cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гран Гала дел калчо 2017
Протагонист на изданието, шеста година по ред бил кој бил избран за најдобар клуб, а преку своите членови се одликуваат со успех и во тимот на годината, со седум играчи, изедначувајќи го сопствениот рекорд во утврдената категорија од пред три години; покрај тоа на Јувентус му припаднало и признанието резервирано за најдобар фудбалер, кое му припаднало на нивниот голман Џанлујџи Буфон.
Нацрт за живеење (филм од 1933)
Нацрт за живеење (англиски: Design for Living ) - американски филм од 1933 година, во режија на Ернст Лубич според сценариото на Ноел Кауард и Бен Хехт. Главните улоги ги играат: Фредрик Марч, Гари Купер и Миријам Хопкинс.
Синопсис
Една жена не може да одлучи кого да избере од двајцата мажи која ја сакаат. Поради тоа, тројцата се сложуваат да се обидат да живеат заеднички како пријатели...
Во потпалубата
„Во потпалубата: Cloaca maxima, сапунска опера, книга 1“ (српски: У потпалубљу: Cloaca maxima, сапунска опера, књига 1) - роман на српскиот писател Владимир Арсенијевиќ, првобитно објавен од издавачката куќа „Рад“ во 1994 година. За ова дело, авторот ја добил НИН-овата награда за роман на годината.
Содржина
Романот се состои од следниве делови:
Осврт кон делото
Во предговорот кон изданието на книгата од 2016 година, авторот го опишува настанувањето на романот: Бидејќи издавачката куќа „Рад“ немала доволно пари, печатарските трошоци ги финансирала мајката на сопругата на авторот. Романот претставува почеток на замислената тетралогија со наслов „Cloaca Maxima“, која настанала од истоимениот ракопис од 50 страници со кој во 1992 година Арсенијевиќ конкурирал на конкурсот на радио-станицата „Б92“. Основната идеја за романот потекнала од два паралелни процеси што се случувале во Белград кон крајот на 1980-тите: смртта на многу млади луѓе и иселувањето во странство. Во текот на есента-зимата 1991 година, постепено напредувал ракописот кој сè уште бил безимен, а Арсенијевиќ формално започнал да го пишува романот во една сабота, зимата 1992, дознавајќи за конкурсот на „Б92“, во налет на инспирација.
Иако книгата се продавала само во една книжарница, таа за кратко време станала популарна и следната година била наградена со НИН-овата награда за роман на годината, како единствената дебитантска книга која ја добила оваа награда. Веднаш по објавувањето, романот „Во потпалубата“ стекнал култен статус и голема популарност. Притоа, романот бил продаден во повеќе десетици илјади примероци и бил преведен на 20 јазици. Во рецензијата објавена во New York Times Book Review романот бил опишан како „многу личен, потресен роман“; според Times Literary Supplement, делото „без сомнение, е напишано од срце“; а Village Voice го опишал со кованицата Serbspotting. Според зборовите на авторот, тој немал намера да напише автобиографско дело, туку сакал да создаде надреалистичка белградска приказна со едноставен, дисциплиниран, напреден и поодговорен стил.
Либаново
Либаново или Лубаново (Αιγίνιο, Егинио; до 1926 г. Λιμπάνοβο, Либаново ) — гратче во Берско, Егејска Македонија, денес во општината Пидна-Колиндар во областа Централна Македонија, Грција. Населението брои 4.153 жители (2011). Сè до 1920-тите Либаново било претежно македонско, а денес е мешано, но со грчко мнозинство.
Географија
Гратчето се наоѓа 40 км источно од Бер, 36 км југозападно од Солун и уште толку северно од Катерина.
Историја
Црквата „Св. Петар и Павле“ од XIV век и црквата „Св. Атанасиј“ од 1600 г. се прогласени за споменици на културата.
Патувајќи низ овој крај, во 1895 г. Густав Вајганд забележал дека во Либаново се зборувало македонски, но дека имало и Турци. За ова говори и фактот што лазарополскиот големец и добротвор Ѓурчин Кокалески (1775-1863) на муслиманските либановци им изградил џамија. На етничката карта на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 г. Либаново е означено како македонско село, иако не е даден бројот на жители. Селото, како и неколку околни, било макеоднско иако се наоѓа јужно од реката Бистрица, што по правило треба да е веќе грчки крај.
Со Букурешкиот договор во 1913 г. Либаново е припоено кон Грција, кога имало 463 жители. На пописот од 1920 г. се заведени дури 852 жители. Во периодот по 1922-23 г. грчките власи во селото населиле вкупно 417 грчки семејства дојдени од Источна Тракија и Бугарија. Меѓу нив, бугарските Грци Кариоти биле дојдени од Кавакли (Тополовград) во Хасковско и Акбунар (Бел Кладенец) во Сливенско.
Во 1926 г. Либаново е преименувано во Егинио. Во 1928 г. е забележано дека, со доселувањата, за кратко време населението речиси тројно се зголемило, достигнувајќи 2.556 жители, од кои 1.810 (околу две третини) биле грчки дојденци.
Во следните десетлетија населението продолжило да расте. Така, во 1940 г. во Либаново се попишани 3.683 жители. Во следните години населбата нараснала уште повеќе, па во 1946 г. е прогласена за градска. Гратчето броело 4.074 во 1951 и 4.271 во 1961 г. Во 1971 г. населението достигнало 4.469 жители, па почнало малку да се смалува, со 4.436 во 1981 и 4.289 во 1991 г.
Денес, Либаново е трето населено место по големина во катеринскиот крај (округот Пиерија), по самиот градот Катерина и гратчето Литохоро. На пописот од 2001 г. во Либаново се заведени 4.280 лица, смалувајќи се на 4.153 жители во 2011 г.
Стопанство
Либаново важи за мошне богато место. Покрај разните градски дејности, населението се занимава со земјоделство и лозарство. Подрачјето му опфаќа.
