cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Поважни истражувања по големите географски откритија
Александар фон Хумболт (1799-1804)
Како резултат на своите истражувања, фон Хумболт опишал многу географски одлики и видови на живот кои досега беа непознати за Европејците и неговата квантитативна работа на ботаничката географија беше основна во полето на биогеографијата. По неговото разграничување на "изотермични линии", во 1817 година тој смисли начин на споредување на климатските услови на различни земји, како и за откривање на покомплициран закон за контрола на атмосферските пречки во високите географски ширини, тој го открил намалувањето на интензитетот на магнетното поле на Земјата од половите до екваторот. Неговото внимателно проучување на вулканите на Новиот Свет, покажа дека тие се подредени природно во линеарна групи, веројатно одговарајќи со огромни подземни пукнатини, и тој го покажа огненото потекло на карпите. Тој бил еден од првите кој ја приложил теоријата дека земјите кои граничат со Атлантскиот Океан некогаш биле споени (поточно Јужна Америка и Африка). Деталите и наодите од патувањето на Хумболт беа објавени во огромен сет книги од 30 тома во период од 21 година, неговото лично раскажување за патувањата во екваторските региони на новиот континент. Подоцна, неговото дело од пет тома, Kosmos: Entwurf einer physichen Weltbeschreibung (" Космос Скица за просторн опис на Универзумот") (1845), се обиде да ги обедини различните гранки на научните сознанија.
Дарвин и второто патување на бродот Бигл (1831-1836)
Во декември 1831 година британската експедиција предводена од капетанот Роберт Фицрој,замина на пат со бродот Бигл, чија главна цел беше правење на хидрографска анкета на бреговите на Јужна Америка користејќи калибрирани хронометри и астрономски набљудувања, за производство на мапи за поморска војна или трговија. Требаше да се пронајде географската должина на Рио де Жанеиро и, исто така, да се направи геолошко истражување на кружниот корален атол во Тихиот Океан.
Фицрој размислувал за предностите што би ги овозможило присуството на експерт од областа на геологијата меѓу луѓето на бродот, и побарал еден господин природонаучник кој би можел да биде негов придружник. Младиот дипломец Чарлс Дарвин се надевал дека ќе види тропските предели пред да стане свештеник и ја искористи оваа можност. Бигл пловел низ Атлантскиот Океан притоа извршувајќи детални хидрографски истражувања, враќајќи се преку Тахити и Австралија, откако ја обиколил Земјата. Експедицијат првично била планирана да трае две години, но траела речиси пет години.
Дарвин го поминал поголемиот дел од времето истражувајќи на копно. При самиот почетокот на ова патување тој одлучил дека би можел да напише книга за геологијата, и притоа ја покажал својата дарба за поставување теории. До крајот на експедицијата тој веќе се истакнал себеси како геолог и колекционер на фосили, а објавувањето на неговиот весник, познат под името Патувањето на Бигл, го прославија насекаде како писател. Во Пунта Алта тој направи голем пронајдок на гигантски фосили од изумрени цицачи, за кои дотогаш имаше податоци само од неколку примероци. Тој ефикасно ги собирал и истовремено направил детални забелешки за растенија и животни, чиишто резултати ги потресле неговите досегашни верувања и знаења дека видовите се фиксни што понатаму обезбедило основа за идеи кои ќе ги открие откако ќе се врати во Англија, и сето тоа ќе доведе до неговата теорија на еволуција преку природна селекција.
Истражувањето на Алфред Расел Волес за Амазон и Малаја (1848-1862)
Во 1848 година, инспириран од хрониките на претходните биолози што патувале, британските природонаучници Алфред Расел Волес и Хенри Бејтс заминале за Бразил со намера да собираат примероци од инсекти и други животни во амазонската прашума. Волес го пребарувал Рио Негро четири години, собирајќи примероци и правејќи белешки за народите, географијата, флората и фауната. Во Јули 1852 година, додека се враќал накај Велика Британија, товарот на бродот се запалил и сите примероци кои тој ги собрал биле уништени.
Од 1854-1862, Волес повторно патувал преку Малајскиот Архипелаг за да се собере примероци за студирање на природата. Собрал повеќе од 125.000 примероци, а повеќе од илјада од нив претставуваат видови кои се нови за науката. Неговите набљудувања на значајните разлики во еден теснец во архипелагот доведе до негов предлог за зоогеографска граница кој е сега познат како Волесова Линија, која ја дели Индонезија на два различни дела: еден дел е со животни кои се тесно поврзани со оние на Австралија, и друг дел во кој видовите се претежно од азиско потекло. Тој станал експерт за биогеографија, создавајќи ја основата за зоогеографските региони која и денес е сè уште во употреба. Додека тој го истражувал архипелагот, ги продлабочил своите гледишта за еволуцијата и го направил неговиот познат увид врз природната селекција. Неговиот интерес резултирал со тоа што станал еден од првите познати научници кој ја поттикнал загриженоста околу влијанието на човековите активности врз животната средина, како уништување на шумите и инвазивните видови.
Во 1878 година, тој предупреди за опасностите што можат да бидат предизвикани од уништувањето на шумите и ерозијата на почвата во пределите со тропска клима, како деталното расчистување на дождовни шуми за да може да се одгледува кафе во Цејлон (Шри Ланка) и Индија. Податоците поврзани со неговите патувања биле објавени во списанието Малајски Архипелаг во 1869 година, кое било едно од најпопуларните и највлијателни списанија за научни истражувања објавени во текот на 19 век.
