cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бесланска заложничка криза
Инциденти врз новинари
Дел од новинарите, како Андреј Бабицки ги нападнале на руските власти дека не им било дозволено да дојдат во Беслан и да известуваат. Самиот тој бил обвинет за хулиганство во една тепачка која се случила во Москва и тој бил осуден на 15 дена притвор. Новинарката Ана Политковскаја, која преговарала во текот на кризата во Москва, на двапати била спречена од страна на властите да дојде во Беслан. Кога на крајот успеала, таа паднала во кома во авионот. . Американскиот новинар Лариса Александровна во една сурова изјава сугерира дека Политковската можеби подоцна била убиена во Москва, бидејќи таа пронашла докази за соучество на руската влада во Бесланската заложничка криза.
Според извештајот на Организацијата за безбедност и соработка на Европа, неколку дописници биле уапсени или на друг начин малтретирани, вклучувајќи ги Ана Горбатова, Оксана Семјонова, Мадина Шавлокова, Елена Милашина, Симон Островски. Исто така неколку странски новинари биле накратко уапсени. Екипажот на Рустави 2 бил уапсен, а грузискиот министер за здравство рекол дека дописникот Нана Лежава била чувана пет дена во притвор и отруена со опасни дроги, а еден дописник од Грузија бил насилно протеран од Беслан.
Раф Шакиров, главен уредник на рускиот весник Известие, бил принуден да поднесе оставка по критиката која му била упатена од страна на акционерите на весникот. За разлика од останатите руски весници, Известие подготвувал големи слики од мртвите тела и од повредените заложници. Тоа исто така, изразило сомневање за верзијата на владата.
Тајни видеоматеријали
Видеоснимката која била дадена од страна на киднаперите на Руслан Аушев на вториот ден, од страна на многумина била прогласена за лажна, иако видеото било прикажано од страна на руската телевизија ХТВ неколку дена по кризата. Друг дел од видеото било покажано на медиумите во јануари 2005 година. Aushev himself did not watch the tape before he handed it to government agents.
Во јули 2007 година, организацијата на Мајките од Беслан побарало од ФСБ да се објави оригиналното видео, барајќи да не ги крие тајните од истрагата. Тие не добиле ниту еден официјален одговор на ова барање. Според нив, во едно анонимно видео се гледало како руските безбедносни сили го започнеле масакрот со фрлање на ракетни гранати. Филмот се чувал во тајност од страна на властите речиси три години, пред да биде официјално објавено од страна на органзиацијата на 4 септември 2007 година.
Откази и испитувања
По настанот, три локални политичари ги загубиле своите позиции :
Пет полицајци биле судени во локалните судови, но во 2007 година сите биле амнестирани. Заклучно со декември 2009 година, никој од руските федерални власти не претрпел никакви последици во врска цо бесланските настани.
Други инциденти
Во септември 2005 година, самопрогласениот исцелител Григориј Гробовој изјавил дека може да ги воскресне загинатите деца за голема сума на пари. Тој по ова бил уапсен и обвинет за измама во април 2006 година. Во март 2006 година, помошникот на рускиот водач на опозицијата на партијата на Гари Каспаров бил брутално претепан од страна на неидентификувани напаѓачи во Москва, кои му рекле дека треба да биде внимателен што пишува на своето мрежно место. Во септември 2007 година, Таимураз Чеџемов, адвокат на органзиацијата на Мајките од Беслан ијавил дека се повлекува од случајот поради смртни закани до неговото семејство.
Плановите на рускиот патријарх Алексеј II Московски да изгради православен храм, како дел од споменикот во Беслан предизвикал сериозен конфликт помеѓу Православната црква и раководството на руските муслимани во 2007 година. Повеќе организации сакале урнатините од училиштето да се зачуват, и се спротивставувале на планот да се сруши училиштето.
Меѓународни изјави
Нападот во Беслан од страна на меѓународните организации бил остро осуден. Голем број на земји и доброволни организации од целиот свет донирале средства на семејствата на загинатите. На 1 септември 2005 година, УНИЦЕФ ја одбележал првата година од трагедијата со повик сите возрасни да ги заштитат децата од војните и конфликтите.
Марија Шарапова, заедно со останатите женски руски тенисерки ставиле црни летни на своите дресови во турнирот во САД во 2004 година, во чест на трагедијата.
Во медиумите
Children of Beslan  (2005), документарен филм на HBO и BBC, режиеан од Ева Еварт и Лесли Вудхед. Документарецот бил номиниран во три различни категории во 2006 година за „Еми“
1578 во уметноста
1578 година во уметноста содржи некои значајни настани.
422 п.н.е.
422 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 422. година пред новата ера, 422. од првиот милениум п.н.е., 22. од 5 век п.н.е. и трета од 420-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5086 и 5087 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4328 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3338 и 3339 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 331.
Ангел Андреев
Ангел Андреев (23 април 1867 - ?) — македонски револуционер, преспански војвода и член на Македонската револуционерна организација.
422 п.н.е.
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 422 година се протега во 2214 и 2215, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2274 и 2275 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 121. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1075 и 1074 исламска година пред хиџра.
Ангел Андреев
Животопис
Роден е во 1867 година, во селото Рудари, Преспанско. Во 1902 година влегол во ревизионата чета на Тома Давидов, и со него заминал во внатрешноста на Македонија. На Смилевскиот конгрес на Битолскиот револуционерен округ на ТМОРО, бил назначен за војвода во Долна Преспа. Учествувал во Илинденското востание, и со четата имал повеќе судири со турската војска кај селото П’пли, Леринско, и кај планината Герман.
По завршувањето на востанието заминал за Бугарија и починал во Варна.
NGC 3860B
NGC 3860B — галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3860B се споменува и како MCG 3-30-87, CGCG 97-114.
