cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Византиска морнарица
Ангелска династија и Четврта крстоносна војна
Во истиот период, сепак, тогашниот мега дукс, Михаил Стрифно, бил обвинет од Никита Хонијат дека се збогатил продавајќи ја опремата на византиската флота, на почетокот на 1200-ите авторитетот на централната власт ослабнал толку многу што месните потентати ја зграбиле моќта во провинциите. Општата атмосфера наликувала на беззаконие, што овозможила на луѓе како Лав Сгур во јужна Грција и царскиот владетел на Самос, Пегонит, да ги користат бродовите за сопствени цели, lодносно вршеле сопствени грабежи. Дури и царот Алексиј III (1195–1203) се вели дека му дозволил на еден од своите комнданти, Константин Фрагопул, да спроведува пљачкања на трговските флоти во Црно Море.
Византиската држава и нејзината флота не биле во состојба да се спротивстават на моќта на Венеција, која ја поддржувала Четвртата крстоносна војна. Кога Алексиј III и Стрифон биле известени дека крстоносна флота се приближува кон Констнтинопол, тие можеле да најдат само 20 „очајни и распаднати“ пловила, според Никит Хонијат. За време на првата крстоносна опсада на градот во 1203 година, обидите на византиските бродови да се спротивстават на крстоносната флота да навлезе во Златен Рог биле одбиени, и византиските обиди да се употребат брандери неуспеале поради венецијанската вештина за справување со нивните бродови.
Никеја и Палеолошки период
По освојувањето на и падот на Цариград за време на Четвртата крстоносна војна во 1204 година, Византија била поделена меѓу крстоносците, додека пак биле создадени и три држави наследници: Епирското Деспотство, Трапезунтското Царство и Никејското Царство, и секоја од нив се прогласила за наследник на византиската царска титула. Епирското Деспотство немало флота, трапезунтската морнарица била мала и се користела за патроли и за транспорт на војници, додека пак никејците спроведувале политика на консолидација и својата флота ја користеле за одбрана на крајбрежјето. Под водство на Јован III (1222–1254), била спроведувана поенергетска политика, и во 1225 година, никејската флота успеала да ги заземе островите Лезбос, Хиос, Самос, и Икарија. Но сепак, во никој случај не им биле дораснати на венецијанците: обидувајќи се да го блокираат Цариград во 1235 година, микејската морнарица била поразена од далеку помала венецијанска флота, и во уште еден сличен обид во 1241 година, никејците биле повторно изгомети. Никејските обиди за време на 1230-ите да го поддржат месниот бунт на Крит против Венеција биле исто така делумно успешни, со што последните никејски војници морале да го напуштат островот во 1236 година. Свесен за слабоста на морнарицата, во март 1261 година имераторот Михаил VIII (1259–1282) го склучил Нимфејскиот договор со Џенова, обезбедувајќи ја нивната помош против Венеција на море, за возврат добиле трговски олеснувања.
По освојувањето на Цариград неколку месеци подоцна, Михаил VIII бил во можност а го насочи своето внимание кон создавање на сопствена флота. На почетокот на 1260-ите, византиската морнарица била слаба, и во голема мера зависела од помошта на Џенова. Дури и така, сојузниците не биле способни да и се спротивстават на Венеција во директен судир, за што посведочува поразот на заедничката византиско-џеновска флота составена од 48 бродови од помалта флота на Венеција во 1263 година. Искористувајќи ја зафатеноста на италијанците со тогашната Венециско-џеновска војна, до 1270 година Михаиловите напори создале силна флота од 80 бродови, при што и неколку латински платеници пловеле под византиско знаме. Во истата година, флота од 24 галии го опсадила градот Орео во (Евбеја),и поразиле флота од 20 галии. Ова ја означило првата успешна независна победа на византиската морнарица и почетокот на организирана поморска кампања во Егејот, која ќе продолжи во текот на 1270-ите и накусо ќе ги освојат островите, иако накусо, од многуте острови под контрола на латините.
Оваа обнова на морнарицата не траело долго. По смртта на Карло I Анжујски во 1285 година и завршувањето на заканата за инвазија од Италија, Михаиловиот наследник Андроник II (1282–1328) претпоставил дека, може да се потпре на силата на своите сојузници од Џенова, и може да мине без одржување на флота, чии трошоци ја оптоварувале скоро целосно испразнетата царска каса, со други зборови поседувањето на флота се сметало за луксуз кој царството не можело да си го дозволи. Во истиот период, Андроник бил помалку загрижен за западот, имал доста обврски на исток во Мала Азија каде неуспеал да го спречи напредувањето на турските освојувања, воени дејства во кои морнарицата немала никаква улога. Последователно, целата флота била напуштена, екипажот распуштен а бродовите биле растурени и оставени да скапуваат. Резултатите набрзо следеле: за време на долгото владеење на Андроник, Турците постепено презеле постојана контрола на егејското крајбрежје на Анадолија, при што царството било немоќно да ја смени ситуацијата, додека пак венецијанската флота била во можност да го нападне Цариград и да ги пљачкосува неговите предградија кога и да посакала за време на војната во периодот од (1296–1302).