Истражувањата за внатрешниот дел на Африка
Европејците ги немаа истражено длабоките внатрешни области на Африка дури од средината до крајот на 19 и почетокот на 20 век, што се должи на недостаток на трговски потенцијал во овој регион, како и на сериозните проблеми предизвикани од заразните тропски болести кои се присутни во случајот со Потсахарска Африка.
Дејвид Ливингстон (1849-1855)
Кон средината на 19 век, протестантските мисии ја продолжувале активната мисионерска работа на брегот на Гвинеја, во Јужна Африка и во Занзибар. Во многу случаи мисионерите прераснувале во истражувачи и пионери. Во 1840 шкотскиот мисионер Дејвид Ливингстон бил ангажиран да работи северно од реката Оранџ. Во 1849 година, Ливингстон го преминал јужниот дел на пустината Калахари упатувајќи се кон север и стигнал до езерото Нгами. Помеѓу 1851 и 1856 година, тој го преминал континентот од запад кон исток, откривајќи голем воден пат на горниот дел од рекатаа Замбези. Во ноември 1855, Ливингстон станал првиот Европеец што ги забележал проославените Викториини Водопади, именувани по кралицата на Обединетото Кралство. Од 1858-1864, долниот дел на реката Замбези, реката Шире и езерото Нуаса биле истражени од Ливингстон. До Нуаса најпрво стигнал еден доверлив роб на португалски трговец познат како Антонио Да Силва Порто, кој живеел во Бие во Ангола, кој ја преминал Африка во текот на 1853-1856 од Бенгела кон Ровума.
Во тој период примарна цел за истражувачите била да се најде локацијата на изворот на реката Нил. Експедициите предворени од Бартон и Спек (1857-1858) и Спек и Грант (1863) ги лоцирале езерото Тангањика и езерото Викторија. Што подоцна се докажало дека е всушност местото од кое извирала реката Нил .Истражувачите исто така биле активни и во други делови на континентот. Јужно Мароко, Сахара и Судан биле преминати во многу правци меѓу 1860 и 1875 од Жерар Пат, Георг Швејнфурт и Густав Нахтигал. Овие патници не само што дале значителен придонес за географското знаење, тие дознале и непроценливи информации во врска со луѓето, јазиците и природознанието на земјите во кои тие истражувале. Меѓу откритијата на Швејнфурт било и тоа кое ги потврдило грчките легенди за постоењето на пигмејската раса надвор од Египет. Но првиот западен откривач на Пигмејците во Централна Африка бил Пол ди Шаију, кој ги пронајде во 1865 година во областа Огове која се наоѓа на западниот брег, што се случило пет години пред првиот состанок на Швејнфурт со нив. Претходно Ди Шаију, преку патувањата во регионот Габон меѓу 1855 и 1859 година,го популаризирал во Европа созназнието за постоење на горила, чие постоење се сметало за легендарно.
Хенри Мортон Стенли, кој во 1871 година успеал да го пронајде и спаси Ливингстон (и истовремено е автор на познатата изрека „Д-р Ливингстон, претпоставувам?“), започна повторно експедиција кон Занзибар во 1874 година. Во една од најзапаметените од сите истражувачки експедиции во Африка, Стенли ги обиколи со брод Викторија Нуаза и Тангањика. Навлегувајќи длабоко во внатрешноста на Луалаба тој ја следеше должината на реката дури до Атлантскиот Океан-каде тој стигна во август 1877 година и докажа дека е Конго.
Серпа Пинто, Капело и Ивенс (1877-1886)
Од 1884-1886 Херменегилдо Капело и Роберто Ивенс ја преминал Јужна Африка помеѓу Ангола и Мозамбик со цел да означи непозната територија на португалските колонии. Изборот на двајца морски претставници за оваа задача секако ги привлече принципите на поморската навигација. Помеѓу 1884 и 1885 година, Капело и Ивенс ја истражија внатрешната област на Африка, најпрво од крајбрежјето до низината Хуила и подоцна низ внатрешниот дел на Келиман во Мозамбик, продолжувајќи ги нивните хидрографски студии, ажурирајќи податоци, но исто така, земајќи белешки за етнографските и лингвистичките знаци со кои се соочуваат при патувањето. Тие на тој начин ја воспоставиле долго посакуваната копнена линија меѓу бреговите на Ангола и Мозамбик, истражувајќи огромни региони во внатрешната област која се наоѓа помеѓу овие две територии. Нивните постигнувања биле запишани во книга составена од два дела со наслов: De Angola à Contra-Costa (Од Ангола на Другиот брег).
Истражувањето на Арктикот и Антарктикот
Арктикот и Антарктикот не се истражени сè до 19 век. Откако Северниот Пол беше откриен во 1909 година, неколку експедиции се обиделе да стигнат и до Јужниот Пол. Многу од овие експедиции резултираа со повреди и смрт. Норвежанецот Роалд Амундсен конечно стигнал на Полот во декември 1911 година, по драматична трка со Англичанецот Роберт Фалкон Скот.
