cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Криволиниски интеграл
Дефиниција
Јасно е дека за различни поделби на интервалот горенаведениот израз ќе има различни вредности. Нас нè интересира случајот кога \Delta s_i тежи кон нула, т.е. кога поделбата на интервалот е „бесконечно густа“. На тој начин го воведуваме поимот криволиниски интеграл од прв вид: ако постои некој број I, таков што за секого постои одредено \delta>0 така што:
тој број I ќе го наречеме криволиниски интеграл од прв вид на функцијата f на кривата L. Се запишува како што е дадено во воведот на текстот. Кривата на интеграција се нарекува и лак на интеграција.
Особини
Криволинискиот интеграл од прв вид дели некои од основните својства со обичниот определен интеграл.
Спротивно на криволинискиот интеграл од втор вид, за кој постои поимот ориентација, за криволинискиот интеграл од прв вид важи следново:
Пресметување
Криволинискиот интеграл од прв вид, согласно ознаките во делот „Дефиниција“, се пресметува со следнава формула:
Условите за користење на оваа формула се функцијата f да е непрекината и ограничена на кривата L и дека кривата L е глатка и без сингуларни точки. Формулата важи и во случаи кога кривата е глатка дел по дел, а функцијата е непрекината дел по дел.
Дефиниција
Нека на таа крива, односно на множеството точки што ја сочинуваат, се дефинирани функциите јас R(x, y, z).
Во секој сегмент можеме да избереме по едно \tau_i, од кои секое параметарски одредува по една точка, каде е. Со \Delta x_i ќе ја означиме разликата x_i-x_{i-1}, и аналогно на тоа \Delta y_i и \Delta z_i. Тогаш ги имаме следните ознаки:
Во наредниот текст ќе зборуваме за, имајќи предвид дека аналогните симболи важат и за \sigma_3 и \sigma_4. Јасно е дека за различни поделби на интервалот горенаведениот израз \sigma_2 ќе има различни вредности. Нас нè интересира случајот кога \Delta x_i тежи кон нула, т.е. кога поделбата на интервалот е „бесконечно густа“. На тој начин, ако постои број I, таков што за секое постои одредено \delta>0 така што:
тој број I ќе го наречеме криволиниски интеграл од втор вид на функцијата P на кривата L. Се запишува на следниов начин:
кои обично се означуваат како:
Ако ја усвоиме ознаката за векторска функција, односно , тогаш ознаката (1) ја нарекуваме (општ) криволиниски интеграл од втор ред на функцијата .
иако ова не е задолжително да се најде во литературата, бидејќи понекогаш се смета за излишно.
Особини
За разлика од криволинискиот интеграл од прв ред, во кој нема поим за ориентација и за кој важи својството:
кај криволинискиот интеграл од втор ред, важи својството:
Ова својство настанува како последица на дефиницијата на криволинискиот интеграл и фактот дека. На тој начин, не е небитно дали вршиме интеграција во едната или другата насока на кривата, и ова својство на интегралите од втор ред го нарекуваме ориентабилност, односно ориентација на кривата.
Пресметување
Формула за пресметување на вредноста на криволиниски интеграл од функцијата од втор ред P (аналогно на Q, R, согласно ознаката во пододделот „Дефиниција“ на овој дел) е следна:
Во случај на затворена дводимензионална крива, т.е. криви сместена во рамнина, и под одредени услови, криволинискиот интеграл од втор вид, исто така, може да се пресмета со помош на Гриновата теорема.
Независност на интеграцијата од патеката
Јасно е дека во општи случај вредноста на криволинискиот интеграл од втор ред ќе зависи од обликот на кривата на интеграција L, т.е. нејзината „патека“. Понекогаш, меѓутоа, тоа не е така и вредноста на интегралот ќе зависи само од почетната и завршната точка, и ќе биде целосно независна од средните точки, т.е. од обликот на кривата. Имено, валидна е следнава теорема која има свои примени во науката и технологијата:
Следниве искази се еквивалентни:
Надворешни врски
Математика II - Елена Атанасова, Слободанка Георгиевска
Науката во 1734 година
1734 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Црква „Св. Никола“ - Иванчишта
Свети Никола — главна селска црква во селото Иванчишта.
Црквата се наоѓа во средишниот дел на селото Иванчишта.
Историја
Црквата била изградена во средината на век. Фреските во внатрешноста на црквата се дело на Кузман Фрчкоски од Галичник. Дел од иконите потекнуваат од 1907 и 1908 година, а ги изработил иконописецот Митре Донев од селото Гари.
Ненад Јолдески
Ненад Јолдески (р. во ) — македонски писател.
Животопис
Ненад Јолдески е роден на 26 ноември 1986 година, во Струга. Дипломирал на Економскиот факултет при „Универзитетот Св. Кирил и Методиј“ во Скопје.
Творештво
Ненад Јолдески е автор на книгата: „Штамата на Енхалон“ („Темплум“, 2009), збирка раскази напишани на струшки дијалект и сленг, со која ја освоил наградата „Новите!“ за најдобро дебитантско дело на конкурсот распишан издавачката куќа Темплум во 2009 година. Во 2012 година ја објавил својата втора збирка раскази, „Секој со своето езеро“ („Темплум“, 2012 / „Или-Или“, 2016 - второ издание) за која во 2016 година ја добила „Наградата за литература на Европска Унија“. Неговиот прв кус роман „Пливање спротиводно“ (2018) ја следи приказната за враќањето на Артемида, од Њујорк во Струга. Патување кое е епизодна, но клучна потрага по идентитетот, оној биолошкиот, запоставениот, заборавениот. Романот е поделен на два дела: „Зараснато навнатре (Њујорк)“ и „Над површина (Струга)“.