Втора македонска кошаркарска лига 2019/20
Втората македонска кошаркарска лига 2019/20 - 28. издание на Втората македонска кошаркарска лига.
Поради ширењето на заразата COVID-19 од вирусот SARS-CoV-2, Кошаркарската федерација на Македонија на 12 март 2020 (после 13 одиграни кола) одлучила, поради безбедноста на кошаркарските работници, привремено да ја суспендира Втората лига и останатите натпреварувања организирани од Федерацијата.
Подоцна, Федерацијата одлучила во скратен турнир, двете најдобри екипи да бидат унапредени во Првата лига. Но на 25 јуни, Управниот одбор заклучил дека поради пандемијата, сепак натпреварување нема да има и првите пласирани екипи од Западот и Истокот (Црн Дрим и ТФТ) биле унапредени во Првата лига.
Екипи
1 Албес одиграл еден натпревар Универзитетската сала Македонски Херои како домашна екипа.
2 Спорт Тим одиграл еден натпревар Училишната сала Независна Македонија како домашна екипа.
Табела
Извор: Кошаркарска федерација на Македонија
Екипи
1 Поради реновирање на салата Кирил и Методиј, Баскет Кам одиграл еден натпревар со салата Шабан Трстена (1. коло), и два натпревари во салата СРЦ Кале (4. коло и 11. коло) како домашна екипа.
Бурито
Бурито – традиционално мексиканско јадење. Буритото се состои од тортиља од пченично брашно полнета со прилози. Вообичаено тортиљата полека се пече на жар или се вари на пареа, да омекне и да може да се витка. Во Мексико најчести прилози се месо и грав, а понекогаш нема други прилози.
Во Соединетите Американски Држави, буритото вообичаено вклучува комбинација од состојки како што се: ориз на мексикански начин (со домат, лук и сл.) или обичен ориз, грав или кашест грав, зелена салата, салса, гвакамоле (сос од авокадо), месо, сирење и павлака, а количината варира. Типичното бурито во американски стил се полни со повеќе состојки од она во мексикански стил.
Историја
Пред развојот на модерното бурито, мезоамериканските народи на Мексико користеле пченкарни тортиљи 10.000 години пр.н.е. за да ја замотаат храната, со полнење од чили пиперки, домати, печурки, тиквички и авокадо. Историски гледано, народите Пуебло на југозапад на САД исто така правеле тортиљи полнети со грав и месо и ги спремале како модерниот бурито. Меѓутоа, ваквиот начин на спремање може да биде потекло на поедноставен тако, а не модерен бурито.
Каиш
Каиш или ремен е дел од облека, кој се носи околу струкот, врз гардероба како што се панталони, бермуди и др. Најчесто се изработува од кожа и има функционална и декоративна улога. Функционалната улога се гледа во спречувањето на панталоните да паднат.
Историја
Каишите претставуваат дел од машката гардероба уште од бронзеното доба. Подоцна почнале да го носат обата пола во зависноста од моменталната мода.
Во војска каишот, опасачот, е дел од униформата. Опасачот има функционална улога, затоа што на опасачот се закачува држачот за нож, чинија за вода и останати делови на воената опрема. Исто така, на опасачот по потреба можат да се закачат трегери кои имаат функција дополнително да ја затегнат опремата на војникот. Естетската и психолошката функција се огледува во тоа дека опасачот, кога е затегнат, ја истакнува атлетската фигура на војникот, посебно рамениците и градите, што позитивно влијае врз моралот и самодовербата на војникот, а негативно на моралот на непријателската војска.
Занимливости
Во разговорниот јазик изразот „да затегнеш каиш“ има пренесено значење и укажува на потреба за штедење.
Гумичка за бришење
Гумичка за бришење е предмет кој служи за бришење на отпечаток од мина на лист. Дел е од школскиот прибор. Повеќето од графитните моливи имаат на својот крај, спротивен од оној со кој се пишува, и гумичка за бришање. Најчесто се изработува од синтетичка гума, поевтините модели од синтетичка соја гума, но поскапите модели се прават од винила и каучука. Со оглед дека со време се троши, спаѓа во потрошувачки материјал како што се и направите за пишување.
Историја
Во далечното минато јагленот најмногу се корисел за пишување, а за бришење на напишаното се користиле комадчиња од гума од каучука или восок. Парченцата на грубиот камен или песок се користени за елиминирање на помали грешки од папирус напишани со мастило. Во 1770 година Џозеф Презли ја искористил природната гума за бришење на трагите од пенкало. Тој таа гума ја нарекол rubber, што е и денешното англиско име за гума за бришење.
Нова Севастија
Нова Севастија (Νέα Σεβάστεια, Неја Севастија) — поранешно село во Лагадинско, Егејска Македонија, на територијата на денешната општина Лагадина во областа Централна Македонија, Грција.
Географија
Селото се наоѓало високо во северозападните разграноци на Богданска Планина (дел на пл. Турава), на 7 км северно од с. Сухо и југозападно од Нигрита.
Историја
Селото е основано во 1922 г. од Грци доведени од областа Сивас (Севастија) во Мала Азија. За првпат официјално е заведено како населено место во пописот од 1940 г. со 293 жители. Во пописот од 1951 г. не се споменува бидејќи селото настрадало во Грчката граѓанска војна и населението го напуштило. Нешто подоцна населението се вратило, така што во 1961 г. Нова Севастија имала 325 жители.
Сепак, во текот на тоа десетлетие населението масовно се иселило во градовите поради неповолните услови за живот, па во 1971 г. се свело на само 22 жители. Малку подоцна, во текот на 1970-тите и последните жители си заминале, па селото е отпишано во 1981 г.
Денес од селото е останата единствено црквата „Св. Ѓорѓи“ и училишната зграда, која е обновена.
Нотес
Нотес (note, билежник), бележник, џепна книшка, подсетник. Книшка  за ситни прибелешки.
Потекло на зборот
Зборот нотес потекнува од латинскиот збор notatio со значење белешка.
