cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 3178
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3178 е од видот Sc. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,5 m/лм2. NGC 3178 има привидни димензии од 1,4' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 16 м 9,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 15° 47' 28". Положбениот агол на објектот е во износ од 70°.
Други поделби
Проучување на NGC 3178 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 29980. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 279; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6060. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 689.
Христо Узунов
Потекло
"Потеклото и семејната средина се фундаментален елемент во биографијата на една личност. Тие го обусловуваат неговиот живот во неговата најрана фаза, а оставаат траги во целокупната негова натамошна дејност..."
- Христо Андонов-Полјански
Охрид
Градската архитектура на Охрид зазема посебно место во културното наследство поради тоа што овде, повеќе отколку во другите македонски градови, е зачуван изразитиот тип на ориенталната градска куќа ѕидана во текот на XVIII, XIX и почетокот на XX век. Народните мајстори ги ѕидале овие куќи под влијание на ориенталната и византиската градежна традиција.
По укинувањето и присоединувањето на Охридската архиепископија кон Цариградската патријаршија во 1767 година, се засилило влијанието на елинизмот. Отпорот против грчкото духовно ропство, особено се заострил по 1860 година, по назначувањето на злогласниот владика Мелетиј за охридски митрополит. Не само во Охрид туку и во Македонија, борбата против грцизмот прв ја повел македонскиот просветител Димитрија Миладинов, роден во Струга, учител на поетите Григор Прличев и Рајко Жинзифов. Тој бил затворен во Цариград, каде што заедно со својот брат, поетот Константин Миладинов биле отруени. Отпорот на напредните слоеви на македонското население против грчкото духовно ропство во Охрид продолжил на чело со поетот Григор Прличев, автор на поемите Сердарот и Скендербег. Во 1869 година со султанов хатишериф биле укинати грчките училишта во Охрид.
По одржаниот плебисцит од 1874 година во Охрид е назначен митрополитот од Бугарската егзархија, откако 9387 души христијани гласаат позитивно, а само 139 лица христијани гласаат против и сакаат да останат под владеењето на Цариградската патријаршија. Според „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ издадена во Цариград во 1878 година, во Охрид живеат 2 700 домаќинства, од кои 2 000 жители муслимани, 4 450 Mакедонци под Егзархијата , 450 Власи и 200 Цигани.
Во 1880 година се создава Охридскиот заговор, потикнат од митрополит Натанаил Охридски. Во тоа време тој престојува во Бугарија и раководи со Охридската епархија со митрополитскиот протосингел архимандрит Дионисиј. Целта на заговор е кревање на востание на Македонците во Западна Македонија. Заговор е откриено во пролетта 1881 година и властите уапсиле многу заговорници од Охрид и околните села.
Семејство
Христо Узунов е роден на 22 октомври 1878 година во Охрид. Татко му Димитар Узунов бил долгогодишен учител и борец за независна црква, близок и роднина на Григор Прличев, а неговата мајка Анастасија Узунов потекнува од стариот струшки просветистелски род Чакарови, таа е ќерка на Георги Чакаров, и е прва братучетка на Христо Матов и Милан Матов. Христо Узунов, заедно со двајцата свој помали браќа Андон и Ангел (исто така дејци на Македонската револуционерна организација) бил воспитуван од мајка си во патриотиски дух.
Кон македонскиот пантеон
- Христо Узунов
Први револуционерни чекори
По завршувањето на основното училиште во Охрид, учи во Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ во 1894-1895. Таму бил привлечен кон идеите на Македонската револуционерна организација од страна на Даме Груев и раководел со училишниот бунт од 1896 година.
Потоа е учител во Охрид. На 5 август 1898 година Методи Патчев, со помош на Христо Узунов и Кирил Прличев, синот на Григор Прличев, во центарот на Охрид го ликвидирал србоманот Димитар Грданов. Христо Узунов, заедно со истомислениците бил уапсен и лежи 9 месеци во затвор. Во периодот помеѓу јануари 1902 година - март 1903 година е повторно затворен во Битолскиот затвор. По излегувањето од затвор го зазема местото на штотуку убиениот охридски војвода Тома Давидов.
Смилевски конгрес
"На конгресот ја прикажав положбата онаква каква што е: сметав за безумно да се премолчува дека некои реони воопшто не се подготвени, и дека нема да земат учество. Со Сарафов се сретнав за првпат во Смилево дома кај мене. На конгресот Сарафов беше категорички за акции. Имаше мислење порано да се започне со востанието. Не верувавме дека Турците ќе се решат да прибегнат до толкава жестокост, сосем да го сотираат населението. Сарафов во доверба кажуваше дека некој министер рекол оти ако бидеме во состојба да задржиме 60.000 турска војска, Бугарија ќе се смешала. И јас најпосле допуштив дека може да дојде до тоа. Конгресот ме избра за член на Генералштабот на битолскиот вилает, заедно со Сарафов и Лозанчев."
- Даме Груев
Најголемиот број од делегатите веќе на 18 април 1903 година се собрале во селото Смилево. Соселаните на Даме ја сфатиле честа како и одговорноста од престојот на такво мноштво на револуционерни првенци во нивното село. Дел од месната вооружена сила, деноноќно ја вардела целата околина на час, час и половина растојание, а стотина души вооружени смилевци биле на нозе внатре во селото.
