cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сараево (драма)
Избрана критичка библиографија
•3. Смилевски, В. (2000). „Драмското творештво на Горан Стефановски“. Литературни студии. Скопје: Култура, 131-204.
•4. Ќулавкова, К. (1997). “Постмодернистичката димензија и интертекстот во драмата Јане Задрогаз на Горан Стефановски“. Лужина, Ј. (Прир.) Македонската драматика/драматургија помеѓу традицијата и современоста. Прилеп: МТФ „Војдан Чернодрински“, 41-46.
На англиски јазик
•1. Marsh Stefanovska, P. (2019). „Foreword“. Stefanovski, G. Five Plays by Goran Stefanovski. Canterbury: The Conrad Press, 8-33.
Интернетски страници
•1. Димитрова, А. (2019, 01.05.) „Македонската книжевна критика за Горан Стефановски“. Пристапено на 06.08. 2019, на Блесок: https://www.blesok.mk/mk/блесок-изданија/блесок-бр-123
•2. Смилевски, Г. (2015) PDF. „Просторот/местото во драмите Казабалкан, Евроалиен и Хотел Европа од Горан Стефановски“. Спектар 66: 83-97. Пристапено на 08.08. 2019, на https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=522803
•3. Аврамовска, Н. (2012). PDF. „Европа на сцената на современата македонска драма“. Пристапено на 10.08. 2019, на https://www.researchgate.net/ publication/282402026_Evropa_na_scenata_na_sovremenata_makedonska_ drama
Цитирана литература
Книги и статии:
• Аврамовска, Н. (2004). „Автореференцијалноста на фолклорниот интертекст во драмите на Горан Стефановски“. Аврамовска. Н. Во вителот на дереализацијата: дуплото дно на македонската драма. Скопје: Култура, 246-307.
• Димитрова, А. (2012). Постмодернистичките стапици во драмите на Горан Стефановски. Скопје: Културна установа Блесок.
• Лужина, Ј. (2000 а). „Најмладата македонска драма: македoнските драматичари пост-модернисти“. Лужина, Ј. Театралика: студии и есеи на театролошки теми. Скопје: Матица македонска, 222-239.
• Luzina, J. (2000 б). Ten Modern Macedonian Plays. (Ed.). Skopje: Matica makedonska, 24-26.
• Marsh-Stefanovska, P. (2019). „Some biographical notes“. Stefanovski, G. Five Plays by Goran Stefanovski. Canterbury: The Conrad Press, 3-7.
• Marsh-Stefanovska, P. (2019). „Foreword“. Stefanovski, G. Five Plays by Goran Stefanovski. Canterbury: The Conrad Press, 8-33
• McKinley, J. (1985). Hi-Fi & The False Bottom. College of Arts and Sciences, University of Missouri, Kansas City: BkMk Press, 1-2.
• Мојсова-Чепишевска, В. (2000). „Митолошките, т.е. демонолошките наслојки во Јане Задрогаз“. Мојсова-Чепишевска, В. Литературни преокупации. Скопје: Менора, 257-284.
• Николовска, К. (2012). „Рецензија“. Димитрова, А. Постмодернистички стапици во драмите на Горан Стефановски. Скопје: Културна установа Блесок, v-viii.
• Павловски, М. (1992). „Диво месо на Горан Стефановски“. Силјан, Р. (Прир.) Сто години македонска драма Скопје: Матица македонска, 627.
• Смилевски, В. (2000). „Драмското творештво на Горан Стефановски“.
•Смилевски, В. Литературни студии. Скопје: Култура, 131-204.
• Старделов, Г. (1987). „Драмите на Горан Стефановски“. Павловски, Б. (Прир.). Горан Стефановски: одбрани драми. Скопје: Мисла, 333-353.
• Тодоровски, Г. (1990). „Подалеку од занесот, поблизу до болот!“ Силјан, Р. (Прир.) Македонска драма XIX и XX век. Скопје: Македонска книга, 424-439.
• Уреднички вовед. (2019). „Горан Стефановски 1952-2018“. Културен живот 1/2, 5-9.
Интернетски страници
• Дамјаноски, М. (2011, н.д.). „Дискурсот на виктимизацијата во современата македонска драма“. Спектар, 58/2011, 467-476. http://iml.edu.mk/images/dokumenti/kniga2.pdf
• Димитрова, А. (2019, 01.05.). „Македонската книжевна критика за Горан Стефановски“. Пристапено на 06.08. 2019, на Блесок: https://www.blesok.mk/mk/блесок-изданија/блесок-бр-123).
• Димоски, С. (2018, 04.12.). „Горан Стефановски – во броеви, букви и бронза – накусо“. Пристапено на 15.08.2019, на https: // www. mkd. mk/kultura/teatar-i-film/goran-stefanovski-vo-broevi-bukvi-i-bronza
• Смилевски, Г. (2015, н.д.). „Просторот/местото во драмите Казабалкан, Евроалиен и Хотел Европа од Горан Стефановски“. Спектар 66: 83-97. Пристапено на 08.08. 2019, на https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=522803). PDF
• Стефановски, Г. (2018, н.д.). „Искрата што се измолкнува“/“The Spark Which Escapes”. Светскиот конгрес на Меѓународната федерација за театролошки истражувања (IFTR) Белград, главен говор. https://www.iftr.org/media/3397/iftr-world-congress-belgrade-2018- program.pdf
• http://manu.edu.mk/clenovi_nadvor/горан-стефановски/
• „Горан Стефановски“ http://mactheatre.edu.mk • http://www.ftn.uns.ac.rs/1664329022/broj-izvestaja--01-1129-1-od-20-04- 2018--godine)
• Стефановски, Г. (2016). „Sir Tom Stoppard in Coversation with Goran Stefanovski“. (2016, 25.01.) Пристапено на 28.08.2019, на https://www.youtube.com/watch?v=ZACKt4_Ds1o
Интервјуа
• Стефановски, Г. (1992, 09.01.). „Горан Стефановски: Снежана и двете џуџиња“ (со И. Руси и С. Ордановски). „Пулс“, 18.
