cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фајал (остров)
Стопански подем
Островот, зависен од китовите и земјоделството, остана просперитетен до избувнувањето на вулканот Капелињос во 1957 година. Заедниците на северниот и западниот брег биле остро погодени од ерупцијата на вулканите, бидејќи земјоделските земјишта биле покриени со песок и пепел. Ова довело до имиграција на 4000 луѓе во САД, предводени од членовите на португалската дијаспора во Нова Англија
Географија
Островот има вулканско потекло и неправилна петоаголна форма, со димензии, 21 километар на 14. Фајал е концентрат на сите вулкански формации кои се наоѓаат во архипелагот: штитест вулкан (Вулканот Рибериња), стратовулкан (Вулканот Калдера), моногенични базалтски вулкани (како на полуостровот Капело или на висорамнината Хорта), тракитски вулкан (Олтарот на дното на Калдерата), подводен вулкан и од тракитска природа (Моро де Кастело Бранко), вулкани од подморска и базалтна природа (Монте да Гуја), подводен а потоа надводен (Кабешо дос Капелињос).
Вулкани
Островот се состои од стар штитест вулкан, вулканот Рибериња, кој се наоѓа на североисточниот крај. Тој потекнува уште од создавањето на Фајал. Оттогаш, во голема мера бил уништен од ерозијата и со тектонските сили, кај гребенот Педро Мигел. Вулканот Калдера сега е во средината на островот.
Над платформата Хорта, со базалтичко потекло се издигнуваат неколку моногенични вулкани, како Монте дас Moшас, Монте Кеимадо или Монте да Гуја.
Полуостровот Капело е формиран од линеарен венец на базалтички вулкани, ориентирани кон северозападниот дел на островот. Во текот на историјата имало две големи вулкански ерупции на островот: 1672-1673, Кабешу ду Фогу и во 1957-1958, Кабешу дос Капелињос.
Вулканска активност
Последната вулканска ерупција е онаа на вулканот Капелињос меѓу 27 септември 1957 и 24 октомври 1958. Оваа ерупција уништила едно рибарско село, од кое денес останал само светилникот. Таа е меѓу најдолгите за кои се знае во Азорските Острови. Еруптивната подводна динамика (суртсејски тип) била снимена, набљудувана, опишана и за првпат толкувана од страна на Харун Тазирф. Денес, на вулканот Капелињос му се заканува опасноста да исчезне, поради ерозија.
Вулканот Калдера е полигениска градба која за 15 000 години доживеала 14 ерупции од суплиниска природа. Две од овие ерупции биле особено насилни. Овие две ерупции се датирани пред околу 1660 и 1200 години. Последната ерупција веројатно го дала обликот на Калдерата која е најнова калдера на архипелагот на Азорите (околу 2 км во пречник и 400 метри длабоко, со особено стрмни страни).
Туризам
Островот е познат и под името Ила Азул (македонски: Синиот Остров), веројатно поради големиот број на хортензии кои цветаат во летните месеци.
Пристаништето во Хорта е популарната станица на морнарите при преминот на Атлантскиот Океан.
Со ерупцијата во 1957, островот доживеал вулканска активност која траела 13 месеци. Стотина куќи биле уништени но површината на островот се зголемила за  2,4 км2. Од оваа геолошка катастрофа денес останал месечев пејзаж на пепелни планини колонизирани со диви трски и тамариси. Стариот светилник, наполу проголтан од лавата денес е комеморативен музеј.
Споменици и места
Фајал е туристички остров со богата колекција на историски, природни и модерни атракции кои годишно привлекуваат јахти, крстосувачки бродови и туристички групи. Освен неколку хотели и приватни сместувалишта расфрлани низ целата парохија, посетителот кој сака сонце најверојатно ќе отпатува за црните песочни плажи на Праја де Алмоксарифе, Консејшао и Порто Пим, како и базените на карпите расфрлени по должината на брегот. Варадуро е едно такво место, познато по своите потопли води, микро-клима, летни колиби и базени со солена вода отворени за океанот. Од карактеристичната архитектура се издвојува тоа дека островот има многу ветерници кои се одлика на пејзажот. Тука е и Тврдината Санта Крус- стара тврдина од 16 век којашто денес е претворена во хотел.
Економија
Главен ресурс на земјоделството се компири, житарици, овошје и вино, а преку сточарството се развива индустрија за преработка на млеко и месо.
Островот го има Аеродромот Хорта (IATA код: HOR).
Штесен
Штесен (Stößen) — град во округот Бургенланд, во Саксонија-Анхалт, Германија. Сместен е југоисточно од Наумбург. Дел е од општинската заедницата Ветаутал.
Парк на ветерници
Од 2010, има парк на ветерници 51.11833°N, 11.95028°W, кој се состои од 3 Enercon E-126 турбини за ветер, најсилните турбини за ветер на светот. Секоја од овие турбини има ротор со 126 метри пречник, висина од 135 метри и може да произведат 7,5 MW.
Ендр и Лоара
Ендр и Лоара (Indre-et-Loire) — департман во западниот дел на средна Франција, именуван по реките Ендр и Лоара.
Историја
Ендр и Лоара е еден од првичните 83 департмани создадени за време на Француската револуција, на 4 март 1790. Бил создаден од поранешната провинција Турен.
Главен град на департманот е Тур, кој бил и образовен центар во средниот век.
Географија
Ендр и Лоара му припаѓа на денешниот регон Центар-Долина на Лоара, и го обиколуваат департманите Лоар и Шер, Ендр, Виен, Мен и Лоара и Сарт.
