cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Јан Неруда
Животопис
Неруда потекнувал од сиромашно семејство, тој бил син на пензиониран војник и на слугинка, кои живееле во Мала страна, кварт на Прага. Уште во детството, учејќи заедно со децата на богатите трговци, ја спознал социјалната нееднаквост. Во германската гимназија во која учел го исмејувале чешкиот јазик, што кај него само ја разгорило љубовта кон својот народ и кон мајчиниот јазик. Во 1860-тите, Неруда работел како новинар, бранејќи ја генерацијата нови писатели (наречени „маевци“ според списанието „Мај“) кои го вовеле реализмот во чешката книжевност. Во тогашните политички борби застанал на страната на „младочесите“ - радикална демократска партија која се залагала за рамноправност на чешкиот јазик и будење на чешката култура. Како новинар, Неруда имал прилика често да патува низ Европа.
Творештво
Првите книжевни чекори Неруда ги направил во 1857 година, кога ја објавил поетската збирка „Гробни цвеќиња“ во која е искажана неговата тага и протест против сиромаштијата и неправдата. Десет години подоцна излегла втората поетска збирка „Книга со стихови“, а потоа следувале и збирките „Балади и романси“ (1883) и „Прости мотиви“ (1888), во кои пее за љубовта кон својот народ, кон родителите и кон девојката, но исто така и за социјалната неправда и недостатоците на капитализмот. Сепак, најголем впечаток оставила неговата збирка „Песни на Велики петок“, објавена посмртно во 1896 година, во која повикал на борба, со зборовите „сè уште има доволно железо во земјата за добри мечеви, и во крвта има железо“, како и „напред, народе наш мил, секогаш напред!“. Впечатоците од бројните патувања ги објавил во книгите „Арабески“ (1864), „Разни луѓе“ (1871) и „Работниците на железничката пруга“ (1872). Сепак, најголема слава стакнал со неговото најдобро дело, збирката „Малострански раскази“ (Povídky malostranske) од 1878 година, која се смета за бисер на чешката книжевност и врз на чешкиот реализам.
657 п.н.е.
657 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 657. година пред новата ера, 657. од првиот милениум п.н.е., 57. од 7 век п.н.е. и осма од 650-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4851 и 4852 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4093 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3103 и 3104 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 96.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 657 година се протега во 1979 и 1980, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2039 и 2040 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 114 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1317 и 1316 исламска година пред хиџра.
Црква „Св. Атанасиј“ - Дурмани
Свети Атанасиј (Αγίου Αθανασίου) — црква кај селото Лужица, Берско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Берско-негушко-камбаниската епархија на Цариградската патријаршија.
Храмот е последниот остаток од некогашното село Дурмани уништено во Негушкото востание во 1822 г. Сместен е во пазувите на Каракамен, на неколку километри северозападно од Лужица. Според двата натписа, црквата ја живописале зографот Алексиј и брат му Анастасиј од Јанина — во 1736 г. го насликале наосот, а во 1744 г. нартексот сето за времето на владиката Јоаким III Берско-негушки. Се потпишале со „χειρ Αναστασίου και Αλεξίου ιερέος τον αυταδέλφον εκ τόπου Ιωαννίνων“.
658 п.н.е.
658 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 658. година пред новата ера, 658. од првиот милениум п.н.е., 58. од 7 век п.н.е. и деветта од 650-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4850 и 4851 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4092 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3102 и 3103 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 95.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 658 година се протега во 1978 и 1979, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2038 и 2039 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 115 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1318 и 1317 исламска година пред хиџра.
Самодивски Езера
Самодивските езера ― мала група леднички езера во планината Пирин, Пиринскиот дел на Македонија, Бугарија, дел од поголемата група Поповски Езера. Сместени се многу блиску еден до друг во мал цирк југозападно од Поповото Езеро помеѓу врвовите Џенгал, Момин Двор и Кралев Двор. Тие се наоѓаат на надморска височина од 2.373 м, 2.375 м, 2.372 м. Највисокиот има облик на чамец со големина од 75х85 м и површина од 3,20 декари; вториот наликува на бубрег и е подолг (100x35 м) со површина од 2,20 декари; најниската е и најмалата со големина 50х20 м и површина од само 1 декар. Самодивските Езера се сметаат за едни од најубавите во Пирин и со добра причина: тие се сместени меѓу високи карпи, меѓу нив се криви мал поток кој дури создава мал водопад меѓу повисоките езера. Нивните имиња потекнуваат од фолклорните верувања дека дрвените нимфи се собираат наоколу ноќе. Според легендата, областа била дом на ќерката на словенскиот бог Перун. Во непосредна близина поминува патеката помеѓу прибежиштето Безбог и езерото Тевно. Има соодветни места за кампување.
Независна Македонија
Независна Македонија била идејна концепција на Македонците, меѓу двете светски војни, за решавање на македонското прашање преку создавање на самостојна македонска држава и претставува континуитет во македонското револуционерно движење и програмските определби на Македонската револуционерна организација, односно нејзината идеја за создавање на автономна Македонија. Концепцијата својата конечна форма ја добила со виенските разговори помеѓу ВМРО и Коминтерната за создавање на единствено македонско револуционерно движење и обединувањето на македонскиот народ околу идејата за Независна Македонија. Оваа концепција претставувала една нова определба, нова политичка и национална платформа на ослободувањето и обединувањ на Македонија во една наполно независна и самостојна политичка единица во нејзините природни, географски и етнографски граници во новите историски услови.
