежни живеалишта, зголемен ризик од поплави и потенцијална загуба на животи, губење на културни ресурси и вредности, влијанија врз земјоделството и аквакултурата преку опаѓање на квалитетот на почвата и водата и губење на туризмот, рекреацијата и транспортните функции. Многу од овие влијанија се штетни. Поради големата разновидност на крајбрежните средини; регионални и локални разлики во проектираното релативно ниво на морето и климатските промени; и разликите во еластичноста и адаптивниот капацитет на екосистемите, секторите и земјите, влијанијата ќе бидат многу променливи во времето и просторот. Речните делти во Африка и Азија и малите островски држави се особено ранливи на пораст на нивото на морето.
Десетици милиони луѓе на глобално ниво ќе бидат раселени во последните децении од векот доколку драстично не се намалат стакленички гасови. Многу крајбрежни области имаат голем пораст на населението, што резултира да повеќе луѓе бидат изложени на ризик од пораст на нивото на морето. Надојдените мориња претставуваат и директен ризик: незаштитените домови може да бидат поплавени, и индиректните закани од поголеми бранови на бури, цунами и плима Азија има најголемо население изложено на ризик од нивото на морето, а земјите како Бангладеш, Кина, Индија, Индонезија и Виетнам имаат многу густо населени крајбрежни области. Ефектите од раселувањето многу зависат од тоа колку владите ќе бидат успешни во спроведувањето на одбраната од надојденото море, со загриженост за најсиромашните земји како што се потсахарските земји и островските нации.
Студијата од 2019 година покажала дека бројот на луѓе погодени од покачувањето на нивото на морето во текот на 21 век е трипати поголем отколку што се сметало претходно. До 2050 година, 150 милиони ќе бидат под вода за време на плимата и осеката, а 300 милиони ќе живеат во зони со поплави секоја година. До 2100 година, тие бројки остро се разликуваат во зависност од сценариото за емисија. Во сценарио со ниски емисии, 140 милиони ќе бидат под вода за време на плимата и осеката, а 280 милиони ќе имаат поплави секоја година. Во сценарио со високи емисии, бројките стигнуваат до 540 милиони и 640 милиони соодветно. Седумдесет проценти од нив се од осум земји во Азија: Кина, Бангладеш, Индија, Индонезија, Тајланд, Виетнам, Јапонија, Филипини.
Прегледот на 33 публикации од 2020 година покажал дека „повеќето глобални проценки се од редот на десетици или стотици милиони луѓе изложени на крајбрежни поплави и крајбрежни поплави за различни временски рамки и сценарија“ поради порастот на нивото на морето.
Крајбрежни области
Поради бројни фактори, нивото на морето се зголемува со забрзано темпо, што претставува голема закана за човековата околина, како сега така и во иднина. Иако ова е бавен и континуиран процес, неговите долгорочни кумулативни ефекти врз светот, особено во крајбрежните области, претставуваат сериозна закана. Во последниве години, некои крајбрежни области веќе морале да се справат со ефектите акумулирани во долг период на промени. Овие области се чувствителни на зголемување на нивото на морето, промени во зачестеноста и интензитетот на бурите, зголемени врнежи и зголемување на температурата на океаните. Десет проценти од светското население живее во крајбрежни области кои се помали од 10 метри надморска височина. Понатаму, две третини од светските градови со над пет милиони луѓе се наоѓаат во овие ниски крајбрежни области. Вкупно, приближно 600 милиони луѓе живеат директно на брегот ширум светот. Користејќи далечинско ласерско скенирање наречено LiDAR за мерење на висината на површината на Земјата, истражувачите откриле дека во 2021 година 267 милиони луѓе ширум светот живееле на копно на помалку од 2 метри надморска височина и дека со пораст од 1 метар на морското ниво и нула пораст на населението, бројката може да се зголеми на 410 милиони луѓе.
Предноста што ја имаат населението во крајбрежниот регион е тоа што технички би имале други делови од земјата или регионот во кои би можеле да се преселат или мигрираат. Исто така, идејата со овие земји е дека тие евентуално можат да имаат помош од нивната влада или од јавноста. Предизвиците за луѓето во ниските нации е дека тие мора да го искорнат целиот свој живот и култура за да се преселат во побезбедни области. Населението што се преселува од бреговите, исто така, ќе биде погодено од губење на средствата за живот и може да стане тежок товар за регионите или градовите во кои тие доаѓаат да ги населат. Понатаму, и нивната првична влада или земјите примачи може да немаат или да задржат ресурси за да им помогнат на овие климатски мигранти, што го зголемува нивното ниво на сиромаштија.