Туризам
Во Ендр и Лоара има многубројни инзвонредни замоци кои се отворени за јавноста. Тие се познати под збирно име „Замоци на Лоара“. Меѓу нив спаѓаат:
Шенбург
Шенбург (Schönburg) може да се однесува на:
Список на државни водачи во 1030 година
Ова е список на државни водачи во 030 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Мислешево
Географија и местоположба
Селото е распослано во наносната рамнина на охридскиот басен, што се простира околу Струга. Тоа е најблиското село до градот Струга и се наоѓа на околу 2 км североисточно од него. Отсекогаш било, а и денес е, едно од најголемите села во Струшкото Поле. Се наоѓа во струшката котлина, на десната, источна, страна на реката Црн Дрим, на околу 700 метри надморска височина. Неговиот атар на север се граничи со атарот на селото Мороишта, на североисток со атарот на селото Волино, на исток со атарите на селата Требеништа, Горенци и Оровник, на југ со Охридското Езеро, на северозапад со градот Струга и на запад со реката Црн Дрим. Неговата катастарска  плоштина зафаќа простор од 1318 хектари.
Во атарот на селото Мислешево, како поголеми и попознати, се сретнуваат следните месности: Рибница, Бјоларница, Крбла, Пералиште, Требенишки Мост, Волински Пат, Мороишки Пат, Мороишка Топола, Кошара, Стара Пруга, Влак, Темни Јаз, Доганџица, Бостаниште, Шаркиница, Поливада, Вишевско Блато, Пашиница, Градски Пат, Маторник, Шемоска Ограда, Бранејнца, Барски Ливаѓе, како и некои помали микротопоними, со локално маалско или семејно значење.
Историја
Од каде дошло името на селото Мислешево е доста тешко да се утврди. За тоа постојат доста преданија, меѓу кои се прикажува и една мала анегдота за името на селото, во која се вели дека неговите жители се думале какво име да му дадат на селото. Долго и долго мислеле, мислеле... и на крајот му го дале името „Мислешо“ или „Мишлешо“, како што се нарекувало и нарекува во народниот говор. Според некои извори името е од словенско потекло и спаѓа во групата лични имиња, а е изведено од зборот „мисл“. Во средниот век се споменува „стас“ – полски имот во село Мислешево, кој кралот Душан (1342-45 г.) со своја даровница, му го дарувал на манастирот „Света Богородица Перивлепта“, денешен „Свети Климент“ во Охрид. Во минатото околу селото се протегало познатото струшко блато, што го предизвикувале поплави, кои биле присутни во доцните есенски, зимски и раните пролетни месеци, предизвикувани од излевањето на езерото и реките Црн Дрим и Сатеска. Тогаш низ селото се одело исклучиво со чизми, односно „скорни“, како што тука се нарекуваат, или пак со кукалки, за што мислешевци биле добри мајстори. Но, затоа пак, полето било многу плодородно.
Стопанство
Како приградска населба на градот Струга и големо село во Струшкото поле, кое е сместено а важен автомобилски пат, Мислешево е економски многу развиено село. Голем е бројот на луксузни куќи за живеење, а скоро секое семејство има свој луксузен патнички автомобил. Земјоделската механизација, составена од трактори, комбајни, косачки, балирки и слични механизирани орудија, претставува неоделив дел од секое замјоделско семејство. Со тоа животот е многу олеснет, земјоделското и сточарското производство многу зголемени, а селото се претвори во вистинска приградска населба. Поради поволните услови од земјоделството најзастапено е одгледувањето на жита, односно пченица и особено пченка, градинарски култури како домати од познатата сорта „воловско срце“, пиперки, кромид, зелка, овоштарство односно одгледување на познатите цреши, јаболка, сливи, круши. Од сточарството се застапени одгледувањето на крави и овци.
Во Мислешево денес, мошне успешно, работат неколку индустриски капацитети, производствени погони и стоваришта за граежни материјали, печатници, три салони за мебел, автосервиси, локали за забавен живот на младите, сместувачки капацитети за туристи, трговски и други приватни претпријатија.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Мислешево имало 700 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Мислешево имало 504 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Селото броело 1.213 жители во 1961 година, додека во 1994 година имало 3.246 жители, од кои 2.668 се Македонци.
Мислешево е големо село и според својата местоположба всушност претставува предградие на Струга бидејќи по пат на конурбација и доселување на голем број луѓе во населбата Мислешевски Пат веќе е споена со градот Струга.
Согласно пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 3.507 жители, од кои 2.791 Македонец, 28 Турци, 13 Роми, 527 Албанци, 66 Власи, 15 Срби и 67 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.969 жители, од кои 2.195 Македонци, 368 Албанци, 50 Турци, 26 Роми, 38 Власи, 7 Срби, 3 Бошњаци, 182 останати и 100 лица без податоци.
На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:
Родови
Селото Мислешево, отсекогаш било населено исклучиво со Македонци од православна христијанска вероисповед, кои и во денешно време претставуваат најдоминатно мнозинство во населеното место во кое како жители се водат и лица од други националности, кои всушност живеат во струшката приградска населба Мислешевски Пат, која административно се води како дел од Мислешево. Во етнографските истражувања се забележани следните родови, кои може да се поделат во староседелци, постари доселеници и поновои доселеници.
Според истражувањата пак на Бранислав Русиќ од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:
Општествени установи
Во Мислешево работи осумгодшно основно училиште, а има и 3 православни христијански цркви. Во селото има и Василичарско друштво кое за Василица организира караневал и работи КУД „Мислешево“.