Наследно загадување
Наследеното загадување или наследените загадувачи — постојани материјали во животната средина кои се создадени преку загадувачка индустрија или процес што имаат загадувачки ефекти по завршувањето на процесот. Тие често вклучуваат постојани органски загадувачи, тешки метали или други хемикалии останати во животната средина долго по индустриските или екстракционите процеси што ги создале. Честопати ова се хемикалии произведени од индустријата и загадени пред да имаат широко распространета свест за токсичните ефекти на загадувачите, а потоа да бидат регулирани или забранети. Значајни наследени загадувачи вклучуваат жива, ПХБ, диоксини и други хемикалии кои се широко распространети здравствени и еколошки ефекти. Местата за наследените загадувачи вклучуваат рударски локации, индустриски паркови, водни патишта контаминирани од индустријата и други депонии.
Овие хемикалии често имаат големо влијание во правните системи на земји со мал или никаков мониторинг или регулатива за животната средина - бидејќи хемикалиите често се произведувале во нови јурисдикции откако биле забранети во построго регулирани јурисдикции. Често во овие земји, постои недостиг на капацитет во регулаторната, здравствената и граѓанската инфраструктура за животната средина за справување со влијанието на загадувачите.
Влијанието на наследените загадувачи може да биде видливо многу години по почетниот процес на загадување и бара санација на животната средина. Грасрут заедниците и бранителите на животната средина често се залагаат за одговорност на индустријата и државите преку акција за еколошка правда и застапување за признавање на човековите права, како што е правото на здрава животна средина.
Браунфилдс
Браунфилд се однесува на земјиште кое е напуштено или недоволно искористено поради загадување од индустриска употреба. Специфичната дефиниција за Браунфилдс варира и за неа одлучуваат креаторите на политиките и/или развивачите на земјиште во различни земји. Главната разлика во дефинициите за тоа дали едно парче земја се смета за кафеаво поле или не зависи од присуството или отсуството на загадување. Генерално, браунфилдското земјиште е локација претходно развиена за индустриски или комерцијални цели и затоа бара понатамошен развој пред повторна употреба.
Многу загадени пост-индустриски браунфилд локалитети се неискористени бидејќи трошоците за чистење може да бидат повеќе отколку што вреди земјиштето по обновата. Досега непознатиот подземен отпад може да ги зголеми трошоците за проучување и чистење. Во зависност од присутните загадувачи и оштетувања, адаптивната повторна употреба и отстранување на кафеавото поле може да бара напредни и специјализирани техники за анализа на проценка.
Јаловиште
Во рударството, јаловина се материјалите што остануваат по процесот на одвојување на вредната фракција од неекономичната фракција на рудата. Јаловината се разликува од товарот, што е отпадна карпа или друг материјал што се надвиснува над руда или минерално тело и се поместува за време на ископувањето без да се обработи.
Екстракцијата на минералите од рудата може да се направи на два начина: ископување со плацер, кое користи вода и гравитација за да ги концентрира вредните минерали, или ископ на тврди карпи, што ја прашкасти карпата што ја содржи рудата и потоа се потпира на хемиски реакции за концентрирање на материјалот. Во второто, екстракцијата на минерали од рудата бара мелење, т.е. мелење на рудата во фини честички за да се олесни екстракцијата на целниот елемент(и). Поради ова сечење, јаловината се состои од кашеста маса од фини честички, кои се движат од големината на зрно песок до неколку микрометри. Јаловината од рудникот обично се произведува од мелницата во форма на кашеста маса, која е мешавина од фини минерални честички и вода.
Напуштен рудник
Напуштен рудник се однесува на поранешна операција на рударство или вадење камен што повеќе не се користи и нема одговорен субјект да ги финансира трошоците за санација и/или обновување на одликата или локацијата на рудникот. Таквите рудници обично се оставаат без надзор и може да претставуваат опасност за безбедноста или да предизвикаат еколошка штета без соодветно одржување. Терминот ги вклучува сите типови на стари рудници, вклучително и подземни рудници и рудници за подземни шахти и површински рудници, вклучувајќи каменоломи и рудници со плацер. Вообичаено, трошоците за справување со опасностите од рудникот се на товар на јавноста/даночните обврзници/владата.
Напуштениот рудник може да претставува опасност за здравјето, безбедноста или животната средина.
Напуштен бунар
Напуштени бунари се бунари за нафта или гас што биле напуштени од индустриите за екстракција на фосилни горива. Овие бунари можеби се деактивирани поради економската исплатливост, неуспехот да се пренесат сопствениците (особено при стечај на компании) или занемарување и на тој начин повеќе немаат законски сопственици одговорни за нивната грижа. Ефективното деактивирање на бунарите може да биде скапо, да чини милиони долари, а економските стимулации за бизнисите генерално поттикнуваат напуштање. Овој процес им го остава товарот на бунарите на владините агенции или сопствениците на земјиштето кога деловниот субјект повеќе не може да биде одговорен. Бидејќи ублажувањето на климатските промени ја намалува побарувачката и употребата на нафта и гас, се очекува дека повеќе бунари ќе бидат напуштени како заглавени средства.
Напуштените бунари се важен придонесувач за емисиите на стакленички гасови кои предизвикуваат климатски промени. Бунарите се важен извор на емисии на метан преку истекување преку приклучоците или неправилно приклучување. Проценката за 2020 година само за напуштените бунари во САД била дека емисиите на метан ослободени од напуштените бунари произведуваат влијанија на стакленички гасови еквивалентни на 3 недели потрошувачка на нафта во САД секоја година. Обемот на истекување на напуштени бунари се добро разбрани во САД и Канада поради јавните податоци и регулативата; сепак, истрагата на Ројтерс во 2020 година не можела да најде добри проценки за Русија, Саудиска Арабија и Кина - следните најголеми производители на нафта и гас. Сепак, тие проценуваат дека има 29 милиони напуштени бунари на меѓународно ниво.
