cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Список на латински изрази (F–O)
F
58.	Fortasse erit, fortasse non erit – Можеби ќе биде, можеби нема да биде
G
59.	Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis - Слава на Бога и на Земјата мир на луѓето со добра волја
H
61.	Hannibal ante portas - (Ханибал е пред вратата). Настапила опасност.
62.	Historia magistra vitae est - Историјата е учителка на животот
Италијанска Брајова азбука
Италијанската брајова азбука ― брајова азбука на италијански јазик, и во Италија и во Швајцарија. Таа е многу блиска со француската брајова азбука, со некои разлики во интерпункцијата.
Список на латински изрази (F–O)
H
63.	Hoc loco - На ова место (овде)
Италијанска Брајова азбука
Азбука
Бидејќи француската брајова азбука нема буква за ó, италијанската брајова користи ⠬ ò истовремено за ò и ó. Доколку се потребни други букви, како што се j, k, w, x, y или нагласени самогласки како î, се користат доделувања од француската брајова азбука. ⠚ j се користи како цифрата 0.
Список на латински изрази (F–O)
H
64.	Hodie mihi, cras tibi - Денес мене, утре тебе
Италијанска Брајова азбука
Броеви
Бројките се првите десет букви од азбуката и се обележани со ⠼, како на англиската брајова азбука.
Иако како краен прекин (точка) е ⠲, точката како одделувач на цифри, како во 3.500 за три илјади и петстотини, е ⠄(⠼⠉⠄⠑⠚⠚).
Список на латински изрази (F–O)
H
67.	Honores mutant mores – Почитта го менува однесувањето (навиките)
Северна Двина
Северна Двина (Се́верная Двина́) е река на северот од европскиот дел на Русија. Тече низ Вологодската и Архангелската област, во должина од 744 км, и се влева во сливот на Двина во Белото Море. Реката треба да се разликува од Западна Двина.
Список на латински изрази (F–O)
I
68.	Id est - Односно
Северна Двина
Настанува со спојување на реките Југа и Сухоне, па таа е пловна по целиот свој тек. Најчесто се користи за транспорт на дрвени трупци. Каналот Северодвинскиот канал ја спојува Северна Двина со водниот пат Волшко-Балтичкиот воден пат.
Италијанска Брајова азбука
Интерпункција
⠲ е краен прекин/точка; ⠄ е броевитиот одделувач на броеви. * Според Унеско (2013 година), италијанската брајова азбука ги користи старите француски загради   како загради за квадрат. Според Италијанскиот сојуз на слепи лица од Лењано (Unione Italiana Ciechi di Legnano), тие се користат за загради; квадратни загради не се дадени. И во согласност со Италијанскиот сојуз на слепи и слабовидни лица (Unione Италијана dei Ciechi e degli Ipovedenti), квадратни загради се ⠷ ⠾; УНЕСКО и Сојузот се согласуваат за доделување на ⠢ ⠀⠔ на загради, како во табелата погоре, и Сојузот има ⠯ ⠀ ⠽ за кадрави загради. (⠯ ç и ⠽ y не се дел од италијанската азбука.) Сепак, Сојузот наведува од симетричните парни загради се математичка нотација, па тоа може да биде дека старото, општо ⠶ ⠶ е конвенцијата за или загради или квадратни загради во не-математички текст.
Список на латински изрази (F–O)
I
69.	Ignoramus et ignorabimus – Не знаеме, а никогаш нема ни да дознаеме
Северна Двина
Од изворот до устието се наоѓаат следниве важни градови:
Список на латински изрази (F–O)
I
70.	Ignorantia legis non excusat – Непознавањето на законот не е изговор
Северна Двина
Главни притоки
Реката Северна Двина е формирана со спојување на реките Jуга и Сухоне, додека другите притоки се Пинега, Уфтуга, Вага, Вичегда и Емцa.
Список на латински изрази (F–O)
I
71.	Ignorantia nocet - Незнаењето штети
Северна Двина
Етимологија
Според Макс Весмер во своето дело „Етимолошки речник“, реката го добила своето име од Западна Двина. Топонимот Двина не потекнува од уралскиот јазик; Сепак, неговото потекло е нејасно. Веројатнотоа е збор за збор што значел „река“ или „поток“.
Список на латински изрази (F–O)
I
72.	Imago animi sermo est - Говорот е слика на душата - Цицерон
Северна Двина
Етимологија
На јазикот Коми, реката се нарекува Вы́нва / Výnva од „вин“ „моќ“ и „ва“ „вода“, „река“ и оттука „моќна река“.
Список на латински изрази (F–O)
I
73.	In dubio pro reo – За сомневањата треба поблаго да се суди
Северна Двина
Речен слив
Должината на Северна Двина е 744 километри. Заедно со нејзината главна притока Сухон, долга 1,302 километри - долга како реката Рајна во Централна и Западна Европа. Површината на нејзиниот слив е 357,051 км2  - големината на западната држава Монтана во САД. Сливот на Северна Двина ги вклучува главните делови на областите Вологда и регионот Архангелск, како и области во западниот дел на Република Комија и северниот дел на Кировската област и помалите области на северот Јарославската област и Костромската област. Градовите Архангелск и Вологда, како и многу помали градови, кои имаат историско значење како Велики Устјуг и Тотма, се наоѓаат во сливот на реката Северна Двина.
Список на латински изрази (F–O)
I
74.	In rebus adversis meliora sperare memento – Во неволја не заборавај дека ќе дојде подобро време (После дождот сонце изгрева)
Северна Двина
Речен слив
Сливот на Северна Двина е приближно во облик на буквата Т. Река Сухона која е долга 558 км тече источно и се влева во сливот на западната река Вичегда (долга 1,130 км). Комбинираната река тече северозападно во Белото Море, кои се спојуваат во близина на градот Архангелск.
Список на латински изрази (F–O)
I
75.	In vino veritas – Во виното е вистината
Северна Двина
Речен слив
Гледајќи поблиску, Сухона тече источно и се спојува со реката Југ, која тече на север во Велики Устјуг. Комбинираниот поток, сега наречен Северна Двина, тече на север околу 60 км и го зазема текот на западната пловна река Вичегде кај Котлас, а потоа се свртува на северозапад за да се излее во Белото Море. Сухона-Вичегда била важена патна сообраќајница исток-запад, додека Северна Двина-Југ пат север-југ. Горна Сухонасада го поврзува каналот Северна Двина на водниот пат Волга-Балтик, кој го поврзува Санкт Петербург со Москва.