За потребите на уметничката група „Везденски“, од која и самиот бил дел, Јолдески адаптирал неколку сценарија за различни аматерски театарски претстави. Тој е еден од основачите на ИНКА (Иницијатива за независен културен активизам) и на фестивалот ДРИМON кој секоја година се одржува во Струга.
Неговите раскази се преведени на неколку јазици во најразлични антологии, магазини и онлајн списанија. Три негови кратки раскази се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „Џинџуџе во земјата на афионите“ (Темплум, 2022).
Науката во 1733 година
1733 година во науката опфаќа некои значајни настани.
176 п.н.е.
176 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 176. година пред новата ера, 176. од првиот милениум п.н.е., 76. од 2 век п.н.е. и седма од 170-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5332 и 5333 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4574 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3584 и 3585 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 577.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 176 година се протега во 2460 и 2461, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2520 и 2521 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 367. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 822 и 821 исламска година пред хиџра.
Науката во 1732 година
1732 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Она-бугејша
Она-бугејша била вид на женски воин која припаѓала на јапонската висока класа. Многу жени, вдовици, ќерки, и бунтовнички учествувале во битки, најчесто заедно со самурајски мажи. Тие биле членови на класата Буши (самураи) во феудална Јапонија и биле обучени во користењето на оружје за да ги заштитат своите домаќинства, семејството, и честа за време на војна. Тие, исто така, претставувале отстапка од традиционалната улога на "домаќинка" на Јапонската жена. Тие се понекогаш нарекувани женски самураи. Значајни икони, како што се царицата Џингу, Томое Гозен, Накано Такеко и Хоџо Масако се познати примери на Она-бугејша.
Вепрчанска Река
Вепрчанска Река — река во Македонија, сместена во западниот дел на Тиквешка Сува Планина. Реката поминува низ селото Вепрчани.
Зграда на Универзитетската библиотека „Св. Климент Охридски“ – Битола
'''Зграда на Универзитетската библиотека „Св. Климент Охридски“ - Битола''' — архитектонско обележје на Битола, една од двете библиотечни згради на Универзитетката библиотека „Св. Климент Охридски“.
Местоположба
Се наоѓа во стариот дел на градот, на улицата Пеце Матичевски (поранешна Ленинова).
Историја
На 30 март 1978 година Заводот за заштита на спомениците на културата, природните реткости и Музејот Битола ја прогласиле зградата за заштитен објект во зоната А на заштитениот центар на градот.
Папа Климент VI
Климент VI (лат. Clemens PP. VI; 1291 - 6 декември 1352) — римски папа од 7 мај 1342 до 6 декември 1352.
Чемшеник
Чемшеник (словенечки: Čemšenik) — населба во Општина Загорје на Сава во средна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Горењска. Населбата сега е вклучена во Засавскиот статистички регион.
Аснес
Поважни личности
Аснес се наоѓа во близина на данската маршрута 21 и има запирање на Odsherred Jernbane, завршува во Холбек и го поврзува со возови Копенхаген.
А бре Македонче, ти вардарско пиле
Одлики
Аранжманот е во 4/4 такт, а за прпат се наоѓа на албумот „Macedonian Stories in Song“ (1960), на кој вокали се Васка Илиева, Блага Видец и Благоја Петров - Караѓуле во инструментална поддршка од Ансамблот на Кочо Петровски. Подоцна, Александар Сариевски и Васка Илиева снимиле дует.
Текст
Прва пусија, абре Македонче, прва пусија, града Прилепа аман, аман, аман града Прилепа. Втора пусија, абре Македонче втора пусија, града Битола аман, аман, аман града Битола.
Трета пусија, абре Македонче, трета пусија, града Солуна аман, аман, аман града Солуна. Абре Македонче, ти вардарско пиле немој да одиш по ноќно време аман, аман, аман по ноќно време.
NGC 3660
NGC 3660 — спирална галаксија во соѕвездието Пехар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3660 се споменува и како MCG -1-29-16, UGCA 234, MK 1291, IRAS 11210-0823.
Откривање
Објектот е откриен на 22 февруари 1787 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3660 е од видот SBbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,7 m/лм2. NGC 3660 има привидни димензии од 2,8' х 2,3'.
Други поделби
Проучување на NGC 3660 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 34980. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 281; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5508. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1018.
Користена литература
Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238)
Науката во 1731 година
1731 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Науката во 1730 година
1730 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Месут Езил
Месут Езил (Mesut Özil, ; роден 15 октомври 1988) — германски фудбалер кој игра за англискиот клуб Арсенал и репрезентацијата на Германија. Езил ја почнал својата репрезентативна кариера во 2009 година. Тој стекнал вниманите за време на Светското првенство во 2010 година кога бил номиниран за наградата Златна топка, која што се доделува на најдобриот играч на првенството. Езил ја почнал својата сениорска кариера во Шалке 04 во Бундеслигата во 2006. Езил во 2008 потпишал за Вердер Бремен, за подоцна, во август 2010 година, да потпише за шпанскиот прволигаш Реал Мадрид по одлично прикажаните натпревари на Светското првенство за Германија. Во 2013 година, на последниот ден од трансфер периодот, тој потпишал за Арсенал за клупска рекордна сума од 42,5 милиони фунти. Трансферот во Арсенал го направил Езил најскапиот германски фудбалер на сите времиња.
Максим Буе
Максим Буе (Maxime Bouet; р. ) — француски професионален друмски велосипедист, кој вози за професионалната континентална екипа.
