cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шагринска кожа
Иако романот користи фантастични елементи, главната цел му е реално прикажување на прекумерноста на буржоаскиот материјализам. Прочуеното обрнување на детали на Балзак е искористено за опишување на коцкарница, антикварница, кралски банкет итн. Тој, исто така, вклучува и детали од неговиот живот како борбен писател, ставајќи го главниот лик во романот во живеалиште слично на тоа во кое тој живеел на почетокот на неговата книжевна кариера. Главната тема на книгата е конфликтот помеѓу желбата и долговечноста. Волшебната кожа ја претставува моќта на својот сопственик, која се троши со секое изразување на желба, особено кога станува збор за самото поседување на моќ. Игнорирајќи го предупредувањето на продавачот кој му ја нуди кожата, протагонистот се опкружува себеси со неизмерно богатство, за да се најде себеси очаен и изнемоштен на самиот крај од книгата.
„Шагринска кожа“ цврсто го втемелува Балзак како значаен писател во Франција. Неговиот општествен круг значајно се проширил и почнал страсно да биде баран од издавачи за идни проекти. Книгата послужила како катализатор на низа писма кои тој ги разменувал со полската баронеса Евелина Хањска, која подоцна станала и негова жена. Исто така ја инспирирал и операта на Гизелер Клебе, Смртоносни желби.
Позадина
Во 1830 година, Оноре де Балзак штотуку почнал да се здобива со препознатливост како писател. Иако неговите родители го убедувале да се занимава со право, тој сакал да стане писател и некаде во 1819 година конечно се одлучил. Неговата мајка била многу вознемирена кога слушнала за неговата одлука, но сепак таа и неговиот татко решиле да му дадат малку пари, под услов целосно да се посвети на пишувањето и да им дава половина од заработката за секое негово издадено дело. Откако се преселил во мала соба блиску Библиотеката на Арсеналот во Париз, Балзак напорно пишувал една година, но без успех. Исфрустриран, се вратил кај своите родители и почнал да позајмува пари од нив за да може да продолжи понатаму со пишувањето. Следните неколку години ги поминал во пишување на нискоквалитетни романи, кој ги издавал под мноштво псевдоними. Дел од заработката од тие романи ја споделувал со своите родители, но сепак во 1828 година тој сè уште им должел педесет илјади франци.
Балзак за првпат објавил книга под свое име во 1829 година. Les Chouans, роман за ројалистичките сили во Бретања, не достигнал голем комерцијален успех, но од друга страна го направил Балзак доста познат во литературните кругови. Подоцна, истата година со издавањето на Физиологијата на бракот (La Physiologie du mariage), расправа за бракот како институција, се здобил со голем успех. Поткрепен од популарноста, си ја потврдил славата со издавање мноштво раскази и есеи во списанијата Реви де Пари (Revue de Paris), Ла карикатир (La Caricature) и Ла мод (La Mode). Со ова се здобил и со добри врски во издавачката индустрија кои подоцна му овозможиле добри критики за неговите романи.
Во тоа време, француската литература, склона на фантастични приказни, била разбранувана со преводот на т.н. колекција „Фантастични приказни“ на германскиот писател Ернест Теодор Вилхелм Хофман, во 1829 година; готската фикција на англиската писателка Ен Редклиф; и со романот „Мртвото магаре и гилотираната жена“ од 1829 година на францускиот автор Жил Жанен. Иако планирал роман во истата традиција, Балзак го презирал терминот „фантастичен“, нарекувајќи го „вулгарен термин“.
Во меѓувреме, политиката и културата во Франција, биле во пресврт. По пет години владеење, кралот Карло X бил присилен да го напушти престолот поради Јулската револуција во 1830 година. На неговото место бил ставен Луј Филип, кој се именувал себеси како „Крал на Французите“ (за разлика од вообичаеното „Крал на Франција“) во обид да се оддалечи од аристократскиот систем. Јулската монархија донела окоп од буржоаски односи и ставови, каде Балзак видел неорганизираност и слабо водство.
Пишување и издавање
Насловот „Шагринска кожа“ првпат се појавил на печат на 9 декември 1830 година, со мало споменување во една статија која Балзак ја пишувал за Ла карикатир (La Caricature) под псевдонимот Алфред Кодро. Неговиот албум ја вклучува следнава белешка, веројатно напишана во исто време: „Изумот на кожа која претставува живот. Источна приказна.“ („L'invention d'une peau qui représente la vie. Conte oriental.“) Една недела подоцна, тој издал приказна-фрагмент наречена „Последниот Наполеон“ („Le Dernier Napoléon“) во Ла карикатир (La Caricature), под името „Анри Б...“. Во неа, млад човек ја губи својата последна монета „наполеонка“ во париска коцкарска куќа и решава да оди на мостот Пон Ројал и да се фрли од него. Во тоа време, Балзак не размислувал многу околу својот проект. Тој го нарекувал „парче темелна бесмислица во литературен смисла, но во која се обидувам да ги претставам моменталните случувања во овој тежок живот низ кој еден генијалец поминува без да постигне нешто“. По долго размислување, неговото мислење за приказната се подобрило.
До јануари 1831 година Балзак успеал да привлече доволно интерес за неговата идеја и си обезбедил договор со издавачите Шарл Госелин и Урбен Канел. Тие се согласиле за 750 примероци од октав издание, со исплата од 1.125 франци за авторот дури кога ќе го примат ракописот – со рок, не подоцна од средината на февруари. Балзак го предал романот во јули.