Иднината на Македонија и Тракија
Слоганот Независна Македонија се појавил по завршувањето на Првата светска војна и станува дел од идејните, концептуталните и програмските определби на Македонското национално движење и сите револуционерни огранизации што произлегле од оваа движење. Зачетокот на концепција може да се најде во опширната дискусија на Васил Коларов, која била прифатена од Шестата конференција на Балканската комунистичка федерација како резолуција под насловот Иднината на Македонија и Тракија. Оваа резолуциија призлегла од потребите за изградување на програмска платформа што ќе им одговара на интерсите на макеоднскиот народ и би послужила како рамковна платформа за предвидените разгови со Тодор Александров и ВМРО. Врз основа на оваа резолуција подоцна бил изграден идниот Мајски манифест.
Резолуцијата не се одликува со голема доследност во теоретскиот пристапк кон објаснувањето на макеоднскиот национален субјект, меѓутоа таа претставува голем чекор напред, особено точката два во која се вели:
Мајска платформа
Тодор Александров ја прифатил идејата за Независна Македонија сметајќи дека со таа концепција ќе се зачува интегритетот и неделивоста на Македонија, ќе се застане на патот на српско-грчките територијални претензии, а бугарската влада би го вратила Пиринскиот крај за да се создаде од Македонија независна држава под протекторат на големите сили. Од виенските разговори помеѓу ВМРО и Коминерната произлегле четири документи, во еден од нив, односно во Протокол за обединување на македонското револуционерно движење од 1924 година, било истакнато:
Во Мајскиот манифест меѓу другото било истакнато дека:
Меѓутоа Тодор Алексанров се откажал од виенските разговори и потпишаните договори по што набргу уследило и неговото убиство, а Централниот комитет на ВМРО продолжил со негирањето на мајската платформа.
ВМРО (Обединета)
По смрта на Александров доаѓа до обединување на сите организции од македонското револуционерно движење кои ја прифатиле мајската платформа. Отука била создаден ВМРО (Обединета) чија цел била:
ВМРО (Обединета) имала еволутивен став во однос на македонското национално прашање. Од првичните ставови за етничкиот состав на населението на Македонија како шаренило на народи (Бугари, Грци, Срби итн.), подоцна станале доминантни ставовите дека Македонците се посебен народ (нација) и со посебен јазик.
Зошто се борам за Независна Македонија?
ВМРО на Иван Михајлов и покрај фактот што се откажале од мајската платформа сепак не ја отфрлиле идејата за Независна Македонија, односно создавање на една независна самостојна македонска држава која подоцна би можела да влезе во рамките на поширока балканска федерација. Меѓутоа Иван Михајлов и неговите соистомисленици направиле значајна отстапка од мајската платформа, всушност тие се вратиле на стартото видување дека македонска нација не постои, а македонскиот народ се состои од Бугари, Срби, Грци, Албанци, Турци и др. Овие погледи може да се видат во тезата Зошто се борам за Независна Македонија, изработена од Ванчо Михајлов, а најверојатно и од Јордан Чкатров, основа за идната брошура Македонија - Швајцарија на Балканот, во која било истакнато:
Михајлов поимот автономна го заменил со поимот независна Македонија во која живеат Бугари. Негова стратегиска цел била создавање на Македонија како втора бугарска држава.
Други организации
Покрај ВМРО, овој слоган бил прифатен од голем број на организаци и друштва во македонското револуционерно движење. Весникот на организацијата на македонските бегалци во Бугарија се нарекувал Независна Македонија. Во воведната статија на неговиот прв број било наведено дека легалната борба има за цел издигне на Македонија во нејзините географически и економски граници во независна држава
Современост
Денес во Република Македонија, политичката платформа за Независна Македонија, се третира како важна етапа во борбата на македонскиот народ за создавање на своја сопствена држава. Отука се преземени неколку чекори за одбелжување на овој значаен симбoл од историјата на македонската нација.
Во Скопје, односно во општината Центар е изградена спортска сала со името Независна Македонија, а на левиот брег на реката Вардар во тек е изградба на колонадата која ќе го носи името „Независна Македонија“. Станува збор за изградба на амфитеатар со античка колонада. Како дел од градбата ќе се постават девет скулптури музи и два лава.
Октомвриска револуција
Октомвриска револуција (позната и како Болшевичка револуција) — втората фаза на Руската револуција од 1917 г. Првата фаза на Руската револуција започнала со Февруарската револуција во истата година. Револуцијата ја кренале руските болшевици на чело со Владимир Ленин и Лав Троцки заедно со меншевиците, левите социјалисти и анархистите. Оваа револуција била првата марксистичко-комунистичка револуција во историјата.
Резултатот од револуцијата било воведување на еднопартиска власт на комунистите и реорганизација на претходното Руско царство во Сојуз на Советските Социјалистички Републики.
