cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Џулија Робертс
Верувања
Робертс во 2010 година во интервјуто за списанието „Ел “открива дека увежбува хиндуизам. Робертс е приврзаник на Ним Кароли Баба (Махараџа-џи). Сликата на Ним Кароли Баба ја привлече Робертс на хиндуизмот.
Добротворни дела
Робертс посветува време и придава ресурси за Уницеф, како и за други добротворни организации. На 10 мај 1995 година, Робертс пристигна во Порто Принс, како што кажа таа „да се образова“. Сиромаштијата што ја најде таму беше огромна. „Моето срце само што пукна“ вели таа. Уницеф официјано се надеваа дека нејзината шест дневна посета ќе предизвика излив на давање: 10 милиони долари беа побарани за помош во тоа време.
Во 2000 година, Робертс го раскажуваше „Тивките ангели“, документарец за рет синдром, нарушување на развојот на нервниот систем, којшто беше сниман во Лос Анџелес, Балтимор и Њујорк. Овој документарец беше создаден со цел да се подигне јавната свест за болеста. Во јули 2006 година, Earth Biofuels ја назначи Робертс за портпарол на компанијата и како претседател на советничкиот одбор на новоформираната компанија за промоција на употребата на обновливи горива.
Нос (Гогољ)
Нос — расказ од циклусот „Петроградски раскази“ на Николај Гогољ.
Содржина
На 25 март, берберот Иван Јаковлевич се разбудил и побарал сопругата да му даде топол леб, но кога почнал да го сече лебот внатре го нашол носот на еден свој клиент. Уплашен да не го затворат, тој излегол надвор и од еден мост го фрлил носот во реката Нева, но тогаш го здогледал едeн полицаец. Истовремено, кога се разбудил, ситниот службеник Коваљов видел дека му го нема носот, излегол да го бара и го видел како влегува в црква, облечен како висок службеник. Во црквата, тој си го побарал носот назад, но без успех. Очаен, тој се обидел да даде оглас за изгубениот нос во весниците, но се откажал од таа намера. Разочаран, Коваљов си дошол дома, каде го посетил еден полицаец, кој му го вратил носот. За негова несреќа, носот не можел да се залепи за лицето. Во меѓувреме, низ целиот град се проширила веста за изгубениот нос. Сепак, еден ден, кога Коваљов се разбудил, си го нашол носот на своето место.
Грб на Црна Гора
Грбот на Црна Гора е официјалниот грб во државата кој бил усвоен на 13 јули 2004 година. Исто така, грбот е централен мотив на знамето на Црна Гора. Грбот се состои од двоглав златен прел во лет симбол на Петровиќ-Његош. Тој го симболизира единството на црквата и државата. На градите орелот има штит со приказ на лав кој симболизира епископски авторитет или библиската тема на воскреснување на Исус. Над главите на орелот се наоѓа кралска круна, во едната има жезло а во другата топка.
Медијана
Медијаната (англиски: median) е положбена средна вредност која што се наоѓа во средината на серијата чии членови се подредени по големина. Медијаната е вредност што ја дели статистичката серија на два еднакви дела. Од почетокот на серијата до централниот член има исто толку членови колку што од тој член до крајот на серијата. Така да едната половина на опфатените случаи има помала, а другата половина поголема вредност од медијаната. Медијаната е средина на групата на опсервации подредени по опаѓачки или растечки ред.
Определување на медијаната кај негрупирани податоци
Ако вредностите на белегот се подредени по големина и од нив е формирана серија на негрупирани податоци. X 1 ,X 2 ....,..Xi....'X''n' при определувањето на медијаната треба да се води сметка дали бројот на членовите N е парен или непарен број.
Ако N е непарен број, тогаш средниот член ја дели серијата на два еднакви дела. Средниот член ќе биде медијана бидејќи таа вредност се наоѓа во средината на серијата. Така на пример во низата на податоци за постигнатата оценка на седум студенти по предметот Статистика за бизнис и економија на Економскиот факултет во Скопје подредени по големина 6,6,6,7,8,9,10 Медијаната ќе биде (седум) Ме=7 бидејќи таа вредност се наоѓа на средината на оваа серија.
Доколку серијата ја зголемиме за еден член, во тој случај наместо еден, ќе има два централни члена. Да ја набљудуваме низата 6,6,6,7,8,9,10,10.
Првиот средиштен член во серијата со парен број на членови се наоѓа на четвртото место, а тоа место го зазема податокот седум. Вториот централен член е непосредно после првиот и се наоѓа на петтото место. Од овие два податока се бара проста аритметичка средина што всушност претставува медијана. Me(член)=(N+1)/2
Определување на медијаната кај групирани податоци
На сличен начин се определува приближната (апроксимативната) вредност на медијаната за групирани податоци ако вредностите на белегот во распоредот не се дадени во интервалски класи. За медијана се зема оваа вредност на белегот до која е распоредено половина од сите единици. Изнаоѓањето на таа вредност е олеснето со кумулирање на честотите.
За серии со групирани податоци каде вредностите на белегот се дадени во интервалски класи (интервалски распореди) медијаната се добива со интерполација помеѓу горната и долната граница на групниот интервал во која се наоѓа медијаната.
Квартили
Но, како што може да се забележи, на медијаната не влијаат крајните вредности на белегот. Поради тоа во статистиката се истакнува дека таа не може да биде адекватен показател на распоредот особено ако тие вредности се екстремни и карактеристични за набљудуваната појава. Имајќи го предвид овој недостаток на медијаната некои статистичари сметаат дека ако тој не може да се отстрани може барем да се ублажи со делење на серијата на четири еднакви делови кои се нарекуваат квартили.
Местото на првиот квартил е првата четвртина (25%) на подредената статистичка серија.
