cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Црква „Св. Илија“ - Глобочица (потопена црква)
Оваа црква нека биде вечна и нека постои сè додека не се најде човек што ќе има поголема рака од мојава за да ја поклопи
Легенда
Според некои извори легендата за црквата е пишана во некои турки дефтери кои не се сѐ уште преведени на Македонски. Преку сегашната граница во призренскиот крај, пред во едно селото живеела поголема група христијани. Меѓутоа, со доаѓањето на Турците на тие простори и нивната намера да вршат исламизирање, жителите од ова  село барале начини како да ја избегнат присилната промена на нивната  вера. Некој предложил сите да се удават во варниците што постоеле во нивна близина, други умни глави сакале на гробовите на нивните предци да  изградат големи камени крстови кои Турците не ќе можеле да ги разурнат,  а со тоа ќе останел вечен спомен за нивното постоење. Заклучиле дека со тоа ништо нема да постигнат, а најголем противник на ваквите замисли  бил младиот Марко, кој учел богословија во Призрен. Еден од умните, попот Пискот, кој знаел како да одржува врски со тогашната османлиска власт во Призренско, на таткото на Марко му предложил неговиот син да го  префрли во Дебар, во селото Бомово каде што владеел дебарскиот бег. На тој начин се мислело дека ќе се најде спас за ова население кое по  никоја која цена не сакало да ја прифати исламската вера. Дебарскиот бег,  имал шест ќерки и ниту еден син, а појавата на Марко и на неговиот  брат ја гледал како добраа можност да има машки наследник преку нивно  посинување или, пак. Марко тука дошол под услов да не биде исламизиран, а тоа бегот долго време го почитувал. Но, турската власт зајакнала и исламизацијата зела замав. Бегот му рекол на Марко дека нема избор и оти мора да се потурчи или да си оди, зашто, во спротивно, власта ќе го  откриела. Знаејќи за големото богатство на дебарскиот бег, го замолил да го прошета по неговите имоти во Дебарско, Струшко, Охридско. Поминале многу, но кога Марко дошол со бегот до местото каде што постоеше селото  Глобочица, гледајќи дека од три страни е заштитено со вода, му рекол на  бегот да му го даде овој имот на управување. Бегот се согласил, Марко тука изградил повеќе куќи, донел некои жители од неговото село, но ја  изградил и црквата „Свети Илија“. Овој човек имал бурен и тежок живот, а од неговите поколенија никој повеќе не живее на овие простори.
Црквата денес
Црквата неколку децении од нејзиното потопување, е недопрена, освен што има мали оштетувања на покривната конструкција. Нејзината внатрешност била изложена на поголемо пропаѓање, но иконите и другите црковни реквизити,  пред да биде потопена, биле пренесени во црквата „Свети Ѓорѓи“ во Струга. Во време кога водата во вештачкото езеро опаѓа, еден дел од црквата се појавува на површината, најчесто покривот. Кога езерската вода е бистра, дел од црквата добро се гледа.
Образованието во Словенија
Основно училиште
Децата прво влегуваат во основно образование на возраст од 5 години, ако се родени по 1 септември и на возраст од 6, ако се родени пред и завршуваат на возраст од 14 или 15 години. Секоја група деца родени во иста година образува едно одделение или паралелка во основното училиште кое трае до крајот на основното училиште. Секое одделение или година е поделено во две полугодија. Еднаш или двапати по полугодие, децата имаат празници: есен, Божиќ, зимски и првомајски празници; секој празник трае приближно една недела. Во лето училиштето завршува на 24 јуни, училишните распусти се летен (2 месеци), есенски, божиќни и новогодишни празници и првомајски празници.
I-V одделение
Децата од прво до петто одделение остануваат во една училница, имаат еден предмет и еден наставник. Во некои училишта, физичко, ликовно и музичко се изучуваат од посебни наставници или се надгледувани од соодветен наставник. На почетокот на првата година, надзорниот наставник му помага на класниот наставник да ги води помладите ученици во новиот систем. Учениците започнуваат со читање, пишување и броење. Децата учат на нивниот мајчин јазик (словенечки, унгарски или италијански, во зависност од местото на нивното школување), математика, природни и општествени науки, музичко, физичко образование и ликовно. Во прво одделение почнуваат да го учат својот прв странски јазик, кој обично е англиски.
VI-IX одделение
Од шесто до деветто одделение од основното образование започнува со шесто одделение кога децата се распоредуваат на нови наставници. Класниот учител предава еден или два предмети, сите други ги учат други специјализирани наставнци. Главните предмети се математика, словенечки (како мајчин јазик), еден странски јазик
(англиски, италијански или унгарски), физичко образование, музика, географија, историја и уметност. Подоцна во овој период во наставната програма се додаваат физика, хемија, биологија, етика и занает. Во седмо, осмо и деветто одделение задолжително избираат најмалку два часа изборни предмети, а можат да изберат и незадолжителен трет час. Со околу четириесет за избор, понудените предмети вклучуваат странски јазици, астрономија, ликовно, филозофија, информатика итн.
Оценување
Оценките се исти како и во другите земји кои и припаѓале на Југославија пред 1991 година. Во основно училиште оценките започнуваат со 1 (недоволно) и е единствената оценка за неуспех. Вториот е 2 (доволно), следниот е 3 (добро), потоа 4 (многу добар) и најдобриот е 5 (одличен).
Завод на Република Словенија за образование
Завод на Република Словенија за образование (Zavod Republike Slovenije za Šolstvo - ZRSŠ) е главната државна организација во Словенија која го поттикнува развојот на полето на образованието во Словенија до предфакултативна возраст – опфаќајќи ги сите градинки, основни училишта, средни училишта, музички училишта и студентски интернати.
Ex Ponto (книга на Иво Андриќ)
Ex Ponto - збирка со песни во проза на Иво Андриќ. Првобитно, книгата била објавена во 1918 година во издание на „Књижевни југ“ од Загреб.