Позадина
Големото незадоволство кое владеело во Русија довело до предизвикување на Јулските денови. По крајот на јулските денови следела Керенската офанзива против Германија и Австроунгарија во Галиција. Повлекувањето на војската дополнително ја загрозила позицијата на Керенски во Привремената влада. По ова, околу 20.000 морнари влегле во престолнината Петроград, барајќи Советите да ја заземат власта. Престолнината била без одбрана два дена. По задушувањето на бунтот, владата ги обвинила на болшевиците, кои преминале во нелегалност. Од друга страна пак кај комунистите започнало консолидирање на партијата. Голем дел од социјалдемократите се придружиле кон болшевиците. Голем дел од нив, како Лав Троцки на пример, одиграле голема улога во болшевичкото заземање на престолнината.
Почеток
Најважните револуционерни активности во Петроград, тогашната престолнина на Русија, биле под команда на Петроградскиот совет на чие чело се наоѓал Лав Троцки и Воениот револуционерен комитет, на чело со Адолф Јоф. Револуционерите успеале да ја симнат Привремената влада, кое пак по нејзиниот крај дошло до започнувањето на Руската граѓанска војна која завршила со создавањето на Советскиот Сојуз во 1922 година.
Во почетокот, револуцијата се нарекувала Октомвриска побуна или Востанието 25, според тогашните документи како на што се споменати во првите изданија на делата на Ленин. Самата револуција започнала да се смета како многу важен глобален настан, како прв настан кој во иднина ќе се темели на т.н. Студена војна и борбата меѓу Советскиот Сојуз и капиталистичките земји во Западна Европа и САД.
Името Голема октомвриска социјалистичка револуција било официјално за оваа револуција од 1927 година, кога биле прославени десет години од нејзиниот успех. Денеска, ова име главно се користи од страна на руските комунисти. Името Црвениот октомври исто така бил користен за да се опишат настаните од тој месец.
Тек на револуцијата
На 23 октомври 1917 година, болшевичкиот водач Јан Анвелт ги повел своите левичарски револуционери во Талин. На 25 октомври Владимир Ленин ги повел своите сили кон Петроград. Нередите во Петроград биле проследени со мал број на жртви. Болшевиците ги зазеле владините објекти со мал отпор пред конечниот напад на Зимскиот дворец во ноќта меѓу 6 и 7 ноември. Нападот бил предводен од страна на Владимир Антонов-Овсенко, а Зимскиот дворец бил под контрола на Козаците. Дворецот бил заземан во околу 2 часот наутро. Датата 7 ноември е земан како официјална дата на Октомвриската револуција. На седницата на ЦК на Болшевичката партија одржана на 23 октомври била донесена одлука да се крене востание на денот на отворањето на Вториот серуски конгрес на советите. На конгресот, „за” гласале десет членови, „против” гласале два члена (Лев Каменев и Григориј Зиновјев), а отсутни биле единаесет членови.
Заземање на власта
Следниот ден е отворен Вториот конгрес на советите. На вториот конгрес присуствувале 650 претставници од кои 390 биле болшевици, а околу 100 биле леви социјалисти, кои исто така го поддржувале падот на Привремената влада. Кога бил објавен падот на Зимскиот дворец, Конгресот усвоил декрет за заземање на власта од страна на работниците, војниците и селаните со кое била ратификувана револуцијата.
... потпрен врз волјата на мнозинството од работниците, војниците и селаните, потпрен врз целосното победоносно востание на работниците и на гарнизонот во Петроград, Конгресот ја зема власта во свои раце. Привремената влада е соборена... Конгресот заклучува: Власта во целост преминува кај советите на работничките, војничките и селанските депутати, кои треба да воведат вистински револуционерен ред.
Заземањето на власта не поминало без несогласувања. Централното и десното крило на социјалистите, како и меншевиците верувале дека Ленин и болшевиците нелегално ја презеле власта. Десните социјал-револуционери и меншевиците го напуштиле конгресот пред усвојување на резолуцијата, во знак на протест поради преземањето на власта од страна на болшевиците, додека левите социјалреволуционери застанале зад болшевиците. Додека излегувале, Лав Троцки им кажал:
Вие сте жални изолирани поединци. Вие сте губитници. Вашата улога е одиграна. Заминете таму каде што припаѓате.
Консолидирање
На следниот ден, Советот избрал Совет на народни комесари како основа за новата советска влада. Исто така бил усвоен Декрет за мир и Декрет за земјата. Српот и чеканот го претставувале сојузот помеѓу селаните и работниците, па овој симбол станал официјално знаме на земјата.
По крајот на Октомвриската револуција започнала Руската граѓанска војна. САД не ја признавале руската влада до 1933 година, а во времето на војната испратиле 10.000 војници за да помогнат во јапонската инвазија во Сибир.