Напуштените бунари, исто така, имаат потенцијал да го контаминираат земјиштето, воздухот и водата околу бунарите, потенцијално да им наштетат на екосистемите, дивиот свет, добитокот и луѓето. На пример, многу бунари во Соединетите Американски Држави се наоѓаат на обработливо земјиште и доколку не се одржуваат, би можеле да контаминираат важни извори на почва и подземни води со токсични загадувачи.
Опасен отпад
Опасен отпад е отпад кој има значителни или потенцијални закани за јавното здравје или животната средина. Опасниот отпад е вид на опасна материја. Тој обично има една или повеќе од следните опасни особини: запаливост, реактивност, корозивност, токсичност. Официјално опасниот отпад се материјали конкретно наведени од регулаторните органи како опасен отпад што е од неспецифични извори, специфични извори или фрлени хемиски производи, Опасниот отпад може да се најде во различни физички состојби како што се гасовити, течности или цврсти материи. Опасниот отпад е посебен вид отпад бидејќи не може да се отстрани со обични средства како другите нуспроизводи од нашиот секојдневен живот. Во зависност од физичката состојба на отпадот, може да бидат потребни процеси на третман и зацврстување.
Базелската конвенција за контрола на прекуграничното движење на опасен отпад и негово отстранување била потпишана од 199 земји и стапила на сила во 1992 година. Пластиката била додадена на конвенцијата во 2019 година.
Количина
Во светот, Програмата за животна средина на Обединетите нации (UNEP) процени дека повеќе од 400 милиони тони опасен отпад се произведуваат универзално секоја година, главно од индустријализираните земји (Шмит, 1999). Околу 1 процент од ова се испраќа преку меѓународните граници, при што најголемиот дел од трансферите се случуваат помеѓу земјите во Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) (Кругер, 1999). Една од причините поради кои индустријализираните земји го испраќаат опасниот отпад во земјите што се индустријализираат за отстранување е зголемените трошоци за отстранување на опасниот отпад во матичната земја.
Базелската конвенција за контрола на прекуграничното движење на опасен отпад и нивно отстранување била потпишана од 199 земји и стапи на сила во 1992 година. Пластиката била додадена на конвенцијата во 2019 година.
Универзален отпад
Универзалниот отпад е посебна категорија на опасен отпад кој (во САД) генерално претставува помала закана во однос на другите опасни отпади, е сеприсутен и произведен во многу големи количини од голем број генератори. Некои од најчестите „универзални отпадоци“ се: флуоресцентни светилки, некои специјални батерии (на пр. батерии што содржат литиум или олово), катодни цевки и уреди што содржат жива.
Универзалниот отпад подлежи на нешто помалку строги регулаторни барања. Создавачите на мали количини на универзален отпад може да се класифицираат како „условно ослободени генератори на мали количини“ (CESQGs) што ги ослободува од некои од регулаторните барања за ракување и складирање на опасен отпад. Универзалниот отпад сè уште мора да се отстранува правилно.
Опасен отпад од домаќинството
Опасен отпад од домаќинствата (HHW), познат и како доместичен опасен отпад или специјални материјали создадени дома, е отпад што се создава од станбени домаќинства. HHW се однесува само на отпадот што резултира од употреба на материјали кои се означени и се продаваат за „домашна употреба“. Отпадот создаден од компанија или во индустриски услови не е HHW.
Следната листа вклучува категории кои често се применуваат за HHW. Важно е да се напомене дека многу од овие категории се преклопуваат и дека многу отпад од домаќинствата може да биде под повеќе категории:
Отстранување
Историски гледано, некои опасни отпадоци биле депонирани на редовни депонии. Ова резултираше со зголемени количества опасни материјали кои навлегувале во земјата. Овие хемикалии на крајот влегле во природните хидролошки системи. Многу депонии сега бараат контрамерки против контаминација на подземните води. На пример, долж основата на депонијата треба да се постави бариера за да ги држи опасните материи што може да останат во отстранетиот отпад. Во моментов, опасниот отпад често мора да се стабилизира и зацврсти пред да влезе во депонија и мора да се подложи на различни третмани за да се стабилизира и депонира. Повеќето запаливи материјали може да се рециклираат во индустриско гориво. Некои материјали со опасни состојки може да се рециклираат, како што се батериите со оловна киселина.
Рециклирање
Некои опасни отпадоци може да се рециклираат во нови производи. Како примери можат да се напоменат оловно-киселинските батерии или електронските кола. Кога тешките метали во овие типови на пепел ќе поминат низ соодветен третман, тие би можеле да се врзат за други загадувачи и да ги претворат во цврсти материи кои полесно се отстрануваат или би можеле да се користат како полнење на тротоарот. Ваквите третмани го намалуваат нивото на закана од штетните хемикалии, додека истовремено го рециклираат безбедниот производ. Постои ваков центар за рециклирање во Окснард, Калифорнија. Градот не наплаќа за отстранување на опасни материјали, но има ограничување колку некој може да доносе месечно. Освен опасниот отпад, градот дозволува да се фрла и електронски отпад, светилки и батерии.
Согорување, уништување и отпад-во-енергија
Опасниот отпад може да биде „уништен“. На пример, со негово согорување на висока температура, запаливиот отпад понекогаш може да биде согорен како извор на енергија. Многу цементни печки согоруваат опасен отпад како што се употребени масла или растворувачи. Денес, третманите со согорување не само што ја намалуваат количината на опасен отпад, туку и генерираат енергија од гасовите што се ослободуваат во процесот. Познато е дека овој конкретен третман на отпадот ослободува токсични гасови произведени со согорување на нуспроизвод или други материјали кои можат да влијаат на животната средина. Сепак, модерната технологија развила поефикасни објекти за согорување кои ги контролираат овие емисии до точка каде што овој третман се смета за покорисна опција. Постојат различни типови на согорувачи кои варираат во зависност од одликите на отпадот. Согорување на гладен воздух е уште еден метод што се користи за третирање на опасниот отпад. Исто како и при вообичаеното согорување, се случува горење, но сепак контролирањето на дозволеното количество кислород се покажува како значајно за да се намали количината на произведените штетни нуспроизводи. Согорувањето на гладен воздух е подобрување на традиционалните инсинератори во однос на загадувањето на воздухот. Со користење на оваа технологија, можно е да се контролира стапката на согорување на отпадот и со тоа да се намалат загадувачите на воздухот произведени во процесот.