Лишани
Лишани или Ново Катунди — село во Албанија. Селото се наоѓа во општината Дебар од истоимената област, источна Албанија. До 2015 г. било седиште на самостојната Општина Лишани (Лузни).
Свјатослав III
Свјатослав Всеволодович Киевски или Свјатослав III (1151-1202) бил руски средновековен владетел, киевски кнез од 1180 година.
Животопис
Свјатослав бил брат на черниговскиот кнез Јарослав (умрел во 1198 г.), како и братучед на кнезовите Игор и Всеволод Свјатославич. Тој делумно ги обединил руските кнезови и во 1184 година ги победил Половците, кога го заробил нивниот хан Кобјак, заедно со други нивни водачи и со вкупно 7.000 Половци. Меѓутоа, следната година, кнезовите Игор и Всеволод презеле поход против Половците при што претрпеле пораз, со што им овозможиле на Половците повторно да навлезат во руските земји, по што повторно се разгориле кавгите меѓу руските кнезови. Свјатослав се споменува во поемата „Слово за походот Игорев“, каде е наречен „татко“ на руската земја, како најстар меѓу родот на Олеговичите. Во неговиот дворец имало голема сала (наречена „гридница“) во која се приредувале гозби, а подоцна служела и како место во кое ги затворале заробениците. Така, ханот Кобјак и другите половецки ханови, заробени во 1184 година, биле чувани во гридницата. Неговото кнежевство се простирало од Карпатите до утоката на Дунав во Црно Море.
Томислав Тодоровски
Томислав Тодоровски, книжевен историчар, универзитетски професор, роден е на 9 февруари 1937 година, во Куманово.
Библиографија
Основно, гимназиско и факултетско образование завршил воСкопје. По завршување на факултетот работел како професир по мајлин јазик во повеќе гимназии.
Во 1971 година станал асистент по предметот Нова хрватска книжевност на тогапниот Филозофски фајуктет, сегашен: Универзитетот Св. Кирил и Методиј на Филолошкиот факултет Блаже Конески во Скопје.
Бил редовен професор, декан и претседател на Советот на Факултетот, раководител на Семинарот за македонски јазик, литература и култура при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, член на Сенатот на Универзитетит и др. Негов интерес се книжевните процеси, авторите и делата од македонскиот ⅩⅠⅩ и ⅩⅩ в.
Почесен член е на Друштво на писатели на Македонија.
Христо Ангелов
Христо Ангелов (1880-?) — македонски револуционер и член на Македонската револуционерна организација.
Животопис
Христо Ангелов е роден во селото Велгошти, Охридско, во 1880 година. Бил назначен за курир на Организацијата во Охридско, а носел и храна за востаничките чети. Учествувал во Илинденското востание, во судири со турската војска во Охридско, но и како доктор на востаничките болници.
Црква „Св. Јован Претеча“ - Сулево
Свети Јован Претеча (Τιμίου Προδρόμου) — црква во селото Сулево, Лагадинско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Серско-нигритската епархија на Цариградската патријаршија.
Црквата е изградена во 1936 г. за време на отецот Димитриос Данаил. Осветена е во 1979 г. од митрополитот Константин Серсско-нигритски. Градбата претставува трикорабна базилика со повисок среден кораб. Живописувањето на храмот започнало во 2007 г.
Топографија
Топографија (грч. τόπος topos, "место", и γράφω graphō, "пишување") е дисциплина на геодезијата која ја проучува површината на копното и ја претставува на топографска карта или план. Топографијата ја проучува ориентацијата и начините на мерења на земјиштето, впишување на податоците преку топографски знаци, ја објаснува содржината на картата и начинот на правилна употреба.
Целта на топографијата е да ја одреди местоположбата на одреден објект во реалноста и да ја претстави на карта, користејќи ги својствата на објектот, како географска должина, географска ширина и надморска височина. Ваквиот вид на карти имаат повеќестрано значење, како геолошко, научно, градежно, безбедносно-разузнавачко и воено-тактичко.
Директно топографско проучување
Директното проучување на површината на копното се изведува на самото место кое е предмет на интерес, со помош на помагала како тахеометри, теодолити, клинометри, телеметри, механички курвиметри, планиметри и сл.
Далечинско топографско проучување
Далечинските топографски испитувања се вршат со авионски или сателитски снимања на теренот (фотографирање, инфрацрвено зрачење, ултразвук или електромагнетно зрачење). Преку методот на фотограметрија, добиените слики се користат за изработување на топографска карта, или со компјутерска елевација се добива тридимензионална електронска топографска карта.
Сателитскиот радар, ласер и сонар, се користат за изработување електронски тридимензионални елевациони топографски карти и за изработување топографски карти на морското и океанско дно.
Црква „Св. Архангел Михаил“ - Нова Хребља
Црквата Свети Архангел Михаил - православна црква во Украина, во селото Нова Хребља, општина Калиновка, Виничка област, архитектонски споменик од национално значење.
Црквата била изградена во стилот на доцниот класицизам во 1701 година, на чии ѕидови се зачувани слики од деветнаесеттиот век. Оригиналниот изглед на храмот не преживеал до наше време, поради големите поправки во 1860 година. Црквата е изградена на сметка на свештеникот Лука, кој инвестирал во изградбата на сопствените 500 рубли злато, и членовите на неговото семејство.
Ова е архитектонски споменик, кој се споменува во директориумот на најголемите архитектонски споменици на Украина, објавен во Балтимор, САД.