На 25 ноември се одржале избори за Уставотворното собрание. Резултатите не биле во прилог на болшевиците. Најмногу мандати освоиле социјалреволуционерите: од вкупно 715 места во Собранието, тие добиле 412 (57,6%). Од тоа, левите социјалреволуционери имале 42 мандати, а десните социјалреволуционери 370. Болшевиците биле втори по сила во Уставотворното собрание, добивајќи 183 мандати (25,6%), потоа следувале меншевиците со 17 мандати, конституционалните демократи со 16, народниците со 2, а различните национални малцинства освоиле преку 80 мандати. Сепак, болшевиците не дозволиле партиите што имаат мнозинство во Уставотворното собрание да ја преземат власта и на 19 јануари 1918 година го распуштиле Собранието и ја зацврстиле својата власт.
Китка
Китка''' — планина во Македонија, која се наоѓа југоисточно од градот Скопје. Таа е дел од најголемиот македонски планински масив Мокра Планина и претставува негова североисточна гранка. На запад се поврзува со планината Караџица, а на југ со Голешница. Највисок е истоимениот врв Китка со надморска височина од 1.588 метри, а на билото се истакнува и врвот Краста (1.445 м) и препознатливи карпести облици. Билото на планината Китка претставува вододелница на долините на Маркова и Кадина Река. Изобилува со богат шумски фонд, претежно од листопадни дрвја (бука, даб, јасика) како и нискостеблести и грмушести зимзелени растенија, поради што е многу раширена дивата сеча на дрва која немилосрдно ја пустоши шумата. На планината се обележани повеќе планинарски патеки кои се дел од трансферзалата „Македон“ која оди кон Солунска Глава, а постојат и возобновениот планинарски дом „Китка“ како и туристичката викенд населба „Мала Река“. На нејзината северозападна падина е расположена областа Торбешија.
Октомври
Октомври или листопад — десеттиот месец во годината според грегоријанскиот календар и еден од седумте месеци според овој календар што имаат 31 ден.
Октомври како тема во уметноста и во популарната култура
Октомври се јавува како тема во делата од уметноста и популарната култура, како:
Мај
Во Јапонија се зборува за т.н. “мајско боледување“, односно боледување кое е типично за учениците и работниците кои почнуваат да чувствуваат замор од учењето и работата. Причината за таквата истоштеност е јапонскиот обичај учебната и работната година да започнува на 1 април.
Потекло на поимот
Старословенското име на овој месец било тревен, буквално „тревен месец“; месец во кој никнува тревата.
Декември
Декември или снежник — дванаесеттиот и последен месец во годината според грегоријанскиот календар и еден од седумте месеци според овој календар што имаат 31 ден.
Photopea
Photopea — веб заснован уредувач на фотографии и графики. Се користи за уредување слики, создавање на илустрации, веб дизајн или претворање помеѓу различни формати на слики. Photopea е софтвер кој поддржува рекламирање. Компатибилен е со сите модерни веб-прелистувачи, вклучувајќи ги Opera, Microsoft Edge, Google Chrome и Firefox. Апликацијата е компатибилна со растерска и векторска графика, како што е Photoshop PSD, како и JPEG, PNG, GIF, SVG, PDF и други формати на датотеки со слики. Додека е базиран на прелистувач, ги складира сите датотеки локално и не пренесува никакви податоци на серверот.
Често се смета за бесплатна алтернатива со помалку функции.
Прием
Апликацијата доби позитивно покривање поради сличностите со Photoshop во дизајнот и работниот тек, што ја прави полесна програма за оние кои се обучени во Photoshop, во споредба со другите бесплатни уредувачи на растерски слики како што е GIMP.
ХК Карлскрона
Историја
Хокеарските клуб на Карлскруна е формиран во 2001 година врз темелите на екипата на Карлскруна ИК кој истата година банкротирала.
Клубот својата професионална активност ја започнал во сезоната 2008/09 година кога успеал да се квалификува за влез за настап во третата лига.
Најдобриот резултат го има во сезоната 2016/17 кога тимот го освојува 11то место.
Пливање на светското првенство во водени спортови 2009
Пливачкото натпреварување на 2009 Светско Акватичко Првенство ќе се одржува во Форо Италико спортскиот комплекс во Рим, Италија од Недела, 26 јули - Недела, 2 август 2009
Мажи
Легенда: СР – Светски рекорд; ШР – Рекорд на Првенството
Жени
Легенда: СР – Светски рекорд; ШР – Рекорд на Првенството
Рекорди
Следниве светски и рекорди на натпреварувањето беа поставени:
Мечување на Летните олимписки игри 2008 - Меч (мажи)
Натпреварот во мечување со меч во машка конкуренција на Олимписките игри 2008 во Пекинг се одржал на 10 август во националниот собирен центар - Пекинг.
Миропомазание
Миропомазание (грчки: χρισμα) е Света тајна во која преку помачкување со свето миро на одредени делови од телото, во името на Светиот Дух во христијанската религија, му се даваат да крстениот посебни дарови на Светиот Дух, кои го крепат, просветлуваат и усовршуваат во духовниот живот.
