cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Поларен координатен систем
Единственоста на поларни координати
Додавање било кој број на целосно вртење (360 °) на аголен координат не ја менува соодветната насока. Исто така, негативно радијална координатен е најдобро толкува како соодветните позитивни растојание мери во спротивна насока. Затоа, истата точка може да се изрази со бесконечен број на различни поларни координати (r, θ ± n × 360 °) или (-R, θ ± (2n + 1) 180 °), каде n е секој цел број. Покрај тоа, пол самата може да биде изразена како (0, θ) за секој агол θ. Каде единствена репрезентација што е потребно за било која точка, вообичаено е да се ограничи r за да не се негативни броеви (R ≥ 0) и θ на интервалот [0, 360 °) или (-180 °, 180 °] (во радијани, [0, 2π) или (-π, π]). една, исто така мора да избере единствен азимут за пол, на пример, θ = 0.
Претворање од поларни во Декартови координати
Двете поларни координати r и θ може да се претворат во Декартовите координати x и y со користење на тригонометриски функции синус и косинус: На Декартовите координати x и y може да се претворат поларни координати r и θ со R ≥ 0 и θ во интервал (-π, π] од:
или
Во степени ова ќе биде од -180 ° до 180 °. Ако сакате аголот во опсегот [0, 2π) може да се добие со додавање 2π на вредноста, ако е негативен. На нула агол на потекло каде x и y се и нула е само удобен вредност, која често се избрани.
Поларна равенка на крива
Равенката дефинирана на алгебарски крива изразена во поларни координати е позната како поларна равенка. Во многу случаи, како равенка едноставно може да се специфицира со дефинирање r како функција на θ. Како резултат на крива потоа се состои од точки на форма (r (θ), θ) и може да се смета како на графикот на поларните функција r.
Различни форми на симетрија може да се изведе од равенката на поларните функција r. Ако r (-θ) = r (θ) на крива ќе биде симетрична за хоризонтална (0 ° / 180 °) зраци, ако r (π - θ) = r (θ) тоа ќе биде симетрична околу вертикална (90 ° / 270 °) зраци, и ако r (θ - α) = r (θ) тоа ќе биде ротациски симетрична α стрелките на часовникот за пол-позицијата.
За круг, линија, и поларни зголеми подолу, се подразбира дека не постојат ограничувања на домен и опсег на крива.
Круг
Општата равенка за кружница со центар во (r0, \varphi) и полупречник a е Ова може да се поедностави на различни начини, да се приспособат на повеќе специфични случаи, како што на равенката за кружница со центар во пол и полупречник а Кога
r
0 =
a
, или кога потекло лежи на кружницата, равенката станува
Во општиот случај, равенка може да се реши за r, давајќи на решение со минус во предниот дел на квадратен корен даваат истата крива.
Линија
Радијална линии (оние што ги водат преку пол) се претставени од страна на равенката каде φ е аголот на елевација на линија, а тоа е, каде  m е наклонот на линијата во Декартовиот координатен систем. На не-радијална линија што поминува низ радијални линија вертикално во точка (r0, φ) има равенка Не е наведено поинаку 	(r0, φ) е точка во која тангентата сечат имагинарен круг на полупречник r0.
Поларна роза
поларната роза е позната математичка крива што личи на цвет, и  може да се изрази како едноставен поларна равенка, за било која постојано φ0 (вклучуваќи 0). Ако k е цел број, овие равенки ќе произведе к-венчелистчето се зголеми ако k е чудно, или 2k-венчелистчето се зголеми ако k е парен. Ако k е рационално, но не и цел број, ружа-како облик може да се формираат, но со преклопување ливчиња. Имајте на ум дека никогаш овие равенки се дефинира роза со 2, 6, 10, 14, итн ливчиња. На променливата а претставува должината на ливчињата на роза.
Архимедова спирала Архимедовата спирала е познат спирала, која беше откриена од страна на Архимед, кој исто така може да се изрази како едноставен поларна равенка. Тоа е претставена со равенката Промена на параметар А ќе се претвори во спирала, додека б контролира растојанието помеѓу рацете, која за дадена спирала е секогаш константна. На спирала Archimedean има две раце, една за θ> 0 и еден за θ <0. На две раце се без проблеми поврзани на пол. Преземање на огледало слика на една рака низ 90 ° / 270 ° линија ќе даде други рака. Оваа крива е познат како еден од првите кривини, по конусни пресеци, за да се опише во математичка трактат, и како да се биде одличен пример за една крива што најдобро се дефинира со поларна равенка.
Конусни пресеци
А конусен пресек со еден фокусот на пол и другите некаде на 0 ° зраци (така што големи оска на конусен лежи по должината на поларните оска) е дадена со:
каде е е ексцентричноста и е полу-latus ректумот (на нормално растојание на фокус од главните оски на кривата). Ако е> 1, оваа равенка дефинира хипербола, ако е = 1, го дефинира парабола, а ако е <1, го дефинира елипса. На посебен случај е = 0 на вториот резултати во кругот на полупречник.
Комплексни броеви
Секој комплексен број можи да се претстави како точка во комплексната рамнина и затоа може да се изрази со впишување или Декартови координати на точка (наречена е праавоаголна форма) или поларни координати на точка (наречени поларна форма). Комплексниот број z може да се претстави во правоаголна форма како Каде i е имагинарната единица, или алтернативно може да биде напишана во поларна форма (преку претворање на формулите погоре) како и од тука каде e е Ојлеровиот број на кој се еквивалентни на прикажаната формула. (Забележете дека оваа формула како и сите оние кои вклучуваат експоницијални агли претпоставувајќи дека аголот θ изразен во радијани). Да се конвентира помеѓу правоаголната и поларната форма на комплексен број, претворањето на формулата дадена погоре може да се искористи. За операциите множење, делење и степенување на комплексните броеви генерално многу е поедноставнон да се работи со комплексни броеви изразени во поларна форма а не во правоаголна од правилата за степенување:
Анализа
Сметањето во анализа може да се примени во равенки изразени во поларни координати. Аголната координата θ е изразена во радијани во овај дел, кој е конвенционален извор кога се користи сметање.