По предлог на Сарафов, за претседател бил избран Даме. За секретари биле посочени и прифатени Георги Поп Христов и Парашкев Цветков. Смилевскиот конгрес, како конгрес на Битолскиот округ, според решенијата донесени во Солун, требало дефинитивно да ја потврди одлуката за кревање востание. Во таа насока се развила остра дискусија, во која се јавила струја која сметала дека условите за сенароден бунт, сè уште, не се созреани. На првиот ден од конгресот од излагањето на делегатите било утврдено дека Прилепскиот, Битолскиот, Кичевскиот и некои делови на други реони не се достатно подготвени. Меѓу делегатите се јавиле лица кои биле против востание во текот на таа година како што биле: Ѓорѓи Сугарев, Петар Ацев, Тале Христов, Никола Карев, Никола Петров Русински и други. Во една крајно напната атмосфера по повод острите расправии околу решението за востание. Несогласувањата ги прекинал Даме Груев, кој како еден од основачите на Организацијата и претставник на неговиот Централен комитет, уживал огромен авторитет. Според сеќавањата на Пандо Кљашев, тој рекол:
Бил избран Главен штаб за II Битолски револуционерен округ со тројца членови: Даме, Борис Сарафов и Анастас Лозанчев. Конгресот го задолжил Главниот штаб да го одреди и датумот на востание. Бил изработен Востанички дисциплински устав, со кој се определувале правата и должностите на востаниците, на реонските горски начелства и на ГШ.
Борби
На Илинден, Охридско имал веќе подробно разработе план за првите дејствја и со добра интендантска служба — складови со храна и други намирници, тајни фурни, леарници за патрони, но без ниедна бомба и без ниедна манлихера. Била организирана и санитетска служба со еден вид на болница во Чемерскиот дол, над селото Брждани, а како доктор фигурирал Хр. Ангелов. Реонски началници биле: Христо Узунов, Антон Кецкаров, Наум Анастасов, Александар Чакаров и Наум Златарев.
На 20 јули биле исечени сите телеграфски линии меѓу Охрид и Битола, Кичево, Дебар, Елбасан и Корча. Многу од мостовите на патиштата од Охрид кон овие градови биле разрушени. Голем дел од стражарските кули биле опожарени, беговите, кехаите и други турски официјални лица биле убиени. Според планот за дејствувањето вооружените сили од Дримкола требало своето делување да го ограничат, да го минат Дрим и заедно со селските чети од Малесијата да се префрлат во Горна Дебрца во тамошните пунктови. Но акцијата се разврзала спротивно од планот.
Малесискиот војвода Тасе Христов намерил да го плени стадото на еден Арнаутин чие бачило се наоѓало во селото Локово. Меѓутоа овчарите биле вооружени и ги разбиле. Потоа пристигнал башибозук и аскер, по што дошло до судир со четите во селата Лаково и Селце. Другите селски чети го нападнале гарнизонот во Вевчани но биле пресретнати од силен оган и се повлекле. Потоа дошло до судири кој траеле до вечерта на 23 јули. На 24 јули сите дримколски и малесиски чети се собрале кај Караорман во Горна Дебрца. Таму се собрале голем број на бегалци на грбот на револуционерното раководство. Четите повторно се упатиле кон Дрим, но веќе сите села биле опустошени.
Во Горна Дебрца слатинската чета, водена од свештеникот Георги, ја нападнала стражарската кулата во Сошани, а оздоленската чета — кулата в Оздолени. Началниците Кецкаров и Цветинов со четата од с. Брждани го нападнале аскерот во кулата при селото Старо Велмеј, кулата била опколена но следниот ден се обиделе да се повлечат но паднале во заседа на велмејската и бржданската чета, при што загинале 10 Турци. Во Долна Дебрца куратишката чета го нападнала собирачот на данок во Куратица, биле убиени 15 души.
Најмногу сили биле ангажирани за двете најважни акциии. Против гарнизоните во нахискиот центар Издеглавје и на Сирулскиот рид. По Смилевскиот конгрес Османлиите ги поставиле гарнизоните затоа што тие имале стратегиско значење и од нив можеле да се следаат Дебрца и Ортакол. Со нападот на Издеглавје раководел реонскиот војвода на Горна Дебрца Смиле Војданов. Вечерта на 20 јули (стар календар), четите од селата Сливово, Слатина, Оздолнени, Мраморец и други, се концентрирале кај месноста Гојдороец, а четите од Лактиње и Годивје во месноста Васкорчиште, вкупно 250 востаници.
Нападите започнале утрото на 21 јули но аскерот од 100 души се утврдил во една непристапна кула, борбата траела два дена. Неколку војници успеале да го пробијат востаничкиот кордон и да отидат за помош во рабојничкото село Песочани. По неколку часа башибузлукот од тоа село ги нападнал востанците. Следниот ден едена дружина од редовната турска војска од заднина го нападнала одредот на војводата Смиле Војданов, востаниците морале да се повлечаат без да дадат жртви.
Нападот на Сирулскиот рид бил раководен од реонскиот началник Христо Узунов и Дејан Димитров со околу 150 души. Грмежите од Брждани и Старо Велмеј го предупредиле гранизонот од околу 200 души и тој се утврдил. Турците започнале да стрелаат врз востаниците, а ним им стигнала помош од Копарница кој го загрозувале тилот на Дејан Димитров кој командувал со својата реонска чета и со четите од Лешани и Злести. Очекуваните востанучки чети од Куратица, Вапила и другите села не пристигнале. Гарнизонот бил на пат да капитулира но од градот пристигнал аскер. Турскиот аскер веднаш го подпалил Сирула и отворил оган на самите селани. Затоа војводата Деан отстапил, а како потреба се наматенала заштитата на населението и тоа било префрлено на Куратишката планина. Востаниците на Рида имале еден загинаат и петмина ранети.