Библиски извори
Всушност, според христијанската традиција, со светото миропомазание верникот го добива Светиот Дух и Неговата благодат. За ова самиот апостол Јован им вели на христијаните:
А вие имате помазание од Светиот, и знаете сè. Не ви пишав дека не ја знаете вистината, туку дека ја знаете како и дека ниедна лага не доаѓа од вистината
Во светата тајна миропомазание, според верувањата, верникот се исполнува со силата на Светиот Дух и се запечатува во новиот духовен живот. Ова следува од зборовите на апостол Павле:
Бог е Оној, Кој нè утврди со вас во Христа и нè помаза; Он и нè запечати и ни даде залог на Духот во срцата наши“ (2. Кор. 1, 21-22). Оттука и ние сме „запечатени преку ветениот Свети Дух“ (Ефес. 1, 13)
Хатиџе Муазез султан
Хатиџе Муазез султан (Кадија) (околу 1629 – 1687) била една од жените на Ибрахим I и мајка на Ахмед II. Таа имала полско еврејско потекло и не станала Валиде султан бидејќи починала четири години пред нејзиниот син Ахмед да се качи на османлискиот престол.
Нејзиниот гроб се наоѓа во Сулејмановата џамија.
656 п.н.е.
656 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 656. година пред новата ера, 656. од првиот милениум п.н.е., 56. од 7 век п.н.е. и седма од 650-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4852 и 4853 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4094 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3104 и 3105 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 97.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 656 година се протега во 1980 и 1981, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2040 и 2041 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 113 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1316 и 1315 исламска година пред хиџра.
Европска централна банка
Европската централна банка (ЕЦБ) (англиски: European Central Bank, ECB) со седиште во Франкфурт на Мајна, Германија, е централна банка на Еврозоната, која е надлежна за монетарната политика на членките на Европската унија што го употребуваат еврото како валута. ЕЦБ е основана на 1 јуни 1998 година. Европската централна банка (ЕЦБ) е орган на ЕУ и заедно со централните банки на 17 членки на ЕУ го сочинува заедничкиот Европски систем на централни банки (ЕСЦБ). Иако ЕЦБ и ЕСЦБ биле основани со Договорот на ЕУ од 1992 година, тие започнале да работат дури во 1998 (ЕЦБ) и 1999 година (ЕСЦБ) со воведувањето на еврото за безготовински плаќања. ЕЦБ и ЕСЦБ го замениле Европскиот монетарен институт, кој бил воведен во 1994 година врз основа на Европскиот економски и монетарен сојуз.
Капиталот на банката е во сопственост на централните банки на сите 27 членки на ЕУ. Банката е основана со Договорот од Амстердам во 1998 година, и е со седиште во Франкфурт, Германија. Актуелниот претседател на Европската централна банка е Марио Драги, поранешен гувернер на Банката на Италија кој го замени Жан-Клод Трише.
Економски и монетарен сојуз
Воведувањето на монетарниот сојуз било извршено со ратификацијата на Спогодбата за Европската унија во Мастрихит, во 1992 година. Економските придобивки од формирање на монетарниот сојуз се гледаат во следното:
Формирањето на монетарниот сојуз значи одрекување на монетарниот суверенитет на земјите членки во корист на ЕЦБ. Основањето на ЕЦБ претставува институционален столб на монетарниот сојуз. Воведувањето на економскиот и монетарен сојуз се одвивало во три фази:
Основање на Европската централна банка
Европската централна банка е наследник на Европскиот монетарен институт (ЕМИ). ЕМИ бил основан во почетокот на втората фаза од економскиот и монетарен сојуз за да се справи со преодните прашања на државите, усвојување на еврото и да го подготви создавањето на Европската централна банка и Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ). ЕМИ ја презел функцијата од претходниот Европски монетарен фонд за соработка (EMФС). ЕЦБ формално го заменила ЕМИ на 1 јуни 1998 година врз основа на Спогодбата за Европската унија (Спогодбата од Мастрихт), сепак таа не функционирала во целост до воведувањето на еврото на 1 јануари 1999 година, сигнализирајќи ја третата фаза на ЕМУ. ЕЦБ била последна институција потребна на ЕМУ, како што било наведено извештаите за ЕМУ направени од страна Пјер Вернер и Жак Делор. ЕЦБ формално започнала со работа на 1 јуни 1998 година.
Иако Европската централна банка има правен субјективитет, таа не ги заменува националните централни банки, туку заедно со националните централни банки од земјите членки на Европската Унија, ја сочинуваат групата која се нарекува Европски систем на централни банки (European System of Central Banks – ESCB). Почетниот (основачкиот) капитал на Европската централна банка изнесувал пет милијарди евра, при што уплатата се вршела од страна на централните банки во рамките на евро-зоната и тоа сразмерно согласно нивното население, како и бруто-националниот производ којшто го остварувале нивните земји.
Капитал на ЕЦБ
Националните централни банки се единствени кои можат да депонираат капитал во Европската централна банка. За секоја национална централна банка, износот на капиталот зависи од бројот на жителите на земјите членки, како и од нивното вкупно учество во БДП на Европската заедница.
Табела 1: Учество на националните централни банки во капиталот на Европската централна банка
Притоа, нето-добивките и загубите на Европската централна банка се распоредени меѓу националните централни банки во евро-зоната, согласно член 33.1 од Статутот, и тоа: Износот одреден од Управниот совет, кој не смее да надмине 20% од нето-добивката, треба да биде трансфериран во општиот резервен фонд. Преостанатата нето-добивка треба да биде дистрибуирана на акционерите во Европската централна банка во пропорција со нивните купени акции. Според членот 33.2, во случај на остварена загуба од страна на Европската централна банка, недостатокот може да биде покриен со средства од општиот резервен фонд.
