cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Книжевност
Книжевност или литература (lit(t)era — буква) — уметноста на пишани дела. Иако двата поими се синонимни, книжевност го опфаќа уметничкиот дел од творештвото, додека поимот литература се користи за означување на каков било вид пишано творештво. Како заеднички поим се однесува на било која пишана форма, како и на целото книжевно дело во постоење, како во светски рамки, така и во рамките на една издвоена култура.
Во антиката и подоцнежното време, денешното значење на поимот поезија тогаш го носел значењето литература, бидејќи уметноста да се твори, односно пишува во стихови се сметала за литература. Прозата, од друга страна дури подоцна почнала да се оформува како посебна уметност, за да сега и прозата и поезијата претставуваат само начин на кој се пишува, односно твори или создава едно книжевно дело.
Одлики на литературата
Литературата се разгледува во однос на еден народ, најчесто вклучувајќи збир од текстови што претставуваат еден народ. И покрај тоа што литературата може да закружува најразлични ентитети, како што се здруженија, филозофски школи, историски периоди и др., сепак најчесто, употребата на зборот литература паѓа под оваа определба.
Поопшто гледано, литературата може да претставува збир разкази, песни и драми што се однесуваат на некоја одредена тема.
Клацифицирајќи некаков елемент како дел од литература (на пр. македонска книжевност, научна литература, итн.), може да се наиде на неколку потешкотии. Во одредени контексти, поимот„литература“ означува каков било симболички запис кој може да содржи слики и скулптури, а нормално и букви. За други, литературата мора да содржи само примери на тексуално сложени букви, или некакви други примери на симболично пишани јазици (на пр. хиероглифи). Уште поконзервативна интерпретација ќе бара текстот да има физичка форма, вообичаено напишана на хартија или друга форма кој овозможува печатење.
Теорија на книжевноста
Според Џакомо Леопарди, вредноста на книжевноста зависи во прв ред од стилот, и тоа во толкав обем што ако на едно дело му се одземе стилот, тоа ќе се сведе на нешто без никаква вредност. Стилот, пак, е нераскинливо поврзан со јазикот. Исто така, тој смета дека за некој да може да ја оцени вредноста на книжевното дело, тој самиот мора да знае совршено да пишува, толку колку што е умешноста на писателот кој се оценува. Бидејќи малку луѓе ја поседуваат способноста за правилно оценување на книжевните дела, Леопарди тврди дека славата на најдобрите писатели повеќе зависи од случајноста отколку од нивната вистинска вредност. Имено, книжевните дела не се оценуваат според нивната вредност сама по себе, туку според впечатокот што го оставаат кај читателот, кој ги набљудува книжевните дела во самиот себеси, а не во самите нив. Поради тоа, многу луѓе, кои се одликуваат со здрав разум и голема остроумност, не се способни да ги оценуваат книжевните дела, зашто не можат својата душа да ја изедначат со душата на писателот. Исто така, оценувањето на книжевното дело зависи и од моментното расположение на читателот, т.е. едно исто дело може во еден период да го возбуди читателот, а другпат да не остави никаков впечаток врз него. Во продолжение, судот за некое дело се носи и под влијание на претходно искажаните оцени за него, т.е. за некое славно дело носиме висок суд знаејќи дека е славно, т.е. врз основа на искуството за неговата вредност, црпено од минатото. Оттука, оценувањето на новите дела, за кои нема претходно утврдени судови, често се врши според моментниот впечаток. На пример, доколку некој современ автор би напишал дело со еднаква или повисока вредност од „Илијада“, тоа дело би било помалку ценето, зашто зад него не стои вековната слава на „Илијада“. Слично на тоа, кога некој би ги читал „Ослободениот Ерусалим“ или „Бесниот Роландо“, без да ја познава славата на овие дела, тој би ги оценил пониско од некоја друга книга. Според тоа, Леопарди смета дека постои голема несигурност во оценувањето и донесувањето суд за вредноста на книжевните дела.
Поезија
Песна е композиција обично напишана во стих. Песните се потпираат на сликовитост, прецизен избор на зборови, и метафора. Формата се мери во нагласоци или во ритам на слогови со различна должина, и тие може но не мора да користат рима.
Есеи
Есејот е кратка пишана форма што содржи расправа на одредена тема од гледна точка на авторот.
Прозна фикција
Прозата се состои од запис што не и се покорува на ниедна специфична формална структура (освен најосновна граматика). Прозниот запис често е сув запис, иако не значи дека не може да биде и елегантен, убав (но без да ги користи формалните својства на зборовите, како рима и метрика).
Други видови на прозна литература
Филозофија, историја, новинарство, како и легалните и научни трудови традиционално се сметаат за литература. Во нив спаѓаат некои од најстарите прозни записи во постоење; романите и прозните приказни се наречени „фикција“ со цел да се прави разлика меѓу нив и фактичкиот запис, кој писателите историски го сметаат за проза.
Извори на литература
Најстарите извори на литературата се митот и фолклорот.
Мит
Најстари извори на литературата се митовите. Митот е фантастична приказна, создадена во најдалечното минато во која се раскажува за она што се случило на самиот почеток. Тоа се народни приказни во кои луѓето во недостаток на научни сознанија создавале фантастични објаснувања. Митовите се всушност приказни за создавањето на земјата, небесните тела, човекот, животните итн.; тие се прв обид за толкување на стварноста, за природните појави како менувањето на денот и ноќта, годишните времиња, грмотевицата итн.; тие се прв учебник за моралот и доброто однесување на човекот.
Митовите се поделени на: 1. митови за создавање на космосот (редот) - космогониски митови; 2. митови за настанокот на живиот свет; 3. митови за настанокот на астрономските тела; 4. митови за крајот на светот - есхатолошки митови.