Овие две битки се покажале како пресудни за понатамошниот тек на востанието во Охридско. Издеглавје и Сирулскиот рид станале потпорни точки на турските засилувања. Од овои пункта се напаѓале селата и се прземале поголемите акции протов востаниците, а пунктовите служеле и како врска со градот Охрид. Во периодот меѓу 25 и 30 јули имало судири кај Лешани, Слатина, Лактиње, Врбјани и Ботун. Само на 30 јули имало имало шест битки и тоа кај Брждани, Лешани, Белчишта, Црвена вода, а во Орта-кол, кај селата Куратица и Плаќе. Во борбата кај Брждани учествувал и Борис Сарафов со 80 души и тој дошол од Демирхисарско на помош.
Турците и покрај тоа што ги држеле Издеглавје и Сирулскиот рид и постојано добивале засилувања не се решиле да дејствуваат. Господари на планините останале востаниците. Првите денови на асвгуст поминале мирни, а тоа им дало можност на востаниците да се прегрупираат.
Задушување
Охридското горско началство на 9 август се поделило на две групи. Првата група во состав: Христо Узунов, Н. Цветинов и Н. Златарев останале да раководат со четите во Долна Дебрца и Езерско, а втората група А. Кецкаров, А. Чакров и Л. Димитров заминале за Горна Дебрца. Меѓутоа, во втората фаза на востанието Турците добиле бројно засилување, со тоа се засилил и башибозукот, па започнало одмаздувањето, палежите, грабежите и уништувањето на имотот. На сето тоа востаниците се спротивставувале со партизанска тактика: поставувале заседи, ги штителе збеговите и селата, напаѓале ненадејно, се извлекувале по планинските реони, но потенцијалите во однос на турските им биле мали, па постепено акциите почнале да згаснуваат. Цели три месеци востаниците и населението живееле во партизански услови. За тоа време турската војска и башибозукот ги опожариле селата Слатино, Лактиње, Годивје, Врбјани и други.
На 30 и на 31 август 1903 година турска редовна војска од околу 3.000 души и башибозукот извршиле погром врз бегалскиот логор кај селото Куратица во близина на Вишеслоец во месноста Рашанец. Тие го опкружиле логорот во кој имало околу 2.000 бегалци од 18 села од Долнодебарскиот и од Езерскиот реон. Обезбедувањето имало само 117 четници. Борбата кај Рашанец започнала во 11 часот и траела до половина коќ. Слабо вооружени, со малку резерва, востаниците не успеале да го спречат противникот кој користел и артилериски орудија. Турците за кратко време го претвориле бојот во жесток колеж. Околу 190 жени, мажи и деца биле убиени, речиси секоја жена и девојка била обесчестена, храната и другиот имот во складовите биле уништени. Во тој крвав бој Турците имале околу 200 загинати, а востаниците имале 41 загинат. Меѓу другите загинале војводите Аргир Маринов, Андон Узунов, брат на Христо Узунов, Наум Златарев и други. Најмногу настрадало населението во логорот.
Демобилизација
По таа катастрофа започнала третата фаза, односно последната фаза на Илинденското востание што траела до почетокот на октомври 1903 година Во тој период населението се враќало во селата, организирано се прекинувале партизанските дејства и се демобилизирале востаничките сили. На 17 септември Христо Узунов заминал за Демирхисарско за да воспостави врска со Главниот штаб, а останатите членови на Горскиот штаб ги демобилизирале четите. Меѓутоа, во Горна Дебрца војската преземала нови акции, па Горското началство било принудено да избега во Албанија, а оттаму да се префрли во Црна Гора. Потоа на разни начини се префрлило во Бугарија.
Во Охридско останал само раководителот на околијата и претседателот на Горското началство - Христо Узунов. Тој ги споделил сите трагедии со македонското население. За време на востанието од почетокот на август до октомври 1903 година во Охридско биле запалени 42 села, изгореле околу 2.064 куќи, 24 цркви и 18 училишта. Според списокот на Христо Узунов убиени биле 483 души од кои 17 постојани четници, 116 селски четници, останатите биле жени, деца и невооружани мажи. По страдањата само Костурската околија можела да се споредува со Охридската. Со голема заслуга на Х. Узунов, Охридската организација брзо се опоравила и повторно се вклучила во националноослободителното движење.
Белешки
Благодарејќи токму на него, за Битолскиот востанички реон во текот на Илинденското востание се знае многу повеќе отколку за другите востанички области. Тој запишувал сѐ, го бележел името на секој загинат востаник, на секој убиен селанец, на секој предавник кого организацијата го осудувала на смрт. Денес се познати имињата на сите 478 лица од охридско-струшки крај кои загинале во востанието. За големата посветеност на македонското дело на Христо Узунов зборува и неговата средба со селаните од село Куратица, веднаш по трагичниот крај на востанието:
А потоа востаниците ќе му одговорат: ''Не, ти не си виновен. Ако раководството даде решение ние повторно ќе се кренеме.''Христо Узунов за неуспехот на востанието чувствува голема грижа на совеста. Неговиот сограѓанин Огненов во едно писмо ќе му напише: ''Брату Арсение (прекар на Христо), тие за тебе имаат повеќе од добро мислење (се смета за сограѓаните), те сметаат за идеален, особено по заминувањето на твоите другари за Бугарија. Сите со гордост го споменуваат твоето име и се чувствуваат особено привилегирани ако некој од нив зборувал со тебе...''.
Прилепски конгрес
- Јордан Тренков
Во почетокот на пролета 1904 година било донесено решение за конгрес на Битолскиот револуционерен округ. Во првите денови на мај се собрале во прилепско, следните револуционери: од битолскиот округ: Даме, Пере Тошев, Ѓорче Петров, Христо Узунов, Ѓорѓи Сугарев, Георги Поп Христов, Никола Каранџулов, Петар Ацев, Георги Пешков, Јордан Тренков.