За време на овие месеци на преработка на романот, Балзак дозволил неколку погледи на книгата. Два додатни фрагменти се појавиле во мај, како дел од планот да се промовира книгата пред издавањето. „Разврат“ („Une Débauche“), издаден во Реви де де монд (Revue des deux mondes), опишува голема гозба која прикажува постојано шегување и разговор од буржоаски гости. Вториот фрагмент, „Самоубиството на еден поет“ („Le Suicide d'un poète“), бил прикажан во Реви де Пари (Revue de Paris). Во него се објаснува за тоа дали некој сè уште би бил поет ако постојано се обидува да си надомести за недостатокот на средства. Иако фрагментите не биле поврзани во една врзана сторија, Балзак изведувал ликови и сцени од неговиот роман во изработка.
Постојаното одложување на издавањето на книгата било резултат на активниот општествен живот на Балзак. Тој поминал многу ноќи вечерајќи во куќите на своите пријатели, вклучувајќи го романописецот Ежен Си и неговата љубовница Олимпија Пелисје, како и кај феминистичката писателка Жорж Санд и нејзиниот љубовник Жил Сандо. Балзак и Пелисје имале мала афера и таа станува неговата прва љубовница со која излегол во јавност. На крајот се иселил од Париз престојувајќи со пријателите во предградијата, каде се присилил да ја заврши започната работа. Во доцната пролет тој ѝ дозволил на Санд да го прочита речиси готовиот ракопис. Таа уживала во читањето и предвидела дека книгата ќе постигне успех.
Конечно, во август 1831 година, „Шагринска кожа: филозофска приказна“ (La Peau de chagrin: Conte philosophique) била издадена во два дела. Тоа било рекламен успех и Балзак ги искористил своите врски во светот на парижаните за да биде широко разгледувана и критикувана. Книгата брзо се распродала и до крајот на месецот бил потпишан уште еден договор: Балзак ќе добие 4.000 франци ако продаде 1.200 дополнителни примероци. Ова второ издание вклучува серија од 12 други приказни со фантастични елементи и било издадено под насловот „Филозофски романи и приказни“ (Romans et contes philosophiques). Трето издание, распределено во 4 дела, се појавило во март 1833 година.
Содржина
„Шагринска кожа“ содржи три поглавја: „Амајлија“ („Le Talisman“), „Бездушна жена“ („La Femme sans cœur“) и „Агонија“ („L’Agonie“). Првото издание содржи предговор и „Моралност“ („Moralité“) кои се отстранети во понатамошните изданија, а по последното поглавје се наоѓа епилогот.
„Амајлија“ започнува со заплетот од „Последниот Наполеон“: младо момче по име Рафаел де Валентин ги вложува своите последни пари и по нивното губење решава да си го одземе животот, фрлајќи се во реката Сена. Но по патот, решава да влезе во една несекојдневна продавница исполнета со интересни работи од целиот свет. Продавачот, постар човек, му покажува парче шагринска кожа закачена на ѕидот. Старецот кажува дека на кожата има „ориенталски“ натпис, за кој старецот вели дека е „санскрит“, но всушност е арапски. Старецот тврди дека кожата ја исполнува секоја желба на нејзиниот сопственик, намалувајќи се со секое исполнување. Рафаел не слушајќи го предупредувањето на старецот веднаш ја зема кожата и посакува да се најде на кралски банкет исполнет со вино, жени и пријатели. Во истиот момент неколку негови познаници и пријатели го повикуваат на забава и тие поминуваат часови во јадење, пиење и зборување.
Втората глава, „Бездушна жена“, е раскажана како еден вид на ретроспектива од гледна точка на Рафаел. Тој на својот пријател Емил почнува да му ги раскажува своите денови како студент, живеејќи во сиромаштија со постара стопанка и нејзината ќерка Полина, залудно обидувајќи се да го освои срцето на прекрасната но ужасна жена по име Федора. Патем бил подучуван од постар човек по име Растињак, кој го охрабрувал да се потопи во светот на високото друштво. Користејќи ја љубезноста на неговите стопанки, Валентин успева да се пробие во кругот на пријатели на Федора. Не можејќи да го освои нејзиното срце, се претвора во мизерниот и разочаран човек најден на почетокот на „Амајлија“.
Дејството во „Агонија“ се случува неколку години по случувањата во првата и втората глава. Валентин користејќи ја својата амајлија се здобил со големо богатство, но на кожата како и на неговиот живот им се ближи крајот. Целата ситуација предизвикува тој да почне да паничи, уплашен од самата помисла дека следната желба ќе му донесе смрт. Тој го организира својот дом со цел да избегне да посака нешто: неговиот слуга, Џонатан, подготвува храна, облека и посетители секогаш кога е потребно. Некои работи надвор од неговата моќ го тераат да посака уште желби а со тоа кожата станува речиси невидлива. Очаен, болниот Рафаел бара начин повторно да ја зголеми кожата, и оди во топла бања со надеж дека ќе си ја поврати моќноста.
Со кожата помала од лист на зеленика, Полина го посетува во неговата соба и му изјавува љубов. Кога ја дознава целата вистина за кожата и дека нејзината улога во неговиот живот е пресудната, таа се стаписува. Рафаел не можејќи да ја контролира својата желба за неа причинува таа да избега во соседната соба за да му го спаси животот. Тој тропа на вратата и ѝ изјавува љубов како и желба да умре во нејзините прегратки. Таа, во меѓувреме, се обидува да се убие за да го ослободи од неговата желба. Тој ја крши вратата, тие ја свршуваат нивната љубов во жесток момент на страст и тој умира.
Стил
Иако тој го употребувал епитетот „филозофски“, романот на Балзак е во изобилство на фантастични елементи. Кожата му нуди голем број на можности на Валентин, a тој ја користи за да си ги задоволи желбите. На пример, присилен да влезе во двобој, тој објаснува дека ниту се обидел да го избегне куршумот од противникот ниту пак да го впери својот пиштол во противникот; последицата е неизбежна. Тој пука без грижа и веднаш го убива другиот човек. На друго место, натприродните квалитети на кожата се прикажуваат кога тој се противи на обидите на хемичарите и физичарите да ја растегнат.