Андрониковата одлука предизвикала големо противење и критика од современиците учители и официјални лица како и од историчарите, Пахимер и Никифор Грегор укажуваат на долгорочните последици и ефекти од оваа кусогледа одлука: пиратството цветало, честопати во истото учествувал и распуштениот екипаж кој заминала во служба кај трурците и латините, Цариград бил оставен без одбрана од италијанските поморски сили, и сè поголем број на егејски острови потпаднале под туѓа власт како на пример Хиос на енованецот Бенедето Закарија, Родос и Додеканеза под власт на Малтешкоти ред, Лезбос и другите острови потпаднале под власт на Гатилуси.Како што Горгиј запишал, „ако [византијците] останала господари на морето, какви што биле, тогаш латините немаа да бидат толку арогантни [...], ниту пак Турците ќе ги имаа видено песоците на Егејското Море, [...] ниту пак ние ќе плаќавме ддавачки на секому секоја година.“ По 1305 година, потклекнувајќи под постојаниот притисок да ја заузда Каталанската компанија, царот залудно се обидел да ја обнови морнарицата со 20 бродови, но најверојатно биле изградени неколку бродови и мала флота најверојатно била активна во неколкуте години кои следат, за истата повторно да биде распуштена.
Наследникот на Андроник II, Андроник III (1328–1341), веднаш по неговото прогласување за цар, со помошта на различни магнати успеал да создаде флота од 150 пловила. Лично командувајќи ја флотата во последниот поголем поход на византиската морнарица во Егејот, освојувајќи ги Хиос и Фокеја од Џенова и присилил помали латински и турски општини да му се покорат. Неговите походи против Турците во Витинија биле неуспешни, сепак, наскоро Османлиите ја воспоставиле својата прва поморска база во Тирилје на брегот на Мраморното Море, од каде тие го напаѓале крајбрежјето на Тракија. За да се одбранат од оваа нова закана, при крајот на владеењето на Андроник III флота од 70 бродови биле изградени во Цариград за да се спротивстават на турските грабежи, и биле водени од мега дукс Алексиј Апокаук. Оваа флота била доста активна за време на граѓанската војна 1341–1347, во која командантот имал главна улога. По завршетокот на граѓанската војна, царот Јован VI (1347–1354) се обидел да ја возобнови морнатрицата и трговската флота, како начин за намалување на економската зависност на царството од колонијата на Џенова во Галата, која ја контролирала трговијата која минувала низ Цариград, и да се обезбеди контрола над Дарданели за да се спречи преминувањето на Турците. За таа цел, тој побарал помош од венецијанците, но во март 1349 година, неговата новоизградена флота од 9 галии и околу 100 помали бродови била зафатена од бура на јужното крајбрежје на Цариград. Неискусниот екипаж се испаничил, бродовите или биле потонати или запленети од Џенова. Решен, Кантакузин направил уште еден обид за изградба на флота, што му овозможило да ја зацврсти византиската власт над Солун и некој крајбрежни градови и острови. Јадрото на оваа флота било одржувано во Цариград, и иако византиските бродови биле активни во Егејот, и постигнале одреден успех во справувањето со турските пирати, тие сепак не биле во можност да ги спречат нивните активности, а пак да ги предизвикаат големите италијански поморски сили. Недостатокот на финансии ја осудиле на пропаст флотатакоја се свела на неколку бродови кои биле одржувани во Цариград. Карактеристично е дека во својот памфлет од 1418 годинадеспотот Теодор II, учителот Гемист Плетон советувале да не се одржува флотата, велејќи дека ресурсите биле недоволни за одржување на делотворна армија и флота истовремено.
Па така, осиромашената Византија станала пион во рацете на тогашните големи сили, обидувајќи се да преживее исористувајќи ги нивните соперништва. Во 1351 година, Кантакузин бил поттикнат да се приклучи на страната на Венеција во нивната војна со Џенова, но, напуштен од венецијанските адмирали, неговата флота била лесно поразена од Џенова и бил приоран да го потпише непосакуваниот мировен договор. За време на кусата узурпација на престолот од Јован VII во 1390 година, Мануил II (1391–1425) бил во можност да собере само 5 галии и 4 помали пловила за да го освои Цариград и да го спаси својот татко Јован V. Ѓест години подоцна, Мануил ветил дека ќе вооружи десет бродови за да помогне во Битката кај Никопол, дваесет години подоцна, тој лично командувал со 4 галии и 2 други пловила пренесувајќи пешадија и коњаница, и фо спасил островот Тасос од престојната инвазија. Слично во 1421 година, 10 византиски воени бродови биле вклучени во поддршката на османлискиот претендент за престолот Мустафа против султанот Мурат II.
Последната запишана византиска поморска победа била онаа од 1427 година во Битката покрај Ехинадските Острови, кога царот Јован VIII (1425–1448) ја поразил супериорната флота на Карло I Токо, гроф на Кефалонија и деспот Епирски, присилувајќи го да ги предаде териториите во Мореја на византијците. Последната појава на визнатиската морнарица било при последната опсада на Цариград од страна на Турците во 1453 година, кога флота составена од византиски ,џеновски и венецијски бродови (различен број на бродови се запишани во различни извори, движејќи се од 10 до 39 бродови) го бранеле Цариград од османлиската флота. За време на опсадата, на 20 април 1453 година, се случил последниот судир на византиската морнарица, кога три галии од Џенова придружувајќи византиски транспортен брод, се пробиле со борба низ огромната османлиска флота и се упатиле кон Златниот рог.
Почеток ( век до средина на век)
Многу малку се знае за организацијата на римските флоти во доцната антика, со постепеното отцепување на на провинциите и создавањето на помали ескадрили во век па сè до создавањето на нова флота за време на муслиманските освојувања. И покрај доказите за значајна поморска активност во овој период, постарите хроничари сметале дека римската морнарица скоро и да исчезнала до почетокот на век, но поновите истражувања укажуваат дека истата се преобразила во незначајна крајбрежна сила, осмислена за блиска соработка со армијата.
