cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Митраизам
Митреум
Храмовите на Митра се под земја, без прозорци и многу карактеристични. Во градовите, подрумот на станбен блок можел да биде претворен во митреум а на друго место биле ископани и засводени, или претворени од природна пештера. Митрајските храмови се вообичаени во империјата; иако нерамномерно распоредени, со значителен број пронајдени во Рим, Остија, Нумидија, Далмација, Велика Британија и долж границата Рајна / Дунав, додека е нешто поретко во Грција, Египет и Сирија Според Валтер Буркерт, тајниот карактер на митрајските ритуали значел дека митраизмот може да се практикува само во рамките на митреумот. Некои нови откритија во Тиен покажуваат докази за големи гозби и сугерираат дека религијата за мистеријата можеби не била толку таинствена како што се верувало општо.
Во нивната основна форма, митреумите биле целосно различни од храмовите и светилиштата на другите култови. Во стандардната шема на римските религиозни подрачја, зградата на храмот функционирала како куќа за богот, кој имал за цел да може да гледа низ отворените врати и колонорн порти, како жртвувано обожавање на жртвеникот поставен на отворен двор - потенцијално достапно не само за иницијантите на култот, туку и за колоторите или неиницираните обожаватели.
Митологија и иконографија
Во отсуство на текстови за митраизмот, напишани од самите приврзаници, главните извори на информации се светите слики што се наоѓаат во митреумите.
Митот
Кога Митра пристигнал во пештерата, гавранот испратен од Сонцето му соопштил дека мора да приложи жртва, па богот со ножот го прободел бикот. Од ’рбетниот столб на бикот излегла пченица, а од неговата крв потекло вино. Неговото семе, собрано од Месечината, ги создало животните корисни за луѓето. Потоа дошло кучето што јаде жито, скорпијата која ги стиска тестисите на бикот со своите клешти и змијата.
Раѓањето
Тој е прикажан како излегува од карпа, со кама во едната рака и факел во другата. Тој е гол, стои со нозете заедно и носи фригиско капче.
Сепак, постојат варијации. Понекогаш е прикажан дека излегува од карпа како дете, а во една прилика има и глобус во едната рака; понекогаш се гледа гром. Постојат и слики во кои пламенот пука од карпата, а исто така и од капата на Митра. Понекогаш Митра има и други оружја како лакови и стрели, а има и животни како кучиња, змии, делфини, орли, други птици, лавови, крокодили, јастози и полжави наоколу. На некои релјефи има брадеста фигура идентификувана како Океан, богот на водата, а на некои има и богови на четирите ветрови. Во овие релјефи, четирите елементи може да се повикаат заедно. Понекогаш се чини дека Викторија, Луна, Сол и Сатурн играат улога. Особено Сатурн често се гледа како му ја предава камата или краткиот меч на Митра, користен подоцна во тауроктонијата.
Во некои прилики, се гледа амфора, и неколку случаи покажуваат варијации како раѓање со јајце или дрво. Некои толкувања покажуваат дека раѓањето на Митра се славело со палење факели или свеќи.
Убивање на бикот
Во секој митреум централното дело била претстава на убиството на светиот бик на Митра, чин наречен тауроктонија. Сликата може да биде релјефна, или самостојна, а страничните детали може да бидат присутни или изоставени. Централен дел е Митра, облечен во анадолска носија и во фригиска капа кој клечи на истоштениот бик, држејќи го за ноздрите со левата рака, и прободувајќи го со десната. Додека го прави тоа, тој гледа преку рамото кон фигурата на Сол. Куче и змија достигнуваат кон крвта. Скорпија ги зграпчува гениталиите на бикот. Гавран лета наоколу или седи на бикот. Пченица се гледа како излегува од опашката на бикот, понекогаш од раната. Бикот често бил бел. Богот седи на бикот на неприроден начин со десната нога да го стега копитото на бикот, а левата нога му е свиткана и потпрена на грбот или крилото на бикот. Двајцата носители на факел се наоѓаат од двете страни, облечени како Митра, Каутес со неговиот факел насочен нагоре и Каутопати со неговиот факел насочен надолу. Тауроктонијата се прикажува во повеќе варијации.
Банкет
Втората најважна сцена по тауроктонијата во митрајската уметност е таканаречената сцена на банкетот. На сцената на банкетот се појавуваат Митра и Сол Инвиктус до закланиот бик.
Нивоа на иницијација
Во култот на Митра постојат седум нивоа на иницијација, , кои можат да бидат поврзани со седумте планети на астрономијата од тоа време ( Месечината, Меркур, Венера, Сонце, Марс, Јупитер и Сатурн ), според овој редослед, според толкувањето на Јозеф Кембел и украсот на митреумот на седумте сфери кај Остија.
Мнозинството членови биле само до четвртото ниво ( Лав ). Само неколку избрани достигнувале повисоки редови.
Нивоата, познати благодарение на текстовите на Свети Јероним, се чини дека се потврдени со одредени списи и со украсот на митреумот во Остија: За време на обредите, иницијантите носат животински маски кои се однесуваат на нивното ниво на иницијација.
Жртвата на бик може да учествува во прославата на ново ниво на иницијација на следбеник. Обредите се исклучиво резервирани за мажи. Жените не се иницирани бидејќи се сметаат за лаици. По секоја верска церемонија, иницијаторите биле поканети на банкет.
Белешка: Во горната табела, врските на статијата или сликата до религиозните наслови или примери се само илустративни приближувања. Како устен пренесен мистериозен култ, преживеале неколку сигурни историски наводи. Сепак, идентификувани се слични современи артефакти, а на Митрeумот од Фелисисимус кај Остиjа Антиkа, мозаик од 2 век отсликува неколку митраички примени и симболи во седум последователни панели, од кои некои се прикажани во галеријата, подолу:
Обреди
За реконструкција на митрајските ритуали, покрај иконографијата што се наоѓа во митреумите, може да се користат и текстовите на Црковните отци кои го критикуваат култот на Митра.