Иселеништво
Од родовите поединечно се знае за следните иселеници до крајот на 1940-тите:
Биота
Биота (од старогрчки: βιοτή = живот) е севкупноста од организмите на дадено географско подрачје или во извесен геолошки период, па сè до сета планета и целата историја на живиот свет.. Биотата, или биотичките фактори на Земјата ја сочинуваат биосферата.
Мадс Педерсен (велосипедист)
Мадс Педерсен (Mads Pedersen; р. ) — дански професионален друмски велосипедист, кој вози за UCI World Tour екипата.
Во септември 2019 година го освоил Светското друмско првенство во Јоркшир, Англија, и станал прв дански возач кој го освоил првенството во друмска категорија.
Кариера
Во 2013 година, Педерсен ја освоил трката Париз-Рубе за јуниори и го освоил сребрениот медал на Светското јуниорско друмско првенство. Педерсен ја освоил Гент-Вевелгем под 23 години, Трката околу Норвешка под 23 години и етапа на Тур де л’Авенир пред да стане професионалец.
Трек-Сегафредо (2017-денес)
Во август 2016 година, објавиле дека потпишале со Педерсен до 2018 година.
Бил именуван во почетниот состав за Џиро д’Италија 2017. Исто така, станал национален првак на Данска и ја освоил трката Тур ди Поату Шарант откако го освоил хронометарот. Во септември 2017 година, Педерсен ја освоил Трката околу Данска.
Во април 2018 година завршил на второто место на Трката околу Фландрија откако го следел бегството. Педерсен нападнал пред Копенберг на само 50 километри до целта и му се приклучил Дилан ван Барле и Себастијан Лангевелд. Крајниот победник Ники Терпстра го достигнал и го поминал Педерсен на последното качување на Ауде Кваремонт и ја освоил трката, но Педерсен успеал да се одржи пред светскиот првак Петер Саган  и да биде на подиумот како најмлад возач во последните 40 години.
На 29 септември 2019 година, Педерсен го освоил Светското друмско првенство во врнежливи услови во Јоркшир, Англија. Тој бил прв дански возач кој го освоил првенството во друмска категорија.
Мислодежда
Мислодежда — село во Општина Струга, во околината на градот Струга.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Мислодежда живееле 300 жители, сите Албанци.
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 720 жители, од кои 1 Македонец, 717 Албанци и 2 останати.
Осово
Осово (Σκιερὸ Ρέμα, во превод: Сенчеста Река; до 1969 г. Όσοβο ) — река во Костурско, Егејска Македонија, лева притока на Рулска Река (Ладопотамос). Влегува во сливното подрачје на Бистрица.
Мислодежда
Население
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 428 жители, од кои 407 Албанци и 21 лице без податоци.
Осово
Опис
Реката извира во југоисточниот дел на Д’мбенска Планина северно под врвот Костолата (1.714 м). Тече на север и западно од врвот Караули (1.591 м) свртува на исток. Прима неколку притоки, неколку потоци кои извираат под врвовите Рамбатина (1.674 м), Караули, Попова Нива и Полени (1.632 м). Излегува од планината и се влева во Рулска Река северно од селото Габреш.
Мислодежда
Родови
Мислодежда е албанско село.
Родови во селото се: Мена (35 к.), Иса (15 к.), Хоџа (15 к.) Мета (15 к.) џилa (15 к.). Родовите Мена,Иса,Хоџа,Мета се најстари во селото кои дошле околу 1780 година, сите родови потекнуваат од областа Лура (во Северна Албанија). Во родот Мена се знае следното родословие: Биза (жив на 65 г. во 1980 година) Адил-Кадри-Алит-Мена, основачот на родот кој се доселил. Во родот Хоџа се знае следното родословие: Ариз (жив на 65 г. во 1980 година) Јашар-Бафте-Јашар-Оџа, основачот на родот кој се доселил.
NGC 4685
NGC 4685 — елиптична галаксија во соѕвездието Береникина Коса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4685 се споменува и како UGC 7954, MCG 3-33-4, CGCG 100-7.
Откривање
Објектот е откриен на 27 април 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4685 е од видот E-S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 4685 има привидни димензии од 2' х 1,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 47 м 11,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +19° 27' 53"". Положбениот агол на објектот е во износ од 155°.
Други поделби
Проучување на NGC 4685 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 43143. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 149; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1448. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1572.
Синхронизирано пливање на светското првенство во водени спортови 2009
Натпреварите во Синхронизирано пливање на 2009 Светско Акватичко Првенство ќе се одржат од 18 јули до 25 јули.
Европско првенство во кошарка 2009
Европското првенство во кошарка во 2009 година беше 36. континенталното првенство, кое по вторпат се одржа во Полска.
Собиралишта
Турнирот ќе се игра во седум града, односно во седум различни спортски сали во Полска.
Елиминациски натпревари
'''Натпревари за 5. место'''
Дебар (област)
Дебар (Qarku i Dibrës) — област во источна Албанија. Зафаќа површина од, а населението брои 137.047 жители (2011). Административен центар е градот Пешкопеја (Пискупија).
Административна поделба
Сè до 2000 г. областа се делела на три округа: Булчица, Дебар и Матија. Денес областа се состои од 35 општини:
Демографија
Според пописот од 2011 г. областа брои 137.047 жители, со следниов етнички состав:
Фауна
Фауна (од лат. fauna) е збирен поим за сите животни во едно подрачје или во некој геолошки период. Еквивалентниот поим кај растенијата е флора. Флората, фауната и другите облици на живот како габите заедно се нарекуваат биота.