Содржина
Книгата се состои од три дела и епилог. Во првиот (мариборски) дел се содржани сеќавања за деновите поминати во затворот, за студот и стравот кои се јавуваат ноќе, за болката на мајката на авторот, за неговиот дом, за двете пропаднати љубовни врски, а во овој дел се појавува и имагинарната личност од творештвото на Андриќ - Елена. Вториот дел содржи сеќавања, размислувања и лирски описи од периодот по излегувањето од затворот: размислувања за жените, за осаменоста, за злото во луѓето и за природата, случки од патувањето со воз, прославата на Велигден, смртта на Никола Балта итн. Третиот дел се состои од сеќавања и размислувања за осаменоста, за недостатоците на луѓето, за здодевниот провинциски живот, за непроспиените ноќи, за замислената идеална жена, за есента и пролетта, за иднината, за Бога, за смртта, итн. Сепак, наспроти тмурното расположение што провејува низ книгата, таа завршува оптимистички, истакнувајќи ја убавината на животот.
Општински фудбалски лиги на Македонија 2019/2020
Општинските фудбалски лиги на Македонија 2019/2020 - 28. издание на Општинските фудбалски лиги на Македонија.
Поради ширењето на заразата COVID-19 од вирусот SARS-CoV-2, Фудбалската федерација на Македонија на 12 март 2020 одлучила, поради безбедноста на фудбалските работници, привремено да ги суспендира Општинските лиги и останатите натпреварувања организирани од Федерацијата.
Лигите не биле завршени, а прваци не биле прогласени.
Ждрепка за унапредување (Север)
По прекинатото првенство, екипите кои завршиле на првите места во северните лиги добиле право преку ждрепка да бидат унапредени во Третата лига. Екипите кои биле избрани биле Аеродром 2018, Башкими 1947, Њу Старс.
Истребувач 2049 (филмски албум)
Истребувач 2049  (Blade Runner 2049) — албум издаден за филмот „Истребувач 2049“ од страна на Ханс Цимер. Саундтракот бил објавен на 5 октомври 2017 година преку Епик Рекордс. .
Првично, филмскиот режисер Дени Вилнев го назначил Јохан Јохансон, кој се обидел музиката да остане во близина на оригиналот на претходникот на Вангелис, но потоа ја повратил својата одлука. Заедно со Цимер работел и Бенџамин Валфиш кои заедно работеле и за музиката на филмовите Динкерк и Скриени фигури. Исто така, во албумот се појавуваат и неколку песни од Френк Синатра и Елвис Присли.
NGC 6484
NGC 6484 — спирална галаксија во соѕвездието Херкул, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6484 се споменува и како UGC 11010, MCG 4-42-7, MK 1118, CGCG 141-19, IRAS 17497+2429.
Откривање
Објектот е откриен на 27 јуни 1876 година од страна на Едуар Жан Мари Стефан, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 31,5 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6484 е од видот Sb. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,6 m/лм2. NGC 6484 има привидни димензии од 1,9' х 1,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 17 ч 51 м 46,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +24° 28' 59"".
Други поделби
Проучување на NGC 6484 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 61008. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 158; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2094. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 260.
Користена литература
Catalogue of Nonstellar Astronomical Objects (RNGC)"", Tucson, Arizona: University of Arizona Press, 1973. (4016,0).
Влашка револуција (1848)
Влашката револуција од 1848 - револуција во Кнежевство Влашка против Органскиот статут наметнат од Руската Империја.
Управувањето на кнезот Ѓорѓи Бибеску не било подобро во однос на Струдза во Молдавија. Во 1840 година во Влашка била создадена тајна револуционерна органзиација на чело со Николае Балческу кој се обидел на своја страна да ги привлече болјарите и интелигенцијата во земјата. Во 1843 година по неуспехот на претходната, била основана нова револуционерна организација Справедливост и братство, која го иницирала востанието во 1848 година.
Влашката револуција од 1848 година претставува дел од револуциите што се случиле во Европа истата година и е тесно поврзана со неуспешната Молдавска револуција во 1848 година. Главна причина за избувнување на револуцијата бил обидот да се поништи административната политика на болјарските аристократи кои биле под директно влијание на руските власти. Предводени од неколку млади интелектуалци и офицери, движењето успеало со соборување на принцот Ѓорѓи Бибеску и негова замена со привремена влада.
Во земјата станало јасно дека револуцијата може да биде задушена единствено со странска интервенција. Поради тоа во Истанбул бил испратен Јон Гика кој побарал османлиска помош, а во исто време помош била побарана и од Русија. Така на 19 јули 1848 година османлиските и руските сили навлегле на дунавска територија и без поголеми дејствија ја уништиле револуцијата.
Изгубениот хоризонт
„Изгубениот хоризонт (англиски: Lost Horizon) - американски филм од 1937 година, во режија на Френк Капра. Главните улоги ги толкуваат: Роналд Колман, Џејн Вајат, Џон Хауард, Томас Мичел, Изабел Џуел, Марго, Сем Џафи и Едвард Еверет Хортон. „Изгубениот хоризонт“ своевремено го сметале за предолг, па за потребите на прикажувањето во кино-салите бил многу скратен. Поради тоа, некои делови од филмот данас се сметаат за изгубени. Во најкомплетната верзији на филмот, употребен е сочуваниот тонски запис, но за некои сцени нема слика така што тие се покриени со фотографии од снимањето. Прескап, скратен и слабо прифатен во времето кога бил снимен (иако освоил два „Оскара“), „Изгубениот хоризонт“ данас се смета за ремек-дело.