Откривање
Објектот е откриен на 27 април 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3860B е од видот C. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,1 m/лм2. NGC 3860B има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0.
1579 во уметноста
1579 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Момчило Јорданоски
Момчило Петков Јорданоски (1911 во Црвена Вода, Охридско — 7 ноември 1944 во Охрид) македонски партизан, учесник во НОБ.
Животопис
Момчило Петков Јорданоски е роден во селото Црвена Вода. Се занимавал со земјоделие. Организирано и активно работи за движењето на отпорот од првите денови на окупацијата. Во почетокот на 1942 година станува член на КПЈ. Откриен од италијанските окупаторски власти, затворен е и измачуван во струшкиот затвор, каде што има силно држење. Пренесен е во тиранскиот затвор од каде што бега по капитулацијата на Италија. и се вклучува во единиците на НОБ и ПОЈ. Загинува како командир на чета на првата македонска ударна бригада, во јуришните борби за ослободување на Охрид, на 7 ноември 1944 година.
Vitalogy
„Vitalogy“ — третиот студиски албум на американскиот рок бенд Pearl Jam, објавен на 22 ноември 1994 година преку Епик Рекордс. Pearl Jam ги напишала и ги снимила песните од Vitalogy за време на турнејата на својот претходен албум Vs. (1993). Музиката на албумот била поразновидна од претходните изданија, и се состои од агресивни рок песни, балади и други елементи што го направиле како прв експериментален албум на бендот.
Албумот првпат бил пуштен на грамафонска плоча, по кое следело пуштање на компакт диск и касета на 6 декември 1994 година. LP продал 34.000 примероци во првата недела од објавувањето. По издавањето на ЦД-то, Vitalogy станал втор најбрз албум во продажба во историјата, само зад претходното издание на бендот Vs., продавајќи 877.000 копии во својата прва недела. Албумот е сертифициран пет пати на платина од RIAA во САД. Ова е последниот албум на Pearl Jam на кој настапувал тапанарот Дејв Абруцезе.
Список на песни
Бонус песни
Алга, Казахстан
Алга е град во покраината Алмати во југоисточен Казахстан.
Носија од Бабуна
Носии од Азот и Клепа
Пределот Бабуна, во чиј состав влегуваат помалите предели Азот и Клепа, го сочинуваат повеќе села по течението на истоимената река. Машката носија
Мажите во пределот Азот северно од планината Бабуна носеле бела платнена кошула, гаќи од платно, елече со прави „крвави“ и „белки“ шарки кое се носело над кошулата, која на половината била обмотана со црвен волнен појас со прави шарки и усукани „преткавани“ рески. На нозете носеле бели клашнени објала, долги од глуждовите до под колената, чорапи од волнена преѓа кои биле долги до колена и биле орнаментирани во хоризонтални редови на црна основа.
Околу појасот се носело бришалка – правоаголна крпа со орнаментација на крајот, и скутина „вута“ ткаена во црно-бели хоризонтални редови за помлади мажи, а постарите со црно-кафеави редови. На главата носеле шубара од црна овча кожа. Женската носија
Жените од пределот Азот носеле бела платнена кошула со везови на долниот дел и на рацете (од рамената до лактите), над која носеле елек од шарено платно „алаџа“ во пруги, долг до под колена и станува поширок од половината надолу. Над него се носело ќурдија од црна клашна (иста во форма како елекот) и црвена волнена скутина „вута“ со вертикални прави шарки. На половината се опашувало појас „ѕуница“ или „ќемер“ од црвена волнена преѓа. На нозете носеле црвени чорапи од волнена преѓа и бришалка од бел памук со орнаментација на крајот, која се носела на појасот.
Носии од Велешко
Севените велешки села се во составот на Велешкиот крај, кој припаѓа на Северното Повардарије. Во рамките на овој крај, покрај оваа пределска целина влегуваат и помали пределски целини, познати како: Азот/Бабуна, Клепа, Гроот и Ќучук-Кол.
Машката носија
Од некогашната стара носија се спомнати ф’станот, доламата и силавот. Носијата на башиноседелците се издвојувала во некои делови од онаа во другите села. Во нејзиниот сотав егзистирала гуња (иста како битолската), „лито“ либаде за во летото, а „подлачно“ либаде од јагнешка кожа за во зимата; црн шајачен копоран (носен од најимотните газди), кој бил заменат со бунда од модра/црна чоја од лисичина кожа. Женската носија
Жените од велешко носеле бела платнена кошула со везови на долниот дел и ракавите, бела/црна клашнена ќурдија, појас „ѕунуца“ од волнена преѓа, елек од шарено платно „алаџа“ во пруги, црвена фута „со црни прачиња преткавано“, а на главата се носело шамии во разни бои.
Овој состав бил изоставен, а во мода биле фустани и в’станки, облеки од здолниште и блуза познати под името „кроазе“ (вид свилен сатенски материјал). На главата носеле шамии а на нозете чејли. Жените во с. Башино Село носеле сако украсено со лисичина кожа и фустани, а под нив чинтијани.
Пат со чемпрес и ѕвезда
Пат со чемпрес и ѕвезда — можеби една од најдлабоките и најсимболичните слики на холандскиот уметник Винсент ван Гог - исто така познат како „Селски пат во Прованса ноќе“, работена на платно во 1890 година. Таа е последната слика што ја направил во Сен-Реми во Прованса, Франција.