Тетовско кале
Тетовско кале или Балтепе — тврдина и значајно археолошко наоѓалиште која се наоѓа на врвот на Балтепе, веднаш над Тетово на 2 км од градскиот центар. Самото наоѓалиште во археолошки поглед претставува утврдена градска населба од доцноантичкото време и средниот век.
Сместена е на помала карпеста височинка со стрмни страни што се издига над десниот брег на реката Пена. На врвот има зарамнето плато наведнато кон југ, со форма на триаголник со димензии од 180 × 130 м и површина од околу 1 ха, целото опфатено со траса на темели од доцноантички одбранбен бедем.
Најстарите траги, односно остатоци од ѕидовите на тврдината се големите блокови од бигор, правилно делкани, извадени со диви копања, кои потекнуваат од IV-III век пред н.е. Се претпоставува дека врз темелите на овие ѕидови подоцна, во доцноантичкото време, биле подигнати нови ѕидови цврсто градени од кршен камен и малтер. Тврдината била обновена во средниот век и подоцна во турскиот период во 1820 година од страна на Абдурахман Паша. На јужниот крај во градиштето е откриен голем број фрагменти од хеленистички и доцноантички керамички садови, питоси и тегули. На истиот простор се регистрирани присуство на големи камени блокови и рановизантиски монети. Утврдената населба на Хисар се поврзува со Оенеј, градот на Пенестите. Имено се смета дека овој град, споменат од Тит Ливиј во врска со нападот на македонскиот крал Персеј на Пенестите во 169 година пред н.е., односно кој по навлегувањето во градот Ускана на вешт начин ја зазел и тврдината на Оенеј, се наоѓал на територијата на Тетово. Денес самата тврдина претставува една ретка убавина од минатото во Тетово. Неговата содржина е доста комплексна. Внатрешниот дел има 5 сараи, големи кујни, бањи, еден бунар на средина и 3 тунели за излез. Во тек на воениот конфликт во Македонија во 2001 претрпел големи оштетувања кои со годините после конфликтот оштетените делови од објектите биле реновирани и заштитени.
Душан Џамоња
Душан Џамоња ( на - Загреб, 14 јануари 2009) — хрватски вајар и автор на архитектурни проекти за музеи, споменици на културата, галерии, висококатници и џамии.
Дипломирал на Академијата за ликовни уметности во Загреб во 1940-тите години, живеел и работел во Брисел, Врсар и Загреб. Првата изложба ја имал во 1954. година. Добитник е на многубројни признанија за својата работа.
Главно работел со бронза, железо, челик и алуминиум. Неговите монументални и главно апстрактни скулптури се изложувани на Плас Вандом во Париз, Праса де Комерсио во Лисабон, пред Палатата на правдата во Брисел и во Лондонскиот Риџентс парк.
Бил избран за член на Српската академија за науки и уметности во 1988., а во 2004 и на Хрватската академија за науки и уметности.
Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје
Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје е највисока образовна и научна и јавна установа од областа на филолошките науки во Република Македонија. Наречен е по истакнатниот книжевник и јазичар Блаже Конески (1921-1993) — еден од првите негови професори.
Основање
Филолошкиот факултет бил основан со закон што го донела Владата на НР Македонија за организирање универзитет во Скопје во 1945 година и со посебно решение во 1946 година. Првиот декан бил Михаил Петрушевски, а првите предавања започнале на 16 декември 1946 како дел од тогашниот прв македонски факултет - филозофскиот факултет, кој е темелник на тогаш идниот македонски универзитет, денешниот „Св. Кирил и Методиј”. Денес факултетот постои веќе 63 години, а како самостојна институција од 1974. Во 1995 година Филолошкиот факултет бил преименуван во Филолошки факултет „Блаже Конески“.
Први професори
Првите петмина професори на Филолошкиот факултет на универзитетот во Скопје биле:
Катедри
Додипломските студии на факултетот траат четири години, а од 2005 година наставата се изведува според критериумите на европскиот кредит трансфер систем и Болоњската декларација. Наставно-научната работа на факултетот се изведува преку единаесет катедри на првиот циклус студии :
Постојат исто така уште два оддела:
Покрај јазиците на катедрите, на факултетот се изучуваат и следниве јазици :
Вториот циклус студии е организиран во четири научни области :
Тирна
Тирна (словенечки: Tirna) — населба во Општина Загорје на Сава во средна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Горењска. Населбата сега е вклучена во Засавскиот статистички регион.
Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје
Катедри
На третиот циклус студии се нудат три студиски програми :
Библиотека
Филолошкиот факултет располага со девет библиотеки при соодветните катедри. Библиотеките располагаат со богат фонд на книги и списанија што го користат голем број студенти, наставници и научни работници од факултетот и надвор од него. Фондот на книги и списанија се обновува постојано со средства на факултетот, но и со донации на странски амбасади, културни центри и други институции на земји чии јазици се изучуваат на филолошкиот факултет.
Науката во 1729 година
1729 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Филолошки факултет „Блаже Конески“ - Скопје
Издавачка дејност
Факултетот има и издавачка дејност. Покрај издавањето учебници за потребите на наставата, разни информативни и прирачни книги за студентите, се издаваат и низа монографски трудови од разни области на филолошките науки, речници и други лексикографски трудови. Активно се издаваат списанијата „Славистички студии“ и „Современа филологија“.
Старо Борши
Старо Борши — село во Албанија.