Иницијантот во секое ниво се чини дека требало да изврши одредено искушение или тест, кои вклучувале изложеност на топлина, студ или опасност. „Јама на искушенијата“, датира од почетокот на 3-ти век, е идентификувана во митреумот во Каробург. Извештаите за суровоста на царот Комод ја опишуваат неговата забава со донесувањето на митраични искушенија за иницијација во убиствена форма. До крајот на 3 век, донесените судења се чини дека биле строго намалени, бидејќи „измачувачките јами“ биле поплочени.
Приемот во заедницата се вршел со ракување со патер, исто како што Митра и Сол се ракувале. Така, иницијантите се нарекувале синдексиои (оние што ги обединува ракувањето). Терминот се користи во натпис на Профицентиј и го исмејува Фирмик Матернус во De errore profanarum religionum, христијанско дело кое го напаѓа паганството. Во стар Иран, ракување со десна рака било традиционален начин на склучување договор или означување на некое свечено разбирање меѓу две страни.
Жените биле исклучени од мистериите на Митра. Што се однесува до мажите, не се чини дека е потребна минимална возраст и да се примаат деца. Јазикот што се користел во ритуалите бил грчки, измешан со некои формули на персиски (секако неразбирлив за мнозинството верници). Потоа, латинскиот јазик се воведувал постепено.
Главниот обред на митрајската религија се чини дека бил ритуален банкет, кој можеби имал некои сличности (по својот надворешен изглед) со Евхаристијата на христијанството, или поточно со агапе- оброк. Наводно, храната што се нудела за време на банкетот било леб и вода но сепак, археолошките откритија покажуваат дека тоа можеби било и месо од жртвуваните животни и либерации на вино, или можеби леб и вино, како во христијанскиот обред. Оваа церемонија се славела во централниот дел на митреумот, во која две клупи паралелно нудат доволно простор за легнување на верниците, според римскиот обичај. <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Ce passage nécessite une référence.">„Гавраните“( Коракс ) ја служеле светата храна.
Другите обреди биле поврзани со церемонијата на иницирање. Секое ниво на иницијација одговара на некој ритуал.
Благодарение на Тертулијан, го знаеме обредот на започнувањето на нивото "Војник"( Милји ) : кандидатот е "воведен" (Веројатно со потопување), обележан со врело железо и конечно тестиран со "обред на круната".
Потеклото.
Во Ахеменидска Персија официјална религија била зороастризмот, што претпоставува постоење на бог поважен од другите, Ахура Мазда. Тоа е единственото божество споменето во зачуваните натписи од времето на Дариј I (521-485 п.н.е.). Сепак, во Суса има зачуван натпис од времето на Артаксеркс Втори (404-358 п.н.е.), во која Митра е насликан заедно со Ахура Мазда и божицата наречена Анахита. За Франц Кумонт постои врска помеѓу овој персиски Митра, неговите индиско-ирански претходници и оној мистериозен култ на Римската Империја.
Во кралствата на Партија и Понт, голем број кралеви го носеле името Митридат, што може да биде етимолошки поврзано со Митра : првично Митрадат или, датум Митра на персиски јазик значи, даден од Митра. Зборот дат или тат значи “да се даде“ (како амертат, на авестиски кој станува амордад на персиски и значи бесмртен или оној кој добива вечен живот).
Најраната референца за култот на Митра во грчко-римската историографија се наоѓа во делото на историчарот Плутарх, кој споменува дека пиратите на Киликија, поранешни војници на Митридат VI, славеле тајни обреди во врска со Митра во 67 година п.н.е
Историски контекст: Источните религии во Рим
Индоиранскиот култ на Митра е меѓу култовите увезени од Исток, „последниот дојден на римската сцена “, по фригискиот култ Кибела (божица на Мала Азија, во денешна Турција, исто така наречен Голема божица на „Магна Матер“) и култот на Египет на Серапис и Изида кои биле широко распространети во Рим, како и пошироко во многу провинции на Римската Империја. Култот на Изида навлегол - како што било случај и со митраизмот - во Галија, во Германија, во Белгија. Сепак, според Л. Брикол, додека Кибела и Изида биле добредојдени во римското јавно обожавање и „интегрирани“ во официјалната религија, Митра од властите на Империјата се сметал за егзотично божество и не можел да се интегрира. Ова е случај и со Сабазиос (фригиски или тракиски бог) и Доликенус (анадолски бог, на денешна Турција) во периодот на принципатот (првите три века по Христа.)
Почетоците на римскиот митраизам
За потеклото и ширењето на Тајните се дискутирало интензивно меѓу научниците кои имаат радикално различни ставови за овие прашања. Според Клаус, мистериите на Митра се практикувале до 1 век. Според Уланси, најраните докази за митрајските мистерии се во средината на 1 век п.н.е. Историчарот Плутарх вели дека во 67 г. п.н.е. пиратите од Киликија (провинција на југоисточниот брег на Мала Азија) практикувале „тајни обреди“ на Митра. Сепак, според Даниелс, не е јасно дали нешто од ова се однесува на потеклото на мистериите. Уникатните подземни храмови или митреуми се појавуваат одеднаш во археологијата во последниот квартал на 1 век од нашата ера.
Митраизмот во Римската Империја
Императорите од 3 век генерално биле заштитници на митраизмот: уште од времето на Комод, кој започнал да се поклонува, следбениците на митраизмот потекнувале од сите општествени класи.