Митовите се сакрални (свети) творби, а не литературни, но им служат на литературните творби како богат извор на мотиви употребувани до ден-денес. Разни народи со текот на времето создавале бројни митски приказни оформувајќи збир од митови наречен митологија. Сите делови на светот имаат своја митологија, но најпознати се: египетската, сумерската, индиската, кинеската, древномакедонската (балканска, старогрчка), римската и др.
Фолклор
Фолклор е целокупното духовно творештво на еден народ. Тука ја подразбираме освен народната литература и севкупната народна традиција и народните обичаи, народните верувања, народната музика и игра (ора), како и народната материјална култура - ликовна орнаментика, народни носии, занаети, архитектура итн.
Народната литература води потекло од митологијата. Од обредните песни посветени на божествата и од митолошките приказни подоцна се развиле нови литературни творби познати како народна книжевност.
Поделби на литературата
2. Според тоа каква форма употребил авторот при создавање на своето дело, литературата може да ја поделиме на:
Поезијата и прозата се двата начина на кои се пишува литературата. Тие се разликуваат надворешно (визуелно). Поезијата е стиховна организација на текстот со своја ритмика. Прозата, пак, е поблиска до секојдневниот говор.
3. Според времето кога е создавана и според заедничките белези на творбите во определени периоди е направена историска поделба на литературата, односно периодизација (периоди, правци). Од најдалечното минато до денес во европската литература ги разликуваме следните периоди:
4. Според внатрешните својства на книжевните дела, литературата се дели на родови:
Лирско-епските дела не се посебен род, туку претставуваат меѓурод каде лирските и епските елементи се испреплетени. Родовите, пак, се делат на литературни видови.
Крсто Захариев
Крсто Захариев е роден во 1860 година во серското село Ореовец, Егејска Македонија, тогаш во Отоманската империја, денес Мармарас, Грција. Станува ајдутин и е помошник војвода на Стојо Костов. Се населува се во Дупница. Во 1895 година заедно со Стојо Костов зема учество во Четничката акција на Македонскиот комитет. После опожаруването на Доспат, заедно со војводата и уште 15 ајдуци се одделуваат од четата и тргнуваат за Серско, тогаш со доминантно македонско население, за да киднапираат богат турски земјопоседник од Алистрат. При нападот на чифлиот во август војводата Дедо Стојо загинува и четата се растура. Помошник-војводата Захариев се враќа, повторно го напаѓа чифликот, го сече телото на војводата на мали парчиња и ги расфрла низ поле, за да не се разбере за смртта на стариот војвода, закана за Турците во регионот. .
Во 1897 година во Дупница, по повод грчко-турската војна, Врховниот комитет под раководство на Крсто Захариев, составено од триесетина четници, меѓу кои и Јане Сандански, потоа истакнат македонски војвода, борец против турскиот окупатор како и против бугарската и грчката пропаганда. Одредот оружјето го набавил од Бугарија. Најсериозниот судир на четата со турските трупи е над македонското село Пирин, во областа на  Дебел Рид. По еднодневна битка со околу 150 турски војници, четата бега без ниту еден убиен или ранет четник. Следувала втора битка, во која загинале околу 250 војници, повторно без загуби на четата. Во близина на селото Лопово, одредот повторно бил изненаден од војник и во битката загинал еден комита, а Јане Сандански бил ранет во раката.
Убиен е на 27 август 1899 година на патот кон Бугарија во битка со турски аскер во Мелник, во близина на влашките колиби кај Лопово. Неговиот брат Иван Захариев и Стојан Ангелов од Решково починаа заедно со него. Според современиците, тие биле предадени од активисти на ВМРО - Михаил Капатовалијата и наставникот Коста Калимантсалијата ( вметнат бугатски елемент во ВМРО - бугарски платеници). Првиот учествуваше во потерата, а на Питер Манџуков му ја припишува улогата на извршител. На подол начин, типичен за тогашното бугарско делување кон ВМРО и општо кон Македонија.
Киро Глигоров
Киро Глигоров, родено име Киро Панчев (, —, ) — Македонски активист на македонското студентско и комунистичко движење, записничар на првото заседание на АСНОМ 1944, македонски и југословенски економист, политичар и државник, прв претседател на самостојна и независна Република Македонија.
Во февруари 1990 година се вклучил во Македонскиот форум за подготовка на македонска национална програма. Глигоров активно учествувал во работата на овој форум на кој се разгледувала ситуацијата во Југословенската Федерација и можностите за разврската со осамостојување на Социјалистичка Република Македонија. По изгласувањето на Декларацијата за сувереност на државата, на 25 јануари 1991 година, Глигоров бил избран за прв претседател на самостојна и суверена Република Македонија од страна на Собранието на Република Македонија на 27 јануари 1991 година. На 7 март му го доверил мандатот на Никола Кљусев за формирање на првата влада.
Глигоров имал активна улога во процесот на политичкото осамостојување на Македонија и нејзиното меѓународно признавање. Така тој бил автор на прашањето поставено на референдумот одржан на 8 септември 1991 година: „Дали сте за суверена и самостојна држава Македонија со право да стапи во иден сојуз на суверени држави на Југославија?“ Според тврдењето на тогашниот претседател на Собранието на Република Македонија, Стојан Андов, во август 1991 година тој имал долг и тежок разговор со претседателот на Република Македонија, Киро Глигоров (кој бил автор на референдумското прашање), убедувајќи го да го избрише вториот дел од референдумското прашање. Плашејќи се од воената интервенција од страна на ЈНА, Глигоров останал на својата формулација на референдумското прашање. По успешно одржаниот референдум, Глигоров излегол на плоштадот „Македонија“ и со восхит ги поздравил насобраните граѓани.
