cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ризик на земјата
Дефиниција
Ризикот на земјата опфаќа поголем број настани и состојби кои можат да предизвикаат загуба, како:
1746 во музиката
1746 година во музиката содржи некои значајни настани.
Љуба Јовановиќ
Љуба Тома Јовановиќ ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Завршил основно училиште, а потоа се занимавал со земјоделство. Извесно време слугувал кај поимотни соселани. Потоа работел како рудар во рудникот Лојане. Во рудникот се движел во кругот на напредните работници и се вклучил во борбата против окупаторот. Во април 1944 година станал борец во редовите на Третата македонска ударна бригада и учествувал во борбите против непријателот кај Лисец, Султан Тепе, Кратово, Пробиштип и други места. Последната борба ја водел покрај реката Треска во октомври 1944 година, кога загинал во борбата против балистите и Германците.
1745 во музиката
1745 година во музиката содржи некои значајни настани.
Паул Боулс
Паул Фредерик Боулс (, Њујорк, Њујорк, САД -, Танџер, Мароко) — американски композитор, писател и преведувач.
Боулс студирал компонирање со Арон Копланд и напишал музика за повеќе од 30 филмови и драми. Во 40-тите години на 20 век се преселил во Мароко.
Дела
Во 1948 година во Танџер ја издал својата најпозната новела „Прикриеното небо“ подоцна адаптирана во истоимен филм во 1990 година. Во новелите на Боулер, протагонисти се најчесто луѓето од Запад на кои им било скратено контактирањето со традиционалните култури, што ги збунувало, насилнички настани и психички колапси, раскажани со рамнодушен и елегантен стил.
Неговата жена, Џејн Боулс (1917-1973) е позната по новелата „Две сериозни дами“ (1943) и драмата „Во летната куќа“.
Подкрај (Храстник)
Подкрај (словенечки: Podkraj) — населба во Општина Храстник во средна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Штаерска. Населбата сега е вклучена во Засавскиот статистички регион.
Елцшки замок
Елцшки замок — ридски замок од 12 век. Се наоѓа по долината на реката Елцбах, која ги раздвојува Мајфелд и Ајфел, јужно од катарската општина Виршем во сојузната држава Рајнска област-Пфалц, на надморска височина од 129 м. Градбата припаѓа на групата на најпознати замоци во Германија. Како и дворецот Биресхајм и замокот Лисинген, тој е едно од оние утврдувања во Ајфел коешто никогаш не било освоено.
Совиќ
Совиќ (традиционално: Сович) — село во Општина Новаци, Битолско.
Географија и местоположба
Селото е сместено на северозападните падини на планината Ниџе, југоисточно од Битола, на границата меѓу Македонија и Грција.
Се наоѓа на надморска височина од 1.080 метри. Населбата е типично планинска. Атарот зафаќа површина од 16,2 км. квадратни. Соседни села се Живојно и Добровени од македонска страна, а од другата страна на границата се наоѓаат селата Сетина и Попадија (Леринско). Совиќ денес припаѓа на Општина Новаци. Од Битола е оддалечено 40 км, а од Новаци 29 км.
Историја
Името на селото е Совиќ, а се среќава и како Сович. Името го добило, најверојатно, од зоонимот сова, птица сојка, односно утка. Совиќ е стара македонска населба со свое богато културно и историско минато. Според турските документи за историјата на македонскиот народ изнесени во „Опширните пописни дефтери“ од 15 и XVI век, најстари регистрирани жители на селото Совиќ се од 1468 г. Тогаш селото броело 122 семејства или околу 606 жители. Во селото биле регистрирани и два попа: поп Димитри и поп Бранко. Во споменатиот период Совиќ било тимар на браќата Абди и Хаџи кои биле синови на Мустафа Сијах. Браќата заеднички го уживале тимарот. Совиќани плаќале данок во висина од 5.350 акчиња.
Куќите се изградени од камен и кал и се покриени претежно со камени плочи. Има и куќи кои се покриени со ќерамиди. Селото се развивало според можностите на жителите и според условите кои ги диктирала државата. Во 1860 година совиќани изградиле храм посветен на св. Атанасиј Велики (Александриски). Храмот е ѕидан со камен и кал. Подот е поплочен, а внатрешноста е уредена со фрески и икони. Во непосредна близина на храмот на метални столбови е поставено црковно ѕвоно кое е лиено и купено од Јанина (Грција) во 1882 година. Голем број на совиќани биле вклучени во борбата за слобода на Македонија. Во народноослободителната војна во времето од 1941 до 1945 година од Совиќ учествувале 31 борец. На бојното поле животот го положиле Спасе Атанасовски и Ѓорѓи Ѓорѓиевски.
Во XIX век селото било дел од Леринската каза на Отоманското Царство.
Стопанство
Жителите на Совиќ се занимавале претежно со сточарство. Одгледувале говеда, овци, кози, свињи и живина. Од житните култури саделе рж, пченица, јачмен, пченка и овес. На пазар најмногу продавале квалиетно овчо сирење. Најчесто пазареле во Лерин, а по поставувањето на границата на пазар оделе во Битола.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Совиќ живееле 300 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Совиќ имало 256 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Селото е раселено и според пописот од 2002 година нема жители. Истото било потврдено и на пописот од 2021 година.
Во потрага за подобар живот многу совиќани започнаа да го напуштаат селото. Помасовно напуштање започнува во 1952 година. Еден број на семејства се преселија во селата Бач, Гермијан, други во Битола, а голем број заминале на печалба во Австралија и други земји. Во Кравари се доселиле 16 семејства. Во Кременица се доселиле 28 семејства со околу 80 жители. Доселените совиќани во село Кременица во 1994 година започнале со изградба на христијански храм кој му го посветиле на нивниот светец-заштитник од родното село Совиќ - Св. Атанасиј Велики (Александриски). По неколку години храмот е изграден и во истиот совиќаните од село Кременица ги изразуваат своите верски чувства и обичаи.