На крајот на 3 век функционирал синкретизам помеѓу митраизмот и одредени сончеви култови од источно потекло, кои се кристализирале во новата религија на Сол Инвиктус : „Непобедливото сонце". Оваа религија била официјализирана во Империјата во 274 година од страна на царот Аурелијан, кој подигнал во Рим прекрасен храм посветен на новото божество и создал тело на државно свештенство за да обезбеди богослужба (водачот се нарекува pontifex solis invicti) Аурелијан ги припишувал своите победи на исток на Сол Инвиктус. Овој синкретизам, сепак, не го брише претходниот митраизам, кој продолжил да постои како неофицијален култ.  : многу од сенаторите од тоа време практикувале истовремено и митраизам и религија на Сол Инвиктус.
Религиозните прогони против митраизмот во IV век
И покрај обидот за рехабилитација и реформа на паганските култови преземени од Јулијан за време на неговото кратко владеење (361-363), христијанството било наметнато како официјална и единствена религија на Империјата во 4 век од Теодосиј (379-394) а тој повеќе не толерирал соживот со митраизмот. Со указ од царот Теодосиј формално се забранил митраизмот од 391 година. За време на владеењето на узурпаторот Евгениј (392-394) имало некои обиди да се врати култот на Митра, без многу успех. Илегалната практика, сепак, продолжила уште неколку децении, а во некои региони на Алпите, до почетокот на 5 век.
Археолошките ископувања на храмови на Митра покажале дека овие градби биле предмет на уништување на христијаните, за кои култот на Митра - монотеистичка религија - се натпреварувал со христијанството. Статуите на Митра биле пронајдени со исчукано лице (во Анже). Храмот на Митра во Бордо бил уништен на крајот на 4 век и сите статуи биле пронајдени искршени; „отсуството на тауроктонија доведува до претпоставка дека можеби била украдена, или целосно уништена ". Релативната реткост и лошата состојба на остатоците се припишуваат на операциите за деградација по указот на царот Теодосиј.
Погледнете ја христијанизацијата на Римската Империја.
Исчезнување со зороастризмот
Во Ахунаваити Гата, Заратустра (или Зороастер) навистина обвинува некои негови сорелигисти за злоупотреба на кравата. Богот Ахура Мазда бара од Заратустра да го заштити говедата.
Митраизмот и христијанството
Ранохристијанските апологети забележале сличности меѓу митраичните и христијанските ритуали, но сепак имале крајно негативно гледиште за митраизмот: тие ги толкувале митрајските ритуали како зли копии на христијанските. На пример, Тертулијан напишал дека како увертира на церемонијата на иницијација на митраиците, на иницијантот му била давана ритуална бања и на крајот на церемонијата, добивал обележје на челото. Тој ги опишал овие обреди како ѓаволска фалсификат на крштевањето и хризма на христијаните. Јустин маченик ја спротивставил иницијацијата на митраиците со Евхаристијата
Ернест Ренан во 1882 година сугерирал дека, под други околности, митраизмот можеби ќе се искачел на рангот на денешното христијанство. Ренан напишал: „Ако растот на христијанството бил оневозможен од некоја смртна болест, светот ќе беше митраичен“. Сепак, оттогаш оваа теорија е оспорена. Леонард Бојл во 1987 година напишал дека „преувеличена е заканата “на митраизмот за христијанството“, посочувајќи дека во целиот град Рим има само педесет митреуми. Алвар Ескера смета дека бидејќи двете религии не споделувале слични цели; никогаш не ни постоела вистинска закана дека митраизмот ќе го заземе римскиот свет.
Според Мери Бојс, митраизмот бил моќен непријател за христијанството на Запад, иако е скептична во однос на неговото опстојување на истокот. Филипо Коарели (1979) проценил дека Рим би имал „не помалку од 680–690“ митреуми. Луис М. Хопфе наведува дека се пронајдени повеќе од 400 места на митраиците. Овие места се распространети низ целата римска империја од места до Дура Европос на исток и Англија на запад. И тој вели дека митраизмот можеби бил соперник на христијанството. Дејвид Уланси смета дека изјавата на Ренан „донекаде е претерана“ но смета дека митраизмот е „еден од најголемите конкуренти на христијанството во Римската Империја“. Уланси смета дека студијата за митраизмот е важна за разбирање на „културната матрица од која се родила христијанската религија“.
Географска дистрибуција во Европа
Митраизмот се проширил во Европа од Рим и се чини дека се проширил во рамките на Римската Империја во Германија и Панонија (во Средна Европа) многу повеќе отколку во Галија и Пиринејскиот полуостров.
Храмови на Митра во Европа
Галија моментално има околу дваесет митриуми и шеесетина места обележани со богослужба ".
Класичната литература за Митра и за мистериите
Според Бојс, најраните литературни упатувања на мистериите се од латинскиот поет Стациј, околу 80 година од нашата ера и од Плутарх
Стациј
Тебаид (околу 80 г. од нашата ера ) епска поема од Стациј, го слика Митра во пештера, како се бори со нешто што има рогови. Контекстот е молитва до богот Фебис. Пештерата е опишана како перси, што во овој контекст обично се преведува персиски ; сепак, според преведувачот Ј. Х. Мозли буквално значи персиски, се однесува на Перси, син на Персеј и Андромеда а овој Перси според грчката легенда е предок на Персијците.
Маченикот Јустин
Пишувајќи приближно 145 г. н.е., ранохристијанскиот апологет Јустин Философ го обвинил култот на Митра за имитирање на христијанската заедница,
Плутарх
Грчкиот биограф Плутарх (46 – 127) вели дека „тајните мистерии ... на Митра“ ги практикувале пиратите на Киликија, крајбрежната провинција на југоистокот на Анадолија, кои биле активни во 1 век п.н.е. :
Тој споменува дека пиратите биле особено активни за време на митридатичките војни (помеѓу Римската Република и кралот Митридат VI од Понт ) во кои тие го поддржувале кралот. Поврзаноста меѓу Митридат и пиратите ја споменува и античкиот историчар Апијан. 4 век во коментарот на Вергил од Сервиј вели дека Помпеј населил некои од овие пирати во Калабрија, во јужна Италија.