Северозападниот Премин
Во првата половина на 19 век, делови од Северозападниот Премин биле поединечно истражени од страна на голем број различни експедиции, вклучувајќи ги и оние на Џон Рос, Вилијам Едвард Пери, Џејмс Кларк Рос, и копнената експедиција предводена од Џон Френклин, Џорџ Бек, Петар Ворен Дис, Томас Симпсон и Џон Реј. Сер Роберт МекКлур бил заслужен за откривањето на Северозападниот морски премин во 1851 година кога погледнал низ морскиот теснец МекКлурод кој се наоѓал на островот Бенкс и го здогледал островот Мелвил. Сепак, теснецот бил блокиран од новосоздадена санта мраз типична за тоа годишно време, што оневозможила навигација на бродови. Единствениот употреблив пат, кој ги поврзувал влезовите на Ланкастер Саунд и Делфин и морскиот теснец Јунион бил за првпат употребен од страна на Џон Реј во 1851 година. Реј користел прагматичен пристап на патување по копно и тоа пешки и со санка со кучиња, и обично вработувал помалку од десет луѓе во неговите истражувања експедиции.
Северозападниот Премин не бил целосно преплавен од море до 1906 година, кога норвешкиот истражувач Роалд Амундсен, кој пловел токму на време за да избега од доверители кои барале да се запре експедицијата, го завршил три-годишното патување во преправениот брод со 47-тон харинга наречен Гјоа. На крајот од ова патување, тој влегол во градот Игл, Алјаска, и испрати телеграма прославувајќи го својот успех. Неговиот пат не беше комерцијално практичен, во смисла на времето кое го потрошил патувајќи, бидејќи некои од патиштата кои ги открил биле исклучително плитки.
Северен Пол (1909-1952)
Додека Јужниот Пол се простира на земјена континентална маса, Северниот Пол се наоѓа во средината на Северноледениот Океан среде водите, кои се речиси постојано покриени со морски мраз кој постојано се движи.
Голем број на експедиции биле испратени со намера да стигнат до Северниот Пол, но не успеале, меѓу нив се експедицијата на британскиот поморски офицер Вилијам Едвард Пери, во 1827 година, експедицијата Американски Поларис во 1871 година, и норвешката експедиција на Фридтјоф Нансен во 1895 година. Американецот Фредерик Алберт Кук тврди дека стигнал до Северниот Пол во 1908 година, но ова тврдење не е општо прифатено.
За освојувањето на Северниот Пол е заслужен инженерот на американската морнарица Роберт Пери, кој тврди дека стигнал на Северниот Пол на 6 април 1909 година, придружуван од американецот Метју Хенсон и екипаж состаавен од четворица мажи чии имиња се  Ота, Сигло, Егингвах и Окуеа. Сепак, тврдењето на Пери останува контроверзно. Групата која била во придружба на Пери на последната фаза од патувањето не вклучувала никој кој бил обучен за навигација и кој самостојно можел да го изработи добро својот дел за навигација, што многумина тврдат дека бил особено невешт потег при неговото приближување кон Северниот Пол. Тој патувал со помош на кучиња кои влечат санки и три одделни екипи за поддршка кои се враќале неколкупати пред да стигне до Северниот Пол. Многу современи истражувачи, тврдат дека Пери не можел да стигнал на Северниот Пол на нога во времето кога тој тврдел дека стигнал. Првото неоспорено откривање на Северниот Пол се случило на 12 мај 1926 од страна на норвешкиот истражувач Роалд Амундсен и неговиот американски спонзор Линколн Елсворт со воздушното летало Норге. Норге, иако било во норвешка сопственост, било дизајнирано и управувано од италијанецот Умберто Нобиле. Летот тргнал од Свалбард и преминувајќи ги ледените предели сè до Алјаска. Нобиле, заедно со уште неколку научници и членови на екипажот на Норге, го прелетал Северниот Пол по вторпат на 24 мај 1928 со воздушното летало Италија. Леталото Италија се урнало при неговото враќање од Северниот Пол, притоа со загуба на половина од екипажот.Американскиот воздухопловен поручник Џозеф О Флечер и поручникот Вилијам П Бенедикт конечно слетаа со авион на Северниот Пол на 3 мај 1952 година во придружба на научникот Алберт П Крари.
Откривањето на Антарктикот
Раните западни теории тврделе дека во далечниот југ на Земјината топка постои огромен континент, познат како Тера Аустралис. Заобиколувањето на ртот Добра Надеж и Кејп Хорн во 15 и 16 век докажа дека Тера Аустралис инкогнита („Непозната Јужна земја“), ако таа постои, е всушност самостоен континент. Основните географски откритија на крајбрежјето на Антарктикот, не биле разбрани сè до среден и доцнежен 19 век.
Со сигурност може да се каже дека главната причина поради која навигаторите не успевале да го поминат јужниот мраз до 1750 е бидејќи не се држеле до правилниот курс и без да си постават цел. Исклучок можеби може да се направи во корист на патувањето на Едмонд Халеј во бродот Парамур кој бил создаден за магнетна истрага во Јужен Атлантик,каде тој се сретна со мраз на 52 ° Јужно во јануари 1700, но таа географска ширина беше неговата најдалечна јужна точка. Огромниот напор од страна на францускиот поморски офицер Пјер Бувет кој се направил за да се открие Јужното земјиште опишано од полулегендарниот господин од Гонивил резултирало само со откривањето на островот Бувет на 54 ° 10 ' Јужно, и во навигацијата од 48 ° географска должина се открило море со ситно искршен површински мраз со локација во близина на  55 ° Јужно во 1730. Во 1771, Ив Жозеф Кергелен испловил од Франција со инструкции да продолжи јужно од Маврициус во потрага по "многу голем континент." Налетал на земјиштето со локација 50 ° Јужно што тој го нарече Јужна Франција, а се верува дека било централната маса на јужниот континент. Тој бил испратен повторно да го заврши истражувањето на новата земја, и на крај пронашол само негостопримлив остров кој тој со одвратност го преименувал Остров на Пустошењето, но во подоцнежниот период тој ги прифатил неговите храбри напори со тоа што го преименувал во земјата Кергелен.