Список на латински изрази (F–O)
I
76.	Inter arma musae tacent (Inter arma silent musae) - Меѓу оружје и музите молчат (нема уметност за време на војна)
77.	Inter nos – Меѓу нас
78.	Intus, intus est Troianus equus - Внатре, внатре е тројански коњ (Опасноста е близу)
Северна Двина
Речен ток
Текот на Северна Двина започнува северозападно и во неа се влева преку помали реки како што се Уфтјуга и Долна Тојма, обете од североисток. Во близина на градот Березник, реката Вага доаѓа од југ. Во тој дел се наоѓа автопатот М8, кој оди од Москва преку Вологда до Архангелск. Реката Емца тече од југоисток, следејќи го автопатот П1 (од Каргопол) кој се наоѓа паралелно. Реката Пинега, која порано беше важна речна рута, се влева од исток. Во близина на устието на реката Пинега, реката се дели на неколку канали, вклучувајќи го и античкото село Холмогори 75 км југоисточно од Архангелск. Притоките повторно се спојуваат и проаѓаат низ модерниот дрвосечаски град Новодвинск.
Список на латински изрази (F–O)
I
79.	Iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere – Прописни правила се: поштено да живееш, друг да не вреѓаш, секому своето да го дадеш
Северна Двина
Речен ток
Низводно од Новодвинска, започнува 900 км квадратни долга речна делта. Во горниот дел на делтата има големо пристаниште Архангелск. Постепено го заменил Холмогори како главен град во регионот. На југозападната страна на делтата се наоѓа поморската база Северодвинск, вториот по големина град во регионот. Делтата завршува во заливот Двина, Бело Море.
Список на латински изрази (F–O)
J
80.	Jus est ars boni et aequi- Правото е уметност добро и еднакво.
Северна Двина
Навигација и канали
Во текот на летото, целата должина на реката е пловна и многу се користи за сплаварење на дрва. Каналот на Северна Двина се поврзува со водниот пат Волга-Балтик. Во 19 век, краткотрајниот канал на Северна Екатерина, кој сега е напуштен, се приклучи на сливот на Северна Двина со сливот на реката Кама. Во 1926 година. Каналот Кулој-Пинега, изграден во 1926 годината, кој ги поврзува Пинега, една од главните притоки на Северна Двина, со Кулој, сепак, во моментов каналот е претежно запоставен.
Список на латински изрази (F–O)
J
82.	Justitia omni auro carior – Правичноста е поскапа од секое злато - Цицерон
Северна Двина
Историја
Од Северна Двина, имаше многу патишта во сливот на реката Мезен (од каде што трговците можеа да стигнат до реките Печора и Об). Едниот беше возводно од реките Вичегда и Јаренг, а копнено кон Васка. Друг беше возводно од Вичегда, реката Вим, Јелва, потоа копнено кон Ирва и Мезен. Другите две опции вклучуваа по течението на Пинега, а потоа и копнено кон реките Кулај и Мезен, или користејќи ги реките Пуксенга и Похенга за да стигнат до Пинега, а потоа со брод од Јежуга до Зиријанска Јежуга и Вашка. Од Вишегде, трговците можеа да одат директно во сливот на реката Печора или преку реките Черија и Има или преку Милва.
Список на латински изрази (F–O)
L
84.	Lapsus calami – Грешка во пишувањето
Северна Двина
Историја
Северна Двина беше место на неколку битки за време на Руската граѓанска војна, многу ја вклуувале и интервенционистичка армија на сојузничките сили.
Список на латински изрази (F–O)
L
85.	Lapsus linguae Грешка во говорот
Северна Двина
Историја
Од 1950-тите, Северна Двина е широко користена за сплаварење. Тешката комерцијална навигација на патници во голема мера исчезна, оставајќи ги само локалните патнички правци. Патничката линија што ги поврзува Котлас и Архангелск не работи од 2005 година.
Список на латински изрази (F–O)
M
93.	Magni nominis umbra – Сенката на значаен човек - Лукан
96.	Manifestum non eget probatione – Очигледната работа нетреба да се докажува
97.	Manu propria - Своерачно
98.	Manus manum lavat – рака раката ја мие
99.	Mea parvitas – Куриот јас
100.	Medio tutisimus ibis – Најдобро е да се оди насредина - Овидиј
101.	Medium tenuere beati - Средине се држе блажени
102.	Melius non incipient, quam desinunt – Подобро да не почнуваш, отколку да застанеш на пола
103.	Mens sana in corpore sano – Во здраво тело здрав дух
104.	Mutum est pictura poema – Сликата е тивка поема
N
105.	Nec Hercules contra duos - Ни Херкул (не може) против двајца
106.	Noli turbare circulos meos - (Не ги допирај моите кругови )Не ме вознемирувај, не ми досадувај - Архимед
107.	Nolite jacere margaritas ante porcos – Не фрлај бисери пред свињи
108.	Nomina sunt odiosa - (Имињата се гнасни) Имињата (не треба) да се споменуваат
109.	Non omnia possumus omnes – Не можеме сите сè
110.	Non progredi est regredi – Да не напредуваш занчи да одиш наназад
111.	Non quis, sed quid – Не кој, туку што
Ристо Кантарџиев
Ристо Борисов Кантарџиев (Струмица, 13 мај 1917 – Скопје, 27 мај 2001) — македонски педагог, историчар и универзитетски професор.