На Конгресот дошло до спротивставување на две гледишта за поредокот на Организацијата. Имено, Даме се залагал за централистичкиот поредок но не наишол на поддршка. Наспроти него била концепцијата на Пере Тошев за децентрализација на Организацијата и тој бил поддржан од сите повидни револуционери. Пере Тошев изработил предлог-статут наречен (Образец I) со кој се отфрлала мистериозната централизација. Ѓорче Петров за првиот предлог истакува дека: И покрај силната мотивација на Пере Тошев, кој меѓу другото се потпираше на расположението и желбата на самото македонско население, неговиот предлог-статут, како крајно децентралистички и којшто не одговараше на една револуционерна организација, не беше прифатен во неговата целост.
Даме знаел дека неговиот став за централизација нема да пројде предложил нов проект-правилник познат како (Образец II) кој бил копија на првиот меѓутоа во поумерена форма. Двата проекти од страна на Ѓорче Петров му биле испратени во Софија на Борис Сарафов кој требало да ги испечати. На овој конгрес преовладало влијанието на Реформска струја, а влијанието на Даме во Битолскиот револуционерен округ, а и воопшто во Организацијата, опаднало, времето на големите авторитети минало.
Грабнување на Даме Груев
"Паѓањето на Даме во рацете на Мицко беше голем морален удар за Организацијата. Тоа најмногу го почувствував јас во Кичевско кога српскиот свештеник ренегат Михаил... надмено се шеташе по чаршијата во Кичево и се фалеше нагоре-надоле пред граѓаните, дека Даме ранет се наоѓа во нивни раце и тој испратл медикаменти од Кичево за негово лекување"
- Тома Николов
Во пролетта 1904 година со помош на српскиот конзул од Битола била формирана првата српска чета на чело со просрпскиот војвода Мицко Крстевски. Оваа чета била составена од шестмина четници сите од Порече, а посебна помош при создавањето на оваа чета добиле од Саватие Милошевиќ. Мицко со својата чета го привлекол вниманието на самата Организација која протестирала во Белград за таквата активност. Георги Герџиковиќ, автономист од Белград, бил задолжен заедно со Христо Узунов да го поканат Мицко да се покори на Организацијата, меѓутоа наспроти тоа војводата Мицко ја засилил својата активност и неговата чета се зголемила на 30 души.
Поради ваквото држење на Мицко Крстевски, војводата Ѓорѓи Сугарев почнал да ја проследува неговата чета. Организацијата подготвила план за опколување на српската чета во Порече. Во меѓувреме дошло до судир во Црешнево, Мицко му поставил заседа на Ѓорѓи Сугарев меѓу тоа тој успеал да се извлече. По заседата, Мицко се префрлил на левата страна на Треска и се спуштил на југ. Организациските чети следејќи го Мицко се собрале во селото Слатино. Во исто време таму дошол и Даме со неколку селски милиционери.
Мицко од локалните србомани дознал за четите и решил да ги предаде на турската власт. Во селото набргу пристигала турската восјка која го блокирала селото, а следното утро организациските стражари биле нападнати од аскерот и сите четници се кренале. Тие се обиделе да се пробијат и дошле во судир со војската, а притоа загинал Ѓурчин Наумов - Пљакот заедно со 4 четници. Најголемиот дел од четниците и преостанатите војводи успеале да се засолнат, но во текот на борбата Даме бил ранет и затоа тој со четникот Божин се засолнил во блиската шума. Од друга страна пак Мицко со својата чета се наоѓал во близината на селото и го набљудувал судирот. Во текот на ноќта Даме и Божин се вратиле во селото, а следниот ден во селото влегол Мицко со својата чета и ја опколил куќата во која бил сместен Даме. Следниот ден Мицко ги повел со себе Даме и четникот Божин низ Порече. По пат Мицко постепено ги разоружал и Даме разбрал дека тие се грабнати од просрпскиот војвода Мицко и затоа му укажал на Божин ако му се укаже прилика да избега, веднаш да го стори тоа и да ја извести Организацијата. Божин успеал да побегне, а во меѓувреме Ѓорѓи Сугарев и Петар Ацев започнале потрага по Груев и поминале низ селата Крапа, Локвица, Црешево и др.
По едномесечното заложништво, Белград му наредил на Мицко да го однесе Груев во Скопје и да го ослободи. Мицко го предал на главниот инспектор за српските училишта во Македонија - Јован Ќирковиќ, а тој го предал на истакнатиот член на Организацијата во Скопје - Георги Николов. Потоа Даме се упатил кон Куманово, а од таму за Бугарија. Пошироката јавност не била запознаена со подробностите на целото случување но се оставило печаток дека еден од најголемите раководители се нашол во рацете на некој српски војвода, а тоа влијаело врз моралот на организациските луѓе.
Последна битка
На 24 април 1905 година, од Крушево заминал за Кичевско, придружуван од страна на 14 соработници и револуционери, добро вооружени четници и двајца војводи, Ванчо Србаков и Пецето сѐ со цел да го исполнат решението за погубување на петнаесетмината ренегати во една ноќ. Но во кичевското село Цер биле опколени од многуброен турски аскер со артилерија. Тие не примиле никаква помош па биле принудени или да се предадат или да се самоубијат. Војводата Ванчо Србаков решил на свој ризик, со фрлање на бомби да се обиде да се пробие низ огнот, во кој сепак не успеал. За да не им паднат на Турците живи во раце, тој и неговите 13 соборци извршиле саможртва.