• Стефановски, Г. (2005). „Горан Стефановски: интервју во 'Актуел'“ (со Е. Евтимова 2001). Приказни од дивиот исток. Скопје: Табернакул. 132.
Херон Александриски
Речиси сигурно е дека тој предавал во Музеумот во чии рамки спаѓала слвната Александриска библиотека, бидејќи највеќето негови записи се во облик на белешки за предавања на предмети како математиката, механиката, физиката и пневматиката.
Проекти
Херонови дела:
Библиографија
За некои дела кои му биле припишувани на Херон, сега се смета дека се од друг автор:
Електричен генератор
Електричен генератор (струјотвор) — вртечка машина којашто механичката енергија ја претвора во електрична.
Во производството на електрична енергија, електричниот генератор е уред кој ја претвора механичката енергија во електрична енергија. Обратното претворање на електричната енергија во механичката енергија се врши со помош на електромотор; моторите и генераторите имаат многу сличности. Генераторот ги присилува електроните во намотките да течат низ надворешните електрични кола. Може да се направи аналогија со пумпа за вода, таа создава проток на вода, но не создава вода во внатрешноста. Извор на механичка енергија може да биде парна турбина, вода која паѓа низ турбина или тркало, мотор со внатрешно согорување, турбина на ветер, компресиран воздух или кој било друг извор на механичка енергија.
Историски развој
Пред да се открие врската помеѓу магнетизмот и електрицитетот, електростатичките генератори биле измислени користејки ги електростатичките принципи. Овие генерирале многу висок напон и ниски струи. Тие работеле со помош на подвижни електрично наелектризирани ремени, плочки и дискови за да го пренесат полнежот до електрода на висок потенцијал. Полнеж е генериран користејки било кој до овие два механизма: Поради нивната неефикасност и тешкотијата да се изолираат машини кои произведуваат многу висок напон, електростатичките генератори имаат низок рејтинг и никогаш не биле користени за производство на комерцијално значителни количини на електрична енергија. Машината Wimshurst и Ван де Графов генератор се примери од ваквите машини кои се користат и денес.
Једликово динамо
Во 1827, Унгарецот Ањош Једлик започнал експериментирање со вртечки електромагнетни уреди, кои ги нарекол електромагнетни авто-ротори. Во прототип на еден електричен столб стартер (завршен помеѓу 1852 и 1854) и фиксните и вртечките делови се електромагнетни. Тој го формулирал концептот на динамо најмалку 6 години пред Сименс и Витстон, но не го патентирал тоа бидејќи мислел дека тој не е првиот кој го направил ова. Во суштина, концептот е дека наместо постојани магнети, два електромагнети спротивни еден на друг го произведуваат магнетното поле околу роторот. Исто така е и откривањето на принципот на само поттикнувањето.
Фарадеевиот диск
Во годините 1831-1832 Мајкл Фарадеј го открил принципот на работење на електромагнетните генератори. Овој принцип, подоцна наречен Фарадеев закон, кажува дека потенцијална разлика е генерирана на краевите на електричен проводник кој има магнетен флукс кој варира. Тој исто така го изградил првиот електромагнетик генератор, наречен Фарадеевиот диск, еден вид на homopolar генератор кој користи бакарен диск кој врти помеѓу половите на магнет во форма на потковица. Тој произвел мал DC напон. Овој дизајн бил неефикасен поради само поништувањето на counterflows на струјата во регион кој не е под влијание на магнетно поле. Додека струја се појавиле директно под магнетот, таа треба да циркулира назад во региони кои се надвор од влијанието на магнетното поле. Овој против проток ја ограничува излезната мок на пикап жиците и поттикнува греење на бакарниот диск. Подоцна, во хомополарни генераторите овој проблеммсе решава со помош на низа на магнети наредени околу периметарот на дискот за да се одржува стабилно поле во една насока на струјата. Друг недостаток е што излезниот напон е многу низок, поради тоа што има само едне струен тек преку магнетниот флукс. Експериментаторите покажале дека завртувајки ја жицата повеќе пати во серпентина би можел да произведе поголем напон кој е повеќе корисен. Бидејќи излезниот напон е пропорционален со бројот на завртувања,генераторите можат лесно да се наменат за производство на саканиот напот со различен број на завртувања. Намотките од жици станаа основна одлика на сите наредни дизајни на генератор.
Динамо
Динамо е првиот електричен генератор кој е способен за произведување електрична енергија за индустријата. Динамото користи електромагнетни принципи за претворање на механничкото вртење во пулсирана еднонасочна струја преку користење на комутатор. Првото динамо било изградено од страна на Иполит Риксии во 1832 година. Преку серија на случајни откритија, динамото стана извор на многу пронајдоци, вклучувајќи ги DC електричен мотор, AC алтернатор, AC синхрони мотори и вртежен претворач. Динамото се состои од стационарна структура, која обезбедува постојано магнетно поле, и сет од вртечки намотки кои се вртат во рамките на тоа поле. Кај малите машини константното магнетно поле може да се обезбеди од страна на еден или повеќе постојани магнети; Поголемите машини имаат постојано магнетно поле од страна на еден или повеќе електромагнети кои обично се нарекуваа намотки на полето. Динамо кое произведува голема енергија во моментот се наоѓа многу ретко, поради речици универзалната употреба на наизменичната струја за употреба на електрична енергија, и електронски уреди за претворање на еднонасочна во наизменична струја. Но, пред да се откријат принципите на наизменичната струја, многу големи донама биле единствените средства за производство и дистрибуција на електрична енергија. Сега, динамота се претежно куриозитет.