Тумор на мозок
Тумор на мозок — интракранијална солидна неоплазма, тумор (е дефиниран како абнормален раст на клетките) во рамките на мозокот или централниот рбетен канал. Мозочни тумори ги вклучуваат сите тумори во внатрешноста на черепот или во централниот дел на ’рбетниот канал. Тие се создадени од страна на абнормални и неконтролирани клеточни делби обично во мозокот, но исто така и во лимфните ткива, во крвните садови, во кранијалните нерви, во мозочните коверти (менингите), череп, хипофизата, или пинеалната жлезда. Во рамките на мозокот, вклучените клетки може да бидат неврони или глијални клетки (кои вклучуваат астроцити, олигодендроцити, и епендимални клетки). Мозочни тумори исто така може да се шири од рак пред да се наоѓа во другите органи (метастатски тумори). Секое мозочен тумор е инхерентно сериозен и опасен по животпоради неговата инвазивна и инфилтративен карактер во ограничен простор на интракранијална празнина. Сепак, мозочните тумори (дури и оние злоќудни) не се секогаш фатални, особено липомите кои се инхерентно доброќудни. Мозочни тумори или интракранијални неоплазми можат да бидат канцерогени (злоќудни) или не-канцерозни (доброќудни), меѓутоа, дефинициите на злоќудниот или доброќудните неоплазми се разликуваат од оние кои вообичаено се користат во други видови на канцерогени или не-канцерозни неоплазми во телото. Нејзиното ниво на опасност зависи од комбинацијата на фактори како типот на туморот, неговото место, неговата големина и состојба на развој. Бидејќи мозокот е добро заштитен од страна на черепот, раното откривање на тумор на мозокот се јавува само кога дијагностичките алатки се во режија на интракранијалната празнина. Обично откривањето се случува во напредна фаза кога присуството на тумор предизвикало необјаснети симптоми. Примарните (вистинска) тумори на мозокот најчесто се наоѓаат во задната кранијална јама кај децата и во предните две-третини од церебралната полутопка кај возрасните, иако тие можат да влијаат на било кој дел на мозокот.
Знаци и симптоми
Видливоста на знаци и симптоми на тумор на мозокот главно зависи од два фактора: големината на туморот (волумен) и туморска локација. Во моментот кога симптомите ќе станат очигледни, или на личноста или луѓето околу него (почетокот на симптомите) е важна пресвртница во текот на дијагнозата и лекувањето на туморот. Почетокот на симптомите - во временската линија на развојот на неоплазми - зависи во многу случаи од природата на туморот, но во многу случаи е исто така, поврзана со промената на неоплазми од "доброќудни" (т.е. споро растење/доцни симптом на почетокот ) на повеќе злоќудни (брзо растечки / почетокот на симптоми ). Симптомите на цврсти неоплазми на мозокот (примарни мозочни тумори и тумори средно слични) можат да бидат поделени во 3 главни категории:
- Последиците од интракранијална хипертензија: Симптомите кои често се јавуваат први се оние кои се последиците од зголемен интракранијален притисок: Големи тумори или тумори со голем перифокусен оток (едем) неизбежно води до покачен интракранијален притисок (интракранијална хипертензија), која во клинички се преведува во главоболки, повраќање (понекогаш и без гадење), изменета состојба на свеста (сомноленција, кома), дилатација на ученик од страна на лезијата (анисокорија), папиледема (истакнат оптички диск на фундускопско очно истражување ). Сепак, дури и малите тумори попречувајќи го преминот на ’рбетномозочната течност (CSF) може да предизвикаат рани знаци на зголемен интракранијален притисок. Зголемен интракранијален притисок може да резултира со хернијација (т.е. поместување) на одредени делови на мозокот, како што се церебеларните крајници или временскиот ункус, што резултира со смртоносна компресија на мозочното стебло. Во многу мали деца, покачениот интракранијален притисок може да предизвика зголемување на пречникот на черепот и натежнатост на фонтанелите. - Дисфункција: во зависност од туморската локација и штета тоа може да предизвика на околните мозочни структури, или преку компресија или инфилтрација, било кој тип на фокални невролошки симптоми може да се случи, како што се когнитивни и бихевиорални нарушувања (вклучувајќи оштетена пресуда, губење на меморијата, недостаток на признавање, наручување на просторната ориентација ), карактер или емотивни промени, хемипареза, хипоестезија, афазија, атаксија, оштетување на видното поле, оштетување на сетилото за мирис и слух, парализа на лицето, двојно гледање, вртоглавица, но повеќе тешки симптоми може да се случат премногу како што се: парализа на едната страна од телото хемиплегија или оштетување на голтањето. Овие симптоми не се специфични за мозочните тумори - тие можат да бидат предизвикани од страна на голем број невролошки состојби (на пример мозочен удар, трауматски повреди на мозокот). Она што е важно, сепак, е локацијата на лезијата и функционалните системи (на пример, моторни, чувствителни, визуелна, итн) тоа влијае. А Билатералниот дефект на временското оштетување на видното поле (битемпорална хемианопиа-поради компресија на оптички хијазам), често се поврзува со ендокрина дисфункција-или хипопитуитаризам или хиперпродукција на хипофизните хормони и хиперпролактинемија е сугестивен на хипофизниот тумор. - Иритација: абнормален замор, истоштеност, отсуства и потреси, но исто така и епилептични напади.
