cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Славна револуција
Револуција
Во 1688 година, Џејмс II го интензивирал прогонот на англиканското свештенство и конечно стапил во конфликт со ториевците. Фактички немало кој да го брани (Луј XIV бил зафатен со војната за наследување на Пфалц). Во јуни, седум истакнати англиски политичари кои ја претставувале радикалната опозиција напишале тајна покана до Вилијам, во која го уверувале дека 19 од 20 Англичани ќе бидат многу среќни со државен удар по кој на чело на Англија ќе застане протестантски крал. Адмирал Херберт, преправен во морнар, ја однел пораката до Хаг. Останатите заговорници се распрснале низ целата земја за да соберат следбеници и пари за претстојната војна со кралот. Во август, генералот Џон Черчил писмено му ветил поддршка на Вилијам. Вилијам чекал неколку месеци, во страв дека Луј XIV ќе испрати војници во Холандија, но францускиот крал избрал да ја нападне Германија. Ова било пресудно за почеток на операцијата.
Целта и обемот на воените подготовки на Вилијам било невозможно да се сокријат, а во октомври кралот Џејмс II се обидел да го ублажи непријателскиот однос кон своите поданици. Конкретно, најавил реставрација на неколку отпуштени протестантски лордови, затворање на католичките училишта и исклучување на католиците од идниот парламент. Но, веќе било доцна. Кралот ги повикал англиските епископи да потпишат протест против инвазијата, но, на негово изненадување и вознемиреност, тие категорично одбиле да го сторат тоа. Во исто време, кралот набрзина презел многу мерки за организирање на одбраната: најавил дополнително регрутирање војници и морнари, префрлил пешадиски баталјони и коњанички полкови од Ирска и Шкотска во Англија и собрал морнарица од триесет и три големи бродови и шеснаесет заштитни ѕидови. Сојузничката француска флота во тоа време била ангажирана во Средоземно Море.
Џејмс II очекувал истоварање на војски во северна или источна Англија, каде што омразата кон „папистите“ била особено силна, но, Вилијам ја претпочитал југозападна Англија (близу Торбеј). На 5 ноември 1688 година, војската на Вилијам составена од 40 илјадна пешадија (меѓу кои и морнари) и 5 ​​илјади коњаници се истоварила на англиско тло. Речиси сите биле протестанти, а имало и англиски емигранти Виг и пруски сојузници. Слоганот на армијата бил испишан со зборовите: „Ќе го поддржам протестантизмот и слободата на Англија“. Низ целата земја започнале вооружени востанија против кралот - буржоазијата, протестантското свештенство, истакнати парламентарци, па дури и кралските министри активно го поддржале пучот. Најмладата ќерка на кралот Ана, по совет на Сара, нејзина доверлива личност и сопруга на Џон Черчил, заминала во логорот на Вилијам.
Значење
Според Дарон Ацемоглу и Џејмс Робинсон во „Зошто некои земји се богати, а други сиромашни “, Славната револуција ставила крај на речиси едновековната борба на широката јавна коалиција во Парламентот и монарсите од династијата Стјуарт, и на тој начин го означила почетокот на првата држава со плуралистичко-политички институции, заштита на правата на сопственост на широките слоеви од општеството (а не само на елитата), во кои сите граѓани би можеле да учествуваат во економските односи за остварување профит. Победата ја извојувала широката коалиција од различни слоеви на општеството, па узурпацијата на власта од страна на тесна група на луѓе станала многу потешка, а потенцијалните придобивки од оваа узурпација биле помали, бидејќи монополите кои служеле како извор на приходи за елитата биле укинати. Како резултат на тоа, Славната револуција била причина за индустриската револуција во Англија и британското управување со светот во XVIII и XIX век.
Подоцнежни настани
Вилијам го отфрлил предлогот на ториевците Марија да го преземе тронот, а Вилијам да остане само нејзин сопруг-крал. Во јануари 1689 година, Парламентот ги прогласил Вилијам и неговата сопруга за рамноправни монарси на Англија и Шкотска. На 9 септември 1689 година, Вилијам III се приклучил на Лигата на Аугсбург против Франција. По 5 години, Марија починала и оттогаш Вилијам сам управувал со земјата.
Кинен Ајвори Вејанс
Кинен Ајвори Десума Вејанс (роден на 8 јуни 1958 г. во Њујорк) ― американски глумец и режисер. За првпат се истакнал како водител и креатор на хумористичната серија Во живи бои (In Living Color) која се емитувала од 1990 до 1994 година. Продуцирал, режирал и/или напишал сценарио за неколку филмови, почнувајќи од Hollywood Shuffle (1987) каде се јавува како ко-сценарист.
Во многу негови филмови, како глумци се јавуваат неговите браќа и сестри.
Страшен филм (2000) во режија од Вејанс, бил филм со најголема заработка режиран од Афроамериканец дотогаш. Од 1997 до 1998 година, бил водител на ток-шоуто Шоуто на Кинен Ајвори Вејанс. Бил судија во осмата сезона од До последен комичар (Last Comic Standing).
Живот и кариера
Кинен Ајвори Вејанс е роден на 8 јуни 1958 година во Њујорк во семејство со 10 деца. Се запишал на Универзитетот Таскеги, но еден семестар пред дипломирањето, го напуштил факултетот за да се посвети на комедијата.
Во 1980 се преселил во Лос Анџелес. Таму почнал да глуми во телевизиската серија За љубов и чест (For Love and Honor). а се појавил и во Хил Стрит блуз (Hill Street Blues).
Вејанс популарност стекнал со филмот Hollywood Shuffle во кој ја толкува главната улога, а исто така се јавува како ко-сценарист. Успехот на филмот му овозможило да собере пари за да го создаде филмот I'm Gonna Git You Sucka. Радиодифузната компанија Фокс на Вејанс му понудиле да води своја емисија.