Други вртечки електромагнетни генератори
Без комутаторот, динамото станува алтернатор, синхронизиран поединечно напојуван генератор.Кога се користи за напојување на мрежата со електрична енергија, алтернаторот мора да работи со постојана брзина која е прецизно синхронизирана со електричната честота на електричната мрежа. Генератор на наизменична струја може да работи на било која брзина во рамките на механичките граници, но секад прозведува бран од еднонасочна струја. Други видови на енергија, како што се асинхрони или индукционо поединечно напојувани генератори, двојно напојуван генератор, не вклучуваат постојани магнети или намотки (електромагнети) за да воспостават постојано магнетно поле, и како резултат, имаат успех во апликации со променлива брзина константа честота, како што се ветерниците или други технологии за произведување на обновлива енергија. Излезот на енергија на еден генератор може да биде оптимизиран со електронска контрола, но само двојно напојуваните генератори вклучуваат електронска контрола со моќ која е значително помала од моќноста на генераторот под контола, што само по себе нуди бенефиции на цената, сигурноста и ефикасноста.
МХД-генератор
Магнетно хидродинамички генератор директно ја екстрктира електричната енергија од дижечки гасови низ магнетното поле, без употреба на електромагнетни вртечки машини. МHD генераторите првично биле развиени бидејќи производот на плазмен магнетнохидродинамички генератор (МХД) е пламен кој дури може и да ги грее котлите на парна централа. Првиот практичен дизајн бил AVCO Mk. 25 развиен во 1965 г. Американската влада финансирала значителен развој, кој кулуминирал во 25 мегавати демонстрациона фабрика во 1987. Во Советскиор сојуз од 1972 до крајот на 1980, фабриката МХД У25 била во редовна комерцијална работа на московскиот систен со функционалност од 25MW, најголемаа фабрика од ваков вид во светот во тоа време. Генераторите кои фунционираат како topping cycle во моментов (2007) имаат помала ефикаснос од комбиниранот циклус гасни турбини.
Терминологија
Двата главни делови на генератор или мотор можат да се опишат со механички или електрични термини: Бидејќи моќта пренесена преку полето е помала отколку во колото на арматурата AC генераторите секогаш ги имаат намотките на роторот и статорот како коло на арматурата. Само мала количина на струја од полето може да биде префрлена во движечкиот ротор, користејки лизгачки прстени. Машините кои произведуваат еднонасочна струја (динамо) имаат комутатор на вртежната оска за да ја претворат наизменичната струја од страна на арматурата во еднонасочна струја, така да намотките од арматурата се на роторот на машината.
Поттикнување
Електричен генератор или електричен мотор кој користи калеми, наместо постојани магнети, треба да има присутно струја во калемите за да може уредот да работи. Ако калемите не се напојуваат, роторот во генератор може да се врти без да произведе употреблива електрична енергија, додека роторот на моторот може да не се врти воопшто. Некогаш помалите генератори се self excited, што значи дека калемите се напојуваат од струја која е произведена од страна на генераторот. Калемите се поврзани во серија или паралелно со арматурата. Кога генераторот најпрво почнува да се врти, малата количина на remanent magnetism присутен во железното јадро обезбедува магнетно поле за понатамошна активација и создава мала струја во арматурата. Оваа тече низ калемите, кои создаваат поголемо магнетно поле и поголема струја во арматурата. Овој процес трае сè додека магнетното поле во калемите не се стабилизира поради заситеност и генераторот достигнува стабилно производство на моќност. Многу големите генератори често користат посебни помали генератори за да го започнат процесот во калемите на поголемите
Еднонасочно еквивалентно коло
Еквивалентно коло на генератор и оптоварување е прикажано на сликата. Параметрите на генераторот VG and RG можат да се определат со мерење на отпорот на оптоварувањето (корегирано за работната температура) и со мерење на отворено коло и напон на оптоврувањето за дефинирана струја низ оптоварувањето.
Генератори монтирани во возила
Моторните возила до 1960 година имале тенденција да користати DC генератори со електромеханички регулатори. Овие сега се заменети со алтернатори со вградени кола за магнифицирање кои се поевтини и полесни за еквивалентна мокност. Автомобилски алтернатори ги напојуваат електричните системи во возилото и ја полнат батеријата после започнувањето. Номиналнен производ е во опсег од 50-100А за 12V, кое зависи од дизајнираното електрично оптоварување во возилото. Некои автомобили имат возна помош и климатизација кои се електрично придвижувани што претставува високо оптоварување за електричниот систем. Големите комерцијални возила користат 24V за да даде довола мок на почетниот мотор во однос на голем дизел мотор. Алтернаторите во возилата не користат постојани магнети и се околу 50-60% ефикасни преку широк опсег на брзини. Алтернаторите во мотоциклите често користат постојани магнетни статори направени од ретки земјени магнети бидејќи тие можат да бидат помали и полесни од другите видови. Некои од најмалите генератори обично даваат мокнос за велосипедските светла. Овие тежнеат да бидат 0,5А, и да снабдуваат 3-6W во 6V или 12V. Бидејќи се придвижувани од возачот мокноста е максимална така што тие можат да вклучат ретки земјени магнети и се дизајнирани и произведени со голема прецизност. Сепак, дури и за најдобрите генератори ефикасноста е само околу 80%, потипично е 60% кое се должи делумно на триењето при тркалањето на интерфејсот гуми-генератор поради лоша поставеност, мала големина на генераторот и евтини дизајни. Употребата на постојани магнети значи дека ефикасноста паѓа уште повеќе при големи брзини бидејќи силата поради магнетното поле не може да се контролира. Hub генераторите се решение за многу од овие недостатоци, бидејќи тие се внатрешно до велосипедскиот hub и не барааат интерфејс помеѓу генераторот и гумата. До неодамна, овие генератори беа скапи и тешко да се најдат. Произодителите за велосипедски делови како Shimano и SRAM само што се приклучија на овој пазар. Сепак, значителни придобивки можат да се очекуваат во иднина бидејќи велосипедизмост станува се позначаен транспорт и и LED технологијата овозможува посветло осветлување со намалена струја која ваквите генератори се способни да ја произведат. Јахтите за пловење можат да користат генератори кои се напојуваат на вода или ветерници за да ги полнат батериите. Мал пропелер, турбина на ветер или коло се поврзат со нискоенергетски алтернатор и исправувач за да снабди струја до 12А при типични брзини на крстарење.