Горенаведените симптоми важат и за сите видови на неоплазма на мозокот (вклучувајќи секундарни тумори). Вообичаено е дека едно лице носи примарни доброќудни неоплазми за неколку години и немаат видливи симптоми. Многу ви презентираат неколку нејасни и повремени симптоми како главоболки и повремени повраќање или досада, која лесно може да се помешаат со гастритис или гастроентеритис. Тоа можеби изгледа чудно дека и покрај таа маса во неговиот череп вршење притисок врз мозокот на пациентот не чувствува болка, но како некој кој има претрпено голем потрес на мозокот можат да потврдат, болката се чувствува на надворешната страна на черепот, а не во мозокот. На мозокот нема нервни сензори во менингите (надворешната површина) со која треба да се чувствуваат или пренесување на болка до болниот центар во мозокот, тоа не може да сигнализира болка без сетилен влез. Тоа е причината зошто секундарните симптоми како оние опишани погоре треба да ги предупредат лекарите за можните дијагнози на неоплазма на мозокот. Кога една личност страда од метастазиран рак се дијагностицира скенирање на черепот кој често ги открива секундарните тумори. Во една неодамнешна студија од страна на холандската ГП асоцијација, беше објавена список на причини за главоболка, дека треба да ги предупредат ГП да ја преземат нивната дијагноза уште тогаш да се избере за симптоматски третман на главоболка со едноставни лекови за болки (обрнете внимание на појава на тумори на мозокот како можна причина ):
Алармни сигнали
- Прва жалба за главоболки од лица постари од 50 години (тумор на мозокот, временски артеритис) - Прва жалба за мигренски напад во лице над 40 години (тумор на мозокот) - Главоболка во лице на возраст под 6 години (тумор на мозокот, хидроцефалус) - Лице над 50 години со болка во храмовите (временски артеритис) - Бременост со непознати главоболки (прееклампсија) - Зголемени главоболки после траума (под / епидурален хематом) - Тешки главоболки и многу висок крвен притисок (злоќудна хипертензија) - Тешка акутна главоболка (менингитис, CVA (Цереброваскуларна несреќа или мозочен удар), субарахноидална хеморагија) - Главоболка и треска со намалена свест (менингитис) - Вкочанетост на врат / невролошка дисфункција (менингитис, тумор на мозокот) - Главоболка со знаци на зголемен интракранијален притисок (тумор на мозокот) - Фокусно невролошка дисфункција (тумор на мозокот) - Во раните утрински часови повраќање или повраќање поврзано со главоболка или друга болест (тумор на мозокот) - Промени во однесувањето или брзиот пад во училишните резултати (тумор на мозокот)
Причина
Настрана од изложеноста на винил хлорид или јонизирачко зрачење, не се познати фактори на животната средина поврзани со тумори на мозокот. Мутации и бришења на т.н. тумор супресорните гени се смета дека се причина за некои форми на тумори на мозокот. Луѓе со различни наследни болести, како што се Вон Хипел-Линдау синдром, мултипла ендокрина неоплазија, неврофиброматозата тип 2 се изложени на висок ризик за развој на тумори на мозокот. Употребата на мобилни телефони не изгледа дека се поврзани.
Видови
Најчестите примарни тумори на мозокот се:
Глиоми (50,3%) Менингиомас (20,9%) Хипофизни аденоми (15%) Нервни обвивки на тумори (8%)
Патофизиологија
Анатомија
Од мозочната википедска статија и за целите на разбирање на овој напис некои кратки белешки за мозокот и нејзините различни видови на органски ткива ќе бидат обезбедени. При читањето на човечкиот мозок во сликата на десната страна, само неколку од областите се навистина од интерес за нас. Првиот тип на ткиво се среќаваат под черепот во интракранијална шуплина која всушност и не е прикажано на оваа слика: менингите. Тоа е она што е воспалени во менингитис.
Менингите
Ова три-слоевита покривка е составена од (од надвор во) Матер Дура ("хард мајка"), Арачноид Матер ("мајка пајак "), и АИП Матер ("мека мајка"). На Арачоид и АИП се физички поврзани и на тој начин често се смета како еден слој, АИП-арачоид. Под арачоидот е субарахноидалниот простор кој ја содржи ’рбетномозочната течност, кој циркулира во тесни простори меѓу клетките и преку шуплините таканаречени комори, и служи за да го хранат, поддржат и заштитат мозочното ткиво. Крвните садови влегуваат во централниот нервен систем преку периваскуларниот простор над Матер АИП. Клетките во ѕидовите на крвните садови се цврсто приклучени, формирајќи ја крвната-мозочна бариера која го штити мозокот од токсините кои би можеле да влезат преку крвта. Тумори на менингите се менингиом и често се доброќудни неоплазми.
Мозоците на рбетниците (вклучувајќи ги и луѓето) се направени од многу меко ткиво, со текстура која е во споредба со желатин. Живото мозочно ткиво е розовка од надвор и што е најважно бела во внатрешноста, со суптилни варијации во бојата. Три одделни мозочни области го сочинуваат мнозинството на волуменот на мозокот:
-теленцефалон (церебрална полутопка на големиот мозок) -месенцефалон (средниот мозок) -малиот мозок
Овие области се составени од две широки класи на клетки: невроните и глијалните. Овие два вида се подеднакво бројни во мозокот како целина, иако глијалните клетки се побројни неврони приближно 4-1 во церебралниот кортекс. Глијалите доаѓаат во неколку видови, кои вршат голем број на критични функции, вклучителна и структурна поддршка, метаболна поддршка, изолација, и насоки на развој.Примарни тумори на глијални клетки се нарекуваат Глиома и често се злоќудни со текот на времето тие се дијагностицирани.