По донесувањето на Уставот, сите активности за меѓународното признавање на Македонија ги презел претседателот Киро Глигоров. На 16 декември 1991 година, Советот на министрите на Европската заедница (сегашната Европска комисија) донел одлука да ја признае независноста на оние републики од СФРЈ кои ќе побараат признавање, но кои ги исполнуваат условите поставени од страна на Европската заедница. Притоа, републиките на СФРЈ кои барале меѓународно прзнавање, со помош на претседавачот на Конференцијата за Југославија, ги проследиле пријавите до Арбитражната комисија (предводена од франускиот правен експерт Робер Бадентер), која требало да даде мислење пред да се донесе дефинитивната одлука за признавање. Претседателот на Република Македонија, Киро Глигоров, навреме ја поднесол пријавата за меѓународно признавање, а Арбитражната комисија подготвила прелиминарен текст којшто го испратила до Република Македонија. Во мислењето на Арбитражната комисија (точката 2а) се изразувала одреден сомнеж во однос на желбата на Македонија за стекнување независност, предизвикан од вториот дел на референдумското прашање. Поради тоа, на 11 декември, во весникот „Нова Македонија“, претседателот Глигоров објавил реакција поради прелиминарното решение на Арбитражната комисија. Во писмото испратено до Бадентер, Глигоров го опишал доследното, последователно донесување правни акти за независноста на Македонија и дал објаснување за вториот дел од референдумското прашање - неговото убедување дека состојбата во СФРЈ ќе се смири со посредство на меѓународната заедница и дека ќе се создаде нов сојуз на републиките.
Глигоров за своето успешно, конструктивно водење и регулирањето на меѓународните односи на македонската држава бил добитник на бројни меѓународни награди и признанија. По говорот на Универзитетот во Питсбург, Соединетите Американски Држави бил прогласен за почесен доктор на Универзитетот, на 21 септември 1997 година. На 5 јануари 1998 година во Неапол му била врачена Средоземната награда за мир. По истекот на вториот претседателски мандат, го отстапил претседателското место на новоизбраниот кандидат Борис Трајковски.
Глигоров бил оженет со Нада Глигорова, ќерка на Стојан Мишев. Киро Глигоров бил најстариот македонски политички функционер. На 17 ноември 1999 година, кога завршил неговиот втор претседателски мандат, тој имал 82 години, а во 2000 година Гинисовата книга на рекорди го забележала Глигоров како најстар претседател на држава во светот. Глигоров починал во длабока старост — 94 години, на 1 јануари 2012 година во својот дом во Скопје.
Потекло
"Потеклото и семејната средина се фундаментален елемент во биографијата на една личност. Тие го обусловуваат неговиот живот во неговата најрана фаза, а оставаат траги во целокупната негова натамошна дејност..."
- Христо Андонов-Полјански
Штип
Штип е еден од најстарите градови во Македонија. Градот е сместен меѓу висините на Исарот, Мерите и Кумлакот. Малата река Отиња (долга 3 км) тече низ центарот на Штип и го дели на два дела. Исто така, низ Штип поминува и реката Брегалница. Отиња се влева во реката Брегалница, во југозападниот дел на градот, во Штипско Ново Село. Составен дел на градот Штип е Ново Село, кое се наоѓа во јужниот дел на градот, во клисурата на Брегалница, веднаш зад Исарот, на патниот правец кон Радовиш.
Во 1837 година, Штип веќе имал 17 000 жители, а во 1899 година, 20 900 жители. . Во 1830 година, во Штип било отворено првото училиште на македонски народен јазик, а во 1868 година, Јосиф Ковачев (1839-1898) го отворил првото педагошко училиште. Нешто подоцна, во 1872 година започнало со работа првото народно читалиште "Дејателност". При крајот на 19 век, од 1894 до 1896 година, во училиштето (изградено во 1872 година) во Ново Село предавал Гоце Делчев, идеологот на македонското националноослободително револуционерно движење.
Семејство
Киро Глигоров е роден на 3 мај 1917 година во Штип. Потекнува од просечно македонско семејство за тоа време. Татко му бил занаетчија а мајка му домаќинка. По презиме, Глигоров е роден како Панчев, но бидејќи татко му бил бојаџија честопати во градот неговото семејство ги нарекувале и како Бојаџиески.
Кога наполнил доволно години за да посетува училиште, односно во 1924 година, директорот на тогашното српско основно училиште во Штип му го променил името и презимето како Ќирило Глигоровиќ. Со такво име тој се задржал сè до 1941 година. Од 1928 година се запишал на тогашната прогимназија во Штип, каде некое време работел како библиотекар. Истото го завршил во 1932 година. Своето средно образование го продолжил во Скопје на Машката гимназија (1932-1936), каде станал и член на гимназискиот кружок.
По матурирањето, Глигоров се запишал на Правниот факултет во Белград, каде што студирал во периодот помеѓу 1936–1940 година. Во престолнината на Кралството Југославија, тој се вклучил како член, а извесно време и како секретар на Културно-уметничкото друштво „Вардар“. Заедно со загрепските членови на Културно-уметничкото друштво „Вардар“ учествувал во Македонското народно движење, а за време на летниот одмор и во дејноста на Студентската колонија во Охрид. Како студент од трета година, во настанатата провала од страна полицијата, тој за првпат бил уапсен, но поради немање докази бил ослободен. Во затворот ја составил песната „Ленка“ што останала многу популарна и во текот на Народноослободителната борба во Вардарска Македонија.