Сликата е создавана со брзи, снажни потези, со густо нанесена боја. Некои ја сместуваат во постимпресионистички стил, но како и во сите негови дела, тој е автентичен, оригинален, тешко дека може да биде сместен така лесно и компаративно во некаков стил, тој е секогаш оригинален и не припаѓа на ниедна школа, правец, влијание. Неговите пораки се директни, снажни, емотивни и духовно длабоки. Во ова дело, Ван Гог, не само што продрел во психологијата на ликот, тој ја изнесол на некој начин својата длабока меланхолија, осаменост, напуштеност и аскетска посветеност на творештвото. Сликата остава силен впечаток врз гледачот, затоа што е директна, уметнички снажна и искрена.
Сликата го рефлектира чувството на сликарот за смртта. Преку нејзините симболи и севкупната поетска и симболична атмосфера претставен е живот „во контекст на бесконечноста и вечноста“.
1580 во уметноста
1580 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Мијачко-дебарска носија
Мијачко-дебарската носија била носена во мијачко - дебарската етничка целина се наоѓа во западниот дел на Македонија и ги опфаќа Мијаците околу Мала и Долна Река, пределите Мавровско Поле и Горна Река, Дебарско Поле, Голо Брдо и Дебарски Дримкол.
Особености
Женската носија во оваа етничка целина, со карактеристичните богато извезени мотиви на ракавите на кошулата, најчесто во ажурна техника, реснатите украси, бројните горни бели безракавни или со куси ракави клашнени облеки, долги до колена, како и другите декоративни детали, делува впечатливо како изразито планинска носија.
Далматински јазик
Далматинскиот е исчезнат романски јазик што порано се зборувал во Далмација во Хрватска па сè до јужниот дел на приморјето до Котор во Црна Гора. Изумрел под влијание на словенскиот супстрат, но и под дејство на друг романски јазик, венецискиот, кои ќе го истиснат постариот романски слој, далматскиот. Луѓето што го зборувале јазикот живееле во градовите: Задар, Трогир, Сплит, Дубровник, и Котор или Iadera, Tragurium, Spalatum, Raugia и Cattaro, секој од овие градови си имал свои дијалекти но исто така и на островите: Крк, Црес и Раб или 'Vikla, Crepsa и Arbe''. Далматскиот јазик најдолго се задржал на островот Крк, каде што се одржал дијалектот наречен вељотски (по италијанскиот назив за овој остров Veglia) до крајот на 19 век. Пред самото исчезнување, италијанскиот јазичар Матео Бартоли (итал. Matteo Bartoli) успеал да го забележи говорот на рибарот Тоне Удаина (итал. Antonio Udina) кој бил убиен на 10 јуни 1898 од мина. Покрај скромните сведоштва во архивските документи и во Бартолиевото дело "Das Dalmatische", останале и зборови во локалните венетски и хрватски говори. Така денес во српскиот и во хрватскиот јазик останале далматските зборови: лигна, јарбол, гирица, капула (‘црн лук‘).
Некои од својствата на далматскиот гласовен систем се следните: - задржување на дифтонгот AU: PAUCUM > pauk (мак. пајак) - дифтонгизација и во затворен слог: FESTA > fyasta, MORTEM > muarte, но и дополнително затворање во отворениот слог: PETRAM > pietra > pitra (мак. камен), LOCUM > luoku > luk (мак. лак) - задржување на безвучните оклузиви: balatura, kapula, praskva; - задржување на согласната група PT: SEPTE > syapto
Горна Слатинска Пештера
Горна Слатинска Пештера — пештера сместена во непосредна близина на поречкото село Слатина.
Одлики
Таа се наоѓа од левата долинска страна на Слатинска Река, на ридот Баба (751 м) на падините на планината Песјак. Влезот на пештерата е на 620 м н.в. и е со југозападна експозиција. Таа има два отвори, односно влезови или влез и излез, при што целата е поврзана и претставува своевиден тунел-канал. Пештерата е изградена во доломитски мермери со прекамбриумска старост. Првични податоци за оваа пештера дава Јовановиќ во 1928 година. Тој ја именува како I Слатинска Пештера, додека месното население ја нарекува Горна Слатинска. Низ целата должина на пештерата има видови кои се карактеристични за надворешниот простор. Такви се некои полжави од семејството Zonitidae, мокрици (Isopoda) и различни видови диптери (комарци од семејствата Culicidae и Limoniidae). Од поважните видови кои се поврзани со пештерата се регистрирани некои стоногалки (Lithobius sp.) и два вида лилјаци (Rhinolophus hipposideros, Rhinolophus sp.). Најден е само еден примерок од скакулецот (Troglophilus sp.) кој го има и во Девината Пештера.
Најде Кочоски
Најде Трајчев Кочоски (1911 во Велмеј, Охридско — 16 ноември 1944 во Зајас, Кичевско) македонски партизан, учесник во НОБ.
Животопис
Најде Трајчев Кочоски е роден во селото Велмеј. Се занимавал со земјоделие. Во НОБ стапил доброволно на 28 август 1944 година. Како борец на Петнаесетата македонска бригада загинува во борбите против балистите кај Зајас, на 16 ноември 1944 година.
Бурбон (виски)
Виски Бурбон е тип на американско виски, првенствено направено од пченка. Името произлегува од француската Бурбонска династија. Бурбон е дестилиран од 18 век, а употребата на терминот бурбон е од 1820-те години, додека во Кентаки терминот „бурбон“ влегол во постојана употреба од 1870-те години.
Историја
Друго предложено потекло на името е поврзано со географската област позната како „Стариот Бурбон“, односно округот Бурбон во Вирџинија, од 1785 година, регион кој вклучува голем дел од денешниот Источен Кентаки - вклучувајќи 34 од денешните окрузи во Кентаки. Во овој регион влегува и денешниот округ Бурбон, кој станал округ во Кентаки откако Кентаки се одвоил од Вирџинија во 1792 година.