Во трудовите на зоолозите и палеонтолозите, поимот „фауна“ се однесува на збир од типичниот животински свет во некој временски период или на некое место (на пр. „фауна на Сонора“ или "фауна на камбриумот“. Може да се однесува и на подмножество од фауната во подрачје, како: „... Поречието се одликува со богата цицачка фауна...“.
Потекло на поимот
Зборот „фауна“ е изведен од римската божица Фауна, надлежна за земјата и плодноста и сродните шумски духови наречени фауни. Под истиот поим може да се подразбира и пишано дело (книга, попис) на животни. Поимот прв го употребил шведскиот биолог Карл Линеј во насловот на неговото дело „Фауна на Шведска“ (Fauna Suecica, 1745).
Епифауна
Епифауната опфаќа водни животни што живее на површина на најдолниот слој на водата (наспроти во самата тиња).
Криофауна
Криофауната се состои од животните што живеат во или веднаш до мраз.
Макрофауна
Макрофауната подразбира бенталски или почвени организми што не би се протнале низ сито од 0,5 мм. Во морските длабочина, за макрофауна се сметаат организмите што не поминуваат низ сито од 0,3 мм.
Мезофауна
Мезофауната подразбира макроскопски почвени без‘рбетници како што се членконогите и цевчестите црви. Членовите ма мезофауната се крајно разновидни; само земјените болви (Collembola) имаат 6.500 видови.
Мејофауна
Мејофауната ја сочинуваат мали бенталски безрбетници што живеат во морски и слатководни живеалишта (најчесто песоци). Овие организми се поголеми од микрофауната, но помали од макрофауната, поточно оние што можат да поминат низ сито од 0,5 – 1 мм, но би се задржале на сито од 30 – 45 μм.
Микрофауна
Микрофауната опфаќа микроскопски животни, како што се праживотните и ротиферите.
Други
Други видови на фауна се авифауна (со значење „птичја фауна“) и ихтиофауна (што значи „рибја фауна“).
Љубомора (Мунк)
Љубомора  (Sjalusi) е слика од норвешкиот сликар Едвард Мунк.
Сликата е создадена за време на европскиот период во експресионистички стил.
Сликата е од 1895 година масло на платно, можеби најпознатата верзија, сега е сместена во Колекцијата Расмус Мејер, Берген и има димензии 67 на 100 сантиметри.
Покрај тоа, осум насликани верзии ги поседува Мунк музеј во Осло и една верзија се наоѓа во Музеј Штедел во Франкфурт на Мајна (на заем од приватна колекција).
Другата верзија, создадена помеѓу 1898 и 1900 година, се вика „Љубомора во бањата“ и била продадена во Сотби во 1982 година, но моменталната локација останува непозната.
Михаел Шулте
Михаел Шулте е роден на 30 април 1990 година и е германски пејач и текстописец. Ја започна својата пејачка кариера во 2008 година, објавувајќи наслови на својот канал на ЈуТјуб, а подоцна ја освоил третата сезона на Гласот на Германија во 2012 година. Неговиот деби студиски албум Wide Awake беше објавен подоцна истата година. Тој ја претставуваше Германија на натпреварот за песна на Евровизија 2018 во Лисабон, Португалија, со песната " You Let Me Walk Alone ". Тој заврши на четвртото место со 340 бода.
Раниот живот
Шулте е роден на 30 април 1990 година во Екернферде и пораснал најпрво во Линдау, дел од Борен во Шлеи, а подоцна и во Долерглеп, во близина на Фленсбург. Тој присуствуваше на Даборг-Сколен, данско училиште и дипломирал во 2009 година. Потоа ја завршил својата државна служба.
2012-2017: Гласот на Германија и разни изданија
Шулте ја започна својата кариера во 2008 година со објавување на корици од популарните песни на неговиот канал на YouTube. Преку својот канал на YouTube, тој беше во можност да се соработува со менаџерска компанија и на крајот пееше со Weinstein Media.
Во 2011, Шулте стана натпреварувач на првата сезона од Гласот на Германија. Тој учествувал со песната " Постави оган на дождот " од Адел и се приклучи на екипата на Реја Гарви. Шулте напредуваше низ натпреварот, на крај ставајќи го третиот зад победникот Ivy Quainoo и второпласираниот Ким Сандерс. По натпреварот, тој потпишал договор со германската независна етикета Edel AG. Неговиот деби студиски албум Wide Awake беше издаден во 2012 година.
2017-денес: Евровизија натпревар 2018
На 29 декември 2017 година, Шулте беше потврдено дека е еден од шесте акти што се натпреваруваат во Нашата Песна за Лисабон, германската национална селекција за натпреварот за песна на Евровизија 2018, со песната " Ти си ми да одиш сам ". Песната подоцна беше објавена на 20 февруари 2018 година. Шулте го освои финалето, што се одржа на 22 февруари, станувајќи влез на Германија на натпреварот за песна на Евровизија во 2018 година. Во Лисабон, Шулте доби 340 бода, завршувајќи на четвртото место.
Институт за македонска литература
Институт за македонска литература — јавна научна установа која остварува научноистражувачка дејност и високообразовна дејност на студии од втор и трет циклус, во областа на историјата и теоријата на македонската книжевност и култура, современите книжевни и културни процеси и нивните врски и влијанија со другите литератури и култури.