Родови
Совиќ е македонско православно село.
Според истражувањата од 1953 година, родови во селото:
Етнографски одлики
Во селото Совиќ живееле Македонци - Моштенци. Облеката, особено женската, има битни одлики по пои се разликува од мариовската носија. Нивните етнички особености се исти со другите моштенски села. Совиќани поставиле родовски врски со скоро сите моштенски села како што се: Бач. Живојно, Гермијан, Сетина, Крошоради, Попадија, Неокази и други други села кои сега се наоѓаат во Република Грција.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 170 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште на селото Живојно.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 209 гласачи.
Марко Тепавац
Марко Тепавац (5 април 1994 година, Белград, Србија) е српски тенисер кој игра на АТП турнејата. Неговиот најголем успех е освојувањето на турнирот во Узбекистан, што е негова прва титула предизвикувач во кариерата. Неговиот најдобар пласман на АТП листата е 174. место на 24 октомври 2016 година и 584 место во двојки на 19 јуни 2017 година.
Беше еднаш во Анадолија
Беше еднаш во Анадолија (Bir Zamanlar Anadolu’da) е турско-босански филм, драма од 2011 година, во режија на Нури Билге Цејлан. Сценариото е во соавторство со Еркан Кесал и Ебру Цејлан. Главните улоги ги играат: Мухамет Узнер, Јилмаз Ердоган и Танер Бирсел.
Содржина
Во центарот на заплетот на филмот се наоѓаат истражител, обвинител и судски лекар кои трагаат по труп во ретко населено место во Анадолија. Група полицајци, предводени од комесарот Наџи, го пребаруваат труп на одреден Јашар, во три автомобили низ степите на Анадолија. Тие се придружени од обвинителот Нусрет и д-р Жемал. Осомничениот Кенан, кој го признал убиството, морал да покаже каде се наоѓа телото, но, тој не можел точно да се сети, ниедно место на кое го бараат трупот не е истото. Постепено групата се оддалечува од градот, ноќта наскоро ќе пристигне, а ситуацијата е таква во која се разоткриваат најразлични теми, сместени во пустиот осамен крај ,
NGC 1685
NGC 1685 — спирална галаксија во соѕвездието Орион, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1685 се споменува и како MCG -1-13-32, IRAS 04500-0301.
Откривање
Објектот е откриен во јануари 1850 година од страна на Вилијам Парсонс, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 72 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1685 е од видот SB0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,1 m/лм2. NGC 1685 има привидни димензии од 1,3' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 4 ч 52 м 34,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 2° 56' 59". Положбениот агол на објектот е во износ од 135°.
Други поделби
Проучување на NGC 1685 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 16222. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 224; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4741. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1519.
Златна џамија (Пласница)
Златна џамија — понова џамија во селото Пласница, во истоимената општина, Македонија.
Местоположба
Џамијата се наоѓа на самиот регионален пат Кичево-Македонски Брод, во непосредна близина на седиштето на Општина Пласница.
Душко Јовановски
Душко Панчев Јовановски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Завршил основно и се запишал во средно училиште, но поради окупацијата не го завршил. Во 1944 година станал член на средношколскиот скоевски актив во училиштето. Спроти нападот за ослободувањето на Скопје, учествувал во ударните групи. На 13 ноември 1944 година во уличните борби што ги воделе борците од Третата и Дванаесеттата македонски ударни бригади против Германците, им се придружил и Душко. Ги помагал единиците на НОВ и ПОЈ, кои се бореле за ослободувањето на градот од непријателот. Во уличните борби за ослободување на Скопје, бил погоден од германски куршум. Бил закопан на скопските гробишта.
Џони Вокер
Историјат
Првобитно познат како Вокеров Килмарнок виски, Џони Вокер бренд оставил наследство на Џони Вокер откако започна да  продава виски во своите продавници во Ајшир, во Шкотска. После неговата смрт во 1857 година, неговиот син Александар Вокер и внукот Александер Вокер II продолжиле со производство и дистрибуција, и тие се заслужни за популарноста која овој бренд ја достигнал. За животот на Џони Вокер, продажбата на виски е претставувала осум одсто приходите на фирмата. Во време кога Александар оди во пензија и им ја препуштил својата фирма на синовите, таа цифра пораснала на измеѓу 90 до 95 отсто од приходите.
Во В.Британија сè до 1860 година, било илегално продавана мешано виски. За тоа време, Џони Вокер продавал голем број на чисто виски, вклучувајќи и значаен број Вокеровог Килмарнок. Во годината 1865, Џоновиот син, Александар, го произвел првото мешано виски, Вокеров Стар Хајленд.
Александар Вокер ја претставил карактеристичната џокастата боца во 1860 година. Тој првенствено направил од практичните причини, бидејќи биле повеќе такви шишиња можело да престојуваат во истата просторија, а и број скршени амбалажи се смалило. Исто така, уште една препознатлива одлика на шишињата од овој вид виски била налепница, која е поставена под агол од 24 степени во однос на х-оска, и овозможува како фондот на текстот би бил поголем, а истовремено и видлив на шишињата.
Во периодот од 1906 до 1909, Џоновите внуци, Џорџ и Александар II ја прошириле линијата од повеќе имиња на виски по бојата. Годината 1908, додека бил Џејмс Стивенсон генерален директор, дошло до редеформирање на врстата. Виски бил преименуван од Вокеров Килмарнок виски во Џони Вокер виски. Поради тоа, во тоа време настанува насловот Роден 1820—тата понатаму цврсто оди! како и логото, човек со стап и цилиндар кој чекори, со препознатливот  лик кој останал во употреба до денешен ден.