Во округот Бурбон немало дестилерии во период од 95 години, од 1919 година, односно од времето кога сите биле затворени поради прохибицијата, до 2014 година кога повторно се отвориле неколку мали дестилерии. Со воведувањето на прохибицијата во 1919 година, сите дестилерии биле со закон забранети, освен неколку кои произведувале медицинско виски.
Со резолуција што била усвоена во американскиот конгрес во 1964 година, бурбонот е прогласен за „карактеристичен производ на САД“, и било побарано од соодветните агенции во САД да забранат увоз на виски со назив „бурбон виски“. Code of Federal Regulations now defines "bourbon whiskey" to only include "bourbon" produced in the United States.
Денес, бурбонот и Тенеси виски (кој понекогаш се смета за различен вид, но генерално е наречен бурбон) се многу популарни, и нивната продажба ја следи „Советот за дестилирани алкохолни пијалаци на САД“.
Во 2014 година, беило проценето дека извозот на американски бурбон виски надминал една милијарда долари. Најголемите пазари на бурбон од САД се: Канада, Велика Британија, Германија, Австралија и Франција. Пазарите во Бразил, Доминиканска Република, Бахами, Израел и Арапските Емирати биле во опаѓање, најмногу поради измени во нивните закони, трговските договори, како и други фактори.
Законски условувања
Бурбонот варира од држава во држава, но сепак најголем број од трговските договори бараат името бурбон да се употребува само за виски произведено во САД. Канадскиот закон исто така условува името „бурбон“ да биде употребено само за бурбонот произведен во САД. Но во други земји, стандардот за бурбон не е ист. На пример, во Европската Унија, производите наречени бурбон мора да се произведени во САД, но не мора да подлежат на сите законски американски регулативи.
Американските стандарди за идентификување на дестилирани алкохолни пијалаци (наслов 27 од Кодексот на Сојузните регулативи) вели дека бурбонот произведен за консумирање во САД мора да биде:
Географско потекло
На 4 мај 1964 година, Конгресот на САД со резолуција го прогласил бурбонот за производ на САД. Бурбон може да се произведе било каде во САД, но во најголем број се произведува во Кентаки, каде производството на бурбон има историска позадина. Водата без железо која е филтрирана низ високи концентрации на варовник, уникатна за областа, често се смета од бурбонските дестилатори во Кентаки како единствен чекор во процесот на изработка на бурбон.
Според Здружението на дестилерии од Кентаки, од 2014 година речиси 95% од целото производство на бурбон се произведува во Кентаки. Во таа држава има повеќе од 5,3 милиони барели бурбон во буриња.
На 2 август 2007 година, Сенатот на САД ја усвоил резолуцијата која го прогласила септември 2007 година за „Национален месец на бурбонското наследство“. Градот Бардстаун е местото каде се одвива годишниот фестивал на „Кентаки бурбон“ секој септември, кој го нарекуваат и Бурбонскиот главен град на светот. and the Kentucky Bourbon Festival organizers
Во Тенеси се произведува бурбон кој се нарекува „Тенеси виски“, каков што е Џек Даниелс. Некои произведувачи на виски во Тенеси тврдат дека е потребно бурбонот да се филтрира низ парчиња јаглен од јавор, со што вкусот на ова виски е различен од бурбонот. Американските прописи кои го дефинираат бурбонот не го бараат ниту го забрануваат ваквиот процес. На 13 мај 2013 година, тогашниот гувернер на Тенеси, Бил Хаслам, потпишал употребата на филтрирање низ јаворов јаглен да биде задолжителна за „Тенеси виски“.
Процес на производство
За да биде производот бурбон, треба да биде направен од минимум 51% пченка. Ако останатиот процент од смесата содржи пченица наместо 'рж, производот го нарекуваат пченичен бурбон. Житото се меле и се меша со вода. Обично се додава каша од претходна дестилација. На крајот се додава квасец и кашата се ферментира. Се дестилира меѓу 65% и 80% алкохол. Добиениот алкохол, кој се нарекува „бело куче“, се остава во буриња од изгорен даб, најчесто направени од американскиот бел даб (Quercus alba), со што пијалакот добива боја и вкус на карамелизиран шеќер и ванила. „Вистинскиот “ бурбон мора да отстои две години во буре. За производот што е „бурбон виски“, а не е одбележан како „вистински“ или „мешан“, не постои минимум време што е пропишано за стоење во буре, иако бурбонот добива појака боја и вкус колку подолго стои во бурето. Евтините бурбони не се чувани долго во буриња, но и предолгото чување во буриња може негативно да влијае врз вкусот, кој тогаш станува небалансиран и може да горчи.
Откако ќе се извади од буре, бурбонот обично се филтрира и се разредува со вода. Потоа се пакува во шишиња. Оние шишиња кои се обележани како „barrel proof“, не се разредени или се малку разредени откако се извадени од бурето.
Италија
Италија (Italia, официјално Италијанска Република (Repubblica Italiana   ) — држава во Европа која географски е сместена на Апенинскиот Полуостров разграничена со Италијанските Алпи, опкружена со неколку острови. Се наоѓа во средината на Средоземното Море поради кое во голема мера има умерена сезонска и средоземна клима. Земјата опфаќа површина од 301.340 км2 и има отворени копнени граници со Франција, Словенија, Австрија, Швајцарија и енклавските држави Ватикан и Сан Марино. Италија има територијална ексклава во Швајцарија (Кампионе) и морска ексклава во Туниското Море (Лампедуза и Линоза). Со околу 60 милиони жители, Италија е четвртата најнаселена земја членка на Европската Унија.
Бурбон (виски)
Употреба
Бурбонот може да се сервира на неколку начини: со вода, со мраз, и во коктели. Се користи при готвење, и во медицински цели.