Список на латински изрази (F–O)
N
112.	Non scholae, sed vitae discimus – Не за училиштето, туку за животот учиме
Ристо Кантарџиев
Животопис
Роден е на 13 мај 1917 година, за време на Првата светска војна, во градот Струмица, кој тогаш се наоѓал во границите на Царството Бугарија, а кој по војната бил предаден на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, подоцна било преименувано во Кралство Југославија. Кантарџиев учел педагошко училиште, кое го завршил во 1938 година. Високото образование го стекнал по Втората светска војна; дипломирал педагогија на Филозофскиот факултет во Белград во 1949 година, а докторирал на Филозофскиот факултет во Скопје во 1960 година на тема „Школството во Македонија од крајот на XVIII до 70–те години на на XIX век (со особен осврт на македонското преродбенско училиште)“. Работел како учител во гевгелискиот крај. Од 1950 година работел на Филозофскиот факултет во Скопје, каде што од 1972 година бил редовен професор. Предавал општа и национална историја на педагогијата. Од 1973 до 1975 година бил декан на Филозофскиот факултет во Скопје. Од 1967 до 1979 година раководел со Катедрата за педагогија. Неговата научно–истражувачка дејност главно се однесува на школството во Македонија во 19 век, во периодот на преродбата. Тој бил главен уредник на македонското списание „Просветно дело“ 25 години, од 1951 до 1977 година. Кантарџиев се пензионирал во 1983 година. Починал на 27 мај 2001 година во Скопје.
Список на латински изрази (F–O)
N
113.	Nosce te ipsum – Спознај се самиот себе- латински превод- Сократ
114.	Nulla regula sine exceptione - Ниедно правило не е без исклучок
115.	Nullum crimen, nulla poena sine lege - Нема злостор и нема казна ако тоа не е пропишано со закон.
O
116.	O tempora, o mores! - Чудни времиња, чудни обичаи! - Цицерон
118.	Omnia mea mecum porto - Се свое со себеси носам
119.	Omnium rerum mensura homo - Човекот е мера на сите работи
120.	Orate ne intretis in tentationem – Молете се да не дојдете во искушение - Исус Христос
Денови на грмотевицата
Денови на грмотевицата (англиски: Days of Thunder) е американски филм од 1990 година, во режија на Тони Скот. Главните улоги ги толкуваат: Том Круз, Роберт Дувал и Никол Кидман.
Високи Татри
Високи Татри (словачки и Vysoké Tatry, Tatry Wysokie) — планински венец и највисокиот дел на Татрите и сите Карпати. Се наоѓаат северно од Ниските Татри од кои ги одвојува долината на реката Вах. Највисоката точка е Герлаховски Штит со 2.655 м.
Главниот дел со сите највисоки врвови на планината се наоѓа во Словачка. Нивниот највисок врв е исто највисокиот врв на Словачка. Тука се наоѓа и највисоката точка на Полска, врвот Риси. Многу ретки и ендемски животни и растителни видови живеат во Високите Татри. Големи живтони како што се мечка, рис, куна, волк и лисица живеат во планините.
Подрачјето е познато по зимските спортови. Најголемите ски-центри се Штрбске Плесо, Стари Смоковец, Татранска Ломница во Словачка и Закопане во Полска.
Татранскиот национален парк (Tatranský národný park) во Словачка бил основан во 1948 г. додека полскиот Татрански национален парк (Tatrzański Park Narodowy) во 1954 г.
Врвови
Најпознатите планински врвови на Високите Татри се:
Долини
Во Високите Татри има 23 долини, повеќе на словачката страна.
Езера
Најголемо, Морско Око со површина 34,50 ха, длабочина 50,8 м, 1395,4 м н.в., наоѓа се на полската страна. Најдлабоко е Вељке Хинцово плесо (20,08 ха, 53 м, 1.946 м) кое се наоѓа во Словачка. Многу популарни се Штрбске плесо и Попрадске плесо.
Водопади
Најпознатите водопади се наоѓаат на Студени Поток. Најголем, но не највисок, водопад на полската страна е Сиклава. Неговата височина е 64-70 м, додека налон околу 35 степени.
Градови
На територијата на Високите Татри наоѓа се единствениот град, Високи Татри кој е појдовна точка за патувања во Високите Татри.
Наука
Во Високите Татре се наоѓаат две астрономските опсерватории на Словачка: опсерваторија Скалнате Плесо и опсерваторија Ломницки штит.
Отоманска Македонија
Македонија под османлиска власт паднала кон крајот на 14 век и во составот на империјата се задржила до крајот на Балканските војни кога била поделена меѓу балканските држави.
Позадина
Во времето кога во Анадолија се појавиле Османлиите, територијата на Македонија била под византиска и српска власт. Најголема експанзија српската држава достигнала за време владеењето на Стефан Душан (1331–1355), кој до 1334 успеал да ја наметне српската власт на поголем дел од Македонија и од Албанија. По смртта на Душан во 1355 Српската империја била опфатена од меѓудинастички судири. Македонија била поделена на повеќе области, контролирани од независни феудалци. До крајот на 1365 година биле формирани две силни држави раководени од браќата Јован Углеша и Волкашин. Углеша (1365–1371) создал независна држава концентрирана на територијата јужно од седиштето во Сер, стекнувајќи деспотска титула. Волкашин (1365–1371) ја етаблирал опширната држава со седиште во Прилеп, која добила и кралска титуларна форма. Во рамките на Волкашиновото Кралство, од седиштето во Прилеп била контролирана поширока македонска територија, вклучувајќи ги градовите Битола, Преспа, Скопје и Охрид. Волкашин се погрижил и за востановување кралска династија, прогласувајќи го својот син Марко за совладетел во 1370 година.