Диференцијално сметање
Користејќи и, може да се изведе односот помеѓу деривати во Декартови и поларни координати. За дадена функција, u(x,y), следува дека или Оттука ги имаме следните формули За да се најде Декартовиот наклон на тангентата на поларната крива r(θ) во некоја дадена точка, кривата прво изразена како систем од параметарски равенки. Диференцирање од двете равенки во однос на полето наθ. Делејќи ја втората равенка со првото поле на Декартовиот наклон на тангентата на кривата во точка (r(θ), θ):
Интегрално сметање (должина на лак)
Должината на лакот (должина на отсечка) дефинирано од поларната функција се наоѓа од интеграцијата на кривата r(θ). Нека L ја означува должината на кривата почнувајќи од точката А до точката Б каде овие точки одговараат на θ = a и θ = b така што such that 0 < b − a < 2π. Должината на L е дадена со следниот интервал
Космос-1690
Космос-1690 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 9 октомври 1985 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 220 килограми. Космос-1690 бил комуникациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 113,7 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,6°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1415 км, а најмалото на 1382.
Разговори со Гете
„Разговори со Гете во последните години од неговиот живот“ (германски: Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens) — книга на германскиот писател Јохан Петер Екерман во која се опишани погледите и ставовите на Гете во последните девет години од неговиот живот, односно во периодот кога Екерман му служел на Гете како личен секретар. Првото издание на книгата е објавено во 1836 година (во два тома), а во 1848 година се појавило и проширеното издание кое содржело уште еден том.
Содржина
Во предговорот, напишан на 31 октомври 1835 година во Вајмар, Екерман го објаснува настанувањето на книгата. Притоа, тој нагласува дека таа настанала како последица на неговиот стремеж да го зпаише сето она важно што го доживеал, како и желбата да ги запише зборовите на Гете кои му служеле како поука во животот. Потоа, тој објаснува дека често минувале месеци во кои не успевал да напише ниту еден ред (поради зафатеност, болести итн.), а потоа доаѓале периоди на интензивна работа. На тој начин можат да се објаснат временските празнини во книгата. Според него, оваа книга треба да овозможи светот да ја заокружи својата слика за големиот Гете, иако тој забележува дека книгата не дава целосна претстава за Гете, туку само за Гете онака како што го доживеал тој. Во продолжение, Екерман укажува дека во книгата можат да се сретнат различни, па дури и противречни ставови кои Гете ги искажал во одделни поводи, но читателот треба да ја има предвид целината на Гетеовата личност. Најпосле, тој објаснува дека бројните детаљи од животот на Гете не треба да се сфатат како безначајни факти, туку треба да придонесат за разбирање на целокупната личност на Гете.
Во воведот Екерман дава информации за својот живот, односно ја дава својата кратка автобиографија, а исто така го опишува начинот на запознавањето со Гете.
Книгата е голема по обем и содржи над илјада страници во кои Екерман ги изложува сфаќањата на Гете во повеќе подрачја: книжевноста, сликарството, драмската уметност, политиката и актуелните настани, физичката природа на боите, личностите од опкружувањето на Гете и од дворецот во Вајмар.
Рефет Абази
Рефет Абази (алб. Refet Abazi, Тетово, ) — македонски глумец и педагог.
Животопис
Во 1989 година дипломирал на Факултетот за драмски уметности во Скопје, отсек драмски глумци. Уште како студент е ангажиран во многу тетарски, телевизиски и филмски проекти. Во својата глумечка кариера исполнил голем број значајни тетарски улоги за националните театри, како и за многу независни и меѓународни проекти. За своите глумечки остварувања е наградуван на многу фестивали во земјава и во странство. Од 1999 работи како професор по глумечка игра на ФДУ во Скопје.
Слобода
Што се подразбира под политичка слобода? Во античкиот свет, особено кај Грците, да бидеш слободен значело да учествуваш во управувањето со својот град. Законите важеле само во оној степен во кој поединецот учествувал во нивното кроење и укинување. Да се биде слободен не значело да се почитуваат закони создадени од други, а кои важеле за оној кој не ги гласал. Овој вид на демократија подразбирал дека власта и законите биле слободни да навлезат во сите животни сфери. Никој ниту бил слободен од, ниту пак барал слобода од таквиот надзор. Демократите без исклучок тврделе дека секој човек подеднакво подлежи на критика, истрага, и по потреба оптужба пред законите во интерес на изградбата и одржувањето на простор отворен за учество на граѓаните.
Во современиот свет се родила нова идеја, најјасно формулирана од Бенжамин Констан, која тврди дека е непожелно власта да се меша во сферата на приватниот живот на граѓаните освен под исклучителни околности. Централното прашање кое го поставува античкиот свет е „Кој ќе ме владее?” Според некои тоа е монархот, најбогатиот, најхрабриот, мнозинството, судовите, едногласната согласност на сите. Во современиот свет, подеднакво важно прашање е „Кои се границите на владеењето?“ Античкиот свет претпоставувал дека животот е единствен и дека законите и власта во целост го опфаќаат - не постоеле причини да се заштитува било кој негов аспект од таквиот вид на надзор. Во современиот свет, дали од историски причини, заради борбата на Црквите против интервенција од страна на секуларната држава, на државата против Црквата, или како резултат на подемот на приватното претприемништво, индустријата, трговијата и нивната желба за заштита од државно мешање, градиме врз претпоставката дека постои јасна разграниченост помеѓу јавниот и приватниот живот; и дека, колку и да е мала приватната сфера, во неа можам да се однесувам како што ќе посакам - да живеам како што сакам, да верувам во што сакам, да го кажам она што сакам - доколку тоа не ги нарушува сличните права на останатите ниту поредокот кој го овозможува овој начин на устројување на општеството. Вака изгледа класичниот либерален светоглед, целосно или делумно изразен во разните декларации за правата на човекот во Америка и Франција, и во пишувањата на Лок, Волтер, Том Пејн, Констан и Џон Стјуарт Мил. Кога говориме за граѓански слободи или цивилизациски вредности, ова е дел од она што под тие термини се подразбира.