Опсесијата за неоткриени континенти кулминираше во мозокот на Александар Дарлимпл, хидрограф кој бил назначен од страна на Кралското друштво да командува со експедицијата. Преминот на Венера која се упатила за Тахити во 1769. Командите на експедиција му беа доделени на капетанот Џејмс Кук од страна на адмиралите. Едрејќи во 1772 со бродовите Резолуција и Авантура на чело со капетанот Тобиас Фурно, Кук залудна потрага направи кон островот Бувет, а потоа замина за 20 степени географска должина на запад и 58 ° географска ширина на југ, а потоа 30 ° источно и 60 ° јужно, што е повисока јужна географска ширина отколку што некогаш била доброволно постигната на било кој брод. На 17 јануари, 1773 на Антарктичкиот круг за првпат во историјата беше преминат и двата брода достигнаа 67 ° 15' јужно и  39 ° 35'  источно, каде што нивното патување било запрено поради појава на мраз.
Во 1820 година, неколку експедиции тврдешле дека биле први кои го забележале Антарктикот. Првото забележување на копното Антарктикот кое е потврдено не може точно да му се припише на еден човек. Тоа може да се сведе на три лица. Според различни извори,  тројца мажи сите го забележале Антарктикот со само неколку дена или месеци разлика од еден до друг: Фабијан фон Белингсхаузен, капетан на руската царска морнарица; Едвард Бренсфилд, капетан на британската морнарица; и Натаниел Палмер, американски морнар од Стонингтон, Конектикат. Сигурно е дека на 28 Јануари 1820 година, на експедиција предводена од Фабијан фон Белингсхаузен и Михаил Петрович Лазарев со два брода стигнале до точка во растојание од 20 милји (40 км) од копното на Антарктикот и таму забележале полиња од мраз. На 30 јануари 1820 година, Бренсфилд го забележал Полуостровот Тринити, кој е најсеверната точка на копното Антарктикот, додека Палмер го забележал копното во областа јужно од Полуостровот  Тринити во ноември 1820. Експедицијата Белингсхаузен, исто така, го откри островот Петар I и островот Александар I, кои се првите острови кои биле откриени јужно од кругот.
Само малку повеќе од една година подоцна, првото слетување на копното на Антарктикот е веројатно направено од страна на американскиот капетан Џон Дејвис, кој тврди дека стапнал таму на 7 февруари 1821 година, иако ова не е прифатено од сите историчари.
Јужен Пол (1911)
По лоцирањето на Северниот магнетен пол кое беше поставено во 1831 година, истражувачите и научниците почнаа потрага по Јужниот магнетен пол. Џејмс Кларк Рос, британски поморски офицер, ја идентификувал неговата приближна локација, но не успеал целосно да го достигне при неговата посета во 1841 година. Како командант на британските бродови Еребус и Терор, тој се осмелил да пробие низ мразот и да пријде кон она што денес ни е познато како Росовиот Леден Гребен, голема пловечка полица од мраз висока над 30 метри. Неговата експедиција пловела кон исток по должината на јужниот брег на Антарктикот откривајќи ги планините кои биле именувани по неговите бродови:  планината Еребис, најактивен вулкан на Антарктикот, и планината Терор.
Првиот обид да се најде пат кон Јужниот Пол е направен од британскиот истражувач Роберт Фалкон Скот на експедицијата Дискавери во 1901-1904. Скот, придружуван од Ернест Шеклтон и Едвард Вилсон, тргнале со цел да патуваат кон југот, колку што е можно, и на 31 декември 1902 година, достигнале 82 ° 16 ' јужно. Шеклтон подоцна се вратил во Антарктикот како водач на експедицијата Нимрод во обид да стигне до Јужниот Пол. На 9 јануари 1909 година, со три свои придружници, ги достигнал координатите 88 ° 23 'јужно, но бил принуден да се врати назад.
Првите луѓе кои стигнале до Јужниот Пол биле норвежанецот Роалд Амундсен и неговата група на 14 декември, 1911 година. Амундсен го именувал неговиот логор Полхеим во чест на норвешкиот крал Хокон VII. Роберт Фалкон Скот, исто така, се вратил во Антарктикот со својата втора експедиција, експедицијата Тера Нова, во трка со Амундсен кон Јужниот Пол. Скот и четири други мажи стигнале до Јужниот Пол на 17 јануари, 1912 година, триесет и четири дена по Амундсен. На враќање, Скот и неговите четворица придружници умреле од глад и екстремен студ.
Во 1914 година кралската експедицијата Транс-Антарктик на Ернест Шеклтон била испратена со цел да го премине Антарктикот преку Јужниот Пол, но неговиот брод, наречен Издржливост, беше замрзнат во поле од мраз и потонал 11 месеци подоцна. Копненото патување никогаш не било реализирано.
IC 1310
IC 1310 — галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 14 април 1896 година од страна на Стефан Жавел.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 9 ч 22 м 56,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +22° 41' 10". Положбениот агол на објектот е во износ од 45°.
Други поделби
Проучување на IC 1310 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 1674360.