За време на владеењето на царот Диоклецијан (284–305), силата на морнарицата се зголемила од 46.000 луѓе до 64.000 луѓе, бројка која го претставува бројниот максимум на доцната римска флота. Дунавската флота (Classis Histrica) со придружните легионески пловила се сретнува во записите Нотиција Дигнитатум, и нејзината активност се споменува и во Ренатовото дело (De Re Militari, IV.46). На запад, се споменуваат неколку речни флоти, но старите преторски флоти биле дел од минатото и целосно исчезнале (De Re Militari, IV.31) и дури и оние западни ровинционални флоти биле сериозно смалени до тој степен што не можеле да се спротивстават на поголеми варварски напади. На истокот, сириската и александриската флота од правни извори се знае дека постоеле околу 400 година (Codex Justinianus, XI.2.4 & XI.13.1 ), се знае и за флота која била сместена во самиот Цариград, најверојатно составеена од остатоците на преторијанските флоти. Во 400 година била доволно голема да ги уништи големиот број на пловила на Готите, кои со сплавови се обиделе да го поминат морскиот дел кој ја двоел Азија од Европа. Нејзината големина, сепак, е непозната, и за истата нема записи во Нотиција.
За дејствата во Средоземното Море во век, флотите се збирале по потреба и подоцна се разградувале. Првата постојана византиска флота може да се сретне најрано во век и при бунтот на Виталијан во 513–515, кога Анастасиј I создал флота за да се справи со сопствените бунтовници. Оваа флота била одржувана и при владеењето на Јустинијан I и неговите наследници, при што прераснала во професионална ид добро-одржувана сила. Поради отсуството на поморски закани, сепак, морнарицата при крајот на век била релативно мала, со неколку мали речни ескадрили во Дунав и две главни флоти во Равена и Цариград. Дополнителните ескадрили морало исто така да биле распределени низ големите поморски и трговски центри на царството: во Александрија, обезбедувала придружба на флотата со годишната жетва наменета за Цариград, и во Картагина, контролирајќи го западното средоморие. Јустинијан исто така поставил војска и бродови и во подалечните краишта на царството, во Септем (Сеута), Херсон на Крим, и Аелана (Елиат) во Акапски Залив. Договековната поморска традиција и инфраструктура во тие области го олеснило одржувањето на флотата, и, во случај на поморска експедиција,можела да се насобере голема и евтина флота со која биле восхитувани бројните трговски пловила.
Организација на флотата
Како одговор на арапските освојувања во периодот на век, целиот административен и воен систем на царството бил реформиран, и бил воспоставен тематски систем. Според ова, царството било поделено на неколку теми, кој биле регионални граѓански и воени администрации. Под водство на стратег, секоја тема имала сопствена армија и флота, односно месни сили. Следејки по бунтовите на неколку тематски сили, за време на владеењето на Константин V поголемите теми последователно се укинувале, додека паралелно се создавала централна  царската војска, наречена тагма, сместена во близина на Цариград или пак во самиот град, служејки како централна резерва и со тоа го образувала јадрото на походоносните армии.
Сличен процес се одвивал и во флотата, која била организирана на подеднаков начин. Во втората половина на век, била создадена флотата наречена карабисијан. Не се знае точната дата, при што се шпекулира со периодот меѓу 650-ите/660-ите, како одговор на Битката на јарболите, or following the first Arab siege of Constantinople in 672–678. Нејзиното потекло е непознато: најверојатно била создадена од старите остатоци на военото квесторство, или пак армијата на Илирик. Била раководена од стратег, и го вклучувала јужниот брег на Мала Азија од Милет до границите со Калифатот во близина на Силифке во Киликија, егејските острови и царските поседи во јужна Грција. Седиштето најверојатноп било на Самос, со команда на друнгариј во Кибира во Памфилија. Како што самото име укажува, се состои од целата византиска морнарица, и се соочувала со главната поморска закана, арапските флоти во Египет и Сирија.
Главната морнарица играла важна улога во одбивањето на арапските опсади на Цариград, но е нејасно дали византиската флота (basilikon ploïmon) дали била под одвоена команда во и  век. Како нејзин надлежен, друнгариј то плоимо, за првпат се сретнува во Успенски тактикон од 842/843 година, и бидејќи има мал број на докази за поголеми флоти кои дејствувале од Цариград во периодот на век, Хелен Арвалер го сместува создавањето на почетокот на  век. Од тогаш, византиската флота била главната централна резарва и јадрото на подоцнежните походни флоти.
Првата и во долг период единствена поморска тема (тема наутикон) била Кибиреота. Била создадена од флотата Карабисијан, и назначена за администрација и одбрана на јужното крајбрежје на Мала Азија. Точниот датум на создавање не е познат, според едно гледиште околу 719 година според друго 727 година. Нејзиниот стратег, првпат е спомнат во 734 година, и бил со седиште во Анталија. Неговите први поручници биле катепан од Мардаитите, претставник од Силион и друнгариј од Анадолија и Кос. Бидејќи биле најблиску до муслиманскиот Левант, била главната византиска флотоа со векови, сè додека не била смалена со падот на арапската поморска закан. Флотата последен пат се споменува во 1043 година, од тогаш темата станува само цивилна провинција.
Кибиреота била составена од две независни поморски команди во Егејот, секоја раководена од друнагариј: Aigaion Pelagos („Егејско Море“), задолжена за северната половина на Егејот, Дарданели и Мраморно Море, и команфата позната како Dodekanesos („дванаесет острови“) и Kolpos („залив“), која била со седиште на Самос и ги заштитувала јужниот Егеј и Кикладите.За разлика од другите друнгарии кои имале подредени улоги, овие две флоти биле целосно независни, и нивните друнгарии имале и граѓански и воен авторитет. На крајот тие биле пртворени во целосни поморски теми, Егејско Море околу 843 година, додека пак источните делови од Dodekanesos/Kolpos биле основа на Самос во доцниот век. Се состоела од јониското крајбрежје, и главното седиште било во Смирна.