Синопсис
Во Кина избувнува револуција и голем број луѓе настојуваат да побегнат. На еден аеродром во внатрешноста на Кина, неколку Британци и Американци во последен миг успеваат да се качат во авионот кој треба да ги однесе во Шангај. Тие се: британскиот дипломат Роберт Конвеј (го игра Конвеј), неговиот брат Џорџ (го игра Хауард), стопанственикот Барнард (го игра Мичел), палеонтологот Ловет (го игра Еверет Хортон) и болната жена Глорија. Авионот полетува, но патниците не се свесни дека, наместо пилотот, со него управува еден Кинез. Дури утредента, во текот на летот, тие откриваат дека авионот лета кон запад. Летајќи над Хималаите, авионот се урива, а пилотот погинува. Патниците се избезумени, плашејќи се за своите животи, но нив ги спасуваат жителите на таинствената земја Шангри-ла, која се наоѓа на Тибет и од сите страни е опкружена со високи, непристапни планини. На почетокот, патниците се изненадени од земјата која е многу слична на рајот: времето е секогаш убаво, насекаде владее братска љубов, луѓето живеат во заедништво и сите се среќни. Шангри-ла му изгледа на Конвеј како идеално место за да остане да живее, но неговото воодушевување не го делат останатите патници кои инсистираат да се вратат дома, а особено е нервозен брат му Џорџ. Во Шанги-ла, Конвеј ја запознава Сондра (ја игра Вајат) и се вљубува во неа, додека девојката Марија (ја игра Марго) се вљубува во Џорџ. По средбата со врховниот свештеник (го игра Џафи), Конвеј открива неверојатни нешта: младата Марија има над 100 години, свештеникот е стар над 200 години, а него го грабнале и го донеле во Шанги-ла благодарение на Сондра, која ги читала неговите книги. По некое време, и останите патници добиваат желба да останат во Шанги-ла, освен Џорџ, кој сака да си замине по секоја цена. По смртта на врховниот свештеник, за негов заменик е поставен Конвеј, но Џорџ и Марија решаваат да си заминат. Марија го убедува Конвеј дека приказните за долговечниот живот во Шанги-ла се измислици и Конвеј им се придружува на бегалците. Меѓутоа, нивните водичи предизвикуваат лавина и така Конвеј, Џорџ и Марија остануваат заробени во планината. Надвор од волшебната земја, Марија наеднаш станува старица и умира, а очајниот Џорџ се фрла во провалија. Конвеј талка низ планината, обидувајќи се да го најде патот до Шангри-ла и со последни сили пристига во едно село. Потоа, еден британски лорд го пренесува во Шангај, а во татковината се проширува веста за појавата на Конвеј, кој го загубил сеќавањето. Меѓутоа, откако повторно му се враќа сеќавањето, Коневј успева да му побегне на лордот и повторно се враќа во Тибет. Филмот завршува така што тој пристигнува во Шанги-ла.
Црква „Св. Илија“ - Сер
Свети Илија (Ιερός Ναός Προφήτου Ηλιού) — црква во градот Сер, Егејска Македонија. Влегува во состав на Серско-нигритската епархија на Цариградската патријаршија. Има улога на парохиски храм.
Историја
Црквата е сместена на улица „Профитис Илијас“ бр. 13, во југоисточниот дел на градот. Изградена е во 1883 г. во претежно турското и еврејско Арамбаџи Маало, и покрај отпорот од месните муслимани. Во 1923 г. во маалото се населиле грчки дојденци од Турција, кои во 1924 – 1927 г. подигнале голема камбанарија. Храмот е неколкупати обновуван одвнатре и однадвор. Во 1978 г. е изградена женска црква, дограден е нартекс и напраен е мозаичен под. Во 1986 г. дрвените столбови и покривот се заменети со нови. ѕидовите од камен и кал се одново изградени, а подот е поплочен со мермер. Градбата претставува трикорабна базилика со повисок среден кораб (11 м). Трите кораби се одделени со пет пара столбови кои образуваат 10 лакови. Осветлена е со 18 сводести и 2 тројни прозорци. Храмот има вреден резбан иконостас со димензии 13,5 × 5,2 м. Забележителни се и амвонот и проскинитарите. Од 1883 г. се и големите бронзени свеќници и осумте големи икони на иконостасот. Сите внатрешни површини се живописани во византиски стил од браќата Влахос и Андонис Ладијас во 1990 – 1995 г.
Куп на Кралот Фахд 1992
Турнирот Крал Фахд Куп 1992, првиот Куп на Конфедерации беше одржан во Саудиска Арабија во октомври 1992. Тој беше освоен од Аргентина, со нејзината победа над Саудиска Арабија со 3-1. Овој турнир е единствен Куп на Конфедерации што немаше фаза по групи и во кој учествуваа 4 тима.
Стадион
Сите натпревари се играа во:
Глауком
Примарен глауком на отворен агол
Примарниот глауком на отворен агол е болест на возрасни и има пораст во распространетост со возраста. Има променлива природна историја започнувајќи со доброќудна природа на болеста во суштина, а не со болест па сè до агресивен, оној кој може да предизвика тотално слепило за релативно кратко време. Многу почесто е билатерално, иако едното око може да биде повеќепати афектирано од другото. Визуелниот губиток започнува со смалување на периферниот вид, но можно е да биде зафатен и централниот вид. Болеста е хронична и прогресивна, резултира со процентно губење на ганглиските клетки во годините. Доколку третманот е успешен, понатамошното губење на ганглиски клетки може да биде спречено. Меѓутоа визуелниот губиток кој веќе е започнат е иреверзибилен.