Третиот квартил, до кого е распоредено 3/4 или (75%) од единиците. Добиената вредност на Q 3 е поголема од Me затоа овој квартил се нарекува уште и надмедијална вредност.*
Графичко одредување на медијаната и квартилите
Медијаната може да се одреди врз основа на графички приказ на кумулативната распределба на апсолутните или релативните честоти. За оваа графичка презентација како најдобро средство се користи кумулативниот дијаграм на честотите. На ординатата се нанесуваат кумулираните честоти, а на апсцисата вредностите на белегот.
Апликацијата на медијаната во статистичко економската анализа, како и останатите средни вредности, е во непосредна врска со нејзините одлики како мерка на централната тенденција. Таа го зазема централното место во серијата, а тоа значи дека на неа не влијаат крајните вредности на статистичкиот белег. Медијаната, пред сè, зависи од бројот и редоследот на вредностите на белегот, па за нејзино определување не е неопходно да се располага со сите вредности ако тие се подредени по големина.
Во случаи кога не може да се приберат точни бројчени вредности за сите членови на серијата, но тие лесно се рангираат, можно е да се најде средишниот член и да се измери неговата бројчена вредност, која тогаш ја претставува целата серија. Со оглед на оваа одлика медијаната може да се користи и за предметните (атрибутивните) белези, ако тие се подложени на рангирање. Во тој случај медијана ќе се смета оној модалитет на белегот, чиј редослед на рангот е во средината на серијата. Меѓутоа, медијаната не може да се определи кога отворениот групен интервал содржи повеќе од половина на сите единици. Такви случаи се ретки, бидејќи за исправно групирање се поставува условот отворениот групен интервал да има што помала честота.
Леонард Хофстадер
Д-р Леонард Лики Хофстадер, — измислен лик на телевизиската серија на “CBS”, “The Big Bang theory”, толкуван од глумецот Џони Галецки. Леонард е експериментален физичар, кој дели стан со колега и најдобар пријател д-р Шелдон Купер (Џим Парсонс). За неговото портретирање, Галецки беше номиниран за Еми награда и Златен глобус во 2011 година. Пени (Кејли Куоко) му е сосетка на Леонард, како и негов главен љубовен интерес, и надразнување на романтиката помеѓу нив  е една од движечките сили во серијата.
Создавање и кастинг
Леонард е именуван по глумецот / продуцент Шелдон Леонард, и добитник на Нобеловата награда за мир Роберт Хофштатер
Од Џони Галецки првично беше побарано да ја игра улогата на Шелдон Купер, но Галецки помислил дека ќе биде "подобро прилагодени" за ликот на Леонард. Лични особини
По потекло од Њу Џерси и дипломирал на Универзитетот Принстон, Леонард работи како Калтекски експериментален физичар, главно работи со ласери, и дели стан со колегата Шелдон Купер во Пасадена, Калифорнија. Обично може да се види во карактеристично црни дебели врамени очила, ниски црни Converse All Stars патики, неутрална боја на јакни, кафеави панталони, и маици со тематика од физиката. Пени се обиде да го промени неговиот начин на облекување, но немаше успех. По запознавање на Прија, тој се префрла на маици, елеци и темни панталони. Откако таа заминува за Индија, тој се навраќа назад во неговата оригинална облека.
Иако Леонард се чувствува удобно дома со неговите колеги-бубалици, тој сака да биде подруштвен. Меѓу главните ликови, тој обично има најмногу интеракција со поединци што не се бубалици. Веднаш го привлекува Пени, и сака да оди со неа на состанок.
Во раните епизоди, Леонард не сака Пени да знае за сите неговите рекреативни активности, затоашто тој не сака таа да го гледа како бубалица. Иако е бубалица според повеќе дефиниции, тој е помалку друштвено смотан отколку Шелдон (кој не е способен да ги сфати општествените норми и често ги презира), Раџеш (кој не е во можност да разговарате со жени, освен ако не е под дејство на алкохол или лекови за анти-анксиозност), и Хауард (кој често се гледа како морничав  кога е во прашањефлертувањето со жени). Леонард, исто така, може да свири на виолончело. И покрај неговите обиди да не изгледа како бубалица, Леонард поседува, меѓу другото, и Star Wars хигиенски производи, реквизит од еден прстен, експанзивна колекција на Супермен стрипови (и носи Кларк Кент- очила. Во почетокот на серијата, Леонард се обиде да се ослободи од неговата колекција за да ја импресионира Пени со неговата зрелост. Сепак, тој се премисли кога виде дека Пени излегува со друг маж. Затоа што тој живее со Шелдон  многу години, Леонард знае подобро за него отколку другите негови колеги. Леонард и објаснува на Пени дека тој се преселил  и покрај тежината на живеењето со Шелдон, бидејќи киријата била толку разумна. Набрзо откако Леонард се преселил, Шелдон забележал неправилности во експериментот спроведен од Леонард, Раџеш и Хауард направени во мешање на ракетно гориво и успеал да спречи катастрофа , го земал  горивото и го ставил во лифтот од зградата. Како резултат на експлозијата лифтот е  оневозможен, со што се објаснува зошто лифтот не работи  време на траењето на серијата. Леонард објаснува дека Шелдон, и покрај неговата тенденција да се отуѓи од другите, одлучил да не го информира надзорникот на зградата Леонард е одговорен за штетата.
Леонард често се наоѓа себеси како го објаснува однесувањето на Шелдон или служи како посредник помеѓу него и други луѓе во многу ситуации. На пример, кога Пени и Шелдон се вклучени во жестока расправа, Леонард го даде телефонски број од мајката на Шелдон, на Пени, за да го искара нејзиниот син за своето однесување, и со тоа се става крај на расправијата.
На неколку наврати во шоуто, Шелдон, исто така, вели дека на Леонард му се лоши при патување, освен ако тој не седи на предно седиште. Во четвртата сезона, беше откриено дека Леонард има астма.
Семејство
Сите членови на семејството на Леонард се научници, освен неговиот помлад брат Мајкл, кој е професор по право на Харвард.