Земјите членки на Европската Унија кои се надвор од евро-зоната се обврзани да учествуваат во настанатите оперативните трошоци на Европската централна банка, согласно нивното учество во Европскиот систем на централни банки, преку плаќање на минимален процент од нивниот уплатен капитал. Од 1 јануари 2009 година, оваа учество претставува 7% од нивниот уплатен капитал во однос на вкупната сума од 121.814.467,67 евра.
Табела 2: Учество на националните централни банки во капиталот на Европската централна банка
Националните централни банки кои се надвор од евро-зоната немаат право на учество во распределбата на добивката на Европската централна банка, ниту пак се одговорни за покривање на нејзините загуби.
Цели на ЕЦБ
Во членот 105.1 од “Договорот за Европската унија” е наведено дека примарна цел на Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ) е одржување на ценовната стабилност. Понатаму, во овој член стои дека “без да биде во спротивност со целта за ценовната стабилност, ЕСЦБ треба да ги поддржува и општите економски политики во Заедницата, со цел придонесување кон остварувањето на целите на Заедницата”. На овој начин, Договорот за ЕУ воспоставува јасна хиерархија на целите на ЕЦБ каде што целта за ценовната стабилност има највисоко значење. За разлика од Федералниот резервен систем, ЕЦБ има една примарна цел, а сите други цели се подредени на неа.
Во октомври 1998 година, Управниот совет на ЕЦБ ја дефинирал ценовната стабилност како ниво на инфлација од околу 2%, мерена преку Хармонизираниот индекс на потрошувачките цени. Управниот совет ја потврдил оваа дефиниција во мај 2003 година, по темелна евалуација на на стратегијата на монетарната политика на ЕЦБ. По тој повод, Управниот совет појаснил дека “одржувањето на ценовната стабилност има за цел да се задржи стапката на инфлација под, но блиску до, 2%, набљудувано на среден рок".
Конкретната формулација на дефиницијата за стабилноста на цените има три важни последици:
Задачи на ЕЦБ
Главните задачи на ЕЦБ се воспоставување и спроведување на монетарната политика во земјите на Европскиот монетарен сојуз (ЕМУ), раководење со официјалните девизни резерви, промовирање на непречено плаќање и извршување на девизни трансакции. Освен тоа, ЕЦБ има ексклузивно право да го одобри издавањето на евробанкнотите во еврозоната. Задачите на Европската централна банка се дефинирани во Договорот за основање на Европската унија. Одтука, ЕЦБ оносно Евросистемот ја формира и имплементира: Евросистемот е одговорен за дефинирање и спроведување на монетарната политика на евро-зоната. Ова е јавната политичка функција која се спроведува главно преку операции на финансиските пазари. Важно за оваа задача е целосната контрола на Евросистемот врз монетарната база. Како дел од тоа, ЕЦБ и националните централни банки се единствените институции кои имаат право да издаваат банкноти во евро-зоната. Со оглед на зависноста на банкарскиот систем од примарните пари, Евросистемот е во позиција да има доминантно влијание на условите на пазарот на пари и на пазарните каматни стапки. Девизното работење влијае на девизниот курс и домашните услови на ликвидност, кои се важни за монетарната политика. Ако централната банка ја врши оваа задача, таа гарантира дека девизното работење останува доследно со целите на монетарната политика. Платните системи се средство за трансфер на пари помеѓу кредитните и други финансиски институции. Оваа функција ги става нив во срцето на економската финансиската инфраструктура. Доделувањето на задачата за промовирање на нивното непречено функционирање на Евросистемот ја признава важноста за постоење ефикасен платен систем - не само за водењето на монетарната политика, туку и за стабилноста на финансискиот систем, како и за економијата како целина. Една од најважните причини за управување со портфолиото на девизните резерви е да се осигура дека ЕЦБ има доволно ликвидност за да го спроведе девизното работење. Девизните резерви на ЕЦБ се управуваат на децентрализиран начин од страна на националните централни банки кои ќе одлучат да учествуваат во функција на ЕЦБ за управување со девизните резерви. Овие националните централни банки дејствуваат во име на ЕЦБ, во согласност со инструкциите добиени од ЕЦБ. Иако националните централни банки се справуваат со своите девизни резерви самостојно, нивните операции на девизниот пазар, над одреден лимит, се предмет на одобрување на Европската централна банка, со цел да се обезбеди доследност со девизниот курс и монетарната политика на Евросистемот.
Натамошни задачи на ЕЦБ се и: советодавни функции, собирање на статистички податоци, прудентна супервизија и финансиска стабилност, издавање евробанкноти и обезбедување на нивниот интегритет, меѓународна соработка итн.