Претпоставката дека на граѓаните им е потребна заштита едни од други и едновремено заштита од власта е нешто што никогаш не е целосно прифатено во било кој дел од светот, и она што се нарекува античко-грчко или класично гледиште постојано се враќа во форма на аргументи како:
Ако на местото на родители во погорниот текст ставите Црква или Партија или Држава, ја добивате теоријата врз која се темели современото практикување на власта во голем број на земји. Кажано ни е дека послушноста кон овие институции е послушност спрема самите себеси, а никако ропство, бидејќи овие институции нè отелотворуваат нас во најдобро и најмудро светло, а самоограничувањето не е ограничување и самоконтролата не е ропство.
Борбата помеѓу овие две гледишта, во сите нивни форми, е едно од кардиналните политички прашања кои го карактеризираат современото доба. Едната страна вели дека одземањето на шишето од дипсоманот не претставува ограничување на неговите слободи; доколку тој биде спречен во неговата намера да се опива, дури и ако тоа се направи под присила, тој ќе биде поздрав и затоа поспособен да ја врши својата улога на маж и граѓанин, ќе се здобие со самоконтрола и ќе стане послободен од што би бил кога би се фатил за шишето и би си го уништил здравјето и разумот.
Тоа што тој не е свесен за ова е само симптом на неговата болест, односно непознавање на своите вистински потреби. Другата страна не негира дека антисоцијалното однесување мора да биде ограничено, или пак дека може да се изгради аргумент во полза на спречување на луѓето да си наштетат себеси или на своите деца и другите околу нив, но одбива ова ограничување, иако можеби ќе го оправда, да го нарече слобода. Според ова гледиште, слободите можеби мора да бидат скратени за да се отвори простор за други придобивки - безбедност или мир или здравје; или пак слободите денес треба да бидат ускратени за да се обезбедат пошироки слободи во иднината; но чинот на органичување на слободата според нив не може да се изедначи со пружање на слобода, а присилата, колку и да е оправдана е присила, а не слобода. Слободата, велат тие, е само една вредност меѓу повеќе, и доколку таа го попречува остварувањето на други, подеднакво важни цели, мора да остави простор и за нив.
На ова другата страна одговара дека таквото тврдење подразбира поделба на животот во приватна и јавна сфера - претпоставува дека луѓето во своите приватни животи се слободни да прават нешта кои другите луѓе може да не ги одобруваат, и дека затоа им е потребна заштита од тие луѓе - но дека вака сфатената човекова природа почива врз една основна заблуда. Човековото битие е единствено, тоа не може да се подвојува, и во идеалното општество, во кое сите ќе бидат подеднакво разумни, никој не би посакал да направи нешто кое останатите не го одобруваат или би сакале да го спречат. Според нив вистинската цел на реформаторите и револуционерите е да ги рушат ѕидовите помеѓу луѓето, да изнесат сè на виделина, да ги натераат луѓето да живеат без паравани, така што желбата на едниот ја делат сите останати. Желбата да се биде оставен на мир, да се ужива правото на слободно делување без тоа да подлежи на одобрението на некаков трибунал - семејството, претпоставените, партијата, власта, или впрочем целото општество - ваквата желба според нив е симптом на неприлагоденост. Да се бара слобода од општеството е да се бара слобода од себеси. Ова мора да биде излечено преку промена на имотните односи како што бараат социјалистите, или преку елиминирање на критичкиот разум како што бараат некои религиозни секти и, впрочем, и фашистичките и комунистичките режими. Според нивниот светоглед, кој би можеле да го наречеме органски, секое двоење е лошо, а прашањето на неповредливи човекови права е налик на брана, на ѕид кој човечките суштества го подигаат за да се одвојат едни од други, можеби нужен во едно лошо општество, но за кој не постои место во праведно устроен свет во кој сите човечки потоци се влеваат во една обединета река на човештвото.
Според либералното гледиште пак, човековите права и идејата за приватна сфера во која човекот е ослободен од јавен надзор, се неизоставен чекор при обезбедувањето на минимумот на независност која му е потребна на секому за да се развива во насоката која ќе ја одбере; бидејќи различноста е суштинска особина на човечкиот род, а не минлива состојба на нештата. Приврзаниците на ова гледиште веруваат дека укинувањето на тие права во име на изградбата на универзално, самовладеачко човечко општество во кое сите маршираат кон истите разумни цели - го уништува просторот за поединечен избор, кој колку и да е мал, му дава вредност и тежина на човечкиот живот. Во груба, и според некои, изобличена форма, тоталитарните и авторитарните режими го застапуваат едното од овие гледишта, додека либералните демократии го застапуваат другото. Секако, постојат различни варијанти и комбинации на овие две гледишта, а можни се и компромиси помеѓу двете. Ова се двете кардинални идеи во врска со слободата кои се спротивставуваат една на друга уште од периодот на ренесансата.
Филозофија
Доколку ја погледнеме историјата на слободата сфатена во оваа смисла, ќе увидиме дека станува збор за контроверзна категорија. Според едно од можните поимања, слободата се состои во правото и моќта/способноста на поединецот слободно и самостојно да делува, особено во однос на тоа на кој авторитет ќе му се потчини за да добие за возврат заштита од туѓото прекршување на преостанатите права. Според Томас Хобс, „слободен човек е оној кој не е спречен во остварувањето на сопствената волја”.