Мајката на Леонард, д-р Беверли Хофстадер, е психијатар и невролог. Таа има речиси идентично однесување со Шелдон, вклучувајќи строг говор, недостаток на општествени конвенции, и внимавање на детали, и таа е главно одговорна за тешкото детство на Леонард. Шелдон и Беверли имаат пријателски односи, и тие споделуваат детали од своите животи. Леонард се вознемирува поради фактот што маја му споделува повеќе детали со Шелдон, отколку со него.Една вечер таа ќе го бакне Шелдон, но ќе сфати дека нема романтични чувства за него.
Поради својата мајка, Леонард како дете никогаш го нема прославено својот роденден и кога го посетувала  не била импресионирана од неговото неоригиналено истражување. Леонард и открива на Пени дека тој изградил " машина за гушкање " кога бил млад, со цел да компензира за недостатокот на љубов од својата мајка. Тој понатаму вели дека и неговиот татко се користел со оваа направа. . Беверли, исто така, го омаловажува Леонард укажувајќи му дека неговиот брат и сестра се поуспешни во нивните области отколку што е. Братот на Леонард, Мајкл, е професор на Харвард и е најмладиот ангажиран судија во историјата на Њу Џерси, и неговата постара сестра е врвен медицински истражувач која работи со гибони за да најде лек за  дијабетесот. Леонард исто така не го сака Божиќ, наместо подароци морал да му ја предаде семинарската на Дедо Мраз, и во рок од шест години, никогаш не добил повеќе од три плус, што според Шелдон е подарок.
Татко на Леонард е накратко споменат како антрополог. Шелдон открива дека средното име на Леонард ", Лики", доаѓа од познатиот археолог Луис Лики, со кого таткото на Леонард работел. Леонард е засрамен од неговото средно име и хумористичните конотации кои често се споменуваат. Очигледно неговиот татко не бил многу приврзан кон него. Иако малку се знае за поширокото семејство на Леонард, направени се неколку наводи за тоа. Во првата епизода, Шелдон и Леонард разговараат за бабата на Леонард, која ги посетила за Денот на благодарноста претходната година. Таа има Алцхајмерова болест и очигледно "имале една епизода" за време на нејзината посета, која резултирала со неа соголување. При првата посета на Беверли, таа му кажува на Леонард дека неговиот чичко Флојд починаа, што многу го вознемирува (според него, Флојд бил единствениот член на семејството, кој му се допаѓал). Леонард, исто така, има неколку други чичковци, за кои Шелдон вели дека се многу ќелави, а кога ќе се соберат заедно, тие изгледаат "како пола табла јајца."
Работа
Леонард има коефициент на интелигенција од 173, и имал 24 години кога го добил својот докторат од Универзитетот Принстон. Д-р Хофстадер добил дисертација на годината,награда за неговиот докторат врз експериментални честички во физиката. Леонард е одгледан со цел да се претвори во чудо од дете, и надарен научник со импресивни познавања од областа на теоретската физика. Неговата работа како експериментален физичар често вклучува употреба на ласери, како што е хелиум-неонскиот ласерс или слободен-електронски ласер, и неговиот истражувачки теми варирале од Бозе-Ајнштајн кондензати и фондации на квантната механика до меки космички зраци на нивото на морето и развој на ракетните горива. Леонард прави експерименти со цел да се докажат теориите, но, според циничниот и егоистичниот теоретичар Шелдон, неговата работа е главно дериватна и со тоа небитна. Иако обидите на Леонард да се негира постоењето на темната материја беа изнесени на расправа од страна на  друг физичар, Леонард помогна да се зацврстат доказите за постоење на хипотетичка материја, а беше поканет како главен говорник на тематска конференција од страна на Институтот за експериментална физика за неговато успешно истражување на супер материите.
Односи
Леонард беше безнадежно привлечен кон Пени неколку секунди откако ја запозна. Неговиот занес со Пени станува главна сила којашто ја движи серијата во текот на првата сезона. До крајот на првата сезона, Леонард конечно успева да прашам Пени да излезат заедно, и тие го имаат својот прв состанок. Потоа, раскинуваат, бидејќи Пени чувствува дека не е толку паметна како што би сакал Леонард.
Покрај Пени, Леонард се гледал само со неколку други жени. Еден од поранешните девојки на Леонард што е спомената во неколку наврати е Џојс Ким, која не се појавува сè до третата сезона. Пријателите на Леонард во многу наврати се присетуваат дека тие биле заедно само 27 дена, по што Џојс, која што подоцна откриваат дека е шпион, избегала во Северна Кореја.
Првично,по заклучокот  дека Пени не е за него, Леонард го сврте вниманието кон колешката научник Лесли Винкл. Кога Леонард првпат ја праша Лесли таа го одби, и неговите понатамошни односи со неа се покажаа само како краткотрајни секс средби што се случуваат само за да го задоволат либидото на Лесли.
Во втората сезона, Леонард започнува стабилна врска со лекарката д-р Стефани Барнет. Иако врската се одвива добро, дури и заработуваат одобрение од Шелдон, Леонард се чувствува непријатно со Стефани и врската завршува.
Во една друга прилика, кога мајката на Леонард беше во посета, тој и Пени беа многу блиску до секс, но Леонард го уништи моментот, сугерирајќи дека тие ги  закопувале своите проблеми со нивните родители, со тоа, навредувајќи ја  Пени. При крајот на втората сезона, кога Леонард, Шелдон, Хауард иРаџеш треба да заминат за научна експедиција на Северниот Пол на три месеци, Пени изразува тага, и сакаат тој да не ја  напушти земјата.