’Рбетниот мозок и други ткива
- Розовата област во сликата е наречена Понс и е специфичен регион што се состои од милентирани аксони многу слични на ’рбетниот мозок - Жолтиот регион е диенцефалон (таламусот и хипоталамусот) кои се состојатисто така од неврон и глијално клеточно ткиво со хипофизна жлезда (или штитната жлезда) и шишарковидна жлезда (кој е жлездесто ткиво), прикачен на дното; тумори на хипофизата и шишарковидна жлезда се често доброќудни неоплазми - Тиркизниот регион или продолженото мозочно стебло е на крајот на ’рбетниот мозок и е составен главно од невронско ткиво обвиен во Швановски клетки и менингитно ткиво. Нашиот ’рбетен мозок се состои од снопови на овие аксони. Глијални клетки, како што се Швановските клетки во периферијата, или, во рамките на самиот кабел, олигодендроцитите, се пренецуваат околу аксонот, со што се промовира побрз пренос на електрични сигнали и исто така обезбедува општо одржување на животната средина околу мозокот, во дел од трансферот на различни соединенија околу, одговарајќи на повреда, итн
Дијагноза Иако не постои специфична или единствен клинички симптом или знак за било кои тумори на мозокот, присуството на комбинација на симптоми и недостатокот на соодветните клинички индикации на инфекции или други причини може да биде показател да ги пренасочи дијагностичките истражувања кон можноста за интракранијална неоплазма .Дијагнозата често ќе започне со сослушување на пациентот да се добие јасна слика на неговите медицински претходници, а неговите сегашни симптоми. Клиничките и лабораториски испитувања ќе служат за да се исклучат инфекциите како причина за симптомите. Испитувања во оваа фаза може да вклучуваат очите, отоларингологија (или ЕНТ) и / или електрофизиолошките испити. Употребата на електроенцефалографија (ЕЕГ) често игра улога во дијагнозата на тумори на мозокот. Оток, или опструкција на премин на ’рбетномозочната течност (CSF) од мозокот може да предизвикаат (почетокот на) знаци на зголемен интракранијален притисок кој преведува клинички во главоболки, повраќање, или изменета состојба на свест, а кај децата промени на пречникот на черепот и надуеност на мекиот дел од черепот. Повеќе комплексни симптоми како што се ендокрини дисфункции треба да ги алармира докторите за да не ги исклучат мозочните тумори. Билатерален временски дефект на визуелното поле (поради компресија на влакна хијазма) или дилатација на ученикот, и појавата на било кое бавно развивање или ненадејна појава на фокусно невролошките симптоми, како што се когнитивни и бихевиорални нарушувања (вклучувајќи оштетена пресуда, губење на меморијата, недостатокот на признавање, просторната ориентација нарушувања), личност или емотивни промени, хемипареза, хипоестезија, афазија, атаксија, оштетување на визуелното поле, оштетување на сетилото за мирис и слух, парализа на лицето, двојно гледање, или потешки симптоми како што се тремор, парализа на едната страна од телото хемиплегија, или (епилептични) напади кај пациент со негативна историја за епилепсија, треба да ја зголеми можноста за тумор на мозокот. Обработка на слика игра централна улога во дијагнозата на мозочните тумори. Почетокот на методите за сликање се инвазивни и понекогаш опасни како на пример, пневмоенцефалогија и церебрална ангиографија, биле напуштени во последно време во корист на неинвазивноста, со висока техничка резолуција, како што се Компјутеризирана томографија (КТ)-скенови, а особено магнетна резонанца (МРИ ). Неоплазмите често ќе се покажат како поинаку обоени маси (исто така познати како процеси) во резултатите КТ или МРИ.
- Доброќудните тумори на мозокот често се појавуваат како хиподенси (потемни од мозочното ткиво) масовни лезии на кранијалните КТ-скенови. На МНР, тие се појавуваат или хипо-(потемни од мозочното ткиво) или исоинтенс (ист интензитет како мозочното ткиво) на T1 пондерирана скенови, или хиперинтенсе (посветла од мозочното ткиво) на Т2-бројат МНР, иако изгледот е променлив. - Спротивно на навлегувањето на агентот, понекогаш и во карактеристични шеми, може да се докаже на двете КТ или МРИ-скенови во повеќето злоќудни основно и метастатски тумори на мозокот. - Перифокал едем, или области под притисок-, или каде што мозочното ткиво е компресирана со инвазивен процес, исто така се појавува хиперинтенсе на Т2-бројат МНР, тие би можеле да укажуваат на присуство на дифузни неоплазми (нејасен преглед)
Тоа е затоа што овие тумори го нарушуваат нормалното функционирање на крвно-мозочната бариера и доведуваат до зголемување на неговата пропустливост. Сепак тоа не е можно за дијагностицирање висок наспроти низок градус глиоми врз основа на подобрување на моделот сам посебе. Глиобластом мултиформен и анапластичен астроцитом биле поврзани со генетски акутни хепатални порфирии (ДСП, ПДИ, HCP и VP), вклучувајќи позитивни тестирања поврзани со лекови кои се огноотпорни на напади. Необјаснети компликации поврзани со лековни третмани со овие тумори треба да ги алармира лекарите за недијагностицирана невролошка порфирија. Дефинитивната дијагноза на тумор на мозокот може само да се потврди со хистолошки преглед на примероците од туморското ткиво кои се добиени со помош на мозочната биопсија или отворена операција. На Хистолошкиот преглед е од суштинско значење за утврдување на соодветно лекување и точните прогнози. Овој испит, изведена од страна на патолог, обично има три фази: интероперативно испитување на свежо ткиво, прелиминарниот микроскопски преглед на подготвените ткива, и води до испитувањето на подготвени ткива по имунохистохемиските дамки или генетски анализи.