Присутни ефекти
Зголемувањето на морињата е поврзано и со зголемен ризик од цунами, кои потенцијално ќе ги погодат крајбрежните градови во Тихиот и Атлантскиот Океан.
Една од загрозените области е Венеција која доживува значителни поплави. Градот се наоѓа на острови во делтата на реките По и Пијава. Зголемувањето на нивото на морето предизвикува зголемување на честотата и големината на поплавите во градот кои веќе потрошиле повеќе од 6 милијарди долари за системот за бариера од поплави. Слично на тоа, Флорида, која е екстремно ранлива на климатските промени, доживува значителни непријатни поплави и поплави од големата плима.
Производството на храна во крајбрежните области е под влијание и на зголемувањето на нивото на морето. Поради поплави и навлегување на солена вода во почвата, се зголемува соленоста на земјоделските површини во близина на морето, што претставува проблем за земјоделските култури кои не се отпорни на сол. Понатаму, навлегувањето на сол во свежата вода за наводнување претставува втор проблем за земјоделските култури што се наводнуваат. Ново развиените варијанти на култури отпорни на сол моментално се поскапи од културите што треба да ги заменат. Обработливото земјиште во делтата на Нил е погодено од поплави на солена вода, и сега има повеќе сол во почвата и вода за наводнување во делтата на Црвената река и делтата Меконг во Виетнам. Бангладеш и Кина се погодени на сличен начин, особено нивното производство на ориз.
Идни ефекти
Идното покачување на нивото на морето може да доведе до потенцијално катастрофални тешкотии за заедниците на брегот во следните векови: на пример, милиони луѓе ќе бидат погодени во градовите како Мајами, Рио де Жанеиро, Осака и Шангај ако ја следат сегашната траекторија од 3. °C (5,4 °F). Египетскиот град Александрија се соочува со слична ситуација, каде што стотици илјади луѓе кои живеат во ниските области можеби веќе ќе треба да се преселат во следната деценија. Сепак, скромните зголемувања на нивото на морето веројатно ќе се неутрализираат кога градовите ќе се прилагодат со изградба на морски ѕидови или со преместување.
Resources for the Future го опишува Мајами како „најранливиот голем крајбрежен град во светот“ на штетите поврзани со крајбрежните поплави и порастот на нивото на морето поврзани со бура. Напливот на бура ќе биде една од важните катастрофи предизвикани од порастот на нивото на морето во иднина што може да предизвика најголема загуба на животи и имот во крајбрежните области во светот. Напливот на бури во последниве години бил погоден од зголемувањето на нивото на морето, кое се зголемило во честота и интензитет. На пример, една од најтешко погодените области е Њујорк, каде што симулациите на студијата покажуваат дека влијанието на покачувањето на морското ниво врз областа Њујорк ќе се намали од 100-годишни поплави на 19-68 години до 2050 година и 40-60 години до 2080 година.
Островските народи
Атолите, ниските острови и ниските крајбрежни области на островите се особено ранливи на пораст на нивото на морето. Можните влијанија вклучуваат ерозија на крајбрежјето, поплави и навлегување на сол во почвите и слатките води. Ниту еден не е поранлив од малите островски нации, компромитирани од повеќе острови, особено оние со концентрација на население. Атолите во просек се 3 до 6 стапки во висина над морското ниво. Овој тип на остров е последната фаза во геолошката историја на остров со вулканско потекло (сите вулкански острови обично стануваат атол, на крајот). Со климатските промени кои предизвикуваат зголемување на нивото на морето, процесот на формирање на атол се забрза. Бидејќи атолите се ниски острови, тие се ранливи на надојдените води или бури што ги покриваат во вода. Атолите се од витално значење бидејќи тие се дом на многу различни култури и суверени нации. Бидејќи океанската вода прерано ги покрива атолите, солената вода може да навлезе во резервите на вода за пиење и да ги поткопа екосистемите што населението ги користи за да преживее. Подигнувањето на нивото на морето има потенцијал да го уништи туризмот и локалните економии; покачување на нивото на морето за 1.0 m (3 стапки 3 во) би предизвикало делумно или целосно поплавување на 29% од крајбрежните одморалишта на Карибите. А понатаму 49 – 60% од крајбрежни одморалишта ќе бидат изложени на ризик од резултира крајбрежната ерозија. Тешко е да се процени колкав дел од ерозијата и поплавите во минатото биле предизвикани од промената на нивото на морето, во споредба со другите еколошки настани како што се ураганите. Адаптацијата кон порастот на нивото на морето е скапа за малите островски нации бидејќи голем дел од нивното население живее во области кои се загрозени.