Влегување во КПЈ
По завршувањето на студиите во Белград, Глигоров кратко време работел како приправник во некоја канцеларија во Белград. Но, кога на 6 април 1941 година Белград бил бомбардиран од страна на Нацистичка Германија, Глигоров се вратил во Скопје. Овде, се вработил во „Вардар Банка“ како правник, а потоа и сам отворил адвокатска канцеларија. На оваа позиција се задржал многу малку, бидејќи бил наклеветен од страна на некој соработник дека бил опасен „србин“. Така, по вторпат тој бил приведен како комунист. По пуштањето од притвор, Глигоров активно се вклучил во антифашистичкиот илегален отпор, соработувајќи со Кузман Јосифовски - Питу.
Формирање на АНОК
Во есента 1943 година бил формиран Антифашистичкиот народноослободителен комитет, по иницијатива на КПЈ. Глигоров во АНОК се вклучил преку Кузман Јосифовски - Питу. Оваа организација дејствувала како еден вид прв зачеток на подоцнежната власт. На состаноците кои ги одржувале заедно со другите членови на АНОК, тематски најмногу се разгледувало прашањето околу создавање на македонска држава во составот на Југославија.
По разгледувањето на објавувањето на Манифестот на Главниот штаб на НОВ и ПОМ, во октомври 1943 година, АНОК изразил несогласност со југословенската концепција и целите на борбата, застапувајќи се за обединување на деловите на Македонија во единствена борба за слобода. Приговорот на АНОК на Манифестот, во вид на писмо до Главниот штаб на НОВ и ПОМ) го формулираат Глигоров и Благој Хаџипанзов во декември 1943 година. Негативната реакција на овој Приговор членовите на АНОК ја чувствувале и долго по Ослободувањето на Македонија.
Истата година Глигоров се оженил со Нада, со која имал две ќерки и еден син.
Антифашистичко Собрание за Народно Ослободување на Македонија
Во почетокот на мај 1944 година, Киро Глигоров за првпат излегол во партизани. Истовремено, како член на АНОК, заедно со уште осум членови, бил повикан да се вклучи во подготовката за АСНОМ. Така, Глигоров станал член а подоцна и секретар на Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ, каде работел во подготовка за изготвување на политичкиот реферат.
На Првото заседание на АСНОМ, кое се одржало на 2 август 1944 година во манастирот Прохор Пчински, тој го водел записникот од истото заседание, а бил избран и за член на АВНОЈ. Истата година присуствувал на островот Вис како претставник на Македонија на заседанието на АВНОЈ. По враќањето од Вис, тој прво се упатил во Белград, кој веќе бил ослободен, а потоа во Скопје.
На Второто заседание на АСНОМ, кое се одржало од 28 декември до 31 декември 1944 година во Скопје, Глигоров исто така зел учество. На тоа заседание тој прво бил избран во Президиумот на АСНОМ а потоа и како повереник за финансии при Президиумот на АСНОМ.
Во времето на Југославија
Станал сојузен секретар за финансии (1962–1967), а по земјотресот во Скопје бил задолжен од СИС за изработка на програма за обновата на разурнатиот град, како и за спроведување на првите стопански реформи во 1965 година. Во периодот помеѓу 1967-1969 година ја извршувал должноста потпретседател на СИС, а потоа станал член Претседателството на ЦК на Сојузот на комунистите на Југославија и на Извршното биро, во периодот помеѓу 1969–1971 година. Од 1971 до 1972 година бил член на Претседателството на Социјалистичка Федеративна Република Југославија, а во периодот помеѓу 1974 – 1978 година бил претседател на Собранието на СФРЈ. Пред пензионирањето во периодот помеѓу 1978 – 1987 година бил член на Советот на Федерацијата. Во 1987 година се пензионирал, меѓутоа бил ангажиран во тимот за реферми на претседателот на СИС Анте Марковиќ.
Враќање во Македонија
По завршувањето на ангаржманите на Киро Глигоров во комисијата на Анте Марковиќ за реформи, на Денот на републиката, 29 ноември во Белград, покрај повеќето политички лидери од цела република, на таа церемонија присуствувале Глигоров и членот на Централниот Комитет на СКМ, Петар Гошев. Таму тој официјално го поканил на Глигоров да членува во неговата Комисија и Форум за спроведување на веќе започнатите реформи најавени во Македонија. Така, тој ја прифатил оваа понуда, чија работа завршила безуспешно во целина поради недостаток на време. Во тоа време веќе бил започнат процесот за воведување на повеќепартиски систем во Македонија.
Претседател на Република Македонија
"„Да бидеме свои на своето. Да бидеме широко отворени кон светот, како целосно независен, рамноправен и творечки субјект.“"
- Киро Глигоров
Во 1989-1990 година, кога завршува социјалистичкото уредување, кога СФРЈ се распаднала и кога на просторите на СФРЈ имало воени дејствија, во Република Македонија се втемелуво партиски плурализам и се одржале првите повеќепартиски избори. Пред да биде составена експертската влада на Никола Кљусев, во Македонија за прв претседател бил избран Киро Глигоров.
Избор за прв претседател на Република Македонија (1991-1994)
Со воведување на повеќепартискиот систем во Македонија, започнало мегупартиските консултации околу предлагање на личност за кандидат за претседател на Република Македонија. Таква функција дотогаш во Македонија не постоело. Така, биле установени Амандмани на Уставот на СР Македонија, кои го навестиле конституирањето на Македонија како суверена држава. Тогаш било одржана седница помеѓу трите најголеми политички партии во Македонија: СКМ-ПДП (реформирани комунисти), ВМРО-ДПМНЕ и Сојузот на Рефромските сили на Македонија. По неуспешната идеја кандидат за претседател на Република Македонија да биде митрополитот Скопски и Повардарски Михаил, тоа му било понудено на Киро Глигоров.