Депонија за опасен отпад
Опасниот отпад може да се одложи во депонија за опасен отпад или во постојан објект за депонирање. „Во однос на опасниот отпад, депонијата се дефинира како објект за депонирање или дел од објект каде што се поставува опасен отпад и кој не е куп, објект за третман, површинско затнување, подземен бунар за инјектирање, формација на солна купола, формација на солено корито, подземен рудник, пештера или објект за управување со корективни активности (40 CFR 260.10).
Пиролиза
Некои видови опасен отпад можат да се отстранат со пиролиза на висока температура не нужно преку електричен лак, туку со депривација на кислород за да се избегне согорување. Меѓутоа, кога електричниот лак се користи за генерирање на потребната ултра топлина (над 3000 степени C температура), сите материјали (отпад) внесени во процесот ќе се стопат во стопена згура и оваа технологија се нарекува плазма, а не пиролиза. Плазма технологијата произведува инертни материјали кои кога се ладат се зацврстуваат во материјал сличен на карпи. Овие методи на третман се многу скапи, но може да се претпочитаат од согорување на високи температури во некои околности како на пример при уништување на концентрирани видови органски отпад, вклучувајќи полихлорирани бифенили, пестициди и други постојани органски загадувачи.
Менаџмент и здравствени ефекти
Управувањето и отстранувањето на опасниот отпад доаѓа со последици доколку не се направи правилно. Доколку се отстранат неправилно, опасните гасовити материи може да се испуштат во воздухот што резултира со поголем морбидитет и морталитет. Овие гасовити супстанции може да вклучуваат водород хлорид, јаглерод моноксид, азотни оксиди, сулфур диоксид, а некои може да вклучуваат и тешки метали. Поради шансите за ослободување на гасовити материјали во атмосферата, неколку организации (RCRA, TSCA, HSWA, CERCLA) развиле скала за идентификација во која се категоризираат опасните материјали и отпадот за да може брзо да се идентификуваат и ублажат потенцијалните истекувања. Материјалите од Ф-листата биле идентификувани како отпад од неспецифични индустриски практики, материјалите од К-листата биле отпад создаден од специфични индустриски процеси - пестициди, нафта, експлозивни индустрии, а во листата P&U биле комерцијално генерираниот отпад и пестицидите. Не само што лошото управување со опасниот отпад може да предизвика неповолни директни здравствени последици преку загадувањето на воздухот, погрешно отстранетиот отпад може да ги загади и подземните води и почвата. Во една австриска студија, луѓето кои живеат во близина на индустриски локации се „почесто невработени, имаат пониско ниво на образование и двојно поголема веројатност да бидат имигранти“. Ова создава несразмерно поголеми проблеми за оние кои во голема мера зависат од земјата за жетви и од потоци за вода за пиење - ова ги вклучува и домородните американски популации. Иако сите пониски класи и/или социјални малцинства имаат поголем ризик да бидат изложени на токсична изложеност, домородните Американци се изложени на повеќекратен ризик поради фактите наведени погоре (Брук, 1998). Неправилното отстранување на опасниот отпад резултираше со многу екстремни здравствени компликации кај одредени племиња. Мохавците во Аквесасне претрпеле покачени нивоа на полихлорирани бифенили во нивните крвотоци што доведува до повисоки стапки на рак.
Пченкарна тортиља
Во Северна Америка и Средна Америка, пченкарна тортиља или само тортиља ( /t ɔːr t i ə /, Spanish:  ) е еден вид тенок, бесквасен рамномерен леб, изработен од домашна пченка. Во Гватемала и Мексико, постојат три бои на пченкарно тесто за правење тортиљи: бела пченка, жолто пченка и сина пченка (или црно пченка).
Со пристигнување на Европејците во Америка, Шпанците ја нарекле тортиља од нејзината сличност со традиционалниот тркалезен бесквасен колач и омлети (првично направени без компири, кои се одгледувале во Јужна Америка). На Ацтеките и други ацтечки јазици - ги нарекле тортиљи tlaxcalli (   ); кои станале прототипски тортиљи.
Опасен отпад
Закон за зачувување и обновување на ресурсите (RCRA)
Опасниот отпад е отпад со својства кои го прават опасен или потенцијално штетен по здравјето на луѓето или животната средина. Опасниот отпад може да биде течност, цврсти материи, содржани гасови или тиња. Тој може да биде нуспроизводи на производствени процеси или едноставно отфрлени комерцијални производи, како течности за чистење или пестициди. Во регулаторна смисла, опасниот отпад според RCRA е отпад што се именува на една од четирите листи за опасен отпад (F-листа, K-листа, P-листа или U-листа) или покажува барем една од следните четири одлики: запалливост, корозивност, реактивност или токсичност. Во САД, опасниот отпад е регулиран според Законот за зачувување и обновување на ресурсите (RCRA), поднаслов Ц.
По дефиниција, ЕПА утврди дека некои специфични отпади се опасни. Овие отпадоци се инкорпорирани во списоци што ги објавува Агенцијата. Овие списоци се организирани во три категории: F-листа (отпад од неспецифичен извор) пронајдена во регулативите на 40 CFR 261,31, К-листа (отпад со специфичен извор) пронајдена во регулативите со 40 CFR 261,32 и P-листа и U-листа (отфрлени комерцијални хемиски производи) пронајдена во прописите на 40 CFR 261,33.
Системот за водење евиденција на RCRA помага да се следи животниот циклус на опасниот отпад и го намалува количеството на незаконски отстранет опасен отпад.