Милиони луѓе во овие островски нации или нации со многу острови се неверојатно ранливи на покачувањето на нивото на морето. Некои земји и региони ќе бидат потопени, што ќе ги поттикне луѓето што живеат таму да се борат, да се прилагодат или да се преселат. Развиените земји би можеле да видат како пристигнува џиновски бран бегалци поради губењето на домовите на бегалците и со тоа да имаат безбедносни проблеми. Иако островјаните ширум светот биле многу прилагодливи луѓе, тие исто така биле во голема мера зависни од ресурсите што ги добиваат од нивните острови. Иако може да изгледа дека океаните се богати и можат да обезбедат сè, тие исто така имаат тенденција да бидат многу тешки средини во кои може да напредува. Интересно е како зголемувањето на нивото на морето ќе влијае на децата во овие заедници. Да се биде дете кое нема стабилност дома и нивната заедница може да создаде различни проблеми во нивниот развој. Веќе, децата во малите островски држави се соочуваат со попречен пристап до храна и вода, раселување и како резултат на ментални и социјални нарушувања од овие стресни фактори.
Малдиви, Тувалу и други ниски земји се меѓу областите кои се на највисоко ниво на ризик. Според сегашните стапки, нивото на морето би било доволно високо за да ги направи Малдивите непогодни за живеење до 2100 година. Геоморфолошките настани, како што се бурите, имаат тенденција да имаат поголеми влијанија врз островот на гребенот отколку покачувањето на нивото на морето, на пример на еден од Маршалските острови. Овие ефекти вклучуваат непосредна ерозија и последователен процес на повторен раст кој може да варира во должина од децении до векови, дури и да резултира со земјишни површини поголеми од вредностите пред невремето. Со очекуваниот пораст на честотата и интензитетот на бурите, тие може да станат позначајни во одредувањето на обликот и големината на островот отколку покачувањето на нивото на морето. Островската држава Фиџи е под влијание на порастот на нивото на морето. Пет од Соломонските Острови исчезнале поради комбинираните ефекти од покачувањето на нивото на морето и посилните трговски ветрови кои ја туркале водата во западниот Пацифик.
Во случај сите острови на една островска држава да станат непогодни за живеење или целосно потопени од морето, самите држави исто така ќе се распаднат. Штом тоа се случи, сите права на околината (морето) ќе бидат отстранети. Оваа област може да биде значајна бидејќи правата се протегаат на полупречник од 415 километри околу целата островска држава. Сите ресурси, како што се фосилното масло, минералите и металите, во оваа област може слободно да бидат ископани од секој и продадени без потреба од плаќање провизија на (сега распуштената) островска држава.
Екосистеми
Крајбрежните екосистеми се соочуваат со драстични промени како последица на зголемувањето на нивото на морето. Многу системи на крајот може да бидат изгубени кога нивото на морето ќе се зголеми премногу или пребрзо. Некои екосистеми можат да го поместат земјиштето навнатре со ознаката за висока вода, но многу од нив се спречени да мигрираат поради природни или вештачки бариери. Ова стеснување на крајбрежјето, понекогаш наречено „крајбрежно стегање“ кога се разгледуваат бариери создадени од човекот, може да резултира со губење на живеалишта како што се калливи површини и мочуришта.
Адаптација
Опциите за адаптација на порастот на нивото на морето може да се класифицираат нашироко во повлекување, сместување и заштита. Повлекувањето значи преместување на луѓето и инфраструктурата во помалку изложени области и спречување на понатамошен развој во областите кои се загрозени. Овој тип на адаптација е потенцијално нарушувачки, бидејќи раселувањето на луѓето може да доведе до тензии. Опциите за сместување се мерења кои ги прават општествата пофлексибилни на подигање на нивото на морето. Примерите се одгледување на прехранбени култури кои толерираат висока содржина на сол во почвата и правење нови стандарди за градба кои бараат зградата да се изгради повисоки и да има помала штета во случај да дојде до поплава. Конечно, областите може да се заштитат со изградба на брани, насипи и со подобрување на природната одбрана. Освен тоа, бурите и поплавите можат да бидат моментални и разорни за градовите, а некои крајбрежни области почнале да инвестираат во вентили за атмосферска вода за да се справат со почести и посилни поплави за време на плимата и осеката.