Тимбало
Тимбало е италијанско печено јадење кое се состои од тестенини, ориз или компири, со една или повеќе други состојки (сирење, месо, риба, зеленчук или овошје). Варијациите вклучуваат сос од печурки и ракчиња Тимбало Алберони, именуван по Џулио Алберони; и сос од телешко и домати Тимбало Патадезе.
Етимологија
Името доаѓа од францускиот збор за тимпан (timbale). Сортите Тимбало се разликуваат од регион до регион, а понекогаш се познати како бомба, тортино, сарту (вид на неаполско тимбало со сос од ориз и домати) или пастицио (што почесто се користи за да се однесува на слично јадење печено во кора за тесто). Познат е и како тимпано и тимбале. Слично е на касерола и понекогаш на англиски се нарекува пита или солена торта.
Подготовка
Јадењето се подготвува во калап или кружна тава, а како врзивно средство се користат јајца или сирење. Оризот најчесто се користи како состојка во Емилиа Ромања, каде јадењето се нарекува бомба и се пече со фил од гулаб или друга птица дивеч, грашок, локално сирење и сушени тестенини. Крепите се користат како основа во Абруцо, а во другите региони се користат равиоли или њоки. Во Сицилија, обично се прави со тестенини и модар патлиџан.
Понекогаш се користи и сос од печурки или фондута, богата супа и сос од пиемонтско сирење, а Ана Дел Конте напишала дека бешамелот е најконзистентно користената состојка во тимбалите.
Во популарната култура
Тимбало го има во филмот „Големата ноќ“ од 1996 година, иако јадењето таму се нарекува тимпано (регионален или семеен термин).
Космос-284
Космос-284 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 29 мај 1969 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 4730 килограми. Космос-284 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,4 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 51,7°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 293 км, а најмалото на 205.
Кавериова карта
Кавериовата картата (исто така позната како Каверива или Канериова карта) ― карта нацртана од Николај де Кавери, околу 1506 година. Се чува во Националната библиотека на Франција во Париз.
Рачно била нацртана на пергамент и се обојува. Составена е од десет делови или панели, а целава создава правоаголник со димензии 2,25 на 1,15 метри. Оваа карта без датум била еден од првостепените извори користени за изработка на Валдземилеровата карта во 1507 година. Врз основа на ова најмногу се датира во ок. 1506 година. Картата е потпишана со „Nicolay de Caveri Januensis“. Веројатно било направено во Лисабон од џеновецот Канвери, или тој бил копиран од него во Џенова од португалска карта многу слична на Кантиновата карта, ако не и самата Кантинова карта. Кантиновата карта била во Џенова кон крајот на 1502 година и веројатно следните неколку години, кога Кавери можел да ја искористи како основа на својата карта. Или се смета за делумно копирана од Кантино за деловите на Гренланд, Њуфаундленд и брегот на денешен Бразил.
Санц (1961) тврдел дека источниот брег на Северна Америка бил нацртан со изненадувачка точност, особено „кога го земеме предвид општото верување дека Европејците ниту ги виделе ниту стапнале на плажите во јужните држави на денешните Соединети Држави пред да пристигне Понсе де Леон таму во 1512 или 1513 година, Џовани да Верацано во 1523 година, Лукас Васкез де Ајљон во 1520-1524 година или Естебан Гомез во 1525 година. Меѓутоа, ако оваа карта е под влијание на Кантиновата карта како што е наведено погоре, тоа се објаснува со истражувањата на Жоао Фернандес Лабрадор и Педро де Барселос од 1495 и 1498 година, и повторно од Џовани Кабото во 1498 година под наредба на кралот Мануел I Португалски. Како и бразилското крајбрежје од португалскиот истражувач Педро Алварес Кабралско истражување во 1500 година.
Натписот на брегот на Вера Круз (Америка/Бразил) вели: „Земјата наречена Вера Круз ја пронашол Педро Алварес Кабрал, господин од домаќинството на кралот на Португалија. Ја открил како командант на флота од 14 бродови што тој крал ги испратил во Каликут, а на пат за Индија наишол на оваа земја овде, која ја сметал за terra firma [копното] во која има многу луѓе, опишано како одат, мажи и жени, голи како што ги родиле нивните мајки; тие се со посветла кожа.“ Натписот бил извлечен од Кантиновата карта.
Калдера
Калдера — вдлабнатина налик на казан која се создава по празнењето на магматската комора/резервар. Кога големи зафатнини на магма ќе избијат за кус временски период, структурната поддршка над самата коморта се урушува. Па површината на земјата се урушува во внатрешноста на делумно испразнетата комора, оставајќи голема депресија на површината (од еден до неколку километри во пречник). Иако понекогаш се опишува како кратер, станува збор за вид на вртача, бидејќи се создава преку урушување и упаѓање наместо со експлозија или удар. Познати се околу 7 вакви урушувања кои создале калдери од почетокот на век, најнеодамнешното кај исландскиот вулкан Бардарбунга.