Плетвар (превој)
Плетвар — планински превој на надморска височина од 994 метри, кој ги разделува планините Дрен и Бабуна и ја поврзува Пелагонија и градот Прилеп со Раец и Тиквешијата.. Превојот се издвојува со Тројацисерија“ од шкрилци и мермери, во која ги сместува и мермерите на Пелагонискиот хорст-антиклинориум од Плетвар, давајќи ѝ на серијата алгонкиска старост. Во близина се наоѓа и истоименото село Плетвар.
Никола Живковиќ (Хаџи-Неимар)
Никола Живковиќ (Хаџи-Неимар) (,  -, ) — првиот архитект во обновената Србија на кнезот Милош Обреновиќ.
Роден во Воден во 1792 година, тој најверојатно се школувал во Солун или Атина, каде што имал роднини. Не се знае дали имал високо образование. Не се знае кога се преселил во Србија. Неговата сопруга Костадинка Каркаљер беше од Магарево. Имал четири ќерки и еден син.
Изградил многу државни објекти по налог на кнезот Милош. По прогонството на кнезот Милош во 1839 година и Живковиќ ја напуштил Србија. За време на втората влада на кнезот Милош (1858 - 1860), тој се вратил во Србија и станал „надзорник на владините згради“ во Генералната управа за градби во Белград. Тој останал на оваа позиција до својата смрт во 1870 година.
Поважни згради што ги изградил во Белград
Првите градби (конаци) ги градел во балкански стил на 18 век, а во подоцнежниот период користел помали елементи од тогашната актуелна централноевропска архитектура.
Конзервативизам
Конзервативизам — политичка идеологија која, во својата појдовна основа, значи чување односно одржување на веќе востановените постоечки облици на вредностите во животот. Може да се смета за своевидно традиционално мислење кое како такво се проткајува во сите облици на интеракција меѓу поединците, мислење чијашто цел е да се одржи статус кво. Ако пред сè се сфати како идеологија на оние коишто владеат тогаш ќе се постави во спротивна релациска врска од либералното дејствување кое како такво тежнее кон промени. За такво либерално движење можеме да ги сметаме во прв ред англиската и француската револуција како и воопшто движењето на просветителството.
Конзервативизмот како политичка идеологија се залага за државно уредување засновано врз традиционални вредности. Како такви опстојуваат редот и сигурноста, поголемата посветеност кон минатото отколку кон иднината, хиерархијата наместо еднаквоста, антрополошкиот песимизам, сигурноста, моралот и религијата како темели на општествениот живот и институциите, семејството како основа на општеството и слично. Сите конзервативци ја почитуваат традицијата. Традицијата е составена од стандарди кои опстојуваат со единствена цел - да ги унапредат идеите за доброто. Токму затоа конзервативците во традицијата гледаат авторитет кој го оправдува нивното политичко дејствување. Темелот на тој авторитет е минатото односно религијата и националната историја на земјата. Од овде потекнува вербата на конзервативците во Бог како создавач на светото и врховен авторитет.
Конзервативизмот денес најчесто се врзува за десничарските политички партии. Во средна Европа конзервативизмот го застапуваат христијанско-демократските партии. Во скандинавските земји конзервативизмот го претставуваат либералните конзервативци, како Конзервативната народна партија во Данска.
1744 во музиката
1744 година во музиката содржи некои значајни настани.
Клара Боу
На 16-годишна возраст победила на натпревар организиран од списание што и обезбедило мала улога во филм. Ангажирана од продукцијата Парамоунт во 1925 година, таа имала поголеми улоги во безвучните филмови како што се „Машка стапица“ (Mantrap) (1926), „Детски чизми“ (Kid Boots) (1926). По нејзината улога во попларниот филм „Тоа“ (It) (1927), Боу станала препознатлива како „девојката од тоа“, под што се подразбирало привлечност на слободна млада жена. Таа играла во уште 20 филмови (1927-30), но скандалите и нервозните испади ја загрозиле нејзината кариера.
Димче Мешковски
Димче Мешковски (роден на во  -  во ) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец и хуморист.
Животопис
Мешковски е роден е на 31 октомври 1945 година во Скопје. Тој е татко на познатата македонска пливачка, Наташа Мешковска.
Творештво
Матична сцена на Мешковски била Драмски театар - Скопје. Остварил улоги во многу театарски претстави („Диво месо“, „Солунски патрдии“, „Хамлет од Долно Гаштани“), телевизиски серии („Македонски народни приказни“), радио-драми и хумористични серии („Хихирику“) и играни филмови („Викенд на мртовци“). Својот глас го позајмувал и при натсинхронизацијата на цртани филмови (Гаргамел во „Штрумпфови“), а познат е и по улогата на Дедо Мраз во новогодишните претстави за деца. Добитник е на повеќе награди, меѓу кои и наградата „Војдан Чернодрински“ за животно дело.
Битка кај Кресна
Крај на Втората Балканска воjна
Независно од тоа што бугарската армија ги опкружила грчките сили во Битката кај Кресна, а офанзивата на српските и црногорските сили била скршена во Битката кај Калиманци, таа немала како да ги искористи своите успеси, бидеjки на 28 јуни невмешаната до овоj момент во балканскиот конфликт Романија ја нападнала Бугарија во грб, а на 1 јули во напад против Бугарија се кренала и Отоманското Царство. На 18 јули бугарската влада побарала мир. Крај на воjната бил ставен со познатиот Букурешки договор од 10 август 1913 година.