За разлика од националните централни банки, Европската централна банка врши само неколку операции. Таа се фокусира на формулирање на политиките и на обезбедување дека одлуките се спроведуваат доследно од страна на националните централни банки. Особено, ЕЦБ е одговорна за:
Органи на управување во ЕЦБ
Органи на одлучување во ЕЦБ се:
Управниот совет е највисокото тело за донесување одлуки на ЕЦБ, во кој припаѓаат членовите на Извршниот совет на ЕЦБ (шест члена) и гувернерите на централните банки на земјите од евро-зоната. Согласно Статутот на ЕСЦБ, Управниот совет на ЕЦБ треба да заседава најмалку десет пати годишно, во просториите на ЕЦБ во Франкфурт на Мајна, Германија. Датумите на состаноците се определуваат од самиот Управен одбор, на предлог на Извршниот одбор. Обично, Управниот совет се состанува двапати месечно, во првиот и третиот четврток од месецот. Прашањата поврзани со монетарната политика, вообичаено се дискутираат само на првиот состанок во месецот. Во другите средби, Советот дискутира главно за прашања поврзани со други задачи и одговорности на ЕЦБ и Евросистемот. За да се обезбеди поделба на монетарната политика на Европската централна банка и други задачи од својот надзорен одговорности, се одржуваат одделни состаноци на Управниот совет.
Одлуката на монетарната политика е објаснета во детали на конференцијата за печатот што се одржува на секои шест недели и на која учествуваат претседателот и заменик-претседателот на ЕЦБ. Покрај тоа, ЕЦБ објавува редовни извештаи за состаноците на Управниот совет на монетарната политика пред датумот на следниот состанок.
Главни одговорности на Управниот совет се:
При одлучување за монетарната политика и други задачи на Евросистемот, Управниот совет го почитува развојот во евро-зоната како целина.
Извршен одбор е оперативно тело на ЕЦБ, кое ги спроведува одлуките на Управнито совет. Извршниот одбор на ЕЦБ е составен од претседател, заменик-претседател и четири други членови. Тие се именуваат од редот на лица со признаен углед и професионално искуство во областа на монетарните и банкарски прашања, со заедничка согласност на владите и шефовите на државите од еврозоната, по препорака од Советот на ЕУ, а по консултации со Европскиот парламент и Управниот одбор на ЕЦБ, со мандат во траење од осум години, а повторен избор не е дозволен. Седниците на Извршниот одбор обично се одржуваат секој вторник. Претседателот на ЕЦБ, или во негово отсуство, заменик-претседателот, претседава на состаноците на Управниот совет, Извршниот совет и Генералниот совет на ЕЦБ. Претседателот може да присуствува на седниците на Еврогрупата - неформална група на министрите за економија и финансии од еврозоната, и може да учествува на состаноците на Советот на ЕУ, кога се разговараат за прашања поврзани со целите и задачите на Евросистемот. Главните одговорности на Извршниот одбор се:
Генералниот совет ги вклучува претседателот и заменик-претседателот на ЕЦБ и гувернерите на националните централни банки на сите земји-членки на ЕУ. Останатите членови на Извршниот одбор, претседателот на Советот на ЕУ и член на Европската комисија можат да присуствуваат на седниците на Генералниот совет, но немаат право да гласаат. Генералниот совет може да свикува седници, кога претседателот смета дека е потребно, или на барање на најмалку тројца членови. Тој заседава обично во Франкфурт, еднаш на три месеци. Генералниот совет не носи одговорност за одлуките поврзани со монетарната политика во еврозоната. Тој ги презема задачите на ЕМИ кои ЕЦБ треба да ги спроведува во третата фаза на ЕМУ, додека има земји-членки на ЕУ, кои не го прифаќаа еврото. Тоа значи дека Генералниот совет одговара главно за известување за напредокот за приближување на земјите-членки на ЕУ, кои не го прифатиле еврото, и за обезбедување на совети за неопходните подготовки за прифаќање на еврото за нивна валута. Генералниот совет ги помага советодавните функции на ЕСЦБ и помага за собирање на статистички информации.
Претседатели на Европската централна банка
Првиот шеф на ЕЦБ бил Вим Дуизенберг, поранешниот претседател на Холандската банка и поранешен министер за финансии на Холандија.
Во ноември 2003 година, на функцијата претседател на ЕЦБ, него го наследил Жан - Клод Трише.
Независност на ЕЦБ
Европското право (acquis communautaire) за монетарна политика од Поглавјето 17 содржи специфични правила за независноста на националните централни банки во ЕСЦБ, врз  чијашто  основа  се  поставени  четири  групи  критериуми  за  оцена  на независноста  на  централната  банка:  функционална,  институционална,  кадровска  и финансиска.
Принципот на функционална независност  и остварувањето на основната цел на ЕСЦБ за одржување на ценовната стабилност произлегува од член 127(1) и 282 (2) од Договорот и член 2 од Статутот. Според нив, ЕСЦБ ги поддржува општите економски политики на ЕУ без да го загрози остварувањето на основната цел. Во член  105  од  Мастришкиот договор е одредено дека основна цел на Европскиот систем на централни банки (во кои влегуваат земјите-членки на  Економската и  монетарна  унија и земјите со дерогација) е стабилноста на цените. Вака дефинираната цел е утврдена и во членот 2 од Статутот на Европскиот систем на централни банки  и  Европската  централна  банка. Покрај тоа, наведено е дека задача на централните банки е и поддршка на економската политика на земјата и настојување за постигнување финансиска стабилност, притоа почитувајќи ги начелата на отворена пазарна економија и слободна конкуренција. Овие дополнителни задачи, кои може да се исполнуваат само во рамките и без да се загрози остварувањето на основната  цел  -  ценовната  стабилност,  се  тесно  поврзани  со  Копенхагенските критериуми,  кои  бараат  земјите-членки  на  Европската  унија  да  создадат  услови  и можности  за  здрави  и  стабилни  финансиски пазари.