Италија
Поради својата централна географска местоположба во Јужна Европа и Средоземјето, Италија историски е дом на огромен број народи и култури. Освен различните древни народи расфрлани низ денешна Италија, најмногу доминантно се индоевропските народи кои на полуостровот му го дале името, почнувајќи од класичната ера, Феникијците и Картагинците основале колонии главно во островска Италија. Грците основале населби во таканаречената Магна Грација во јужна Италија, додека Етрурците и Келтите живееле во централна и северна Италија, соодветно. Италијанското племе познато како Латини го формирале Римското Кралство во 8 век п.н.е., кое на крајот станало република. Римската Република првично ги освоила и ги асимилирала своите соседи на полуостровот, на крајот ги проширила и освоила делови од Европа, Северна Африка и Азија. До 1 век п.н.е., Римското Царство се појавило како доминантна сила во средоземниот слив и станало водечки културен, политички и религиозен центар на западната цивилизација, започнувајќи го Pax Romana, период од повеќе од 200 години, во кој италијанскиот закон, технологијата, економија, уметност и литература биле развиени. Италија останала татковина на Римјаните, чие наследство може да се забележи и во глобалната дистрибуција на културата, владите, христијанството и латиницата.
Во текот на раниот среден век, Италија претрпела општествено-политички колапс и варварски инвазии, но до 11 век многубројни сопернички градови-држави и поморски републики, главно во северниот и централниот регион на Италија, доживеале голем просперитет преку трговијата и банкарството, поставувајќи ја основата за модерниот капитализам. Овие главно независни држави служеле како главни трговски центри во Европа со Азија и Блискиот Исток, често уживајќи во поголем степен на демократија од поголемите феудални монархии кои се консолидирале низ цела Европа. Сепак, дел од централна Италија била под контрола на теократската Папска Држава, додека јужната Италија останла во голема мера феудална до XIX век, делумно како резултат на византиското, арапското, норманското, арагонското освојување на регионот. Ренесансата започнала во Италија и се проширила на остатокот од Европа, со што повторно се зголемил интересот за хуманизмот, науката, истражувањето и уметноста. Италијанската култура процветала и произвела познати научници, уметници. Во текот на средниот век, италијанските истражувачи откриле нови правци на Далечниот Исток и Новиот Свет, помагајќи ги Големите географски откритија. Сепак, комерцијалната и политичката моќ на Италија значително исчезнала со отворањето трговски патишта што го заобиколувале Средоземјето. Понатаму, вековите на меѓусебната борба меѓу италијанските градски држави, како што се Италијанските војни од 15 и 16 век, го оставиле регионот фрагментиран и подоцна бил освоен и понатаму поделен од европските сили, како што се Франција, Шпанија и Австрија.
До средината на XIX век, зголемувањето на италијанскиот национализам и повикот за независност од странската контрола довело до период на револуционерни политички немири. По векови на странска доминација и политичка поделба, Италија била речиси целосно обединета во 1861 година, со што Кралството Италија станало голема сила. Од крајот на XIX век до почетокот на XX век, Италија брзо била индустријализирана, имено на север, и стекнала колонијално царство, додека југот останал во голема мера сиромашен и исклучен од индустријализацијата. И покрај тоа што била една од главните победници во Првата светска војна, Италија влегла во период на економска криза и социјални превирања, што довело до појава на фашистичка диктатура во 1922 година. Учеството во Втората светска војна на страната на Сили на Оската завршило со воен пораз, економско уништување и италијанската граѓанска војна. По ослободувањето на Италија и зголемувањето на отпорот, земјата ја укинала монархијата, формирала демократска република и доживеала економски бум, станувајќи високо развиена земја.
Праисторија и антички период
Територијата на денешна Италија била населена пред околу 850.000 години во времето на долниот палеолит. Илјадници артефакти од времето на палеолитот биле пронајдени во Монте Поџоло, што ги прави најстарите докази за живеалиште на праисторискиот човек на полуостровот. Во праисторијата, Апенинскиот Полуостров и неговата површина била поинаква за разлика од денес. Така на пример островот Елба и Сицилија биле поврзани со копното, Венеција била плодна рамнина со влажна клима. Ископувањата низ цела Италија откриле присуство на неандерталците што датираат од периодот на палеолитот пред околу 200.000 години, додека современите луѓе се појавиле пред 40.000 години во Балзи Роки. Археолошки наоѓалишта од овој период ја вклучуваат пештера Адаура, Алтамура, Цепрано и Гравина вин Пулија.
Древните народи од пред-римската Италија - како што се Умбрите, Латините (од кои се појавиле Римјаните), Волските, Осканите, Самнитите, Сабините, Келтите, Лигурите, Венетите и многу други - биле индоевропски народи, повеќето од нив конкретно на италијанската група. Главните историски народи на евентуалното не-индоевропско или пред-индоевропско наследство ги вклучуваат Етрурците од централна и северна Италија, Елимите и Сиканите во Сицилија и праисториските Сардинци, од каде произлегла Нурагичката цивилизација. Други древни популации се од неодредени јазични семејства и од не-индоевропско потекло, меѓу кои и: Ретите и Камуните, познати по нивните Цртежи по долината на Валкамоника, најголемите збирки на праисториски петроглифи во светот. Добро сочувана природна мумија позната како Отзи, стара 5.000 години, била откриена во ледник во Јужен Тирол во 1991 година.
Првите странски колонизатори биле Фенекијците, кои првично основале колонии на брегот на Сицилија и Сардинија. Некои од нив наскоро станале мали урбани центри и биле развиени паралелно со грчките колонии. Помеѓу главните центри имало градови на Мотија, Зиз (денешено Палермо), Солунт на Сицилија и Нора, Сулчи и Тарос во Сардинија.