Создавање на калдера
Урушувањето е предизвикано од страна на магматската комора под вулканот, понекогаш поради резултат на големи експлозивни вулкански избуви (Погледајте Тамбора во 1815 година), но исто така за време на неконтролирани избуви на страните на вулканот (Погледајте Питон-де-ла-Фурнез во 2007 година) или пак на поврзан систем од пукнатини (Погледајте Бардарбунга во 2014–2015 година). Доколку се исфрли доволно магма, испразнетата комора не е во можност да ја поддржува тежината од вулканскиот отвор. Скоро кружна пукнатина наречена, „прстенест расед“, се развива околу работ на комората. Прстенестите пукнатини имаат улога на поттикнувачи на интрузијата на раседот, познат и како прстенест ров. Секундарните вулкански испусти може да се образуваат над прстенестата пукнатина. Како што се празни магматската комора, центарот на вулканот во самата прстенеста пукнатина започнува да се урушува. Урушувањето може да настане како резултат еден катаклизмичен избув, или пак може да биде резултат на низа на избуви. Вкупната област која може да се уруши може да има стотици па и илијадници квадратни километри.
Минерализација
Некои од калдерите познато е дека поседуваат богати руди. Една од најзачуваните минерализирани калдери е Стерџен Лејк во Северозападно Онтарио, Канада, создадено во периодот на неоархајската ера пред 2.700 милиони години.
Експлозивни избуви на калдери
Доколку магмата е богата со силициум, келдарата е честопати исполнета со игнимбрит, туф, риолит, и други магматски минерали. Магмата богата со силициум има висока вискозност,и не истекува лесно како базалтот. Како резултат, гасовитер се заробени под висок притисок во самата магма. Кога магмата ќе се приближи на површината на Земјата, брзото празнење на материјалот предизвикува газсовите да се испуштат набрзина, со што ќе се предизвика експлозивно уништување на магмата и ќе се расее вулканската пепел на огромни површини. Понатамошѓно може и да дојде до избување на магма.
Доколку продолжи вулканската активност, центарот на вулканот може да се издигнува како повторувачки конус како што се на пример Церо Галан, Тоба, Јелоустон, итн., со постепено навлегување на магма. Силициумска или риолитска калдера може да исфралат стотици па и илјадници кубни километри материјал при единствен настан. Дури и избувите кои сопздаваат мали калдери, како што е Кракатоа во 1883 година или пак Пинатубо во 1991 година, може да предизвикаат месно уништување и значителен пад на температурите во светот. Големите калдери пак може да имаат уште поголеми ефекти.
Кого Јелоустонската Калдера избила последниот пат пред 650.000 години, ослободила преку 1.000 км3 материјал (мерена како густокарпест еквивалент (ГКЕ)), покривајќи значителен дел од Северна Америка со слој со дебелина од два метри. За споредба, кога изби Сент Хеленс во 1980 година, ослободи ~1,2 км3 (ГКЕ) исфрлен материјал. Еколошките последици од избув на голема келдара може да се погледнат во геолошкото досие на избувот во Тоба, Индонезија.
Тоба
Пред 74.000 години, овој индонезиски вулкан ослободил 2.800 км3 ГКЕ на исфрлен материјал, најголемиот познат избув за време на Квартарскиот период (последните 1,8 милиони години) и најголемиот познат избув во последните 25 милиони години. Во доцните 1990-и, антропологот Стенли Амброз предложил дека вулканската зима предизвикана од овој избув го намалила човечкото население на околу 2.000–20.000 единки, што довело до „популациско стеснување“ (Погледајте ја Теорија за катастрофата на Тоба). Неодамна неколку генетичари, вклучувајќи ја и Лин Џорди и Хенри Харпендинг предложиле дека бројот на човековите единки за време на катастрофата бил сведен на 5.000-10.000. Сепак, не постои директен доказ дека оваа теорија е точна. И не постои доказ за какво и да е друго изумирање на животински видови или истребувања, дури и кај видовите чувствителни на климатски промени. TПостои доказ дека луѓето продолжиле да живеат во Индија по настанот. Теоријата во своите наизразени делови можно е да биде неточна.
Познати се и избуви кои создале и поголеми калдери, особено Ла Гарита во Сан Хуан, Колорадо, каде избил Фиш Кањон Туф исфрлајќи 5.000 км3 материјал во една голема експлозија пред 27,8 милиони години.
Во некои периоди од геологијата, риолитдките калдери се појавиле во различни групирања. Остатоците од ваквите групирања можат да се најдат на места како што се планините Сан Хуан во Колорадо (создадени за време на олигоценот, миоценот и плиоценот) или пак планинскиот венец Сен Франсоа, Мисури (избил за време на протозоикот).
Неексплозивни калдери
Некои вулкани, како што се штитните вулкани Килауеја и Мауна Лоа (истовремено и најактивниот и вториот по големина на Земјата, и двата се на островите Хаваи), ги образуваат своите калдери на различен начин. Магмата која ги храни овие вулкани е базалтна осиромнашена од силициум. Како резултат на ова, магмата е помалку вискозна од магмата на риолитските вулканите, и магматската комора се празни од големите истеци на магма наместо преку експлозивни настани. И добиените на овој начин калдери се исто така познати и под името тоначки калдери, и се образуваат постепено од експлозивните калдери. На пример, келдарата на врвот од Фернадина се урушила во 1968 година, кога делови од дното на келдарата се урушиле 350 m. Келдарата на Килауеја има внатрешен кратер познат како Халемаумау, кој честопати бил исполнуван од езеро од магма.
За време на априлскиот избув во 2007 година на Питон де ла Фурнез на островот Реинион, дното на главниот кратер оддеднаш се урушил за 300 m. Ова било припишано на повлекувањето на магмата која била исфрлана низ отвор подолу на јужната бочна страна од вулканот.