Некои теми исто така имале ексадрили со одредена големина, и истите биле под команда на турмарх. Тие имале посредна улога меѓу поголемите тематски флоти и централната византиска флота: тие биле постојани ескадрили со професионални екипажи (таксати), одржувани со ресурси од кралскиот трезор а не од провинцијата во која биле сместени, но биле под команда на месниот тематски стратег и биле задолжени со месната одбрана и полициски должности. Овие теми се:
Изолираните области со одредена важност за конрола на поморските патишта ниле заштитувани од посебни официјални лица со титула архонт, кој во одредени случаи можно е да командувал со делови од кралската флота. Познати се архонтите задолжени за Хиос, Малта, Евбејски Залив, и најверојатно за Теспротија и „Бугарија“ (чија област на контрола е опишана од Арвајлер со устието на Дунав). Сите овие исчезнале кон крајот на век, или биле уништени од арапските напади или биле реформирани и вклучени во темите.
Човечка моќ и големина
Како и во случајот со копнениот дел од армијата, точната големина на византиската морнарица и нејзините единици е дел од сериозна дебата, поради оскудноста и двосмислената природа на пвичните извори. Еден исклучок се бројот од при крајот на и почетокот на  век, за кои има подетални записи, од Критската експедиција во 911 година. Овие списоци покажуваат дека за време на владеењето на Лав V, морнарицата имала 34.200 веслачи и околу 8.000 морнари. Централната царска флота имала вкупно 19.600 веслачи и 4.000 морнари под команда на друнгариј од basilikon plōimon. Овие четири илијади морнари биле професионални војници, првпат регрутирани како трупимод Василиј I во 870-ите. Тие биле голема придобивка за царската флота, која претходно била зависна од тематските и тегматските војници, оваа нова сила обезбедила постабилна, подобро тренирана и веднаш достапна сила на повик од страна на царот. Високиот статус кои го имале морнарите, може да се согледа во фактот што тие се сметале за припадници на царската тагмата, и биле организирани во помали одреди. Егејската тематска флота броела 2.610 веслачи и 400 морнари, Кибериотската флота броела 5.710 веслачи и 1.000 морнари, Самијската флота броела 3.980 веслачи и 600 морнари, и на крај, темата хелас броела 2.300 веслачи каде дел од 2.000 тематски војници служеле и како морнари.
Во следнава табела се прикажани претпоставките за бројноста на флотата, од Ворен Тредголд, поточно бројот на веслачо низ целата историја на византиската флота:
Спротивно на општото мислење, не се користеле робови како веслачи, ниту од византијците ниту пак од арапите, ниту пак од грчките и римските претходници. Низ постоењето на царството, византиските екипажи се состоеле од слободни нискокласни луѓе, кои биле професионални војници кои биле правно обврзани да ја извршуваат воената обврска (стратерија) за возврат добивале плата и земјиште. Во првата половина на век, платата на морнарите и војниците вкупно била околу 0,91–1,36 кг злато. Исто така се користеле и затвореници и заробеници од војните а исто така се ангажирале и странци. Покрај Мардаитите, кој биле значаен дел од екипажите на флотата, непозната група познаа како тулмаци (најверојатно далматинци) се споменуваат во критските експедиции, како и многу руси, на кој им било дадено право да служат во византиските вооружени сили во бранови во век како дел од договорите.
Во своето дело Церемонии, Константин Порфирогенит ги споменува спиоците на флотата при експедициите против Крит од 911 и 949 година. Пвие наводи поттикнале значителна дебата за нивното толкување: така бројот за целата византиска флота во 949 година се состоела од 100, 150 или 250 бродови, во зависност од читањето на грчкиот текст. Точното значење на поимот ousia е исто така предмет на забуна: традиционално, се тврди дека била стандардна дружина од 108 луѓе, и дека можно е да има повеќе од една вкаква единица на секој брод. Но во записите на Церемонии сепак, може да се прочита и как „единица“ или „брод“. Бројот од 150 делува соодветно со другите бројчени записи од тој период, и е прифатено од повеќето научници, иако истите се разликуваат од составот на флотата. Макрипулија броевите ги толкува на следниов начин 8 памфили, 100 оузии и 42 дромони, каде се вклучени и двете царски пловила и десетте бродови на стеноснката ескадрила. За вкупниот број на византиската морнарица во овој период, Ворен Тредголд пресметал вкупен број, вклучувајќи ги тука и поморските теми, околу 240 воени бродови, број кој бил зголемен на 307 за време на критските походи од 960–961. Според Тредголд, подоцнежниот број најверојатно претставува привидна јачина на целата византиска морнарица (вклучувајќи ги тука и помалите флотили) во и  век. Важно е да се спомене дека постои значителен пад во бројот на на бродови и луѓе поврзани со тематските флоти во периодот меѓу 911 и 949 година. Ова намалување, кое ја намалило големината на тематските флоти од третина на четвртина од вкупната морнарица, било делумно поради зголемувањето на употребата на полесни бродови оузии наместо потешките дромони, и делумно поради финансиските и тешкотиите да се најде соодветна човечка сила. Исто така постои и општо начело, кое ќе доведе до целосно исчезнување на провинциските флоти кон крајот на век.