Меѓутоа, ова вклучување на фантазија е во најголем дел план со кој авторот ја дискутира човечката природа и општеството. Всушност, една критика, претпоставува дека „приказната би била речиси иста и без неа“. Балзак користел натприродни елементи во своите романи напишани за пари кои ги издавал под псевдоними, но нивното присуство во „Шагринска кожа“ сигнализираат пресврт кај неговиот пристап кон симболизмот. Кога користел фантастични предмети и настани во порани дела, тие во најголем дел биле заплетни точки или едноставни средства за исчекување. Со „Шагринска кожа“, од друга страна, амајлијата ја претставува душата на Валентин; во исто време, неговата смрт е симболична на поголемо општествено опаѓање. Вистинските фокуси на Балзак во романот од 1831 година се моќта на човечката желба и природата на општеството по Јулската револуција. Францускиот писател и критичар Фелисјен Марсо дури предложил дека симболизмот во романот дозволува почиста анализа отколку самостојните студии на случаи кај другите романи на Балзак; со отстранување на анализите до апстрактно ниво, станува помалку комплицирано од варијанти на самостојни личности. Како обичен човек, Валентин ги прикажува есенцијалните одлики на човечката природа, а не одреден човеков пристап на дилемата која ја нуди кожата.
Во предговорот на првото издание на книгата, Балзак размислува за корисноста на фантастичните елементи: „Писателите ја измислија вистината, по аналогија, или пак тие го „гледаат“ предметот кој треба да се опише, без разлика дали предметот им приоѓа или пак ти му приоѓаат нему ... Човекот ја има моќта да го внесе светот во неговиот мозок или пак мозокот е неговата амајлија со која тој ги поништува законите на времето и просторот?“ Критичарите се согласуваат дека целта на Балзак во „Шагринска кожа“ е претходното.
Реализам
Третиот параграф на книгата содржи долг опис на процесот и целта зад ритуалот во коцкарските куќи каде „кога влегувате во некоја коцкарница, прво, ви ја одземаат шапката, по законски пропис“. Атмосферата на коцкарската куќа е опишана во прецизни детали, од лицата на играчите до „мрсните“ тапети и чаршавот „упропастен од фрлање на златото“. Нагласокот на парите во првите неколку страници – и нивниот контраст со трошното опкружување – ги огледува темите на романот, општествената организација и економскиот материјализам.
Слевањето на реалистичните детали со симболични значења продолжува кога Валентин влегува во антикварницата; продавницата ја претставува самата планета. Како што разгледува наоколу, тој го прошетува светот низ реликвиите на различните епохи: „Секоја земја на планетава придонела некој занемарен фрагмент од своето учење, некој пример од својата уметност“ Во продавницата има слика од Наполеон; мавриски јатаган; татарски идол; портрети од холандски кметови; биста од Кикерон;египетска мумија; етрурска ваза; кинески змеј; и многу други предмети. Панорамата на човечката активност достигнува морална пречка кога продавачот го носи Валентин да види Рафаелов портрет од Исус Христос. Сепак, ова не го одвлекува од неговата цел; дури кога ќе ја пронајде кожата Валентин решава да не се самоубие. Постапувајќи така, покажува како човештвото секогаш го одбира егото, а не божјиот спас. -->
Автобиографија
Деталите на почетокот на романот се осмислени според животот на Балзак, а очигледно е и дека протагонистот Рафаел де Валентин е моделиран според самиот Балзак. Деталите раскажи од Валентин за неговото сиромашно живеалиште се автобиографски алузии на раните писателски денови на Балзак: „Ништо не може да биде погрдо од оваа таванска соба, која го чека својот ученик, со нејзините валкани жолти ѕидови и мирисот на сиромаштија. Покривот е како стрмна падина, а небото е видливо низ пукнатините на ќерамидите. Имаше место за кревет, маса и неколку столчиња, а под највисоката точка на мојот покрив стоеше моето пијано.“ Иако дозволуваат степен на дотерување, биографи и критичари се согласуваат дека Балзак црпел од своето лично искуство.
Други делови од приказната исто така произлегуваат од животот на авторот: Балзак еднаш присуствувал на гозба приредена од маркизот де Лас Маризмаз, кој планирал да отпочне со издавање на весник – истата ситуација во која Валентин се наоѓа веднаш откако ја посакува првата желба од амајлијата. Подоцна, Валентин оди на опера со моќен сет на оперски очила кои му овозможуваат да ја забележи секој маана на жените на сцената. Ова исто така може да произлегува од искуство на Балзак, бидејќи во негово писмо има споменато сет на „божествени“ оперски очила кои ги порачал од Париската опсерваторија.
Позначајна е поврзаноста помеѓу жените во романот и жените во животот на Балзак. Некои критичари имаат забележано битни сличности помеѓу обидите на Валентин да го освои срцето на Федора и заљубеноста на Балзак во Олимпија Пелисје. За сцената во која Валентин се крие во собата на Федора за да ја гледа како се соблекува се вели дека произлегува од слична ситуација кога Балзак тајно ја набљудувал Пелисје. Веројатно е дека Пелисје не била модел за Федора, покрај сè, бидејќи таа ги прифатила додворувањата на Балзак и му пишувала пријателски писма; Федора, од друга страна, се прогласува за недостапна во однос на некој заинтересиран љубовник. Критичарите се согласуваат дека „Бездушната жена“ опишана во книгата е мешавина од други жени кои ги познавал Балзак. Ликот на Полина, во меѓувреме, најверојатно е инспириран од друга љубовница на Балзак, Лор де Берни.
Сака, може и знае
На почетокот на книгата, продавачот на Валентин му открива „една голема тајна на човечкиот живот“. Тој ја опишува со три глаголи, кои Балзак убаво ги истакнува: VOULOIR („сака“), POUVOIR („може“) и SAVOIR („знае“). Желбата или волјата, тој вели, нè согорува; моќта нè уништува; но знаењето „го одржува нашиот слаб организам во постојан мир“. Овие три правила претставуваат филозофски темел на книгата.
Амајлијата ги поврзува овие нешта со теоријата за виталност; таа физички ја претставува физичката сила на нејзиниот сопственик и се намалува со секоја употреба на моќта. Продавачот се обидува да го предупреди Валентин дека не е најмудро да се применува волјата или осигурувањето моќ, туку развивањето на умот. „А што е лудоста“, тој го прашува Валентин, „ако не претерана желба или моќ?“ Обземен од можностите кои ги нуди кожата, младичот го отфрла предупредувањето и се препушта на желбата. Грабнувајќи ја кожата, тој вели: „Е, така, убаво, сакам животот да ми биде претерување“. Дури кога неговата животна сила е речиси потрошена тој ја признава својата грешка: „Одненадеж сфати дека поседувањето моќ, без разлика колкава, со себе не го носи знаењето за тоа како се користи ... тој ја имаше сета моќ, а сепак не направи ништо.“
Желбата, Балзак предупредува, е деструктивна сила која трага по добивање моќ освен ако не е искалена од знаење. Продавачот претставува олицетворение на идниот Рафаел, нудејќи интелектуално и ментално знаење како алтернатива на желбата што нè согорува. Федора пак служи како модел за отпорност на расипноста на желбата, постојано поттикнува желби кај другите додека не си дозволува на самата себе да посакува нешто. Тоа што Валентин е најсреќен живеејќи во материјална беда во собата на таванот – изгубен во учење и пишување, со добродушната Полина покрај него – ја истакнува иронијата на неговата мизерност на крајот од книгата, кога е опкружен со плодовите од неговата материјална желба.
Општество
Романот ја обработува Балзаковата анализа на желба од поединечната до општествената; се плашел дека светот, како Валентин, се уништува поради материјалната прекумерност и погрешните приоритети. Во коцкарницата, гозбата, антикварницата и разговорите со научниците, Балзак ја испитува оваа дилема во различни контексти. Копнежот за општествен статус до кој Валентин е доведен од страна на Растињак е олицетворение на прекумерноста; прекрасната но недостижна Федора ги симболизира задоволствата кои се нудат од високото општество.
Науката не нуди панакеја. Во една сцена, група доктори нудат низа брзо формулирани мислења за причината за немоќноста на Валентин. Во друга, физичар и хемичар го признаваат поразот по безброј обиди да ја растегнат кожата. На сите овие научни пристапи им недостасува разбирање за вистинската криза, поради што се пресудени да не успеат. Иако е покажано на кратко – сликата од Исус, на пример, сликана од истоименикот на Валентин, ренесансниот уметник Рафаело Санти – Балзак сакал да ги потсети читателите дека христијанството го има понудено потенцијалот да ја продре смртната прекумреност. Откако се откажуваат од напорот да ја растегнат кожата, хемичарот изјавува: „Верувам во ѓаволот“; „А, јас во Господ“, возвраќа физичарот.
Корупцијата на прекумерноста се поврзува со општествената неорганизираност во почетокот на последната секција. Физички немоќен живеејќи во луксуз, Рафаел де Валентин е опишан како да поседува „необична интелигенција“ со која може да гледа „сè одеднаш“:"Тој поглед изгледаше мачно ... Тоа беше длабок поглед на немоќен човек што ги потиснува своите желби во дното на своето срце; или поглед на скржавец кој во мислите ги ужива сите задоволства што парите можат да ги дадат, а се откажува од нив за да не си го намали богатството; поглед на врзан Прометеј, на соборен Наполеон, кој узнава во Елисејскиот дворец за стратегиска грешка што ја направиле неговите непријатели, бара команда за дваесет и четири часа и не ја добива ..."
Прифатеност и наследство
Романот се распродал веднаш по издавањето, а бил и оценуван од сите големи париски весници и списанија. Во некои случаи Балзак сам ги пишувал критиките; користејќи го името „Гроф Алекс де Б—“, тој изјавил дека книгата е доказ дека тој достигнал „ниво на генијалец“. Независните рецензии биле со помал замав, но сепак позитивни. Поетот Емил Дешан го пофалил ритамот на романот, а религиозниот коментатор Шарл де Монталамбер укажал со одобрување дека е истакната потребата за повеќе духовност во општеството. Иако некои критичари го укориле Балзак за откривање на негативноста, други сметале дека општествената состојба на Франција едноставно се пренела на романот. Германскиот писател Јохан Волфганг фон Гете го декларирал романот како блескав пример за „неизлечливата корумпираност на француската нација“. Критичарите расправаат околу тоа дали коментарите на Гете се пофалби за романот или не.