Паѓање под османлиска власт
По катастрофалниот пораз во Маричката битка во 1371 и убивањето на Волкашин и Углеша, Османлиите навлегле длабоко во источна и централна Македонија. Синот на Волкашин, Марко, го наследил неговиот престол во Прилеп и набргу станал вазал на Османлиите. По падот на кралството, овие територии биле вклучени во составот на Охридскиот санџак во 1395 година како еден од првите санџаци во Румелија чии територии претходно припаѓале на Крал Марко, а претходно од 1392 година бил формиран и Скопскиот санџак на чело со Јигит Бег како прв отомански управител. Во рамките на тие две децении биле освоени речиси сите градови на територијата на Македонија, иако за многу од нив сè уште не може со точност да се утврди времето и начинот на освојување. По Битката кај Марица, Османлиите се задоволиле само со ограбување на населението, задржувајќи за себе само мал дел од територијата на уништената држава на деспотот Углеша, во нејзиниот источен граничен појас. Југозападниот дел од оваа област бил приграбен од византискиот управник на Солун, Мануил II Палеолог, синот на византискиот цар Јован V Палеолог, кој во ноември 1371 година го презел Сер, додека северните области ги зазеле браќата Јован и Константин Драгаш, синови на деспотот Дејан. Но, по Битката кај Черномен, токму териториите на браќата Драгаш биле првата цел на османлиските напади. Браќата, чие седиште бил денешниот град Ќустендил, станале вазали на османлискиот владетел и се обврзиле со плаќање определен годишен данок на султанот, како и учество со воени сили на страна на османлиската војска кога и да го барал тоа султанот. Со оглед на тоа што добар дел од владенијата на браќата Драгаш се простирале на територијата на Источна Македонија, може да се претпостави дека во некои градови на таа територија веќе кон крајот на 1371 и во почетокот на 1372 година биле стационирани османлиски гарнизони. На тој начин Османлиите се обезбедиле во источниот дел од Македонија да не се случат никави изненадувања за време на нивниот следен освојувачки поход, кој бил насочен во правец на Југозападна Македонија и кој започнал во почетокот од 80-тите години на 14 век.
Во југозападна Македонија, по смртта на Волкашин, биле создадени повеќе самостојни владенија. Титулата крал од таткото Волкашин сега ја презел неговиот син Марко. Неговите браќа Андрејаш, Димитар и Иваниш не располагале со некои позначајни поседи и не можеле да играат битна улога во понатамошниот тек на настаните. Делови од Волкашиновото Кралство на територијата на Македонија приграбиле феудалецот Никола Алтомановиќ, кој го презел Костур на југ, Вук Бранковиќ, кој најдоцна во 1377 година загосподарил со Скопје и неговата околина, како и големиот жупан Андреја Гропа, кој се зацврстил во Охрид. На таков начин, границите на владенијата на синовите на Волкашин биле сведени на тесен простор во западна Македонија: на запад до Охрид, на исток до Вардар, со исклучок на долниот тек на реката Црна, кој им припаѓал на Драгашите, а на север до Скопје и Шар Планина.
На таа територија се чувствувала политичката улога на двајцата браќа Марко и Андрејаш, кои ковале свои пари и граделе манастири. Османлиските освојувачи, пред да ги нападнат владенијата на кралот Марко, најпрвин расчистиле со остатоците од државата на деспотот Углеша. На чело на походот против овие територии стоеле неколку прочуени османлиски војсководци: Евренос Бег, Дели Балабан и Лала Шахин. Во периодот од 1382 до 1384 година тие освоиле неколку значајни тврдини и градови во источна Егејска Македонија: Кавала, Марулија (Аврет Хисар), Драма, Зихна, Бер и, најзначајниот меѓу нив, Сер, кој паднал на 19 септември 1383 година. Со тоа Османлиите успеале да ја покорат целата поранешна држава на деспотот Углеша, а ако се земе предвид дека браќата Драгаш веќе биле нивни вазали, тогаш станува јасно дека тие воспоставиле контрола над речиси половината од територијата на Македонија.
Новиот воен поход, чија цел била преостанатиот дел од Македонија, западно од реката Вардар, кој бил во рацете на Волкашиновиот син Марко, започнала во 1385 година под водство на румелискиот беглербег Тимурташ паша. Тој, откако собрал голема војска, најпрвин се упатил кон Прилеп и Битола, двата најголеми града во Пелагонија. Пробивот најверојатно бил извршен преку вазалната територија на Константин Драгаш. Со оглед на тоа што главната цел на овој поход било ликвидирањето на владенијата на кралот Марко, најпрвин бил нападнат и заземен Прилеп, кој се предал без борба. Веднаш по паѓањето на Прилеп била опсадена и Битола која, за разлика од Прилеп, давала силен отпор. По извесно време градот конечно бил освоен, по што бил подложен на пљачка поради непослушноста за негово мирно предавање. На тој начин, со освојувањето на овие два града, била ликвидирана самостојноста на Марковото Кралство.
Кампањата на Тимурташ-паша ја почувствувал и најголемиот град во Македонија, Солун, кој се нашол на удар на османлиските сили за време на нивното враќање од походот во Албанија. Меѓутоа, овој обид за негово освојување не донел резултат, што не значело и откажување од страна на Османлиите од идејата за заземање на најголемиот македонски град. Конечно во 1387 година, по речиси двегодишно измачување на градот, тој паднал во рацете на Хајредин-паша. Но, тоа не било неговото дефинитивно покорување. Во него бил стациониран само мал османлиски одред, кој требало да го гарантира плаќањето на арачот што бил одреден со договорот за признавање на врховната султанска власт од страна на градските власти. Меѓутоа, овој одред бил во градот само три години и во 1390 година бил повлечен за набргу, 1391 или најдоцна 1394 година, повторно да биде вратен со што овој најважен приморски центар на Македонија веќе во последната деценија на XIV век бил под директна османлиска управа. Османлискиот поход од 1385 година не значел само освојување на централна Македонија. Во годините што следеле (до 1391/1392) биле освоени речиси сите позначајни градови во западна и на северна Македонија: Воден, Охрид, Костур, Кратово, Скопје, кое им давало силен отпор на освојувачите пред тие конечно да успеат да влезат во него и потоа да го претворат во силна воена база за своето натамошно напредување на север, во Србија и во Босна. Скопје бил последниот пункт од каде им бил даван отпор на новите освојувачи. Неговото паѓање значело и целосно покорување на Македонија. Вазалните територии на кралот Марко и на Константин Драгаш биле само мали острови што опстојувале во османлиското море. Нивната агонија траела до 1395 година, кога и двајцата како вазали на султанот загинале во Битката кај Ровине против влашкиот војвода Мирчо Стариот. Исто така, ниту краткотрајното ослободување на Солун (1403–1430), издејствувано од страна на византискиот цар Маноил II во почетокот на интеррегнумот во Османлиското Царство (1402–1413), немало никакво значење за Македонија, која веќе била цврсто стегната во рамките на новата држава. Новите закони и норми веќе почнале да го менуваат дотогашниот начин на живеење.