Во членот  107  од  Мастришкиот договор  и  во  членот  7  од  Статутот  на Европскиот  систем  на  централни  банки  и  Европската  централна  банка  се  уредува институционалната независност на централната банка. Одредбите од овие членови им забрануваат  на  Европската  централна  банка,  на  националните  централни  банки  и  на лицата  кои  се  членови  на  нивните  органи  на  управување  да  бараат  или  да  примаат инструкции од органите на Европската  унија, од која било влада на земјите-членки на Унијата  или  од  кое  било  друго  тело. Притоа, се  задолжуваат  органите  на  Европската унија и владите на земјите-членки на Европската унија да го почитуваат овој принцип и им  се  забранува  секакво  влијание  врз  членовите  на  органите  на  управување  на Европската  централна банка или на националните централни банки при извршувањето на нивните задачи.
Персонална независност. Статутот на ЕСЦБ и на ЕЦБ ги предвидува следниве услови за гувернерите на националните централни банки и за членовите на Извршниот одбор:
Статутот на  Европскиот  систем  на  централни  банки  и  Европската централна  банка  во  член  14.2  предвидува заштита од отповикување на гувернерот преку експлицитно наведување на причините кои  може  да  бидат  основа  за  негово  отповикување. Така, како  единствени  можни причини  за  отповикување,  Статутот  на  Европскиот  систем  на  централни  банки  и Европската  централна  банка  ги  предвидува:  престанок  на  исполнување  на  условите потребни за извршување на нивните задачи или ако е утврдена одговорност за сериозни грешки. Во такви случаи, гувернерот на националната централна банка има можност за жалба до Европскиот суд на правдата.
Принципот на  финансиска  независност  на  националната  централна  банка  во ЕСЦБ  произлегува  од  член  28  од  Статутот,  којшто  налага  запишување  на  капитал  од националната централна банка во капиталот на ЕЦБ утврден на 5.000 милиони евра, со што  таа  станува  сосопственик  на  капиталот  на  ЕЦБ,  заедно  со  другите  национални централни  банки  од  ЕСЦБ,  соодветно  на  учеството. Член 29  го  пропишува  клучот  за учеството на капиталот на националните централни банки во вкупниот капитал на ЕЦБ, а  со  член  48  се  пропишува  дека  земјите-членки  со  дерогација,  до  прифаќањето  на еврото,  се ослободени од обврската за целосна уплата на капиталот утврден по клучот од  член  29,  освен  минимален  износ  како  придонес  за  покривање  на  оперативните трошоци на ЕЦБ, што го утврдува Генералниот совет.
Критериумот за  забрана  за  монетарно  финансирање  на  државните  органи  и привилегиран пристап  кај финансиските институции, како дополнителен критериум за усогласеност  на  националната  регулатива  за  централната  банка  со  европското  право, произлегува  од  член  123  од  Договорот  и  член  21.1  од  Статутот. Според нив, одобрувањето на  каков  било кредит од страна на ЕЦБ или  од  националните централни банки на институциите и телата од ЕУ, централната, регионалната и локалната власт, други  јавни  институции  или  друштва  управувани  од  државата,  како  и  директно купување нивни должнички инструменти, е забрането.
Стратегија на ЕЦБ
Стратегијата на монетарната политика на ЕЦБ обезбедува сеопфатна рамка во која се донесуваат одлуките за соодветното ниво на краткорочните каматни стапки. Стратегијата на монетарната политика на ЕЦБ се состои од:
1.Квантитативна дефиниција на ценовната стабилност: Првиот елемент на стратегијата на ЕЦБ е квантитативна дефиниција на ценовната стабилност. Управниот совет на ЕЦБ ја дефинира ценовната стабилност како пораст од година на година на Хармонизираниот индекс на потрошувачките цени во еврозоната под 2%. Притоа, Управниот совет појаснува дека, во одржувањето на ценовната стабилност, ЕЦБ има за цел да ја задржи стапката на инфлација под, но блиску до, 2% на среден рок.
2.Пристапот на два столба
Со цел најдобро остварување на својата цел за одржување на ценовната стабилност, ЕЦБ, како и секоја друга централна банка, треба темелно да ги анализира економските случувања. Пристапот на ЕЦБ за организирање, оценување и проверка на информациите релевантни за оценување на ризиците за ценовната стабилност се заснова на две аналитички перспективи, познати како "два столба": економска анализа и монетарна анализа. Тие ја формираат основата за севкупната оценка на Управниот совет за ризиците на ценовната стабилност и одлуките за монетарната политика.
Инструменти на монетарната политика на ЕЦБ
При спроведувањето на единствената монетарна политика, ЕЦБ користи три групи инструменти: