cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сладолед
Претходници на сладоледот
Древните цивилизации служеле мраз како ладна храна илјадници години. БиБиСи објави дека замрзната мешавина од млеко и ориз се јадела во Кина 200 години п.н.е. Римскиот цар Нерон (37-68 г.) го донел мразот од планините и го комбинирал со овошни преливи. Овие претставувале едни од првите ладни деликатеси. Арапите можеби се првите кои го користеле млекото како главна состојка во производството на сладолед. Го засладувале со шеќер наместо со овошни сокови и ги усовршиле средствата за комерцијално производство. Уште во десеттиот век, сладоледот бил широко распространет во повеќето големи градови во арапскиот свет – Багдад, Дамаск и Каиро. Се правел со млеко или павлака, многу често и со јогурт и се додавало вкус на вода од роза, сушени овошја и ореви, бадеми и лешници. Се верува дека рецептот се основа на постари староарапски, месопотамски, грчки или римски рецепти, кои најверојатно се претходници на персискиот ладен десерт (фалуда).
Магелон Тусен-Самат во нејзината “Историја на храната” тврди дека “Кинезите се најзаслужни за создавање на направата за правење шербет и сладолед. Тие ставале мешавина од мраз и шалитра врз внатрешните делови на садовите кои биле полни со сируп, бидејќи како што солта ја зголемува точката на вриење на водата така и ја намалува точката на мрзнење до под нулата.” (Тусен не наведува историска документација за тоа.) Во некои документи пак е наведено дека за времевладеењето на Императорот Јингцонг од Династијата Сонг (960-1279 г.) во Кина, била напишана поемата “詠冰酪” (Ода за леденото сирење) чиј автор е Јанг Ванли. Всушност, оваа поема била наречена “詠酥” (Ода за тестото; 酥 е еден вид на храна кој повеќе наликува на тесто во западниот свет) и нема никаква врска со сладоледот. Исто така, Тусен тврди дека во Династијата Јуан, Кублај Кан уживал во вкусот на сладоледот и неговиот рецепт бил достапен само за кралевите сè додека Марко Поло не ја посетил Кина и го пренесол начинот на правење сладолед во Италија. Во шеснаесеттиот век, императорите од Могулското Царство им давале наредба на голем дел од своите коњаници да донесат мраз од Хиндукуш до Делхи, каде се користел за правење на сорбет.
Се верува дека, кога италијанската војвотка Катерина де Медичи се омажила за Војводата од Орлеанс во 1533 година, со неа однела во Франција неколку италијански готвачи кои го знаеле рецептот за приготвување на сорбет и на сладолед со разни вкусови. Сто години подоцна, Чарлс I од Англија, наводно толку многу бил импресиониран од “замрзнатиот снег” што му понудил доживотна пензија на својот готвач кој му го приготвувал сладоледот во замена да не ја издаде тајната формула, за да може сладоледот да биде исклучиво кралска привилегија. Не постојат историски докази за да ги поддржат овие легенди, кои се појавиле во XIX век.
Првиот рецепт за мраз со различни вкусови во Франција, се појавува во 1674 година, во “Збирка на ретки љубопитства и новости за најдобрите ефекти од природата”, напишана од Николас Лемери. Рецептот за сорбет бил објавен во 1694 година од страна на Антонио Латини во книгата “Модерен домаќин”. Латини тврди дека резултатот постигнат од неговите рецепти треба да содржи доволна количина на шеќер и снег, во спротивно нема да се постигне саканиот резултат.
Вистински сладолед
Рецептите за сладолед најпрво се појавиле во осумнаесеттиот век во Англија и Америка. Рецепт за сладолед бил објавен во “Рецептите на госпоѓа Мери Ил” во Лондон во 1718 година.
Во САД, сладоледот го донеле Квекерите. Слаткарите продавале сладолед во продавниците во Њујорк и другите градови за време на колонијалната ера. Бенџамин Франклин, Џорџ Вашингтон и Томас Џеферсон се познати по тоа што редовно јаделе сладолед. Исто така и првата дама Доли Медисон тесно се поврзува со почетокот на историјата на сладоледот во САД. Една многу позната приказна вели дека, како сопруга на претседателот на САД - Џејмс Медисон, таа служела сладолед на неговиот свечен бал во 1813 година.
Околу 1832 година, Август Џексон, африканско-американски слаткар, не само што напишал повеќе рецепти за сладолед, туку и измислил нов, извонреден начин на правење сладолед.
Во 1843 година, Ненси Џонсон од Филаделфија го создал првиот американски патент за мал фрижидер за сладолед кој рачно се управува. Американците создале нов вид на десерт - сладолед со сок, со што се зголемила популарноста на сладоледот. Се претпоставува дека овој ладен десерт бил изум на Роберт Грин во 1874 година, иако не постои убедлив доказ кој би го поткрепил тоа тврдење. Сладоледот со овошје, лешници и ореви потекнува од крајот на XIX век. Неколку луѓе тврдат дека го создале првиот таков сладолед, но не постојат цврсти докази со кои би се докажале нивните приказни. Некои извори велат дека сладоледот бил измислен со цел да се избегнат сините закони (закони во САД со кои се контролира работењето во недела, продажба на алкохол и сексуално однесување), со кои се забранувало продавање на сок во недела. Градовите кои тврдат дека се родно место на сладоледот со овошје, лешници и ореви се Бафало, Њујорк; Ту Риверс, Висконсин; Итака, Њујорк; и Еванстон, Илиноис. И сладоледот во корнет и банана сплит (преполовена банана прелиена со сладолед/шлаг) станаа познати во почетокот на дваесеттиот век. Неколку продавачи тврделе дека го измислиле корнетот на светскиот саем во Сент Луис, Мисури во 1904 година. Европејците јаделе корнет многу порано од 1904 година.
Во Велика Британија, сладоледот претставувал скап и редок десерт сè додека не почнале да се увезуваат големи количини на мраз од Норвешка и САД во средината на викторијанската ера. Швајцарско-италијанскиот стопанственик, Карло Гати, го отворил првиот киоск за сладолед пред станицата Черинг Крос во 1851 година, продавајќи топчиња сладолед за едно пени.