15 и 16 век
По крајот на Анагорската битка, на дел од територијата на Македонија се одвиле три востанија и тоа востанието на Муса Челеби (1409-1413), син на Бајазид I, кој се обидувал да дојде на престолот на империјата, потоа на шеикот Бедредин (1416) и на Дузме Мустафа (1416-1432). И покрај тоа што овие востанија имале османлиски карактер, во нив учествувале и голем број на христијанско население од Македонија.
Како прв проект за востание на Балканот го поднел Бертаден д'ла Брокиер до папата во 1433 година, а во 1461 година венецијанскиот пратеник во Рим, Павле Мавроцен исто така направил план за војна против Османлиите, но овој пат според истиот Македонија требало да биде приклучена кон територијата на Скендербег.
Во времето на востанието на Скендербег, низ Македонија поминала огромна османлиска армија која извршила неколку пустоши кон својот пат во Дебар. По неколкуте обиди на султанот Мехмед II, во 1467 година Османлите за својот пораз кај Кроја жестоко му се одмаздувало на невиното албанско и македонско население низ чија територија поминувале. Една година подоцна Мехмед II во Охрид, сомневајќи се дека црквата и граѓаните соработуваат со албанските востаници, го сменил охридскиот архиепископ Доротеј и за нов епископ го наименувал гркот Марко II.
Во текот на османлиското владеење се случиле неколку буни на територијата на Македонија. Така во 1564 година се случила Мариовската буна кога поради самоволието на собирачите на даноци. Се смета дека оваа буна била крваво задушена бидејќи во тоа време исчезнале селата Сатока и Пештје (Бешиште). Во 1598 година избувнала Велешката буна.
Во текот на 16 век се појавло и Ајдутството како најстара и најдолготрајна форма на вооружен отпор против Османлиите.
17 век
Во 1683 година по поразот на Османлиите кај Виена, австриските сили ги потиснале на османлиските на Балканот влегувајќи дури до Скопје во септември 1689 година по кое следувал грабеж на градот но самиот генерал Пиколомини во Скопје бил заразен од чума и починал во Призрен.
Во истиот период било кренато и Карпошовото востание на просторот меѓу Ќустендил и Скопје, со седиште во Крива Паланка. Востанието завршило со неуспех кога востаниците биле поразени од татарските сили на чело со Селим Гирај. Карпош, заедно со околу 200 соборци биле набиени на колец на Камениот мост во Скопје кое го означувало и крајот на востанието во декември истата година.
Список на латински изрази (P–Z)
Во продолжение следува список на најчесто употребувани фрази од P до Z од латинскиот јазик.
P
121.	Per aspera ad astra – Низ трње до ѕвездите
122.	Persona grata - Посакувана (драга) личност
Отоманска Македонија
18 век
Во почетокот на 18 век започнал т.н. Његушки бунт кога во Његуш требало од градот и од селата да бидат за јаничари одземени 50 момчиња. Незадоволството започнало неколку дена пред децата да ги одведат во Солун. На чело на бунтот застанал мартолозот Зисо Карадимо и неговите двајца синови, Васил и Димитар. При обидот децата да бидат одведени од Његуш, се кренал народот и дошло до бунт во кој побунетите го убиле силахдарот што требал да ги одведе идните јаничари, а потоа побунетите селани се разбегале по планините. Во ова јавно и вооружено движење зеле учество и жени - мајки на децата. Триесет од нив подоцна биле фатени и однесени во Солун, каде што заедно со голем број мажи, биле продадени во ропство. Резултатот на неколкуте потери што ги организирала турската власт бил следен: големата дружина на Зисо Карадимо била разбиена, Зисо бил убиен, неговите два сина заробени, па подоцна во Бер, од страна на судот, биле осудени на смрт со бесење.
Список на латински изрази (P–Z)
P
123.	Persona non grata – Непосакувана личност
Отоманска Македонија
18 век
Во 1767 година била укинета Охридската архиепископија која паднала под јурисдикција на Цариградската патријаршија. По укинувањето на Охридската Архиепископија настапиле големи денационализирачки процеси кои го зафатиле македонскиот народ. Сите верски објекти, кои воедно имале и образовен карактер, паднале под јурисдикција на грчките верски водачи по кое започнала елинската пропаганда.
Список на латински изрази (P–Z)
P
124.	Piscem natare doces – Учиш риба да плива
Отоманска Македонија
19 век
Во почетокот на XIX век започналo Негушкото востание кога во Његуш под влијание на Грчкото востание. Во него, зеле учество локалните Македонци потпомогнати од месните Власи и Грци во април 1822 година, против турската власт. На чело на востанието биле Логотет Зафиракис, Анастас Караташо Постариот, Ангел Гацо, Дијамандис и др. Зафиракис бил политички, а Караташо постариот воен водач. Востанието започнало со напад на османлискиот гарнизон во Негуш, кој бил уништен, а градот бил ослободен. Востаниците формирале и Воен штаб. Заземањето на Негуш придонело на востаниците да им се придружи населението од Држилово, Лозица, Граматиково, Катраница и други населени места. Востанието се ширело и кон Воден и Костур, зафатило и многу села по реката Бистрица. Против востаниците била испратена редовна војска под команда на Лабуд-паша. Востанието било задушено, а дел од востаниците успеале да избегаат на југ и да им се придружат на грчките востаници.
Список на латински изрази (P–Z)
P
125.	Plus minus - одприлика
126.	Post hoc, ergo propter hoc - После ова, значи за ова
127.	Post meridiem - Попладне
Отоманска Македонија
19 век
Исто така кон крајот на XIX век најпознати востанија се Разловечкото востание, Кумановско востание и Кресненско востание. Главен иницијатор и организатор на Разловечкото востание од 1876 година бил Димитар Поп Георгиев Беровски и неговиот дедо Поп Стојан со центар во селото Разловци. Кумановското востание било кренато кон крајот на Руско-турската војна (1877-1878), и ги зафатило кумановско, кривопаланечко, кратовско, овчеполско, а центар на востанието бил манастирот Забел. Кресненското востание избувнало по крајот на Руско-турската војна (1877-1878) во селото Кресна.