NGC 7252
NGC 7252 — спирална галаксија во соѕвездието Водолија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 26 октомври 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7252 е од видот SB0. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 7252 има привидни димензии од 2,1' х 1,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 22 ч 20 м 44,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -24° 40' 42"". Положбениот агол на објектот е во износ од 119°.
Други поделби
Проучување на NGC 7252 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 68612. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 347; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6962. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1172.
Рани дела
„Рани дела“ (српски: Рани радови) — српски филм од 1969 година, во режија на Желимир Жилник. Главните улоги ги толкуваат: Миља Вујановиќ, Богдан Тирнаниќ и Марко Николиќ. Филмот е едно од најважните дела на југословенскиот црн бран. На 8 март 1969 година, филмот бил одбиен за прикажување од страна на цензурата, а на 23 јуни истата година против него бил започнат судски процес поради „вознемирување на југословенската јавност“. Филмот добил дозвола за јавно прикажување дури во 1982 година.
Синопсис
Во филмот на алегоричен начин е прикажана приказната на неколку млади учесници во студентските демонстрации, одржани во јуни 1968 година во Белград: тројца момчиња и девојката Југослава се супроставуваат на малограѓанското секојдневие. Во желбата да го „променат светот“, а инспириани од текстовите на младиот Карл Маркс, тие одат низ селата и фабриките, за да ја „разбудат свеста“ на луѓето и да ги охрабрат во борбата за еманципација и достоинствен живот. Во текот на нивната работа, тие се соочуваат со примитивизмот и бедата, но и со сопствените ограничувања, слабости, немоќта, љубомората... Притоа, тие се уапсени од милицијата. Фрустрирани што планираната револуција е неостварена, трите момчиња одлучуваат да ја елиминираат Југослава, која е сведок на нивната неспособност. Пукаат во неа, ја прекриваат со партиското знаме, го палат нејзинотоо тело, така што од планираната акција останува само темен столб чад кој се крева кон небото. Пораката на крајот од филмот гласи: „Оние кои револуцијата ќе ја изведат само до половина, само си го копааат својот гроб.“ - Антоан де Сен Жист
Адај
Адај — македонски поет. За време на македонскиот владетел Архелај I, Адај го составил епитафот за надгробниот споменик на трагичарот Еврипид, кој умрел во Македонија каде што и бил закопан. За епитафот како и за поезијата на Адај нема сознанија.
Ема Сојер
Елизабет Ема Сојер, родено име Џонс (5 септември 1813 - 30 август 1842 година) била англиска сликар во Маслено сликарство, позната како Ема Џонс или Ема Сојер.
Елизабет Ема Џонс е родена во Лондон во 1813 година, и учела француски, италијански и музика. На многу рана возраст таа станала ученичка на белгискиот сликар Франсоа Симонао (1783–1859), кој во 1820 година се оженил за нејзината мајка, г. Џонс. Откривајќи дека Ема има таленти за цртање, Симонео го посветил целото свое време на нејзините инструкции и пред да наполни дванаесет години „со голема верност нацртала повеќе од сто портрети од животот“. Таа исто така станала талентирана пијанистка под менторство на Жан Анко.
На 12 април 1837 година се омажила за Алексис Сојер, првиот висок готвач во Реформскиот клуб. Таа потоа го свртела вниманието кон портретите во масло и, со Симонео, патувала низ провинциите, работејќи во Кентербери, Рамсгејт и Шрусбери и стекнала голема популарност. По враќањето во Лондон, таа ги продуцирала „Слепото момче“, „Митачот на премин“, „Баварците“, „Таљони“ и „Кентска Церера“. Во 1842 година го завршила своето последно дело „Двете органи момчиња“. Таа, исто така, покажала две слики во парискиот салон од 1842 година („L'aveugle de la tour de Londres“ и „Портрет на М. Сојер“ - бр. 1729–30). Нејзиниот портрет на Сојер бил изгравиран од Хенри Брајан Хол.
Помеѓу 1823 и 1843 година, четиринаесет нејзини слики биле изложени во Кралската академија, триесет и осум во Британската институција и четиринаесет во галеријата на улицата Сафолк (Грејвс, Речник на уметници, стр. 130, 221).
Во јуни 1848 година сто и четириесет нејзини дела биле изложени на чаршијата на Принцот од Велс, под името на Сојеровата филантропска галерија, во име на народната кујна Спиталфилдс, и бил отпечатен каталог. Меѓу овие слики било и „Младите Савојари кои се одмараат“, дело кое за Мадам Сојер го добила името „англиски Мурило“. Две нејзини дела, „Евреите со лимони“ и „Англиската церера“, биле изгравирани од Жерар. Во Париз, каде што биле изложени многу нејзини слики, нејзината репутација била повисока отколку во нејзината родна земја.
Наследство
Во септември 2018 година, сликата на Сојер на две црни девојчиња, во тропски пејзаж, насликана за кауза за укинувањето на ропството во Британија, била прикажана на телевизиската програма на Би-Би-Си One Fake or Fortune?.
Нејзиниот портрет на Алексис Сојер се уште е во колекцијата на клубот „Реформи“.
Мултиплеј (ТВ филм)
Мултиплеј е хумористично-сатиричен македонски ТВ филм од 2007 година. Сценарист и режисер на филмот е Владимир Плавевски. Филмот е поддржан од Советот за Радиодифузија на Република Македонија
Кратка содржина
Во нова зграда, чиј чувар е влавот Панде, се вселуват Македонците Трпе и Победа, Албанците Беким и Флора, Турците Мустафа и Наџија, србинот Жика, бошњакот Сафет и ромката Рефиџе. За вселувањето тие прават заедничка веселба и частење. Но, нивната зграда е само во бетонска изведба и сите станари се изненадени бидејќи имаат решенија за вселување. Преку Министерството за урбанизам сознаваат дека становите им се вселиви. Чуварот Панде ги известува оти инвеститорот и изведувачот исчезнале. Бидејќи немаат каде, сите се населуваат во зградата и тогаш почнуваат нивните заедички проблеми бидејќи се одвоени со ѕидови од најлон. Победа и Флора се бремени и мораат да одржуваат вежби за породилно дишење. На Рефиџе и доаѓа важен гостин и таа од сите позајмува кафе, шеќер, вода, џезве, филџани, плин и запалка за да го почести важниот гостин. Но, плинот експлодира и гостинот го исфрла низ прозорецот. Станарите се организират да го откопаат од песокот но тој доаѓа кај нив. Тој е американецот Џон кој е претставник на трансамериканско-балкански конзорциум и финансиски им помага во изградба на зградата под услов тие да не ги продаваат становите. Во новата зграда настануваат проблеми меѓу станарите кои сакат проширување. Зградата е без малтер и фасада, водата тече и избива струен курцшлус. Рефиџе има нов гостин за кој повторно позајмува кафе, шеќер, вода, џезве, шолји и плин од соседите но плинот повторно пука и новиот гостин, покриен со чаршав, ги престрашува станарите. Европеецот Карло, претставник на европскиот конзорциум за поправка на балканските фасади, им нуди средства за средување на фасадата на зградата под услов да не ја напуштаат. Во комплетно средена зграда Победа и Флора се породуваат а на Рефиџе и се враќа сопругот Рамче од Индија.
Посебна забелешка
Во овој филм се застапени сите национални заедници во Р. Македонија – мажи и жена Македонци – Трпе и Победа, маж и жена Албанци – Беким и Флора, маж и жена Турци – Мустафа и Наџија, србин Жика, бошњак Сафет, ромката Рефиџе и влавот Панде. Споредни улоги има американецот Џон, Европеецот Карло и изгубениот маж на Рефиџе – Рамче.
Главна сценаристичка идеја
Главната идеја на авторот сака да покаже дека во услови на живеење поставени во недовршена конструкција можат да живеат повеќе мултиетнички семејства помогнати од меѓународната заедница како морално-материјална поткрепа на нивната заедничка егзистенција и просперитет.
Драматуршка поставеност
Хумористично-сатиричниот стил и наглите пресврти во драматургијата ги нагласуваат различностите на карактерите на личностите кои произлегуваат од нивната етничка одреденост, ја покажат апсурдноста на нивната политичка оптовареност и потребата од меѓународна условеност.
Посебна забелешка
Артистите во одредени делови од драмата зборуваат на својот мајчин јазик ( македонски, албански, турски, српски, бошњачки, ромски и влашки) и според овој предуслов при кастингот на артистите треба да се внимава улогите да бидат поделени на артисти од соодветните националности.
Алборз
Алборз или „Елбурс“ — планински венец во северен Иран што се протега од границите со Азербејџан и Ерменија на северозапад до јужниот крај на Каспиското Езеро, па завршува на запад кај границата со Туркменистан и Авганистан. Највисока планина во венецот е Демавенд (5.610 м), сместена во округот Амол во покраината Мазендеран.
Венецот претставува препрека помеѓу Јужнокасписката и Казвинско-техеранската Висорамнина. Широк е само 60–130 км и се состои од седиментна низа со потекло од горен девон до олигоцен. Составен е претежно од јурски варовници врз гранитна основа. Повисоките краишта во екорегионот Елбруска лесостепа, се суви и без многу дрва. Северните падини припаѓаат на каспискиот херцински мешан шумски екорегион и се мошне богати со шуми и вегетација.
По планината е наречена и покраината Алборз, сместена веднаш јужно од венецот.
Поради погодните услови, на Алборз има неколку скијачки центри што се вбројуваат меѓу најдобрите на светот. Поважни се Дизин, Шемшак, Точал и Дарбанд.
1124 п.н.е.
1124 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1124. година пред новата ера, 124. од вториот милениум п.н.е., 24. од 12 век п.н.е. и петта од 1120-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4384 и 4385 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3626 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2636 и 2637 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 371 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1124 година се протега во 1512 и 1513, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1572 и 1573 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 581 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1799 и 1798 исламска година пред хиџра.
Откритија
1124 av. J.-C.
Крстоар
Крстоар (познато и како Крстовар и Христофор) — село во Општина Битола, во околината на градот Битола.
Географија и местоположба
Селото Крстоар се наоѓа во подножјето на Баба Планина во Битолското Поле (Пелагонија), оддалечено 5,5 километри јужно од градот Битола.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Крстоар имало 280 жители, сите Македонци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Крстоар имало 256 Македонци под врховенството на Бугарската егзархија.
Според пописот од 2002 година, селото Крстоар брои 167 жители, од кои 164 Македонци, 2 Срби и 1 останат.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 239 жители, од кои 200 Македонци, 21 Албанец, 5 Турци, 2 Срби и 11 лица без податоци.
Мултикултурна уметност
Мултикултурната уметност се концентрира на парчиња творештво кои имаат суштина на одредена културна тема. Кристен Али Еглинтон, во својата книга од 2003 година „Уметноста во раните години“, ја дефинирал мултикултурната уметност како „проучување на уметничките и естетските потфати на луѓето и културите кои го образуваат незападниот свет“.
Крстоар
Родови
Крстоар е македонско село.
Мултикултурна уметност
Мултикултурната уметност се врти околу танцот, музиката, графитите и многу други медиуми на многу култури и раси кои изразуваат страст за градскиот живот. Културите вдахнуваат многу луѓе на глобално ниво да испратат политички, позитивни и уникатни пораки до јавноста на уметнички и креативен начин.
Крстоар
Родови
Родови во Крстоар се:
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 154 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 157 гласачи.
Иселеништво
Иселеници од селото има во Битола, Скопје, прекуокеанските земји (САД, Канада и Австралија) и низ Европа.
463
463 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 463 година од новата ера, 463. од првиот милениум, 63. од V век и четвртта од 460-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 463 година се протега во 3099 и 3100, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3159 и 3160 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1006. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 164 и 163 година пред хиџра.
Источнофризиско говедо
Источнофризиско говедо е раса на млечни говеда што потекнува од крајбрежните региони на Северното Море на северна Германија и Холандија.
Во 1878 година во Источна Фризија (Германија) е основана првата компанија за размножување на говеда. Источна Фризија и Источна Прусија (денес Русија, Литванија и Полска ) биле најважните региони за размножување на расата. Подоцна се проширло низ цела северна и централна Германија. Од 1958 година во Западна Германија, расата била прекрстена Холштајн-фризиско говедо. Од 60-тите години на 20 век, овие вкрстени животни се доминантни и така се родила германската црно-бела раса на говеда.
Во Источна Германија, расата била прекрстена со Џејзерски говеда и Холштајнско-фризиски говеда за да се создаде германска раса на добиток од црна млечка.
Оригиналниот вид на размножување бил зачуван во Источна Германија како генетски резерват. Поединечни одгледувачи во Западна Германија и во Холандија исто така биле во можност да го зачуваат оригиналниот тип.
Единките на источнофризиското говедо се помали од Холштајн-фризиски говеда и имаат помал волумен на млеко, но тие се поплодни и долготрајни од нив. Направена е споредба помеѓу стапките на раст на мускулите и искористеноста на енергијата на биковите Флеквие, во споредба со бикови на Холштајн-фризиски говеда. Откриено е дека биковите Флеквие имале побрзи стапки на раст, на труповите имале помал дел на маснотии, особено во делот на абдоминалните масти, а животните можеле да бидат заклани на претходен датум кога се хранат со слични диети.
Ристо Фотов
Ристо Фотов (роден во селото Балталија, Штипско, на 25 март 1952) — македонски економист.
Завршил основно училиште во Лакавица и Лесковица, Штипско. Гимназија завршил во гимназијата „Славчо Стојменски“ - Штип во 1971 година. Во 1971 се запишува на Економски факултет на Универзитетот „Св.Кирил и Методиј“ во Скопје и дипломира во 1975 година.
Во јануари 1976 се вработува во ЗОИЛ Македонија, денес QBE Македонија, Скопје. Во 1976 во зимскиот семестар се запишува на постдипломски студии на група Монетарно - кредитна теорија и политика, на која што магистрирал на 8 јануари 1982. Во 1987 пријавува тема за неговата докторска дисертација под менторство на професор д-р Тодор Тодоров. На 17.06.1991 тој докторирал.
Во 1995 и 1996 тој посетувал предавања на тема: Справување и тргување со хартии од вредност и научил како да управува со финансиски средства и добива диплома за стекнатото образование во таа област.
Во период од 01.07.2003 до 01.10.2005 тој е извршен директор во осигурителната компанија Макошпед во Скопје. Од 01.10.2005 е доцент на Економскиот факултет при Европски универзитет во Скопје. Од 01.07.2007 тој е доцент на Економскиот факултет на Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип, за предметот Финансии, каде што тековно е вработен.
Во моментот тој е професор и декан на Економскиот факултет на Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип.
Фотов е автор на над педесет објавени и необјавени научни трудови во различни весници и списанија.
Алборз (појаснување)
Алборз (од ) може да се однесува на:
Попадија (Леринско)
Попадија (Παπαδιά, Пападија) — поранешно село во Егејска Македонија, Република Грција, во општината Лерин, во областа Западна Македонија. Од пописот од 1991 година жителите на ова село се опфатени во составот на селото Сетина, кон кое припаѓа и самото село нема жители.
Географија и местоположба
Попадија е сместена на северозападните падини на планината Кајмакчалан, по течението на Стара Река. Селото се наоѓа на надморска висина од 900 м и од сите страни е опкружено со планински врвови. Во котлинското место на селото денес е вештачката акумулација „Попадија“.
Историја
На 6 октомври 1907 година Попадија била нападната од андартските капетани Димитриос Папавиерос и Емануил Кацигарис, кои запалиле 12 куќи.
Селото е обновено во седумдесеттите години и во пописот од 1981 година е регистрирано со 17 жители, а од 1991 година жителите се евидентираат во Сетина.
Демографија
На почетокот на XX век според К’нчов селото броело 50 жители, а Милоевиќ наведува 20 македонски куќи. Движењето на населениото по години е следното :
Миру Ким
Миру Ким е уметник, фотограф, илустратор и координатор на уметнички настани, која истражувала, документирала и фотографирала различни урбани поставки како напуштени станици на метрото, тунели, аквадукт Кротон, париски катакомби, фабрики, болници и бродоградилишта.