Банкарска група KfW
Историја
Кредитната институција за обнова (KfW) била формирана во 1948 година (за време на окупацијата на Германија од страна на сојузничките сили) со основна задача да обезбеди кредити за обнова на земјата. Како прв приоритет на KFW се наметнала обновата на индустриските капацитети и на разурнатите домови во тогашна Западна Германија. Кредитите за оваа намена, во почетокот, главно ги добивале големите германски претпријатија од секторите рударство, челик, електрична енергија и сл., додека малите и средните претпријатија не биле во фокусот на интерес на банката. По завршувањето на обновата, кон средината на 1950-тите години, KFW се ориентирала кон малите и средните претпријатија. Малите и средните претпријатија станале главен приоритет на банката во 1960-тите, кога таа почнала да доделува инвестициски кредити за овие претпријатија и особено во текот на 1970-тите, кога во центарот на интерес на банката се наметнале малите и средните претпријатија со иновативни идеи и проекти, посебно во областа на штедењето енергија.
Во почетокот на 1970-тите, KFW почнала да развива посебна програма (т.н. М–програма) на кредитни производи за потребите на МСП. Во текот на 1980-тите, сојузната влада на Германија промовирала посебна програма за структурни промени, а во нејзини рамки значајна била и улогата на малите и средните претпријатија. Во 1990-тите, по обединувањето Германија, KFW пласирала големи суми кредити со цел да се поттикне развојот на источниот дел на земјата (т.н. нови региони). Во тие рамки, KFW, заедно со Банката за порамнување, доделила кредити за малите и средните претпријатија во износ од околу 50 милијарди германски марки. Во овој период, банката развивала сè поиновативни форми на инвестирање, меѓу кои и поддршка на развојот на пазарот на ризичен капитал, т.е. вложување во акции во иновативни мали и средните претпријатија, со голем потенцијал на раст. Во новиот милениум, KFW вовела променливи каматни стапки за малите и средните претпријатија, во зависност од ризичноста на проектите.
Во 2003 година, со спојување на KFW со Банката за порамнување, се формирала посебна деловна единица Банка за мали и средни претпријатија (KfW Mittelstandsbank). Со појавата на глобалната финансиска и економска криза во 2007-2009 година, банката развила посебни програми за поддршка на малите и средните претпријатија. Истовремено, било променето името на банката во Банкарска група KfW (KfW Bankengruppe). Оваа банкарска група подлежи на регулативите на СР Германија, на Европската комисија и на Базелската спогодба. Таа дала голем придонес за развојот на малите и средните претпријатија и на претприемништвото не само во Германија, туку и во Европа, во земјите во развој и во земјите во транзиција. Голем број јавни финансиски институции во Европа и во земјите во транзиција ги прифатиле принципите на работа и на поддршка и промоција на малите и средните претпријатија и на претприемништвото на KfW, вклучувајќи ја тука и Македонија. Така, МБПР е организирана по угледот на KfW.
Основни цели на Банкарската групација KfW
Во мисијата на Банкарската групација KfW се потенцира дека таа ги поддржува промените и ги охрабрува напредните идеи во Германија, во Европа и насекаде во светот, при што:
Во рамките на Банкарската група KfW, постојат повеќе деловни единици: Банката за приватни клиенти, Комуналната банка, Финансирање на извозни проекти, Поддршка на земји во транзиција, Финансиски пазари - тргување со хартии од вредност и Банката за мали и средни претпријатија (KfW Mittelstandsbank).
Банка за мали и средни претпријатија
Посебно место во рамките на банкарската група KfW зазема Банката за мали и за средни претпријатија, чии основни цели се следниве:
Основни принципи на работењето на Банката за мали и средни претпријатија се:
Кредитна активност на банката за мали и за средни претпријатија
Со започнувањето на глобалната финансиска криза во 2007/2008 година, Банката за мали и за средни претпријатија создала посебна програма за малите и средни претпријатија (со три потпрограми) за кредити за фиксен и за обртен капитал за малите и средни претпријатија, под невообичаено поволни услови, а со цел да им помогне на малите и средни претпријатија полесно да се справат со последиците од кризата. Од овие програми на малите и средни претпријатија, до крајот на 2010 година, им биле одобрени кредити во износ од 4,6 милијарди евра.
Плеско
Плеско (словенечки: Plesko) — населба во Општина Храстник во средна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Штаерска. Населбата сега е вклучена во Засавскиот статистички регион.
Народна банка на Македонија
Народна банка на Македонија (НБМ; поранешна кратенка „НБРМ“, службено позната: Народна банка на Република Северна Македонија, НБРСМ) — централна и емисиона банка на Македонија.
Историја
Народната банка е основана на 19 октомври 1946 г. со спојување на Македонската стопанска банка со Народната банка - филијала Скопје. Прв главен директор на банката бил д-р Тодор Мировски. Од почетокот на 1947 г. го носела називот НБ ФНРЈ - Централа за Народна Република Македонија со Александар Богоев како главен директор. Меѓу 1947 и 1953 г., НБ ФНРЈ - Централа за НРМ била единствена банка во Македонија и истовремено работела како емисиона и деловна банка, т.е. извршувала централно банкарски работи, работи за републичкиот буџет, како и универзални банкарски работи. Во периодот 1954-1965 г., таа постепено ги напуштила универзалните банкарски работи и се насочила кон централнобанкарските активности и регулирањето и контролата на банкарскиот систем. Исто така, во овој период, биле укинати нејзините филијали, а банката го променила називот во Народна банка на Југославија - Централа во Скопје. Во текот на 1965-1971 г., централата на НБЈ во Скопје немала никаква улога во водењето на монетарно-кредитната политика, туку вршела само работи кои имаат извршен и оперативен карактер. Во декември 1971 г. бил донесен првиот Закон за Народна банка на Македонија, со кој таа била дефинирана како уставна категорија, а за прв гувернер бил именуван Стојан Ќосев. Сепак, Народна банка на Македонија и понатаму била во многу подредена положба во однос на Народната банка на Југославија и имала многу ограничена улога во формулирањето и водењето на монетарната политика.