Така, во почетокот на новата 1991 година, односно десет дена по конституирањето на Собранието на Македонија, на дневен ред дошло и расправата околу изборот за претседател на Социјалистичка Република Македонија. По првото тајно гласење, Киро Глигоров не ги добил потребните две третини од гласовите, поради немање поддршка од страна на ВМРО-ДПМНЕ и ПДП. Тогаш, тој добил 60 од потребните 80 гласови за избор на претседател.
Но, по само три дена, ВМРО-ДПМНЕ излегла со соопштение дека ќе ја подржи кандидатурата на Глигоров само доколку за потпреседател и премиер на државата биде избран личност кој е член на нивната партија. Така, на 27 јануари 1991 година, на седницата на Собранието на Република Македонија, со 114 гласови “ЗА“, Киро Глигоров бил избран за прв претседател на Република Македонија. На 7 март му го доверил мандатот на експертската влада на Никола Кљусев.
Започнување на немирите и војната во СР Југославија
Во почетокот на 1991 година дошло до тотално распаѓање на комунистичка СФРЈ. Но, целата југословенска јавност станувала се позагрижена поради конфликтите кои се заострувале помеѓу јужнословенските народи. Со избувнуивањето на немирите на Косово, а подоцна и на Плитвичките Езера во Хрватска и Вуковар, во залудна ситуација влезе и Македонија со испраќање на војници на бојните полиња. Подоцна започнал и протестот на мајките кои нивните синови ги испратиле во Босна, каде Киро Глигоров се залагал и ги уверувал дека македонските војници ќе бидат вратени назад во својата матична земја. Самиот Глигоров во овој конфликт се залагал за што е можно побрзо повлекување на ЈНА од просториите на Македонија, и сето тоа да протече без никакви инциденти. На 28 март Глигоров учествувал на самитот на претседателите на југословенските републики во врска со зачувување на пријателските односи помеѓу словенскиот народ, а подоцна, на 6 јуни 1991 година била предложена Платформа помеѓу Глигоров и Изетбеговиќ.
Референдум за независност
Република Македонија со референдумот кој се одржал на 8 септември прогласи независност. По овој повод претседателот на Република Македонија Киро Глигоров ги поздравил насобраната толпа луѓе со следниве зборови: „Граѓани и граѓанки на Македонија дозволете вечерва на вас и на сите граѓани и граѓанки на Македонија, да ви ја честитам слободна, суверена и самостојна Македонија“.
Улога на Глигоров во преговорите за името со Република Грција
Веднаш по осамостојувањето и прогласувањето на независност на Република Македонија, воРепублика Грција се кренала тензија околу новата држава на Балканот, посебно околу нејзиното матично име и знаме. Во овие преговори, активно учество заземал и Киро Глигоров.
Така, кон крајот на 1992 и почетокот на 1993 година, тој, по покана од францускиот претседател Франсоа Митеран, бил во работа на Франција, каде на францускиот претседател директно му го објаснил проблемот околу името на Република Македонија.
Веднаш по преговорите со францускиот претседател, Киро Глигоров имал состанок со министерот за надворешни работи на Австрија, Алојз Мок, кој „сакал“ Австрија да биде ставена како посредник меѓу преговорите за името. Но, преговорите престанале, откако од Република Македонија, на чело со претседателот Глигоров, бил одбиен предлогот на Мок државата да се вика „Централна Балканска Република“. На 12 април 1993 година, согласно мандатот даден од Генералниот Секретар на ООН, Бутрос Гали, Сајрус Венс и Лордот Овен ја започнале посредничката улога во преговорите за името. Подоцна, на 11 мај Глигоров се сретнал со Бутрос Гали, каде во присуство на медијаторите Овен и Венс било понудено решението „Бивша Југословенска Република Македонија“.
По изборите во Грција, кон Македонија било воведено економско ембарго, на кој претседателот Глигоров остро ги осудил овие постапки кон јужниот сосед, повикувајќи се во генералното собрание на ООН за изнаоѓање на решение. Подоцна, на 13 септември, била склучена времена спогодба за нормализација на односите со Грција. По поништувањето на ембаргото, од страна на Белата куќа во САД бил предложен нов медијатор, Метју Нимиц, со кој Глигоров директно имал преговори во Рим, Италија. Подоцна, Глигоров го преживеал и атентатот извршен врз него во Скопје, каде неговата функција, извесно време ја презел Стојан Андов, кој присуствувал во преговорите.
Втор претседателски мандат (1994-1999)
Во текот на октомври 1994 година во Република Македонија по првпат се одржале претседателски избори. Киро Глигоров, како кандидат за претседател од СДСМ, повторно бил избран за Претседател на Република Македонија, со освоени 78,4% од гласовите. Негов противкандидат бил познатиот македонски режисер Љубиша Георгиевски, како претседателски кандидат од ВМРО-ДПМНЕ. Опозициската ВМРО ДПМНЕ не ги прифатила резултатите од изборите.
Атентат врз претседателот Глигоров
На 3 октомври 1995 година врз претседателот на Република Македонија бил извршен неуспешен обид за атентат. Глигоров го преживеал атентатот со тешки повреди во пределот на главата. На местото на атентатот загинал неговиот возач Александар Спировски, а бил повреден телохранителот на Глигоров, Илчо Теовски. Исто така, на повредите подоцна им подлегнал и Ристо Хаџиманов, пензионер, кој бил случаен минувач покрај местото на настанот.