Мотор-генератор
Овој генератор е комбинација на електричен генератор и мотор (двигател) монтирани заедно за да формираат автономен уред. Моторите кои се користат се обично клипни мотори, но гас турбини можат да се користат исто така. Многу различни верзии се на располагање-од многу мали бензиски погони до големи турбински инсталации.
Електрични генератори напојувани на човечки погон
Генератор може да биде напојуван од страна на човечката мускулна сила. Генератори за еднонасочна струја на човечки погон се комерцијално достапни, и биле проекти на некои DIY ентузијасти. Обично се управувани со помош на педали, ножна пумпа, ваквите генератори се практични за полнење батерии а во некои случаи се дизајнирани со интегрален инвертер. Возрасен човек би можел да генерира околу 125-200 W на педален генератор. Линеарен електричен генератор Наједноставната форма на линеаен електричен генератор, лизгачки магнет се движи напред и назад низ калем-намотки од бакарна жица. Според законот за индукција на Фарадеј, во намотките од жица се произведува наизменична струја секој пат кога магнетот ќе помине низ него. Овој тип на генератор се користи во Фарадеев фенер. Големи линеарни електрични генератори се користат во брановите шеми.
Тахогенератор
Тахогенераторите често се користат за напојување на тахометрите за мерење на брзината на електрични мотори, мотори и на опремата која тие ја напојуваат. Генераторите генерираат напон приближно пропорционално на брзината на осовината. Со прецизна конструкција и дизајн, генераторите можат да се изградат за да се произведе многу прецизен напон за одреден опсег на осовински брзини.
1972 во музиката
1972 година во музиката содржи некои значајни настани.
Коле Неделковски
Коле Неделковски, роден како Никола Крстев Неделков ( — ) — истакнат македонски поет и комунист меѓу двете светски војни.
Раниот живот и образованието
Коле Неделковски е роден во селото Војница, близу Велес, на 16 декември (според други извори, на 1 октомври) 1912 година. Тој бил син на сиромашно земјоделско семејство. Четиригодишното основно образование го завршил во училиштето во Војница при што бил одличен ученик. Гимназиското образование го започнал во Велес, но притиснат од сиромаштијата, морал да го прекине образованието уште во текот на првото тримесечје од првата година. Потоа се преселил во Скопје и започнал да го изучува бојаџискиот занает. Сепак, желбата за збогатување на своето знаење не го напуштила и се запишал во вечерното трговско училиште. Притоа, пројавил особен интерес кон македонскиот јазик и запишувал ретки, нему непознати зборови.
Прогонот и преселбата во Бугарија
Живеејќи и опстанувајќи како дел од работничката класа во тогашна Македонија, Неделковски ги манифестирал своите симпатии спрема работниците воопшто, а зел учество и во неколку работнички акции. Поради тоа, се нашол на црниот список на полицијата, бил означен како државен непријател и бил постојано следен од власта.
Неделковски сметал дека во соседна Бугарија ќе најде подобри услови за живот, и во екот на светската економска криза, во 1933 година, преку Атина, се преселил во Софија. Потајно, тој се надевал дека во Бугарија ќе може послободно да твори. Сепак, Неделковски се измамил во однос на двете работи, а најмногу се разочарал од фактот што поголемиот дел од македонските емигранти во Бугарија покажувал тенденција за однародување, подмамен со многу лажни ветувања и под дејство на политички пропаганди. Според зборовите на Димитар Митрев: „Македонецот во него ја созна бргу грешката, Македонецот во него ја изживеа жестоко заблудата. Доброволецот — емигрант разбра дека неговите родни браќа во емиграција си имаат создадено друг облик на својот живот, и тие му беа туѓи.“ Во Бугарија, Неделковски се вработил како декоратер, а во меѓувреме посетувал разни курсеви, стремејќи се така да го надополни изгубеното во своето образование. Истовремено, тој се повлекол во себе, станал интровертна личност, но и и тогаш бил сомнителен за бугарската полиција, при што еднаш бил притворен. Сепак, брзо бил пуштен од притворот зашто немало доказен материјал против него. Оние кои лично го познавале, Неделковски го опишале како „тивок, молчелив, нежен, со детска насмевка, внатрешно горд, до болка чувствителен, достоинствен и секогаш човечен“ (М. Зафировски) и како „беспримерен по својата скромност“ и „редок пример на упорност и доследност во поетската изградба“ (Д. Митрев)
Книжевни и политички дејства
Набргу, Коле Неделковски започнал да се занимава поинтензивно со поезија, а пресвртот настапил во 1937 година, кога станал член на Македонскиот книжевен кружок, другарувајќи со Никола Вапцаров, Антон Панов, Ѓорѓи Абаџиев, Венко Марковски и други македонски револуционерно-книжевни дејци. Тогаш, тој интензивно учел и многу читал (Пушкин, Лермонтов, Ботев, Јаворов, Дебелјанов, Смирненски итн.), особено помогнат од Вапцаров. Дискусиите во Кружокот му помогнале на Неделковски многу при неговите први поетски обиди. Така, постепено почнал да ја објавува својата поезија, печатејќи ја својата прва песна во месечникот „Илустрација Илинден“. Шесте песни, објавени во тоа списание, биле вовед во неговото творештво, чиј резултат набргу бил евидентиран со објавувањето на неговата прва стихозбирка „М'скавици“ во 1939 година. Со таа стихозбирка, тој бил дел од трендот на пишување македонска поезија со македонска тематика и употреба на македонски јазик. По излегувањето на првата поетска збирка, Неделковски започнал интензивно да ја проучува историјата на Македонија. По цели ноќи го читал Зборникот на Миладиновци и со часови пребарувал во Народната библиотека во Софија материјали за македонскиот фолклор и за преродбата од XIX век, а токму тој ја открил заборавената книга на Мисирков, „За македонцките работи“ која ја читал со голема радост. Неделковски бил вклучен во работата на Кружокот, ги проширувал своите хоризонти со следење на литературата и движејќи се во кругот на напредни литературни дејци. Притоа, Неделковски ја подготвил за печат и својата втора збирка поезија. Во меѓувреме, во 1940 година станал член на диверзантска група „Млади антифашистички борци“ и така се определил за конкретни акции против фашизмот.