Морската трговија е доминантна форма на ресурси и добра трговија низ светот. Кога се зборува за подигнувањето на нивото на морето, постои можност да се појават големи прашања за трговијата базирана на море и пристаништата што се користат. Она што е исто така важно за овие пристаништа е тоа што сè уште не знаеме како растечкото ниво на морето ќе продолжи да влијае на нив со текот на времето. Различни фактори играат во инвестицијата на поморските пристаништа за ова средство. Фактори кои се важни за морските пристаништа во однос на зголемувањето на нивото на морето се каде ќе бидат важните трговски пристаништа во иднина, дали можеме да ги промениме и заштитиме пристаништата кои моментално се користат, колку е потребно за да се заштити трговијата без губење време или пари. Зголемувањето на нивото на морето за морските пристаништа е загрижувачко, но тешко е да се дешифрира какви промени треба да се направат бидејќи нивото на морето не се зголемува со иста брзина низ целиот свет. Многу земји развиваат конкретни планови за адаптација. Пример е продолжувањето на Делта План во Холандија, земја која се наоѓа делумно под нивото на морето и стивнува. Во 2008 година, холандската Делта комисија, во извештајот советувал дека Холандија ќе има потреба од голема нова градежна програма за зајакнување на водоодбраната на земјата од надојденото море во следните 190 години. Ова вклучувало изготвување планови за најлош случај за евакуација. Планот вклучувал и повеќе од 100 милијарди евра нови трошоци до 2100 година за мерки на претпазливост, како што се проширување на крајбрежните дини и зајакнување на морските и речните насипи. Комисијата изјавила дека земјата мора да планира пораст на Северното Море до 1,3 метри до 2100 година и 2-4 метри пораст до 2200 година.
За да се одговори на заканата за покачување на морското ниво во Бангладеш, во 2018 година бил лансиран Планот за делта на Бангладеш. Почнувајќи од 2020 година, било забележано дека не ги исполнува повеќето од нејзините првични цели. Напредокот се следи.
Американските крајбрежни градови спроведуваат потхранување на плажите, познато и како надополнување на плажите, каде што се внесува и додава миниран песок, како дополнување на другите мерки за адаптација, како што се зонирање, ограничувања на државното финансирање и стандардите за градење кодови. Некои островски нации, како што се Република Малдиви, Кирибати и Тувалу, размислуваат за меѓународна миграција на нивното население како одговор на порастот на морињата. Преселувањето во различни земји не е лесно решение, бидејќи оние што се преселуваат треба да имаат постојан приход и друштвена мрежа во нивната нова земја. Можеби ќе биде полесно да се прилагоди локално со понатамошно придвижување на внатрешноста и зголемување на снабдувањето со седимент потребни за природна заштита од ерозија. Во островската држава Фиџи, жителите ги обновуваат коралните гребени и мангровите за да се заштитат од поплави и ерозија, што се проценува дека е поекономично од изградбата на морски ѕидови.
Приспособувањето кон порастот на нивото на морето честопати мора да ги земе предвид и другите еколошки прашања, како што се тонење на земјиштето или уништување на живеалиштата. Во 2019 година, претседателот на Индонезија, Џоко Видодо, изјавил дека градот Џакарта тоне до степен што бара од него да го пресели главниот град во друг град. Студијата спроведена помеѓу 1982 и 2010 година покажала дека некои области на Џакарта тонат дури 28 cm (11 инчи) годишно поради дупчењето на подземната вода и тежината на нејзините згради, а проблемот сега се влошува со порастот на нивото на морето. Сепак, постои загриженост дека изградбата на нова локација ќе го зголеми тропското уништување на шумите. Други таканаречени градови што тонат, како Бангкок или Токио, се ранливи на овие сложени процеси со пораст на нивото на морето.
Надворешни врски
@
Бојко Борисов
Бојко Методиев Борисов (Бойко Методиев Борисов) е бугарски политичар, поранешен премиер на Бугарија. Претходно бил премиер во периодот од 2009 до 2013 година, водач на партијата ГЕРБ и градоначалник на Софија од 2005 до 2009.