Вејанс го создал, пишувал сценарио и глумел во емисијата, под наслов Во живи бои (In Living Color), скеч-комедија која се емитувала на Фокс од 1990 до 1994 година.
Мерле Јајагер
Мерле Јајагер (родена на 19 октомври 1965) е естонска телевизиска, сценска и филмска актерка, поетеса и авторка која често објавува под псевдонимот Мерка. Првично поврзана со растечката естонска панк рок сцена од раните 1980-ти, таа била опишана како „бардот на протестот“. Нејзината кариера како актерка започнала во нејзините рани 20-ти години и таа има добиено голем број награди од висок профил за сценски улоги.
Ран живот и образование
Мерл Јајагер била родена и израсната во Талин, каде што посетувала основно училиште, а потоа ги посетувала Талинското средно училиште, Талиснкото 46-то средно училиште и Средното училиште за наука во Талин. Нејзиниот татко бил железнички работник, а мајка ѝ била сметководителка. По завршувањето на средното училиште во 1983 година, Јајагер студирала глума и театар на Државниот конзерваториум во Талин (денес Естонската академија за музика и театар) под инструкции на театарскиот педагог Каљу Комисаров, дипломирајќи во 1988 година. Меѓу нејзините соученици кои дипломирале биле актерите Елмо Њуганен, Пирет Калда, Дајан Ахмет, Кјули Палмсаар, Раиво Е. Там, Рајн Симул и Ен Реман.
Глума
По дипломирањето на Државниот конзерваториум во Талин, Јајагер била ангажирана како сценска актерка во Ванемуинскиот театар во Тарту од 1988 година, со неколку интервали. Дипломските улоги на Јајагер биле како принцот Хамлет во Хамлет на Вилијам Шекспир во 1987 година, изведен во манастирот Света Катерина во Талин и како Олга Сергеевна Прозорова во Трите сестри на Антон Чехов, изведена во театарот Угала во Вилјанди во 1988 година. Нејзините први две улоги како актерка ангажирана во Ванемуинскиот театар биле како Фиренца во изведбата на драмата „Стапица за осамен човек“ од Роберт Томас од 1964 година, и како Лејди Мекдаф во продукцијата на „Мекбет“ од Вилијам Шекспир, и двете изведени во 1988 година. За време на нејзината кариера во Ванемуинскиот театар, Јајагер се појавила во улоги како дел од продукции на различни меѓународни автори и драматурзи како што се: Јохан Волфганг фон Гете, Оскар Вајлд, Рене Хајвеј, Витолд Гомбрович, Жан Ануј, Билјана Србљановиќ, Шарлот Џоунс, Том Стодард, Артур Милер, Алгот Унтола, Едвард Олби, К.С. Луис, Џул Стајн, Били Рош, Јодон фон Хорват, Брајан Фрил, браќата Шерман, Тим Фирт, Антон Чехов, Роберт Џејмс Волер, Ингмар Бергман, Велма Валис, Кандер и Еб, Џон Пристли и Реј Куни. Меѓу нејзините понезаборавни изведби во Ванемуинскиот театар во улоги на естонски драматурзи и автори се оние на: Каукси Уле, Едвард Вилде, Оскар Луц, Илмар Кјулвет, Бернард Кангро, Кати Ватман, Мадис Кијв, Андрус Кивирјахк, Андра Тид и Меелис Фридентал. Од 2006 година, Јајагер настапувала и како сценска актерка во хумористични летни продукции во Хансаховскиот театар во Тарту. Таа, исто така, напишала две драми, Саун и Колхос, кои биле изведени во театарот во 2008 и 2009 година, соодветно, со Јејгер како дел од актерската екипа. Таа настапувала, пишувала и режирала со колективот на театарот „Таарка Херитиџ“, аматерска театарска група основана со цел да ја промовира и зачува културата и идентитетот на Сето.
Мерле Јајагер се појавила и во голем број телевизиски улоги. Нејзината прва значајна улога била Хилда во дводелниот драмски филм Soo на Eesti Televisioon (ETV) во 1992 година, кој бил базиран врз истоимениот роман од 1914 година (оригинално насловен Kirjutatud on…) од Оскар Лутс. Во 2009 година, таа се појавила како Мија во шест епизоди од серијата Келгукоерад од Канал 2. Таа, исто така, се има појавено во неколку други естонски телевизиски серии, вклучувајќи ги: Kättemaksukontor во 2013 година, Padjaklubi во 2014 година и Viimane võmm и Restart во 2015 година.
Во 1988 година, Јајагер го направила своето филмско деби во мала улога во краткиот филм „Noid“ во режија на Ело Таст и снимен од Мати Унт. Нејзината прва значајна улога во долгометражен филм била улогата на Лембала, сопруга на естонскиот поглавар Лембиту од 13-тиот век (наспроти актерот Аин Мјаотс), и во историската комедија Малев во режија на Карен Каер од 2005 година. Потоа следела улогата на наставник по историја во драмата Klass од 2007 година, во режија на Илмар Рааг. Филмот освоил неколку меѓународни награди и бил официјалната номинација на Естонија во категоријата за најдобар странски филм на 80-тото доделување на Оскарите. Исто така, во 2007 година, таа се појавила како Мајка во семејниот драмски филм Магнус во режија на Кадри Кузаар. Во 2011 година, таа се појавила во драмата Üks mu sõber во режија на Март Кивастик, наспроти актерот Арне Укскула. Други улоги во долгометражни филмови имала во Õnn tuleb magades во 2016 година, Rohelised kassid во 2017 година и Klassikokkutulek 2: Pulmad ja matused - продолжение од 2018 година на комедијата Klassikok во режија на Рене Вилбре од 2016 година. Во 2019 година, таа се појави во улогата на Хилана Таарка, сето фолк-пејачка од почетокот на 20-ти век во историската комедија Johannes Pääsukese tõeline elu во режија на Харди Волмер.