Смрт
Во септември 1941 година, дванаесет дена по излегувањето од печат на збирката песни „Пеш по светот“, Неделковски бил откриен од полицијата како разнесувач на летоци. На 2 септември 1941 година, полицијата ја блокирала шесткатната зграда во која живеел. Сиот материјал што можел да ги компромитира неговите другари, Неделковски го уништил, давајќи им оружен отпор на гонителите. А кога веќе немало надеж за спас, тој се фрлил од прозорецот на својата мансарда на тротоарот на улицата и така загинал. Постојат сомнежи во врска со тоа дали бил Неделковски бил фрлен од полицајците или пак самиот скокнал преку прозорецот на неговата соба. Сведоците на настанот потврдиле само дека слушнале експлозија на бомба во зградата, а потоа виделе како Неделковски паѓа на плочникот. По Втората светска војна, на местото на настанот била поставена спомен-плоча, која подоцна исчезнала.
Последниот ден од животот на Неделковски го опишал неговиот другар Волче Наумчески: На 1 септември вечерта, во мансардата во која живеел Наумчевски пристигнале четворица: еден студент од Чехословачка, Коста Рацин (изморен, облечен во работничка облека), еден студент од Кукуш и самиот Наумчески. Подоцна, околу полноќ дошол и Коле Неделковски, кој го разбудил студентот Атанас од Кукуш, а почнал да го буди и Рацин, но Наумчески го спречил во тоа и му предложил Рацин да остане во мансардата, зашто бил многу уморен. Околу 4 часот изутрината, на 2 септември, полицијата почнала да тропа по вратите на становите на мансардата при што се слушале викотници, трчање по скалите, кршење врати, а потоа и детонација. Кога се разденило, во станот на Наумчески дошла полицијата и сите присутни слегле долу и полицијата ги наредила на еден ѕид. Неделковски лежел на тротоарот, мртов, покриен со ќебе, а крвта сè уште течела по него. Наумчески и Рацин се погледнале и тивко си шепнале: „Збогум, Коле!“ Неколку дена по овој настан, Наумчески успеал да влезе во собата на Неделковски и оттаму зел две книги - една на Пушкин и една на Лермонтов - натопени со крвта на Неделковски, но подоцна тие биле уништени. Последната вечер на Коле Неделковски и неговиот разговор со Кочо Рацин е тема на поемата „Ракување“ на македонскиот поет Блаже Конески, објавена во неговата збирка „Песни“ од 1953 година.
Творештво
Коле Неделковски се смета за еден од најреволуционерните поети во македонската книжевност. Неговата песна Глас од Македонија е една од најпознатите револуционерни песни во македонската книжевност. Познато е дека на почетокот од 1932 година, по повод смртта на еден негов другар, тој ја напишал песната „Проштално писмо“, но таа не е зачувана. Своите први песни, Неделковски ги објавил во списанието „Илустрација Илинден“ (Илюстрация Илиндень), а соработувал и со зборникот „Илинден 1903“ (Илиндень 1903). Така, во 1938 година, Неделковски ги објавил своите први песни во „Илустрација Илинден“ каде во кн. 6/96 од јуни 1938 година, на уводното место (на стр. 1) била објавена неговата песна „Стоан Војвода“ (Сто'анъ войвода), која подоцна била дел од неговата прва стихозбирка „Молскавици“, но со насловот „Стоан на Ордановци“. Притоа, песната била придружена со следнава белешка од редакцијата: „Кољо Неделковски, од Велес, млад певец на народни идеали којшто покрај борбата со тешкотиите на животот, сепак наоѓа време да ги воспее своите чувства и верност кон родниот крај и копнежот за слобода.“ Потоа, до јуни 1939 година, во ова списание Неделковски објавил уште пет песни: „Раткина неволја“ (Радкина неволя) - кн. 2/102, год. XI, февруари 1939, стр. 7; „Богдан и Гроздана“ (Богданъ и Гроздана) - кн. 2/102, год. XI, февруари 1939; „Мајка“ (Майка) - кн. 6/106, год. XI, јуни 1939, стр. 8; „Одродени...“ - кн. 6/106, год. XI, јуни 1939; и „Чичко ми...“ - кн. 6/106, год. XI, јуни 1939. Не е познато кога се напишани овие песни, но Тодор Димитровски претпоставува дека тие потекнуваат од 1938 година и дека Неделковски му доставил на списанието неколку песни наеднаш. Соработката на Неделковски со „Илустрација Илинден“ престанала заклучно со бројот 6/106 од јуни 1939 година, а не е познато дали во меѓувреме на друго место ги објавил останатите песни од „Молскавици“. Исто така, Неделковски ја објавил песната „Стоан на Ордановци“ и во зборникот „Илинден 1903“. Шесте песни објавени пред „Молскавици“ се разликуваат од дефинитивните верзии застапени во неговата прва стихозбирка при што во некои песни разликите се минимални, додека некои се целосно преработени.