НБРМ по осамостојувањето на Македонија
Уставот на Република Македонија од 1991 година ја определил НБРМ како емисиона банка, самостојна и одговорна за стабилноста на домашната валута, водењето на монетарната политика и општата ликвидност за плаќањето во земјата и странство. На 26 април 1992 год., Собранието го донело Законот за Народна банка на Република Македонија, како прв законски акт со кој се уредува работењето на централната банка по осамостојувањето на Македонија. Во овој период, функцијата гувернер ја извршувал м-р Борко Станоевски, кој поднел оставка во 1997 год. поради големиот финансиски скандал со штедилницата ТАТ. На местото гувернер, него го наследил д-р Љубе Трпески, кој оваа функција ја извршувал до 2004 год. Функцијата гувернер во периодот 2004 - 2011 ја извршувал м-р Петар Гошев. Од мај 2011 оваа функција ја извршувал Димитар Богов, сè до 22 мај 2018 кога на оваа функција била назначена Анита Ангеловска Бежоска.
Најголем пресврт во развојот на НБРМ по монетарното осамостојување на Македонија бил направен со донесувањето на новиот Закон за НБРМ од јануари 2002 год. со кој се зголемени сите аспекти на независноста во нејзиното работење (институционална, персонална, функционална и финансиска независност). Денес, НБРМ е модерна централна банка која не работи со нефинансиски правни лица, не го финансира јавниот сектор и самостојно ја формулира и остварува монетарната политика, при што, како нејзина основна цел, утврдена со Законот за НБРМ е одржувањето на ценовната стабилност. НБРМ е членка на Банката за меѓународни порамнувања (BIS - Bank for International Settlements), со седиште во Базел, Швајцарија.
Законско регулирање на работата на НБРМ
Во периодот по монетарното осамостојување, во Македонија во примена биле три законски решенија за НБРМ:
Целите на НБРМ се дефинирани во член 6(1)  од Законот за НБРМ,  каде што е наведено  дека  основна  цел  на  НБРМ  е  постигнување  и  одржување  на  ценовната стабилност;  член  6(2)  друга  цел,  подредена  на  основната  цел,  е  да  придонесува  кон одржување  стабилен,  конкурентен  и  пазарно-ориентиран  финансиски систем,  и  член 6(3)  НБРМ  ја  поддржува  општата  економската  политика  без  да  го  загрози остварувањето  на  основната  цел  и  во  согласност  со  принципот  на  отворена  пазарна економија со слободна конкуренција. Член 82, во делот од Законот за НБРМ кој стапува во сила  со  зачленувањето  на  Република  Македонија  во  ЕУ,  се  однесува  на  целите  на НБРМ  како  дел  од  ЕСЦБ,  при  што  се  наведува  дека  НБРМ  ги  поддржува  општите економски политики на ЕУ за исполнување на целите од член 2 од Договорот, без да е во  спротивност  со  целите  од  членот  6  од  Законот  за  НБРМ,  односно  со  ценовната стабилност.
Според одредбите  содржани  во  член  3  од  Законот  за  НБРМ,  Народна  банка  е централна  банка  на  Република  Македонија,  со  статус  на  правно  лице  со административна,  финансиска  и  управувачка  самостојност  и  овластувања  за постигнување на целите и извршување на задачите. Според член 5, НБРМ е независна при  постигнувањето  на  целите  и  задачите;  членовите  на  Советот  и  вработените  во НБРМ  не смеат  да примаат  и да  бараат инструкции од органи и тела на државната и локалната власт како и од кои било други правни и/или физички лица; горенаведените органи  и  тела  не  смеат  да  ги  одобруваат,  престануваат,  поништуваат  или  менуваат одлуките на Советот на НБРМ, обврзани  се  да ја почитуваат независноста на НБРМ во секое време и не смеат да влијаат врз членовите на Советот и вработените во НБРМ. Во член 81,  во  делот  од  Законот  кој  стапува  во  сила  со  зачленувањето  на  Република Македонија  во  ЕУ,  ваквата  забрана  е  проширена  и  се  однесува  и  на  институциите  и органите на ЕУ и владите на останатите земји-членки.
Со член 83, во делот од Законот за НБРМ кој стапува во сила со зачленувањето на Македонија  во ЕУ,  е утврдено дека НБРМ запишува и уплатува капитал во  ЕЦБ  во  согласност  со  членовите  28  и  29  од  Статутот. Во член  110  од  Законот  е наведено дека на денот на  воведувањето на еврото како парична единица во Македонија,  капиталот  на  НБРМ  се  претвора  во  евра,  според  утврдената  стапка  на претворање денар/евро.
Член 15  од  Законот  на  НБРМ,  во  делот  кој  го  регулира  распределувањето  на финансискиот резултат за распределба, предвидува распределување на 70% во општите резерви до постигнување на нивото на основниот капитал од член 12(1) од Законот, а остатокот  се  распределува  во  буџетот  на  Македонија,  но  оваа  одредба  ќе престане да се применува со зачленувањето на Македонија во ЕУ.
Според член  44  од  Законот  за  НБРМ,  НБРМ  не  одобрува,  директно  или индиректно,  кредити  на кои било државни тела, органи и јавни  институции, а со член 87 оваа забрана е проширена и на сите институции и тела на ЕУ, и сите нивоа на власт и јавни претпријатија на земјите-членки на ЕУ.
Органи на управување
Во член  49  (1)  од  Законот  за  НБРМ,  мандатот  на  сите  членови  на  Советот  на НБРМ е утврден на седум години, вклучително и мандатот на гувернерот, кој, согласно со  член  46  (4),  претседава  со  Советот  и  има  главна  извршна  функција  во  НБРМ. Во член 53(1) е наведено дека член на Советот, вклучително и гувернерот, ќе се разреши ако: веќе не ги исполнува критериумите потребни за именување како член на Советот определени  во  член  50;  изврши  злоупотреба  или  сериозен  пропуст  во  вршењето  на службените должности; не може да ги извршува задачите поради телесна и ментална неспособност  повеќе  од  три  месеци  и  ако  не  ги  извршува  должностите  во последователен период од најмалку три месеци, за што одлучува Советот. Според член 53(4), гувернерот има право на жалба до надлежниот суд во рок од 15 календарски дена од одлуката за разрешување. Во член 88 во делот од Законот за НБРМ кој стапува во сила со  зачленувањето  на  Република  Македонија  во  ЕУ  е  наведено  правото  на гувернерот на жалба до Европскиот суд на правдата, по пристапувањето на земјата во ЕУ, без определен рок.