Помеѓу 17 и 11 век п.н.е. Микенските Грци воспоставиле контакти со Италија  , а во 8 и 7 век п.н.е. формирале неколку грчки колонии ширум брегот на Сицилија и јужниот дел од Италијанскиот Полуостров, кој станал познат како Магна Грација. Грчката колонизација придонела за контакт со италијанските народи и нивните демократските владини форми и со издигнати уметнички и културни изрази. Географите единствено не се слагале околу тоа дали Сицилија спаѓала во составот на Голема Грција или не. Страбон сметал дека истата била во нејзиниот состав. Со колонизирањето на овие простори, Старите Грци ја пренеле нивната култура на овие простори, создавајќи независни полиси. Набргу на овие простори била развиена грчката култура од која подоцна произлегле латинската и италиската цивилизација. Најзначаен придонес од тоа време е создавањето на ново писмо. Грчката алфабета од страна на Етрурците била трансформирана во латиница. На ови простори живееле и работеле научници како Архимед, Питагора и Емпедокле.
Стар Рим
Рим, населба која се наоѓала околу една тврдина на реката Тибар во централна Италија, традиционално основан во 753 п.н.е., бил управуван во период од 244 години од страна на монархиски систем, првично со латинско и сабинско потекло, подоцна од страна на етрурски кралеви. Според античката традиција, во почетокот со Рим владееле седум кралеви чија власт не била наследна, туку секој од нив бил избиран во Сенатот и куријатското собрание. Пишаната историја од тоа време не може да се смета за веродостојна. Тие биле: Ромул, Нума Помпилиј, Тул Хостилиј, Анк Марциј, Тарквиниј Приск, Сервиј Тул и Тарквиниј Гордиот. Податоци за овој период во историјата на Рим се добиваат од несигурни антички легенди, кои во погoлем дел ги пренесува римскиот историограф Тит Ливиј (I век н.е.), како и од современите археолошки истражувања. Во 509 п.н.е., Римјаните го протерале последниот крал од нивниот град, фаворизирајќи влада на Сенатот и народот (СППР) и формирајќи олигархиска република.
Републиката била претворена во царство во времето на Октавијан Август. Римското Царство беше меѓу најмоќните економски, културни, политички и воени сили во светот на своето време, и едно од најголемите царствс во светската историја. На својаот врв, царството во времето на Трајан, опфаќало 5 милиони квадратни километри. Римското наследство длабоко влијаело врз западната цивилизација, обликувајќи го најголемиот дел од современиот свет; меѓу многуте наследства на римската доминација се широко распространетата употреба на романските јазици добиени од латинскиот, бројченот систем, современата западна азбука и календарот и појавата на христијанството како голема светска религија. Индо-римските трговски односи, почнувајќи од 1 век пр.н.е., сведочат за широка римска трговија во далечни региони; откриени се многу потсетници за трговија меѓу индискиот потконтинент и Италија.
Во бавното опаѓање од третиот век од н.е., царството се разделило на два дела во 395 година. Западното царство, под притисок на варварските инвазии, било уништено во 476 година, кога неговиот последен цар, Ромул Августул, бил соборен од страна на германскиот владетел Одоакар. Источната половина на царството преживеала уште илјада години.
Среден век
Историјата на Италијанскиот полуостров во текот на средновековниот период го опфаќа периодот помеѓу распаѓањето на Западното Римско Царство во 476 година и Италијанските војни од 1494 до 1559 година, кое резултирало до паѓање на териториторијата на денешна Италија под странска доминација, во прво време под Хабсбуршка Шпанија. Доцната антика во Италија се задржала до 7 век во рамките на Кралството на Остроготите, Јустинијанова Византија и Византиското папство до средината на 8 век. Според некои историчари, средниот век во Италија започнал со слабеењето на Византија под притисок на муслиманските освојувања и паѓањето на Равенскиот ерзархат под Ломбардска власт во 751 година. Ломбардската власт завршила со инвазијата на Карло Велики во 773 година, преку основање на Кралство Италија и Папска Држава. Овој чин претставувал главниот политички конфликт во Италија во текот на следните векови, меѓу папата и на светиот римски цар, што кулминирал со конфликтот меѓу папа Григориј VII и Хајнрих IV и неговото т.н. Патување до Каноса во 1077 година.
Во 11 век започнал политичкиот развој во Италија, трансформацијата на средновековните комуни во моќни градови-држави според моделот на античките римски републики. Најзначајни од нив биле Република Венеција, Република Фиренца, Република Џенова, Република Пиза и други, кои го отвориле патот за италијанската ренесанса. Од друга страна, италијанските градови-држави биле во состојба на постојана војна, учествувајќи како и во постојаните конфликти меѓу папата и Светото Римско Царство. Секој град бил наклонет кон една или друга фракција, но и внатрешно биле поделени на гвелфи (поддржувачи на папата) и гибелини (поддржувачи на царот). Од 13 век, овие војни сè повеќе се воделе со платеници, кои довеле до создавање на италијанската институцијата Кондотиер. По три децении на војните во Ломбардија помеѓу Војводство Милано и Република Венеција, бил потпишан договор од Лоди според кој била формирана т.н. Италијанска лига, која довела до релативен мир за регионот за првпат од неколку векови. Овие пет сили биле поморските републики на Венеција и Фиренца, чии поморски сили доминирале на источниот и западниот брег на полуостровот додека територијално Миланското војводство и Папската Држава доминирале во северниот и централниот дел на Италија, и Кралството Неапол во јужниот дел.
Несигурната рамнотежа помеѓу овие сили дошла до својот крај во 1494 кога војвода од Милано Лудовико Сфорца побарал помош од францускиот крал Шарл VIII во неговиот конфликт против Венеција, што довело до започнување на Италијанската војна од 1494-98. Како резултат на тоа, Италија станала бојно поле на големите европски сили за следните шеесет години, со кулминација во Италијанската војна од 1551-1559 година, кога Хабсбуршка Шпанија станала доминантна сила во Италија. Хабсбуршката династија со Италија владеела до инвазијата на Италија од страна на Наполеон во 1796 година.