Борбата во село Цер меѓу Узуновата чета и одредите од Крушево и Прибилци започнала утрината на 11/24 април. Четата направила обид да го пробие обрачот, но откако во Битката загинале Ванчо Србакот и Узуновиот четник - Наумче, четата се вратила во куќата на Костадиница Стојанова Паунова, која куќа била солидна и погодна за престојната борба. Борејќи сè до претпоследниот куршум, Христо Узунов со своите другари последните куршуми ги истрелале во себеси, не сакајќи живи да се предадат на османски власти. Сведок на сликата на простреланите четници бил Италијанецот Еторе Лодди кој запишал:
Предавство
Османскиот доушник, чие име не е познато, до крај успешно ја извршил својата задача. Следејќи ја четата на Узунов, тој го известил Изрета за нејзиниот број и местото каде се наоѓа. Затоа Изрет можел да се подготви за нејзино обиколување и уништување. Така, Изрет тргнал "на чело со еден одред од редовна војска и жандармерија од 47 души" за Цер. Истовремено, друг одред тргнал од Прибилци за Цер. Акцијата била така организрана, што било "неопходно и едниот и другиот одред да се приближат едновремено (во еден ист час) до селото" и до 10 часот да го блокираат.
Движењето на османските сили кон Цер, според сеќавањата на војводата Ташко Арсов, го здогледал и Иван Алабакот заседнат во с. Зашле. Тој веднаш со четата се сокрил нагоре во шумата, наместо "да прати абер ваму-таму да се собере милиција и да удри на аскерот одозгора уште кај ручек сигурно ќе беа спасени сите што беа во Цер...Но пусто партизанство, омраза"
Војводата Ташко Арсов смета дека предавството на Узуновата чета го направил Иван Алабакот, за разлика од Анастас Митрев кој за предавник го посочува Лигушев. Меѓутоа и Алабак и Лигушев можат да се подведат под еден заеднички именител - врховизмот изразен низ сарафистите во Битолскиот револуционерен округ. За Алабакот немало место во револуционерниот реон каде дејствувал Христо Узунов. Од друга страна, пак постоела изразена нетрпеливост помеѓу Иван Алабак и Пецо Грнчаров кој му се придружил на Узунов и кој со него нашол заедничка смрт во Цер. Сакањето на Алабакот да најде слободен реон за себе и омразата кон Грнчаров биле меѓу одлучувачките фактори за судбината на четата во с. Цер. Алабакот го видел аскерот кога одел кон Цер. Само малку подоцна спокојно во шумата ги слушал грмежите на оружјето. А според законите и традицијата на Организацијата, штом една чета се наоѓала во опасност, друга чета и се јавувала на помош, сама или со милиција, според околностите. Неисполнувањето на тие закони повлекувало строга казна. Сепак, Алабакот не бил казнет единствено затоа што на чело на Окружниот комитет во Битола стоел, како наведува А. Митрев ''"оформениот и докажан предавник и шпион Петар Лигушев. По наша увереност, вели Митрев, ако тој шпион и предавник немал никакви врски со Алабакот, последниот не би смеел да гледа сеир кога аскерот одел во Цер, и кога ја опкружуваше четата на Узунов, зашто како стар војвода, тој знаеше што го очекува за таков сеирџилук"'. Бидејќи Алабакот не претрпел никаква казна за кршењето на еден од основните принципи во организациониот живот, тоа може да значи дека стореното или било наредено од Лигушев или одобрено од него. Истиот за жал ќе биде предавникот и на Узуновиот другар - Ѓорѓи Сугарев. Кон ова би го кажале и додатниот аргумент, дека, Лигушев во својство на претседател на Окружниот комитет имал можност да го определува движењето и маршрутите на четите, така што можеби тој (или преку свој човек, османски шпион) можел точно да го предаде движењето на четата на Узунов за таа да биде сосема уништена.
Претсмртно писмо
Останало неговото познато и потресно претсмртно писмо како сведоштво за македонските херои и маченици.
Давајќи и го писмото на Спировица (која при земањето бил ранета) и подвикнал:
По завршувањето на писмото тој и 11 востаници се самоубиле во село Цер, 24 април 1905 година.
Чествување
Општината Центар најавила подигање на споменик на Христо Узунов во централното подрачје на Скопје. Неговиот споменик ќе се наоѓа спроти Министерството за правда, на улицата „Димитрие Чуповски“. Неколку основни училишта се именувани по него: ОУ „Христо Узунов“ - Другово и ОУ "Христо Узунов" - Охрид.
Реликвија
Во предвечерјето на националниот празник Илинден, во рамките на чествувањето на 106 години од Илинденското востание, во Охрид била откриена ретка и вредна реликвија - дел од брадата на Христо Узунов. Оваа чувана тајна, станала достапна за јавноста, благодарение на чинот на отсекувањето на брадата на славниот војвода од страна на Василка Крлеска Чавкоска, пред погребувањето на Узунов. Потомокот на семејството Узунови, Анастасија Узунова од Струга, необичната реликвија на Охридскиот Музеј му ја подарила на 24 април, денот на херојскиот подвиг на војводата.
Со овој чин се остварува аманетот на братот на Христо - Ангел Узунов, делови од брадата на Узунов да и се донесат на неговата мајка. Од Охридскиот музеј оценуваат дека заедно со моштите на Свети Климент Охридски, деловите од брадата на војводата Христо Узунов се најскапа реликвија во Охрид, што ќе биде ново место на поклонение.
Реликвијата на Узунов во неговата спомен куќа ја открил Паско Кузман, директор на Управата за заштита на културното наследство, каде била промовирана книгата “Охрид и Охридско низ Османлиската документација“ од професорот Драги Ѓорѓиев, со фактографски податоци од Османлиските архиви и вредни податоци за животот во Охридско пред и по Илинденското востание.