Ден на Институтот
Согласно Статутот на Институтот за македонска литература – Скопје, почнувајќи од 2011 година, 14 јануари се одбележува како Ден на Институтот. На овој ден пред 30-тина години (1981), Институтот е основан како научна единица при Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ во Скопје.
По повод овој ден се одржуваат пригодни свечености.
Библиотека
Библиотеката на Институтот за македонска литература - Скопје обезбедува користење на библиотечниот материјал и информациска поддршка на научните истражувачи и студентите од Институтот, како и од сродните научни и високообразовни установи во рамките на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј" во Скопје.
Библиотечниот фонд содржи дела од полето на науката за книжевноста, но и дела од блиски и сродни научни полиња (наука за јазикот, драмска уметност, етнологија, филозофија, историски науки и сл.), периодични публикации, докторски дисертации, магистерски трудови, трудови од научноистражувачки проекти, зборници од научни собири и друг вид библиотечен материјал (архивска граѓа, стари ракописи, факсимили и сл.)
Соработка во земјата
Институтот за македонска литература во Скопје остварува соработка со следниве сродни институции:
Меѓународна соработка
Во Хрватска со:
Во Бугарија со:
Во Русија со:
Во Словенија со:
Во Словачка со:
Во Унгарија со:
Во Црна Гора со:
Договор од Буша
Договорот од Буша, или Мирот од Буша (Босе) познат и како Договор кај Јаруга - спогодба договорена од Станислав Жулкјевски од Полско-литванскиот Комонвелт и Искендер Паша од Отоманската Империја во Буша (Боше) во близина на реките Јаруга и Днестар на 23 септември 1617 година. Полските и османлиските војски се состанале, но решиле да преговараат, наместо да се борат. Во овој мировен договор Полско-литванскиот Комонвелт се согласил да го отстапи Хотин на Османлиите и да престане со мешањето во Молдавија.
Во тој договор од 1617 година било наведено дека Полска нема да се меша во внатрешните работи на османлиските вазали во Трансилванија, Молдавија и Влашка, Комонвелтот требал да спречи Козаците да напаѓаат земји во Османлиското Царство, додека го отстапувале Хотин. За возврат, Отоманската Империја ветила дека ќе ги запре татарските пљачкања. Османлиското Царство исто така имала право да се меша во Трансилванија, Молдавија и Влашка и да ги избира владетелите на тој регион.
Договорот ќе биде прекршен од двете страни, бидејќи Козаците и Татарите ќе продолжат да ги напаѓаат пограничните места. Ова би довело до нова војна, но статусот кво на мирот од Буша би бил потврден по Полско-османлиската војна (1620–1621) со Договорот од Хотин.
Фотелја
Фотелја ― вид на столица, обично покриена со кожа. Создадена е и направена во Франција. Во Франција била наречена („удобна столица“). Го добила ова име за да се разликува од (стилска столица), која има поправи линии и била со помалку обвивка.
Занаетчиите вклучени во создавањето на дизајнот на столицата се непознати.
Облик
Иако фотелјата е несомнено класична одлика на внатрешното украсување во Франција, таа останува исто толку релевантна како и секогаш денес. Како што одминувало времето, шармот, различноста и славата на фотелјата растеле.
Со голема едноставност, времето на ар деко направило фотелји со чисти, флексибилни линии, за разлика од стилот на арт нову од 1910-тите. По Втората светска војна се појавиле десетици различни облици. Некои го издржале забот на времето, како што се „мустаќите“ и „жандармската капа“, именувани по обликот на потпирачот за грб. Тркалезниот облик станал најамблематичната инкарнација на фотелјата.
Производство
Дизајнот, столаријата, кожарството, тапацирињето и боењето се главните занаети кои се вклучени во производството на фотелјата. Секој стол е производ на сета оваа комбинирана стручност.
Фотелјата за прв пат се појавила на почетокот на 20 век, со примена на нова техника на баласт, со користење на двојни конусни пружини не само во перницата на седиштето, туку и во потпирачот за грб и потпирачите за раце. Полнетицата од кокосови влакна ја надополнувала еластичноста на овие пружини.
Индустрискиот напредок довел до замена на овој метод на облога со пружини без попуштање или еластична млазница, заедно со синтетичка пена.
Покривање
Облогите биле променети како што се развивале индустриските техники и вклучиле Мерсеров памук, кадифе, телешка кожа и, неодамна, бикастна кожа. Сепак, овчата кожа сè уште се смета за автентичен материјал за фотелјите. Со обвивка од овча кожа која е растително тонирана, трагите и маните на кожата се видливи преку бојата, што го прави секоја фотелја уникатен. Понатаму, особено финото зрно и дава на фотелјата уникатна патина со текот на времето. Француската кожа била позната по својот квалитет во 19 век.
Помеѓу шест и осум кожи од приближно 0.8 м квадратни секој треба да покрие една фотелја. Тие се нанесуваат влажни, се протегаат што е можно поцврсто и се собираат додека се сушат. Тие ќе траат околу 40 години.
Список на државни водачи во 970 година
Ова е список на државни водачи во 70 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Рот (Костурско)
Рот или Загоричанска Река (Ρέμα Βασιλειάδος, во превод: Загоричанска река; до 1969 г. Ρὸτ ) — река во Костурско, Егејска Македонија, лева притока на Стара Река (Ксиропотамос). Влегува во сливното подрачје на Костурското Езеро.