Историјата на сладоледот во дваесеттиот век е една од најголемите промени која придонесе за поголема достапност и популарност. Во САД во почетокот на дваесеттиот век, сладоледот со сок бил популарен десерт во продавниците за сок, продавниците со сифонот за сода-вода и киосците за сладолед. За време на прохибицијата во САД, продавниците со сифонот за сода-вода ги замени незаконските барови и салони до одреден степен.
Сладоледот стана популарен низ целиот свет во втората половина на дваесеттиот век откако почна се почесто да се употребува замрзнувачот. Се отвориле илјадници продавници за сладолед од илјадници видови и вкусови. Продавачите си конкурирале едни на други со тоа што постојано измислувале нови видови. Во рестораните на Хауард Џексон имало реклами за “свет од 21 вкус”. Баскин-Робинс направиле сладолед со 31 различен вкус - “еден за секој ден од годината”, и тоа претставувало основата на нината стратегија за маркетинг. Компанијата тврди дека денес има создадено околу 1000 видови на сладолед.
Една значајна промена во дваесеттиот век беше измислувањето на мек сладолед. Еден тим за хемиско истражување во Велика Британија (во кој членувала и Маргарет Тачер) открил метод за удвојување на количината на воздух во сладоледот, со што им се овозможувало на произведувачите да употребуваат помалку од потребните состојки и да ги намалат трошоците за производство на истиот. Со тоа се овозможило создавање на машина за мек сладолед во кој корнетот се полни со сладолед преку чеп. Во САД, Дејри Квин (Dairy Queen), Карвел (Carvel) и Тести-Фриз (Tastee-Freez) биле предводници во создавањето на ланци на ресторани во кои се служело мек сладолед.
Технологиските изуми како овие погоре доведоа до употреба на повеќе различни видови на прехранливи адитиви во сладоледот, како што е стабилизирачкиот агенс глутен, кои некои луѓе не можат да го конзумираат. Токму поради овој факт, во последно време голем број на компании почнаа да произведуваат сладолед кој не содржи глутен.
Во осумдесеттите години повторно почна да се произведува сладолед по старите рецепти, оној добро познатиот, густ сладолед кој се продавал како “премиум” и “суперпремиум” од страна на компаниите Бен и Џери (Ben & Jerry’s) и Хаген-Дас (Häagen-Dazs).
Производство
Пред да се измисли модерниот начин на замрзнување, сладоледот претставувало луксуз кој се служел само во посебни пригоди. Правењето сладолед претставувал исклучително тежок и долг процес; луѓето сечеле мраз од езерата во зима и го чувале во дупки во земјата или пак во мали куќички за мраз кои биле направени од дрвја или тули, изолирани со слама. Многу фармери и сопстеници на плантажи, вклучувајќи ги и американските претседатели Џорџ Вашингтон и Томас Џеферсон, го сечеле и чувале мразот во зима за да го употребуваат во лето. Фредерик Тудор од Бостон, сечењето мраз и неговото дистрибуирање го претвори во голем бизнис. Сечел мраз во Нова Англија и го дистрибуирал низ целиот свет.
Сладоледот се правел рачно во голем сад сместен во корито исполнето со мраз и сол. Ова се нарекувал процес на замрзнување на садот. Француските слаткари го подобриле овој начин на правење сладолед и го правеле сладоледот во специјализиран сад - маталка. Во овој процес, температурата на состојките се намалува од мешавината од мраз и сол. Солената вода се лади поради мразот а солта во допир со мразот доведува до негово (делумно) топење, апсорбирајќи ја латентната температура и доведува мешавината да постигне температура под точката на мрзнење на чистата вода. Така наполнетиот сад може да постигне подобар термален контакт со солената вода и мразот отколку само со мраз.
Рачната маталка, која исто така користи мраз и сол за ладење, го замени процесот на замрзнување на садот. Вистинското потекло на рачниот ладилник е непознато, но првиот патент за таков апарат за домаќинство во САД бил издаден од Ненси Џонсон на 9 септември 1843 година. Со рачната маталка сладоледот бил помек отколку оној кој се правел во рачниот фрижидер а воедно и начинот на изработка бил побрз. Многу пронаоѓачи ги патентирале подобрувањата на дизајнот на Џонсон.
Порано, во Европа и Америка, сладоледот се произведувал и продавал од страна на малите бизниси, а најмногу слаткарите и угостителите. Џејкоб Фасел од Балтимор, Мериленд бил првиот кој почнал да произведува сладолед во поголеми количини. Фасел купувал свежи млечни производи од фармерите во округот Јорк, Пенсилванија и потоа ги продавал во Балтимор. Често, заради непостојана побарувачка за неговите млечни производи му останувало и вишок шлаг од кој подоцна правел сладолед. Тој ја изградил првата фабрика за сладолед во Севн Валис, Пенсилванија во 1851 година. Две години подоцна, ја преместил фабриката во Балтимор. Подоцна, тој изградил фабрики и во неколку други градови и ги учел другите кои имале сопствени фабрики како успешно да го водат бизнисот. Сериското производство ја намали цената на сладоледот и ја зголеми неговата популарност. Со развојот на индустриското ладење од страна на германскиот инженер Карл вон Линд во седумдесеттите години на осумнаесеттиот век се исфрлила потребата од сечење и чување мраз бидејќи веќе во 1926 година, процесот на ладење бил совршено усовршен. Со тоа, се овозможило комерцијално сериско производство на сладолед, а воедно се родила и модерната индустрија за правење сладолед.
Домашниот сладолед најчесто се правел со миксер, во денешно време тоа е електричен апарат кој ја мати смесата за сладолед и потоа се става во фрижидер за да се замрзне. Некои поскапи модели имаат вграден елемент за замрзнување. Некои рецепти за правење на домашен сладолед вклучуваат додавање на течен азот во смесата додека истата се мати со лажица или лопатче. Други пак, најпрво налагаат правење на пудинг во кој потоа се додава шлаг пена и веднаш се става во фрижидер да се замрзне.
Достава
Сладоледот може да се произведува сериски и на тој начин е достапен во развиените делови од светот. Сладоледот може да се купи во големи картонски кутии од супермаркетите и продавниците, од продавниците за сладолед во помали количини, драгстори и млечни ресторани или од приватни сопственици на мали колички или камиончиња на јавни настани. Во Турција и Австралија, сладоледот понекогаш се продава на плажа во мали моторни чамци во кои има мали фрижидери. Некои доставувачи на сладолед продаваат сладолед од колички или камиончиња (кои во САД најчесто се нарекуваат “камиончиња за сладолед”) од кои се слуша детска музика.