Вонземски калдери
Од почетокот на 1960-ите, познато е дека вулканизмот се случува на други планети и месечини во Сончевиот Систем. Со употребата на летала управувани од луѓе и роботски летала, вулканизмот бил забележан на Венера, Марс, Месечината и Ија, една од месечините на Јупитер. Ниту еден од овие примери нема тектоника на плочите, која придонесува приближно за 60% од Земјината вулканска активност (другите 40% се должат на жаришен вулканизам). Структурата на калдерата е слична кај сите овие планетарни9 тела, но големината се менува значително. Просечниот пречникл на калдерите на Венера е 68 км. Просечниот пречник пак на калдерите на Ија е близу 40 км, а модата е 6 км; Тваштар Патери е најверојатно најголемата калдера со пречник од 290 км. Просечната големина накалдерите на Марс е 48 км, помала од онаа на Венера. Калдерите на Земјата се најмали од сите планетарни тела и имаат пречници од 1,6 до 80 км.
Месечина
Месечината има надворешен слој со нискогусти кристализирани карпи кој има дебелина од неколку стотини километри, кои се создале поради брзото создавање. Кратерите на месечината се добро зачувани низ времето и се верува дека се резултат на крајна вулканска активност, но веројатно се создадени од метеорити, настани кои се случиле во првите неколку стотина милиони години откако била создадена Месечината. По околу 500 милиони години, плаштот на Месечината се топел поради распадот на радиоактивните елементи. Големите базалтни избуви се одвивале во основата на големите ударни кратери. Исто така, избувите се случиле пооради магматскиот резервоар под кората. На овој начин се создава купола, најверојатно со слична морфологија на штитен вулкан, каде вообичаено се создаваат калдерите. Иако структурите налик на калдери се ретки на Месечината, тие не се целосно отсутни. Според Комптнон-Белковичевиот вулканси систем, на темната страна на Месечината се верува дека е калдера, најверојатно пеплосувсчка калдера.
Венера
Бидејќи не постои тектоника на плочите на Венера, топлината главно се губи преку струење низ литосферата. Ова предизвикува огромни истеци на магма, покривајќи 80% од површината на Венера. Многу од планините се големи штитни вулкани кои имаат пречници од 150–400 км и висина од 2–4 км. Повеќе од 80-тина од овие големи штитни вулкани имаат на врвовите калдери со просечен пречник од 60 км.
Ија
Ија, невообичаено, е загреана од осцилирањето на површината, под дејство на плимното влијание на Јупитер и Ијовото резонирање со блиските големи месечини Европа и Ганимед, што ја држи неговата орбита малку занесена. За разлика од другите спомнати планети, Ија е постојано вулкански активна. На пример, леталата на НАСА Војаџер 1 и Војаџер 2 забележале девет избуви на вулканите кога минале во 1979 година. Ија има многу калдери со пречници од десетина километри.
Абола
Абола била облека слична на наметка што ја носеле античките Грци и Римјани. Нониј Марцел цитирал пасус од Варо за да покаже дека тоа е облека што ја носат војниците (vestis militaris), а со тоа и се спротивставувале на тогата. Римските жени, исто така, носеле верзија на абола барем до царскиот период.
Аболата, сепак, не била ограничена на воени прилики, туку се носела и во градот. Посебно ја користеле стоичките филозофи во Рим, исто како што грчките филозофи биле навикнати да се разликуваат по одредена облека.
Поимот абола е всушност латинизација на грчкиот збор амбола или анабола, за широка волнена наметка.
Наводи
<references group="" responsive="1">
NGC 6802
NGC 6802 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Лисица, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6802 се споменува и како OCL 114.
Откривање
Објектот е откриен на 11 јули 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6802 е од видот III1m. Видливиот сјај со голо око изнесува 8,8 m. NGC 6802 има само една позната привидна димензија, која изнесува 5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 19 ч 30 м 36 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +20° 15' 42"".
Други поделби
Проучување на NGC 6802 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 162; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1609. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 190.
Среден Рид (Секулица)
Среден Рид — населба од доцноантичкиот период во атарот на селото Секулица, Македонија. Помеѓу Липовски Дол и Секулички Дол, при обработувањето на земјата се откриени повеќе питоси, а по површината на земјата се откриени повеќе питоси, а по површината на нивите се среќаваат фрагменти од керамички садови и покривни ќерамиди.
Блудец
Блудец или коливо  — јадење од варена пченица што се користи литургиски во Источната православна црква за помен на мртвите.
Во Источната православна црква, блудецот се благословува за време на погребите, како и при помените што се изведуваат на одредено време по смртта на лицето и во посебни прилики, како што е Задушница. Некаде се подготвува и во првиот петок од Великиот пост, при слава или за Божиќниот оброк. Во некои земји се јаде и во нерелигиозни прилики.
Слично јадење е широко популарно во Либан, каде што е познато како snuniye и, почесто, како бербара како што се подготвува за празникот на Света Варвара, 4 декември, кој се слави со свечености слични на Ноќта на вештерките.
Етимологија
Коливо доаѓа од грчкиот збор kollybo (самиот ретко се користи), е изведен од класичниот грчки збор, kollybos, односно мала паричка или мала златна тежина. Во хеленистичкиот период, среден множински облик на зборот, односно, kollyba, го зел значењето на мали пити направени од варена пченица. Значењето на обредна храна е од подоцнежен период. На српски се нарекува кољиво, кутя на бугарски, colivă на романски и кутья на руски.
Рецепт
Иако рецептите може многу да варираат, примарна состојка се зрна пченица кои се варат додека не омекнат, убаво се цедат и се оставаат на крпа за да бидат само влажни, а потоа се засладуваат со мед или шеќер. Покрај пченицата блудецот може да содржи и: сусам, бадеми, мелени ореви, цимет, шеќер, калинка, суво грозје, анасон и магдонос. Романците го украсуваат блудецот со крстови од какао, чоколадо или бонбони. Според грчкиот Пантеон, пченицата ја симболизира земната божица Деметра, додека калинките ја симболизираат нејзината ќерка Персефона, кралицата на подземјето. Бадемите биле посветени на Афродита, а сувото грозје на Дионис. Се сметало дека сусамот ги отвора вратите на свеста.