Нападот бил извршен со автомобил-бомба на 3 октомври во 9:50 часот на улицата „Македонија“ пред хотелот "Бристол" во Скопје, кога Глигоров со службено возило се движел од неговата резиденција на работното место во Собранието на Република Македонија. Бомбата, поставена во автомобил АМИ 8, експлодирала кога автомобилот на претседателот минувал покрај неа. Од силината на експлозијата, ситроенот бил целосно распарчен, а делови од возилото се разлетале наоколу. Експлозивната направа била производство на ЈНА, а содржела еден килограм пластичен експлозив, со стотици челични топчиња кои имаат смртоносно дејство во полупречник од околу 50 метри. Автомобилот бил намерно избран за поставување на бомба, затоа што има тенок лим кој може од експлозијата да се распадне во повеќе смртоносни шрапнели. Еден таков шрапнел и го убил возачот на претседателот. Нападот дошол по само еден ден откако во Скопје претстојувал претседателот на Србија, Слободан Милошевиќ, при што претседателите на двете земји постигнале договор за мегусебно признавање на двете земји.
Ниту нарачателите ниту извршителите на атентатот врз Глигоров сѐ уште не се познати. Во 1995 година, по неколку месеци од атентатот, како еден од можните атентатори, разузнавачката служба ги посочила „Ослободителната војска на Македонија“ со седиште во Австралија. Потоа, тогашниот министер за внатрешни работи како нарачатели ги посочил бугарската „Мултигруп“, југословенската „КОС“ итн. „Братиславска врска“, но не се пронајдени тврди докази околу нивната вмешеност во атентатот. Подоцна, водството на бугарската организација „Мултигруп“ лично дошло во посета кај Глигоров за да ги отфрли тие шпекулации. Во април 2008 година во Република Македонија дошла информација преку дневните медиуми дека организатор на атентатот била албанската организација „Кос“, но оваа информација не е потврдена.
За обидот за атентат врз него, Глигоров напишал и автобиографска книга „Атентат - ден потоа“, што ја промовирал во 2002 година.
По завршување на мандатот
Незадоволен од внатрешната и надворешната политика на новата Влада на Македонија, Глигоров повеќепати јавно реагирал. Во текот на Воениот конфликт во Македонија тој имал средба со претседателот Борис Трајковски, на која истакнал: „Ова е класична окупација и работата треба да се препушти на Армијата – само Армијата е надлежна, има потенцијал и подготвеност да се справи со состојба на окупација на територијата.“ Во 2001 година, бил обновен Форумот за Македонија во чија активност Глигоров се вклучил. Во повеќе јавни настапи го изразил своето незадоволство од потпишувањето на компромисниот Рамковен договор и преку Форумот настојувал да се изменат предложените амандмани на Уставот.
Тие состојби свое место нашле во неговите мемоари „Македонија е се што имаме“, промовирани во Македонската академија на науките и уметностите на 26 април 2001 година. Ова дело на Глигоров било преведувано и промовирано во повеќе земји од Балканот и во Европа. По пензионирањето од активниот политички живот, претседателот Глигоров бил активен преку Фондацијата која го носи неговото име и беше автор на повеќе книги. Заедно со Борис Трајковски, Глигоров во 2005 година станал прв носител на „Орден на Република Македонија.
Смрт
Киро Глигоров починал на 1 јануари 2012 година во својот дом во Скопје. Глигоров починал во длабока старост, на 94 години, спиејќи. Погребот бил извршен на 3 јануари на градските гробишта Бутел во Скопје. Притоа, била испочитувана неговата последна желба - да има граѓански погреб, без државнички и црковни церемонии. Така, тој бил погребан без високи државни и црковни почести, на 3 јануари 2012 година, во 13 часот, во Алејата на великаните на градските гробишта „Бутел“ во Скопје. Претходно, неговото тело било изложено во капелата, а последна почит му оддале стотина луѓе. До ковчегот стоеле неговите најблиски, синот Владимир и ќерките Лилјана и Донка, како и членови од потесното семејство. Во капелата, со Глигоров се простиле и претседателот Ѓорге Иванов, како и началникот на Генералштабот на АРМ, Горанчо Котески, американскиот амбасадор, Пол Волерс, лидерот на СДСМ, Бранко Црвенковски, претставници од сојузот на борците, како и многу граѓани.
Ковчегот со посмртните останки од капелата го изнеле најблиските соработници на Глигоров. Покрај синот, двете ќерќи и останатите членови на семејството, во поворката која го испратила до неговиот вечен дом имало многу јавни личности од политичкиот и општествениот живот, дипломати, пратеници, академици. Во негова чест, 3 јануари бил прогласен за ден на жалост, а знамињата биле спуштени на половина копје. Во спомен на првиот претседател, Киро Глигоров, биле отворени книги на жалост на повеќе места, меѓу кои во претседателската вила на Водно, во канцелариите на претседателот, како и во седиштето на СДСМ и во општинските организации на партијата. .
Одликувања
Во текот на неговата политичка активност, Киро Глигоров бил одликуван со повеќе ордени:
Занимливости
Поранешниот претседател на Република Македонија, Киро Глигоров бил најстариот македонски политичар, со околу 70 години активност во современата историја на Македонија. На 17 ноември 1999 година, кога завршил неговиот втор претседателски мандат, тој имал 82 години, а во 2000 година Гинисовата книга на рекорди го забележал Глигоров како најстар претседател на држава во светот. Додека бил претседател на Република Македонија, Киро Глигоров бил политичар со убедливо највисок рејтинг во сите анкети на јавното мислење на граѓаните на Република Македонија.
Наташа Габер-Дамјановска
Наташа Габер-Дамјановска — судијка во Уставниот суд на Република Македонија.