Џон Лок го отфрла таквото поимање на слободата. Иако експлицитно не го споменува Хобс, тој напаѓа една слична концепција на оваа идеја развиена од страна на Сер Роберт Филмер. Според Лок:
Џон Стјуарт Мил е првиот кој, во неговата книга „За слободата“ ја препознава разликата помеѓу слободата сфатена како можност/моќ за делување, која ја спротивставува на слободата сфатена како отсуство на присила. Во неговата книга „Две поимања на слободата“, Исаија Берлин ги сместува разликите помеѓу овие две перспективи во формална рамка која прави дистинкција помеѓу два спротивставени поимања на слободата: позитивна слобода и негативна слобода. Вториот вид означува состојба на отсуство/заштитеност од појавата на тиранија и самоволие на властите, додека првиот означува присуство на средства/можности за делување (наспроти само отсуство на присилно спречување).
Позитивна и негативна слобода
Под негативна слобода го подразбираме отсуството на пречки, бариери и ограничувања. За еден поединец можеме да кажеме дека поседува негативна слобода доколку неговото делување не е ограничено во оваа негативна смисла, односно за нејзиното делување не постојат пречки, бариери и ограничувања. Под позитивна слобода ја подразбираме слободата на делување - односно фактот на делување - на тој начин што единката презема контрола врз сопствениот живот и ги осознава животните цели кои ја дефинираат. Додека негативната слобода вообичаено се лоцира кај поединци, позитивната слобода од друга страна понекогаш се поврзува со колективитети, или пак со поединци како членови на даден колективитет.
Првите разграничувања на позитивната од негативната форма на терминот ‘слобода’ ги дава Кант, но прв суштински ги разработува и брани Исаија Берлин во 1950-тите и 60-тите. Дискусиите околу позитивната и негативната слобода обично се одвиваат во контекст на политичката и социјалната филозофија. Тие постојат засебно од, иако понекогаш се поврзувани со, филозофските дискусии околу слободната волја. Кога се истражува концептуалниот предел на позитивната слобода, честопати се навлегува и во мисловната територија на идејата за автономија. Берлин стреми да докаже дека негативната и позитивната слобода не се само два различни вида на слобода, туку две меѓусебно спротивставени и неспоиви толкувања на еден единствен политички идеал. Бидејќи не многу луѓе се декларираат себеси како противници на слободата, начинот на кој го толкуваме и дефинираме овој термин со себе може да повлече важни политички последици. Политичкиот либерализам претпоставува негативно дефинирана слобода: либералите сметаат дека доколку се сака да заживее поединечната слобода, треба да се постават силни ограничувања на просторот во кој делува државата. Критичарите на либерализмот се склони на тоа да ја доведуваат под знак прашање оваа претпоставка со тоа што ја предизвикуваат негативно сфатената слобода: нивните аргументи се темелат врз тврдењето дека потрагата по слобода сфатена како себе-остварување или самоопределување (на поединецот или на колективитетот) понекогаш е условено од државна интервенција во размери кои често според либералите се преголеми.
Две поимања на слободата
Замислете си дека возејќи го вашиот автомобил доаѓате до место каде патот се двои во две различни насоки. Вртите лево, но никој не ве приморува да изберете било која од патеките. Следно стасувате до раскрсница. Вртите десно, но никој нема да ве спречи доколку одлучите да свртите лево или да продолжите право по патот. Нема друг сообраќај, нема ништо што би ви го одвлекло вниманието, нема полициски блокади на патот. Како возач сте целосно слободни. Сега да претпоставиме дека причината зошто свртевте најпрвин лево а потоа десно е дека сте зависник од цигари и брзате да стигнете до трафиката пред да затвори. Наместо да се чувствувате како возач, се чувствувате возени, бидејќи вашиот нагон да запалите цигара неконтролирано ве влече најпрвин да го свртите воланот на лево а потоа на десно. Не само тоа, туку совршено ви е јасно дека доколку свртите десно на раскрсницата најверојатно ќе пропуштите воз кој треба да ве одведе до многу важен состанок. Копнеете да се ослободите од оваа неразумна желба која не само што ви го загрозува здравјето, туку во сегашноста ве спречува да го сторите она што сметате дека треба да го сторите.
Оваа приказна ни дава две спротивставени поимања на идејата за слобода. Од една страна, слободата може да ја сфатиме како отсуство на пречки надвор од нас. Слободни сме ако никој не нè спречува да го сториме она што сме го наумиле. Во приказната, тој услов е исполнет. Од друга страна, како слобода може да ја дефинираме и способноста за контрола над сопствените постапки. За да сме слободни, мора да сме кадарни самите да си ги одредуваме постапките и судбината во насока на остварување на нашите сопствени интереси. Во оваа смисла, приказната погоре нè отсликува како неслободни: не господариме со својата судбина, бидејќи сме на милост и немилост на порок од кој со задоволство би се оттарасиле и кој нè спречува во остварувањето на она што го препознаваме како нашите вистински интереси. Едноставно кажано, првата форма на слобода се состои од тоа колку врати ни се отворени, а втората се однесува на способноста да поминеме низ вистинските врати за вистинските причини. Во неговиот познат есеј за првпат објавен во 1958 година, Исаија Берлин ги нарекува овие две сфаќања позитивна и негативна слобода. .[1] Причината зошто ги користиме овие придавки е затоа што во првиот случај слободата се дефинира како отсуство на нешто (пречки, бариери, ограничувања или надворешно мешање), додека во вториот случај потребно е присуство на нешто (самоконтрола, способност за самоопределување или себереализација). Според Берлин, негативно сфатената слобода цели кон тоа да го одговори прашањето “Која е областа во која субјектот - лице или група на лица - е слободен да го прави или да биде она што е способен да го прави или биде, без во тоа да му попречуваат другите околу него?”, додека позитивно сфатената слобода се обидува да одговори на прашањето “Кој, или што, е изворот на контрола или попречување што ни о(не)возможува да го направиме или да бидеме она што сакаме?”.