МРО
На 23 октомври 1893 година била основана Македонска револуционерна организација со цел по пат на вооружена борба да се извојува политичка автономија на Македонија и Одринско. На основачкиот состанок усвоиле програма за дејствување. Бил усвоен Устав на Организацијата (во почетокот на 1894) и се конституирал Централниот комитет (претседател д-р Христо Татарчев, секретар Дамјан Груев). Била изградена мрежа на Организацијата во поголемите центри во Македонија (до средината на 1894). Особено силен подем бележела по стапувањето во членство и во раководењето на Гоце Делчев, Пере Тошев, Ѓорче Петров, Јане Сандански и други македонски револуционери. Во летото 1894 г. во било одржано Ресенското советување на членовите на ЦК и на делегатите на месните комитети посветено на организациони и на тековни прашања за револуционерно дејствување. Биле формирани три револуционерни окрузи: Солунски, Битолски и Скопски. Организацијата изградила (до есента на 1895) разгранета мрежа во сите делови во Македонија и прогласила сувереност на организационата територија, спречување на дејствувањето на други организирани групи со исти цели во Македонија. Македонските комитети формирани во странство можеле да дејствуваат исклучиво во рамките на МРО. По формирањето на Македонскиот комитет во Софија (подоцна преименуван во Врховен македонски комитет, 1895), ЦК на МРО веднаш побарал тој комитет да ја сообрази својата активност со потребите на МРО и да работи како помошен комитет. Софискиот комитет продолжил да дејствува како паралелна организација во македонското револуционерно движење. На 5/12 јануари 1896 година се одржал Солунскиот конгрес со учество на првите луѓе на Организацијата: Гоце Делчев, Дамјан Груев, Ѓорче Петров, Пере Тошев, д-р Христо Татарчев, Петар Поп Арсов и др. На конгресот, била усвоена нова политичка стратегија и тактика во дејствувањето. Конгресот усвоил нова управна поделба и територијална организација и промена на организациското името во Тајна македонско - одринска револуционерна организација (ТМОРО). Месните комитети биле ополномоштени да вршат просветување на жените и создавање масовно народно движење. Усвоените промени биле вградени во актите и Уставот и внатрешниот правилник.
Список на латински изрази (P–Z)
P
130.	Potius sero quam numquam – Подобро некогаш отколку никогаш
131.	Prima virtus est vitio carere - Најважна доблест е да бидеш без маани
132.	Primum vivere, deinde philosophari – Прво да живееш, после да филозофираш
Отоманска Македонија
20 век
Едно од најзначајните востанија на МРО било Илинденското востание од 1903 година. Конгресот на Македонската револуционерна организација, одржан во Солун, донел одлука да се крене оружено востание при што започнувањето и водењето на востанието им биле препуштени на окружните комитети. Конгресот на Битолскиот револуционерен округ, одржан во Смилево, одлучил да се крене општо ослободително востание и избрал Главен востанички штаб на Битолскиот револуционерен округ (во состав: Дамјан Груев, Борис Сарафов и Анастас Лозанчев), кој донел одлука востанието да започне на денот Свети Илија, 2 август 1903 година (нов стил). Две недели по почетокот на востанието во Македонија, тоа започнало и во Одринско. Водач на востаниците во Одринско бил Михаил Герџиков. Во текот на востанието биле ослободени Крушево, Невеска и Клисура заедно со околу 150 села и била создадена востаничка територија која се протегала од Дебарско - Кичевскиот регион, преку Охридско, Струшко, Битолско, Леринско, Костурско и Воденско. Во текот на востанието, на 3 август 1903 година била создадена Крушевска Република со седиште во градот Крушево а на чело на републиката застанал Никола Карев како претседател. На 13 август бил заземен градот Крушево, а со тоа престанала да постои и републиката. Востанието целосно било задушено во ноември 1903 година.
Список на латински изрази (P–Z)
P
133.	Primus inter pares – Први меѓу еднаквите по ранг
Отоманска Македонија
20 век
Во Младотурската револуција било инволвирано и македонското население. Во неа учество зеле и Македонци на чело со Јане Сандански кои се бореле за целите на Младотурците како и за добивање на автономија.
Список на латински изрази (P–Z)
P
134.	Procul a Jove procul a fulmine - (Далеку од Јупитерр, далеку од гром) Подалеку од моќните, подалеку од нивниот бес.
135.	Pulsate et operietur vobis – Тропнете и ќе ви отворат
Отоманска Македонија
20 век
Протерувањето на Османлиите од Македонија се случило по крајот на Балканските војни кои се воделе меѓу балканските сојузници (Србија, Црна Гора, Бугарија и Грција) и Османлиското Царство. Според Букурешкиот договор, територијата на Македонија била поделена помеѓу Грција, Бугарија и Србија.
Список на латински изрази (P–Z)
Q
136.	Quae nocent, saepe docent - Што штети, често учи
Отоманска Македонија
Административно уредување
Македонија, во поглед на административната припадност постојано била дел од Румелискиот беглербеглак, а нејзината територија влегувала во состав на повеќе санџаци. Во 15 и 16 век имало вкупно седум санџаци, формирани во различно време, кои целосно или делумно се простирале на територијата на Македонија. Тоа биле санџаците: Паша, Ќустендилски санџак, Охридски санџак, Солунски санџак, Скопски санџак, Јанински санџак и Лерински санџак. Еден од најстарите и најголеми санџаци во Румелискиот беглербеглак бил Одринскиот санџак со кој дирекно управувал румелискиот беглербег, со титула паша, поради што и го добил називот Паша санџак. Овој санџак зафаќал и најголем дел од територијата на јужна и северна Македонија. Во првите децении на 16 век нему му припаѓале градовите, кои истовремено биле и центри на кази и на нахии: Драма, Зихна, Неврокоп, Демир Хисар, Аврет Хисар, Сер, Солун, Ениџе Вардар, Сидерокапса, Бер, Серфиџе, Хрупишта, Костур, Биглишта, Скопје, Тетово, Кичево, Велес, Прилеп и Битола. Поради неговата големина, овој санџак станал неподобен за управување и во наредните години, со одземање територии од него, биле создадени два нови санџака: Солунскиот и Скопскиот, кои го поделиле Паша санџакот во два неповрзани дела.