Библиографија
За време на животот, Неделковски објавил две стихозбирки:
По неговата смрт, поезијата на Неделковски била објавена во неколку наврати, како:
Осврт кон творештвото на Неделковски
Творештвото на Неделковски е скромно, како по обемот (вкупно 23 песни и една поема), така и по остварените уметнички резултати при што сите негови песни се испеани под силно влијание на македонската народна поезија. Како еден од првите современи македонски поети, единствениот негов образец била народната песна и поради тоа многу од неговите песни личат на народните. Инаку, во неговата поезија доминираат три теми: национално-револуционерното минато на македонскиот народ, емигрантскиот живот и борбата за социјална правда. Токму во песните посветени на историското минато најмногу се гледа влијанието на народната поезија. Најчесто, тие се конципирани во форма на разговор: меѓу гората и девојката („Раткина неволја“), меѓу мајката и синот („Ропство“, „Ангелко“, „На кинисуење“). Навистина, денешниот читател може да препознае многу невешти места во позијата на Неделковски, но исто така ќе утврди дека поетот, бавно и постепено, се оттргнувал од влијанието на народната поезија. Така, уште во неговата прва збирка, во неколку песни има обиди за употреба на посовремени изрази, а некои од нив (на пример, „Стачка“, „Не колни“ и „Скитник“) се одликуваат со посовремена изразна форма која не може да се најде во народните песни. Понатаму, песните „1941“, „Глас од Македонија“ и низа стихови од поемата „Пеш по светот“ говорат за нова фаза во развојот на поезијата на Неделковски и за потрагата по нов израз. За тоа зборува и критичкиот однос на самиот поет кон неговите постари песни: песните кои веќе биле објавени во „Илустрација Илинден“ подоцна биле преработени и објавени во поинаква форма (постегнати и прочистени) во збирката „Молскавици“. Сето ја покажува бавната, но нагорна линија во неговото творештво. Важна одлика на Неделковски е тоа што тој е страсно ангажирна поет, а за него поезијата е само нов вид борба за остварување на народните идеали. Сите негови песни се напишани според девизата содржана во неговата песна „На поетот“: „Пеј, о братко, пеј за народ / и му песни бурни дај / та со моќ да урне сводот / од ропството на роден крај.“
Во својот осврт кон поезијата на Неделковски, Димитар Митрев нагласува дека Неделковски е чист лирик, носител на полетна чувственост, т.е. самиот негов стих е чувство и ова спонтано лирско кажување е посилно од сиромашниот збор и едностраната и несовршена изразност на неговата поезија. Притоа, неговата лирика е сосема родствена на македонската народна поезија и во таа смисла, Митрев го нарекува Неделковски „нашиот последен народен певец“. Оваа врска кај него не е очигледна само во однос на поетскиот израз, туку уште повеќе во присутноста на специфичниот народен дух поради што се чини како неговата авторска, индивидуална поезија да е создадена од безимениот народен пејач. Ова важи особено за неговата прва збирка „Молскавици“ во која повеќе песни уште со своите наслови потсетуваат на народната поезија, како: „Младост попарена“, „Раткина неволја“, „Рането срце“, „Одродени“, „Стојан на Ордановци“ и „Жив отруен“. Уште повеќе, во многу песни, стиховите се попримаат како директни атрибути од речникот на народната поезија, со употребата на изразите од типот на: „мерак јуначки“, „пуста туѓина“, „проклета да е јабана“, „крвави солзи пророни“, „кротко му, леле, прозбори“, „абер не стори“, „ишарет да ми направиш“, „тешка мака на срце“, „црна црнееш“, „зора рујна“, „лице калешо“, „змии пиштат, веди трештат“, „тага вие, созли лее“, „цела се земја затресе“ итн. Понатаму, кај ниеден макеоднски поет не е толку застапена словенската антитеза како кај Неделковски (на пример, во песната „Ропство“).
За разлика од Рациновата поезија, во социјалните песни на Неделковски не се среќава судирот меѓу содржината и формата, односно дури и тогаш кога поетот пее за посовремени теми, и формата и содржината директно се надоврзуваат на македонскиот поетски фолклор. На пример, таков е случајот со песните „Работник“ и „Стачка“ кои и според поетскиот израз се сосема во стилот и духот на народната песна. Затоа, идејноста на овие песни е поблиска до идејноста на народната поезија отколку до пролетерската поезија. Според Димитар Митрев, приклонувањето на Неделковски кон народната поезија може да се објасни со три причини: прво, неговата осаменост, затвореност и некомуникативност при што тој го нашол излезот од ваквата состојба во поврзаноста со својот народ поради што неговите животни погледи нужно биле блиски до духот на народната поезија; второ, на почетокот од поетскиот развој, тој бил под особено влијание на народните песни од Зборникот на Миладиновци; и трето, од недоволно утврдениот идеен став, со што се објаснуваат блискоста со општата бробена поента присутна во народната поезија (како, на пример, во песните „На кинисуење“, „Стојан на Ордановци“, „Мајка“, „Ангелко“) и присуството на ајдучките мотиви во неговите песни. Имајќи предвид дека чувственоста на ставот доминира во лириката на Неделковски, сосема е природно таа чувственост своето поетско оплодување да го побара во народната поезија.
Според Димитар Митрев ,„Пеш по светот“ се одликува со повисоки творечки дострели и со јасен стремеж да се надмине поетскиот израз од народната поезија. Оваа збирка се одликува со нови мотиви, нова содржина и, делумно и нова форма, што било резултат на книжевното култивирање на поетот, на неговото дефинитивно придржување кон организираното пролетерско движење и на неговото учество во напредниот емигрантски книжевен кружок, раководен од Вапцаров. Сепак, дури и во оваа збирка, Неделковски не успеал целосно да ја надмине изразноста карактеристична за народната поезија така што во речиси сите песни е задржан духот на едноставните и едностраните лирски бранувања на народните песни. За разлика од „Молскавици“, каде се забележува подоследно речничко единство, во оваа збирка е присутен двојствен стихотворски стил, кој гравитира ту кон народниот ту кон индивидуалниот стих, а тоа внесува неединственост во збирката. На тој начин, значењето на Неделковски за македонската поезија се состои во тоа што тој го означува преминот меѓу народната и современата индивидуална поезија.