Животопис
Бојко Борисов е роден на година во село (денес град) Банќа. Дипломира во 1982 година на Високата школа на Министерстово на внатрешните работи како инженер. Има добиено чин на поручик по Пожарна безбедност. Истата година Борисов се вработил во Софиската градска управа на МВР како командир на вод, а подоцна тоа било преименувано во командир на чета.
Од 1985 година па сѐ до 1990 Бојко Борисов е предавач во Вишиот институт за подготовка на офицери и научноистражувачка дејност на бугарското МВР. Во 1982 година ја брани докторската дисертација. За време на т.н. „преродбен процес“, тој е назначен за командир на бригада во Дулово, Каолиново и во Разград, којашто ја чувала општествената безбедност по масовите иселувања на местните жители во Турција.
Од 1978 година Бојко Борисов професионално се занимава со карате (има добиено црн појас). Долги години работел како тренер на националниот одбор на Бугарија по карате, а исто така и како судија по меѓународни натпревари по карате.
Во 1990 година Борисов го напушта системот на МВР, се откажува да се деполитизира и останува член на БКП. Во 1991 година, тој ја основа фирмата за лично обезбедување „Ипон-1“, којашто ги обезбедува познатите бугарски политичари како Тодор Живков и Симеон Сакскобургготски.
Во 2001 година Бојко Борисов е назначен на должноста „главен секретар на бугарското МВР“ и е унапреден со доделувањето на чинот полковник, а од 2002 година претседателот на Бугарија Георги Прванов му го доделил чинот генерал мајор. Во 2004 година го добил чинот генерал потполковник.
Политичка кариера
На парламентските избори од 2005 година Бојко Борисов бил кандидат за народен пратеник од Националното движење „Симеон Втори“. По изборите е избран за народен пратеник, од што се откажал поради кариерата во МВР. По конфликтот со тогашниот министер за внатрешни работи, Румен Петков, го напушта системот на полицијата.
На 10 ноември 2005 година е избран за градоначалник на Софија. Во март 2006 година ја основал организацијата „Граѓани за европски развој на Бугарија“ (ГЕРБ), на којашто и денес е водач. Подоцна организацијата е претворена во политичка партија, која на 5 јули 2009 година победила на парламентарните избори во Бугарија, со освојување на 41% од гласовите.
Во почетокот на 2013 година поради протести во земјата дал оставка по која биле закажани парламентарни избори.
Масонска ложа
Масонската ложа, често нарекувана Приватна ложа или Конституивна ложа, е основната организациона единица на масонството. Секоја нова ложа мора да има налог или овластување од страна на Големата ложа, но таа е предмет на нејзино управување само во случај на спроведување на објавениот устав од јурисдикцијата. Како исклучок, трите преживеани ложи кои ја формирале првата позната светска Голема ложа во Лондон (денес позната како Обединета голема ложа на Англија) ја имаат единствената привилегија да работат како безвременски т.е. без таков налог; само една друга ложа работи без налог – тоа е Големата стјуардска ложа во Лондон, иако не е назначена како ,,безвременска”. Масонот има право да ја посети која било ложа, под чија било надлежност (т.е. под надлежност на која било Голема ложа) која е во пријателска врска со неговата. Во некои јурисдикции оваа привилегија е ограничена за масоните Мајстори (т.е. масони кои го завршиле третиот степен на Редот). Тој е најчесто првиот од којшто се бара да ја провери, и потврди, регуларноста во ложата – и да може да ја задоволи ложата со правилност во членството. Масоните се состануваат како ложа за да работат на трите основни степени: Чирак, Калфа и Мајстор (анг. Entered Apprentice, Fellowcraft, Master Mason).
Видови
Масоните се состануваат како ложа, а не во ложа, иако масонските простории често се нарекуваат ложи, како и храмови („филозофски и уметнички“). Во многу земји масонскиот центар или Хол ги заменил овие термини за да се избегне појавување на неправедност и сомнеж. Неколку различни ложи, или други масонски организации, често ги користат истите простории во различно време.
Сината ложа, Мајсторската ложа или Старата мајсторска ложа се однесуваат на ложите коишто повеќе работат на првите три масонски степени, отколку на приклучените масонски редови како што се Јорк ритуалот и шкотскиот ритуал. Терминот „Мајсторска ложа“ се користи во Велика Британија. Сината ложа се однесува на традиционалната боја на обележјата во ложите создадени од англиското или ирското масонство. Иако терминот првично не бил одобрен, тој, во последно време често се користи во Америка.