Советот на НБРМ одржува најмалку десет седници годишно и одлуките ги носи со просто мнозинство, со исклучок на оние за кои е потребно квалификувано мнозинство. Советот ја носи одлуката за целите на монетарната политика, ги донесува мерките за реализирање на монетарната политика, ги донесува финансискиот план, планот на инвестиции и годишната сметка на НБРМ, го донесува статутот на НБРМ, ги усвојува извештаите на НБРМ (годишниот извештај, полугодишните и кварталните извештаи, извештајот за банкарскиот систем и банкарската супервизија, извештајот за финансиската стабилност, извештајот за управувањето со девизните резерви итн.). Гувернерот го организира и раководи со секојдневното работење на НБРМ, ја претставува НБРМ и носи разни решенија што се однесуваат на материјално-фианнсиското работење на НБРМ, како и решенија кои се однесуваат на работењето на банките и штедилниците. На гувернерот во работата му помагаат тројца вице-гувернери.
Функции на НБРМ
НБРМ извршува повеќе функции:
Исто така, НБРМ одржува вредна нумизматичка збирка од околу 17 000 монети од територијата на Македонија, кои го покриваат временскиот период од 6 век п.н.е., па сè до XV век.
Монетарна политика
Основна и најважна функција на НБРМ е да ја формулира и да ја реализира монетарната политика. Притоа, според Законот за НБРМ, основна и примарна цел на НБРМ е да ја одржува стабилноста на цените, а исто така, таа ја поддржува општата економска политика на владата, но само доколку со тоа не е загрозена основната цел. За остварување на основната цел, НБРМ ја применува стратегијата на таргетирање на девизниот курс во чии рамки, НБРМ ја одржува стабилноста на курсот на денарот во однос на еврото (претходно во однос на германската марка). Оваа стратегија формално се применува од октомври 1995 год., иако нејзиниот фактички почеток датира од пролетта 1994 год. Главен инструмент на монетарната политика на НБРМ се аукциите на благајнички записи, со кои се регулира ликвидноста на банките и, оттука, паричната маса. Исто така, како инструмент на монетарната политика се употребува и задолжителната резерва на банките.
Меѓународни активности
Во 2020 година, Народната банка добила можност да искористи 400 милиони евра врз основа на склучениот договор за репо-трансакција со Европската централна банка.
Нумизматички музеј
Нумизматичкиот музеј на Народната банка се наоѓа во зградата на банката. Следејки ги светските трендови во врска со улогата која ја имаат централните банки во грижата за сопственото културното наследство во 1999 г. НБРМ меѓу своите функции приклучила и откуп на стари и ретки пари од тлото на Македонија.
Збирката денес брои околу 17.000 примероци на монети, медаљи, ексагии и модерни банкноти што е резултат на систематски откуп и донации, и со оваа бројка таа прераснала во најголема јавна нумизматичка збирка во Македонија.
Зошка Верас
Семејство и рани години
Виерас е родена во благородно семејство во селото Меджибиж (денес – во Округ Хмелницки, Украина) на 30 септември 1892 година. Нејзиниот прадедо Ихнат Кулакоски бил истакнат учител и истражувач на Белоруската античка историја. Бил член на неколку научни здруженија во Данска, Вилна, Варшава и Санкт Петербург.
Таткото на Виерас, Антон Сивицки, е роден во Хродна (денес – во Белорусија) и продолжил воена кариера. Неговата љубов кон читањето, како и неговите национални погледи имаа големо влијание врз идеите на Виерас подоцна во нејзиниот живот.
По смртта на нејзиниот татко во 1908 година, Виерас, со нејзината мајка, се преселила во Хродна каде што дипломирала приватно средно училиште за девојки (1912 година) и била активен учесник, библиотекар и секретар на Клубот на белоруската младина Хродна.
Подоцна, таа присуствувала на 10-месечен курс за градинарство и пчеларство како и 6-неделен воен курс за медицински сестри во Варшава (1914). И покрај нејзиниот интерес за ботаниката, Виерас не го продолжи своето формално образование поради нејзиното лошо здравје и почетокот на Првата светска војна. .
Животот во Минск
Помеѓу 1915 и 1918 година Виерас живеела во Минск и работела како секретар на неколку белоруски национални организации, вклучувајќи:
Во 1917 година Виерас учествувала на Првиот себелоруски конгрес кој одигра важна улога во консолидацијата на белоруското национално-ослободително движење. Во 1918 година станала членка на Рада на Белоруската Демократска Република.
Во имотот на дедото
Во 1918-1922 година Виерас живеела во имотот Аччоники кој му припаѓал на нејзиниот дедо. За тоа време таа се грижеше за својата болна мајка и новороденото дете Антон Шантир чиј татко беше Fabijan Šantyr, Белоруски поет, писател и јавна личност осуден на смрт и погубен од советските власти во 1920 година.
Период во Вилнус
Во 1923 година Виерас се преселила во Вилус каде ќе го помине остатокот од својот живот. Во 1926 година се омажила за Антон Војчик, а во 1927 година се родила нивната ќерка Халина, која ќе стане познат филолог.