Образование
Основно и средно образование завршила во Скопје, матурирана 1980 година; дипломирала на Правниот факултет при Универзитетот “Св. Кирил и Методиј“ – Скопје, во учебната 1984/85 година. Последипломски студии: Магистрирала на Правниот факултет на Универзитетот “Св.Кирил и Методиј“-Скопје, насока Политички и политичко-правни науки, со магистерскиот труд под наслов „Улогата на ПАСОК во социјалистичкото движење на Република Грција“ одбранет во 1990 година, при што се здобила со академски степен- магистер на политичко-правни науки; Докторирала на Институтот за социолошки и политичко- правни истражувања во Скопје во 1995 година со дисертација под наслов „Мнозинството во системот на политичкото и парламентарното одлучување“ и се здобила со звање доктор по политички науки.
Вработување
Од април 1985 година до октомври 2008 година е вработена во Институтот за социолошки и политичко-правни истражувања во Скопје. Од 7 октомври 2008 година е избрана за судија на Уставниот суд на Република Македонија.
Стекнати звања
Стекнато научно звање научен советник во 1997, и е реизбрана со истото звање во 2006 година. Во 2006 година се стекнува со наставно звање редовен професор.
Други активности и ангажмани
Била член на Управниот одбор на Македонскиот центар за меѓународна соработка од 1991 до 2009 година, а подоцна член на управниот одбор на Македонската развојна фондација за претпријатија. Исто така била дел од следните комисии: за Законот за избор на пратеници 2002 и Законот за локални избори 2004; кодификацијата на изборното законодавство 2005 и негово амендирање во 2007 година ; на измените на Законот за здруженија на граѓани и фондации од 2003 до 2008 година; создавање на националната програма на Државната антикорупциска комисија 2007 година; на Законот против сите видови дискриминација 2005 година.
Војвода од Велингтон
Војводство од Велингтон (англ. Dukedom of Wellington) —  наследна војводска во британското благородништво. Води потекло од доаѓа од местото Велингтон во Сомерсет. Првиот човек со оваа титула бил Артур Велсли, Прв војвода од Велингтон (1769–1852), славниот ирец-британски офицер и државник, и кога и ова војводство да се споменува само за себе, речиси секогаш се однесува на овој човек. Најпознат е по тоа што, заедно со Блихер, го поразил Наполеон Бонапарт кај Ватерло.
Историја
Титулите Војвода од Велингтон и Маркиз Доро му биле доделени на Артур Велсли, Првиот маркиз од Велингтон на 11 мај, 1814. Подружните титули на Војводата од Велингтон се: Мазркиз од Велингтон (1812), Маркиз Доро (1814), Ерл од Морнингтон (1760 - но наследна од 1863), Ерл од Велингтон (1812), Виконт Велсли (1760 - наследна од 1863), Виконт Велингтон (1809), Барон Морнингтон (1746 - исто така наследна од 1863), и Барон Доро (1809). Виконството Велсли како и баронството и ерлството од Морнингтон се ирско перство; останатите се Перството на Обединетото Кралство.
Војводата од Велингтон има и странски титули како Принц на Ватерло (Обединето Кралство Холандија на Оранската династија, по бојното поле кое подоцна станува Белгија, 1815), Војвода на Град Родриго (Шпанија, 1812), Војвода на Победата (Португалија 1812) и Маркиз на Торес Вердас (Португалија, 1812) и Гроф на Вимеиро (Португалија, 1811). Овие титули му биле дадени на првиот војвода како победнички титули за неговите заслуги во победносната команда на Полуостровската војна (во Шпанија и Португалија) и Битката кај Ватерло.
Седиштето на семејството се наоѓа во Стратфилд Сај, близу Бејзингстоук, Хемпшир. Апслиската куќа во Лондон е нивното седиште во главниот град, каде живеат, иако истата сега е во сопственост на институцијата Англиско Наследство (English Heritage).
Список на Војводи од Велингтон (1814)
Моменталниот наследник на титулата е синот на осмиот војвода — Артур Чарлс Валеријан Велсли, Маркиз на Доро (р. August 19 1945).
Неговиот син и наследник е Артур Џералд Велсли, Ерл од Морнингтон (р. 31 јануари 1978).
Тешкото (песна)
Тешкото е песна на Блаже Конески (1921 – 1993) македонски академик, поет, прозаист, есеист, литературен историчар, филолог и лингвист, преведувач и професор на Филозофскиот факултет во Скопје.
За песната
Повод да ја напише песната „Тешкото“, една од најубавите песни на Конески, а секако и воопшто напишани на македонски јазик, му дало орото „Тешкото“, што поетот за првпат видел како се игра во Прилеп 1942 г. без музика, (според сведоштво на самиот автор). Песната ја напишал 1946, а ја објавил 1948, во збирката песни „Земјата и љубовта“. Орото „Тешкото“ го играле печалбарите од мијачкиот крај, во мигови на разделба со своите најблиски, или за Петровден, кога се враќале во родниот крај заради свадбите на своите блиски роднини. Ниедно друго оро од нашата богата фолклорна ризница, не го отсликува така мачното минато, длабоката тага и копнежот за слобода на Македонците.
Осумдесетте стихови од песната „Тешкото“ се распоредени во десет строфи, а секоја од строфите има по осум стиха. Сите стихови имаат по дванаесет слога, освен завршниот (осмиот) стих од секоја строфа, кој има пет слога. Сите стихови се римувани, а римата е вкрстена (првиот со третиот, вториот со четвртиот стих). Песната има строг ритам, кој ѝ дава посебен белег, а застапен е амфибрахот (трисложна ритмичка целина, кај која акцентот паѓа на вториот слог).