Истражувачките ложи имаат за цел додатна масонска школарина. „Quatuor Coronati Lodge“ е пример за истражувачка ложа; таа има строго ограничено членство и прима посетители и документи од целиот свет. Многу јурисдикции ја имаат оваа ложа, која што најчесто се состанува поретко од Сината ложа и кај неа нема степени.
Во Велика Британија, Ложата за инструкции може да е поврзана со една ложа, но не е создадена посебно. Ложата за инструкции им дава на Офицерите и на тие коишто сакаат да станат Офицери, можност да присуствуваат на ритуал под водство на искусен брат; исто така, може да има и часови околу ритуалот и симболизмот во ложата која е дел од една Ложа за инструкции, со цел да се развие знаењето и разбирањето на членството.
Во некои јурисдикции во САД, Ложата за инструкции служи како овластена ложа за давање инструкции на кандидатот од други области од масонството покрај присуствувањето на ритуал, како и држење говор на масонски и немасонски теми.
Во Велика Британија, терминот Мајка ложа се користи за да се индентификува некоја ложа каде што една личност за првпат ,,станала масон” (т.е. го достигнала ученичкиот степен). Мајката ложа исто така е ложа која го спонзорира создавањето на нова ложа, Ќерка ложа, за да биде дадена под надлежност на истата Голема ложа; посебни процедури кои се поврзани со ова варираат во текот на историјата и во различни јурисдикции. Ложата мајка Килвининг бр. 0 која е дел од Големата ложа на Шкотска е позната како Мајка ложа на Шкотска, била спомната во Шо статутите од 1598 и 1599, и самата овластувала други ложи кога не била претплатена на Голема ложа.
Организација
Ложите се уредуваат од страна на национални, државни или провинциски власти, најчесто нарекувани Големи ложи или Големи ориенти, чиишто објавени конституции ја дефинираат масонската структура под нивна надлежност, и коишто назначуваат Големи офицери од нивните постари масони. Провинциските големи ложи (коишто во Англија најчесто одговараат на историските грофовии) имаат посредна надлежност, и исто така назначуваат Провинциски големи офицери.
Различни Големи ложи и нивните региони покажуваат традиционални детали и варијации во степените и праксата; на пример под големата ложа на Шкотска, Марк степенот (којшто не е признаен од Соединетата голема ложа на Англија, но има посебна „Марк голема ложа“) е интегриран во „Мајсторството“ како завршување на вториот степен. Во секој случај, Големите ложи ја ограничиле надлежноста над нивните членови и каде што нема пропишан ритуал ложите можат на тој начин да имаат значителна слобода во работата. И покрај овие мали разлики, постојат братски односи помеѓу ложите кои даваат степени под надлежност на различни Големи ложи.
Ленинген (Долна Саксонија)
Ленинген (Löningen) — мал град во округот Клопенбург, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Се наоѓа на реката Хазе, околу 25 километри југозападно од окружниот град Клопенбург.
Масонска ложа
Членство
Откако ложата ќе избере или прифати кандидат во согласност со барањата на Големата ложа, таа ќе одлучи дали на кандидатот да му ги даде степените по ред. Општо земено, оние што го имаат земено само првиот степен (ученик) се сметаат за масони, но имаат ограничени привилегии сè додека не го земат степенот за Мајстор; според УГЛЕ само Мајсторот ќе добие сертификат од Големата ложа, којшто може да биде побаран од која било друга ложа која што тој сака да ја посети. Масоните мајстори се сметаат во текот на целиот нивен живот за членови на ложата во која ги добиваат степените, освен ако не се исклучени од Редот поради непочитување на одредени правила како што се неплаќање на членарина, или ако самите дадат оставка, најчесто од лични причини или за да се приклучат на друга ложа во која што не е дозволено повеќечленство. Еден масон може да биде исклучен од неговата ложа и воопшто од масонството, ако е обвинет за одредени потешки прекршувања на граѓанското или масонското право.
Ленинген (Долна Саксонија)
Местоположба
Ленинген се наоѓа во долносаксонскиот округ Клопенбург помеѓу Олденбург и Оснабрик на работ на Олденбуршкиот Минстерски крај, сместен во долината на Хазе.
Градот на југозапад се граничи со округот Емсланд, а на југоисток со округот Оснабрик.