Големото внимание од печатот пробудило огромен интерес кај јавноста. Шарл Филипон, пријател на Балзак и уредник на La Caricature му напишал на Балзак недела по објавувањето: „не може да се дојде до „Шагринска кожа“. Гранвил мораше да запре со сè за да ја прочита, бидејќи библиотекарот на секој половина час праќаше некој да праша дали завршил со читање.“ Пријатели од секаде му пишувале на Балзак, истакнувајќи дека е премногу тешко да се дојде до примерок од книгата. Второто издание било издадено еден месец подоцна кое било проследено со пародии и различни други дела изведени од книгата. Пријателот на Балзак Теофил Готје во својата збирка приказни од 1833, Les Jeunes-France, ја споменал „Шагринска кожа“ на смешен начин. Пресликувајќи ја гозбата од романот, еден од ликовите изјавува: „Во овој миг треба да истурам вино на мојот елек ... Така пишува на 171 страна од „Шагринска кожа“ ... А треба и да фрлам монета од 100 суа во воздухот за да видам дали постои Бог или не.“
Романот го поставил Балзак како значајна фигура во светот на француската книжевност. Издавачи меѓусебно се бореле околу тоа кој ќе ги издава неговите идни дела, а тој бил на врвот на списокот за луѓе кои треба да се поканат на општествени збиднувања во Париз. Балзак се гордеел со успехот на неговиот роман и му изјавил на издавачот на весникот L'Avenir: „Elle est donc le point de départ de mon ouvrage“ („Ова е пресвртна точка во моето творештво“). Сè уште популарен дури и по неговата смрт, ''Шагринска кожа“ е издадено уште деветнаесет пати помеѓу 1850 и 1880.
Кога ја развил шемата за организирање на сите свои романи и приказни во една романорека насловена „Човечка комедија“, Балзак ја сместил „Шагринска кожа“ на почетокот од делот наречен „Филозофски студии“. Како и другите дела од оваа категорија – вклучувајќи го слично автобиографскиот роман „Луј Ламбер“ (1832) – вклучува филозофски и натприродни елементи. Служи и како мост за реализмот во „Студии за манирите“, каде се наоѓаат најголемиот дел од неговите дела.
L'Étrangère
Популарноста на романот достигнала до Украина, каде баронесата по име Евелина Хањска читала за романите на Балзак од весници кои ги добивала од Париз. Интригирана, таа порачала примероци од неговите дела, кои ги читала со своите пријатели и роднини од Волињ. Тие биле импресионирани од разбирањето кон жените кое тој го покажал во „Физиологија на бракот“, но сметале дека „Шагринска кожа“ ги прикажала во сурово светло. Хањска напишала писмо до Балзак, насловено L'Étrangère („Странецот“) и го испратила од Одеса на 28 февруари 1832.
Без повратна адреса, Балзак бил препуштен да одговори во Gazette de France, надевајќи се дека таа ќе забележи. Не забележала, но повторно му напишала во ноември: „Вашата душа опфаќа векови, господине; нејзините филозофски концепти се плод на долга работа времено созреана; сепак кажано ми е дека сте сè уште млад. Би сакала да ве запознаам, но чувствувам дека немам никаква потреба да постапам така. Ве познавам низ мојот сопствен духовен инстинкт; Ве замислувам на свој начин и сметам дека доколку ве видам, веднаш ќе извикам: 'Тоа е тој!'“
Со тек на времето таа се открила, а тие започнале да се допишуваат цели петнаесет години. Иако останала верна на својот сопруг, Хањска и Балзак споделувале емотивна врска низ своите писма. Кога баронот починал во 1841 година, францускиот писател се обидел да ја прошири врската надвор од маргините на писмата. Се венчале во Бердичев на 14 март 1850 година, пет месеци пред неговата смрт.
Влијание
Балзаковиот роман бил адаптиран за либретото на операта од 1959 на Гизелер Клебе, „Смртоносните желби“.
Се смета дека романот е можно влијание на романот на Оскар Вајлд „Сликата на Доријан Греј“ (1890), иако оваа хипотеза е одбиена од повеќе познавачи. Протагонистот, Доријан Греј, добива магичен портрет со чија помош тој останува засекогаш млад.
Во 1960 хрватскиот аниматор Владимир Кристл прави краток цртан филм насловен „Шагринска кожа“ (Šagrenska koža), инспириран од романот.
При крајот на животот, австрискиот психоаналитичар Зигмунд Фројд почувствувал посебна поврзаност кон романот на Балзак, верувајќи дека неговиот свет се намалува како кожата на Валентин. Дијагностициран со тумор, Фројд решил да изврши самоубиство. Откако ја прочитал „Шагринска кожа“, му рекол на својот лекар: „Оваа беше соодветна книга за мене; раскажува за намалување и прегладнување.“ Следниот ден, лекарот му дал прекумерна доза на морфин и Фројд умрел.
Македонски изданија
Романот „Шагринска кожа“ доживеал неколку изданија на македонски јазик:
Штанбершко Езеро
Штарнбершкото Езеро (Starnberger See) е езеро во јужна Баварија околу 25 километри од Минхен. Со површина од 56,36 квадратни километари, ова езеро е четврто езеро по големина во Германија, а, благодарејќи на големата длабочина, второ по количина на вода. Езерото настанало со топењето на алпските ледници. До 1962 година езерото се викало Вирмско Езеро.
Драмишта
Драмишта (Δάφνη, Дафни; до 1930 г. Μακρυπλαγιά, Макриплаѓа ; до 1927 г. Δράμιστα, Драмиста ) — село во Населичко, Егејска Македонија, денес во општината Горуша на Кожанскиот округ во областа Западна Македонија, Грција. Населението брои 31 жители (2011).
Исповед
Исповед — една од христијанските тајни во која верникот му ги исповеда своите гревови на свештеник (исповедник) и добива прошка за гревовите направени по крштевањето, заради обновување на заедницата со Бога и помирување со литургиската заедница чиј член е.
Во христијанската традиција светите тајни на покајанието и исповедта се сметаат за неизбежни начела во животот на верникот.
Покајанието има траен карактер и може да се врши независно од причеста.
Начин на исповед
Исповедта се прави во храм или исповедалница, пред свештеник. Верникот тогаш исповеда сè што го мачи во душата и ја оптоварува неговата совест. Гревовите се исповедаат, дури и оние направени во мислите и желбите.