Во почетокот на третата сезона, Леонард и Пени конечно почнуваат романтична врска и имаат секс за првпат. Сепак, врската завршува по осум месеци, откакако Леонард и кажа на Пени дека ја сака и и даде забелешка на нејзината неспособност да возврати, што доведе до турбуленции, кои беа експлоатирани од страна на  гостинката на Вил Витон, кој се појави како измислена верзија на себеси, кој ги надбљудуваше  и поттикна да раскинат  на натпревар во куглање, каде што тимот на  Витон играше  против Леонард, Пени , Шелдон.
Кратко време по неговото раскинување со Пени, во "Стимулација Плимптон", Леонард поминува една ноќ со д-р Елизабета Плимптон (Џуди Грир), физичар на која тој се восхитува, откога Шелдон ќе ја покани да остане во нивниот стан за кратко време. Ова предизвикува некои тензии меѓу Леонард и Пени, што фрла мало осудување врз постапките на Леонард. Сепак, ги решававаат нивните чувства и нивното пријателство продолжува.
Во финалето на третата сезона, "Месечевата возбуда", по неуспешните обиди на Пени да продолжи понатамо по нејзината врска со Леонард, таа ќе се напие и ќеима има секс со него. Во утринските часови, Леонард верува дека нивниот однос е поправен, иако Пени му кажува дека сексот со него бил грешка. Ова прави вирус на нивното пријателство;. На крајот на епизодата, Леонард ќе се напие и се обидува да има секс со неа, поттикнувајќи ја Пени да го исфрли од нејзиниот стан.
Леонард, исто така, има афера со помладата сестра на Раџеш, Прија (очигледно секој пат кога таа доаѓа во градот), и покрај договорот со Хауард дека ниту едне од нив нема да се обиде да направи нешто со неа. Раџеш искажува силно неодобрување.
Во текот на четвртата сезона, станува очигледно дека Пени е уште е заљубена во Леонард. Нејасно е дали Леонард го забележува ова, иако е јасно дека тој е сè уште заинтересиран за Пени. Во "Добротворен фактор", една жена го сака Леонард во замена за голема донација на одделот за физика; тој на почетокот се противи и таа признава дека таа планира да направи донација во секој случај, по што тие поминуваат една ноќ заедно. Леонард пристигнува дома, следното утро, при што Пени ја забележува неговата "прошетка на срамот" и Шелдон мисли дека Леонард би можел  да им стане жиголо на богатите дами во замена за донации.
Кога Прија се враќа, таа и Леонард започнуваат врска. Раџеш остро се спротивставува на ова, а Пени крие дека не и е пријатно кога Леонард е во врска со друга, на крајот попушта и почнува да плаче додека зборува со нејзината пријателка Ејми Фара Фаулер. Уште еднаш, Леонард е свесен за вистинските чувства на Пени. Потоа, врши притисок врз Леонард да му стави крај на  неговото пријателство со Пени. Пени ќе се согласи, иако крајно неволно. Јасно е дека таа не го сака Леонард надвор од нејзиниот живот. Пени конечно решава да остане во животот на Leonard потпикувајќи и се на Прија.
Пени е сè уште сама и оди на состаноци, иако кога ќе се напие, признава дека таа жали што раскинале со Леонард. Во "Орнитофобија Дифузија", Леонард и Пени одат на состанок како пријатели. Леонард одлучува дека бидејќи тие веќе не се заедно, тој може да биде искрен и не треба да плаќа за сè она што Пени го сака. Двајцата ќе западнат во караница и цела вечер ќе прават меѓусебни саботажи за да не разговараат со други луѓе во барот. Пени доаѓа до заклучок дека и се допаѓа новиот, поагресивен Леонард. Леонард го гледа ова како уште една можност да се обиде да ја добие Пени, па таа го напушта.
Во момент без размислување во "Хипотеза за рекомбинација", Леонард ја поканува Пени на состанок откако тој размислува  како би било пак да се заедно. Состанокот им завршува успешно и во "Иницирање на бета тест" тие се согласуваат нивната врска да се одвива бавно. За време на нивната обновена врска Пени ги отфрла сите коментари за тоа дека ја напуштил или  да се грижи за неговата верност во околина на  други жени и стриптизети како во епизодата "The Stag Convergence." Откако Пени ќе предложи да имаат секс, тоа ќе ја уништи атмосферата со тоа што случајно ќе ја запроси .Подоцна ќе се сретнат, и Пени нема храброст да му каже “не” и да му раскине, како што направила пред две години, кога тој и рекол дека ја сака. Сепак, нивната врска e сè уште очигледно напната. Леонард и Пени ја завршуваат петтата сезона гледајќи како Хауард е лансиран во вселената, држејќи се за рака за да си дадат поддршка. Во почетокот на шестата сезона тој сака да ја дефинираат својата врска.
NGC 5905
NGC 5905 — спирална галаксија во соѕвездието Змеј, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5905 се споменува и како UGC 9797, MCG 9-25-38, CGCG 274-36, IRAS 15140+5541.
Откривање
Објектот е откриен на 5 мај 1788 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5905 е од видот SBb. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,1 m/лм2. NGC 5905 има привидни димензии од 4' х 2,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 15 ч 15 м 23,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +55° 31' 4"". Положбениот агол на објектот е во износ од 135°.
Други поделби
Проучување на NGC 5905 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 54445. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 50; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3871. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1096.
Монархија
Монархија (од старогрч. μονος, „еден“ и αρχειν, „владеење“) — државно уредување во кое монарх, обично едно лице, е шеф на државата. Кај највеќето монархии, монархот има власт доживотно. Моментално постои 31 монархија во 45 земји на светот; разликата во броевите се должи на фактот што шеснаесет држави од Комонвелтот (голема државна заедница) имаат еден суверен, а пак Андора, има два странски монарха (шпански и француски).