Патологија
Туморите имаат одлики кои овозможуваат определување на својата злоќудност, како тоа ќе се развива и ќе им овозможи на медицинскиот тим да го утврдат планот за управување. Анапласиа: или дедиференцијација; загуба на диференцијација на клетките и на нивната ориентација еден на друг и крвните садови, одлика на анапластичното туморско ткиво. Анапластичните клетки имаат изгубено целосна контрола на своите нормални функции и многу се влошени клеточни структури. Анапластичните клетки често имаат абнормално високи јадрено-за-цитоплазматски коефициенти, и многу се мулти нуклеирани. Покрај тоа, јадрата на анапластичните клетки обично се со неприроден облик или преголеми јадра. Клетките можат да станат анапластични на два начина: неопластичните туморски клетки може да дедиферентираат да станат анапластични ( дедиференцијацијата предизвикува клетките да ги изгубат сите од нивната нормална структура / функција), или раковните матични клетки може да се зголемат во нивниот капацитет да се размножуваат (на пример, неконтролиран раст поради неуспехот на диференцијацијата). Атипија: е индикација за абнормалност на ќелијата (што може да биде показател за злоќудност). Значењето на абнормалност е високо зависна од контекстот. Неоплазија: е (неконтролирана) поделба на клетките; како што неоплазија не е проблематична, но нејзините последици се: неконтролираната поделба на клетките значи дека масата на неоплазми се зголемува во големината и во затворен простор како што е интракранијална празнина ова брзо станува проблематично бидејќи масовната инвазија на просторот на мозочното туркање настрана, што доведува до компресија на мозочното ткиво и зголемен интракранијален притисок и уништување на мозочниот паренхим. Зголемен интракранијален притисок (ICP) може да се должи на директната маса ефект на туморот, зголемен крвен волумен, или зголемена ’рбетномозочна течна (CSF) јачина на звукот може за возврат да имаат второстепени симптоми. Некроза: е (предвремена) смрт на клетките, предизвикани од надворешни фактори како што се инфекција, токсин или траума. Некротични клетки праќаат погрешни хемиски сигнали кој ги спречува фагоцитите од отстранување на мртвите клетки, што доведува да се изгради мртвото ткиво,клеточни остатоци и токсини во или во близина на местото на некротични клетки. Артериска и венска хипоксија, или лишување од соодветно снабдување со кислород на одредени подрачја на мозокот, се јавува кога туморот го прави користењето на околните крвни садови за снабдувањето со крв и неоплазмите влегуваат во конкуренција за хранливи материи со околното мозочно ткиво. Повеќе генерално неоплазмата може да предизвика ослободување на метаболичките крајни производи (на пример, слободните радикали, пореметени електролити, невротрансмитери), и ослободување и регрутирање на мобилните посредници (на пример, цитокини) кои ја нарушуваат нормалната паренхимна функција.
Класификација
Секундарни тумори на мозокот
Секундарни тумори на мозокот се метастатските тумори кои ја нападнале интракранијалната сфера од карциноми со потекло од други органи. Ова значи дека канцерогените неоплазми се развиле во друг орган на друго место во телото и дека клетките на ракот се доставени од примарниот тумор и потоа влегол во лимфниот систем и крвните садови. Тие тогаш циркулираат низ крвотокот, и се депонираат во мозокот. Таму, овие клетки продолжуваат да растат и делат, станувајќи друга инвазивна неоплазма на ткиво примарниот рак. Секундарни тумори на мозокот се многу честа појава во терминалните фази на пациенти со неизлечива метастазиран рак; од најчестите видови на рак кои носат секундарни тумори на мозокот се ракот на белите дробови, рак на дојка, малигнен меланом, рак на бубрезите и на дебелото црево (во намалувањето на редот на честотата). Секундарни тумори на мозокот се најчеста причина за тумори во интракранијалната празнина.На Черепната структура исто така може да биде предмет на неоплазми која по својата природа го намалува обемот на интракранијалната шуплина, и може да го оштети мозокот.
Тумори на мозокот или интракранијалните неоплазми можат да бидат канцерогени (злоќудни) или не-канцерозни (доброќудни). Сепак, дефинициите на злоќудниот или доброќудни неоплазми се разликува од оние кои вообичаено се користат во други видови на канцерогени или не-канцерозни неоплазми во телото. Во карциноми на друго место во телото, три злоќудни својства се разликуваат од доброќудни тумори од злоќудни форми на рак: доброќудни тумори се само-ограничени и не нападнуваат или да метастазираат. Одлики на злоќудни тумори се: - неконтролираната митоза (пораст од поделба надвор од нормалните граници) - анапласиа: ќелиите во неоплазмата имаат очигледно поинаква форма (во големина и облик). Анапластичните клетки прикажуваат означен плеоморфизам. Ќелијното јадро се одликува исклучително хиперкроматично (темно обоени) и зголемено; јадрата би можеле да имаат иста големина како и цитоплазмата на ќелијата (јадрено цитоплазматски сооднос може да стигнат до 1:1, наместо на нормален 1:4 или 01:06 сооднос ). Гигантски клетки - се значително поголеми од нивните соседи - може да се формираат и поседуваат било кое огромно јадро или повеќе јадра (синситиа). Анапластичните јадра се варијабилни и бизарени во големина и облик. - инвазија или инфилтрација (медицинската литература ги користи овие термини како синоними за еквиваленти. Сепак, за јасност, на статиите кои следат да се придржуваат на конвенцијата дека тие значат малку различни нешта; оваа конвенција не е проследена надвор од овие статии.): • Инвазија или инвазивноста е просторна експанзија на туморот преку неконтролирани митоза, во смисла дека неоплазматичната инвазија на простор окупиран од страна на соседните ткива, а со тоа туркање на други ткива настрана и на крајот компресирање на ткиво. Често овие тумори се поврзани со јасно наведени тумори во слики.