Чување тајна
На современите исповедници им е забрането да ги откриваат гревовите на оние што се исповедале, иако во древно време исповедта била отворена и јавна (првите христијани се срамеле да хулат на Бога, а не на луѓето). До 1917 година биле дозволени два исклучоци од ова правило:
Денес, гревовите откриени во исповедта не се објавуваат под никакви услови, дури и кога се сведочи за време на истрага и на суд.
При исповедањето, забрането е да се прави разлика меѓу луѓе кои се благородни и едноставни, да им се опростува на едните, а со другите да се постапува строго, исповедта се претвора во средство за принуда и нескромни барања. Забрането е да се врши исповед на неколкумина истовремено, не само на возрасни, туку и на деца. Во исповедта на глуви или на странски државјани кои не го зборуваат локалниот јазик, на исповедникот му е дозволено да се обрати и да се запознае со моралната состојба на исповедникот пред неговите роднини, а исто така да го покани писмено да се изјасни за своите гревови; овој запис мора да биде запален во негово присуство. Заедно со опоменувањето на покајникот и одредувањето на епитимијата, исповедникот е должен да ги разликува гревовите што се простени (направени од незнаење и слабост) од оние што се сметаат за смртни, во случај кога покајанието го лиши христијанинот од Божјата благодат.
Боишка Река
Боишка Река или Катунишка Река — река во Пелагонискиот Регион и притока на Црна Река.
Течение
Реката извира во северниот дел на планината Бигла, на надморска височина од 1.430 м. По течението на реката, таа собира неколку притоки главно од левата страна, меѓу кои најзначајни се Пакатска, Церовска и Вировска Река. Од десната страна најзначајна притока е Мреношка Река. Во горниот тек е позната под името „Катунишка Река“. Се влева во Црна Река од нејзината десна страна.
Чучук Стана
Чучук Стана (1795 – 1849), била жена-воин од периодот на Првото српско востание и втора сопруга на Ајдук Вељко.
Детство
Чучук Стана е родена околу 1795 година во местото Сиколе до Неготин (Србија), во семејство на доселеници од Херцеговина. Имала две сестри, Стојна и Стамена, а многу подоцна е роден и нејзиниот брат Михајло. Бидејќи трите сестри одраснале до девојки без брат, татко им ги терал да носат машка облека. Иако живееле во Неготин, таа образованието го стекнала во Бела Црква. Стана била многу убава, но мала и ниска девојка, поради што го добила прекарот чучук (турски: ситно, мало).
Брак со Ајдук Вељко
Со Ајдук Вељко првпат се сретнала во 1809 година во куќата на краинскиот капетан Стојан Абраша. Таа дошла таму да им се пожали на поглаварите на српските ајдуци од тој крај дека нејзиното село, како и уште неколку села од околината, ајдуците ги ограбиле и целата нејзина моминска руба и ја зеле. Од тамошниот ајдучки поглавар Миленко барала рубата да и биде вратена. Според преданието, таа на собирот на поглаварите дрско му пристапила на Ајдук Вељко и му рекла: „Зарем твоите момци не знаат Турци да убиваат, него моминска руба крадат?“ На Ајдук Вељко веднаш му се допаднала и тој пратил да ѝ се донесат моминските дарови и веднаш ја запросил со зборовите: „Сега те дарувам и сега си моја.“
За храброста на Чучук Стана се раскажуваат многу приказни. Заедно со својот сопруг и другите ајдуци, таа се борела против Турците, учествувала во одбрана на Неготин и според преданието таму била ранета во нога и рамо, а од турски јатаган имала и рана на тилот. Била вистински воин, добро ракувала со оружје, вешто и прецизно ги погодувала метите и одлично јавала коњи.
Со Ајдук Вељко немале деца. После неговото загинување во 1813 година, таа избегала од Неготин краина и живеела во Панчево.
Брак со капетанот Јоргаќ
По смртта на Ајдук Вељко, откако отишла во Војводина, нејзе ја просел некој богат трговец, но таа го одбила со зборовите: „Јас сум била мажена за јунак и ако решам уште еднаш да се мажам, тогаш пак ќе се омажам за јунак.“ Својот збор го одржала и се омажила за арнаутски јунак – капетан Јоргаќ (грчки: Georgakis Nikolau Olimpos). Јоргаќ бил водач на Хетеристичко востание во Грција. Со него таа преминала во Влашка, а кога Турците се обиделе да ги убијат, тие избегале да живеат во Букурешт.
Со капетан Јоргаќ имала три деца: Милан, Александар и ќерката Евросима. Поради децата таа отишла да живее прво во Русија, а потоа во Хотин. Капетан Јоргаќ учествувал во подигнување на востание во северна Молдавија во 1821 година. При воените операции, тој со своите 480 востаници се сместиле во манастирот Сека, во северна Молдавија, каде биле опколени и нападнати од турската војска. Поради тоа што немале никаков излез, тие извршиле самоубиствен напад со потпалување на буриња со барут при што храбро загинале со дел од турската војска.
Подоцнежен живот
Во 1842 година, Стана заминала за Атина заедно со своите деца, каде починала и е погребана во 1849 година.
NGC 5164
NGC 5164 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5164 се споменува и како UGC 8458, MCG 9-22-63, MK 257, CGCG 271-41, KCPG 376.
Откривање
Објектот е откриен на 14 април 1789 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5164 е од видот SBb. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 5164 има привидни димензии од 1' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 27 м 11,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +55° 29' 13"". Положбениот агол на објектот е во износ од 27°.
Други поделби
Проучување на NGC 5164 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 47124. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 48; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3853. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 675.
IC 1721
IC 1721 — галаксија во соѕвездието Береникина Коса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 23 март 1903 година од страна на Макс Волф.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 25 м 51,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +23° 53' 45"". Положбениот агол на објектот е во износ од 20°.
Други поделби
Проучување на IC 1721 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката.