Нутриционистички факти
Сладоледот може да се најде во следниов состав:
Аргентина
Традиционалниот аргентински сладолед хеладо (helado), кој е многу сличен на италијанскиот сладолед е многу популарен десерт во Аргенитна за разлика од индустрискиот сладолед кој е направен по американски рецепт и се продава низ супермаркетите, рестораните, киосците, улиците и плажите. Најпознатите производители на сладолед во Аргентина се Фредо (Freddo), Персико (Persicco), Чунго (Chungo) и Мунчи (Munchi) и сите тие се наоѓаат во Буенос Аирес. Во секој град има киосци за сладолед кои нудат широк асортиман на млечни и сладоледи засновани на вода. Во Аргентина има многу видови на сладолед, но традиционалниот а и воедно најпопуларен вид е дулче де лече (dulce de leche - сос со вкус на карамела), кој стана многу популарен ширум светот а поготово во САД.
Има два вида на киосци за сладолед во Аргентина: оние кои продаваат поевтин сладолед бидејќи е направен со вештачки состојки (како Хеларте (Helarte) и Пурило (Purilo)) и оние кои продаваат сладолед кој се прави со природни состојки. Најчесто, тие киосци имаат залепено лого со корнет и буквите НА. Во Аргентина нема правила за тоа колку млеко треба да има во сладоледот. Всушност, сите киосци на сладолед нудат сладолед направен и од млеко и од вода (helado a la crema и helado al agua).
Во Арентина, најчесто се служи два вида вкусови на корнет и сладолед во чаша. Исто така, повеќето киосци за сладолед нудат десерти со сладолед како Швајцарски бонбон (шлаг крем од ванила и дулче де лече со чоколаден прелив и лешници), Шкотски бонбон (ист како и Швајцарскиот бонбон, но овој е чоколаден сладолед со прелив од бело чоколадо), Касата (сладолед со вкус на јагода, ванила и чоколадо) и Алмендрадо (сладолед од бадеми посипан со пралина од бадеми).
Австралија и Нов Зеланд
Австралија и Нов Зеланд се меѓу водечките потрошувачи на сладолед во светот, јадејќи 18 до 20 литри по жител годишно. На прво место се наоѓа САД, каде луѓето јадат по 23 литри годишно. Најпознатите производители на сладолед се Тип Топ (Tip Top), Стритс (Streets), Питерс (Peters), Сара Ли (Sara Lee), Кадбери (Cadbury), Баскин-Робинс (Baskin-Robbins) и Меги Бир (Maggie Beer). Во Нов Зеланд, Австралија и Јапонија е многу популарен хоки поки (hokey pokey), вид на сладолед кој потекнува од Нов Зеланд.
Кина
Во Јужна Кина постои еден вид на ладен десерт кој се прави од зелен грав, по текстура многу сличен на сладоледот. Гравот се накиснува и потоа се вари заедно со млеко и шеќер.
Покрај популарните вкусови на ванила, чоколадо, кафе, манго и јагода, многу кинески произведувачи на сладолед создадоа нови видови како црн сусам и црвен грав.
Во поново време, слаткарниците во Хонгконг и Тајван служат сладолед наречен “месечина” за време на Есенскиот фестивал (месечев фестивал).
Франција
Во 1651 година, Италијанецот Франческо деи Колтели отвори продавница за сладолед во Париз и производот стана многу популарен и за време од педесет години се отворија уште 250 продавници за сладолед ширум Париз. Некои луѓе јадат торта-сладолед во округла или форма на срце за Нова Година.
Германија
Еден од првиот добро познат италијански киоск за сладолед “Ајсдиле” бил отворен во Минхен (Германија) во 1879 година, а бизнисот го водел семејството Сарчлети. Оттогаш, овој семеен бизнис се предавал од колено на колено (денес, го носи името Udo’s Eisparadies во Куфштајн, Австрија; основан од Удо Свен Плеснер, син на филмскиот продуцент Жозеф Плеснер и Силвана Сарчлети Плеснер, ќерка на Ото Сарчлети). Од 1920 година, кога многу Италијанци емигрирале и почнале да основаат свои сопствени бизниси, традиционалните киосци за сладолед станале многу популарни.
Бидејќи во денешно време индустрискиот сладолед сè повеќе се продава во традиционалните киосци за сладолед, тешко е да се забележи разликата помеѓу рачно направениот и индустрискиот сладолед. Но кога треба да се направи разлика во вкус, разликата помеѓу свежо направен сладолед и оној индустрискиот е иста како и онаа помеѓу свеж и индустриски леб. Свежиот сладолед има поубав вкус од индустрискиот бидејќи тој е порафиниран и помалку вкусен.
Грција
Сладоледот со својата модерна форма е релативно нов изум. Ледените десерти се популарни уште од антички времиња. Во петтиот век пред новата ера, античките Грци јаделе мраз помешан со мед и овошје на пазарите во Атина. Хипократ, таткото на модерната медицина, ги охрабрувал своите пациенти да јадат мраз бидејќи “ја оживува крвта и ја подобрува благосостојбата”. Во четвртиот век пред новата ера, сите знаеле дека дека омилен десерт на Александар Македонски бил мраз помешан со мед и овошен сируп. Денес, грчките рецепти за сладолед имаат уникатни вкусови како Пагото Каимаки (Παγωτό Καϊμάκι), кој се прави од ароматична смола поради која сладоледот мора да се џвака и салеп, кој се користи како агенс за згуснување со цел сладоледот да биде поотпорен на топење; сладолед со маслиново масло и смокви; Пагото Катаифи-какао (Παγωτό Καταΐφι-κακάο), кој се прави од сецкано тесто за кори или од фиде; Мавродафни (Μαυροδάφνη Παγωτό), кој се прави од грчко десертно вино. Во Грција, сладоледот најчесто се служи со овошје.
Индија
Уличните продавачи на сладолед продаваат матка кулфи (matka kulfi), млечен сладолед со оригинален вкус кој се прави само во одредени региони, со кремаста жолта боја кој е многу популарен бидејќи воедно е и многу евтин.
Но, големите компании продаваат и сладоледи со вкус на чоколадо и ванила.