Закон за сеопфатен одговор, компензација и одговорност за животната средина
Законот за сеопфатен одговор, компензација и одговорност за животната средина (CERCLA) бил донесен во 1980 година. Примарниот придонес на CERCLA бил да создаде „Суперфонд “ и да обезбеди чистење и санација на затворени и напуштени локации за опасен отпад. CERCLA се занимава со историски изливи на опасни материјали, но не управува конкретно со опасниот отпад.
САД
Во САД, третманот, складирањето и отстранувањето на опасниот отпад се регулирани со Законот за зачувување и обновување на ресурсите (RCRA). Опасниот отпад е дефиниран под RCRA во 40 CFR 261 каде што тој е поделен во две големи категории: карактеристичен отпад и специфичен отпад.
Според RCRA, управа во САД што третира, складира или отстранува опасен отпад мора да добие дозвола за да ја врши оваа функција. Создавачите и транспортерите на опасен отпад мора да исполнуваат специфични барања за ракување, управување и следење на отпадот. Преку RCRA, Конгресот ја упати Агенцијата за заштита на животната средина на САД (ЕПА) да создаде регулативи за управување со опасниот отпад. Според овој мандат, EПA разви строги барања за сите аспекти на управувањето со опасниот отпад, вклучувајќи третман, складирање и отстранување на опасниот отпад. Покрај овие федерални барања, државите можат да развијат построги барања кои се пошироки по обем од федералните регулативи. Понатаму, RCRA им овозможува на државите да развиваат регулаторни програми кои се барем исто толку строги како RCRA и, по одобрение од EПA, државите можат да ја преземат одговорноста за спроведувањето на барањата на RCRA. Повеќето држави ја користат оваа власт, спроведувајќи свои програми за опасен отпад кои се барем исто толку строги, а во некои случаи се построги од федералната програма.
Владата на САД обезбедува неколку алатки за мапирање на опасниот отпад на одредени локации. Овие алатки исто така му овозможуваат на корисникот да прегледува дополнителни информации.
Сандали
Сандали (јазик латински|sandalia, јазик грчки|σανδαλιών, sandalió̱n) се врста на отворени чевли која најчесто се произведувала од кожа, дрво и растителни влакна. Познатите врсти на сандали се сандалете (-{sandalette}- — сандали со Потпетица), опанок, апостолки (草履, -{zōri}-) и римјанки (-{caligae}-).
Се користеле уште во Месопотамија (средина на вториот милениум пред новата ера). Неретка употреба исто така била и во Египет, Рим и старите американски цивилизации. Уште претставувале секојдневни обувки за мексиканските домородци, каде што се нарекувале варачи.
Сандалите се свечени обувки на католичките бискупи кои се носат во текот на понтификалната миса. Освен тоа, во шестиот век на новата ера се  спомнува кампагус, сандали за угледните луѓе вклучувајќи го папата и неговите ѓакони. Спрема тие записи, кампагусите се правени по примерот на обувките кои ги носеле римските сенатори. Дури во деветтиот век почнало да се користи името сандалија, кој се одржал до денес. Како сандалите почнале да ги користат и останатите луѓе, оние кои бискупите денес ги нарекуваат калиги. Се изработуваат од свила и имаат кожен ѓон.
Глогоњ
Глогоњ е село на територијата на град Панчево во Војводина, Република Србија. Според пописот од 2011 година во селото живеат 3.012 жители.
Демографија
Според пописот од 2002 година во селото 3.178 жители. Населението во селото е воглавно српско, но има и доста Македонци населени после Втората светска војна.
Македонски родови во Глогоњ
Во Глогоњ се населиле македонски родови од следните области и села во Македонија, населени во периодот од 1946 до 1956 година:
Кумановско
Кривопаланечко
Скопско
Охридско
Прилепско
Кратовско
Кичевско
Тортиља
Тортиља — мало, тркалезно и тенко лепче од пченкарно или пченично брашно. Вообичаено тестото за тортилјите се прави без квасец.
Потекло на поимот
На шпански јазик, „тортиља“ значи „мало лепче“.
Пченкарна тортиља
Тортилјите направени од пченка се најстариот вид тортилји и се многу популарни во Мексико и Средна Америка.
Пченична тортиља
Пченица не била одгледувана во Америка пред доаѓањето на Европејците, но денес од нејзиното брашно најчесто се спремаат тортилјите. Пченичните тортилји вообичаено содржат сало и сол, а другата подготовка и готвење е идентично со пченкарните тортилји. Пченичните тортилји се користат за бурита, такоа и други текс-мекс јадења, особено за оние кои се јадат со раце, бидејќи пченичните тортилји подобро го чуваат филот од пченкарните тортилји.
Јакина
Јакина (Ασκός, Аскос; до 1927 г. Γιακίνια, Јакинија ) — село во Лагадинско, Егејска Македонија, денес во општината Лагадина во областа Централна Македонија, Грција. Населението брои 1.426 жители (2011).
Географија
Селото е сместено во јужните пазуви на Богданска Планина, на 9 км јужно од Сухо и источно од Лагадина.
Историја
Во османлиско време Јакина првобитно била населена со Јуруци, а потоа станала турско село со 153 куќи. Подрачјето на Јакина зафаќало и впрочем било збир од повеќе маала кои се сметале за одделни населби: Камбулу, Кара Исли, Меминли, Дере Махале, Прнар Баши, Џами и Чил Махале. Со Букурешкиот договор во 1913 г. тој дел на Македонија потпаднал под Грција, кога селото броело 1.186 жители, сите Турци. На овој попис маалата се вбројани заедно во целината на Јакина. Во 1920 г. се забележани вкупно 1.156 турски жители, иако населението на секое маало е попишано одделно. Напомена: Во пописот не е спомнато маалото Меминли, поради што Симовски претпоставува дека било растурено во Првата светска војна. Во подоцнежните официјални сознанија се гледа дека маалото сепак продолжило да постои, што значи дека во 1920 г. е попишано, но изоставено како одделно маало; ова се гледа од фактот што недостасуваат 30 жители за да се добие вкупниот број на населението на Јакина утврден таа година.