Лисиче (населба во Скопје)
Географија и местоположба
Лисиче е урбанизирана населба во источниот дел на градот Скопје, на 4 км оддалеченост од центарот на Скопје. Се наоѓа на десниот (јужниот) брег на реката Вардар. На исток Лисиче се граничи со населбата Горно Лисиче, на север со Реонски Центар, на северозапад со населбата Аеродром и на запад со населбата 11 Октомври.
Историја
Лисиче почнало да се гради како бараки после земјотресот во Скопје во 1963 година. Населбата била наменета за скопјани, кои им биле урнати домовите. Потоа скопјани се вратиле во новоизградените станови во Скопје. По отселувањето на скопјани, луѓето од внатрешноста започнуваат да се доселуваат.
Општествени установи
На територијата на населбата Лисиче се наоѓа ОУ „Димитар Македонски“. Училиштето било основано во 1964 годинa и го носело името ОУ „Сава Ковачевиќ“. Истото било изградено по земјотресот како училиште од монтажен тип, и било донација од Република Франција. Во 2020 започнала неговата реконструкција.
Во населбата има детска градинка „Буба Мара“ која работи во два клона - клон “Пчелка 1“ кој се наоѓа на улицата „Грамос“, блиску до трговскиот центар и вториот клон “Пчелка 2“ кој е понов објект и се наоѓа на улицата „Аврора“, на влезот во населбата. Во градинката престојуваат 275 деца. Во текот на 2012 година се извршила реконструкција на покривот, прозорците и на санитарните јазли.
Во центарот на населбата, се наоѓа зградата на Секторот за прекршоци - Полициската станица „Лисиче“. Овој објект во минатото бил полициски интернат.
Во населбата работи и библиотеката „Рајко Жинзифов“ како подружница на Градска библиотека “Браќа Миладиновци“ - Скопје.
Во кратки црти
„Во кратки црти“ — збирка раскази на македонската писателка Сања Михајловиќ-Костадиновска од 2021, објавена од издавачката куќа „Бегемот“ како дел од едицијата „Наше маало“.
Содржина
Книгата содржи 30 раскази, поделени во три циклуси:
Технички податоици
Книгата е каталогизирана во НУБ „Св. Климент Охридски“ и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4869-1. Таа е испечатена во печатницата „Графоден“ во тираж од 300 примероци, а нејзиното објавување било финансиски поддржано од Град Скопје. Графичкото уредување го извршила Наталија Лукомска, јазичната редакција е дело на Филип Димевски, а лектурата ја направила Ирена Ралева.
За делото
Расказите во збирката се напишани најчесто во прво, а понекогаш и во трето лице еднина. Притоа, сите раскази се сместени во апстрактни временско-просторни координати во кои, сепак, се препознаваат современите урбани средини, а сето тоа остава впечаток за автобиографски црти на расказите. Меѓутоа, ваквиот пристап може да се сфати и како мала, незабележлива, но успешно приредена замка, а недоумицата меѓу можноста на автобиографијата и извесноста на фикцијата претставува само уште една одлика на збирката. Лирскиот тон на книгата е насочен кон самиот живот како појава, а дури потоа кон конкретните ликови при што лиричноста на тонот е засилена со слики од секојдневието, кои се вградени во приказната и му даваат нежен слој на тонот. Изразот е најчесто лапидарен, без никакви апстрахирања, а оваа економичност потсетува на пристапот на Џузепе Унгарети, но и на стилот на многу современи автори, особено на Андреј Блатник. Слично на него, и авторката успева со неколку кратки реченици да создаде впечатлива, прецизна и загадочна (понекогаш и онирична) атмосфера, а деликатните и интимните расположенија да ги пренесе како ребус или како сложувалка која треба да се набљудува внимателно за да се открие она што е очигледно. Една од можните дихотомии во збирката е сакралноста/профаноста: од една страна, во збирката има раскази кои обработуваат банални настани, а од друга страна, некои прозаични секојдневни појави се издигнати на ниво на егзистенцијални прашања. Во збирката преовладува мек, кроток тон, суптилна и ретка топлина и хуманост која воопшто него задушува читателот. Навистина, и во оваа збирка се чувствува мирисот на постмодерната, но сепак, расказите се поразновидни и подинамични од оние во претходната збирка на Михајловиќ-Костадиновска, иако во двете е присутна слична лудичност. Исто така, голем број од расказите се одликуват и со суптилна иронија. Најпосле, збирката нуди префинета и моќна критика на академскиот свет, што не се среќава често во македонската кратка проза.
Мирно лето (филм)
„Мирно лето“ — македонски филм од 1961 година, во режија на Димитрие Османли, а по сценариото на Фрида Филиповиќ. Улогите ги толкуваат: Љупка Џундева, Слободан Перовиќ, Дарко Дамески, Илија Милчин, Мери Бошкова, Петре Прличко и Стојка Цекова. Снимен со 35. милиметарска камера и во црно-бела техника, филмот трае 99 минути. Филмот е познат како првата македонска филмска комедија.