Список на латински изрази (P–Z)
Q
137.	Quidquid latine dictum sit, altum videtur - Што и да се каже на латинси звучи мудро
Отоманска Македонија
Административно уредување
Ќустендилскиот санџак се простирал на македонска, српска и бугарска територија, а се смета дека бил создаден по загинувањето на Константин Драгаш (1395 година), кој ја држел оваа област како османлиски вазал со центар во Ќустендил. Во неговиот состав влегувала цела североисточна Македонија, со териториите и административните центри: Кратово, Нагоричане, Славиште, Штип, Кочани, Пијанец, Малешево, Струмица, Петрич, Мелник, Дојран, Бојмија, Конче, Тиквеш, а делумно и Мариово и Пчиња. Почетокот на постоењето на Охридскиот санџак, исто така, се поврзува со 1395 година и загинувањето на кралот Марко во Битката кај Ровине. Во рамките на овој санџак, со центар во Охрид, влегувал само мал дел од западна Македонија, додека неговата територија, во најголем дел, се простирала во Албанија. Кон крајот на 16ввек од македонска територија кон овој санџак припаѓале казите Охрид, Дебар и Старова, во чиј состав влегувале нахиите: Охрид, Преспа, Дебрца, Горни Дебар, Река, Жупа, Долго (Голо) Брдо, Мокра и Гора.
Список на латински изрази (P–Z)
Q
138.	Quisque suorum verborum optimus interpres – Секој е најдобар толкувач на своите зборови
Отоманска Македонија
Административно уредување
Солунскиот санџак бил создаден со одземање територии од огромниот Паша санџак. Точното време на настанување на овој санџак не се знае, но кон средината на 16ввек, кога тој се зацврстил како управна единица, во него влегувале казите: Солун, Бер, Аврет Хисар, Ениџе Вардар, а нешто подоцна Воден и Сидерокапса. Карактеристично за овој санџак е тоа што тој се простирал исклучиво на македонска територија.
Список на латински изрази (P–Z)
Q
139.	Quo vadis, Domine? – Каде одиш, Господе? - апостолот Петар му рекол на Христос
Отоманска Македонија
Административно уредување
Скопскиот санџак, со центар во Скопје, бил создаден најдоцна во 1553 година, кога за првпат оваа област се спомнува како санџак на чело со санџакбег. Кон него припаѓале казите кои порано биле во состав на Паша санџакот: Скопје, Тетово, Прилеп и Кичево. И овој санџак, кој со мал исклучок на север ја опфаќал нахијата Качаник, се простирал исклучиво на македонска територија и не претрпел некои позначајни промени во однос на неговиот состав. Освен горенаведените санџаци, во југозападна Македонија навлегувал санџакот Јанина, кој од македонска територија во себе ја вклучувал казата Гребена (Гревена). Исто така, за еден краток период, меѓу 1520 и 1530 година, на територијата на Македонија постоел и Леринскиот санџак, кој се поклопувал со територијата на казата Лерин. Но, околу 1530 година, тој бил укинат и повторно сведен на каза, која била приклучена кон Паша санџакот. Ваквата административна поделба на територијата на Македонија се задржала и во наредните векови на османлиската доминација. И покрај тоа што границите на државата постепено се поместувала на север, овие санџаци не претрпеле никакви позначајни територијални промени. За еден подолг период тие постоеле во овие граници и функционирале како цврсти административни управни единици.
Список на латински изрази (P–Z)
R
140.	Recta linea brevissima, recta via tutissima – Правата линија е најкратка, правиот пат е најсигурен
Отоманска Македонија
Економија
Османлиското Царство била организирана врз систем на воен феудализам, наречен тимарско-спахиски систем кој се темелел врз државната сопственост на земјата. Во раниот период од османлиската доминација во Македонија имало и спахии-христијани што поседувале тимари. Во средината на 15 век во Прилепската и Кичевската нахија имало 27 тимари и еден зеамет, а во 1466/1467 година во Дебарската област бројот на христијанските тимари изнесувал 18. Зеаметот, што го држел Ѓерг Степан, субашија на Кичево, покрај Кичево во себе вклучувал и 29 села, 23 мезри и еден манастир и носел годишен приход од 50.200 акчиња На територијата на Македонија имало и хасови, кои биле најкрупни, но многу ретки имоти во Османлиското Царство. Некои од најбогатите извори на приходи во Македонија, како што биле Кратовските рудници, риболовот во Охридското Езеро и околните реки, Струга со неколку околни села, плодното земјиште во Солунско, Битолско, биле всушност хасови на султанот. Покрај султанот, со хасови располагале и везирите и другите високи функционери во државата. Познатиот скопски краишник Иса-бег бил еден од најголемите феудалци на Балканот со годишен приход од 763.000 акчиња.
Список на латински изрази (P–Z)
R
141.	Reliquiae reliquiarum – Остаток од остатокот
Отоманска Македонија
Економија
Како и во останатите потчинети територии, така и на територијата на Македонија, економската потчинетост на рајата се изразувала преку феудалната рента што селаните им ја давале и на феудалецот и на државата. Најзначаен од овој вид даноци бил арачот или џизието. Него го плаќала само немуслиманската раја, односно христијаните и Евреите, како замена за неслужење воена обврска и како доказ за нивната лојалност кон државата. Посебно тежок за христијанската раја бил т.н. данок во крв кој се состоел од собирање на најздравите деца од христијанската раја, кои потоа биле водени во Истанбул, преведувани во ислам и подложувани на специјален режим на воспитување. Најнадарените од овие деца станувале дел од личната придружба на султанот и припадници на јаничарскиот корпус.
Список на латински изрази (P–Z)
R
142.	Repetitio mater studiorum est – Повторувањето е мајка на знаењето
Отоманска Македонија
Демографија
Со османлиското освојување на Македонија започнала и промена во демографската сфера на населението. По освојувањето започнало колонизирање на територијата од муслиманско население најпрвин во градските средини. Поголемите градови во земјата, како Сер, Битола и Скопје станале со побројно муслиманско население. Освен муслиманско, во времето на Реконквистата во Османлиското Царство се населиле голем број на евреи. На македонска територија, најмногу од нив се населиле во Солун. Во почетните години на османлиската доминација имало и примери на присилно депортирање на домородното христијанско население во Охрид и Скопје. Албанци во Македонија почнале да се доселуваат поинтензивно дури после средината на 18 век. Според отоманскиот попис на населението од 1430 - 1431, во Македонија немало воопшто Албанци. Веќе од средината на 15 век, со исламизацијата на Албанците, тие во мал број почнале да доаѓаат во Македонија како турски војници и наеминци, но во многу мал број. Во отоманскиот попис од 1452 - 1453 година, се забележани само 32 албански семејства на територијата на цела Македонија и тоа 31 семејство во вилаетот Калканделен (Полог) и 1 католичко семејство во Скопје.