Во Вила, Виерас бил администратор на уредувачките одбори на неколку весници издадени од Белорускиот селански и работнички синдикат (1924-1929), уредник на списанијата за деца „Заранка“ („Утринска ѕвезда“, 1927–1931) и „Пралеска“ („Scilla“, 1925–1935), претседавач на Белоруското кооперативно друштво „Пчала“ („Пчела“, 1928–1939) и уредник на пчеларското списание „Биеларускаја борќ“ „Белоруски пчеларник“, 1934–1938).
Таа ги поддржуваше белоруските политички затвореници кои беа затворени во Затворот Лукишкеш. Таа помогна да се извадат песните на Михаш Машара од затворот и да се објави неговата прва збирка поезија „Цртежи“, 1928 година. Сопствените дела на Виерас, заедно со песните на друга истакната белоруска поетеса Наталија Арсиениева, се појавија во тоа време во списанијата „Šliach moladzi“ („Патот на младоста“) и „Studenckaja dumka“ („Студентски мисли“).
Дури во 1961 година таа конечно била „откриена“ од филологот Арсиени Лис, кој истражувал документи за својата докторска теза во архивите во Вилнус. Оттогаш, ја посетиле писатели (Улаџимир Караткиевич, Рихор Барадулин, Лариса Хиенијуш, Данута Биче-Захниетава, Алиеш Бачила), истражувачи (Адам Малџис] Адам Маџис, Јанка Саламиевич, Хиенад Кисијалио, Виташ Скалабан), новинари и студенти и стана центар на белорускиот литературен живот во Вилна. Во 1982 година, Виерас стана член на Сојузот на писателите на СССР.
Таа беше една од основачите на Друштвото за белоруска култура во Литванија, основано во 1989 година. .
Виерас починала на 8 октомври 1991 година, на деведесет и девет години и е погребан на гробиштата Панари кај Вилнус.
1743 во музиката
1743 година во музиката содржи некои значајни настани.
Анкаран
Анкаран (словенечки: Ankaran) — град во Општина Анкаран во западна Словенија. Градот е центар на општината Анкаран. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Крајбрежно-крашкиот статистички регион.
Универзитет Богазичи
Универзитет Богазичи (турски: Boğaziçi Üniversitesi) — голем истражувачки универзитет во Истанбул, Турција. Неговиот главен кампус се наоѓа на европската страна на теснецот Босфор. Има четири факултети и две училишта кои нудат додипломски студии, и шест институти кои нудат постдипломски студии. Јазикот на кој се изведува наставата е англиски.
Бил снован во 1863 година, и заедно со Роберт колеџ, Богазичи е прва американска високообразовна институција основана надвор од САД. Иако денес е под целосно турска администрација, универзитетот сè уште одржува силни врски со американскиот образовен систем.
Универзитетот Богазичи постојано е рангиран највисоко во Турција, имајќи најголем број апликанти преку приемните испити на турскиот универзитет TYT-AYT. Универзитетот нуди учење на познатите програми се електротехника и електроника computer engineering,, компјутерско инженерствО и индустриско инженерство. Само првите 800 од приближно 1,8 милиони учесници на годишниот приемен испит на турскиот универзитет (TYT-AYT) се примаат за образование. За да се примени во други програми за дипломи, обично треба да се биде во првите 1% од универзитетскиот приемен испит. Ова му овозможува на универзитетот да привлече многу студенти со највисоки оценки ; како и да ги има најпосакуваните програми за применета наука, образование, инженерство и социјални науки во Турција.
Фабрика Фагус
Фабриката Фагус ( германски : Fagus Fabrik или Фагус Werk) е последна фабрика за чевли во Алфелд на Лајне, Долна Саксонија, Германија, е важен пример на почетокот на модерната архитектура. Овластено од сопственикот Карл Беншајт, кој сакал радикална структура за да гја изрази паузата на компанијата од минатото, фабриката била дизајнирана од Валтер Гропиус и Адолф Мејер. Изградена е помеѓу 1911 и 1913 година, со додатоци и ентериери завршени во 1925 година.
Бак (инструмент)
Бак (хангул: 박; ханча: 拍) — дрвен ударен инструмент којшто се користи во корејската дворска и обредна музика. Свирачот на бак се нарекува „чипбак“ и има улога на диригент или музички надзорник на свирачката група. Бакот произведува ударен звук којшто означува почеток на музиката.
Елефтериос Венизелос
Елефтериос Кирјаку Венизелос (грчки: Ελευθέριος Κυριάκου Βενιζέλος) ( во Мурњес, Крит, Отоманско Царство – во Париз, Франција) бил виден грчки револуционор, истакнат и знаменит државник и харизматичен водач во почетокот на XX век. Бил министер за надворешни работи и претседател на владата во неколку наврати од 1910 до 1933 година. Потписник на Балканскиот сојуз против Турција 1912 година. За време на Балканските и Првата светска војна водел агресивна надворешна политика во интерес на Грција, наложувајќи се на Балканот со неа. Во 1916 година формирал национална влада во Солун, а во 1917 се вратил во Атина. Бил против обнова на монархијата и враќањето на кралот Константин, но не успеал во тоа. Венизелос имал големо влијание врз внатрешната и надворешна политика на Грција, и поради тоа му се припишува епитетот „создавач на модерна Грција“. Венизелос имал голема фамилија и 14 деца кој биле пријавени во Грција. тој има две сопруги Маријаи Елизабета. Венизелос исто така војувал и во првата светска војна.
Бак (инструмент)
Изработка
Бакот се изработува од 6 рамни дрвени табли коишто се со големини од околу 34 см х 7 см. Таблите се врзуваат заедно на едниот крај со жица или со врвца за да добие облик на ладало откако ќе се отвори.
Значење
Џипбаците го користат бакот за да ја предводат групата на ист начин како што диригентот ја користи палката. Бакот испушта звук со три удари кога музиката започнува и завршува, а исто така и кога се случуваат значителни промени.