Во 1924 населението како муслиманско е иселено во Турција, и во Јакина властите довеле Грци дојдени од Аскос (денес Јалиќој), Источна Тракија, а подоцна и понтски Грци од селото Ахтас. Во 1927 г. името му е сменето во Аскос, според источнотракиското село од кое дошле првите доселени Грци.
На пописот од 1928 г. е заведено дека Јакина се состоела од маалата Камбулу, Кари Исли, Меминли и Прнар Баши, опфаќајќи вкупно 1.307 жители. Во 1940 г. е забележано дека во Јакина живееле 1.336 лица, за во 1951 г. да се зголемат на 1.802, а во 1961 на 2.143 жители. Во 1971 г. населението се намалило на 1.667 лица, па повторно почнало да се зголемува, со 1.788 во 1981 и 2.012 во 1991 г. Оттогаш, во следните децении бројт на жителите бележи повторен пад. лпга во 2001 г. се попишани 1.493, а во 2011 г. — 1.426 жители.
Стопанство
Селото има површини од обработливо земјиште со плодна почва на која се произведуваат памук, пченица и други култури.
Катастрофа на браната Брумадињо
Катастрофата на браната Брумадињо се случила на 25 јануари 2019 година кога хидројаловишната рудничка брана за железна руда Корего до Фејхао претрпела катастрофален дефект односно попуштила. Браната, која се наоѓа на 9 километри источно од Брумадињо во Минас Жераис, Бразил, е во сопственост на рударската компанија Вале, која исто така била вклучена во катастрофата на браната Маријана во 2015 година Уривањето на браната ослободило кал што го зафатило седиштето на рудникот, вклучително и кафетеријата за ручек, заедно со куќи, фарми, гостилници и патишта. 270 луѓе загинале како резултат на колапсот, од кои 259 биле официјално потврдени како мртви, во јануари 2019 година, а 11 други пријавени како исчезнати, чии тела не биле пронајдени.
Позадина
Хидројаловишната рудничка брана била изградена во 1976 година од и била купена од корпорацијата за рударство на железна руда Vale SA во 2001 година. Таа била класифицирана како мала структура со низок ризик од високо потенцијално оштетување, според регистарот на Националната агенција за рударство. Во соопштението, Стејт департментот за животна средина и одржлив развој објавил дека потфатот бил уредно лиценциран. Во декември 2018 година, Вале добил дозвола за повторна употреба на отпадот од браната (околу 11,7 милиони кубни метри) и за затворање на активностите. Браната не добила јаловина од 2014 година и, според компанијата, била подложена на теренски контроли двапати неделно.
Vale SA имала сознанија за проблеми со сензорите кои го надгледуваат структурниот интегритет на браната.
Колапс
Браната I се урнала нешто по пладне, во 12:28 часот на 25 јануари 2019 година, ослободувајќи токсичен бран од околу 12 милиони кубни метри јаловина. Текот на калта брзо ја зафатила административната област на рудникот, закопувајќи живи стотици вработени во рудникот, вклучително и голем број во кафетеријата за време на нивната пауза за ручек. Потопот од рударски отпад продолжил надолу кон „Вила Фертеко“, мала заедница на околу 1 километар од рудникот, при што загинале најмалку седум лица кои биле на ручек и поради уривање на железнички мост на патот. До 3:50 часот калта поминала над 5 километри, стигнувајќи до реката Параопеба, главната река во регионот, која снабдува со вода една третина од регионот Бело Хоризонте.
Институтот Инхотим, еден од најголемите уметнички центри на отворено во Латинска Америка, лоциран во Брумадињо, бил евакуиран како мерка на претпазливост, иако калта не стигнала до паркот за скулптури.
На 27 јануари околу 05:30 часот наутро, се огласиле сирените поради стравувањата за стабилноста на соседната брана VI на рудникот, резервоар за процесна вода, каде што било забележано зголемено ниво на вода. Поради ризикот, биле евакуирани околу 24.000 жители од неколку квартови на Брумадињо, вклучително и централното градско подрачје на градот. Спасувачките операции биле прекинати по неколку часа.
Животна средина
Неисправноста на браната ослободила околу 12 милиони кубни метри јаловина. Металите во јаловината биле инкорпорирани во речните седименти, со поголема концентрација поблиску до местото на излевање. Анализите на речниот талог биле спроведени низводно за 27 елементи, покажувајќи некои мали зголемувања во концентрациите на металите. Тешки концентрации на кадмиум биле пронајдени во Ретиро Баиксо, околу 302 километри низводно од местоположбата на рудникот.
Претседателот на Вале, Фабио Швартсман, изјавил дека браната била неактивна од 2015 година и дека материјалот не треба да се движи премногу. „Верувам дека еколошкиот ризик, во овој случај, ќе биде многу помал од оној на Маријана“.
Економско влијание
Како резултат на катастрофата, на 28 јануари цената на акциите на Vale SA паднале за 24%, губејќи 71,3 милијарди реали (19 милијарди американски долари) во пазарната капитализација, што е најголемата загуба во еден ден во историјата на бразилската берза, надминувајќи го оној од мај 2018 година, кога Petrobrás изгубил повеќе од 47 милијарди R$ во пазарна вредност. До крајот на 28 јануари, долгот на Вале бил намален на рејтинг BBB- од страна на Fitch Ratings.
Во градот Брумадињо, голем дел од земјоделските површини биле погодени или целосно уништени. Локалната сточарска индустрија претрпела штети, главно од загубата на животни како говеда и живина. Локалниот пазар исто така бил погоден поради штетите, при што некои продавници и објекти останале затворени неколку дена.