Опис
Реката се образува веднаш западно од Загоричани со слевањето на реките Дива Череша и Суха или Селска Река, која проаѓа низ селото. Дива Череша извира под врвот Врбица на Вич и тече на југозапад. Во 1969 г. името на реката е сменето од Дива Череша (Ντίβα Τσέρεσι) во Рема Агриокерасија (Ρέμα Αγριοκερασιάς), во превод Црешова Река. Суха Река извира исто така од Вич, западно од врвот Шубрец (1.623 м). По спојот на двете реки, реката тече во југозападен правец во регулиран канал, кој пак се влева во Стара Река северно од Б’мбоки.
Црква „Св. Илија“ - Бусилци
Архитектура
Црквата била изградена од видниот мајстор Андон Китанов. Во 1884 година, во црквата работел зографот Димитар Папрадишки.
Пчели
Пчели (Anthophila) се летачки ципокрилни инсекти коишто се блиско поврзани со оси и мравки. Пчелите се најпознати и важни во нивната улога во опрашувањето на разни растенија, а истовремено и за производство на мед и пчелин восок. Пчелите се монофилетска линија од натсемејството Apoidea и моментално се сметаат за клада, наречена Anthophila. Има повеќе од 16.000 позанти видови на пчели во 7 научно признати семејства. Тие се присутни на секој континент освен Антарктикот, односно на секоја средина каде што се присутни скриеносеменици опрашувани од инсекти. Во Македонија е позната расата мариовска пчела од видот европска медоносна пчела (Apis mellifera).
Некои видови, вклучувајќи ги медоносните пчели, бумбари и пчели без боцки живеат социјално во колонии. Плечите се адаптирани за да се исхранат со нектар и полен, од коишто го користат нектарот главно како извор на енергија додека поленот го користат за белковини и други хранливи материи. Најголемиот дел од поленот се користи како храна за ларвите. Опрашувањето од пчели е еколошки и комерцијално многу важно, а со намалениот број на диви пчели се зголемила значајноста на сандаци за пчели.
Пчелите по големина се од 2 мм по должина кај работниците на некои минијатурни пчели без боцка, до должина од 39 мм кај женските единки на видот Megachile pluto кој се смета за најголемиот вид од семејството Megachilidae. Најчестиот вид на пчели во северната полутопка се Halictidae, кои се мали пчели и често биле погрешно сметани за муви и оси. Грабливци на пчелите ги вклучуваат пчелојадни птици од инсекти се пчелојадни оси и вилинско коњче.
Пчеларството било изведувано со милении, барем од времето на древен Египет и Стара Грција. Освен нивната улога во производство на мед и опрашување, медоносните пчели исто произведуваат восок и пчелин млеч.
Гурли Линдер
Ане Гурли Линдер мом Петерсон (1865–1947) била шведска писателка и феминистка која била активна во општествениот живот на Стокхолм кон крајот на 19 век, кога исто така ги охрабрувала жените да станат директно вклучени во културата. Како силен поддржувач на библиотеките и читањето, таа подоцна одиграла важна улога во пионерската промоција и развој на литературата за деца.
Биографија
Родена на 1 октомври 1865 година во Тислинге, општина Еребро, Ане Гурли Петерсон била ќерка на земјопоседникот Карл Густаф Петерсон и Мари Кристин Кавли. Во 1879 година, таа се преселила во Стокхолм со своето семејство. По смртта на нејзиниот татко кога имала 10 години, таа имала постојан престој во интернат, во училиштето Хамарштет. Потоа продолжила на колеџот за обука на наставници Högre lärarinneseminariet каде ја добила својата диплома за настава во 1885 година. Бидејќи во тоа време немало многу можности за жените да студираат, колеџот за обука станал центар за жени интелектуалки. Веројатно таму Петерсон првпат се вклучила во шведското женско движење. Една од нејзините пријателки на колеџот била нобеловката Селма Лагерлоф, со која останала доживотна пријателка. Откако работела две години како учителка, во јуни 1887 година, Гурли Петерсон се омажила за норвешкиот филолог Нилс Линдер (1835–1904), кој бил нејзин учител по шведски јазик на факултетот за обука на наставници. Благодарение на нејзиниот сопруг, таа ги посетувала интелектуалните приеми, салоните и клубовите во Стокхолм, вклучувајќи ги неделните состаноци на феминистката Елен Ки и литературните салони на Кала Курман. Како новопечена новинарка, таа ги објавувала своите средби во печатот. Еден од нејзините главни интереси бил таканаречената реформа на облеката (dräktreformen) насочена кон обезбедување посоодветна облека за жените. Таа го основала Здружението за реформи во облеката (Dräktreformförening) повикувајќи особено на попрактична облека за ученички и жени со деца. Таа, исто така, ги охрабрувала жените да играат поактивна улога во културниот живот, охрабрена од нејзината пријателка Софи Адлерспар, која била активистка за правата на жените како основачка на Здружението Фредрика Бремер.
На почетокот на 20 век, Линдер станала активна поддржувачка на вклучувањето на жените во образованието и културата, редовно придонесувајќи за Folkbiblioteksbladet, списанието за јавна библиотека. Таа поттикнувала интерес за читање од задоволство. Линдер, исто така, придонесувала за различни весници и списанија, а се осврнувала на проблемите со училишното образование и женските прашања, како и пишувајќи книжевни критики. Таа исто така напишала неколку написи за инженерот и балонист Саломон Август Андре со кој имала романтична врска.
Гурли Линдер починала во Стокхолм на 3 февруари 1947 година и е погребана во Нора бегравнингсплатсен.