(О – теш-ко)-(то!- Зур-ли)- (штом –ди-во)- (ќе –пис-нат), /12
(Штом – та-пан) -( ќе – грм-не) –(со – под-зе)-(мен – е-кот),/12
(Во –о-чи)-(ве—зо-што)—(на-ви-ру)-(ва –ре-ка)... /12
(- / - ) (- / - ) (- / - ) (- / - )
Вака би изгледал шематскиот приказ на четирите трисложни ритмички целини од секој стих, при што ненагласените слогови би ги бележеле со цртичка (-), а нагласените (акцентираните) со коса црта (/). И овде исклучок прават последните (осмите) стихови од строфите, кај кои среќаваме амфибрах и јамб: (да - не - пу)-( шти - вик). /5 или: ( стег-на-ти)-(от - ред), а шематски вака би изгледало: (- / -) (- /)
Песната започнува со апострофа, со болниот крик на поетот : О тешкото!... и бурата од емоции што кај него ги предизвикуваат писокот на зурлите и ритамот на тапанот, кој „грмнува со подземен екот“. Поетот, во градите чувствува како „жал лута“ го „стиска“, а во очите му „навирува река“, а тој се обидува да ги сокрие солзите, преземајќи низа активности, кои ги реди без употреба на сврзници, при што употребил асиндет:
та гризам јас усни, стегам срце клето,
да не пушти вик.“"
"не издржа пламен жив потулен во око,
За поврзаноста на орото со „ земјава наша“, поетот говори во четвртата строфа. Во него, со „исконска сила“ се вткаени „на реките зборот“, завивањето на ветерот,шепотот на зрелите житjа и мирисот на летните вечери. Поетот користејќи полисиндет, а во следните пет стиха и персонификација, ја зголемува напнатоста во песната: „и во него шуми на реките зборот,
"и во него рика див ветер и страшен
и во него шепнат узреани житја
и вечерен мирис се разлева тих,
и земјата дише во пролетна ситост
со запален здив.“"
Во орото „Тешкото“ е вткаена „душата“ на народот... за тоа поетот говори во петтата строфа. Болката од вековните ропства е испреплетена со мечтите за „радосна челад, за слободен свет“.
Во стиховите од наредните три строфи,поетот пее за симболиката на орото. Гледајќи ги фатени еден до друг таткото и синот, до дедото внукот, со наведени глави, пред неговите очи од „маглата матна“ испливува синџир од робје, чија свирка е „на прангите ѕвекот“. Поетот го обзема огромна тага, преживувајќи ги сликите од вековното ропство, па поставува реторски прашања: "„кој збор ќе ми најде за вашата стрв?
Кој збор ќе ми најде за ужасот зинат
над пустош и крв?!
Кој број ќе ми каже на лутите рани,
на пламнати ноќи, на пеплишта пусти,
кој на срце болки ќе изреди збрани,
и на очи солзи, и клетви на усти?“"
Осмата строфа,поетот ја завршува со констатација дека орото е синџир од робја од „калеши моми и невести ред“, што ги грабнал „насилникот клет“.
Орото е „синџир од робја“, сè дури народот не излегол во „листена гора“, па со „јадот од векови собран“, поведува борба за конечна слобода. Орото во деветтата строфа се претвора во „бујно, бунтовничко оро“, кое се лула „низ крвје и оган“. Во последната строфа, Конески се пренесува во сегашноста. Кога по нашите села, во слобода повторно ќе го види орото, тој чувствува „жалба“ и не е чудно „солза да потече врела“. Во последните стихови, поетот Конески му се обраќа на својот народ и му предвидува светла иднина:
"„Од вековно ропство, мој народе, идеш
но носиш ти в срце дар златен и пој.
Пченицата твоја триж плодна ќе биде,
И животот твој! “"
.....
953 п.н.е.
953 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 953. година пред новата ера, 953. од првиот милениум п.н.е., 53. од 10 век п.н.е. и четвртта од 950-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4555 и 4556 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3797 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2807 и 2808 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 200 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 953 година се протега во 1683 и 1684, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1743 и 1744 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 410 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1622 и 1621 исламска година пред хиџра.
Голем Кањон
Големиот Кањон (Grand Canyon) или Гранд Кањон  — стрмен кањон издлабен од реката Колорадо во САД во државата Аризона. Најголемиот дел од него спаѓа во националниот парк Големиот Кањон, еден од првите национални паркови во САД. Претседателот Теодор Рузвелт бил голем поборник на заштитата на областа Голем Кањон и многупати ја посетил за да лови и ужива во глетката.
Големиот Кањон е долг 446 километри, широк е и до 18 милији (29 километри) и достига длабочина од повеќе од 1,6 километри. Изложени се речиси две милијарди години од геолошката историја на Земјата како што реката Колорадо и нејзините притоки ги отворале своите канали низ многубројните слоеви на карпи а висорамнината Колорадо се издигала. Иако геолозите полемизираат за специфичните геолошки процеси и времето во кое е формиран Големиот Кањон, неодамнешните докази укажуваат на тоа дека реката Колорадо го поставила својот курс низ кањонот пред најмалку 17 милиони години. Оттогаш наваму, реката Колорадо продолжила да врши ерозија и да го формира кањонот во состојбата во која го гледаме денес.
Пред европската имиграција, областа била населена од домородни американци кои граделе населби во кањонот и во многуте негови пештери. Народот Пуебло го сметал Големиот Кањон (“Онгтупка”на јазикот Хопи) за свето место и изведувал поклонение до него. Првиот Европеец за кого е познато дека го видел Големиот Кањон бил Гарсија Лопез де Карденаз од Шпанија кој пристигнал во 1540 година.