Песна за Христо Узунов
Неговата херојската смрт е опеана во Песна за Христо Узунов:
Стојан Варсаковски
Стојан Варсаковски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Произлегува од сиромашно семејетво. Се занимавал со земјоделство. Неговото приклучување во редовите на Шеснаесеттата македонска ударна бригада се совпаднало со навлегувањето на балистичките сили во некои села на Скопска Црна Гора. Во составот на истата учествувал во борбите против балистичките банди. Загинал од експлозија на непријателска граната, во времето кога се наоѓал на стража. Бил закопан на селските гробишта во Мирковци.
Марокино
Марокино (италијански: Marocchino) ― кафе пијалак создаден во Алесандрија, Италија. Се служи во мала чаша и се состои од шолја еспресо (понекогаш мала доза или ристрето), какао во прав и пена од млеко. Во некои области на северна Италија се додава густо врело какао. Во Алба, домот на италијанскиот чоколаден гигант Фереро, се користи нутела. Името марокино (италијански за мароканско) потекнува од неговата боја, бидејќи марокино бил вид на светло кафена кожа (мароканска кожа) што била користена во 1930-тите за правење ленти за коса.
Подготовка
Начините на подготовка се различни. Општо земено, стаклената шолја прво се брише со какао во прав, потоа се прелива со млечна пена и еспресо, со второ бришење какао одозгора.
Александар Бубуловски
Александар Бубуловски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Од Царев Двор се доселил во Скопје. Во периодот на фашистичката окупација активно учествувал во разни акции против поробувачите. Во септември 1944 година стапил во Дванаесеттата македонска ударна бригада. Во состав на Бригадата на повеќепати се истакнал како способен и одлучен борец. Поради тоа, бил поставен за командир на вод во Вториот баталјон. Учествувал во сите борби против балистите и Германците, како и во борбата водена на 13 ноември 1944 година за ослободувањето на Скопје. По ослободувањето на Скопје зел учество во борбите што Бригадата ги водела против балистите во Тетовско и други краишта на Македонија. Тие тешки и напорни борби го исцрпиле до крајни граници. Како последица на тоа починал во 1945 година. Бил закопан на скопските гробишта.
Порфириј (српски патријарх)
Патријарх Порфириј, роден како Првослав Периќ, е патријарх на Српската православна црква, ракоположен на 18 февруари 2021 година.
Роден е на година во Бечеј, Србија. Пораснал во селото Чуруг, општина Жабаљ, каде што завршил основно училиште, а гимназија во Нови Сад. Во 1986 година завршил Православен богословски факултет во Белград, а една година претходно, во 1985, бил замонашен во манастирот во Дечани на Косово. По завршувањето на факултетот заминал на постдипломски студии во Атина каде што останал до 1990 година. На 14 мај 1999 бил избран за викарен епископ егерски. Во 2004 година на Богословскиот факултет при Националниот и Каподистриски универзитет во Атина одбранил докторска дисертација. На 24 мај 2014 бил избран за митрополит загрепско-љубљански.
Глаголи во македонскиот јазик
Глаголите во македонскиот јазик сочинуваат сложена зборовна група. Според општата класификација, македонските глаголи се менлива група зборови и се обележани за следниве граматички категории: вид, време, начин, лице, род, број, залог и преодност.
Македонскиот јазик сосема го изгубил инфитивот и нема остатоци од него, за разлика од останатите словенски јазици каде е  присутен, а додека пак во бугарскиот има  инфинитивни остатоци. Старословенските партиципи во македонскиот биле изгубени или променети. Инфинитивните дел-реченици од останатите словенски јазици одговаат со да-конструкцијата или конструкција со глаголска именка. Сегашниот активен партицип во македонскиот се променил во глаголски прилог. Минатиот пасивен партицип преживеал како глаголска придавка. Резултативниот партицип преживеал како глаголска л-форма (не е партицип бидејќи нема атрибутивна функција). Сегашниот пасивен партицип преживеал во одредени изолирани случаи (остатоци) како на пример зборот „лаком“. Минатиот активен партицип преживеал само во зборот „бивш“.
Поделба на глаголи
Како резултат на исчезнувањето на инфинитивот во македонскиот јазик, македонските глаголи се делат на три големи групи според последната самогласка во трето лице еднина од сегашното време: а-група, и-група и е-група. Глаголот „сум” е единствениот глагол чија форма за трето лице еднина сегашно време не завршува на самогласка и затоа се смета како исклучок.
Понатаму, глаголите се делат според видот на несвршени глаголи (зборува, оди, пие итн.), на свршени глаголи (зароби, дојаде итн.) и на двовидски глаголи (најчесто глаголи што завршуваат на -ира: акумулира, се консултира итн.). Видот е граматичка и лексичка категорија од исклучително значење за оваа зборовна група. Според неа се одлучува во кое време и на кој начин ќе се менува еден глагол. Свршените глаголи од и-групата и е-групата се делат на три, односно на четири раздели според основната самогласка во првото лице еднина од минатото определено свршено време (аорист).