Терминот монархија се однесува и на луѓето (особено династијата, наречена и кралско семејство) и институциите кои го сочинуваат кралскиот или царски апарат, или пак на царството со кое владее монархот. Монарсите служат како симболи на континуитет и државност. Денес, фактичката моќ на монархот се разликува од држава во држава. Кај уставните монархии, каде суверенитетот формално е во круната, но политички со 'народот' (обично изборното тело, претставувано во парламентот), монархот обично служи воглавно церемонијални функции, освен во кризни времиња. Многу монархии се вопоставени по традиција или кодифициран закон, па така монархот има мала политичка моќ; во други монархот има некаква моќ, но остварувањето на истата е ограничено од одлуката на народот или првенството; во трети пак, монархот има значајна моќ и може да ја применува без ограничувања.
Монархијата е еден од најстарите облици на управување, и води потекло од раководството на родовските поглавари. Некогаш монарсите сметале дека имаат Божје право на власт, или барем со Божја благонаклоност, владеејќи или по волја на бог(овите) или пак по тврдењето дека самите се отелотворени богови - теократија. Монарсите некаде се одредуваат и со избори (или од големо народно собрание, како германските родовски држави; или пак од мал орган, како кај Светото Римско Царство; или со династиско наследување; или со освојување како во Малезија и ОАЕ; или пак комбинација од начини).
]]
Од 1800 наваму, најголемиот дел на монархии во светот се укинати или припоени, или пак претворени во републики; најголемиот дел од моменталните монархии се уставни. Меѓу малкуте каде владее апсолутна монархија се Бутан, Брунеи, Оман, Катар, Саудиска Арабија, Есватини и Ватикан (папски град-држава, изборна теократија). Во Јордан и Мароко, монархот исто така има значителна моќ. Скорешните настани (2003) во Лихтенштајн се исклучок, каде на кнезот му била дадена уставна моќ да ја разреши владата.
Најстарата монархија на светот е јапонската монархија.
Видови на монархија
Изборната монархија уживала популарност во разни држави во северна Европа дури и до средниот век. Кога Карло Велики бил дете, татко му бил избран за крал на Франките. Станислав бил избран крал на Полска, како и кралот на данска Фредерик I. Оваа традиција е многу стара и сѐ уште опстојува и денес во изборот Папата.
Во антиката, постоеле разни традиции на избирање на монарси со разни титули, обично со значење на крал, особено во ненаполно заседнати општества како германските родови (пред да имаат постојано кралство на територијата на некогашното Римско Царство). Често имало мешаница од спротивставени принципи и интереси, со тоа што владеачката фамилија се стремела да го задржи наследувањето за себе, а нејзин соперник било благородништвото. Фактричкото наследување често зависело од одобрението на народот и/или поддршката на вооружените сили, кои можеле да го менуваат монархот. Кралевите на Македонија и Епир биле избирани од војската (избирачко тело слично на она кај демократијата бидејќи граѓаните морале да служат војска) од машките членови на кралската династија. Во Македонија оваа традиција продолжила сè до распадот на царството и потпаѓањето под римска власт по Третата Македонска војна.
Највеќето денешни наследни монарси помалку или повеќе се фигури, со малку моќи, освен церемонијалните должности. Многу се и уставни монарси кои можат да го разрешат парламентот и да свикуваат избори (обично на барање на премиерот). Иако монархот технички сепак може да предлага закони, обичаите на уставната монархија не дозволуваат тоа да се случи, како што не дозволуваат да се применува моќ на начин кој се правел порано, освен воочи уставни, владини или други кризи.
Во некои древни наследни монархии, власта често била во војската, како што можеме да видиме од историјата на Тајланд и Јапонија (каде воениот поглавар, подоцна наследен, наречен Шогун, се развил во де факто монарх, номинално под царот), со (барем) номинално 'премиерска' функција (посебна од шеф на влада), која самата може да стане наследна. Во фашистичка Италија монархијата коегзистирала со фашистичката партија подолго од таквите коегзистенции во Романија или Грција. Шпанија под Франциско Франкоофицијално била монархија, иако немало омнарх на престолот; по неговата смрт, како шеф на држава, Франко бил наследен од Бурбонскиот престолонаследник Хуан Карлос I.
Постоеле и ситуации во кои диктатор се прогласил себеси за монарх на претходна република, така започнувајќи самопрогласена монархија без никакви историски врски со претходна династија. Најпознат ваков случај бил Наполеон Бонапарт, кој се прогласил за прв император (цар) на Французите откога дошол на власт како прв конзул доживотно; очигледна имитација на овој потег бил потегот на Бокаса I во многу сиромашното Централноафриканско царство. Исто така, Јуан Шикаи се крунисал за цар на краткотрајната „Кинеско царство“, неколку години по основањето на Република Кина.
На неколку наврати низ историјата, една иста личност била монарх на неколку посебни независни држави, ситуација наречена лична унија. Империјата традиционално ја владее монарх кој омже да има различни, самоназначени титули, во различните царства во нејзини рамки. Неколку поранешни колонии на Британската Империја, како Австралија, Јамајка, Канада, Нов Зеланд и др., сега се независни царства (realms), кои, заедно со Обединетото Кралство, и понатаму признаваат една личност за суверен шеф на држава, со посебна титула во секоја држава (Крал/Кралица на Канада, Јамајка итн.); овие земји, заедно со Обединетото Кралство, се членки на Комонвелтот. Во други случаи, како Англија и Шкотска, личната унија била претходница на соединувањето на државите. Често личната унија помеѓу државите завршува со целосно одвојување, како на пр. Норвешка, прво во унија со Данска, потоа со Шведска, па на крај како самостојна монархија.
Слично на ова, по 816 години во лична унија со Унгарија, Хрватска во 1918 избрала да се оддели и да влезе во кралството Југославија.