Скадарски договор
Позадина
Кнежевството Црна Гора било вазал на Османлиското Царство. Во текот на првата половина на 19 век османлиската доминација била ослабена и Никола I, кнезот на Црна Гора, се чувствувал слободен да поддржи бунт во соседната османлиска покраина Херцеговина. Отоманскиот генерал Омер паша, кој бил одговорен за сузбивање на бунтот, ги победил бунтовниците и тргнал кон Цетиње (тогашен главен град на Црна Гора).
Договорот
Договорот бил потпишан во Скадар во Отоманската Империја (денес во Албанија) откако Црна Гора барала мир. Термините биле:
Последици
Црна Гора станала независна со Берлинскиот договор потпишан по Руско-турската војна од 1877–1878 година.
Физичка активност
Физичка активност е која било телесна активност којашто ја зголемува или одржува физичката форма, општото здравје и добросостојба. Физичката активност се практикува од различни причини, меѓу коишто: зајакнување на мускулите и на кардиоваскуларниот систем, подобрување на атлетските способности, губење или одржување на телесна тежина, како и поради чувството на задоволство коешто се добива како резултат на вежбањето. Честата и редовна физичка активност го подигнува имунолошкиот систем и помага во превенција од "цивилизациските болести" како што се срцева болест, кардиоваскуларна болест, дијабет - тип 2 и прекумерна дебелина. Таа исто така го подобрува менталното здравје, помага во превенција од депресија, помага во зголемување и одржување на нивото на самодоверба, дури може да ја зголеми и сексуалната привлечност и да го подобри физичкиот изглед на една личност, коишто исто така се поврзани со повисок степен на самодоверба. Грижата за дебелината на децата е во пораст на глобално ниво, а физичката активност може да помогне да се намалат некои од последиците од дебелината кај деца и возрасни. Здравствените работници честопати го нарекуваат вежбањето "дрога којашто прави чуда" - алудирајќи на широката разновидност од докажаните предности коишто тоа ги нуди.
Видови на физичка активност
Физичките активности најчесто се групирани во три групи, во зависност од севкупните влијанија коишто ги имаат врз човечкото тело:
Категории на физичка активност
Понекогаш се користат поимите "динамично" и "статично". "Динамични" вежби како што е долгото трчање со еднакво темпо, предизвикуваат намалување на дијастоличниот крвен притисок за време на вежбањето, коешто се должи на подобрената циркулација на крвта. Спротивно од тоа, статичните вежби (како што е кревањето тегови) можат да предизвикаат значителен пораст на систоличниот притисок (за време на вежбањето).
Категории
Со помош на физичката активност доаѓа до подобрување на физичките способности. Физичките способности се делат на следните општи категории: кардиоваскуларна/респираторна издржливост, издржливост, сила, флексибилност, моќ, брзина, координација, агилност, рамнотежа и точност.
Единица за Метаболичен Еквивалент
Компендиумот од Физичките Активности е создаден во служба на потребите на епидемиолошките науки за да го стандардизира определувањето на интензитетите на метаболичниот еквивалент (МЕТ) во прашалниците поврзани со физичката активност. Компендиумот претставува список на физички активности и енергијата којашто се троши при вршење на секоја од активностите. Оригиналниот Компендиум е објавен во 1993 година, за првпат е ажуриран во 2000 година, а најскорешна верзија е објавена во 2011 година.
Метаболичен Еквивалент (MET - Metabolic Equivalent Task): Соодносот помеѓу метаболичната стапка за време на физичка активност и метаболичната стапка за време на одморање. Единица мерка за МЕТ се дефинира како 1 ккал/кг/час и е приближно еквивалентна на енергијата којашто се троши при мирно седење. Единицата за МЕТ исто така се дефинира како искористеност на кислород од мл/кг/мин со една единица за МЕТ еднаква на кислородот којшто се користи при мирно седење, што е еквивалентно на 3.5 мл/кг/мин.
Влијанија врз здравјето
Физичката активност е важна за одржување на физичката форма и може да има позитивен придонес за одржување на здрава телесна тежина, за создавање и за одржување на здрава коскена густина, мускулна сила и подвижност на зглобовите, придонесува за подобра психолошка состојба, за намалување на ризикот од хируршки зафати и за зајакнување на имунолошкиот систем. Вежбањето ги намалува нивоата на кортизол, којшто причинува многу здравствени проблеми, како физички така и ментални.
Докажано е дека честото и редовно аеробно вежбање помага во превенција и во лечење од тешки и хронични состојби заканувачки по животот, како што се високиот крвен притисок, дебелината, срцевата болест, дијабет тип 2, несоница и депресија. Тренинг за издржливост пред оброците го намалува нивото на глукоза во крвта повеќе отколку практикување на истиот тренинг после оброците. Според Светската здравствена организација, недоволната физичка активност придонесува за приближно 17% од срцевите болести и дијабет, за 12% од паѓањата во подоцнежните години и за 10% од ракот на дојка и на дебелото црево.