Корисно е да ја замислиме разликата помеѓу двата концепта низ призмата на фактори кои се внатре во субјектот односно надвор од него. Додека приврзаниците на негативната слобода се позаинтересирани за тоа во кој степен поединците или групите трпат мешање или забрани од страна на надворешни тела, приврзаниците на позитивната слобода повеќе се свртени кон внатрешните фактори кои влијаат врз автономијата на поединците или групите. Едно од централните прашања во политичката филозофија се занимава со дилемата дали позитивната слобода е политички концепт или не? Дали поединците и групите можат да ја остварат вака разбраната слобода преку политичко делување? Дали државата е кадарна да ја прошири позитивната слобода на граѓаните во нивно име? Доколку е, тогаш дали е тоа воопшто пожелно? Класичните текстови на западната политичка мисла се поделени според одговорите кои им ги даваат на овие прашања: теоретичарите од класичната либерална традиција како Констан, Хумболт, Спенсер и Мил одговараат со ‘не’ и според тоа ја бранат негативно сфатената идеја за политичка слобода; теоретичарите кои ја критикуваат погорната струја, како Русо, Хегел, Маркс и Т. Х. Грин одговараат со ‘да’, бранејќи позитивно сфаќање на политичката слобода.
Најчесто остварувањето на позитивната слобода се условува со колективно делување. Можеби ова најјасно се гледа во Русоовата теорија за слобода, според која поединечната слобода се остварува преку учество во процесот преку кој заедницата колективно управува со своите работи во согласност со „општата волја“. Наједноставно кажано, демократското општество е слободно бидејќи е самоопределено општество и дека припадникот на таа заедница е слободен во онаа мера во која учествува во демократскиот процес. Постојат и индивидуалистички примени на концептот за позитивна слобода. на пример, понекогаш се вели дека државата треба активно да цели кон тоа да ги создаде условите кои на поединците им се потребни за да бидат независни или за да се реализираат себеси.
Од друга страна, негативното сфаќање на слободата најчесто го наоѓаме во либералните одбрани на уставно загарантираните слободи кои се типични за либерал-демократските општества, како слободата на движење, слободата на вероисповед и слободата на говор, како и во оние прилики кога се аргументира против патерналистички и моралистички интервенции на државата. На него се повикуваат и бранителите на правото на приватна сопственост, иако по прашањето дали правото на приватна сопственост ја зајакнува негативната слобода постојат и поинакви размислувања.
По Берлин, најцитираните и најразвиени анализи на концептот за негативна слобода ги даваат Hayek (1960), Day (1971) , Oppenheim (1981) , Miller (1983) и Steiner (1994). Меѓу најпознатите современи анализи на позитивната слобода се Milne (1968), Gibbs (1976) , C. Taylor (1979) и Christman (1991, 2005).
Парадоксот на позитивната слобода
Голем број на либерали, меѓу нив и Берлин, предупредуваат од опасноста од авторитаризам која со себе ја повлекува позитивниот концепт за слободата. Да земеме како пример едно стабилно, репресирано малцинство. Бидејќи членовите на ова малцинство учествуваат во демократски процес кој се одликува со владеење на мнозинството, во извесна смисла би можело да се рече дека тие се слободни бидејќи се дел од општество кое самото управува со своите работи. Но бидејќи тие се репресирани, мора да заклучиме дека се неслободни. Впрочем, идејата за демократско општество не е неопходна за да заклучиме дека тоа општество самото себеси се управува; наместо тоа можеме да го посматраме како еден организам, кој е способен рационално да се однесува и да ужива контрола самиот над себе само во колку неговите разнородни делови се ускладат според некаков рационален план кој го изработуваат неговите мудри раководители (кои, ако ја прошириме метафората, можеме да ги сметаме за мозокот на тој организам). Во ваквиот случај дури и мнозинството е изложено на потенцијална репресија во името на слободата.
Гореопишаните оправдувања на репресијата во име на слободата не се само производ на имагинацијата на либералите, бидејќи во историјата наоѓаме бројни и озлогласени примери за нивна употреба од страна на авторитарни политички водачи. Берлин, кој самиот бил либерал кој пишувал за време на Студената војна, бил видно погоден од начинот на кој навидум благородниот идеал за слобода како самоконтрола и себереализација бил искривоколчен до непрепознатливост од страна на тоталитарните диктатори на дваесеттиот век - особено владетелите на Советскиот Сојуз - кои тврделе дека тие, а не либералниот Запад, се вистинските поборници за идеалот за слобода. Првиот чекор кон неслободата започнува, според Берлин, со идејата дека сите луѓе се состојат од два засебни делови. На пример: пушачот во нашата приказна ни нуди јасна слика за поделено сепство, бидејќи тој е воедно личност која посакува да стигне навреме на закажаното место и личност која посакува да отиде во продавница и да купи цигари, во него овие две желби доаѓаат во меѓусебен судир. На оваа приказна можеме да и’ додадеме дополнителен слој на значење со тоа што ќе речеме дека едно од двете подвоени “јас”- она кое стреми да стигне на закажаното место навреме - е подобро во однос на другото: “јас” кое не доцни е, следствено на тоа, „повисоко јас”, додека она кое го отелотворува пушачот е „пониско“. Повисокото “јас” е разумно, мислечко, способно за морално делување и преземање одговорност за своите постапки. Ова е вистинското “јас”, бидејќи разумот, мислата, моралната одговорност, сите заедно претставуваат одлики кои ги одвојуваат луѓето од останатите животни. Од друга страна пак, пониското “јас” е оддадено на страстите, непромислените желби и нерационалните импулси. Од тоа следи дека човекот е слободен само тогаш кога неговото повисоко, разумно сепство е во позиција на контрола и кога тој не робува на своите страсти.