Делото на Неделковски во книжевната критика
За животот и делото на Коле Неделковски се напишани повеќе есеи и статии, како:
Јазикот и правописот во поетските збирки на Неделковски
Во основата на јазикот на кој се напишани поетските збирки на Коле Неделковски лежи велешкиот говор, а тоа го потврдуваат фонетско-морфолошките црти, како: скапуеш, бидеш, земња, друзи, причинуење, дојде, лаже, с'зи, м'ска, м'кне, у црнило сета, со тија очи, раци, плачеви, дворови, човек итн., кои се употребени во збирката „Молскавици“. Меѓутоа, во збирката „Пеш по светот“, тој ги напуштил овие форми и ги заменил говорните форми со ол, кои се пораспространети во македонскиот јазик, како: долбина, солзи, солзив, жолчна, воци, полни итн., но тоа го направил недоследно, зашто продолжил да ги употребува и претходните форми, како во: прок'лнат, с'нце, д'бина, разм'скат, г'тнала итн. Усвојувањето на формите во кои вокалното л е заементо со ол зборува за свесниот пристап на Неделковски во изборот на најраспространетите говорни форми во македонскиот јазик. За тоа сведочи и редовната употреба на формата земја (но, исабја и гламја) во „Пеш по светот“ наместо земња во „Молскавици“. Меѓутоа, во двете негови збирки има и фонетски форми кои се туѓи на велешкиот и на западномакедонските говори, како: всред (наместо сред), свободен (наместо слободен), закључен (наместо заклучен), контета (наместо контиња), грејнал свет (наместо грејнат свет), се скита (наместо се скиташе), горе (наместо гореше), ранено (наместо рането) итн. Нивното присуство зборува за влијанието од бугарскиот јазик, што се манифестира и со редовната употреба на формите кои завршуваат на шки (јунашки, ајдушки, крвнишки) наместо формата која завршува на чки која е најраширена во западномакедонските говори.
Бидејќи двете збирки на Неделковски се објавени во Софија, сосема е разбирливо тоа што се испечатени со буквите од тогашната бугарската азбука и под влијание на тогашниот бугарски правопис, меѓутоа, на многу места, Неделковски отстапува од нив:
NGC 3216
NGC 3216 — елиптична галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3216 се споменува и како UGC 5593, MCG 4-25-7, CGCG 124-8.
Откривање
Објектот е откриен на 10 април 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3216 е од видот E2. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,6 m/лм2. NGC 3216 има привидни димензии од 1,3' х 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 21 м 41,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 23° 55' 24". Положбениот агол на објектот е во износ од 0°.
Други поделби
Проучување на NGC 3216 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 30312. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 144; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1969. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1380.
Михаил Ренџов
Михаил Ренџoв (Штип, 25 август 1936) е поет, прозаист и преведувач.
Основни биографски податоци
Поет, прозаист и преведувач. Завршил Правен факултет на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. Работел во Националната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“ во Скопје како советник по библиотекарство. Член е на Македонскиот ПЕН центар и на Друштвото на писателите на Македонија.
Сега му е мајката
Сега му е мајката  е драмско дело напишано 1994/95 година од македонскиот драматург Горан Стефановски.
Ликови и сцени
„ Сега му е мајката “ е драма, едночинка.
Ликови:
•Бобо
•Аце
Едночинката иако кратка, и со два ликови, ја задржува посмодернистичката структура движејќи се по одредена линија на театарот на апсурдот на Самјуел Бекет. Краток,етиден излет на Стефановски, сконцентриран, сублимиран и искажан во еден здив, опишувајќи ги и допирајќи ги сите безизлези на нашата вечна транзицона стварност.
Избрана критичка библиографија
•1. Димитрова, А. (2012). Постмодернистичките стапици во драмите на Горан Стефановски. Скопје: Културна установа Блесок.
•2. Аврамовска, Н. (2004). „Автореференцијалноста на фолклорниот интертекст во драмите на Горан Стефановски“. Аврамовска. Н. Во вителот надереализацијата: дуплото дно на македонската драма. Скопје: Култура, 246-307.
•3. Смилевски, В. (2000). „Драмското творештво на Горан Стефановски“. Литературни студии. Скопје: Култура, 131-204.
•4. Ќулавкова, К. (1997). “Постмодернистичката димензија и интертекстот во драмата Јане Задрогаз на Горан Стефановски“. Лужина, Ј. (Прир.) Македонската драматика/драматургија помеѓу традицијата и современоста. Прилеп: МТФ „Војдан Чернодрински“, 41-46.
На англиски јазик
•1. Marsh Stefanovska, P. (2019). „Foreword“. Stefanovski, G. Five Plays by Goran Stefanovski. Canterbury: The Conrad Press, 8-33.
Интернетски страници
•1. Димитрова, А. (2019, 01.05.) „Македонската книжевна критика за Горан Стефановски“. Пристапено на 06.08. 2019, на Блесок: https://www.blesok.mk/mk/блесок-изданија/блесок-бр-123
•3. Аврамовска, Н. (2012). PDF. „Европа на сцената на современата македонска драма“. Пристапено на 10.08. 2019, на https://www.researchgate.net/ publication/282402026_Evropa_na_scenata_na_sovremenata_makedonska_ drama
Цитирана литература
Книги и статии:
• Аврамовска, Н. (2004). „Автореференцијалноста на фолклорниот интертекст во драмите на Горан Стефановски“. Аврамовска. Н. Во вителот на дереализацијата: дуплото дно на македонската драма. Скопје: Култура, 246-307.
• Димитрова, А. (2012). Постмодернистичките стапици во драмите на Горан Стефановски. Скопје: Културна установа Блесок.
• Лужина, Ј. (2000 а). „Најмладата македонска драма: македoнските драматичари пост-модернисти“. Лужина, Ј. Театралика: студии и есеи на театролошки теми. Скопје: Матица македонска, 222-239.
• Luzina, J. (2000 б). Ten Modern Macedonian Plays. (Ed.). Skopje: Matica makedonska, 24-26.
• Marsh-Stefanovska, P. (2019). „Some biographical notes“. Stefanovski, G. Five Plays by Goran Stefanovski. Canterbury: The Conrad Press, 3-7.