Масонска ложа
Членство
Ако еден мајстор масон е исклучен од редот поради неплаќање на членарина, во повеќето случаи тој може да биде веднаш вратен во добра положба едноставно со плаќање на неговата моментална членарина како и со заостанатата членарина, иако во многу јурисдикции постои услов да се изгласа реадмисија.
Ленинген (Долна Саксонија)
Градски единици
Градот Ленинген се состои од градското јадро, како и 30 помали единици.
Масонска ложа
Членство
Многу Големи ложи им дозволуваат на Мајсторите масони да бидат „плурални филијали“, или членови на повеќе од една ложа истовремено. Во некои јурисдикции на плуралните филијали им е забрането да служат како еден избран офицер на повеќе од една ложа во кое било дадено време. Овие правила се различни за масоните кои ги имаат степените Чирак и Калфа. Во некои Големи ложи Чиракот или Калфата не може да добие демит, но може да се приклучи на друга ложа со намера да го добие степенот Мајстор масон со согласност од неговата оригинална ложа.
Офицери
Имињата, улогите и бројот на офицерите на ложата се разликуваат во голема мера од една јурисдикција до друга. Во повеќето случаи, постои иста функција во Големата ложа на дадената јурисдикција, со додавање на претставката „Голем“ на титулата која што е во прашање. Постојат одредени „прогресивни“ функции низ кои членовите минуваат преку процес на ефикасна промоција, но исто така и други попостојани функции, кои обично ги извршуваат искусни членови.
Ленинген (Долна Саксонија)
Градски единици
Градското подрачје на Ленинген е поделено на пет четврти и еден Вик (место):
Клима
Во градот владее океанска клима под влијание на влажни северозападни ветрови од Северното Море. Просечна годишна температура е од 8,5 до 9,0 °C и има просечни врнежи околу 700 mm.
Историја
Ленинген првично се појавил во 822 година како Лоинго. Името Ленинген првпат е споменато во 1147 година во писмо до епископот од Хилдесхајм, кога областа на Ленинген припаѓала на Корвајскиот манастир. Од 1200 година, Ленинген припаѓа на грофот од Текленбург. Минстерската епископија го презела Ленинген во 1400 година. Во 1803 година завршила верската управа и Ленинген станал дел од Војводството Олденбург. Од 1810 до 1813 година, Ленинген станал дел од францускиот арондисман Квакенбрик. По лајпцишката битка, Ленинген се вратил во Олденбург.
Во 1814 година, Војводството Олденбург бил поделен на 25 амтови, од кои еден од нив бил Ленинген. Амтовите биле распуштени во 1879 година, а Ленинген станал дел од округот Клопенбург.
Во текот на Втората светска војна, првите бомби паднале во областа во 1940 година, а во 1945 година окружниот суд бил уништен во бомбардирањето. На 10 и 11 април 1945 година, британските трупи пристигнале и ги опкружиле германските трупи од три страни, по што Германците се повлекле.
Градски совет
Градскиот совет се состои од 30 избрани членови, што одговара за градови со број на жители помеѓу 12.001 и 15.000 жители. Членовите се избираат на општи избори на секои пет години.
На последните локални избори за Градскиот совет биле добиени следниве резултати:
Градоначалник
На изборите за градоначалник на 12 септември 2021 година бил избран Буркхард Зибел (UfL).
Збратимени градови
Ленинген е збратимен со следниве градови:
961 п.н.е.
961 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 961. година пред новата ера, 961. од првиот милениум п.н.е., 61. од 10 век п.н.е. и втора од 960-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4547 и 4548 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3789 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2799 и 2800 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 208 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 961 година се протега во 1675 и 1676, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1735 и 1736 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 418 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1631 и 1630 исламска година пред хиџра.
Мирко Спироски
Мирко Живков Спироски (Лешок, тетовско, ) — македонски физиолог и генетичар, редовен професор по имунологија и хумана генетика на Медицинскиот факултет во Скопје.
Животопис
Спироски е роден во тетовското село Лешок на 3 февруари 1948 година. Медицина завршил во Скопје. Магистрирал и докторирал на Институтот за физиологија при Медицинскиот факултет во Скопје. Во мај 1995 година е избран за вонреден професор по предметот физиологија. Во октомври 1997 година е избран за вонреден професор по предметот имунологија, во март 2002 година е избран за редовен професор по имунологија, а од 2006 година е професор по хумана генетика на Институтот за имунобиологија и хумана генетика (ИИБХГ) при УКИМ. Еден е од основачите и прв претседател на Самостојниот синдикат за здравство, фармација и социјална заштита на Македонија, еден од основачите и претседавач на Управниот одбор во МЦМС. Основач е и директор на Институтот за имунологија во 2000 година. Објавил над 100 труда, 3 монографии и 4 практикуми.