Лабораториски наоди
Испитувањеро на претходните сегменти на очите ( корнеа, ирис, леќа ) е нормален во ПГОА ( примарен глауком на отворен агол ). Испитувањата на хуморалната течност на одредено ткиво е откриено како „ отворена “ конфигурација на претходниот изгризен агол и нормално појавувачката трабекуларна мрежа. Интраокуларниот притисок е генерално покачен погоре од статистичкото значење. Оптичкиот нерв демонстрира зголемување како резултат на губење на повеќето од ганглиските аксони кои ги содржи. Главниот тест во дијагноз и терапијата на глаукомот е визуелна егзаминација. Тест испитувањето на пациентовото поле е вообичаено внатре централно за триесет ( 3 30 ) степени. Сегашната технологија вклучува компјутеризирани, автоматски параметри кои претставуваат светлосни стимулси на променливи светлини во сет во претходно одредена локација на пациентовото видно поле. Ако пациентот гледа светлина, тој или таа притиска копче како сигнал на машина. Заснован на пациентовиот одговор или недостаток, компјутерот ја прилагодува светлината на тестот и го ретестира пациентот. Компјутерот користи еден од неколкуте алгоритми за да го контролира процесот на тестот и да го процени квалитативно одговорот на пациентот. Физичарите го користат компјутерот за статистичко проценување, негово или нејзино субјективно судење и исправка на резултатите од визуелното поле со клинички испитувања за да го проценат присуството и степенот на оштетување. Иако студиите се менуваат со нови различни студии и различни алгоритми во една сегашна општински заснована студија било најдено дека чувствителноста и специфичноста на автоматскиот скрининг за визуелното поле, тестовите за дирекција на оштетувањето при глаукомот биле 84% и 75% соодветни.
Патолошка анатомија
Одликите на патологијата се менуваат при примарен глауком на отворен агол, а тоа е губитокот на ганглиските клетки во ретината и загубата на нивните аксони од нервниот фиберен пласт од ретината и оптичкиот нерв. Едно целокупно патолошко испитување на оптичкиот диск, предизвикано со губиток на ганглиските клеточни аксони што прави да оптичкиот диск е видлив. На хистолошко испитување има губиток на ганглиските аксони од оптичкиот нерв, тоа е надополнето со колапс и подоцнежно разместување на десет или помалку систови, широки ленти на lamino criblosa, полно со пори, сврзни ткива на оптичкиот диск низ кој ганглиските клеточни аксони поминуваат. Губењето на тие аксони е пропратено со пропорционално губење на капиларите од оптичкиот диск. Микроскопската анатомија во трабекулите и во шлемовиот канал во примарен глауком на отворен агол е нормално, дури со оглед на леснотијата со која очната водичка го напушта окото иако дренираните патишта се смалени. Причина за нивно смалување во надворешниот тек и леснотијата е дека тие не се очигледни на рутинско патолошко испитување. Квантитативните испитувања демонстрираат смален број на трабекуларни клетки во трабекуларната мрежа и смислени ареи на надворешниот тек на течноста.
Превенција
Матичната парадигма за превенција на глаукоматозното оптичко нервно оштетување и губење на видното поле, вклучува препознавање на тие поединци без манифестирано оптичко нервно оштетување, кои се во висок ризик за развој на оштетување и покачување на нивниот интраокуларен притисок. Епидемиолошките студии ги утврдуваат факторите на ризик за развој на глаукомот: растење на интраокуларниот притисок, постара возраст, позитивна семејна историја и друго.
Напорите за превенција на глаукоматско оштетување треба да бидат олеснети со нашето знаење за нив и високиот ризик за развој на глаукомот за да таа популација биде селективно определена за цел. Еден главен проблем со превенцијата на глаукомот е недостатокот на евиденција, дека има форма на третман кој може да доведе до превенција на глаукомот.
Генетска препорака
Бидејќи нашето разбирање за генетиката на ПГОА е сè уште во рана етапа, делотворен генетски совет не е можен сè уште. Поединците со силна семејна историја треба да бидат свесни дека се во растечки ризик за развој на болеста и дека треба да бидат под офтолмошка грижа.
Патолошка анатомија
Очите со глаукома на затворен агол демонстрираат лузна на периферниот ирис до структурите на предниот агол на комората. Некрозата на епителумот на леќата под предната капсула (клинички опишана како глауком флексија ) и атрофијата на ирисот се пронајдени во некои очи кои имале претерано остар напад на акутна глаукома на затворен агол. Очниот нерв демонстрира променлив пад на бројот на вакви ганглиски клеточни аксони, кои зависат од острината на оштетеноста на очниот нерв. Очниот нерв управува со очите кои имаат обележан раст на интраокуларниот притисок склон кон имање помалку снопови и ископини од нервот управуван со споредливи суми на штета кои биле изложени на поумерена но хронична висина на интраокуларен притисок.
Генетика
Изгледа оправдано е да се очекува дека генетиката ќе игра значајна. Длабочината на студиите за популацијата имаат востановено дека одредени улога во примарниот глауком на затворен агол, знаејќи дека болеста е сосема функција на формата и големината на окото и дека овие фактори се широко определени од процесите на развој на окото, кои сами по себе се значајно под влијание на генетски фактори. Иако само ограничени податоци се достапни, неколку студии ја потврдуваат оваа хипотеза. Студиите кои ги споредуваат нормалните монозиготни, наспроти дизиготни близнаци демонстрираат значајно повисока значајна врска на предната комора меѓу монозиготните паровиетнички групи се особено склони кон затворање на аголот, кинезите и грендланските ескими имаат значајно поголем ризик на затворање на аголот. Роднините на поединците со затворен агол се склони да ја развиваат оваа болест.