Следниот чекор кон неслободата се состои од усвојувањето на претставата дека некои поединци се поразумни од другите и дека затоа се квалификувани да одлучуваат што е во најдобар интерес на останатите, помалку разумни луѓе. Тоа им дава за право да речат дека присилувајќи ги луѓето помалку разумни од нив да го направат правилниот избор и на тој начин да го остварат своето вистинско “јас”, тие всушност ги ослободуваат од неразумните, телесни желби.
Понекогаш, вели Берлин, приврзаникот на позитивната слобода ќе направи уште еден исчекор со тоа што ќе го смести повисокото “јас” сосема надвор од поединецот и ќе стави знак еднакво помеѓу него и органската општествена целина - “племето, расата, црквата, државата, големата заедница на живите и мртвите и сèуште неродените”. Вистинските интереси на поединецот, според оваа варијанта на идејата за позитивна слобода се идентични со интересите на целината и поединците може и треба да бидат присилени да работат кон остварување на овие интереси, бидејќи ако се разумни и мудри колку своите владетели воопшто нема да пружаат отпор. „Откако ќе го усвојам овој став,“ вели Берлин, „способен сум да ги занемарам вистинските желби на поединците или на општествата, да се изживувам, да ги репресирам и измачувам во името и како продолжена рака на нивното „вистинско“ јас, совршено убеден дека која и да е вистинската цел на човековото постоење … таа мора да е идентична со вака дефинираната слобода. .
Приврзаниците на идејата за негативна слобода сакаат да го пресечат овој начин на размислување во самиот почеток со тоа што ќе докажат непостоење на директна врска помеѓу човековата слобода и неговите (вистински) желби.
Поаѓајќи од тоа дека поединецот е слободен во онаа мера во која неговото дејствување не е подложно на надворешно-условена попреченост (недостаток на ресурси), велат дека тој може да е слободен да ги прави и оние нешта што не сака да ги прави. Доколку пак да се биде слободен значи да се ужива состојба на непопреченост при остварување на сопствените желби, тогаш поединецот може, парадоксално, да си ја намали неслободата со тоа што ќе почне да посакува помалку од оние работи кои не е слободен да ги прави. Според тоа поединецот би можел да стане слободен едноставно така што би се помирил со својата ситуација. Совршено задоволен роб е совршено слободен да ги реализира сите свои желби. Без оглед на тоа, на ропството најчесто гледаме како на спротивност на слободата. Во поширока смисла, слободата не треба да се врзува со среќата, бидејќи посматрано логички, ништо не го спречува слободниот човек да биде несреќен, ниту пак неслободниот човек да биде среќен. Среќниот човек може да се чувствува слободно, но дали тој е вистински слободен е нешто сосема друго. Теоретичарите на негативната слобода оттаму тврдат дека слободата се состои од тоа да не бидеш спречен однадвор во остварувањето на сопствените желби, но и воедно дека тоа значи дека тие желби не смеат да бидат ограничени во својата форма и природа.
Некои од приврзаниците на концептот за позитивна слобода признаваат дека задоволниот роб е навистина слободен - за да се ослободи, поединецот мора да научи, не толку да завладее со своите приземни желби, туку целосно да се ослободи од нив. Како што вели Берлин, ми е ранета ногата „на располагање имам два методи за да се ослободам од болката. Еден од нив е да ја излечам раната. Но ако лекот е премногу тежок за набавување или со премногу несигурно дејство, постои и друг метод. Можам да се ослободам од раната со тоа што ќе си ја исечам ногата.“. Оваа стратегија за ослободување е омилена помеѓу аскетите, стоиците и Будистичките\\ мудреци. Таа подразбира „повлекување во внатрешната тврдина“ - душа или “внатрешно јас”- во кое поединецот е отпорен на сите надворешни сили. Но оваа состојба, дури и да е можно да се достигне, не е нешто што либералите би го нарекле слобода бидејќи е изложено на ризик од прикривање на важни форми на репресија. Всушност, токму излишните надворешни ограничувања во општеството ги приморуваат поединците да се повлечат во себеси, убедувајќи се себеси дека не ги посакуваат земските добра и задоволства кои им се ускратени. Покрај тоа, откажувањето од желбите може да биде влијание и од надворешни сили, како на пример [[индоктринација, која не би сакале да ја наречеме реализација на слободата.
Бидејќи концептот на негативната слобода е сосредоточен на надворешната сфера во која поединците стапуваат во меѓусебни односи, тој изгледа дека нуди поцврста заштита од опасностите на патернализмот и авторитаризмот кои ги опишува Берлин. Да се застапува негативната слобода значи да се застапува постоењето на сфера на делување во која поединецот е суверен и во која може да ги остварува своите цели, ограничен само во онаа мера во која е потребно за да не бидат повредени сферите на другите поединци околу него. Хумболт и Мил, обајцата поборници за негативно сфатената слобода, го споредуваат развојот на личноста со растот на растението: на личностите, исто како на растенијата, им е потребен простор за да растат, во смисла на развивање на нивните способности во целост и според нивната сопствена внатрешна логика. Внатрешниот раст не е нешто што може да биде наметнато однадвор, туку мора да потекне од самиот поединец.
Слободата како тема во уметноста и во популарната култура
Слободата се јавува како честа тема во уметноста и во популарната култура. Во тој поглед можат да се наведат бројни примери на дела до областа на книжевноста, музиката, сликарството, филмот итн., кои се посветени на слободата.