Санде Јовановски
Животопис
Произлегува од сиромашно селско семејство. Зaвршил основно училиште, по што се занимавал со земјоделство и чување на добиток. Со доаѓањето на Шеснаесеттата македонска ударна бригада, во септември 1944 година, тој стапил во нејзините редови. Учествувал во борбите против балистичките банди, кои вршеле притисок од кај Качаник на терените на Скопска Црна Гора. Бил учесник и во ноќните акции против германските моторизирани колони во Качаничката Клисура. Во една битка против балистичките банди на 6 ноември 1944 година, храбро загинал кај Бањански Рид. Неговите останки биле пренесени и закопани во родното село Црешево.
Дама (игра)
Дама (Франц. jeu de dames) е вид на комбинаторна игра за двајца играчи на табла од 100 црно-бели полиња. Наспроти некои извор, ова игра е стара околу 4.000 години.
Во својот развој, таа се играла на табла со различни бројни полиња и различни правила. Познати се италијанска, руска, англиска и турска дама (се на шаховски табли од 64 полиња), канадска (на табла од 144 полиња).
Дама која се игра на табла од 100 полиња (која уште се нарекува меѓународна дама и полска дама) настанала ево франција (Париз) 1723. 1894 година. се играло и во прво превенство на која поебеди Француз Исидор Вајс. Светското првеснство се играла редовно од 1912. годин. Светската федерација за дама (франц. Federation Mondiale du jeu de dames (ФМЈД)) основана е во 1947 година. Основачи биле Франција, Холандија и Белгија.
Правила на игата
Табла се игра слично како шах само што наместо 64 има 100 полиња (10х10), а се состои од 50 темни и 50 бели полиња. Се игра на темни полиња. За да се почне играта таблата мора да се постави така сто долу крајни полиња се десно на играчот бели. Пред почеток се поставуват фигурите, со двете страни плочки. Фугрите се темни на едната, а белите на другата страна на таблата и на почетокот се викаат обични фигури.
Ако ниеден противник не може да напарви ништо, партијата е поргласена нершено. Обична фигура се движи само напред за едно поле по дијагонални по правец на противнкот. Кога она ќе дојде до протвничката фигура која има слободно поле, онаа фигура мора да перескокне и да ја земе. За земање обична фигура може понекош да се прати наназад. Кога фигура ќе дојде до последното поле во последниот ред на противничката страна, таа се претвора во дама. Дама се состои од две обични фигури, поставени една на друга. Таа може да се движи на сите дијагонлани правци, за било колку празни полиња. Дама е обавезно заземат противнички фигури, без обзир на растојанието, ако та фигура се наоѓа на истата дијагонала со неа и ако зад неа постои празно поле. При заземање на противничката фигура се спушта на табла после аавршениот потез. За зазамење фигура дозволено е повејке скокање перку едното до исиото поле, Ама не смее двапати прескокнување преку истата фигура. Во игра постои безброј можности, за тактично надигрување на противникот, што дамата ја чини занимлива и привлечна игра.
Костурино (превој)
Костурино — планински превој на надморска височина од 457 метри. Тој ги спојува Струмичката и Гевгелиско-валандовската котлина. Во близина на превојот се наоѓа и истоименото село Костурино.
Гвајана (појаснување)
Гвајана е името на држава во Јужна Америка.
Сепак тоа име може да се однесува и на земјите кои се наоѓаат на Гвајанскиот штит:
Бременски градски дом
Градскиот дом на Бремен е една од најважните згради на готска архитектура и везерската ренесанса во Европа. Од 1973 година е под заштита како споменик на културата. Во јули 2004 година, заедно со Роланд од Бремен, бил прогласен за светско наследство од УНЕСКО.
Зградата е седиште на Сенатот и градоначалникот на Слободниот ханзин град Бремен.
1741 во музиката
1741 година во музиката содржи некои значајни настани.
Самојед (куче)
Самоједот (Самоедская собака), го добило своето име од самоједскиот народ во Сибир. Друго име особено познато во Европа е Бјелкер (Bjelkier). Овие номадски чувачи на ирваси, меки како памук, бели, насмеани кучиња помагаат во влечењето на санките како и да спијат врз своите сопственици.
Појава
Самоједите се витални кучиња кои го одржуваат младешкиот, енергичен дух во сениорските години.Просечниот животен век им се движи од 12 до 16 години. Како вредни ирваси, поседуваат извонредна издржливост и доколку не постои никаква дневна активност, тие се досадуваат, стануваат депресивни или пак прекумерно лаат. Самоједите се силни кучиња, но сепак имаат и здравствени проблеми. Поседуваат сличности со американските Ескимо кучиња. Неискусните луѓе лесно може да ги помешаат и со хаските.
Големина
Просечната тежина на мажјакот самојед се движи од 20-32.5 кг (55-71 lbs, а висината од 54–60 см (21–24 in), додека кај  женките тежината иснесува 17–25 кг(40-55 lbs), а  висината од 50–56 cm (19–22 in).
Очи
Очите на самоједот имаат форма на бадем и најчесто се црни или кафени,а поретко сини или во друга боја. Описот честопати е дефиниран како „интелигентен“.
Уши
Ушите на самоједот се дебели и покриени со крзно, исправени и во триаголна форма. Речиси секогаш се бели, но може да имаат и светлокафена нијанса, обично на врвот на ушите.
Опаш
Опашот на самоједот е особено интересен за овој тип на кучиња. Како и кај аљаскините маламути, опашот на самоједот е свиткан нагоре. За разлика од маламутите, опашот на самоједот го допира грбот. Тој не треба да биде исправен како „знаме“, туку нежно исправен или свиткан на едната страна. Во зима, самоједите спијат со опашот на носот за да си обезбедат дополнителна топлина. Речиси сите самоједи кога сакаат да се одморат, го пуштаат опашот на подот, како и кога јадат или се галат, но штом ќе станат активни го кренуваат и виткаат.