Иако во традиционалната лингвистика глаголските времиња и начини се единствени категории за групирање на глаголските форми, во македонската граматичка традиција најпрвин се изучуваат простите, а потоа сложените глаголски форми. Според тоа, во македонскиот јазик ги имаме следните времиња и начини:
Сегашно време
Сегашното време се користи за изразување дејства кои се одвуваат во сегашноста и дејства кои се преклопуваат во моментот на зборувањето. Во македонскиот јазик сегашното време се изразува со несвршени глаголи. Теоретски, сегашна конструкција може да се направи и од свршени глаголи, но значењето не е сегашно, туку минато-идно. Покрај основното значење, со формите на сегашното време може да се искаже и:
Формите на сегашното време се создаваат со додавање на наставки на глаголот. Во прилог следуваат наставките за сегашно време, заедно со конјугација на некои од глаголите:
Конјугацијата на некои глаголи изгледа вака:
Примери за некои од употребите на сегашното време:
Минато определено свршено време
Минатото определено свршено време или аорист е глаголска форма која се користи да се изрази минати завршени и заокружени дејства, со или без учество на зборувачот. Должината на дејството изразено со ова време може да е кратко или долго. За формирање на минатото определено свршено време се користат глаголи од свршен вид, но понекогаш и многу ретко се користат глаголи од несвршен вид, најчесто во народниот говор. Покрај тоа, ова време се користи за искажување и на:
Некои примери за аористот се:
1925 во архитектурата
1925 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Глаголи во македонскиот јазик
Минато определено свршено време
Во прилог следува конјугација на глаголи од сите раздели и подгрупи:
Минато определено несвршено време
Минатото определено несвршено време или импрефект е глаголска форма која се користи за искажување минати дејства каде зборувачот е сведок или зел учество во дејството. За искажување такви дејства се користитат глаголи од несвршен вид. Сепак, постои можност за изразување на дејства со свршени глаголи, но секогаш таквите глаголи се протходени од ако, да или ќе. Важно е да се напомене е дека со свршените глаголи се искажува условен начин, минат-иден или друг аспект, но не засведочено минато дејство. Покрај основното значење на имперфектот, со времето се искажува и:
Некои пример за имперфектот се:
Во прилог следува конјугација на глаголи од сите раздели:
Заповеден начин
Основна функција на заповедните форми се давање заповед, наредба или забрана. Покрај овие првостепени значења, заповедните форми можат да искажат и:
Заповедните форми за второто лице еднина и множина во македонскиот јазик се образуваат преку:
Овие негативни форми имаат значење на забрана, ако се користат свршени глаголи тогаш значењето е во вид на закана или забрана.
Од некои глаголи не може да се образи заповеден начин како што е на пример глаголот може и други слични на него.
Глаголска л-форма
Името на простата глаголска л-форма е добиено по карактеристичната наставка -л. Оваа глаголска л-форма има промена само по род и по број.
Кај глаголите од а-група постои само една форма како на пример „копал“. Глаголите од е-група и и-група често образуваат по две л-форми како на пример „станал/станел“ или „паднал/паднел“. Од примерите може да се дојде до заклучок дека постојат свршени и несвршени л-форми од несвршени и свршени глаголи. Едната л-форма изразува свршено дејство (пр. станал) додека другата несвршено дејство (пр. станел).
Според образувањето на л-формата се изделуваат глаголи од е-група со о-раздел. Тука се јавуваат:
Во однос на употребата се изделуваат несвршени л-форми од свршени глаголи (пр. дојдел). Тие не се самостојни туку одат со некои сврзници и партикули како на пример со ако, да ќе и слично. Така се образува фраза „ако дојдел“, а не „јас дојдел“. Покрај основната функција, со оваа глаголска форма се градат и одредени сложени глаголски форми како на пример минато неопределено време, предминато време, идно прекажано време и можен начин.
Глаголска придавка
Формите на глаголската придавка се образуваат со наставките: -и, -на, -ни и -т, -та, -то, -ти. Со наставката -т се образуваат глаголски придавки од глаголите со општ дел на н и се додаваат на основните самогласки а и е.
Освен глаголите од а-група, основната самогласка а е застапен и кај некои глаголи од е-група, како на пример скине - скинат, и од и-група како на пример задржи - задржан. Покрај тоа, основната самогласка е го имаат и и глаголите од е-група и и-група.
Од некои глаголи се образуваат по две глаголски придавки, како на пример: дере - дерен и дран, бере - берен и бран или пере- перен и пран. Со двојните форми обично се изкажува разлика во опфатеноста на дејството или признакот. Глаголската придавка има одлики и на глагол и придавка. Во промената се однесува како придавка и има форми за трите рода, дават броја и се членува, а според значењето и службата некогаш е поблиску до глаголот, а некогаш до придавката.
Во конструкции со помошните глаголи сум и има, глаголската придавка има глаголско значење:
Ако глаголската придавка оди како определба на некоја именка, односно во атрибутска служба, таа има придавно значење (пр. развиорено знаме), а употребена самостојно таа може да се поименичи т.е. да стане именка како на пример во реченицата Минатото не може да се избрише. Во македонскиот јазик глаголските придавки се образуваат не само од преодните глаголи (викан, креп) туку и до непреодниоте глаголи (дојден, станат). Ова е една од покарактеристичните особини на македонскиот глаголски систем.
Глаголски прилог
Формите на глаголскиот прилог се образуваат од несвршени глаголи со додавање на наставката -јќи. Оваа наставка се додава на основната самогласка а кај глаголи од а-група и на основната самогласка е кај глаголи од е-група и и-група. Така на пример имаме „гледајќи“, „носејќи“, „миејќи“ и слично.
Глаголскиот прилог е неменлива глаголска форма. Овој прилог се јавува како определба на глаголот со кој оди, негов означувач за паралелно дејство со дејството на глаголот во лична форма. Така на пример имаме „Гледајќи те тажен, размислував како да ти помогнам“.
Глаголскиот прилог и личната глаголска форма секогаш имаат ист подмет или вршител на дејство во реченицата. Ако подметот е искажан, тогаш тој се врзува за личниот глагол, како на пример „Одејќи на работа, Бобан видел огномет“, а не „Одејќи Бобан на работа, видел огномет“.