Влијание врз јавното водоснабдување
Претпријатието за водоснабдување Companhia de Saneamento de Minas Gerais (COPASA) изјавило дека јаловината не го загрозила јавното водоснабдување, но како мерка на претпазливост го прекинала апстракцијата на речната вода во заедниците Брумадињо, Хуатуба и Пара де Минас. Поради важноста на реката за општината, Регулаторната агенција за водоводни и канализациони услуги на Пара де Минас (ARSAP) објавила дека операциите би можеле да продолжат нормално.
По проценката на државните и федералните агенции за здравство, животна средина и земјоделство, Владата на Минас Жераис на 31 јануари објавила дека суровата вода од реката Параопеба, од нејзиното сливување со Рибеирао Феро-Карвао до Пара де Мина, претставува ризик за здравјето на луѓето и животните и не треба да се консумира. Тестовите покажале дека уште дваесет други општини биле погодени од уривањето на браната. Ефектите од загадувањето влијаеле на заедниците најмалку 120 км подалеку од Брумадињо.
Реакции
Претседателот на Бразил Жаир Болсонаро испратил тројца министри да ги следат спасувачките напори. Гувернерот на Минас Жераис, Ромеу Зема, најавил формирање на работна група за спасување на жртвите.
Израелската влада испратила група од 130 лица, вклучувајќи специјалисти инженери, лекари, тимови за пребарување и спасување, пожарникари и поморски нуркачи во Брумадињо за да им помогнат на бразилските специјалисти во пронаоѓањето на можните преживеани.
На 29 јануари, бразилските власти издале налози за апсење на петмина вработени за кои се верувало дека се поврзани со уривањето на браната, што довело до апсење на двајца високи менаџери на рудникот и уште еден вработен во Вале, заедно со двајца инженери од германската компанија TÜV Süd, кои биле договорени за прегледување на браната.
Благајникот на локалниот рударски синдикат ја нарекол катастрофата „предумисла“ бидејќи имало континуирани и долгогодишни поплаки и предупредувања за структурниот интегритет на браната. Вале ги негирал овие обвиненија и изјавил дека рудникот бил ажуриран со најновите стандарди.
Еден ден по неуспехот, бразилскиот институт за животна средина и обновливи природни ресурси објавил казна од 250 милиони R$ за компанијата.
Бразилските правосудни власти замрзнале 3 милијарди американски долари од имотот на Вале, велејќи дека недвижен имот и возила ќе бидат запленети доколку компанијата не може да дојде до пари.
Во април, безбедносните инспектори на Вале одбиле да гарантираат стабилност на најмалку 18 од нејзините брани и насипи во Бразил.
Бразилските обвинители објавиле во јануари 2020 година дека Vale SA, ревизорот TÜV Süd и 16 лица, вклучувајќи го и поранешниот претседател на Вале, Фабио Швартсман, ќе бидат обвинети за намерно убиство и еколошки прекршоци. Во јануари 2021 година, група бразилски баратели ја покренале првата граѓанска тужба на германска територија против TÜV Süd.
Во февруари 2021 година, државната влада постигнала договор со Вале да ги поправи сите еколошки штети и да им плати на засегнатите заедници социо-економски и социо-еколошки репарации, првично проценети на 7 милијарди американски долари.
Илинденка (воздухополвна едрилица)
Илинденка е едноседа високоспособна натпреварувачка едрилица, од класата Стандард 15 m, од дрвена конструкција. Проектирана е од страна на инженерот Милош Илиќ а производството се одвивало исклучиво во фабриката за производство на воздухоплови „20. Мај“ во Скопје, Македонија. Главен иницијатор за проектирањето и изградбата на оваа едрилица, како и основач на ова претпријатие е доајенот и основоположник на македонското цивилно воздухопловство Љубомир Тевчев, и се наоѓало во близина на денешното средно училиште „Јосип Броз - Тито“ во Скопје. Оваа е првиот воздухоплов кој се произведувал исклучиво во Македонија.
Проектирање и развој
Според изјавите на реномираниот македонски пилот и хроничар на македонското воздухопловство Ѓорѓи Чачкиров: „Главен иницијатор за проектирањето и изградбата на оваа едрилица, како и основач на за производство на воздухоплови „20. Мај“ во Скопје е доајенот и основоположник на македонското цивилно воздухопловство Љубомир Тевчев, и се наоѓало во близина на денешното средно училиште „Јосип Броз - Тито“ во Скопје. Покрај „Илинденката“, во оваа фабрика за воздухоплови се произведувале и едрилиците од типот „Чавка“ и „Врабац А“.“
На просторот на СФР Југославија веќе биле изградени едрилици од отворена класа како „Орао 1“, „Орао 2Ц“, „Метеор“, веќе докажани на врвни светски натпревари и биле врв на технологијата. Она што недостасувало била конструкција и градба на едрилици од стандардна класа. Кон крајот на 1954 година, кај Љубомир Тевчев се создала желба за изградба на врвна едрилица која ќе биде белег на Македонија. За тоа била потребна квалитетна работилница, па таа задача му била доделена на претпријатието за производство на воздухоплови „20 Мај“ во Скопје (подоцна претструктуирано и преименувано во „Алумина“). Љубомир Тевчев побарал помош од тогаш познатиот конструктор на едрилици Милош Илиќ, да конструира едрилица според насоките кои тој ќе му ги даде. Илиќ ги употребил сите свои знаења и умеења, но и искуства од градбата на претходните едрилици.
„На почетокот на 1955 година, на бирото на Тевчев во претпријатието „20. Мај“ стоеле цртежите од проектот за новата едрилица. Проектот бил тука, еланот кај вработените веќе бил кренат на високо ниво, а со колективна согласност на едрилицата ѝ е дадено името Илинденка. Вработените, кои сите биле и воздухопловни ентузијасти, до почетокот на мај 1955 го завршиле прототипот на „Илинденката“, првата македонска едрилица.“ - вели реномираниот македонски пилот и хроничар на македонското воздухопловство Ѓорѓи Чачкиров.