Обединување
По револуцијата од 1848 г., Италија останала политички и економски расцепкана на повеќе самостојни државички. И покрај политичката расцепканост, во Италија сè повеќе се развивало капиталистичкото стопанство со што економски јакнела буржоазијата која станала носител на националното движење. За обединување на Италија постоеле две гледишта. Едното го застапувала крупната буржоазија на Сардинското кралство на чело со Камило Кавур, кој настојувал да ја обедини Италија по дипломатски пат, со помош од големите сили. За таа цел ја вовлекол Сардинија во Кримската војна (1853-1856 г.). Како награда за тоа од францускиот император Наполеон III ги добил Савоја и Ница. Во 1859 г. Сардинија и Франција ја нападнале Австрија која ја држела северна Италија. Австрија била поразена кај Маџенто и Солферино. Ужасите од таа војна и страдањето на ранетите војници биле повод швајцарскиот лекар Анри Динан во Женева да предложи создавање на меѓународна организација - Црвен крст, чија цел ќе биде давање помош на сите кои се во неволја. Во 1863 г. овој предлог бил прифатен и во чест на Динан, 8 мај, неговиот роденден бил прогласен за меѓународен ден на Црвениот крст. Второто гледиште за обединување на Италија го застапувал ситната буржоазија, интелигенцијата, селаните и работниците, кои сакале обединувањето да дојде по револуционерен пат, а Италија да се оформи како демократска република. Претставници на ова гледиште биле Џузепе Мацини, идеологот на движењето и Џузепе Гарибалди, организатор и водач на револуционерни одреди од доброволци. Поразот на австриската војска предизвикал револуционорното движење да се прошири во сите италијански области. Во 1860 г. на Сицилија започнало востание. На востаниците на помош им дошол Гарибалди со своите доброволци. Востаниците ги победиле Бурбоните и ја ослободиле Сицилија со што го прогласиле обединувањето на Сардинското царство, а во 1861 г. било прогласено обединување како италијанско кралство, на чело со кралот Виктор Емануел II. Надвор од кралството останале папската држава и венециската област. Борбите за целосно ослободување продолжиле за време на австриско-пруската војна од 1866 г. и за време на француско-пруската војна од 1870 г, кога Прусија ја разбила Франција, главниот заштитник на папата. Италија го искористила тоа и ја присоединила папската држава со што завршило и нејзиното обединување. Престолнина станал градот Рим, но наместо демократска република таа станала буржоаска монархија со агресивна политика.
Монархистичка Италија
Новото Кралство Италија добило статус на Голема сила. Бидејќи Северна Италија била индустријализирана, јужните и руралните области на северот останале недоволно развиени и пренаселени, принудувајќи милиони луѓе да мигрираат во странство и да поттикнат голема и влијателна дијаспора. Италијанската социјалистичка партија постојано се зголемувала.
Во 1913 година, било усвоено универзалното право на глас. Предвоениот период во кој доминирал Џовани Џолити, премиер во пет мандати помеѓу 1892 и 1921 година, се одликувал со економска, индустриска и политичко-културна модернизација на италијанското општество. Почнувајќи од последните две децении на XIX век, Италија се развила во колонијална сила, освојувајќи ги Сомалија, Еритреја, подоцна Либија и Додеканезите. Од 2 ноември 1899 до 7 септември 1901, Италија, исто така, учествувала како дел од Сојузот на осумте нации за време на Боксерското востание во Кина.
Италија била во сојуз со Германската и Австроунгарската империја од 1882 година како дел од Тројната алијанса. Меѓутоа, нацијата имала свои замислени територии на австриска територија во Трентино, Австриското приморје, Фиум (Риека) и Далмација. Рим имал таен пакт со Франција, ефикасно поништувајќи ја својата улога во Тројната алијанса. . На почетокот на непријателствата, Италија одбила да даде војници, тврдејќи дека Тројниот сојуз е одбранбен и дека Австроунгарија е агресор. Австроунгарската влада започнала преговори за да обезбеди италијанска неутралност, нудејќи ја француската колонија Тунис за возврат. Сојузниците направиле контра понуда во која Италија ќе го добие Јужен Тирол, австриското крајбрежје и територија на далматинскиот брег по поразот на Австроунгарија. Ова било формализирано со Договорот од Лондон. Понатаму охрабрена од сојузничката инвазија на Турција во април 1915 година, Италија се приклучила на Тројната Антанта и објавила војна на Австроунгарија на 23 мај. Петнаесет месеци подоцна, Италија објавила војна против Германија
Италијанците имале бројна супериорност, но оваа предност била изгубена не само поради тешкиот терен во кој се водеа борбите, туку и поради користените стратегии и тактики. . Маршал Лујџи Кадорна, верен поборник на фронталниот напад, имал соништа да се пробие на словенечкото плато, да ја преземе Љубљана и да се закани на Виена.
На фронтот во Трентино, Австроунгарците го искористиле планинскиот терен, кој го фаворизирал бранителот. По првичното стратешко повлекување, фронтот останал во голема мерка непроменет. Австроунгарците спровеле противнапад кон Верона и Падова, во пролетта 1916 година (Штрафекседиција), но имале мал напредок. Почнувајќи од 1915 година, Италијанците под водство на Кадорна спровеле единаесет офанзиви на фронтот Изонцо по реката Изонцо, североисточно од Трст. Сите единаесет навреди биле одбиени од страна на Австроунгарците, кои се наоѓале на повисокиот терен. Во летото 1916 година, по Битката кај Добердо, Италијанците го зазеле градот Гориција. По оваа мала победа, фронтот останал статичен повеќе од една година, и покрај неколку италијански офанзиви, центрирани на Бањашице и Карстното плато источно од Гориција.