Чиновна поставеност
Царската флота пак била поинаков случај, бидејќи не била поврзана со тематската администрација, но била сметана како едно со тагмата, професионалните резервни централни сили. Последователно, командантот на царската флота бил познат како друнгариј то василик плоим (подоцна со претставка мега, „голем“). Оваа титула се задржува и во комниновата династија, но како командант на царските придружни ескадрили, и опстојала до палеолошката династија, кде се споменува во книгата од век Book of Offices од Ѓорѓи Кодин. Чинот назаменикот наречен топотерет исто ткак се споменува во царската флота, но неговата улога не е позната од изворите. Тој можн е да имал слична позиција како онаа на пристаништен адмирал. Иако некои од овие постари офицери биле професионални морнари, кои се издигнали низ ранковите, повеќето командири на флотата биле високи дворски достојници, кои целосно се потпирале на поискусниот потчинет екипаж поради поголемото поморско искуство.
Комнински реформи
По падот на морнарицата во век, Алексиј I ја возобновил на поинаков начин. Бидејќи веќе ги немало тематските морнарици, остатоците биле споени во една единствена царска флота, под водство на новиот офицер наречен мега дукс. Првиот кој ја имал оваа позиција бил зетот на Алексиј, Јован Дука во 1092 година. Мега друнгаријот на флотата, во еден период севкупен поморски командант, бил потчинет директно под мега дуксот. Мега дуксот бил исто така назначен за севкупен управник на јужна Грција, старата тема Хелас и Пелопонез, кои биле поделени на дистрикти (ории) кои ја снабдувале флотата. За време на Јован II, Егејските острови исто тка биле одговорни за нејзиното одржување, како што биле снабдување со екипаж и потребните набавки за воените бродови, тогашните записи ја потврдуваат гордоста во фактот што големите флоти на Манул се со екипаж од „ромеи“, иако продолжиле да се користат и платеници и сојузнички ескадрили. Сепак, дека флотата сега била целосно градена и стационирана во околината на Цариград, треба да се има предвид дека и провинциските флоти не билевозобновени, што пак имало последици, за поодалечените области, особено во Грција, биле ранливи на напади.
Никејска морнарица
Со падот на византиската морнарица кон крајот на век, царството во голем дел се потпирало на флотите на Венеција и Џенова. По грабежот на Цариград во 1204 година од страна на крстоносците, во некои извори се споменува постоење на релативно силна флота под команда на првиот никејски цар, Теодор I, иако недостасуваат специфичмни детали. Под владение на Јован III и Теодор II (1254–1258), морнарицата имала две главни области на дејствување: Егејот, дејствувајки на противничките острови во (главно Родос) како и против транспортните и бродовите со снабдување за армиите кои се бореле на Балканот и Мраморното Море, кади никејците целеле на прекин на транспортот на латините и претставувале закана за Цариград. Смирна била главна база за изградба и одржување на бродовите во Егејот, со втора база во Датча, додека па главната база за дејствување во Мраморното Море бил Холкос, во близина на Лампсак во близина на Галиполе.
Палеолошка морнарица
Покрај своите напори, никејските цареви не успеале успешно да се спротивстават на Венеција и нејзината морска надмоќ, кои биле приморани да се обратат за помош до Џенова. По повторното заземање на Цариград во 1261 година сепак, Михаил VIII започнал голем напор да ја олесни оваа зависност со изградба на „национална“ морнарица, создавајќи бројни нови трупи за оваа намена: газмул, кои биле со мешано грчко-латинско потекло кое живеело околу главниот град и луѓе од Лаконија, наречени лакони, биле користени како морнари, создавајќи ја главнината на византиската поморска моќ во 1260-ите и 1270-ите. Михаил исто така ги поставил веслачите, наречени просаленти или проселонти, како независни сили. Сите овие групи примиле мали надоместоци во облик на земја за одгледување, за возврат на своите услуги, и биле населувани заедно во мали колонии. Веслачите биле сместени во близина на морето низ северното крајбрежје на Егејското Море, додека пак останатите единици биле населени во близина и околу Цариград  во Тракија. Овие трупи опстоиле иако во намален број, во последните векови на царството, и навистина газмулите биле основата на екипажите на првите османлиски флоти. За време на палеолошката династија, главната база на флотата била во пристаништето Контоскалион на мрамоското крајбрежје во Цариград, потопено и утврдено од Михаил VIII. Од провинциските поморски центри, најверојатно најважен бил Монемвасија на полуостровот Пелопонез.
Истовремено, Михаил и неговите наследници продолжиле со веќе постоечката практика да користат платеници во флотата. Покрај неповерливите италијански градови држави, со ки сојузите се менувале постојано, платениците биле најброни при крајот на царството, најчесто биле наградувани за своите услуги со феуди. Повеќето од овие платениц, како на пример Џовани де ло Калво (годподар на Анафи и Родос), Андреа Мориско (наследник на ло Каво на Родос) и Бенедето Закарија (господар на Хиос и Фокеја), кој биле од Џенова, најголемиот сојузник на византијците од тој период. За време на владеењето на Михаил VIII, за првпат странец, италијанскиот приватник Ликарио, станал мега дукс на кого му била дадена евбоја како феудален имот. Во 1303 година, висок чин, амерал бил воведен со пристигнувањето на платениците од Каталанската компанија. Оваа положба била воведена во царската хиерархија, и била веднаш под мега дукс и мега друнгариј, иако се знае само за двајца носители, и двајцата од 1303 до 1305 година.
Дромони и подизведби
Главен воен брод на византиската морнарица до век бил дромонот и останатите на него сличните подизведби. Најверојатно развојот на лесните бродови Либурна од римските царски флоти, поим кој се појавуа при крајот на век,  и се користеле за определен вид на воени галии во 6 век. Поимот dromōn потекнува од страогрчки јазик δρομ-(άω), „да трча“,што би значело „трчач“, и хроничарите од век  како што бил Прокопиј Кесариски се јасни во нивните записи за брзината на овие бродови. Во периодот на наредните неколку векови, како што поморските битки со арапите станувале се почести, биле создадени помасивни верзии со два а понекогаш и со три реда на веслачи. Последователно, поимот се користел во општа смисла за „воен брод“, и четопати се користел со друг византиски поим за голем воен брод, хеландион, тип на брод кој првпат се појавил во век.