V2491 Лебед
V2491 Лебед — променлива ѕвезда во соѕвездието Лебед со просечна привидна величина од 18,03.
Список на македонски книги од 1991 година
Следува список на книги од македонски автори издадени во 1991 година. Можно е списокот да е нецелосен.
Сиера Невада де Мерида
Сиера Невада де Мерида (Sierra Nevada de Mérida) е највисокиот планински венец во склоп на најголемиот масив во Венецуела, Кордиљера де Мерида, кој пак е е во состав на северниот дел на Андите. Во венецот се ноаѓаат највисоките планини во Венецуела: Боливар (4.981 м), Хумболт (4.940 м), Бонплан (4.883 м) и други.
Во рамките на венецот се наоѓа и Националниот парк Сиера Невада.
Роскосмос
Роскосмос (Государственная корпорация по космической деятельности «Роскосмос») — руска владина агенција одговорна за вселенската програма и генералните вселенски истражувања на Русија. Штабот е сместен во Москва, главната контрола на мисиите, летачките операции и оперативниот центар („Центр Управления Полетом“, „ЦУП“) се сместени во градот познат како Корољов, додека Центарот за подготовка на космонаути „Јуриј Гагарин“ е во Ѕвезденото Гратче. Лансирањата се изведуваат од космодромите Бајконур во Казахстан (според лансирањата е на трето место, додека првите две се тајни и непознати) и Плесецк во северна Русија.
Од 29 април 2004 г. генерален директор на агенцијата е Владимир Поповкин.
IC 731
IC 731 — галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 731 се споменува и како UGC 6830, MCG 4-28-72, CGCG 127-77.
Откривање
Објектот е откриен на 19 април 1893 година од страна на Стефан Жавел.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 731 е од видот SBab. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. IC 731 има привидни димензии од 1,1' х 0,8'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 11 ч 51 м 31,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +23° 51' 46". Положбениот агол на објектот е во износ од 150°.
Други поделби
Проучување на IC 731 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 37097.
Политика на Македонија
Претседатели
Од осамостојувањето на Република Македонија досега четири личности биле претседатели. Тоа се:
Премиери
Од осамостојувањето на Република Македонија досега шест личности формирале влади. Тоа се:
Список на државни водачи во 1308 година
Ова е список на државни водачи во 308 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Хилијарх
Хилијарх бил заповедник на 1000 војници. Александар Македонски го присвоил овој чин од чинот хазарапатиш во Ахеменидското Царство. Хилијархот извршувал и воени и цивилни должности.
Александар Македонски за првпат го доделил овој чин на Хефестион, но по Хефестионовата смрт, чинот му бил доделен на Пердика.
Разрикани четириесетки
Разриканите четириесетки или Бурни четириесетки (англиски: Roaring Forties) — морнарски назив за појасот помеѓу 40° ЈГШ и 50° ЈГШ, наречен по силните западни ветрови што предоминираат во него. Бидејќи во овој појас има значително помалку копени маси, ветриштата се мошне силни на јужната полутопка, особено во јужниот дел на Индискиот Океан, т.е. Јужниот Океан. Ветровите се најсилни на 50° ЈГШ.
Разриканите четириесетки играле важна улога во т.н. „едренички пат“. За нивен прв откривач се смета холандскиот морепловец Хендерик Браувер, кој ги користел како брз начин на стигнување до Батавија (Холандска источноиндиска компанија).
Кирил Георгиевски
Кирил Георгиевски – Дејан ( во —  во ) — македонски комунист, првоборец, инженер-архитект, политичар, државник и резервен потполковник на ЈНА. Бил носител на Партизанска споменица 1941.
Животопис
По Ослободувањето на Македонија, бил министер за комунални работи на НРМ, претседател на Планската комисија на НРМ, претседател на Советот за пошумување на голините, генерален секретар на Владата на НРМ, претседател на Републичкиот совет на Собранието на СРМ, член на ЦК на КПМ/СКМ и на ЦК на КПЈ/СКЈ и претседател на Црвениот крст на Македонија.