Некои републики може да се рече дека се практично монархии бидејќи имаат воведено де факто наследување за шефот на државата, обично воспоставувајќи 'династија' со тоа што синот (неформално) е назначен за наследник, без уставно да се наречат монархии. Овие држави се републики во теорија, но династички монархии во практика. 'Римското Царство' на латински постоела само во територијална смисла, додека правно секогаш била република, теоретски принципатот не бил наследна монархија, па дури и Византија имала републикански одлики. Во XX век, де факто монархии постоеле во Никарагва и Хаити. Денес, формалните уставни републики како Северна Кореја (комунистичка еднопартиска држава) и Сирија се нарекуваат де факто монархии; меѓутоа, едно наследувањ од татко на син без уставен механизам е повеќе наизглед отколку вистинска де факто монархија, следното наследување може да биде одредено од вистинските одредители (мртвиот диктатор не може да диктира), а оваа наследност забележана е и кај демократските републики - но не по строга линија како првородство - и три или повеќе генерации на династии (како семејството Ганди во Индија), освен што овие владеат само кога нивната партија е на власт. Видете и семејна диктатура.
Иако во теорија монархот е суверен владетел на државата, историте настани често наметнувале покомплицирани ситуации: кога државата го губи вистинскиот суверентет, а внатрешно сѐ уште има монархиски устав, монархијата станува зависна од поголема сила, како на пр. како феудален вазал под еден сузерен, or или пак во колонијалното доба редефинирано како соучесник во индиректна власт, под врховна власт (како секоја кнежевска држава во Британска Индија). Наследувањата во таква држава зависат од одобрението на доминантната сила, која го задржува правото да симнува од престол (или заменува) нелојални владетели.
Наследување
Правилата за наследување на монархот се разликуваат од земја до земја. Кај уставните монархии овие правила се темелат на закон донесен од застапништвото, како да речеме парламент.
Изборните монархии најчесто се претвораат во наследни монархии. Кај наследниот систем, функцијата на монархот е наследна според наследен ред, обично во рамките на тоа кралско семејство, водејќи потекло од некоја династија или крвна линија. Во некои случаи владеачкото семејство се вели дека ја има власта по волја на бог(овите), што може да се види од изразот „по Божја милост“, или пак од други религиозни власти.
Наследниот ред во највеќето европски монархии во XXI век е по првородство, што значи дека првиот син (или дете) на монархот е престолонаследник. Моментално постојат полемики за наследните закони на некои монархии како британската, канадската или скандинавските монархии, кои бараат монархот да биде од извесна вероисповед (во Комонвелтот по Актот за престолонаследство 1701). Ова е оспорено заради кршењето на правилата на ЕУ кои забрануваат верска дисквалификација од државни функции, како и за кршење на канадскиот Канадската Повелба на права и слободи.
Историски, наследувањата во зависни држави бараат одобрение од (колонијална или друга) доминантната сила, која има право и да ги симнува (и заменува) 'нелојалните' владетели.
Титули како политички исказ
Официјалните титули и звања на еден монарх често ги рефлектираат аспирациите и аспирациите на владата и фактичките историски врски или барања на територии кои повеќе не се во јурисдикција или замреле како политички единици.
Некои титули се облислени со намера да искажат релативен чин, обично повисоки и самодадени, како во случајот на „Крал на кралевите“ и разните еквиваленти, или Типу Султан кој се прогласил за Падшах Бахадур кога ја објавил независноста на неговото муслиманско царство Худадад од могулскиот падишах, што нема друго значење освен 'по чин над падишах'. Некои титули укажуваат на уникатен возвишен чин, дури и универална надвласт, како калиф, но сепак може да има паралелни династии, на пр. огранокот од Умајадите во Кордоба додека ориенталниот калифат бил преземен од страна на Абасидите (во Багдад). Други титули пак носат протоколен чин, па така давање (како награда на лојален вазал) или прогласување (за афирмација) на повисок чин може да значи 'унапредување' без разлика на политичката реалност.
Другите елементи во полното звање може да се однесуваат ан законитоста на престолот, или директно до израз како "по Божја милост," или индиректно со посочување на озаконителна функција, како заштита на офоцијалната религија, на пр. за муслимански владетел со звањето Водач на верните. Протестантските наследници на Хенри VIII во Англија ја задржиле титулата „Бранител на верата“, првично дадена од Папата на Хенри VIII пред 'поништувачките кризи' да доведат до Англиканската шизма.
Така, Елизабета II е „по милост божја, Кралица“ на 15 од 16-те нејзини царства, каде само Папуа Нова Гвинеја не ја ставаат таа фраза во титулата. За време на транзицијата на Шпанија во уставна монархија под водство на Изабела II, нејзиното звање се променило од 'Долгиот облик', во кој стоело „по милост Божја“ и околу 20 држави, во „По божествена милост и уставот, кралица на Шпаниите“.
Кралевите и кралиците на Англија и Велика Британија ја задржале титулата Крал на Франција сѐ до унијата со Ирска, кога се формирало Обединетото Кралство во 1801, за време на Џорџ III. Кралевите и кралиците на Шпанија задржале долга список на кралства, во која не спаѓала Шпанија сѐ до Изабела II во 1837. Во 1987 министерскиот совет го ополонмоштил Хуан Карлос I, кралот на Шпанија, да ги користи и „историските титули“, вклучувајќи ја и крстоносната титула-реликвија Крал на Ерусалим, која се пренесувала низ неколку династии, од кои ниедна немала никаква власт во тоа место.
Падот на монархиите
Монархиите можат да го доживеат својот крај на неколку начини. Тоа може да биде со револуција во која монархијата се руши со преврат; или, како во Италија, избирачкото тело решава да формира република со уставен референдум. Во некои случаи, како со Англија и Шпанија, монархијата е срушена, но потоа вратена. По абдикацијата на Наполеон I, која му ставила крај на Првото француско царство, французите ја вратиле на функција династијата Бурбони која била исфрлена во републиката во чии рамки Наполеон го создал царството. Истовремено, неговото царствување било „оживеано“ вон Франција, бидејќи за него било создадено кнежевство-„златен кафез“ на островот Елба, па така во извесна смисла and an emperor without an empire.