Развој и одлики
Појавата и развојот на средновековните воени бродови е тема на дебата и претпоставки: сè до неодамна, немало остатоци од бродови со весла ни од антиката но ни од средновековието, и информациите морале да се соберат со анализа на книжевните докази, или од грубите уметнички прикази и остатоците од неколку трговски бродови. Неодамна во 2005-2006 година археолошките ископувања од т.н. проект Мармареј кои се одвивале на местото на Теодосиево пристаниште (денсес Јенкапи) се откриени остатоците на преку 36 византиски бродови од до  век, вклучувајќи тука и четири лесни галии од типот галеа.
Прифатеното гледиште е дека главните равојни карактеристили кои довеле до посебен развој на дромони од либурни, а со тоа карактеристичните средоземни галии, каде била користена целосна палуба (катастрома), напуштањето на употребата на ударен овен на прамецот, за да се овозможи надвода кобилица, и постепена употреба на латинско едро. Точните причини за напуштањето на овнот (rostrum;, емболос) се непознати. Цртежите на нагоре насочени клунови во век во ракописот Ватикански Вергилиј јасно укажува на фактот дека ударните овни се заменети со прамец кај доцните римски галии. Една можност е дека оваа промена се случила поради постепениот развој на античките надворешност жлебување труп и методот на градба, кои всушност и биле цел на ударниот овен, со што првично се развил скелетниот метод кој обезбедувал поподвижна труп, кој бил повеќе отпорен на напади. Сигурно до почетокот на век основната функција на ударниот овен била целосно заборавена, ако се верува на Исидор Севиљски дека тие се користеле за заштита од удари и судири со подводни камења. А што се однесува на латинското едро, различни автори во минатото посочиле дека во средоземието било првпат употребено од страна на арапите, чие потекло пак најверојатно е Индија. Сепак, со откривањето на нови прикази и книжевни записи во последниве децении, ги навело на заклучок научниците да го поместат датумот на појавата на латинското едро во Левант, во доцниот хеленизам или раниот римски период. Но не постоела само триаголен облик, се знаело и за четириаголен облик, кој бил користен со векови (најверојатно на помали пловила) заедно со квадратни едра. Велизаровата инвазиона флота од 533 година била делумно опремена со латинско едро, со што најверојатно во тој период латинското едро станало стандаердно за дромонот, при што традиционалното квадратно едро постепено се исфрлило од употреба во средновековното поморство.
Четирите бродови галеи откриени во ископувањата на Јенкапи, кои најверојатно се од или  век, се со униформен изглед и изградба, што укажува на централизиран производствен процес. Тие се со должина од 30 м, и се изградени од Црн бор и Источен јавор.
Видови на бродови
Во век, имало три главни класи на биреми (дворедни веслачки) веени бродови од општиот дромонски тип, како што се опишани во списоцит на Критските експедиции од 911 и 949 година: [хеландион] остикон, така наречен поради тоа што бил  со екипаж од една оуза, или 108 луѓе,[хелдион] памфилон ([χελάνδιον] πάμφυλον), со екипаж од 120 до 160 луѓе, нговото име најверојатно укажува на потеклото на тој облик во областа Памфилија како транспортен брод или пак неговиот екипаж бил избран и дромон, со екипаж од две оузи. Во делото Церемонии, тешкиот воен брод дромон пишува дека овие бродови имале доста поголем екипаж од 230 веслачи и 70 војници, поморскиот историчар Џон Приор ги смета истите како дополнителен екипаж кој бил носен во странство, додека пак грчкиот научник Макрапулија тврди дека овие дополнителни луѓе во екипажот се соодветниот број на вториот ред на веслачи на горните весла. Помал, еднотрупен брод, монерес или галеа, со екипаж од 60 луѓе, се користел во извиднички мисии но и како крила на линијата на битките. Галеата особено цврсто се поврзува со мардаитите, и Макропулијанаведува дека овој брод бил користен исклучиво од нив. Триредните („триери“) дромони се опишани во век во дело посветено на паракоимените од Василиј Лакапин. Сепак, трактат, од кој се зачувани само одредени делови, се користи со наводи за изгедот и изградбата на класичните триери, и од оваа причина треба да се користи внимателно кога се користи за објаснување и опис на воените бродови во византискиот период. Постоењето на триерни пловила, сепак, е посведочено од фатамидската морнарица во и  век, и забелешките на Лав VI за големите арапски бродови во  век, можное е да посочува на постоењето на триерски галии.
За превоз на товар, византијците вообичаено употребувале обични трговски бродови или пак бродови за снабдување. Овие бродови во голем дел биле пловни бодови, одосно не користеле весла. Византијците и арапите исто така користеле бродови за пренос на коњи (хипагога), кои или биле пловни бродови или пак галии, при што галијата била приспособена за пренос на коњите. Знаејќи дека хеландија е брод кој првично се користел за пренос на коњи, ова пак посочува на разлики во изведбата меѓу хеландионот и дромонот соодветно, поими кои во книжевните извори се користат без да се направи разлика меѓу истите. Додека пак дромонот бил развиен целосно како воена галија, хеландионот би имал потреба од специјален оддел во средиштето во кој би се сместиле коњите, на тој начин зголемувајќи ја ширината на бродот и длабочината на складот. Во продолжение, византиските извориспоменуваат и сандал, што всушност претставува чамец кој бил носен странично од страна на поголемите бродови. Овој чамец опишан во Церемонии имал еден јарбол, четири весла и кормило.