Практиката на спремање блудец е традиционална во Македонија, Грција, Кипар, Србија, Бугарија, Црна Гора, Романија, Молдавија, Русија и делови од Босна и Херцеговина, како и меѓу христијаните на Блискиот Исток. Кога се сервира, мешавината од блудец, која изгледа како земја, се обликува како тумба за да личи на гроб. Вака обликуваниот блудец потоа се посипува со шеќер во прав и одозгора се исцртува крст, а некаде се исцртуваат иницијалите на покојникот. Свеќа, обично поставена во центарот на блудецот, се пали на почетокот на парастосот и се гаси на крајот. По литургијата, присутните каснуваат од блудецот, го спомнуваат покојникот и велат: „Бог да го прости“.
Понекогаш блудецот се прави со ориз или јачмен наместо пченица. Овој обичај започнал како практичен одговор на гладот што се случил во Советска Русија, кога верниците немале на располагање пченица за блудец, па наместо тоа користеле ориз. Некои заедници продолжуваат да користат ориз за подготовка на блудец до ден-денес. Во Јапонската православна црква каде главно се јаде ориз, блудецот најчесто се прави од ориз засладен со шеќер и украсен со суво грозје, иако нема врска со глад.
Историја
Потеклото на блудецот датира пред христијанството. Самиот збор коливо потекнува од старогрчкиот збор (kollybos), што првично значело „ситна паричка“, а подоцна во среден род множина „мали пити од варена пченица“. Во античката грчка панспермија, за време на паганскиот празник Антестерија се нудела мешавина од варени семиња и јаткасти плодови.
Во 5 век од нашата ера, коливото во смисла на варена пченица, заедно со сиров зеленчук ја сочинувала исхраната на монасите кои одбивале да јадат леб. Канонистот од 12 век Теодор Балсамон тврдел дека коливото како практикување на ритуална храна потекнува од Атанасиј Александриски за време на владеењето на императорот Јулијан Отпадникот.
Поврзаноста помеѓу смртта и животот, помеѓу она што е засадено во земјата и она што излегува, е длабоко вградено во правењето и јадењето на блудец. Ритуалната храна преминала од паганството до раното христијанство во Византија, а подоцна се проширила во целиот православен свет.
Прилики за употреба
Блудецот се користи во повеќе различни прилики:
Тодорова сабота
Традицијата на благословување и јадење блудец на крајот од првата недела од Великиот пост е поврзана со настан во времето на владеењето на Јулијан Отпадник от. Традицијата вели дека царот знаел дека христијаните ќе бидат гладни по првата недела на строг пост и дека во сабота ќе одат на пазариштата во Константинопол да купат храна. Затоа тој наредил сета храна што се продава таму да се попрска со крв од паганските жртви. Ова ја направило храната несоодветна како посна храна (бидејќи христијаните не можеле да јадат месни производи за време на постот), и воопшто како храна за христијаните, на кои им е забрането да јадат храна од таквите жртви. Но, Свети Теодор Тирон му се јавил во сонот на архиепископот Евдоксиј и го советувал тој ден народот да не јаде храна купена на пазар, туку само варена пченица измешана со мед. Како резултат на тоа, оваа прва сабота од Великиот пост стана позната како Тодорова сабота.
Помени
За време на богослужбите (mnemósynon, словенски: Panikhida, романски: parastas), семејството или пријателите на починатите често подготвуваат блудец што се става на масата пред која се пее богослужбата.
Поменот (парастосот, панихидата) се одржува на третиот, деветтиот и четириесеттиот ден по упокојувањето на православните христијани, како и на една година. Покрај тоа, има неколку мртви саботи во текот на црковната година, кога се прават општи помени за сите починати.
Погреби
За време на македонските, грчките, романските, бугарските, српските и руските православни погребни услуги блудец им се понудува на сите кои присуствуваат на погребот.
Спомен на светци
Во Либан традиционално се подготвува од антиохиската православна заедница за празникот Света Варвара.
École nationale supérieure des mines de Paris
École nationale supérieure des mines de Paris (Mines Paris) — универзитет во Париз, Франција. Претставува еден од најпрестижните и најелитните универзитети и е член на таканаречената PSL Research University, основан во 1783 година.
Космос-285
Космос-285 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 3 јуни 1969 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 325 килограми. Космос-285 бил сателит наменет за воено и научно истражување.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 91,6 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 71,0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 452 км, а најмалото на 257.
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Стар Дојран
Свети Ѓорѓи претставува православна црква во Стар Дојран. Таа се наоѓа веднаш до катедралната црква „Св. Илија“. Оваа црква кај населението е позната под името Грчка Црква поради фактот што неа ја изградила грчката црква како пандан на веќе изградената Св. Илија. Таа била разрушена за време на бомбардирањето на Дојран. Денес се наоѓа во руинирана состојба.
Одбојка на Летните олимписки игри 1968
Одбојката на Летните олимписки игри 1968 — официјален одбојкарски турнир на Олимписките игри. Турнирот се одржал во Град Мексико, Мексико и тоа во машка и во женска конкуренција.
IC 472
IC 472 — галаксија во соѕвездието Микроскоп, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 472 се споменува и како ESO 463-30, MCG -5-49-4, AM 2048-300.
Откривање
Објектот е откриен на 8 септември 1897 година од страна на Луис Свифт.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 472 е од видот SB0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13,5 m/лм2. IC 472 има привидни димензии од 1,1' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 20 ч 51 м 45,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -29° 50' 50". Положбениот агол на објектот е во износ од 148°.
Други поделби
Проучување на IC 472 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 65580.
Робертина Мечевска
Робертина Мечевска (родена на 16 ноември 1984 во Струга, Република Македонија) — македонска ракометарка. Таа игра за ЖРК Металург и за Женската ракометна репрезентација на Македонија, на позицијата пивот (пикер).