Третман
Бидејќи проблемот на глаукомот на затворен агол е блокада на зеницата (запрениот проток на очната водичка од задната комора, низ зеницата, кон предната комора), управувањето е насочено кон исправка на блокадата на зеницата. Во таа насока, создавањето на иридотомија (дупка во ирисот) е примарно управување. Иридотомијата обезбедува алтернативен пат на очната водица да се движи од задната до предната комора, ја запира блокадата на зеницата, и вообичаено резултира со движење на периферниот ирис надвор од предниот агол на комората. Создавањето на иридотомија скоро секогаш може да се постигне со ласер, со очна анестезија, при канцелариски прегледи лесно и за неколку минути. Доколку нивото на интраокуларниот притисок е доволно високо да предизвика зрнест едем правејќи го тежок видот на ирисот, се даваат медикаменти за да го намалат интраокуларниот притисок за да се редуцира едемот на корнеата пред да се настапи со иридотомијата. Тоа може да се изврши или со органски ласер или со YAG ласер, иако последниов е генерално полесен за употреба. Во ретки случаи ласерската иридотомија не може да се изврши или пак обидот ќе биде неуспешен. Кога ова би се случило се изведува операциона иридотомија во операциона сала. Како што споменавме претходно во клиничкиот опис на глаукомот на затворан агол, болеста може да се појави акутно, како симптоматичен пораст на интраокуларниот притисок без претходни епизоди на акутна глаукома на затворен агол, или асимптоматично како хронична глаукома на затворен агол. Во двата случаи иридотомијата се применува. Во 10 случајот на акутна глаукома на затворен агол ако акутниот напад се третира порано, трабекуларната мрежа може да остане функционална, очниот нерв може да не демонстрира оштета, а интраокуларниот притисок може да остане нормален без понатамошен третман. Додека во хроничната глаукома на затворен агол трабекуларната мрежа може да остане оштетена дури и по третманот, па можеби би било потребно други облици на лекување, како лекови или трабекулектомија. Откако еднаш е направена иридитомија , медицинско и операциско управување со очите со глауком на затворен агол е слично како она за очите со примарен глауком на отворен агол. Другото око од она кое имало напад на акутна глаукома на затворен агол е под висок ризик да развие напад па и на тоа око треба да се изврши ласерска иридотомија.
Превенција
Двете, и акутните напади на глаукомот на затворен агол и прогресивното влошување на хроничната глаукома на затворен агол можат вообичаено да бидат спречени со изведување на иридотомија било со ласер или операција. Како што е споменато, глаукомата на затворен агол може да биде спречена кај едно од очите каде другото око има претрпено напад, со создавање на ирид. Одредувањето кои пациенти имаат ризик на глауком со затворен агол, што ги потврдуваат ризиците и цената на иридотомијата, е направено врз основа на историски и испитувања на окуларот.
Заштита
Во отсуство на исцрпни медицински испитувања на окото вклучувајќи ја и гониоскопијата постојат историски фактори и физички пронајдоци кои ја големуваат веројатноста да личноста има акутна или хронична глаукома на затворен агол. Семејната историја, возраста, женскиот род и хипертонијата, се смета дека ја зголемуваат веројатноста за примарна глаукома на затворен агол. Симптомот составен од замаглен вид, хиперемични конјуктиви и болки во окото особено ако се појавува со намалување на осветленоста на средината е сугестивно или субакутно затворање на аголот. Техниките кои ја оценуваат длабочината на предниот агол на комората можат да бидат користени за заштита, но сè уште не се ригорозно докажани.
Генетска препорака
Бидејќи сè уште не постои точно определена склоност за глаукомот на затворен агол, денес не постои никакво правило за генетски совет.
Природознание
Глауком на нормална тензија, уште познат како глаукома на ниска тензија, се однесува на ситуација во која пациентот настапува со, или развива оптички диск, има промени во видното поле типични за глаукомата, каде интраокуларниот притисок е на статистички нормално ниво (генерално прифатено или апроксимативно 21 mm Hg или помалку). Клиничко набљудување над пациентот со нормален интраокуларен притисок и воспоставена повреда на очниот нерв сугерира дека постојат два вида на пациенти, оние кај кои повредата на очниот нерв расте под опсервација и оние кај кои острината на ваквата повреда не се менува со текот на времето. Оваа претпоставка е дека во непрогресивната група постоела повреда на оптичкиот нерв претходно што резултира со негова повреда, но не е сè уште присутна да би предизвикала понатамошна штета. Природознанието на прогресивната група е земено дека е слично со она на пациентите со POAG, кое што кај некои пациенти се развива до слепило, а кај други се појавуваат асимптоматички губитоци на меѓупериферен вид. Прогресивната група по дефиниција е повреда на оптичкиот нерв, чиј краен ефект на видот би бил одреден чекор на влошување и возраста на пациентот. Мултицентрално интернационално клиничко испитување, студија на глаукома на ниска тензија, ќе обезбеди подобро развивање на природознанието на глаукома на нормална тензија.
Патолошка анатомија
Хистологијата на ретината и на очниот нерв е иста како и таа на POAG.
Генетика
Постојат неколку студии за генетиката на глауком на нормална тензија, како и со примарен глауком на отворен агол, постојат сугестии дека влијанијата на генетиката може да се значајни. Дали постои делумна покриеност меѓу генетиката вклучена во POAG и во NTG е нејасно. Пронајдоците на појавувањето на раси – роднини со зголемено преовладување на глауком на нормална тензија во Јапонија се толкува како доказ за генетска компонента. Во САД иако постојат бројки тие не се достапни, доминантноста на глауком на нормална тензија се зема дека е помала од 1%. Бенет опишал семејство со глауком на нормална тензија во кое наследниот примерок бил постојан со автосомно доминантна форма на наследеување. Анализите на четири генерации покажуваат дека од десет (10) поединци осум (8) биле зафатени од глауком на нормална тензија. Распространото испитување на неколку членови на семејството, вклучувајќи и посмртно испитување ( обдукција) на очите на некоја од нападнатите поединци, било постојано со дијагнози на глауком на нормална тензија. Како и да е документацијата која би потврдила дека интраокуларниот притисок кој бил постојано на некое нормално ниво, била ограничена и ретка, при зголемени притисоци кои биле забележани кај некои членови на семејствата. Покажани се и други случаи на автосомно доминантен глауком на нормална тензија.
Заштита
Валидноста на напорите за заштита при откривање на пациентите со глаукома и статистички нормален интраокуларен притисок, зависат од сомнителни претпоставки кои значат постоење на влијание кое би придонело кон природознанието на болеста. Дури, а и откако би се поставиле овие претпоставки, напорите за заштита би се спречиле со недостатокот на тестови за заштита, скратени од разбирливи медицински испитувања на очите, да се открие состојбата. Најдобрата надеж лежи во целење (поставување како цел) на луѓето кои демографски се на висок ризик (црни, постари од четириесет години, позитивна семејна историја) и наполно повишувајќи го појавувањето на оштета нивниот оптички нерв и смалени видни полиња.