Западни дизајни и последните векови
Точниот период кога дромонот бил истиснат од бродовите изведени од галеа или пак потекнува од италијанските бродови. Поимот продолжил да се користи сè до крајот на 12 век, иако визаниските писателине правеле разлика при неговата употреба. Авторите од запад современици од тој период го користеле поимот за да направат разлика од големите бродови, вообичаено транспорти, и постои доказ за поддршка на идејата дека оваа идеја започнала да се користи и меѓу византијците. Описите на Вилијам Тирски за византиската флота од 1169 година, биле дека „дромоните“ се класифицирани како транспортни бродови, и воените бродови со два реда весла се издвоени како посебни бродови, што на некој начин укажува на примената на биремски галии од страна на византијците. Од XIII век па натаму, престанал постепено да се користи поимот „дромон“ и бил заменет со катергон, поим од крајот на век кој се користел за самиот екипаж, кој всушност бил регрутиран од популацијата посветена на воената служба. Во подоцнежниот период на Византија, византиските бродови биле засновани на западниот модели: поимот катергон се користи без да се направи разлика за византиските и латинските бродови, а бродовите задолжени за пренос на коњи хеландион биле заменети со западните тарида. Сличен процес може да се забележи и во зачуваните извори од Анжујска Сицилија, каде поимот хеландра бил заменет со тарида, иако во еден период продолжиле да се користат и двата поима истовремено. Не постојат разлики во изведбата меѓу споменатите два вида на бродови, при што двата брода биле користени за пренос на коњи и имале капацитет да пренесат од 20 до 40 коњи.
Бриерите од италијанските галии останале главнина на средоземномораките флоти сè до крајот на век, иако повторно, современите записи од тој период не обезбедуваат доволно информации за нивната изведба. Од таа гледна точка, галиите станале триерски бродови, т.е.. со три реда на луѓе на секоја страна сместени над палубата, сите веслајки со посебен ред на весла, односно со т.н. систем ала сенсиле. Венеијанците исто така имале развиено т.н. „голема галија“, што всушност претставувала зголемена галија способна да пренесува товар за трговија.
Малку се знае за одредените византиски бродови од овој период. Во записите од патувањето на византиската делегација во 1437 година за да присуствува на Фирентскиот собор, од византискиот свештеник Силвестер Сиропул и на венецијанскиот капетан Михаил Родошки, споменуваат дека повеќето бродови биле венецијански или пак папски, но исто така е запишано дека царот Јован VIII патувал на „царски брод“. Не е понато дали станува збор за византиски брод или пак истот бил најмен, и проблем е што во истиот извор не се споменува за каков тип на брод станува збор. Но, сепак е запишано дека бил побрз од големите венециски трговски бродови кои го придружувал, што пак укажува дека станувало збор за лесен воен брод. Михаил родошки исто така напишал трактат за бродоградење, што обезбедило инструкции и цртежи за за изведба на главните бродови, за двата видови галии и бродови, користени од Венеција и останатите поморски држави од таа област во првата половина на век.
Куп на УЕФА 1973-1974
УЕФА Куп 1973/74 — трета сезона од ова натпреварување организирано од страна на УЕФА во кое настапиле клубови од најсилните лиги кои не успеале да се пласираат во Купот на европските шампиони и Купот на победниците на куповите.
Византиска морнарица
Тактики и оружја
Византијците се грижеле да ги кодифицираат, зачуваат и пренесат знаењата за војувањето на копно и море од претходните искуства, со употребата на воени упатста. И покрај некогашнбата античка терминологија, овие текстови биле основата на знаењето за византиските поморски дејствувања. Главните текстови кои се зачувани за поморските борби се во делото Тактики од Лав Мудриот и Никифор Уран (двајцата црпеле наводи од Naumachiai за Сиријан Магистрос и други претходни дела), дополнети со важни пасуси од делото за управувањето на царството од Константин Порфирогенит и други дела од византиски и арапски автори.
Куп на УЕФА 1973-1974
Натпреварувањето започнало на 12 септември 1973 и завршило со финален двомеч одигран на 21 и 29 мај 1974 година.
Византиска морнарица
Поморска стратегија, логистика и тактика
Кога се разгледуваат старите и средновековните поморски операции, потребно е прво да се разберат технолошките ограничувања на флотите составени од галии. Галиите не биле погодни за немирни води и можно било да бидат потопени од брановите, што биб било катастрофално на отворено море, историски се повторува начело кога галиите биле потопени поради лошото време (на пример римските загуби за време на Првата пунска војна). Па така пловната сезона била ограничена од средината на пролетта до септември. Одржливата крстосувачка брзина на галијата дури и при употреба на едра, била ограничена, како и количеството на залихи кои можел да ги носи. Водата особено била важна за да може да се одвива пловидбата. Ако се земе предвид дека секој веслач имал потреба од осум литра на ден, нејзината достапност била одлучувачки фактор во со вода сиромашни и сончеви брегови на источното средоземие. За помалите дромони се се смета дека можеле да носат залихи за 4 денови. Технички ова значи дека флотите составени од галии биле приморани да се движат во близина на крајбрежјето, и морале честопати да застануваат и на копно да собираат залихи и да ги одморат своите екипажи. Сето ова е добро запишано во при византиските поморски походи, од Велизаровиот поход против вандалите па сè до Критските походи од и  век. Од овие причини Никифор Уран ја опфаќа потребата од „мажи со точно познавање и искуство на море [...], чии ветришта предизвикуваат едрата да се набабрат и истите да се оддалечат од копното. Тие треба да ги знаат како скриените камења во морето, така и местат кои се плитки и земјата покрај која се плови, островите покрај кој се минува пристаништата како и растојанијата меѓу две пристаништа. Тие треба да ги знаат земјите и местата на кои може да се најде вода за залихи.“
Куп на УЕФА 1973-1974
Учествувале 64 клубови од 31 национален сојуз. Поради политички причини, втора сезона по ред, Албанија немала свој претставник во натпреварувањето.