Зависните монархии биле укинати од нивната доминнтна сила, од причини за наполно анектирање, цепење или спојување со друга. Во Уганда, на пример, локалните родовски монархии боле укинати кога земјата станала унитарна држава.
Најскоро укината монархија е Комонвелтската монархија Маврициус во 1992. Во 1999 во Австралија се изгласало зачувување на монархијата под Елизабета II.
Земјите може себеси да се сметаат за монархии дури и без фактички монарх на празниот престол, како Шпанија од 1947 до 1975, и Унгарија од 1920 до 1946.
Личноста која се зема предвид како иден монарх во случај на реставрација на монархијата (или кој вели дека е легитимен наследник на престолот на тргнат монарх) се нарекува претендент, но поимот важи и за сопернички барател за веќе пополнет престол, како неколкуте руси кои истовремено тврделе дека се цареви.
Видете и укината монархија за список на скоро укинати монархии.
Необични монархии
Понекогаш, составните делови на федератицни држави се монархии, иако федералната држава во целина не е; за ова се пример секој од емиратите кои ги сочинуваат Обединетите Арапски Емирати имаат свој монарх (емир). Друга уникатна ситуација е таа на Малезија, во која федералниот крал, наречен Јанг ди-Пертуан Агонг или Врховен владетел, се избира секои пет години од наследните владетели (главно султани) на девет составни држави, сите на Малајскиот полуостров.
Покрај црковната улога како Врховен понтиф ан сите Католици, Папата е екс официо апсолутен монарх на Ватикан, последниот вистински суверен Кнез на црквата. Него го одбира Колегијатот на кардинали од своите членови. (бидејќи епископите се безжени, наследство не може да постои) Покрај ова, папството понекогаш било во контрола на некои моќни италијански семејства. Затоа неколкумина папи ги имаат наследено блиски роднини.
Андора е единственото сокнежевство на светот: има два кнеза: бискупот на Ургел во Шпанија (така кнез-бискуп), и претседателот на Франција—уникатен случај каде монархот на една независна земја демократски се бира од граѓаните на друга земја, што не е ни наполна лична унија.
Од 1947, царевите на Јапонија не владееле ни како суверени, ниту како де јуре шеф на држава. Царот Хирохито му ја отстапил сувереноста на народот накратко по Втората светска војна, а јапонската монархија е обврзана од врховен закон наместо од уставотворно собрание по прописите на Уставот на Јапонија.
Јапонска книжевност
Јапонската литература е литературата пишувана на територијата на јапонските острови. Во својот најран период таа е пишувана на кинески јазик, додека дури подоцна на јапонски.
Слично на јапонската историја, и јапонската литература се дели на неколку периоди, почнувајќи од најстариот, т.н. јамато период, па сè до денес.
Период Јамато
Во овој период Јапонија ги стекнува основите на својата цивилизација. Под кинеското влијание од копното, од еден примитивен народ без писмо се развива високо културен народ. Се воведува кинеското писмо и Јапонците ја запознаваат постарата кинеска литература и древната кинеска култура. Друг важен фактор е будизмот, кој се шири од VI век и значајно влијае на неговите примитивни установи. Од овој литературен период се сочувани песни, најпрво усно пренесувани, а потоа собрани и објавени на кинески јазик во две историски хроники: Коџики и Нихонги; овие најстари песни имаат различен облик, а потекнуваат од 400-тата година и подоцна; песните се пократки (наречени танка) или подолги кои имаат одреден број на слогови. Во збирката Мањошу има сочувано околу 4.500 вакви песни и сите се одликуваат со непосредноста, свежината на изразот и вопростената обработка. Од прозните текстови останале обредните молитви наречени норито, посветени на шинтоистичките богови; содржат многу поетски елементи.
Период Нара (710-794)
Од овој период се и описите на јапонските покраини (фудоки). Силно се развива и песништвото и се одликува со стилско совршенство и чувственост. Нема римување во песните бидејќи се сменуваат стиховите од 5 и 7 слогови. Се разликуваат кратски песни (танка) од 31 слог и долги песни (нагаута) со различен број на слогови. Од поетите, познати се петмина, застапени во антологијата Мањошу: Какиномото но Хитомаро, Јамабе но Акахито, Јамануе но Окура, Отомо но Табити и Отомо но Јакамочи. Антологијата Мањошу е завршена на почетокот на IX век, а стиховите се главно од VII и VIII век.
Период Хејан (794-1185)
Периодот Хејан претставува класично златно време. Книжевните дела, главно поетски, се одликуваат со префинетост и голема чувственост за разлика од делата во претходниот период; естетските елементи се позабележливи, а техниката на литературното создавање е на многу повисок степен, додека симболизмот е силно нагласен. Се јавуваат и првите прозни дела на јапонски, од кои во околу 800-тата година настанала збирката на проза Приказна за берачот на бамбус (Такетори моногатари), која содржи чудесни раскази.
Бонзот Кобадаиши се смета дека го пронашол писмото кана изведено на основата на кинеските знаци. Околу 1000-тата година, нивото на литературата достига висок степен; значајни се делата Исе моногатари, Тоса Ники, Сарашина Ники и Генџи моногатари, врвен роман на класична Јапонија кој го составила Мурасаки Шикибу. Во иста лига се и есејите од таканаречената, Перница Книга, Макура но Сооши составени од писателката Сеи Шоонагон околу 1025 г. Од поетските антологии, најпозната е Кокиншу, збирка на стари и нови песни, која ја составил Ки но Цурајуки, а содржи околу 1.100 песни. Во неа се застапени шест големи поети, т.н. рокасен: Хенџо, Аривара Нарихара, Буња но Јасухуе, бонзот Кисен, поетесата Оно но Комачи и Отоно ну Курокуши.