Таа е ќерка на корејскиот јавен филозоф До-ол.
Ран живот и образование
Ким е ќерка на современиот јужнокорејски филозоф Јанг-Оук Ким (познато како До-ол ). Таа е родена во Стоунхем, Масачусетс во 1981 година, но пораснала во Сеул, Кореја. Таа се вратила во Масачусетс во 1995 година за да присуствува на академијата Филипс во Андовер, а подоцна се преселила во Њујорк Сити во 1999 година за да присуствува на Универзитетот Колумбија. Во 2006 година, таа доби МНР сликарство од Институтот Прат.
Кариера
Серијата фотографии на Кимовата Naked City Spleen вклучува слики на кои е гола во овие поставки. За серијата Прасето што затоа сум, таа ги посетила индустриските фарми за свињи и се потопи меѓу свињите.
Таа била вклучена во изданието на Esquire во 2007 година , Најдобро и најсветло. Фајненшл тајмс ја вклучи Ким во написот со наслов „Ќе се искачиме на тој мост кога ќе стигнеме до него“ за урбаните истражувачи.
NGC 2505
NGC 2505 — спирална галаксија во соѕвездието Рис, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2505 се споменува и како UGC 4193, MCG 9-13-115, CGCG 262-66, NPM1G +53.0048, IRAS 08001+5341.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2505 е од видот SBa. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,7 m/лм2. NGC 2505 има привидни димензии од 1,2' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 4 м 6,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 53° 32' 59". Положбениот агол на објектот е во износ од 0°.
Оровник (Леринско)
Оровник (Καρυές, Кариес; до 1920 г. Όροβνικ, Оровник ) — село во Преспанско, Егејска Македонија, денес во општината Преспа на Леринскиот округ во областа Западна Македонија, Грција. Населението брои 56 жители (2011). Сè до Грчката граѓанска војна било населено исклучиво со Македонци.
80P/Питерс-Хартли
80P/Питерс-Хартли е периодична комета во Сончевиот Систем со орбитален период од 8,12 години.
Оровник (Леринско)
По спојувањето со селото Буковик, Оровник се простира на површина од. Тоа се наоѓа на 940 м надморска височина и се граничи со селата Желево, Рудари, П’пли и Л’к.
Потекло на поимот
Околината на селото Оровник изобилува со ореови дрвја. Според исказите на селаните селото по тоа и го добило своето име. Како и неговите селани, така и селаните од околните села го нарекуваат ова Оровник.
80P/Питерс-Хартли
Случајно била повторно откриена од Малколм Хартли преку Шмит Телескоп, во Сајдинг Спринг, Австралија на фотографска плоча изложена на 11 јули 1982 година. Тој ја проценил нејзината осветленост на магнитуда од 15. Потврдена од Опсерваторијата Перт, каде што  Кенди ја пресметал орбитата и заклучил дека Хартли навистина ја преместил изгубената комета регистрирана од И. Хасегава и Сјуичи Накано кои истовремено дошле до истиот заклучок.
Оровник (Леринско)
Географија и местоположба
Селото се наоѓа на далечина од околу 3 км од источниот брег на Малото Преспанско Езеро, на надморска височина од 940 м. Географски координати на селото се 40°46' СГШ и 21°09' ИГД. Сместено е помеѓу два рида, на исток се наоѓа ридот Горица, а на запад Голиот Рид. На исток, Оровник, се граничи со селото Желево, почнувајќи од месноста Селца, преку планината Дупка, Кофилјот, до врвот на планината Калуѓерица. На север граничи со селото Рудари и селото П’пли, а северозападно граничи со Малото Преспанско Езеро. Границата со селото Буковик ја оформува месноста Селца преку т.н. Воденички Рид до месноста Мартинца која се наоѓа на средината на полето помеѓу трите села - Оровник, Буковик и Л’к. Со селото Л’к се граничи од месноста Мартинца преку оровничките ливади до самото езеро, во месноста Калдрма.
80P/Питерс-Хартли
Забележана била при нејзиното следно појавување во 1990 година од страна на Р.Х. МцНаугхт од опсерваторијата Сидинг Спринг, кој ја опишал како дифузна со сјај од светлинска величина 14. Последователно била забележана и во 1998, 2006 и 2014 година.
Оровник (Леринско)
Географија и местоположба
Во поблиската околина на селото Оровник се наоѓаат следниве населени места: селото Буковик на 3 км, Л’к на 4 км, П’пли на 5 км, Оштима и Желево на околу 15 км. Градот Лерин се наоѓа на околу 50 км оддалеченост од Оровник.
По спојувањето на Оровник со Буковик, селото зафаќа површина од 13 км2 плодно земјиште, исто толку и планинска површина и 2 км2 езерска површина.
Топонимија
Ова е список на позначајните топоними во Оровник и околината:
Турско владеење
Со доаѓањето на Турците во XIII век во Оровник, земјиштето на селаните им било одземено и дадено на дојдените турски бегови. Поради репресиите кон македонскиот народ низ Егејска Македонија, започнале да се појавуваат македонски комити кои воделе борба со османслиите. Во Преспа, како војвода на комитите, бил поставен Геле Андреев од село Рудари. Како и во останатите села, така и во Оровник многу мажи се бореле во Илинденското востание. Сепак, поради неуспехот, по востанието, во Оровник биле убиени следниве селани: Божин Божинов, Стево Доламангов и Трпо Ќеримов со неговата жена и ќерка.