Список на латински изрази (P–Z)
R
143.	Res, non verba - Дела, не зборови
Отоманска Македонија
Демографија
Исламизацијата сред христијанското население во Македонија започнало во 15 век, иако во почетокот течело бавно и се ограничило речиси исклучиво на градовите. Според пописите на населението од 1445, 1452/53, 1465, 1467/68 година, во повеќето од македонските градови не биле регистрирани исламизирани христијани, исклучок биле неколку поединечни случаи во Драма, Сер, Тетово, Скопје и Битола. Исламизацијата продолжувала со сè посилно темпо, а најсилниот бран се случил во втората половина на XVI век. Според пописите од 1569/70 годнина, во градовите Скопје, Тетово, Кичево, Прилеп, Битола, Лерин, Костур, Бер, Ениџе Вардар, Серфиџе, Солун, Демир Хисар, Неврокоп, Сер, Драма, Кавала, Штип, Струмица, Дојран и Кратово биле регистрирани вкупно 3.019 исламизирани лица, што во однос на регистрираните муслимани изнесувало нешто повеќе од една третина. Во Дебарската Каза од Охридскиот Санџак, според пописот од 1583 година, тој процент бил уште повисок. Се смета дека процентот на исламизираните христијани по градовите кон крајот на XVI век изнесувал една четвртина од градската популација.
Култура
Културата на територијата на Отоманска Македонија во класичниот османлиски период може да биде поделена на селско-христијанска и на градско-муслиманска. Македонските села останале претежно христијански и во нив продолжила да се развива православната духовна култура. Таа била нераскинливо поврзана со селските манастири и цркви. Составен дел на македонската христијанска култура била и народната епика. Меѓу најпопуларните народни јунаци опеани во народните епови како борци против Османлиите се: Марко Крале, Болен Дојчин и Момчил Војвода. Најпознат лик од усната народна проза станал ликот на Итар Пејо. Во градовите се јавиле голем број исламски книжевни дејци и литерати кои пишувале поезија и проза, од кои најпознати биле Атаи Ускуби, Исак Челеби, Вејси Ефенди, Хавери, Зухури итн.
Список на латински изрази (P–Z)
R
146.	Risum teneatis? - Можете ли да не се насмеете?
S
147.	Sapienti sat – На паметниот му е доста
Отоманска Македонија
Религија
Со османлиското освојување на Македонија, Охридската архиепископија претрпела големи материјални загуби со одземањето на големи имоти и претворањето на голем број цркви во џамии, меѓу кои биле и катедралната црква Света Софија и Свети Пантелејмон во Охрид. Кон средината на 19 век била формирена Бугарска егзархија со султански ферман во 1870 со центар во Цариград, и до Балканските воjни ги вклучувала епархиите Битолска, Велешка, Дебарска, Охридска, Скопска, Струмишка, Неврокопска и имала обласни претставители во Леринско (Магленско), Воденско, Солунско, Поленинско (Кукушко), Серско, Мелнишко, Драмско. Во 1912 имала 1,373 егзархиски училишта со 2,266 учители и 78,854 ученици во Македонија.
Список на латински изрази (P–Z)
S
148.	Sapiens homo omnia sea secum portat - (Паметниот човек се со себеси носи )Освен знаењето ништо друго не ни е потрбно
Отоманска Македонија
Религија
Најважниот духовен центар на Евреите во Македонија бил Солун. Во овој град творел и Дон Јуда Беневиста, еден од најучените и најбогати Евреи во тоа време. Тој создал голема библиотека и ја основал Солунската талмудска академија, која станала културен центар на македонските Евреи.
Список на латински изрази (P–Z)
S
149.	Semper dic verum, vacuam duc crimine vitam, fer patienter onus, fac sapienter opus. – Секогаш зборувај ја вистината, не прави зло , трпеливо поднесувај товар , разумно работија работата
150.	Senatus populusque Romanus - Римскиот сенат и народ
151.	Si fueris Romae, Romano vivito more, si fueris alibi, vivito sicut ibi - Ако бидеш во Рим, живеј на римски начин, ако бидеш на друго место, живеј како таму
Отоманска Македонија
Архитектура
Во периодот од 15 век до XVIII век биле изградени повеќе цркви, најголемиот дел од нив во селата или во склоп на изградените манастири, како што се: Црква „Св. Спас“ - Лескоец од 1426 година, Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Велестово од 1444 година, Црква „Св. Никола“ - Трново од 1505 година итн. Куќата на Робевци во Охрид се смета за едeн од најрепрезентативните објекти на градската архитектура во Македонија која била изградена во XIX век.
Список на латински изрази (P–Z)
S
153.	Sic transit gloria mundi – Така поминува вистинската слава на светот
154.	Sine language Latina nulla intelligentia - Без знаење латински јазик нема образование
155.	Sine lege autem poena conscientia est - Каде нема закони, казна е совеста
156.	Si vis pacem, para bellum - Ако сакаш мир, спремај се за војна
157.	Sub rosa - (Под ружи). Во тајност, во доверба
158.	Sub voce – Под зборот
159.	Suaviter in modo, fortiter in re! - во начин благо, во суштина непропустливо!
161.	Surdo fabulam naras – На глувиот му зборуваш (залудно му зборуваш)
T
162.	Tabula Pythagorica - Таблица множење
163.	Tabula rasa - Таблица празна
164.	Tantum possumus quantum scimus - Толку можеме колку што знаеме
165.	Tantum scimus quantum memoria tenemus – Koлку што знаеме толку и памтиме
166.	Tempori parce! - Штеди време!
167.	Teneo te, Africa! – Те држам, Африко! - Светониј за Цезар