Малаи бараф (malai baraf) е вид сладолед кој најчесто се продава во текот на летото и се прави од мраз прелиен со сок од лимон и шеќер и се служи во пластични чаши.
Италија
Италијанскиот сладолед, уште попознат како џелато, е традиционален десерт во Италија. Повеќето слаткари сè уште го прават рачно со вкус карактеристичен за секоја слаткарница посебно. Џелато се прави од млеко, шеќер, понекогаш јајца и природни вкусови. Најчесто, џелатото содржи 7-8% масленост за разлика од сладоледот чиј минимум е 10%. Пред корнетот да стане популарен, во земјите кои се од англиско говорно подрачје, италијанските улични продавачи на сладолед го служеле во мали стаклени чинии кои се нарекувале пени лик (penny lick) или пак замотани во восочна хартија уште попозната како хоки-поки (hokey-pokey) (се верува дека изразот е преземен од италијанскиот “ecco un poco” што во буквален превод би значело “повелете малку (сладолед)”). Најпознати произведувачи на џелато се секако италијански компании - Карпиџани (Carpigiani), Корема-Телме (Corema-Telme), Текноџел (Technogel), Катабрига (Cattabriga), Матрица (Matrix) и Промаг (Promag).
Иран
Фалуда или палуда, е персиски десерт кој се прави од тенко фиде замрзнат со пченкарен скроб, вода од роза, сок од зелен лимон и ф'стаци. Тоа е традиционален десерт во Иран и Авганистан. На Индискиот Потконтинент го донеле во времето на Могулите.
Фалуда е еден од првите видови на замрзнат десерт, кој постои уште од 400тата година пред новата ера. Се носело мраз од високите планини и истиот се чувал во високи простории наречени јакчал.
Исто така, постои и пијалак наречен фалуда, но тој се прави од сосема различни состојки.
Јапонија
Сладоледот е популарен десерт во Јапонија и според едно истражување од 2007 година, двајца од пет возрасни луѓе, јадат сладолед барем еднаш неделно. Уште од 1999 година, Здружението за сладолед во Јапонија го издава списанието “Бела книга” еднаш годишно, според кој Јапонците имаат четири омилени вкусови на сладолед. Според популарноста, вкусовите одат вака: ванила, чоколадо, мача (зелен чај во прав) и јагода. Други вкусови на сладолед кои ги сакаат Јапонците, според списанието се млеко, карамела и азуки (црвен грав). Азуки го сакаат најмногу луѓето во своите 50-ти години, па и оние постарите.
Шпанија
Сладолед, сличен на оној италијанскиот џелато, може да се купи во многу продавници за сладолед ширум Шпанија. Најчесто, вкусовите ги претставуваат регионите од кои потекнуваат а тоа се ната, каталонски крем и тирамису. Исто така, постојат и индустриски произведувачи како Фриго ((Frigo), чиј сопственик е Унилевер (Unilever)), Ками (Cami), Авидеса (Avidesa), Ла Мајоркина (La Mallorquina) кои се дел од интернационални групации. Индустриските произведувачи исто така прават и сендвичи од сладолед и поло - сладолед на стапче како што е Магнум, но понекогаш ги прават во чудни облици како фригопие, кој има форма на стапало.
Во Шпанија, сладолед најчесто се јаде во летниот период, за разлика од Северна Европа, каде сладоледот се конзумира во текот на целата година. Па затоа, некои продавници за сладолед се претвораат во кафетерии за топло чоколадо во зима.
Турција
Дондурма (на турски значи “заледено”) се нарекува сладоледот во Турција. Најчесто, дондурма се прави од млеко, шеќер, салеп и ароматична смола. Се претпоставува дека потекнува од еден регион во Турција наречен Караманмараш и затоа е познат и под името мараш сладолед. Турскиот сладолед разликува два квалитета: состав и отпорност на топење. Салепот, вид на брашно кој се добива од раната виолетова орхидеја, и арматичната смола придонесуваат сладоледот да може да се џвака.
Регионот Караманмараш е познат по мараш дондурма (maraş dondurması), вид на сладолед кој содржи многу повеќе салеп од вообичено; сладолед кој поради својот цврст и леплив состав, понекогаш се јаде со виљушка и нож.
Велика Британија
Во Велика Британија, 14 милиони возрасни луѓе го јадат сладоледот како десерт. Производот може да се продава како 'сладолед' ако содржи 5% масленост и не помалку од 2.5% млечни белковини, но може да содржи зеленчукова масленост и маст од немлечно потекло, во најчест случај тоа е хидрогенизирано масло од јатка од палма; правило кое се практикува повеќе од сите останати земји. Само вистинскиот сладолед кој се прави само од млечна масленост може да се опише како млечен сладолед и многу компании сакаат зборот млечен да биде видливо прикажан на пакувањата и рекламите.
Соединети Американски Држави
Во САД, сладоледот кој се прави само од шлаг, шеќер и арома (најчесто овошна арома) понекогаш се нарекува и “сладолед на филаделфиски начин”. Сладоледот кој се прави со јајца, во форма на замрзнат крем, се нарекува “француски сладолед” или пак “традиционален сладолед”.
Американските федерални стандарди за етикетирање бараат сладоледот да содржи минимални 10% на млечна масленост (околу 7 грама маселност на половина чаша сладолед), 20% млечни екстракти и да содржи помалку од 1.4% екстракти од жолчка. Федералните регулативи кои се поврзани со процесот на правење сладолед, дозволените состојки и стандарди може да се најдат во Правилникот за федерални регулативи.
Сладоледот е многу популарен десерт во САД. Годишно, Американците јадат повеќе од 13 литри сладолед по лице, најмногу во цел свет. Како прехранбен производ, длабоко се вкорени во американските срца и се јаде уште од самото негово измислување во 1776 година: постојат податоци дека тогаш, Томас Џеферсон ги служел своите гости сладолед како еден вид на многу редок и скап десерт, во својот дом во Монтичело. Во супермаркетите и големите продавници низ Америка, може да се најдат огромни фрижидери полни со сладоледи и други слични производи.