Докажано е дека интензивното вежбање (90-95% од максималната искористеност на кислород) поттикнува поголема физиолошка срцева хипертрофија отколку умереното вежбање (40 до 70% од максималната искористеност на кислород), но не е познато дали ова влијае врз севкупната морбидност и/или смртност. Одредени истражувања покажаа дека интензивното вежбање коешто го вршат здрави личности, може да го зголеми нивото на опиоидни пептиди (познати како ендорфини, природно застапени опиоиди коишто споени со други нервни трансмитери предизвикуваат чувство на еуфорија поттикната од вежбање и докажано е дека предизвикуваат зависност), на тестостерон и на хормонот за растење, последици коишто не се потполно забележани во случај на умерено вежбање. Поскорешно истражување укажува дека анандамидот можеби игра поголема улога отколку ендорфините во поттикнувањето на чувството на еуфорија кај активните спортисти. Сепак, вежбање со овој интензитет на долги временски периоди или без правилно загревање на мускулатурата пред, и нејзино смирување по вежбањето, може да доведе до зголемен ризик од повреда и од претренираност.
И аеробното и анаеробното вежбање работат во функција на зголемување на механичката ефикасност на срцето по пат на зголемување на јачината на срцето (аеробно вежбање), или на миосрцевата густина (тренинг за сила). Таквите промени се најчесто корисни и здрави доколку се појавуваат како резултат на вежбањето.
Сите не извлекуваат подеднаква корист од вежбањето. Има огромно варирање од една до друга личност како резултат на вежбањето; повеќето луѓе ќе забележат умерен пораст на издржливоста како резултат на аеробното вежбање, некои поединци двојно ќе ја зголемат искористеноста на кислород, додека други пак, никогаш нема да можат да ја зголемат издржливоста. However, muscle hypertrophy from resistance training is primarily determined by diet and testosterone. Сепак, мускулната хипертрофија предизвикана од тренинг со отпор, пред сè е предодредена од диетата и тестостеронот. Ова генетско варирање на напредокот којшто се постигнува како резултат на тренирањето, претставува една од клучните физиолошки разлики помеѓу елитните спортисти и пошироката популација. Истражувањата покажаа дека вежбањето во средните години води до подобра физичка способност во подоцнежните години во животот.
Кардиоваскуларен систем
Позитивното влијание на вежбањето врз кардиоваскуларниот систем е добро потврдено. Постои директна врска помеѓу физичката неактивност и смртноста предизвикана од кардиоваскуларни заболувања, а физичката неактивност е независен фактор на ризик за развивање на коронарна артериска болест. Постои дозно-зависен однос помеѓу количеството на вежбање коешто се врши со околу 700-2000 килокалории потрошувачка на енергија неделно и општата смртност и онаа смртност предизвикана од кардиоваскуларни заболувања кај средовечни луѓе и кај повозрасно население. Најголем потенцијал за намалување на смртноста има кај седентарните лица коишто станале умерено активни. Поголемиот дел од корисните влијанија на физичката активност врз смртноста предизвикана од кардиоваскуларни заболувања, може да се постигне преку активност со умерен интензитет (40% до 60% од максималната искористеност на кислород, во зависност од возраста). Лицата коишто по миокардиски инфаркт го менуваат својот животен стил и почнуваат редовно да вежбаат имаат поголеми шанси за преживување. Лицата коишто продолжуваат со седентарен начин на живеење имаат највисок ризик за општа смртност и смртност предизвикана од кардиоваскуларни заболувања.
Имунолошки систем
И покрај постоењето на стотици истражувања за вежбањето и имунолошкиот систем, постојат само малку докази за неговата поврзаност со болестите. Епидемиолошкото сведоштво укажува на тоа дека умереното вежбање има позитивно влијание врз имунолошкиот систем на човекот; последица којашто наликува на крива во форма на буквата Ј. Умереното вежбање се поврзува со намалена стапка на појавување на инфекции на горниот респираторен тракт (ИГРТ) за 29%, но проучувањата на маратонските тркачи откриваат дека нивното долготрајно вежбање со висок интензитет се поврзува со зголемен ризик од појава на инфекции. Меѓутоа, друго истражување не утврди појава на таква последица. Функциите на имунолошките клетки се нарушуваат по тешки и долготрајни тренинзи со висок интензитет, а некои истражувања покажаа дека спортистите се изложени на повисок ризик од инфекции. Имунолошките системи на спортистите и на лицата коишто не се занимаваат со спорт, се најчесто слични. Можеби спортистите имаат малку повишен број на природни клетки убијци и повишена цитолитичка активност, но мали се изгледите дека тоа е од клиничка значајност.
Надополнувањето на исхраната со Витамин Ц се поврзува со намалена стапка на појавување на инфекции на горниот респираторен тракт кај маратонските тркачи.
Мозочна функциjа
Прегледот на терапиите за подобрување на когнитивните способности (стратегии за забавување или потполно враќање на нарушените когнитивни способности во нивната првобитна состојба) спроведен во 2008 година, дојде до заклучок дека "физичката активност, а особено аеробното вежбање, ја подобрува когнитивната функција кај повозрасни лица".
Кај глувците, вежбањето го подобрува когнитивното функционирање по пат на подобрување на асоцијативното, односно просторното учење условено од хипокампусот, како и преку подобрување на синапсичката пластичност и на неврогенезата. Покрај тоа, се покажа дека физичката активност има неврозаштитна улога во превенција од многу невродегенеративни и нервномускуларни заболувања. На пример, го намалува ризикот од развивање на деменција. Понатаму, сведоштвото од анегдотите укажува дека честото вежбање може да го отстрани оштетувањето на мозокот предизвикано од користење на алкохол.
Постојат неколку причини поради коишто вежбањето е корисно за мозокот. Примерите се следните:
Се смета дека физичката активност има и други корисни влијанија поврзани со осознавањето бидејќи ги зголемува нивоата на фактори на нервен растеж, коишто помагаат за преживувањето и за растеж на бројни нервни клетки.