Извори_на_информации_за_лекови
Научната литература е класифицирана во три групи: Терциерната или позната како општа литература опфаќа книги, прирачници и компјутеризирани бази на податоци. Овој тип на литература се користи најчесто како извор на информации за помалку детализирани области, бидејќи лесно може да се ракува, концизна е, погодна и компактна. Предност на овој тип литература е тоа што книгите ни даваат преглед на темата во облик на консензус на мислења, а не како поединечно мислење и се користат за брз скрининг на областите кои не интересираат. Додека како недостаток се јавува тоа што темата е нецелосна, не се презентирани доволно детали поради ограничениот простор во книгата или поради степенот на важност што авторот го има дадено за темата која се обработена. Како недостаток кај терциерната литература може да се јават и пристрасноста на информациите, информацијата да не биде благовремена, авторот да нема доволно искуство и стручност да објавува теми или нема поддржување на фактите со цитати. Според темата што се обработува,терциерната литература се дели на: 1. литература која ги обработува болестите, односно нивната етиологија. дијагноза и третман(Cecil Textbook of Medicine итн.) 2. литература која ги обработува лековите(Martindale;The Extra Pharmacopoeia) 3. специјална терциерна литература Во терциерна спаѓаат и рецензирани натписи, кои може да не наведат до референции од примарната литература. Секундарната литература опфаќа индексирачки и апстрактни системи на примарната литература. Притоа, индексирачкиот систем дава само библиографски податоци индексирани според тема, а апстрактниот систем обезбедува и краток опис на информација. Секој од нив покрива различен број на биомедицински списанија, писма, брошури и др. Достапни се преку он-лине или во облик на ЦД-ром. Предностите се: за многу кратко време може да се направи претрага и да се најдат соодветни информации; поевтино е да се користи он-лине верзии, отколку претплата на сите списанија. Недостатоци се тоа што претставуваат сложени системи за ракување и потребна е претходна обука и генерално го даваат само абстрактот од трудот. Најчесто користени бази на податоци се Медлине, Ембасе,Пхармалине и ИПА. Medline го изготвува Националната медицинска библиотека во САД и покрива преку 3900 медицински списанија од 75 земји издадени од 1966 г. па до денес. Информации кои може да се добијат се: наслов, автори, институции, часописот каде е печатен, други информации како: година, волумен, страници, абстракт (околу 75% од индексираните трудови). Трудовите се индексирани според т.н. наслови за медоцинскиот проблем кој е предмет на истражување т.е. Medical Subject Heading (MeSH) vocabulary, кои всушност претставуваат речник на синоними од околу 17 000 поими. MeSH насловите за ској труд се одредуваат од специјалист за индексирање, што се темели на соржината на трудот. МеСХ насловите се распоредени во т.н. стуктура на “дрво”, што означува од поопшто кон по специфични поими. На овој начин може да се дојде до специфични, а истовремено и до поопшти наслови. Претрага може да се изврши со т.н. Боленови оператори (and,or,not) или со клучни зборови. Има слободен пристап на интернет: http://www.nlm.nih.gov. Примарна литература опфаќа научни истражувања објавени во биомедицински списанија, кои претставуваат најнов извор на информации. Овој тип на литература, за разлика од терицерната и секундарната, презентира детали од научно исражувачките методологии. Медицинските списанија содржат различни типови на информации како што се: ревијален труд, консензуси, оригинален научен труд, писма до едиторот, реклами и др. Најпознати се: Категории на примарна литература : Примарната литература содржи различни модели на испитувања, кои се делат врз основа на целите, методите на собирање на податоци и работата на истражувачите. Модели на научни студии: Вистински експерименти - се дава испитуваниот лек или терапија, а потоа се следат субјектите да се одреди ефектот од терапијата. Тие се проспективни и интервентни, а целта е да се одреди врската помеѓу причината и ефектот и најдобро се одредуцва со рандомизирани клинички студии. Тука спаѓаат фармаколошки студии, фармакокинетички студии и др. Студии на следење (Cohort студии) - кај овие студии група на експонирани субјекти се споредува со неекспонирани субјекти и се следи проспективно. Студиите се опсервативни и субјектите не се рандомизираат во терапевтски цели. Случај - контрола студии - кај овие студии, субјектите со одредено заболување се споредуваат со слична група на субјекти без заболување. Целта е да се одредат ризичните фактори асоцирани со специфичното заболување. Студиите се обсервативни и ретроспективни. Вкрстени студии - се одредува преваленца на карактерисика на болест на популација. Тие се опсервативни, фокусирани на опис, дијагноза и механизам на болест. Студија на еден случај и серија на случaи - се опишуваат опсервации поврзани со лекот или технологијата која е применета на една или група пациенти. Резултатите не се споредуваат со контролна група или може да се споредуваат со група која е претходно третирана. Студиите се опсервативни и описни. Студии на стабилност/ин витро - ја споредуваат стабилноста на лековите во различни препарати (офталмички, орални) под различни услови (топлина, притисок). Мета анализи - техника развиена да обезбеди квантитативна и објективна проценка. Резултатите добиени од претходно клинички испитувања се комбинираат и статистички се обработуваат. Фармакоекономски анализи - анализи на трошочна придобивка, трошочна делотворност, и трошочна корист.