Иако чоколадото, ванилата и јагодата традиционално се најомилените вкусови и се еднакво популарни, сепак ванилата прерасна во најомилен вкус на Американците најверојатно бидејќи се употребува како прелив на овошните пити и е основна состојка на милкшејкот. Според Меѓународната асоцијација за сладолед (1994 година), низ супермаркетите се продавало сладолед по следниот распоред: ванила 28%, овошни вкусови 15%, вкус на лешник/орев/бадем 13.5%, измешан вкус на слатки и бонбони 12.5%, чоколадо 8%, со вкус на торта и колачиња 7.5% и кафе/мока 3%. Продажбата на сладолед во продавниците варира бидејќи се измислуваат нови вкусови на сладолед, но поголемиот дел од луѓето велат дека ванила им е омилен вкус, а на второто место се наоѓа чоколадото.
Сладолед во корнет
Постојат сигурни докази кои укажуваат на тоа дека сладолед се служел како десерт уште во XIX век и дека неговата популарност се зголемила за време на светскиот саем во Сент Луис во 1904 година. Според една легенда, на светскиот саем, еден продавач на сладолед ги продал сите книжни чинии во кои ги ставал топчињата сладолед, па повеќе не можел да продава сладолед. До него имало штанд на кој се продавало сириски вафли, но не многу успешно бидејќи било многу жешко; па продавачот се понудил да му направи корнети со тоа што ги завиткувал вафлите во вид на корнет. Така, новиот производ се продавал многу добро а воедно, и многу други продавачи почнале да прават корнети од вафли.
Други видови на ладни десерти
Подолу следи мала список на ладни десерти слични на сладоледот:
Користење на течен азот
Идејата за користење на течен азот за замрзнување на сладоледот датира многу одамна, но најпрво се користел за стврдување на сладоледот. Течниот азот се користи за замрзнување на сладоледот со цел истиот да не се става во фрижидер, туку да се подобри начинот на преобразба од течна во цврста состојба. Најпознати видови на сладолед кои се прават со течен азот се Дипин Дотс (Dippin’ Dots) и Блу Скај (Blue Sky). Опасно е да се јаде сладолед додека азотот е во процес на испарување и не треба да се јаде сè додека течниот азот целосно не испари. Понекогаш сладоледот е замрзнат од страните на садот и мора да се растопи за да може да се јаде.
Да се направи сладолед со помош на течен азот има предности во однос на вообичаеното замрзнување. Поради брзото замрзнување, кристалните зрнца се помали и притоа сладоледот станува покремаст.
Православни Гробишта (Ломница)
Православни Гробишта — археолошко наоѓалиште во гостиварското село Ломница. Претставува некропола од доцниот среден век. Се наоѓа на зарамнета височинка што лежи на источниот раб на селото, каде се гледаат камени плочи од гробни конструкции со насоченост исток-запад.
Јазова Чука (Драмче)
Јазова Чука — тумули од железното време. По стариот пат што води од Делчево кон Каменица, на 800 м пред Јазова Чука има 2 тумула кои се делумно оштетени. Едниот е со пречник од 20 м во основата и зачувана височина од околу 1m, а вториот, кој е на околу 40 м јужно од првиот, има 12 м во пречникот на основата и околу 0,50 м височина.
Хоруд
Хоруд или Хоруда — село во Егејска Македонија, Република Грција. Во 2011 г. населението броело 51 жител, но според општинскиот портал тоа е напуштено.
Горна Сона
Горна Сона (Haute-Saône, франкопровансалски: Hiôta-Sona) е департман во регионот Бургундија-Франш Конте, Франција. Именуван е по реката Сона.
Розали Фугелберг
Розали Ингеборг Каролина Фугелберг ( год. - год.) е позната како прва жена стоматолог во Шведска, откако професијата била дозволена за жени.
Таа била ќерка на стоматологот на Кралскиот двор на Шведска, и асистент на нејзиниот татко. Во 1861 година, стоматолошката професија била легално дозволена за жени. Фугелберг двапати пробала да се здобие со сертификат за стоматолог; вториот пат, тој бил одобрен од страна на медицинските испитувачи, но не и од претставник на стоматолошката дејност. За време на нејзиниот трет обид во 1866 година, испитувањето било под надзор на печатот. Колегиумот Медикум повторно ја одбил, но добила кралска диспензација од страна на монархот, Карл XV од Шведска. Со тоа, таа станала првата жена стоматолог откако професијата била дозволена за жени: Амалија Асур претходно добила лиценца, но и била доделена посебна дозвола, пред професијата да биде официјално дозволена за жени. Фугелберг била личен стоматолог на кралицата, Луиза од Холандија од 1867 до 1871 година, а подоцна работела во Стокхолм (1867–79) и Востергетланд (1883–1893). Таа се омажила за морскиот капетан и мисионер Торел и емигрирала во Александрија во Египет.
Институт за историја на уметност и археологија
Институтот за Историја на уметноста со археологија при Филозофскиот факултет е наследник на Групата за историја и уметност основана во учебната 1946/47 година. Групата привремено била затворена во 1951 година, но наставата по Историја на уметноста во различен обем и степен е одвивана во рамките на Групата за историја. Наставата од почетокот е изведувана со научен кадар од Македонија и од други места на тогашна Југославија. Со време, создаден е наставно-научен кадар кој е вклучен во повторно основаната Наставно-научна студиска група за историја на уметноста со археологија, која започнала со работа учебната 1973/74 година. Таа прерасна во сегашниот Институт за историја на уметноста со археологија.
Библиотека
Библиотеката на Институтот за историја на уметноста и археологија е наследник на библиотеката којашто функционирала во рамките на Групата за историја на уметноста при Филозофскиот факултет во Скопје, оформена во учебната 1946/47 година. Таа располага со специјализирана литература на повеќето светски јазици од областа на дисциплините коишто се изучуваат на Институтот, археологијата и историјата на уметноста, од предеисторискиот период до денес. Таа располага со околу 8000 книги и периодични изданија од домашни и странски издавачи.
Космос-1464
Космос-1464 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 24 мај 1983 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 810 килограми. Космос-1464 бил военoнавигациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 104,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,9°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1010 км, а најмалото на 965.
Амам (Ѕвегор)
Амам — могила од римското време. На 2 км источно од селото, покрај патот што води кон бугарската граница е зачувана могила со пречник од 25 м во основата и височина од 4-5 м.
Пухов (Мириц)
Пухов (Puchow) — село и поранешна општина во округот Мекленбуршка Езерска Област, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија. Од 1 јануари 2012 е дел од општината Куксзе.
ОУ „Пере Тошев“ - Дупјачани
Пере Тошев — основно училиште во Дупјачани, Општина Долнени.
Chair Airlines
Chair Airlines (македонски : Чер Ерлаjнс) е швајцарска авиокомпанија основана во август 2014 година под името Germania Flug AG и со седиште во Оффикон-Глатбруг во кантонот Цирих. Оперира на редовни летови низ Европа. Главна база на авиокомпанијата е аеродромот во Цирих.
Историја
На 11 јуни 2019 година, Германија Флуг станува Чер Ерлајнс.
Aвиокомпанијата ги опслужува меѓународниот аеродром во Скопје и аеродромот Свети Апостол Павле во Охрид.
== Флота ==
Chair Airlines оперира со следниве авиони заклучно со 12 август 2021 година
Елба (остров)
Елба (Elba, Ilva) — италијански остров кој се наоѓа во Тиренското Море, на околу 20 км оддалеченост од брегот. Тој е најголем остров во Тосканскиот Архипелаг и трет по големина во Италија (223 км2).
Лазар Бабамов
Лазар Бабамов (Кочани, 21 декември 1906 - Скопје, 10 септември 1976) — македонски агроном кој дал значаен придонес во втемелувањето и развитокот на природните науки во Македонија меѓу двете светски војни.
Како дипломец на генерацијата при Земјоделскиот факултет во Белград бил стипендиран за специјализација на селекција и семепроизводство на престижниот институт во Верчели, Италија, со кој соработувал до крајот на животот.
По специјализацијата работел како агроном во Кочани и со негови залагања е отворена Реонската опитна станица, односно сегашниот Институт за ориз. Со тоа започнуваат пионерските чекори за модерно земјоделско производство на ориз. Тој е пионер на поставувањето на макро и микро опити кои се добиени при селектирањето на најперспективните сорти ориз во Кочанско. Бабамов ги создал првите селектирани сорти ориз N62, N69 и N51 кои дале одличен квалитет и високи приноси што го заземаат третото место во светот.
Хитен (Шлезвиг)
Хитен (Hütten; Hytten) — општина во округот Рендсбург-Екернферде, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Лазар Бабамов
Како резултат на неговото ангажирање, станал и експерт на ФАО.
Починал во несреќен случај во 1976 година.
Ӽ
Ӽ  (ракописно: <span style="font-family: times, Times New Roman, serif; font-size: larger"> ) — буква од кирилицата. Во Уникод, оваа буква се нарекува „Х со ченгелче“. Обликот е добиен од Х|кириличната буква Х (Х х <span style="font-family: times, Times New Roman, serif; font-size: larger">Х х ) со додавање на ченгелче на десната нога.
Х со ченгелче се користи во азбуките на ителменскиот и нивскиот јазик, каде ја претставува безвучната ресична струјна согласка. Буквата Ҳ ( <span style="font-family: times, Times New Roman, serif; font-size: larger"> ) понекогаш се користи за овој звук поради подобрата фонтовска поддршка.
Адријан Бертран
Адријан Бертран ( – ) — француски писател, кој во кратката писателска кариера создал низа надреални антивоени романи, кои ги напишал на смртната постела од повреди кои ги здобил за време на Првата светска војна служејќи во француската армија. Во 1916 ја добил Гонкуровата награда за романот L'Appel du sol, во кој зборувал за војниците водени од слеп патриотизам и неговата деструктивна природа. Делото L'Orage sur le jardin de Candide е составено од четири раскази кои ги напишал неколку седмици пред да почине. Освен проза, напишал неколку поеми кои биле посмртно објавени.
Животопис
Бертран е роден 1888 во Нион, каде по завршување на училиштето заминал за Париз да работи како новинар во повеќе весници, меѓу кои Paris-Midi и L'Homme libre. Во тој период започнал со книжевното списание Les Chiméres, каде ги објавувал неговите социјалистички идеи и надреалната поезија, а објавувал и текстови од истомисленици. Иако Бертран бил пацифист, кога наполнил 26 години се приклучил на француската војска за време на Првата светска војна. Бил дел од коњаницата, а се истакнал за време на тримесечната Битка за границите, каде Французите војувале против германската армија.
Во октомври 1914, претрпел оштетување на белите дробови откако германска граната го погодила неговиот полк, а шрапнел завршил во неговите гради. Бертран ја преживеал повредата, но бил даден на палијативна нега, која пружала ниска медицинска грижа. Лекарите му кажале дека дробовите му се трајно оштетени и не ќе можат правилно да работат, тој нема да може да се движи и дека набрзо би починал. Соочен со принудното лежење во кревет, Бертран се вратил на писателската дејност и напишал два романи пред да подлегне на раните по три години.
Крушите (Рожден)
Крушите — археолошко наоѓалиште во кавадаречкото село Рожден. Наоѓалиштето претставува населба и топилница од доцноантичкото време. На висок преслап под ридот Смилот, во нивата на еден жител има множество фрагменти од керамички садови, питоси и градежен материјал. Исто така, присутни се и остатоци од топена железна руда. Откриени биле делови од печка за топење со кружна основа и со пречник од 2,5 м. На 200 м од наоѓалиштето се наоѓа стара рударска јама која има висок отвор 2,5 м, а широк 70 см.
Христо Белчев
Христо Белчев Минчев бил политичар од Бугарија од Народнолибералната партија. Како поет го користел псевдонимот Чебел, бил оженет за поетеса Мара Белчева.
Животопис
Христо Белчев е роден во 1857 година во Трново. Завршил трновското класно училиште во 1869 година и гимназија во Загреб (1872-1876), каде што објавува песни на хрватски јазик. Студирал околу една година на Универзитетот во Загреб, но ги прекинал студиите и работел како службеник во Севлиево, Трново и Софија (1878-1881), а дипломирал економија во Париз (1881-1884), како стипендист на бугарската влада. Од 1885 до 1890 година е службеник во Министерството за финансии, како главен ревизор и главен секретар. Во 1890 година станува министер за финансии во владата на Стефан Стамболов.
Во 1891 година при обид за атентат врз бугарскиот премиерот Стефан Стамболов, Белчев бил убиен во центарот на Софија. На последниот процес на 11 јули се донесени 4 смртни казни. Како потикнувач е осуден Петко Каравелов, кој е затворен во Црната џамија. Друг осуден на процесот е Трајко Китанчев. Вистинските извршители на нападот се Наум Туфекчиев, Димитар Ризов, Крсто Ножаров, Михаил Ставрев (Хаљо) и Никола и Димитар (Денчо) Туфекчиеви.
Во 1905 Пенчо Славејков објавува дел од творештвото на Христо Белчев во "Избрани дела" со опширен предговор (препечатено и во "Мисла").
Дуфски Водопад
Дуфскиот Водопад — водопад по течението на Ростушка Река, во близината на селото Ростуше. Водопадот е висок околу 23,5 м.
Местоположба и одлики
Водопадот се наоѓа во близината на селото Ростуше, на падините на планината Крчин, каде што е сместен во густа шума. Тој претставува ерозивен водопад кој е создаден како последица на регресивното всекување на речното корито на Ростушка Река. Според геолошката структура, најзастапени се карбонатните карпи. Вкупниот вертикален отсек на водопадот изнесува 23,5 м, а подинскиот дел содржи џиновски лонец. Водопадот е полноводен во текот на целата година, при што протокот е двојно поголем во текот на зимата, а во просек изнесува околу 90 л/с.
Пристап
Водопадот се наоѓа на леснодостапно место и за да се дојде до него не е потребен голем физички напор. До него води обележана пешачка патека во должина од илјада и дваесет метри, така што, доколку се пешачи со просечно темпо, до водопадот се пристигнува за половина час. Од половина пат, патеката води по кањонот на Ростушка Река, кој на некои места е длабок и до 100 метри. На крајот од кањонот се наоѓа в одопадот, скриен позади карпите, со висина над 25 метри. На местото е поставена алпинистичка опрема со која посетителите може да се искачат по карпите што го обиколуваат водопадот. За посета на оваа природна знаменитост се наплаќа влезница од 50 денари, со која се добива и брошура за водопадот, како и услуга од туристички водич.
Пухов
Пухов може да се однесува на следниве места:
Динеиросаурус
Динеиросаурус е род на диплодоциден сауропод диносаурус, кој е познат по фосилите откриени во денешна Португалија. Може да претставува вид на Суперсаурус. Единствениот вид е Dinheirosaurus lourinhanensis, првпат опишан од Хозе Бонапарта и Октавио Матеус во 1999 година за ’рбетен столб и друг материјал од формацијата Lourinhã. Иако прецизната старост на формацијата не е позната, таа може да се датира околу раниот Титониј од доцната Јура.
Познатиот материјал вклучува два цервикални пршлени, девет грбни пршлени, неколку ребра, фрагмент од пубис и многу гастролити. Од материјалот, само пршлените се дијагностички, со премногу фрагментирани ребра и пуби или општи за да се разликува Динеиросаурус. Овој материјал за првпат бил опишан како во родот Луринхасаур, но биле забележани разлики и во 1999 година Бонапарта и Матеус го препишале материјалот под новиот бином Dinheirosaurus lourinhanensis. Друг примерок, МЛ 418, за кој се смета дека е Динеиросаурус, сега се знае дека е од друг португалски диплодоцид. Ова значи дека Динеиросаурус живеел покрај многу терподи, сауроподи, тиреофори и орнитоподи, како и барем уште еден диплодоцид.
Динеиросаурус е диплоцид, роднина на Апатосаурус, Диплодокус, Баросаурус, Суперсаурус и Tорниерија. Меѓу нив, најблизок роднина со Диниросаурус е Суперсаурус.
Откривање и именување
414 МЛ првпат бил откриен во 1987 година од страна на г. Карлос Анунчиачо. Тој бил поврзан со Музеу да Лурињо, а по ископувањата што траеле од времето на откривање до 1992 година, примерокот потоа бил преместен во музејот и каталогизиран под бројот 414 Дантас прелиминарно објавил ML 414 веднаш штом биле завршени ископувањата. За да се отстранат фосилите од околната карпа, потребни биле булдожер и чекан за навалување. Фосилите се наоѓале на врвот на крајбрежната карпа и откако биле отстранети, биле испратени до Лурињ во два блока со помош на кран. Една година пред да биде опишан како нов таксон, Дантас доделил 414 МЛ на Lourinhasaurus alenquerensis, претходно групирани под Апатосаурус. Хозе Бонапарта и Октавио Матеус го проучувале материјалот од Луринхасаур, заклучувајќи еден примерок, под името МЛ 414, да биде потесно поврзан со диплоодоцидите на формацијата Морисон и со тоа да се гарантирало ново биномско име. Овој нов вид бил опишан како Dinheirosaurus lourinhanensis, со целосно значење на „гуштер од Порто Динеиро од Луриња“.
Материјалот од Динеиросаурус вклучува пршлени, ребра, делумна карлица и гастролити. Пршлените секако потекнуваат од цервикални и дорзални региони и се артикулираат. Двете не се зачувани во голема мера, иако дванаесетте дорзали се артикулирани и во добра состојба. Другиот ’рбетен материјал вклучува седум центри кои се фрагментарни и неколку нервни лакови, кои не се приврзани. Зачувани се 12 грбни ребра, како и некои додатоци на слепото црево. Дејвид Вајшампел не го препознал целиот материјал како припадник на Динеиросаурус и нашол само 9 грбни во холотипот, а исто така погрешно го протолкувал пубисот како фрагмент на екстремитетот. Тие, исто така, погрешно изјавиле дека се наоѓале во формацијата Камадас де Алкобаса. Друг пар пршлени, под колекционерскиот број МЛ 418, првично му биле доделени на Динеиросаурус од страна на Бонапарта и Матеус, но денес се смета дека е различен нов неименуван род на диплодоцид.
Опис
Динеиросаурусот бил диплоодоцид со просечна големина и имал издолжен врат и опашка. Главните одлики на родот се базирале на неговата анатомија на 'рбетниот столб, а пронајдени се повеќе пршлени од целиот' рбет. Вкупно, Динеиросаурус би имал приближна должина од 25м.
Пршлени
Најразличниот материјал на Динеиросаурус доаѓа од пршлените, кои се добро претставени и опишани. Од нив, зачувани се само два од претпоставените петнаесет. Според Бонапарта и Матеус (1999), вратот би имал 13 и 14. Очигледно, вратниот пршлен 15 е изгубен за време на ископувањето и отстранувањето на холотипот и само примерокот на Динеиросаурус. Од првичниот опис, тринаесеттиот вратен пршлен бил подготвен само на подоцнежниот дел. Должината на центарот е 71цм, и четиринаесеттиот пршлен на е доста сличен во целина. 63цм е вкупното мерење на центарот на 14-тиот пршлен, кој е добро сочуван, комплетен и конкавен по долниот раб. Нервот на 'рбетот, иако е компресиран од горе во споредба со пршленот на Диплоодокус, е масивен и се протегал нагоре кон неговиот заден крај.
Позната е релативно комплетна серија дорзални пршлени, кои бројат од еден до седум. Сепак, сите дорзали се искривени нагоре заради нивната состојба на зачувување. Бонапарта и Матеус (1999) забележале дека положбата на дорзалите не била сигурна и дека всушност првиот дорзал можел да биде последниот пршлен или дури и вториот дорзален. Слична нумерација се нашла во Диплодокус, со првиот и вториот дорзал сличен во анатомијата со последниот и вториот последен цервикален дорзал. Грбната должина варирала од 58цм од првиот дорзал на 25цм од седмиот, осум и деветти дорзали. Висината во пршлените била исто така доста променлива, а најкратката висина е 51цм и висока до 76цм висок, се зголемува од првиот дорзал.
Класификација
Динеиросаурус не е исклучително познат, и како последица на тоа, неговата филогенетска позиција не е сигурна. Во 2012 година за време на препис на таксонот од страна на Филип Манион, било пронајдено, и во двата кладограма, да бидат сестрински видови на Supersaurus vivianae и заедно да ги формираат најбазалните диплодоцини. Кладограм од 2012 година, објавен од Манион и користејќи модифицирана матрица на Витлок (2011) открил дека Динеиросаурусот е попримитивен од Торниерија и повеќе изведен од Апатосаурусот. Сепак, кладограмот од 2014 година открил дека нивната група била поддржана, но всушност попримитивна од Апатосаурус, а со тоа и надвор од „ Дилодоцина“. Во 2015 година, Dinheirosaurus lourinhanensis се сметал за вид на Суперсаурус во нова комбинација S. lourinhanensis. Нивните резултати се прикажани подолу.
Претходно, Диниросаурусот бил класифициран во рамките на Diplodocidae со исклучок на Апатосаурус, бидејќи разликите анатомски се доста големи. Бонапарта и Матеус откриле дека неколку присутни одлики сугерираат дека Динеиросаурусот е потекнувал од Дилодокос, но и плезиоморфните одлики, исто така, заклучувале дека тие разгранувале одделно, а Динеиросаурусот не бил потомок на Дилодокос. Една студија од 2004 година на Упхурх утврдила дека Динеиросаурус бил средно диплоодоиден, заедно со Цетиосаурискус, Амфикоелиас и Лосиласаурус.
Варење
Динеиросаурус е еден од релативно ретките сауроподи за кои се пронајдени гастролити очигледно заедно со примерокот од типот. Во 2007 година, експеримент користејќи Dinheirosaurus, Diplodocus (= Seismosaurus) и Cedarosaurus бил тестирал дали сауроподите ги користеле своите гастролити во гастрична мелница во птичји стил. Анализата зела предвид дека меѓу стотиците пронајдени сауроподи, гастролитите биле познати само од неколку поврзани примероци. Авторите избрале да ги користат трите сауроподи со најмногу поврзани гастролити, Динеиросаурус, Диплодокус и Кедаросаурус, поради големата количина гастролити пронајдени кај птиците. Кога обично било откриено дека птиците имаат 1,05% од гастролитите во нивната телесна тежина, сауроподот Диплодокус, кој имал најголемо количество гастролити, се собрал само на 0,03% од телесната тежина. Ова значи дека бидејќи другите сауроподи Динеиросаурус и Кедаросаурус имале помалку гастролити во однос на телесната маса, тешко е дека елиминација на гастрична мелница во птичји стил се развила во сауроподи, и наместо тоа тие можеби користеле гастролити за да апсорбираат минерали.
Палеоекологија
Динехиросаурус бил еден од многуте диносауруси што живеел во формацијата Луриња за време на доцната јура. Многу тероподи, сауроподи и особено орнитиши се исто така од формацијата Луриња, која содржи слична фауна со северноамериканската формација Морисон. Познати се многу тероподи, вклучувајќи неименуван род на абелисаурид; алосауридот Алосаурус еуропеус ; на цераросаурид Цератосаурус дентискулатус; на коелуросауријани Авијатиранис јурасика, иРичардоестезија; среден теродод; и мегалосаурид Торвосаурус гурнеј. Сауроподите биле поретки, само со средно диплодоциди, како и со Динеиросаурус; камерасауридот Лоуринасаурус алекверенсис; туријасаурот Зби атлантикус; и брахиосауридот Лусотитан. Орнитишијците се добро претставени, со идентификувани остатоци кои траат до Тримукродон кунеатус; Алокодон куенеи; на стегосауријаните Дацентрурус аматус, Мирагаја лонгиколум, и Стегосаурус унгулатус; анкилосауридот Дракопелта збишевски; орнитоподите Драконикс лоуреирои, Камптосаурус, Филодон Хенкели, и Дриосаурус.
Биогеографија
Многу еузауроподи, вклучувајќи го и Динеиросаурусот, се пронајдени во доцната Јура на Европа. Сауроподите се од околу основата на Титониј, засновани на присуството на Anchispirocyclina lusitanica. Еден сауропод, на диплоцид моментално врз основа на неименуван примерок вклучувајќи пршлени и некои коски, јасно се разликува од Динеиросаурус и Лосилараурус, се потврдува присуство на најмалку две, а можеби и повеќе диплоциди во доцниот Јура на Шпанија и Португалија. Ова е уникатно во разновидноста на диплоодоиди во цела Европа, со единствените други родови можеби недиплодокоидни (Cetiosauriscus) или класифицирани во Rebbachisauridae. Ова сугерира дека биогеографијата на примитивните сауроподи е нецелосна, со можни примитивни еузауроподи и диплоодициди кои преживеале во доцната Јура, потенцијално до Бериазијата.