• Marsh-Stefanovska, P. (2019). „Foreword“. Stefanovski, G. Five Plays by Goran Stefanovski. Canterbury: The Conrad Press, 8-33
• McKinley, J. (1985). Hi-Fi & The False Bottom. College of Arts and Sciences, University of Missouri, Kansas City: BkMk Press, 1-2.
• Мојсова-Чепишевска, В. (2000). „Митолошките, т.е. демонолошките наслојки во Јане Задрогаз“. Мојсова-Чепишевска, В. Литературни преокупации. Скопје: Менора, 257-284.
• Николовска, К. (2012). „Рецензија“. Димитрова, А. Постмодернистички стапици во драмите на Горан Стефановски. Скопје: Културна установа Блесок, v-viii.
• Павловски, М. (1992). „Диво месо на Горан Стефановски“. Силјан, Р. (Прир.) Сто години македонска драма Скопје: Матица македонска, 627.
• Смилевски, В. (1998). „Модерен драмски израз“. Смилевски, В. Фокусирања. Скопје: Матица македонска, 334-355.
•Смилевски, В. Литературни студии. Скопје: Култура, 131-204.
• Старделов, Г. (1987). „Драмите на Горан Стефановски“. Павловски, Б. (Прир.). Горан Стефановски: одбрани драми. Скопје: Мисла, 333-353.
• Тодоровски, Г. (1990). „Подалеку од занесот, поблизу до болот!“ Силјан, Р. (Прир.) Македонска драма XIX и XX век. Скопје: Македонска книга, 424-439.
• Уреднички вовед. (2019). „Горан Стефановски 1952-2018“. Културен живот 1/2, 5-9.
Интернетски страници
• Аврамовска, Н. (2012, н.д.). „Европа на сцената на современата македонска драма“. Пристапено на 10.08. 2019, на https: // www. Researchgate. net / publication / 282402026 _ Evropa_na_scenata_na_sovremenata_makedonska_drama Slavia Meridionalis 12 SOW, Warszawa 2012, 13-26. PDF
• Дамјаноски, М. (2011, н.д.). „Дискурсот на виктимизацијата во современата македонска драма“. Спектар, 58/2011, 467-476. http://iml.edu.mk/images/dokumenti/kniga2.pdf
• Димитрова, А. (2019, 01.05.). „Македонската книжевна критика за Горан Стефановски“. Пристапено на 06.08. 2019, на Блесок: https://www.blesok.mk/mk/блесок-изданија/блесок-бр-123).
• Димоски, С. (2018, 04.12.). „Горан Стефановски – во броеви, букви и бронза – накусо“. Пристапено на 15.08.2019, на https: // www. mkd. mk/kultura/teatar-i-film/goran-stefanovski-vo-broevi-bukvi-i-bronza
• Стефановски, Г. (2016). „Sir Tom Stoppard in Coversation with Goran Stefanovski“. (2016, 25.01.) Пристапено на 28.08.2019, на https://www.youtube.com/watch?v=ZACKt4_Ds1o
• Стефановски, Г. (2018, н.д.). „Искрата што се измолкнува“/“The Spark Which Escapes”. Светскиот конгрес на Меѓународната федерација за театролошки истражувања (IFTR) Белград, главен говор. https://www.iftr.org/media/3397/iftr-world-congress-belgrade-2018- program.pdf
• http://manu.edu.mk/clenovi_nadvor/горан-стефановски/
• „Горан Стефановски“ http://mactheatre.edu.mk • http://www.ftn.uns.ac.rs/1664329022/broj-izvestaja--01-1129-1-od-20-04- 2018--godine)
Интервјуа
• Стефановски, Г. (1992, 09.01.). „Горан Стефановски: Снежана и двете џуџиња“ (со И. Руси и С. Ордановски). „Пулс“, 18.
Владимир Георгиевски
Владимир Георгиевски (, -, ) — македонски сликар.
Животопис
Георгиевски е роден е на 1 јуни 1942 во Скопје, од татко Ефтим и мајка Фотка. По завршувањето на средното уметничко училиште во Скопје се запишал на Академијата за ликовни уметности во Белград. Диполимирал во 1968 година. Постдипломските студии ги завршил на истата Академија во класата на професор Младен Србиновиќ.
Работел и како професор на Архитектонскиот факултет и Факултетот за драмски уметности во Скопје.
Починал на 25 мај 2017 во Скопје.
Творештво
Во целокупното творештво на Владимир Георгиевски, човекот и неговата судбина се постојана тема, естетска провокација и креативна преокупација. Георгиевски има поминато низ неклку фази на уметничко изразување, но секогаш успешно сочувувајќи ја нагласената оригиналност. Во неговите слики, цртежи, релјефи, скулптури, театарски костимографии и сценографии се редат глумци од сите слоеви на цивилизацијата: шпанскиот благородник Дон Кихот, Достоевски, Бах, Бетовен. Адам и Ева се исто така живи во опусот на Георгиевски, како и светото тројоство, драмата на распнувањето и оплакувањето. Мотивите на старите чевли, лебот, камењата, сувите лисја потсетуваат на трагите на човековото постоење.
Владимир Георгиевски исто така создал сценографски и костимографски решенија за преку 30 театарски претстави во Македонија и во земјите на поранешна Југославија.
Реализирал студиски патувања во Италија, Франција, Русија, Велика Британија, САД, Белгија и Холандија.
Самостојни излагања имал во Скопје, Белград, Истанбул, Виена, Рим, Киев, Софија и Санкт Петербург.
Црква „Св. Варвара“ - Рајчица
Света Варвара — мала средновековна црква во дебарското село Рајчица, Македонија.
Црквата се наоѓа во маалото Рајчки, на зарамнета ливада високо над Дебарското Езеро и градот Дебар. Истата е прогласена за заштитен споменик на културата на Македонија.
Местоположба
Црквата се наоѓа во маалото Рајчки, средното маало на селото Рајчица. До нејзе се стигнува преку земјена патека, која започнува кога ќе заврши асфалтниот пат во маалото.