Нејзини поранешни клубови се: Еуростандард Ѓорче петров, Кометал Ѓорче Петров, и Мили Пијанго од Турција. Во ЖРК Металург е од 2009 година.
Рекански дијалект
Рекански дијалект или жировнички дијалект — дијалект што спаѓа во подгрупата на западни и северозападни дијалекти на западното наречје на македонскиот јазик. Реканскиот дијалект е близок дијалект со галичкиот дијалект и со дебарскиот дијалект. Овој дијалект, како и останатите од оваа група, содржи доста архаични зборови.
Територија
Дијалектот се зборува во селата Жировница (диј. Жернаница), Видуше и Болетин кои се наоѓаат во горниот тек на реката Радика.
Пефлоксацин
Пефлоксацин — кинолонски антибиотик кој се користи за лекување на бактериски инфекции.
Пефлоксацинот не е одобрен за употреба во САД.
Историја
Пефлоксацинот е развиен во 1979 година и одобрен во Франција за човечка употреба во 1985 година.
Употреба
Во април 2019 година, Агенцијата за лекови и медицински средства МАЛМЕД достави писмо до здравствените работници, известувајќи ги за органичувањето на примената на флуорокинолонските антибиотици, во чија група спаѓа и пефлоксацин, „поради ризик од настанување на онеспособувачки, долготрајни и потенцијално иреверзибилни несакани дејства“. Нивната употреба е главно ограничена за тешки (и животозагрозувачки) бактериски инфекции за коишто употребата на вообичаено препорачаните антибиотици за таа инфекција се сметаат за несодветни во одредениот случај.
Механизам на дејствување
Пефлоксацин е антибиотик со широк спектар на дејство кој е активен и против грам-позитивни и грам-негативни бактерии. Функционира со инхибиција на бактерискиот ензим ДНК гираза, тип II топоизомераза како и ензимот топоизомераза IV, ензим неопходен за раздвојување на реплицирана ДНК, со тоа инхибирајќи ја клеточната делба.
Несакани ефекти
Тендинитис и кинење на тетивата (руптура), обично на Ахиловата тетива, се класни ефекти на флуорокинолоните, најчесто пријавени со пефлоксацин. Проценетиот ризик од оштетување на тетивата за време на терапијата со пефлоксацин, француските власти го процениле во 2000 година како 1 случај на 23.130 дена третман во споредба со ципрофлоксацин каде што се проценува дека е 1 случај на 779.600. За други несакани ефекти од користењето на флуорокинолони (во кои спаѓа и пефлоксацинот) видете ја статијата за флуорокинолони.
Бентонит
Бентонит — впивна надуена глина која се состои главно од монморилонит (вид смектит ) кој може да биде или Na-монтморилонит или Ca-монтморилонит. Na-монтморилонит има значително поголем капацитет на растење/ортекување од Ca-монтморилонит.
Бентонитот обично се формира од атмосферски влијанија на вулканската пепел во морската вода, или со хидротермална циркулација низ порозноста на коритата на вулканската пепел, што го претвора ( девитрификација ) вулканското стакло ( обсидијан, риолит, дацит ) присутно во пепелта во глинени минерали. Во процесот на промена на минералите, голема фракција (до 40-50 wt.%) од аморфна силициум диоксид се раствора и се исцедува, оставајќи го наслагиот на бентонит на своето место. Бентонитните кревети се бели или бледо сини или зелени (траги од намален   ) при свежа експозиција, претворајќи се во крем боја, а потоа жолта, црвена или кафена (траги од оксидиран    ) бидејќи експозицијата дополнително се излачува.
Како глина за надуеност, бентонитот има способност да апсорбира големи количества вода, што го зголемува неговиот волумен до фактор осум. Ова ги прави креветите од бентонит несоодветни за градење и изградба на патишта. Сепак, имотот на отекување се користи за предност при дупчење кал и заптивки за подземни води. Монтморилонит/смектит кој го сочинува бентонит е алуминиум филосиликатен минерал, кој има форма на микроскопски плочести зрна. Тие и даваат на глината многу голема вкупна површина, што го прави бентонит вреден адсорбент. Плочите исто така се прилепуваат една на друга кога се влажни. Ова и дава на глината кохезивност што ја прави корисна како врзивно средство и како додаток за подобрување на пластичноста на каолинитната глина што се користи за керамика.
Едно од првите наоди на бентонит беше во креда Бентон шкрилци во близина на реката Рок, Вајоминг. Групата Форт Бентон, заедно со други стратиграфски едноподруго, беше именувана по Форт Бентон, Монтана, во средината на 19 век од Филдинг Бредфорд Мек и Ф.В. Хајден од Геолошкиот институт на САД. Оттогаш, бентонит е пронајден на многу други локации, вклучително и Кина и Грција (наслаги на бентонит на вулканскиот остров Милош во Егејското Море ). Вкупното светско производство на бентонит во 2018 година изнесува 20.400.000 метрички тони.
Видови
Во геологијата, терминот бентонит се применува на еден вид глинест камен (глинена карпа, а не глинест минерал) составен претежно од монморилонит (глинест минерал од групата смектити ). Се формира со девитрификација на вулканска пепел или туф, обично во морска средина. Ова резултира со многу мека, порозна карпа која може да содржи преостанати кристали на поотпорни минерали и која се чувствува сапуница или мрсна на допир. Меѓутоа, во комерцијални и индустриски апликации, терминот бентонит се користи поопшто за да се однесува на која било глина со отекување составена претежно од минерали од смектитна глина, која вклучува монморилонит. Недиференцираното упатување на избришаните вулкански карпи за геологот или на индустриската мешавина од отечени глини може да биде извор на забуна.