Јајагер се има појавено во голем број студентски филмови и кратки филмови, вклучувајќи и во улогата на Ева во популарната комедија од 2006 година во режија на Расмус Мериво, Tulnukas ehk Valdise pääsmine 11 osas, наспроти актерите Март Аванди, От Сеп, Вало Кирс и Уку Усберг. Таа е член на Естонскиот театарски сојуз од 1990 година и член на Естонскиот сојуз на актери од 1993 година.
Поезија
Од 1986 година, Мерле Јајагер има објавено повеќе стихозбирки, користејќи го псевдонимот Мерка. Таа била инспирирана од панк рок музичката сцена чија популарност достигнала врв во земјата во раните 1980-ти години се до средината на 1980-тите, кога Естонската Советска Социјалистичка Република сè уште била директно подредена на Владата на Советскиот Сојуз. Отворена, директна и честопати конфронтирачка во нејзините дела (особено во пораните дела), таа станала вид enfant terrible и била опишана како бунтовничка и „бард на протестот“. Во 1988 година, таа соработувала со Тину Трубецки, пејач на панк рок групата Венасконд, на две песни кои биле вклучени во неговата стихозбирка Пого, издадена од Ести Рамат.
Во 1988 година, Јајагер била најмладиот од дваесет и четирите основачки членови на естонската културна и литературна група Велесто. Групата вклучувала повеќе значајни интелектуалци како Мадис Кијв, Маиму Берг, Мати Хинт, Свен Грунберг, Дорис Карева, Рајн Крус, Томас Лиив, Ивар Иваск, Томас Раудам, Хасо Крул, Линарт Мјал, Јаан Ундуск, Халјанд Удам, Олев Ремсу, Мати Сиркел, Улев Алое и идниот четврти претседател на Естонија -  Томас Хендрик Илвес. Во 2000 година, таа стана членка на Естонскиот сојуз на пиЛАсатели.
Политика
Мерле Јајагер е член на Градскиот совет на Тарту и служи во Комитетот за култура на советот, како дел од партијата Pro Patria и Res Publica Union и на Естонската слободна партија. Јајагер, исто така, неуспешно се кандидирала за изборите за Европскиот парламент во Естонија во 2014 година со билетот за Партијата за независност на Естонија, добивајќи 178 гласа.
Личен живот
Мерле Јајагер има една ќерка од бракот кој завршил со развод. Таа тековно е во долгогодишна врска со сценскиот менаџер Имре Томеокс. Семејството живее на фарма во Обиница во округот Виру.
Наводи
<references group="" responsive="1">
Воловодска тврдина
Воловодската тврдина (Κάστρο Νέας Σάντας) — археолошко наоѓалиште од типот на утврдена населба кај селото Воловод, Кукушко, Егејска Македонија. Во 2000 г. наоѓалиштето е прогласено за заштитен археолошки споменик.
Местоположба
Тврдината се наоѓа источно од Воловод и северно од возвишението Средец (Камила). Претставува низок (210 м) рид со издолжен и сплескан облик во насока североисток – југозапад. Под него е коритото на реката Куру која се влева во Галик на 8 км на запад.
Историја
Тврдината не е поистоветена со ниедно место споменато од историските извори. Била утврдена населба со одбранбен карактер која штитела еден до премините кон Солунското Поле на југ. Се смета дека е создадена во рановизантискиот период, некаде меѓу IV и VI век судејќи по површинските наоди од растурена керамика. Изгледа дека населбата постоела на почетокот од византискиот период, а потоа е напуштена, веројатно поради доаѓањето на Словените кон крајот на VI век. Можно е населбата да била напуштена и порано поради претходна варварска наезда. За разлика од недалечната тврдина Кале над солунското село Ени Маала, оваа тврдина никогаш не била обновена и останала неупотребена.
Опис
Од наодите се гледа дека на местото имало населено место со утврдување кое се простирало под ридот. Мястото никогаш не е било систематски проучвано.
Во северниот дел на ридот се забележува бедем останат до висина од 1 м. Открени се остатоци од градби од делкан камен и доцноантичка керамика (IV – VI век).
Голем дел од ѕидината околу местото настрадала од ерозија на падините и покриена е со густа растителност. Сепак, на места се забележуваат остатоци од ѕидови и даваат доста добра претстава за обѕидието. Бедемот имал обиколка од 500 м и дебелина од околу 2 м. Бил изработен од необработени камеања со различна големина. За врзивен материјал е користен варов малтер. Во фугите има фрагменти од плочки и други елементи. Најдобро зачуваните делови од ѕидот се од западната и јужната страна на утврдувањето. Јужната страна била најзајакната бидејќи била најранлива од напади. Јужната страна всушност била највисоката точка на замокот, на надморска висина од 220 м. На ова место во внатрешноста има остатоци од правоаголни градби. Веројатно станува збор за урнатини на кула или цистерна, што е вообичаено за највисоките точки на византиските тврдини.
15 октомври
15 октомври — 288-иот ден во годината според грегоријанскиот календар (289-и во престапна година). Остануваат 77 денови до крајот на годината.
Џовани Батиста Бернеро
Џовани Батиста Бернеро (1736–1796) ― италијански доцнобарокен вајар кој работел, главно во Пиемонт, во формализиран воздржан стил, среден помеѓу барокот и неокласицизмот.
16 октомври
16 октомври — 289-иот ден во годината според грегоријанскиот календар (290-и во престапна година). Остануваат 76 денови до крајот на годината.
Џовани Батиста Бернеро
Роден е во Кавалерлеоне во Пиемонт. Кралската субвенција обезбедена од Карло Емануел III Савојски му овозможила да учи во кралската академија за скулптура во Торино под Клаудио Франческо Бомонт.
Во 1765 година отпатувал за Рим каде што тренирал под пиемонтските браќа Ињацјо и Филипо Колино. Тој ја завршил статуата на Екстазата на Марија Магдалена во 1770 година за Касалемонфератската соборна црква). Тој е познат по неговите скулптури на митолошки фигури поврзани со ловот на кралската ловечка куќа во Ступиниџи, како и релјефот од штуко за катедралата Карињано, на кој се прикажани Свети Ремигиј и Свети Јован Крстител.
17 октомври
17 октомври — 290-иот ден во годината според грегоријанскиот календар (291-и во престапна година). Остануваат 75 денови до крајот на годината.
Тромбоцитен фактор 4
Тромбоцитниот фактор 4 (англиски: platelet factor 4, скратено PF4) е мала белковина која припаѓа на семејството на хемокини. Овие хемокини имаат C-X-C струкурен мотив па затоа е познат и како хемокин (мотив CXC) лиганд 4 (CXCL4). Овој хемокин се ослободува од алфа-гранулите на активираните тромбоцити за време на тромбоцитната агрегација и ја промовира коагулацијата на крвта со ублажување на ефектите на молекулите слични на хепарин. Поради оваа улога, се претпоставува дека има улога во поправка на раните како и во воспаление. Обично се наоѓа во комплекс со протеогликан.
Функција
Тромбоцитниот фактор-4 е белковина од 70 аминокиселини кој се ослободува од алфа-гранулите на активираните тромбоцити и се врзува со висок афинитет за хепарин. Неговата главна физиолошка улога се чини дека е неутрализација на молекулите слични на хепарин на ендотелната површина на крвните садови, со што ја спречува (инхибира) локалната антитромбинска активност и поттикнува коагулација. Како силен хемоатрактант за неутрофилите и фибробластите, PF4 веројатно има улога во воспалението и поправката на раните.
PF4 е хемотактичка (привлекува движење на клетките кон супсанцата) за неутрофили, фибробласти и моноцити и стапува во интеракција со варијанта на рецепторот за хемокин CXCR3, познат како CXCR3-B.
Клиничко значење
Комплексот од хепарин-тромбоцитен фактор-4 претставува антиген во аутоимуната реакција наречена хепарин индуцирана тромбоцитопенија (ХИТ), која се јавува по администрацијата на антикоагулантниот хепарин. Автоантитела против PF4 исто така се пронајдени кај пациенти со тромбоза и одлики налик на HIT, но без претходна администрација на хепарин.
Антителата против PF4 се имплицирани во случаи на тромбоза и тромбоцитопенија после вакцинација со вакцината Oxford–AstraZeneca или Janssen COVID-19 вакцината. Овој феномен е наречен имунолошка тромботична тромбоцитопенија (VITT) индуцирана од вакцина. Промените во изразувањето (експресијата) на PF4 се исто така поврзани со симптоми на долг КОВИД (англиски: long COVID).
Човечкиот тромбоцитен фактор 4 ги убива паразитите од маларија во еритроцитите со селективно лизирање на дигестивната вакуола на паразитот.
19 октомври
19 октомври — 292-иот ден во годината според грегоријанскиот календар (293-и во престапна година). Остануваат 73 денови до крајот на годината.
Статуа на Ленин во Била Церква
Статуа на Ленин во Била Церква (на украински: Пам'ятник В.І.Леніну) ― поранешен вајан споменик на Владимир Ленин, сместен во Била Церква, Украина. Бил изграден е во 1983 година. Идентификациски број на споменикот бил 32-103-0093.
20 октомври
20 октомври — 293-иот ден во годината според грегоријанскиот календар (294-и во престапна година). Остануваат 72 денови до крајот на годината.
Показател на прекршување
Показател на прекршување или индекс на прекршување — бездимензионален број на материјал кој укажува со колкава брзина се движи светлината низ материјалот. Се дефинира како каде c е брзината на светлината во вакуум и v е фазната брзина на светлината во средината. На пример, показателот на прекршување на водата е 1,333, што пак значи дека светлината се движи со брзина 1,333 пати помала од онаа во вакуум.
Показателот на прекршување колку е свиена патеката на движење на светлината, или прекршена, кога навлегува во материјалот. Ова се опишува со Снеловиот закон за прекршување, n1 sinθ1 = n2 sinθ2, каде θ1 и θ2 се упадниот агол и аголот на прекршување, соодветно, на зрак кој минува низ граничната површина меѓу двете срединисо показатели на прекршување n1 и n2. Показателот на прекршување ито така го определува количеството на светлина одбиено од меѓуграничната површина, како и за критичниот агол на тоталното прекршување и Брустеровиот агол.
Бисти на папата Урбан VIII
Неколку извајани бисти на папата Урбан VIII биле создадени од италијанскиот уметник Џанлоренцо Бернини, со различна помош од другите уметници во неговата работилница:
Во 2020 година, Боргеската галерија започнала кампања за собирање средства за купување на последната биста на овој список од семејството Барберини.
Показател на прекршување
Иако показателот на прекршување ја изменува брановата должина, тој зависи од честотата, бојата и енергијата, па добиената разлика во аглите на прекршување предизвикува светлината да се подели на составните бои. Оваа појава е позната под името расејување. Може да се забележи кај призмите и виножитата, и хроматските аберации кај лежите. Движењето на светлината во впивачките материјали може да се опише со комплексно-вредносниот показател на прекршување. Имагинарниот дел кој се однесува на згаснувањето, додека пак реалниот дел се однесува за прекршувањето.
Замислата за показателот на прекршување важи за целиот електромагнетен спектар, од рендгенското зрачење до радиобрановите. Може да се примени и кај брановите појави како што е звукот. Во овој случај се користи брзината на звукот на местото на брзината на светлината, и средината мора да биде поразлична од вакуум.
Дефинирање
Погоре спомнатата дефиниција е позната и како апсолутен показател на прекршување или апсолутен индекас на прекршување за да се разликува од дефинициите каде се користи брзината на светлината во други појдовни средини. Историски воздухот при стандарден притисок и температура се користи како појдовна средина.
Историја
Томас Јунг е првата личност која го користела и осмислила поимот „показател на прекршување“, во 1807 година. Во истиот период ја изменил вредноста на моќноста на прекршувањето во едноцифрен број, замена за воспоставениот однос од два броја. Односот имал недостатоци поради постоењето на различни резултати. Њутн, го нарекувал „пропорција на синусите на упадните агли и прекршувањето“, и го запишал како однос на два броја, како на пример „529 на 396“ (или „близу 4 на 3“; за водата). Хоксби,кој го нарекувал „однос на прекршување“, го запишал како однос за неменлив броител, како на пример „10000 на 7451.9“ (за урината). Хатон го запишал како однос со неменлив броител, како на пример 1,3358 на 1 (вода).
Вообичаени вредности
За видливата светлина повеќето прозрачни средини имаат показатели кои се со вредности меѓу 1 и 2. Неколку примери се дадени во придружната табела. Овие вредности се мерени при вредност на двојната жолта линија, односно D-линијата на натриумот, при бранова должина од 589 нанометри, што е всушност воспоставената практика. Гасовите и атмосферскиот притисок имаат показатели на прекршување близу до 1 поради малата густина. Скоро сите цврсти материјали и течности имаат показатели на прекршување поголеми од 1,3, при што аерогелот е исклучок. Аерогелот е цврст материјал со многу мала густина и има показател на прекршување во опсегот од 1,002 до 1,265. Муасанитот е на другиот крај со опсег на показател на прекршување кој достигнува и до 2,65. Повеќето пластики имаат показатели на прекршување во опсег од 1,3 до 1,7, но некои од полимерите со високи показатели на прекршување може да имаат показател и до 1,76.
За инфрацрвена светлина показателите може да се значително повисоки. Германиумот е проѕирен за бранови должини од 2 до 14 µm и има показател на прекршување 4. Нов вид на материјали, наречени тополошки изолатори, имаат повисоки показатели на прекршување сè до 6 во блискоро или средното инфрацрвено зрачење. Дополнително, тополошките изолатори се провидни кога имаат дебелина од неколку нанометри. Овие одлични својства ги прават да бидат значајни материјали во инфрацрвената оптика.
Показатели на прекршување помали од еден
Според теоријата за релативноста, информациите не може да се движат со брзини поголеми од брзината на светлината во вакуум, но ова не значи дека показателот на прекршување не може да биде помал од 1. Показателот на прекршување ја определува фазната брзина на светлината, која не е носител на информација. Фазната брзина е брзината при која максимумите на бранот и истата може да биде поголема од брзината на светлината во вакуум, и на тој начин да има показател на прекршување помал од 1. Ова се случува близу до резонантните честоти, за впивачките средини, кај плазмите, и за рендгенското зрачење. При режим на рендгенско зрачење показателите не прекршување се пониски, но многу блиски до 1 (исклучок при резонатни честоти). Како на пример, водата има показател на прекршување = 1 −  за рендгенското зрачење при енергии на фотонот од  (при бранова должина од 0.04 nm).
Пример за плазма со показател на прекршување помал од еден е Земјината јоносфера. Па бидејќи показателот на прекршување на јоносферата (плазма), е помал од еден, електромагнетните бранови кои се движат низ плазмата се завиени „подалеку од нормалата“ (Погледајте геометриска оптика) овозможувајќи има на радиобрановите да се одбијат назад кон површината на Земјата, и на тој начин овозможувајќи ги радиокомуникациите на големи далечини. Погледајте и радиодвижење и Скајвејв.
Негативен показател на прекршување
Неодамнешните истражувања покажале дека постојат материјали со негативен показател на прекршување, од причина што диелектричната спроводливост и пермеабилност имаат истовремено негативни вредности. Ова може да се постигне со периодично составени метаматеријали. Добиениот негативен показател на прекршување (т.е., реципрочна вредност на Снеловиот закон) овозможува можност за добивање на суперлеќа и други егзотични појави.
Микроскопско објаснување
Во атомски размери, фазната брзина на електромагнетните брановие намалена во материјалот од причина што електричното поле создава неврамнотеженост во полнежите на атомите (односно електроните) пропорционално на сусцептибилноста на средината. (Слично, магнетното поле создава неврамнотеженост пропорционална на магнетната сусцептибилност.) Како што електромагнетните полиња осцилираат во бранот, полнежите во материјалот ќе бидат „потресени“ напред-назад при истата честота. Па така полнежите ќе оддаваат сопствен електромагнетен бран при истата честота, но вообичаено со фазно поместување, како што полнежите ќе се поместат од фазата со силата која ги насочува (Погледајте синусоидно придвижуван хармониски осцилатор). Светлосниот бран кој се движи во средината е макроскопската суперпозицијата о сите тие придонеси во материјалот: оригиналниот бран плус брановите оддадени од сите подвижни полнежи. Бранот е вообичаено бран со иста честота но пократка бранова должина од оригиналната, што доведува до намалување на брановата фазна брзина. Поголемиот дел од зрачењето од полнежите на осоцилирачкиот материјал ќе го изменат упадниот бран, менувајќи му ја брзината. Сепак, дел од вкупната енергија ќе биде оддадена во други насоки и дури при други честоти (Погледајте расејување).
Во зависност од релативната фаза придвижувачки бран и брановите оддадени од движењето на полнежите, постојат неколку можности: За повеќето материјали при честоти на видливата светлина, tфазата е некаде помеѓу 90° и 180°, што соодвествува на комбинирање на прекршувањето и впивањето.
Расејување
Показателот на прекршување се менува и зависи од брановата должина (и честота) на светлината. Оваа појава е позната како расејување и предизвикува призмите и виножитата да ја расејат белата светлина во составните спектрални бои. Како што показателот на прекршување се менува со брановата должина, на тој начин ќе се менува и аголот на прекршување како што светлината минува од една во друга средина. Расејувањето исто така е причина за зависноста на фокусното растојание на леќите од брановата должини. Всушност станува збор за хроматска аберација, која е непожелна и честопати треба да се отстрани кај системите за снимање. Во областите на спектарот каде материјаот не ја впива светлината, показателот на прекршување тежнее да се намалува со зголемувањето на брановата должина, и со зголемувањето на честотата. Ова се нарекува „нормално расејување“, за разлика од „аномалното расејување“, каде показателот на прекшување се зголемува со зголемувањето на брановата должина. За видливата светлина ова значи дека при нормалното расејување показателот на прекршување е повисок за сината светлина отколку за црвената.
За оптиката при видлива светлина, обемот на расејување на материјалот од кој е изработена леќата, честопати се опишува со употреба на Абев број:
За попрецизен опис на зависноста на показателот на прекршување од брановата должина, може да се искористи Селмајеровата равенка. Станува збор за емпириска равенка која функционира добро при опишувањето на расејувањето. Селмајеровите коефициенти се честопати во употреба како замена на показателите на прекршување во табелите.
Поради расејувањето, важно е да се определи брановата должина во вакуум на светлината за која се определува показателот на прекршување. Вообичаено, мерењата се направени при различни добро определени спектрални оддавни линии како на пример, nD со кое се означува показателот на прекршување при Фраунхоферовата „D“ линија, центарот на жолтата натриумова двојна оддавна линија при бранова должина од 589,29 nm.
Комплексен показател на прекршување
Кога светлината минува низ некоја средина, секогаш дел од истата ќе биде згасната. Ова може на удобен начин да се земе предвид со помош на дефинирање на комплексен показател на прекршување, Овде, реалниот дел n е оказателот на прекршување и ја покажува фазната брзина, додека пак имагинарниот дел κ се нарекува коефициент на згаснување — иако κ може и да се нарекува масен коефициент на згаснување— и покажува колкав дел згаснува од електромагнетниот бран кој се движи низ средината.
κ соодвествува на згаснувањето кое може да се искористи преку внесување на показателот на прекршување во изразот за електричното поле на рамнински електромагнетен бран кој се движи во z-насока. Ова можеме да го направиме поврзувајќи ги комплексниот бранов број k со комплексниот показател на прекршување n како k = 2π n /λ0, со што λ0 ќе биде брановата должина во вакуум; ова може да се внесе во изразот за рамнински бран како:
Тука забележуваме дека κ го дава експоненционалниот распад, како штто се очекува од Бер-Ламберовиот закон. Ако јачината е пропорционална со квадратот на електричното поле, ќе зависи од длабината до која ќе продре во материјалот како exp(−4πκz/λ0), и коефициентот на згаснување станува α = 4πκ/λ0. Ова се однесува и на упадното пробивање, растојанието по кое јачината се намалува за 1/e, δp = 1/α = λ0/(4πκ).
Заедно n и κ зависат од честотата. Во повеќето случаи κ > 0 (светлината е впиена) или κ = 0 (светлината се движи без загуби). Во специјални случаи, особено во активната ласерска средина на ласерите, можно е да имаме κ < 0, при што имаме засилување на светлината.
Диелектричната загуба и ненултната еднонасочна спроводливост во материјалите предизвикува впивање. Добрите диелектрични материјали како стаклото имаат многу мала спроводливост на еднонасочна струја, и при ниски честоти диелектричните загуби се занемарливи, што би значело дека скоро и да нема впивање. Сепак, при високи честоти (како при видлива светлина), диелектричната загуба може да го зголеми значително впивањето намалувајќи ја провидноста на материјалот при овие честоти.
Показателот на прекршување и коефициентот на згаснување, n иκ, не можат да се измерат директно. Тие ммора да се определат индиректно преку мерливите величини кои зависат од нив, како што се одбивноста, R, или проидноста, T, или елипсометриските параметри, ψ и δ. Определувањето на n и κ од овие измерени величини ќе вклучува и развивање на теоретски израз за R или T, или пак ψ и δ преку валиден физички модел за n и κ. Со усогласување на теорискиот модел со мерените R или T, или пак ψ и δ и користејќи регресиона анализа, може да се определат n и κ.
За рендгенското зрачење и крајното ултровиолетово зрачење, коплексниот показател на прекршувањето се поместува многу малку од единица и вообичаено има реален дел помал од 1. И од таа причина се запишува како n = 1 − δ + iβ (или n = 1 − δ − iβ според другиот запис спомнат погоре). За вредности над атомската резонатна честота, делта може да се определи според:
каде r_0 е класичен електронски полупречник, \lambda е брановата должина на рендгенското зрачење, и n_e е електронската густина. Може да се претпостави електронската густина е едноставно бројот во атомот односно Z помножено со атомската густина, но попрецизните пресметки на показателот на прекршување побарува замена на Z со комплексниот атомски фактор на обликот. Од што следи
каде \delta и \beta се вообичаено од редот 10−5 и 10−6.
Оптичка должина на патот
оптичката должина на патот (ОДП) е производ од геометриската должина d на патната светлина низ системот, и показателот на прекршување низ средината низ која што минува, Ова е важен концепт во оптиката бидејќи ја определува фазата на светлината и е причина за интерференцијата и дифракцијата на светлината додека истата е во движење. Според Фермовото начело, светлинските зраци може да се окарактеризираат како криви кои ја оптимизираат оптичката должина на патот.
Прекршување
Кога светлината налегува во средина со поголем показател на прекршување, аголот на прекршување ќе биде помал од упадниот агол и аветлината ќе се прекршува кон нормалата на површината. Колку е поголем показателот на прекршување, толку поблиску до нормалате ќе се приближи светлината по прекршувањето. Кога ќе помине низ средина со помал показател на прекршување, тогаш светлината по прекршувањето ќе се оддалечи од нормалата кон површината.
Тотално внатрешно одбивање
Ако нема агол θ2 тогаш Снеловиот закон го добива обликот, светлината не може да се оддаде и наместо тоа ќе имаме тотално внатрешно одбивање. Ова се случува само кога имаме премин низ средина со помала оптичка густина, односно, со помал показател на прекршување. За да се добие тотално внатрешно прекршување упадниот агол θ1 мора да биде поголем од критичниот агол
Одбивање
Покрај премин на светлината постои и дел што се одбива. Аголот на одбивање е еднаков со упадниот агол, и количеството на светлина кое е одбиено се определува според рефлективноста на површината. Рефлексивноста може да се пресмета од показателот на прекршување и упадниот агол според Френеловите равенки, што за упадниот агол се сведува на:
За обично стакло во воздух, n1 = 1 и n2 = 1,5, и така околу 4% од опадната моќ е одбиена. При други упадни агли рефлективноста ќе зависи исто така од поларизацијата на упадната светлина. При определен агол наречен Брустеров агол, p-поларизиран светлина (светлина со електрично поле во упадната раманина) целосно ќе е оддадена. Брустеровиот агол може да се пресмета од двата показатели на прекршување од граничната површина.
Леќи
Фокусното растојание кај леќите е определен од показателот на прекршување n и полупречникот на закривеноста R1 и R2 на површините. Моќноста на тенка леќа во воздух е определена според равенката за леќа: каде f е фокусното растојание на леќата.
Разделна моќ на микроскоп
Разделната моќ на добар оптички микроскоп е воглавно определена од бројчената апертура (НА) на објективот. Бројчената апертура па е определена од показателот на прекршување n на средината која го исполнува просторот меѓу примерокот и леќата и половината од аголот на собирната светлина θ според:
Од оваа причина потопувањето во масло вообичаено се користи за добивање голема разделна моќ во микроскопијата. При оваа техника објективот се потопува во капка масло со голем показател на прекршување и се набљудува примерокот.
Релативна пермитативност и пермеабилност
Показателот на прекршување за електромагнетното зрачење е добиен како: каде εr е релативната диелектрична константа, и μr е релативната пермеабилност. Показателот на прекршување се користи во оптиката кај Френеловите равенки и Снеловиот закон; додека пак релативната пермитативност и пермеабилност се користат кај Максвеловите равенки и електрониката. Повеќето природни материјали се немагнетни при оптичките честоти, односно μr е многу близу до 1, оттука n е приближно √εr. Во овој случај, комплексната релативна диелектрична константа ε r, со реални и имагинарни деловиεr и ɛ̃r, и комплексниот показател на прекршување n ,со реални и имагинарни делови n и k (каде k е „коефициентот на згаснување“), се добива следнава релација: и нивните компоненти се поврзани преку: и: каде е модулот на комплексниот број.
Бранова импеданса
брановата импеданса на рамнински електромагнетен бран во неспроводна средина е определен од: каде Z_0 е брановата импеданса во вакуум, μ и ϵ се апсолутната диелектрична константа и магнетна пермеабилност на средината, εr е релативната диелектрична константа, и μr е релативната магнетна пермеабилност.
Во немагнетните средини, па следи:
Па така показателот на прекршување за немагнетните средини е односот на брановата импеданса во вакуум и брановата импеданса во средината.
Рефлексивноста R_0 меѓу двете средини може да се изрази преку брановата импеданса и показателот на прекршување како:
Густина
Воопшто, показателот на прекршување на стаклото се зголемува со зголемувањето на густината на стаклото. Сепак, не постои линиска врска меѓу показателот на прекршување и густината за сите силикатни и боросиликатни стакла. Релативно големиот показател на прекршување и малата густина може да се постигната со додавање на лесни метални оксиди како што се: Li2O и MgO, додека кај стаклата кои содржат PbO и BaO се набљудува поинаков тренд што може да се види на дијаграмот десно.
За воздухот, n − 1 е пропорционално со густината на гасот сè до оној момент додека не се промени хемискиот состав. Ова значи дека е пропорционален со притисокот и обратно пропорционален со температурата на идеалните гасови.
Збирен показател
Понекогаш, се дефинира и „показател на прекршување на групната брзина“, вообичаено наречен збирен показател: каде vg е групната брзина. Оваа вредност не треба да се поистоветува со n, што се дефинира преку фазната брзина. Кога расејувањето е мало, групната брзина може да се поврзе со фазнат брзина преку изразот: каде λ е брановата должина на средината. Во овој случај збирниот показател може да се запише преку зависноста од брановата должина на показателот на прекршување преку:
Кога показателот на прекршување на средината е познат како функција од брановата должина во вакуум (наместо брановата должина во средината), соодветните изрази за групната брзина и показателот се (за сите вредности на расејувањето) Каде λ0 е брановата должина во вакуум.
Импулс (Абрахам–Минковскиева противречност)
Во 1908 година, Херман Минковски го преметал импулсот p на прекршен зрак на следниов начин: where E is the energy of the photon, c is the speed of light in vacuum and n is the refractive index of the medium. In 1909, Max Abraham proposed the following formula for this calculation:
Истражување спроведено во 2010 година укажува дека и двете равенки се точни, со тоа што Абрахамовата равенка е кинетичкиот импулс а пак Минковскиевата равенка е пак каноничен импулс, и ги разјаснува спротивставените експериментални резултати.
Други односи
Како што е прикажано во Физовиот експеримент, кога светлината минува низ подвижна средина, со брзина релативна со брзината на движење на набљудувачот v, во иста насока како и светлината:
Показателот на прекршување на супстаниција може да се надоврзе со нејзината поларизативноста и Лоренц-Лоренцовата равенка или пак со моларното прекршување на составните делови преку Гладстон-Дејловиот однос.
Рефрактивност
При атмосфферски примени, рефрактивноста се разгледува како N = n – 1. Атмосферската рефрактивност честопати е изразена или преку N = (n – 1) или N = (n – 1)  Факторите на мултипликација се користат поради тоа што показателот на прекршување во воздухот, n се менува од единица до неколку делови десет илијадитинки.
Моларното прекршување, од друга страна, е мерка за тоталната поларизативност на мол супстанција и може да се пресмета од показателот на прекршување на следниов начин: кадеρ е густината, и M е моларната маса.
Нескаларно, нелиниско, или нехомогено прекршување
Досега, се претпоставуваше дека прекршувањето е определено преку линиски равенки со просторна константа, скаларен показател на прекршување. Овие претпоставки може да се разгледуваат на различни начини, кои се опишани во следните поднаслови.
Дволомност
Кај некои материјали показателот на прекршување зависи од поларизацијата и насоката на движење на светлината. Оваа појава е наречена дволомност или оптичка анизотропија.
Многу кристали се природно дволомни, но изотропните материјали како што се пластиките и стаклото може да постанат дволомни со внсување на посакувана насока низ на пример, надворешна сила или електрично поле. Овој ефект е познат како фотоеластичност, и може да се искористи зџа да се забележат напрегањата во структурата. Дволомниот материјал е поставен меѓу накрсни поларизатори. Промената во дволомноста ја изменува поларизацијата а со тоа и делот од светлината кој е пропуштен низ вториот поларизатор.
Во поопшт случај на триломните материјали опишани во теоријата на кристалната оптика, диелектричната константа е тензор од втор ранк (односно матрица 3 x 3). Во овој случај движењето на светлината еедноставно не може да се опише со показателот на прекршување, тоа ќе биде возможно само во случајот за поларизациите долж главната оска.
Нелиниска оптика
Силното електрично поле од силна светлина (ласер) може да предизвика промена на показателот на прекршување како што светлината минува низ истата, добивајќи се нелиниска оптика. Ако показателот се менува квадратично со полето (линиски со јачината), се нарекува оптички Керов ефект и е причина за појави како што се самофокусирањето и самофазната модулација. Ако показателот се менува линиски со полето (независен линиски коефициент ќе постои во материјали кои не поседуваат централна симетрија), позната е како Покелсов ефект.
Нехомогеност
Ако показателот на прекршување на средината е променлив, но таа промена се менува постепено со местоположбата, материјалот е познат како градиент-показател или ГРПО средина опишана со помош на градиентната оптика. Светлината која минува низ таква средина може да биде закривена или фокусирана, и овој ефект може да се искористи за да се добие леќа, некои оптички влакна и други направи. Внесувајќи ГРПО елементиво замислата на оптичкиот систем, може во голема мера да го воедностави системот, намалувајќи го бројот на елементи за скоро третина но притоа негубејќи ни најмалку од способностите. Кристалните леќи на човековите очи се пример за ГРПО леќи со променлив показател на прекршување од 1,406 во внатрешното јадро до приближно 1,386 во обвивката со помала густина. Некои од почестите фатаморгани се предизвикани од просторно променливиот показател на прекршување во воздухот.
Хомогени средини
Показателот на прекршување на течностите или цврстите материјали може да се измери со рефрактометри. Тие вообичаено мерат некаков агол на прекршување или критичен агол за тотално внатрешно прекршување. Првите лабораториските рефрактометри кои се комерцијално во продажба биле осмислени и изработени од Енст Абе кон крајот на век. Истите начела се во употреба и денес. Во овој инструмент тенок слој на течноста која се мери е сместена меѓу две призми. Упадната светлина минува низ течноста под упадни агли до 90°, односно, светлински зраци паралелни на површината. Втората призма треба да има показател на прекршување поголем од оној на испитуваната течност, па така светлината влегува во призмата при агли помали од критичниот агол за тотално прекршување. Овој агол подоцна може да се измери со набљудување низ телескоп, или пак со дигитален фотодетектор сместен во фокусната рамнина на леќата. Показателот на прекршување n на течноста може да се пресмета од максималниот агол на пропустливост θ како n = nG sin θ, каде nG е показателот на прекршување на призмата.
Овој вид на направи честопати се користат во хемиските лаборатории за препознавање на супстанциите и за контрола на квалитетот. Рачните рефрактометри се во употреба во земјоделството на пример од, винарите за да се определат шеќерните единици во сокот од грозје, и внатрешно процесните рефрактометри се користат на пример, во хемиската и фармаколошката индустрија за контрола на процесот.
Во гемологијата се користи поинаков тип на рефрактометри за да се измери показателот на прекршување и дволомноста кај скапоцените камења. Скампоцениот камен е сместен на призма со голем показател на прекршување и е осветлен одоздола. Течност со голем показател на прекршување се користи за да се постигне оптички контакт меѓу скапоцениот камен и призмата. При мали упадни агли поголем дел светлината ќе биде пропуштена во скапоцениот камен, но при големи агли тоталното внатрешно прекршување ќе настане во призмата. Критичниот агол е мерен нормално преку набљудување низ телескопот.
Промени на показателот на прекршување
Церникиевата фазно-контрасна микроскопија воведува употреба на фазна промена при ниските просторни честоти составните делови од ликот со фазно поместување на прстен во Фуриеровата рамнина на примерокот, на начин што деловите со големи просторни честоти на сликата можат да интерферираат со нискочестотниот појдовен зрак. При ДИК осветлувањето е поделено на два зраци со различни појдовни поларизации, се на различен начин фазно поместени, и се поместени трансферзално со малку поразлични чекори. По примерокот, двата делови се во интерференција, давајќи слика од изводот на оптичката должина на патот во насока на разликите во трансферзалната промена. Во интерферометријата осветлувањето се дели на два зраци преку полупропустливо огледало. Еден од зраците е пропуштен низ примерокот пред да се комбинираат и интерферираат и дадат директна слика на фазните промени. Ако промените во оптичката должина на патот се поголеми од брановата должина сликата ќе има прстени.
Постојат неколку техники на фазно-контрасно рендгенско снимањер за да се определат 2D или 3D просторни распределби на показателот на прекршување на примероците во рендгенскиот режим.