Византиска морнарица
Поморска стратегија, логистика и тактика
Средновековните средоземни поморски воени дејствија биле по природа крајбрежни и водоземни, спроведини за да се заземат крајбрежни територии или острови, а не да се заземе или контролира одредена „морска површина“ како што се подразбира денес. Понатамошно, следејќи по напуштањето на ударни рамови, единственото „бродобијно“ оружје достапно пред употребата на барут и експлозивни гранати, морските борби станале, кажано со зборовите на Јован Приор, „понепредвидливи. Ниту една сила повеќе не можела да се надева со предност стекната со некое оружје или пак од вештината на екипажот.“ Затоа не е за чудење што византиските и арапските упатства опфаќале внимателни тактики, со што предност се давало на зачувувањето на сопствената морнарица, и собирањето на добри информации, најчесто со употреба на шпиони кои се маскирале како трговци. Нагласувањето било на постигнување на тактичко изненадување, односно, да се избегне да се биде изненаден од непријателот. Идеално, битката требала да се одвива само тогаш кога се има осигурана надбројност или тактичка надмоќ. Важноста се ставала и на предвидување на непријателската тактика, и да се преземат соодветни контрадејства: Лав VI, на пример, искористил (Тактика, XIX.74–77) контратактика против арапите со нивните тешки и спори бродови (коумбарија), со малите и брзи возила (акатија, главно моноксила), на словените и русите.
Куп на УЕФА 1973-1974
Прво коло
Првите натпревари биле одиграни од 12 до 26 септември, а реванш натпреварите на 2 и 3 октомври 1973 година.
Византиска морнарица
Поморска стратегија, логистика и тактика
За кампања, по составувањето на различни ескадрили и утврдени бази (аплектон) по должината на брегот, флотата се состои од главно тело, составено од воени бродови со весла, и бродови за снабдување (тулдон) од едрени пловила и преносни бродови со весла, кои ќе биле испратени назад во случај на битка. Борбената флота била поделена на ескадрили, и наредбите биле испраќани од брод на брод со помош на сигнални знамиња (камеалукија) и фенери.
Куп на УЕФА 1973-1974
Друго коло
Првите натпревари биле одиграни од 16 до 24 октомври, а реванш натпреварите на 6 и 7 ноември 1973 година.
Византиска морнарица
Поморска стратегија, логистика и тактика
При приближувањето или пак за времето на самата битка, критична била потребна добро оформена формација: доколку флотата западне во неред, бродовите ќе западнат во неможност да си пружат меѓусебна поддршка и тоа ќе доведе до пораз. Флотите кои не можеле да оддржат формација или пак не можеле да се подредат самите во соодветна контраформација (антипаратаксис) да му се спротивстават на непријателот, најчесто избегнувале да влезат во битка, или пак се повлекувале од биката. Тактичките маневри затоа биле наменети да ја нарушат непријателската формација, вклучувајќи и употреба на најразлични стратегии, како што било поделувањето на непријателските сили и изведувале заобиколни маневри (Тактика, XIX.36) против директни судири и се залага за употреба на стратешки игри. Според Лав VI (Тактика, XIX.52), полумесечина била стандардниот облик, при што сигналниот брод бил во центарот а тешките борбени бродови биле на роговите од формацијата, со цел да ги заобиколат непрјателите. Постои голем број на варијанти и други тактики и контратактики кои биле достапни и се користеле во зависност од условите.
Куп на УЕФА 1973-1974
Трето коло
Првите натпревари биле одиграни на 27 и 28 ноември, а реванш натпреварите на 12 и 19 декември 1973 година. Прве утакмице су игране 27/28. новембра, а реванш утакмице 12/19. децембра 1973.
Византиска морнарица
Поморска стратегија, логистика и тактика
Во моментот кога флотите биле доволно близу, започнувала размената на проектили, од запаливи проектили па до стрели и копја. Целта не била да се потопат противничките бродови, туку да се исцрпат ранковите на непријателските екипажи пред да се започне со качување на непријателските бродови, што всушност го определувало исходот. Еднаш кога ќе се намалела силата на непријателот значително, флотата се наближувала, бродовите се приближувале и се поврзувале меѓусебно со куќи, и војниците и горниот ред на веслачи се качувале на непријателскиот брод и се вклучувале во борба гради в гради.
Наоружување
За разлика од бродовите во антиката, византиските и арапските бродови немале ударни овни, и основните средства за борба брод со брод биле истоварување и стрелање со проектили, како и употребата на запаливи материјали како што е течниот оган. Покрај страшната репутација на течниот оган, истиот бил делотворен под одредени услови, но не претставувал решително противбродско оружје, какво што бил ударниот овен во рацете на искусните екипажи.
Куп на УЕФА 1973-1974
Полуфинале
Првите натпревари биле одиграни на 10 април, а реванш натпреварите на 24 април 1974 година.
Византиска морнарица
Наоружување
Од век па нанатаму, самострелот станувал се поупотребуван и поважен во средоземното војување, останувајќи најсмртоносно оружје сè до појавата на бродови целосно опремени со топови. Византијците нечесто го користеле оружјето, главно при опсади, иако неговата употреба е забележана во некои од поморските битки. Топовите биле во употреба при крајот на втората половина на 14 век, кои имале само неколку аартилериски парчиња за одбрана на ѕидините на Цариград. За разлика од венецијанците и џеновјаните, не постојат показатели дека византијците користеле топови на своите бродови.