Пијанечка Република
Пијанечка Република слободна територија во областа Пијанец, Делчевско, создадена по завршувањето на Руско-турската војна во 1878 г.
Не адоволен од развојот на настаните во однос на македонското прашање, војводата Илија Марков Малешевски (Дедо Иљо Малешевски) во соработка со другите македонски војводи: Ѓорѓија Пулевски, Григор Огненов, Ѓорѓи Цочов, Коте Карчов, Димитар Трифунов Цветков и Ѓорѓи Антонов ги разоружале башибозучките банди во селата јужно од Ќустендил, и без судири го запоседнале реонот Пијанец.
Оваа акција започнала на 20 јануари 1878 г. (стар стил). Бидејќи се знаело дека турската војскаи властите се повлекле од Пијанец, а останале само Башибозучки банди, Иљо Малешевски решил да ги разоружа и тоа без дозвола на руските власти во Ќустендил. На местото Ветрански ливади тој се состанал со влијателниот буљукбаша Мустафа Брзе од село Габрово. Со него било договорено муслиманските првенци од пијанечките села (12-14 на број) во рок од три дена да го соберат оружјето и да го предадат на неговата чета во Долен Црквенец каде се наоѓал неговиот штаб. Истото било направено без отпор, а му се потчинил и прочуениот пијанечки ајдук Суљо. Во оваа ослободителна акција се вклучил и Димитар Поп Ѓорѓиев Беровски. Овие здружени чети од околу 150 вооружени луѓе направиле обиколка на селата, при што било убедено населението во нивните ослободителни намери. Исто така била формиранна - востаничка власт составена од востаничките чети, селските старешини, привремена полициска стража (12 души) и една комисија составена од првенците: Иванчо Попов Икономов од Царево Село - претседател, Ангел С. Чинев, Никола Тодоров, Мицо Киселички, Мане Арсов, Мануил Поп Костадинов, Ангел Н. Чорбаџиски, Мито Н. Бојаџијата, Амит Кадисли и Мола Мехмед. Во втората половина на февруари било објавено дека Пијанец останува под турска власт, а четите на Иљо Малешевски и Димитар Беровски добиле наредба да се повлечат во Ќустендил. Сепак впоставената власт во Пијанец продолжила да опстојува сè до 29 март 1878. Тогаш пазарџиите враќајќи се од Виница ја донеле веста дека од Кочани кон Царево Село доаѓа многубројна турска војска составена од неколку табури (батаљони) со 4 планински топови и 150 коњаници. Ова предизвикало страв и паника кај христијанското население во пијанечките села, кое набрзина почнало да бега (околу 160 семејства) кон Ќустендил. Еден дел од бегалците се вратиле на почетокот на зимата а другите се населиле во испразнетите турски куќи во Ќустендил, Софија и Ловечко.
Протромбинско време
Протромбинското време е тест за детекција на пореметувањето на екстринзичниот пат на коагулацијата. Се одредува предоперативно, при заболувања на црниот дроб и следење на антикоагулациската терапија. Референтниот опсег за протромбинско време зависи од користениот аналитички метод, но вообичаено изнесува 12–13 секунди.
Интернационален нормализиран однос
Резултатот од тестот за протромбинско време (изразен во секунди) и изведен на нормален поединец варира во зависност од аналитичкиот систем што се користи. Ова се должи на варијациите на различни типови и серии на ткивен фактор кој се користи во реагенсот за испитувањето. INR е осмислен со цел да ги стандардизира резултатите. Секој производител означува ISI вредност (International Sensitivity Index) за секој ткивен фактор што го произведува. ISI вредноста е индикатор за тоа колку одредена серија на ткивен фактор е слична со интернационален референтен ткивен фактор. ISI вообичаено изнесува помеѓу 0.94 и 1.4 за почувствителните и помеѓу 2.0-3.0 за помалку чувствителните тромбопластини.
INR е односот помеѓу протромбинското време на пациентот и на нормален (контролен) примерок, степенуван за ISI вредноста на употребуваниот аналитички систем.
Трета мајка
Трета мајка — музички албум на македонскиот гитарист Влатко Стефановски и американскиот гитарист Мирослав Тадиќ, со учество на бугарскиот музичар Теодосиј Спасов (кој свири на кавал). Албумот е објавен од дискографската куќа „Авалон продукција“, во 2004 година.
Содржина
Албумот содржи 10 композиции, со вкупно времетраење од 47 минути и две секунди, кои претежно претставуваат инструментални верзии на македонски народни песни:
Надворешни врски
Трета мајка - критика на мрежното место All about jazz
Дебреште
Дебреште или Дебриште — село во Општина Долнени, во околината на градот Прилеп.
Потекло на името
Селото се споменува со името „Дьбрѣшти“ во грамота на царот Стефан Душан од XIV век. Во Слепченскиот поменик од XVI век се јавува како „Добрещ“. Според академикот Иван Дуриданов, потеклото на името доаѓа од прилагодената наставка „је“ на старословенскиот збор „Добрѧште“ којшто пак потекнува од личното име „Добрѧта“.
Географија и местоположба
Дебреште се наоѓа во Прилепското Поле, во крајниот западен дел од територијата на Општина Долнени, недалеку од левата страна на патот Прилеп-Македонски Брод. Селото е ридско и се наоѓа на надморска височина од 680 м. Од Прилеп е оддалечено 29,5 км. Неговиот атар зафаќа површина од 27,8 км2.