Содржина
Младиот научен работник Заре Мисевски и неговата сопруга Мира, костимограф во театар, живеат во изнајмена соба како потстанари, постојано изложени на вознемирувања и љубопитност на соседите. Во вакви околности, на Заре му се доделени клучевите на Етнографскиот музеј во Охрид, заради негово средување, што за семејството Мисевски значи бегство во оаза на мир и тишина, за време на трите летни месеци, колку што треба да престојуваат во Охрид. Сакајќи својата радост да ја споделат со пријателите, Заре и Мира, секој за себе, раскажуваат за добиената „премија“. Лето е, Заре и Мира се веќе во Охрид, во музејската зграда. Заре работи на својот проект, а Мира слика и се труди да не му пречи во работата. Но, проблемите почнуваат кога еден ден, на гости им доаѓа колешката на Мира, Дара Љубина, разочарана од неславниот крај на последната љубовна врска. Револтот на Заре сè уште не е стивнат, а во нивниот привремен дом доаѓа Нестор Гиевски, некогашен факултетски професор на Заре, кој патувајќи кон Атина, наминал кај нив на одмор. На новонастанатата ситуација, Заре и Мира бргу се привикнуваат, но не за долго. Братот на Мира, со своето друштво, дошол на гости кај сестрата и зетот. Инвазијата на музејот продолжува. Во дворот на музејот стигнуваат стрикото и стрината на Заре и семејството Поп-Коцеви, кои имајќи проблеми со сместувањето, на покана на стрико Тале, дошле во музејот. Ситуацијата во куќата веќе не може да се контролира, зашто владее општ метеж.
Анархофеминизам
Анархистичкиот феминизам (исто така познат како анархофеминизам и анархафеминизам) е синтеза на радикалниот феминизам и анархизмот што го гледаат патријархатот (доминација на мажот над жената) како фундаментална манифестација на недоброволна хиерархија – на која анархистите се спротивставуваат. Анархафеминизмот беше инспириран во доцниот 19 век од записите на рано феминистичките анархисти како Луси Парсонс, Ема Голдман и Волтерин де Клер. Анархафеминистите, како и другите радикални феминисти, критикуваат и предлагаат напуштање на традиционалните сфаќања за фамилијата, образованието и половите улоги. Многу анархафеминисти се особено критични кон бракот, како на пример Ема Голдман која сметаше дека бракот е чисто економски договор... „...[жената] плаќа со нејзиното име, приватност, самопочит и со самиот живот“. Анархафеминистите го гледаат патријархатот како фундаментален проблем во општеството и веруваат дека феминистичката борба против сексизмот и патријархатот е есенцијална компонента на анархистичката борба против државата и капитализмот. Л. Сузан Браун изрази дека „бидејќи анархизмот е политичка филозофија која се спротивставува на сите односи на моќ, тој е инхерентно феминистички“. Постоеја и неколку машки анархафеминисти како анархокомунистот Жосеф Дежак кој се спротивставува на Прудоновите антифеминистички сфаќања. Анархофеминистите сметаат дека борбата против патријархатот е од суштинско значење за класната борба, како и за анархистичката борба против државата. Во суштина, оваа гранка на анархизмот, гледа на анархизмот како потребна компонента во феминистичката борба и обратно. Анархистичкиот феминизам се јавува во индивидуалистички како и во колективистички форми на анархизмот.
Потекло
Анархофеминизмот црпи инспирации од делата на авторките и теоретичарките како Ема Голдман, Волтерин де Клер, Луси Парсонс. Во Шпанската граѓанска војна, постоеше група, наречена Слободни жени, која ги бранеше анархистичките и феминистичките идеи. Мнозинството од анархистичките мислители, освен Пјер Жозеф Прудон, силно ја поддржуваа еднаквоста на жените со мажите.
Уште од 1860-тите, критиката на анархизмот кон капитализмот беше комбинирано со критика кон патријархатот. Авторитарните вредности како: доминацијата, експлоатацијата, агресијата, натпреварувањето, итн. кои се интегрален дел од хиерархиските цивилизации, се гледаат како „мажествени“. Додека, антиавторитарните вредности како: соработката, споделувањето, сочувството, чувствителноста се сметаат за „женствени“, и според анархофеминистите овие вредности, денес, се девалвирани. Оттаму анархофеминистите се борат за создавање на нехиерархиско анархистичко општество, кое ќе биде засновано на соработка, споделување, взаемна помош, итн.
Цели
Важни цели за анархофеминистите се: спротивставувањето на традиционалните концепции на семејството, образованието и половите улоги. Најчесто напаѓана институција е институцијата на бракот. Де Клер сметаше дека бракот е пречка за поединечниот развој. Голдман пак, сметаше дека тоа е „првенствено економски договор,.... [жената] плаќа со нејзиното име, приватност, самопочит и со самиот живот“.
IC 1722
IC 1722 — галаксија во соѕвездието Береникина Коса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 23 март 1903 година од страна на Макс Волф.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1722 е од видот P. Видливиот сјај со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,5 m/лм2. IC 1722 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 25 м 52,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +23° 46' 6"". Положбениот агол на објектот е во износ од 170°.
Други поделби
Проучување на IC 1722 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 1693354.
Сербои
Сербоите биле сарматско племе во Кавказот,и е обично дискутирано за настанокот на овие народи
NGC 586
NGC 586 — спирална галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 586 се споменува и како MCG -1-5-1.
Откривање
Телото е откриено на 10 септември 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 586 е од видот Sa. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 586 има привидни димензии од 1,7' х 0,9'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 31 м 36,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 6° 53' 35". Положбениот агол на објектот е во износ од 0°.
Други поделби
Проучување на NGC 586 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 5679. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 263; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4687. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 916.
Ломбок
Ломбок (Lombok) — остров во покраината Западните Мали Сундски Острови во Индонезија. Тој е дел од Малите Сундски Острови, со Ломбочкиот Проток кој на запад го одвојува од Бали и Аласкиот Теснец меѓу него и Сумбава на исток. Тоа е прилично кружен, со "опашка" (полуостровот Секотонг) на југозапад, околу 70 километри долг и со вкупна површина од околу 4514 км2. Најголемиот град на островот е Матарам.
Ломбок по големина и густина како и по културното наследство наликува на соседниот остров Бали, кој се наоѓа на запад. Сепак, тој административно е дел од Западна Ниса Тенгара, заедно со поголемот и поретко населениот остров Сумбава, на исток. Ломбок е опкружен со голем број помали острови локално наречени Гили.