Глаголска именка
Глаголската именка се образува од несвршени глаголи со наставката -ње. Оваа наставка се додава на основната самогласка а кај глаголи од а-глаголска група или на основната самогласка е на глаголи од е-глаголска група и и-глаголска група. Така имаме: гледа - гледање, вика - викање, мие - миење, коси - косење и слично. Покрај ова општо правило, поретко има и образување на глаголски именки со додавање на наставката -ние, најчесто од свршени глаголи. Така имаме: воспитува - воспитание, решава - решение и слично.
Глаголската именка е форма во која се вкрстува глаголот и именката, што значи во самата форма има делови и од глагол и именка. Во промената таа се однесува како именка, таа е во среден род, има еднина и множина, се членува, а се изведува од глаголска основа и најчесто значи име на дејство од најопшт вид, без укажување на неговиот вршител.
Минато неопределено свршено време
Минатото неопределени свршено време се образува со сегашното време на помошниот глагол сум и глаголската л-форма на менуваниот глагол. Глаголот кој се менува во ова време е секогаш од свршен вид, по кој е и добиено името перфект. Важно е да се напомене дека за трето лице еднина и множина нема форма на помошниот глагол сум. Помошниот глагол сум во ова време се користи поради тоа што глаголската л-форма е нелична т.е. нема лице. Како и кај останатите определени времиња, така и кај ова време несвршените л-форми од свршените глаголи немаат самостојна употреба, како на пример глаголите паднел, станел, туку тие се комбинираат со честичките ако, да, ќе и слично.
Конјугацијата на глаголите од трите основни раздели изгледа вака:
Минато неопределено несвршено време
Минатото неопределено несвршено време се образува со сегашното време на помошниот глагол сум и глаголската л-форма на менуваниот глагол. Глаголот кој се менува во ова време е секогаш од несвршен вид, по кој е и добиено името перфект. Важно е да се напомене дека за трето лице еднина и множина нема форма на помошниот глагол сум. Помошниот глагол сум во ова време се користи поради тоа што глаголската л-форма е нелична т.е. нема лице.
Конјугацијата на глаголите од трите основни раздели изгледа вака:
Минатото неопределено свршено време се користи за изразување минато дејство без да се укаже или да се определи конкретниот момент на одвивање на дејството. Покрај оваа основна употреба, времето се користи за искажување и на:
Предминато време
Формите на предминатото време во македонскиот јазик се образуваат со употреба на сум конструкцијата во минато определено несвршено време и со глаголската л-форма која најчесто е од свршен глагол. За полесен преглед на формите на глаголите следува табеларен приказ на три сменети глаголи по лица.
Ова сложено глаголско време означува дејство што се случило пред друго дејство во минатото.
Иако има и други значења надвор од основното значење, предминатото време во современиот македонски јазик има многу поограничена употреба во споредба со останатите македонски глаголски времиња и начински форми. Ова време го истиснуваат минатото неопределено или определено време и конструкциите со глаголска придавка, посебно кога се употребуваат без сопоставување со друго минато дејство. Така реченицата Беше се облекол како за на свадба може да се искаже и како Беше облечен / се имаше облечено/ се облекол како за на свадба.
Идно време
Идното време во македонскиот јазик се образува со честичката ќе и со глаголот што се менува, каде честичката е пред глаголот. Глаголот ги зема соодветните форми од сегашното време. Со идното време во македонскиот јазик се означува дејство кое се врши или се извршува по момемнтот на зборувањето.
Одречните форми на идното време се образуваат со прибавување на честичката не пред идното време.
Ако се изразува поголема сигурност во вршењето или невршењето на идното дејство, тогаш се употребува конструкција од глаголот има, партикулата да и сегашното време.
Минато-идно време
Минатото-идно време се образува со ставање на честичката ќе пред глаголот. Глаголот кој следи по честичката е во минато определено несвршено време, кој пак може да биде од свршен и несвршен вид. Минатото-идно време се користи за изразување на идност која не следува по моментот на зборувањето (сегашноста), туку по некој друг минат момент. Со други зборови, во моментот на соопштувањето на времето тоа е минато, а е идно во однос на друго минато дејство, бидејќи следува по него.
Промената на глаголи од несвршен вид изгледа вака:
Промената на глаголи од свршен вид изгледа вака:
Идно прекажано време
Идното прекажано време се образува со употреба на честичката ќе и соодветната форма на глаголот од минато неопределено време. Со идното прекажано време се искажуваат значењата што ги има идното и минатото-идно време, само во вид на прекажување.
Во прилог следува конјугација на глаголи од сите три раздели:
Можен начин
Формите на можниот начин во македонскиот јазик се најупростени од сите временски и начински форми. За сите три лица има по една форма за еднина и множина. Поради отсуство на показател за лицето, тоа се определува со личната заменка, со предметот или на поинаков начин. По правило, од свршените глаголи се употребува свршената л-форма, а од несвршените глаголи - несвршената. Не може да се каже на пример: ти би викнел и слично.
Има-конструкција
Сложената глаголска форма која се нарекува има-конструкција се образува со помош на помошниот глагол има или нема во негативна конотакција и со глаголска придавка во среден род. Така имаме: имам учено, имав учено, сум имал учено, ќе имам учено, немав учено и слично.
има/нема + глаголска придавка во среден род
Во различните форми на има-конструкцијата се менува само помошниот глагол, а глаголската придавка се сведува на именувач на глаголското дејство. Конструкциите со има претставуваат паралелни, синонимни и еден вид конкурентски форми на сите сложени глаголски форми во македонскиот јазик, времиња и начини. Значењата на има-конструкциите се многу блиски со значењата на сложените форми во помошниот глагол сум, честичката ќе или би и често можат да се заменуваат едни со други, како на пример: имам гледано со сум гледал, имав гледано со бев гледал, ќе сум имал гледано со ќе сум гледал и слично.