Месностите во селскиот атар се со следните називи: Краста, Пештера, Таиров гроб, Скала, Дервен, Челоа Чешма, Топ, Руби, Загреби, Елен, Уши, Игралиште, Пероча Ливада, Јонузова Ливада, Лениште, Горно Гумниште, Долно Гумниште, Дупен Камен, Караџови Ниви, Русалија, Кале, Лажански Лозја, Топола, Пирици, Голем Даб, Вис, Коџоица, Стара Ливада, Млада Ливада, Лисичарка, Бара, Сува Гора, Бачилиште, Корија, Лозја, Тревеник, Шип, Грачков Даб, Црвеники, Желкоец, Слатина, Серигајтаница, Над Село, Загориче и Куса Врба. Од запад кон исток, во селото се наоѓаат маалата: Баталоско, Јурукоско, Џелоско, Дуракоско, Дервишоско и Долно. Тие се состојат од групи на роднински куќи. Во атарот на Дебреште се спомнуваат и мезрите: Борика (Божица), Барбарас, Грубан, Калаварар и Куршева.
Историја
Селото со неговото денешно име се среќава во изворите уште во XI век, поточно некаде околу 1020 година, кога се јавува како дел од Пелагониската епископија. Во северозападниот дел на древната тврдина е откопана еднокорабна црква со гробови, а се спомнуваат и некрополи од XI и XII-XIII век. Во 1343 година, царот Стефан Душан во селото обнародил хрисовул.
Во врска со отоманскиот период постои предание, според кое на потегот Топ постоела стража којашто го обезбедувала сообраќајот на патот Прилеп-Кичево низ Дервенската Клисура. Кога патот бил слободен, стражата тоа го навестувала со истрели од топ. Во тоа време, мештаните имале своја земја, а единствено Ештреф-ага од Прилеп имал чифлик на површина од 35 ха, чијашто земја им била продадена на селаните дури по 1912 година. Во турскиот пописен дефтер за Велешката каза од 1568/69 година, за Дебреште е запишано дека било село од царските хасови коешто припаѓало на градот Прилеп. Селото било поделено на три маала: Катунар, Јове Нине и Поп Димко. Катунар Mаало било чифлик на јаничарот Давуд и единствено во ова маало живееле муслимани, меѓу кои попознати биле Хасан, син на Касим; и друг Хасан, син на Хаџи Абдулах. Сите други жители биле христијани. Според името, се претпоставува дека парохискиот свештеник живеел во Поп Димко Маало.
Дебреште најпрвин во целост било христијанско село, но во XVIII век започнале да се населуваат Македонци-муслимани со потекло од Кичевско. Поради тоа, старите православни родови од Дебреште се иселиле, а некои иселеници денес живеат во соседните села: Шербановци (Мажучиште), Дебрешлиовци (Чепигово) и Малковци (Кошино). Најстари македонски муслимански родови во селото се Баталовци, Џеловци и Дураковци.
Стопанство
Вкупниот приход на селото во минатото изнесувал 11.000 акчиња и главно бил остваруван од пченица, испенџе, мешано жито, шира, данок за свињи, ушур од трева, данок за ситна стока.
Население
Во делото „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Дебриште било село со 116 домаќинства и 367 жители муслимани, 102 жители Македонци и 8 Роми.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Дебреште имало 1.100 жители Македонци-муслимани.
Според пописот од 2002 година, во селото живееле 2.424 жители, од кои 2.088 Турци, 169 Македонци, 149 Албанци и 18 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2.600 жители, од кои 81 Македонец, 528 Албанци, 1.941 Турчин, 3 Бошњаци, 4 останати и 43 лица без податоци.
Родови
Дебреште е мешано муслиманско торбешко-бошњачко и православно македонско село. Најпрво селото било чисто христијанско село, но кон крајот на ХVIII век се населиле Торбеши од околината на Кичево и откако го зазеле селото, христијанското население се иселило од селото. Познати се некои иселеници како, Шербановци живеат во Мажучиште, Дебрешлиовци се иселени во Чепигово, Малковци во Кошино, итн.
Торбешки родови во селото се: Џеловци (30 к.), Синановци (29 к.), Јуруковци (21 к.), Беќир-Человци (18 к.), Спајовци (16 к.), Дурмановци (11 к.), Цаневци (9 к.), Нуришовци (9 к.), Рамовци (9 к.), Дураковци (8 к.), Баталовци (21 к.), Фазлиовци (7 к.), Ибовци (7 к.), Гргалиовци (8 к.), Незировци (7 к.), Реџовци (5 к.), Метовци (5 к.), Дурмишовци (4 к.), Коларовци (4 к.), Шерифовци (6 к.), Шашовци (5 к.), Ќосевци (6 к.), Мустафовци (4 к.), Фазодолевци (3 к.), Топаловци (2 к.), Салифовци (5 к.) и Сукљовци (2 к.), сите овие родови се доселени од Кичевско, кон крајот на ХVIII век, додека родовите Баталовци и Дураковци потекнуваат од заеднички предок; Шаиповци (2 к.) доселени се од Пешталево, подалечно потекло од околината на Кичево; Требињци (1 к.) доселени се од селото Требино, Порече, подалечно потекло имаат од некое село во околината на Кичево; Арап Оџовци (30 к.) потекнуваат од предок Турчин, доселен од Мала Азија; Исмаил Ефенци (2 к.) доселени од Прилеп, порано зборувале турски, не се знае дали потекнуваат од Турчин или отпосле се потурчиле; Адем (1 к.), Бафтијар (1 к.) и Саит (1 к.) доселени се од селото Црнилиште; Риза (1 к.) доселени од селото Кочишта, Демир Хисар; Малиќ (2 к.) и Демир (1 к.) доселени се од селото Браилово; Садула (1 к.) родот го основал домазет доселен од селото Дреново; Шуке (1 к.) доселени од Саждево; Мечо (1 к.) доселен од Јакреново; Мемед (1 к.) дошол како овчар од Алданци. На сите овие овие родови подалечно потекло им е од Северна Албанија.