Превенција
Се надеваме дека со дијагностицирање на глауком на нормална тензија пред развојот на клинички важни промени во функциите на видот и со третирање на етиолошките фактори дека губитоците на видот можат да се одбегнат.
Генетски совет
Постои семејна тенденција кон глаукомска штета на очниот нерв. емејство со неколку членови со глауком и ормален интраокиларен притисок, лауком и покачен нтраокуларен притисок, и мешавина на членови со глаукома нормален интраокуларен притисок и глауком со зголемен нтраокуларен притисок се абележани. Пациентите со лаукома и нормален интраокуларен притисок треба да се оветуваат дека нивните роднини од прво колено се со зголемен ризик за повреда – глаукома, безобзирно на нивниот интраокуларен притисок.
Природознание
Млада примарна глаукома на отворен агол може да биде широко дефинирана и да ги вклучува сите форми на примарен глауком на отворен агол кои се дијагностицирани на возраст помеќу 10 и 35 години. Пациентите вообичаено настапуваат со симптоматично повишување на интраокуларниот притисок, или зголемениот интраокуларен притисок е откриен со заштита или во ординацијата на лекарот. Најверојатно постојат и недијагностицирани случаи на млада примарна глаукома на отворен агол бидејќи оваа возрасна група рутински не посетува офтамолог. Членовите на семејствата со млада примарна глаукона на отворен агол се склони кон висок интраокуларен притисок и не кон умерена повреда на очниот нерв. Ова е најверојатно затоа што нивниот интраокуларен притисок се зголемил за пократко време отколку кај постарите пациенти со примарен глауком на отворен агол. Природознанието на млада примарна глаукома на отворен агол е најверојатно квалитативно слично со онаа на POAG, освен тоа дека високиот интраокуларен притисок кај младите пациенти води кон поголемо појавување на повреда на очниот нерв.
Клинички и лабораториски пронајдоци
Оваа форма на глаукома се појавува како наједноставна кај кратковидост од Афро- Американското потекло. Клинички испитувања можат да покажат миопска (myopic) грешка при прекршувањето на зраците и длабока предна комора. Инаку, клинички испитувања на двата и предниот сегмент, ареа на дренажа и очниот нерв не се разликуваат од POAG. Периметрите демонстрираат исти типови на недостатоци на видното поле како и при другите видови на глаукома.
Патолошка анатомија
Патологијата не се разликува од примарен глауком на отворен агол.
Генетика
Stokes презентирал лоза на семејства со глауком во пет (5) сукцесивни генерации кај кои постојано се појавувал ран напад на болеста. Во продолжение тој ја прегледал литературата за овој предмет и пронашол 27 претходно објавени лози на наследен глауком, многу од кои биле составени од млада примарна глаукома на отворен агол. Други големи лози исто биле опишани вклучувајќи и француска лоза која била пренесена назад кон 15-от век. Користејќи микроскопски маркери, Sheffild, 1993 година, опишал linkage на болеста во лоша лоза со хромозомот 1q 21 – 1q 31. Подоцнежно објавените као и необјавените лози исто така биле репортирани да покажат linkage на овој регион вклучувајќи и плериминарен извештај на членовите на ложата. Наједноставната хипотеза е таа дека истиот ген е одговорен за глаукомата во сите овие семејства, но во ова врема големината на регионот е доволно голема така да можат да бидат вклучени и мултипли од гени. Гените одговорни за млада примарна глаукома на отворен агол во овие семејства не се идентификувани. Почетниот интерес кај два кандидитат гени, кои се однесуваат на истиот регион А и ламинант B2 станале нејасни поради извештајот дека двата гени лежат надвор од регионот кој се одвојува со болеста. Сè уште не е јасно дали автосомно доминантната млада примарна глаукома на отворен агол е генетски хомо или хетеро генетска. Не се објавени семејства на млада примарен глауком на отворен агол во кои linkage до 1q21-1q31 бил исклучен, иако Крик (1994) се повикал на персонална комуникација од Сарфарази кажувајќи дека анализите на неколку автосомни доминантни семејства со примарен глауком на отворен агол покажуваат рано појавување и не успеал да го покаже поврзувањето кон овој регион.
Третман
Лекувањето на глаукомот дијагностициран во раните возрасти е слично со конвенционалниот примарен глауком на отворен агол. Многу од овие пациенти покажуваат глаукома со покачен интраокуларен притисок, но со нервно оштетување кое не може да се открие и со нервно оштетување кое може да се открие. Воспоставувањето на цели на лекување во услови на цели на интраокуларен притисок е под влијание на два спротивставени факти. Може да не постои доказ дека нивото на интраокуларниот притисок ќе доведе до оштетување на оптичкиот нерв. Дека оптичките нерви ќе функционираат уште многу години на овие млади пациенти. Кај овие пациенти медицинската терапија ќе биде првична терапија. Како група на млади луѓе, пациентите со млада примарна глаукома на отворен агол се со одлично здравје и под претпоставка помалку чувствителни на систематски споредени факти на медицинското лекување на очниот притисок. Како додаток двете LTP и трабекулектомијата најверојатно имаат помала стапка на успех кај помладите пациенти отколку кај постарите. Дури и успешноста на ласер и хируршка терапија беше слично кај млади и стари пациенти, какви третмани од нив многу веројатно ќе произведат ефекти кои ќе траат за целиот живот на пациентот.
Заштита
Преваленцијата на млада примарна глаукома на отворен агол е позната но веријатно е доста ниска. Одттука масовната заштита не е најсоодветна. Кратковидите Африкански-Американци кои се на растечки ризик за развојот на болеста може да бидат соодветна популација за насочена заштита. Членовите на семејствата во кои постои историја на млада примарна глаукома на отворен агол треба да бидат заштитени со целосни прегледи и веројатно треба да има годишно продолжение. Основниот преглед треба да вклучува тестирање на визуелното, поле стерео диск фотографија. Колку повеќе се учи за хромозомите и локусите генетската заштита може да биде на располагање.
Превенција
Стратегијата на глаукоматозните оптичко нервни оштетувања и губењето на визуелното поле на пациентите со млада примарна глаукома на отворен агол е идентична на тие со примарен глауком на отворен агол.
Генетски советувања
Советувањето на членовите на семејството во кои постои документирано млада примарна глаукома на отворен агол треба да вклучува опис на болеста, чести прегледи за да се окрие болеста во најрана фаза и опциите за лекување кои се неопходни и на располагање. Генетското советување треба да покаже дека имањето на глауком е компатибилно со долгоживотна визија и нормален живот.
Природознание
Очниот притисок што се појавува во првите неколку години од животот може да се смести во неколку од наредните категории. Примарен инфантилен очен притисок каде проблем е недостатокот на излезна очна водица, а според други како последица на покачен интраокуларен притисок. Примарниот очен притисок најчесто се открива за време на раѓањето или кратко потоа. Природната историја на нелекуваниот очен детски притисок е развојот кон целосно слепило, кое се должи на глаукоматозно оштетување на оптичкиот нерв, амблиопија секундарно, рефракционо распарчување помеѓу двете очи и едем на 16 корнеата. Многу ученици во училиштата за слепи ја имаат дијагнозата на детски очен притисок. Пример со брза дијагноза и со соодветна хируршка интервенција многу од пациентите со вроден очен притисок можат да постигнат добар вид со едното или со двете очи што им овозможува да живеат без поголеми визуелни ограничувања. По дефиниција очниот притисок во соработка со развојни аномалии и секундарен очен притисок на детството конституира разновидна глаукома на пореметување со хетрогена манифестација и природна историја.
Патолошка анатомија
Покачениот интраокуларен притисок кај инфантичниот глауком се смета дека се должи на абнормален развој на аголот кој е опструиран и нема нормално истекување на очната водица. Присуството на мембрана наспроти претходниот агол, наречена Берксонова мембрана, никогаш не е докажано. Нашироко прифатени хипотези за дефектот кај детскиот очен притисок е тоа дека има развојно задржување на вниманието на структурите на аголот кои потекнуваат од невронските клетки. Испитувањето на корнеата во очите со рано очна глаукома може да открие кршење на Десцементовата мембрана. Исто така може да има и строма на корнеата како и редуциран број на ендотелни клетки. Морфологијата на глаукоматичната оптичка атрофија е слична со онаа што е најдена кај примарен глауком на отворен агол со преференцијална загуба на ганглионските клеточни аксони кај супериорните и инфериорните полови кај оптичкиот диск. Било како, каналот на склерите кај децата за разлика од тој кај возрасните ги зголемува одговорите за покачен интраокуларен притисок. Анатомската патологија на очниот притисок поврзана со развојните аномалии и секундарниот очен притисок на детството се разликува кај различни болести. Патологијата на оштетувањето на оптичкиот нерв е неделива од другите типови на очен притисок.
Генетика
Иако многу случаи на детски очен притисок се сметаат повеќе за спорадични отколку попознати, солиден дел од случаите најверојатно претставуваат автосомно рецесивно наследување на целосно и варијабилно пробивање. Неколку потекла на цигани биле опишани како чист рецесивен наследен примерок. Како додаток на истражувањата на хируршките резултати од 249 случаи во Грција бил опишан автосомно рецесивен примреок на наследство во кое најголем број на пациенти биле од консангвини бракови. Овие истражувања најдоа корелација помеѓу наследството на HLA B8 антигенот на болеста и сугерирано е дека локусот на болеста е поврзан со HLA регионот со поврзаното неедначење на B8. Студиите на близнаци исто така покажуваат силни генетски основи за детскиот очен притисок. Во различни случаи скоро кај сите монозиготни близнаци кои биле проучувани биле во согласност со детскиот очен притисок каде заболените дизиготни близнаци биле блиску до конкордантност. Неколку хромозомски абнормалности биле покажани во случаите на инфантилна глаукома вклучувајчи ја инверзијата на хромозомот 11, мозаицизам со делумна бришењето на 11q, и случај со двата и делумно дупликација на хромозомот 9. Дуплирањето на хромозомот 1 во последните поединци лажи надвор од linkage регионот мапиран за JPOAG. Вториот случај на оваа бришењето на хромозомот 9 исто беше претставено и беше предложено дека овој регион може да биде од посебен интерес. Густавсон опишал момче со инфантилна глаукома, ментална ретардација, дизморфна иднина со 2 балансирани хромозомски транслокации помеѓу хромозомите 2 и 10 како и помеѓу хромозомите 8 и 12. Здравиот татко на ова момче исто така ја покажал истата транслакција од хромозомите 2 и 10. Како што е погоре кажано инфантилната глаукома примарно може да биде предизвикана од абнормално формирање на претходната челија. Можно е неколку гени да се вклучени во морфогенезата на овој регион на окото и таа мутација во било кој број од нив води до вродени абнормалности. И факторите на средината исто така можат да влијаат на морфогенетскиот процес кај критичните периоди на развојот и може да се сметаат за доста од спорадичните случаи на инфантилен глауком.
Третман
Глаукомата во детството било како примарна или секундарна генерално се лекувала хируршки. Примарниот глауком кај децата се лекува со еден од двата типа на операции, гониотомија и трабекулотомија. Двете операции вклучуваат физичко прекинување на ткивото со дренажа на насочените канали на окото. Гониотомијата го постигнува ова со нож кој поминува насред претходната клетка каде трабекулотомијата е изведена на надворешноста на окото. Изборот на процедурата е избран од страна на хирург специјалист, неговата експертиза и специјалистичките одлики на пациентот. За разлика од трабекулотомијата кај возрасната глаукома овие процедури не се прочистувачи. Тие не ја зголемуваат водено химоралната течност на окото, но механизмот е нечист. Интраокуларниот притисок во многу очи ќе биде контролиран после 2 и 3 операции. Доколку операциите не се успешни медицинското лекување може да се проба. Доколку се потребни повеќе операции, дури и операции кои вообичаено се резервирани за возрасни може да се пробаат. Со предноста на антифиброзните агенси како што се 5-FN и митомицинот С, трабекулоктомиите може да бидат успешни и кај мали деца. Во секундарниот инфантилен глауком гонотомијата или трабекулотомијата е вообичаена а не е процедура или избор. На пример во глаукома асоцирана со Старџ Веберов синдром во кој механизмот на глаукомот не се должи само на апстракција на 18 трабекуларната мрежа или пак глауком асоциран со увеит, овие процедури не се ефективни. Во овие услови медицината може да ја искористи или трабекулектомијата или операцијата „за затворање на тубите“ да биде изведена. Лекувањето на инфантилниот глауком не е само со цел да се намали интраокуларниот притисок туку и функцијата на зачувување на оптичкиот нерв. Превенцијата од амблиопија е основна цел во лекувањето на инфантилната глаукома затоа што нееднаквоста на визуелната функција на двете очи за време на детството може да води кон постојна визуелна загуба, дури и кога очниот притисок е добро контролиран.
Превенција
Кога некој поединец ќе сфати дека е во таа состојба, не постојат познати мерки кои ќе го спречат развојот на детскиот глауком, затоа што инфантилниот глауком преовладува кај деца од консангвини бракови. Одбегнувањето на бракови помеѓу роднини може да биде превентивна мерка.
Генетско советување
Во семејствата во коишто има наследен модел, родителите може да се информираат за веројатноста за да имаат заболени деца. Во даденото семејство одлуката да се има деца ќе биде сигурно под влијание на животните искуства на родителите кои се болни и како сето тоа се одразува на нивниот квалитет на живот. Во семејствата со едно болно дете, родителите треба да бидат советувани дека ризикот за имање на уште едно дете со примарен инфантилен глауком може да биде висок околу 25%, но сто така може да биде и запоставен.
Надворешни врски
Глаукома PDF
Европска очна болница-Глаукома
Стручна периодика
Глаукома целосен прирачник
Глаукома-книга: Практична, заснована на совети за нега на пациентот Издание 1
Глаукома
Ѓорѓе Бранковиќ
Ѓорѓе Бранковиќ (познат и како Свети Максим; р. 1461 – п. 1516) бил последниот машки член на династијата Бранковиќ и титулар деспот на Србија од 1486 до 1497 година. Титулата му ја доделил унгарскиот крал Матија Корвин. Од 1493 година, тој ја делел титулата со неговиот брат Јован. Во 1497 година, Ѓорѓе ги отстапил сите титули и имоти на својот брат и решил да земе монашки завети, присвојувајќи го името Максим. Тој го изградил Крушедолскиот манастир и служел како дипломатски пратеник на кнезот Раду IV Велики од Влашка (1507). Во 1513 година станал митрополит Белградски. По неговата смрт (1516 г.), бил почитуван како светец, а Српската православна црква го прогласила за светец.
Живот
Првиот братучед на Ѓорѓе, Вук Бранковиќ, титуларен деспот на Србија, умрел на 16 април 1485 година, без директни наследници. Неговата титула и огромните имоти во Кралството Унгарија останале празни, што го поттикнало унгарскиот крал Матија Корвин да најде соодветен наследник. Тој се определил за единствените преостанати машки членови од семејството Бранковиќ (Ѓорѓе и неговиот брат Јован), поканувајќи ги да дојдат во Унгарија.
Во 1486 година, Ѓорѓе пристигнал во Унгарија и ја добил титулата деспот на Србија од кралот Матија, кој му ги доделил градовите Купиник, Сланкамен и Беркасово во Срем, како и други градови кои потпаднале под овие градови.
Во 1487 година, Ѓорѓе бил оженет со Изабела дел Балзо (р. 1498), ќерка на Ангилберто дел Балзо, војводата од Нардо во Кралството Неапол и неговата сопруга, Марија Конквиста Орсини, грофица од Кастро и Угенто, војвотката од Таурисано. Изабела била братучетка на кралицата Беатрис, сопруга на кралот Матијас од Унгарија.
Од 1493 година наваму, Ѓорѓе владеел заедно со неговиот брат Јован, кој исто така ја добил титулата Деспот на Србија, како што било вообичаено во Кралството Унгарија различни високи функции да ги извршуваат заеднички двајца актуелни. Во 1494 година, двајцата браќа се бореле против Лоренс од Илок, кој имал имот во Срем и Славонија. Во декември 1494 година, браќата ја освоиле Митровица, која им ја довериле на своите благородници.
Набргу потоа, Максим ја напуштил Унгарија и отшол во Кнежевството Влашка, каде што бил пречекан од кнезот Раду IV Велики (1495-1508), кој на Максим му доверил важни дипломатски мисии. Во 1507 година, Максим успешно посредувал за мир меѓу кнезот Раду од Влашка и кнезот Богдан III (1504-1517) од Молдавија.
Во времето на неговиот престој во Влашка, Влашката митрополија поминувала низ процес на континуиран институционален развој. Името на Максим било запишано во диптихот на локалните Архиереи, а некои историчари сугерирале дека тој станал епископ во една од Влашките епархии, па дури и митрополит Влашки, но други истражувачи истакнале дека нема директна потврда за таквата претпоставка.
По враќањето во Унгарија, служел како митрополит Белградски (од 1513 г.). По неговата смрт во 1516 година, тој бил почитуван како светец и прогласен за светец од Српската православна црква.