Централните сили започнале напад на офанзива на 26 октомври 1917 година, предводена од Германците. Тие постигнале победа во Капорето. Италијанската армија се повлекла на повеќе од 100 километри за да се реорганизира, стабилизирајќи го фронтот на реката Пијава. Бидејќи италијанската армија претрпела големи загуби во Битката кај Капорето, италијанската влада ги повикала да се оружат итн. '99 момчиња (Ragazzi del '99), односно сите мажи родени 1899 и претходн. Во 1918 година, Австроунгарците не успеале да се пробијат во низа битки кај Пијава и конечно биле решително поразени во Битката кај Виторио Венето во октомври истата година. На 1 ноември, италијанската морнарица уништила голем дел од австроунгарската флота стационирана во Пула, спречувајќи ја да се предаде на новата држава на Словенците, Хрватите и Србите. На 3 ноември, Италијанците го нападнале Трст од морето. Истиот ден, било потпишано примирјето на Вила Џусти. До средината на ноември 1918 година, италијанската војска го окупирала целиот поранешен австриски приморски реон и ја презела контролата над делот од Далмација, за кој во Лондон бил загарантиран за Италија. До крајот на непријателствата во ноември 1918 година, адмиралот Енрико Мило се прогласил за гувернер на Италија во Далмација. Австроунгарија се предала на 11 ноември 1918 година.
Фашистичка Италија
Социјалистичките вознемирувања што следеле по уништувањето на Големата војна, инспирирани од Руската револуција, довеле до контрареволуција и репресија низ цела Италија. Либералната установа, плашејќи се од револуција во советски стил, започнала да ја поддржува малата Национална фашистичка партија, предводена од Бенито Мусолини. Во Италија дошло до првата појава на фашизмот со доаѓањето на власт на фашистичкиот диктатор Бенито Мусолини по Маршот на Рим во октомври 1922. По настанот, Мусолини бил поставен за премиер на земјата. Во текот на следните неколку години, Мусолини ги забранил сите политички партии и ги ограничил личните слободи, формирајќи диктатура. Овие акции привлекле меѓународно внимание и на крајот инспирирале слични диктатури како што биле оние во Нацистичка Германија и Шпанија.
Во 1935, Мусолини ја нападнал Етиопија и ја основал Италијанска Источна Африка, што резултирало со меѓународно отуѓување и водење до повлекување на Италија од Лигата на народите; Италија се здружила со Нацистичка Германија и Царство Јапонија и силно го поддржала Франциско Франко во граѓанската војна во Шпанија. Во 1939 година Италија ја анектирала Албанија, де факто протекторат со децении. Италија влегла во Втората светска војна на 10 јуни 1940 година. Откако првично напредувала во британски Сомалиленд, Египет, Балканот и источните фронтови, Италијанците биле поразени во Источна Африка и Северна Африка. На 27 септември 1940 Германија, Јапонија и Италија во Берлин го потпишале Тројниот Пакт, со што Оската и официјално била формирана.
На 29 октомври 1940 Италија ја започнала Грчко-Италијанската Војна, која завршила на 23 април 1941 со победа на Грција. Италијанските трупи биле принудени да се повлечат назад во Албанија. Кратко по ова, британски сили од Комонвелтот започнале офанзиви против Египет и териториите окупирани од страна на Италија во источна Африка. Кон почетокот на 1941, италијанските сили биле принудени да се повлечат во Либија, по што Черчил наредил испраќање на трупи од Африка во Грција во форма на воена помош. Италијанската морнарица исто така претрпела значајни порази од кралската морнарица во Битката кај Таранто, каде што изгубила 3 воени бродови, а и подоцна претрпела загуби во Битката за Кејп Матапан. Германија наскоро интервенирала за да и помогне на Италија. Хитлер испратил германски трупи во Либија во февруари 1941 и кон крајот на март 1941 започнале офанзива против ослабените сили на Комонвелтот. По поразот на Силите на Оската во Африка, Сојузниците започнале офанзива во Италија.
Во Средоземното Море, Сојузниците ја започнале Инвазијата на Сицилија, која траела од 9 јули до 17 август 1943, а завршила со победа на Сојузниците. Нападот на италијанското тло, заедно со претходните неуспеси на режимот на Бенито Мусолини придонеле за негово апсење кон крајот на јули 1943. По окупацијата на Сицилија, Сојузниците ја започнале Инвазијата на Италија, која траела од 3 септември до 16 септември 1943, а завршила со победа на Сојузниците, додека во меѓувреме Италија капитулирала на 8 септември 1943. По капитулацијата на Италија, Германија реагирала со разоружување на италијанските војници на териториите неокупирани од страна на Сојузниците, преземање контрола врз италијанските територии сè уште неокупирани од страна на Сојузниците и поставување серии на одбранбени линии. На 12 септември 1943 германски тим на воени специјалци го ослободиле Мусолини, по што тој ја формирал марионетската држава Социјална Република Италија на северните делови од Италија тогаш под окупација на Германија. Сојузниците се бореле низ повеќе одбранбени линии, сè додека не стигнале до главната германска одбранбена линија кон средината на ноември 1943, уште попозната како Зимската Линија. Битката за Монтекасино траела од 17 јануари до 18 мај 1944, а завршила со стратешка победа на Сојузниците. Битката за Анзио, уште попозната како Операција Шингл траела од 22 јануари до 5 јуни 1944, а завршила со победа на Сојузниците. Кон крајот на мај 1944, со успешниот тек на овие две офанзиви, германските сили биле принудени да се повлечат, по што на 4 јуни 1944 Рим бил заземен од страна на силите на Сојузниците.