Период Камакура (1185-1332)
Во овој период, под влијание на војните и создавањето на војничките касти, поезијата не е многу негувана. Стиховите танка и понатаму се омилени, а се составуваат антологии, како Нов Кокиншу (Шин-Кокиншу) во 1205 и Хијакунин Ишу (каде 100 поети пишувале една песна), составена околу 1235 година. Кај прозните дела преовладуваат историски текстови и воени раскази; Хоген моногатари и Хеиџи моногатари од крајот на XII век ги опишуваат граѓанските војни од 1157 и 1159. Од личните дневници, најпознати се Изајоји ники (дневник од шеснаесеттиот ден на месецот), од калуѓерката Абуцу; прочуен е и дневникот на почесната дама Бен. Во делото Книга од колибата (Хоџоки), напишано во 1212, писателот Камо Чомеји ги изнесува интимните мисли и чувства; тој ги напишал и Приказните за четирите годишни времиња во кои го опишува животот на дворот во текот на една година, како и Анонимните извадоци во кои обработува поетски мотиви.
Период Намбо Кучо и Муромачи (1332-1603)
Во овој период се истакнува поетот Кемко со песните во обликот танка. Во XVI век се јавува нов поетски облик: кратка песна од 17 слогови - хаикаи. Вакви песни пишувале Јамазаки и Аракида Моритаки. Од прозните дела најважни се историските списи; доста познато делото Историја на големиот мир (Таихеки), кое го опфаќа периодот од 1181 до 1368, време на граѓанските војни и немири. Се претпоставува дека го напишал Коџима. Друго големо историско дело е Џиношотоки (Историја на законитиот ред на божествените цареви) од Китабатаке Чикафуса (1293-1354). Ова дело се одликува со тоа што во него се наоѓаат првите елементи на филозофијата на историјата.
Од периодот Намбо Кучо, околу 1350, прочуено е делото Цуре-Зуре-Гуса, во кое бонзот Кенко забележал низа на анегдоти и свои рефлексии. Се појавува нов род во театарот: драмата "но" настанала во периодот Муромачи; се одликува со религиозен карактер и убав поетски стил; во неа постои хор, а глумците се маскирани. Драмата "но" трае кратско, па како меѓуигра се изведуваат шеговитите игри киоген. Драмата "но" настанала од светите игри на древните времиња.
Период Едо или Токугава (1603-1608)
Литературата сè повеќе навлегува меѓу широките народни маси, а темите постануваат разновидни. Кинеското влијание сè уште се чувствува делумно, а писателите ја проучуваат конфуцијанистичката филозофија. Кон крајот на XVI век се истакнува Фуџивара Сенка со делото Кана Сеири, во кое ги изнесува основите на филозофијата на Конфуциј и Чу Сја. Во XVII век, Каибара Екикен го оставил класичното дело за воспитувањето на девојките Големо училиште за жени, а Араи Хакусеки својот Семеен архив и занимливата автобиографија. Муро Кујзо пишува филозофски разговори и делото Гиџин року, роман за 47 верни вазали кои извршиле харакири. На крајот на XVII век, влијателна е работата на писателите и научниците Ита Џинсои, Огу Сораји и Дајцаи Шунтој, претставниците на т.н. кагакуша школа, кои ја проучувале филозофијата на Конфуциј непосредно од текстовите.
Школата Вагакуши
Многу заслужни за проучувањето на старите текстови се вагакушите, односно научници кои се посветиле на проучувањето и коментирањето на старите јапонски текстови.
Сапрофит
Сапрофит е организам кој се храни со изумрени растенија или животни, при што органските материи ги минерализира до неоргански. Овие организми се наречени уште и редуценти. Такви се повеќето сапрофитски бактерии.
Аргишти I
Аргишти I (ерменски:Արգիշտի Ա) — шестиот познат крал на Урарту, тој владеел од 786 година п.н.е. до 764 година п.н.е. Тој ја основал цитаделата на Еребуни во 782 година п.н.е., која е денешниот главниот град на Ерменија, Ереван.
Син и наследник на Менуа, тој ја продолжи серијата на освојувања иницирана од неговите претходници. Тој беше вклучен во голем број на конфликти со асирскиот крал Шалманесер IV. Тој го освоил северниот дел на Сирија и го претвори Урарту во најмоќната држава во пост-хетитска Мала Азија. Тој исто така го прошири неговото кралство на север до езерото Севан, освојувајќи ги Диаоха и Араратската долина. Аргишти ја изгради Еребунската тврдина во 782 година п.н.е. и тврдината на Аргиштикиинили во 776 година п.н.е..
Тој беше наследен од неговиот син Сардури II.
Јазичарите сметаат дека името Argištiše има индоевропско потекло (ерменско). Како доказ ја користат сличноста на зборовите: ерменскот արեգ (areg) – "сончево божество", "сонце", фригискиот ΑΡΕJΑΣΤΙΝ (Areyastin) - "епитет за големата мајка" и античко грчкиот αργεστής (argestes) - "сјаен", "брилијантен", "бел", "светол".
Кајмански Острови
Кајмански Острови (Cayman Islands) — британска прекуморска територија во западниот дел на Карипското Море. Територијата се состои од три острови: Голем Кајман, Кајман Брак и Мал Кајман, кои се наоѓаат јужно од Куба и северозападно од Јамајка. Географски, островите се сметаат за дел од Западната Карипска Зона и групата Големи Антили. Територијата е една од поважните прекуморски даночни раеви во светот.
Историја
Островите останале ненаселени сè до XVII век. На нив никогаш немало домородно население, а првите доселеници биле пирати, бегалци од Шпанската инквизиција, морнари што доживеале бродолом и дезертери од војската на Оливер Кромвел во Јамајка.
Првиот постојан жител е Ајзак Боден, роден на Голем Кајман околу 1661. Бил внук на војник од Кромвеловата војска кој учествувал во заземањето на Јамајка во 1655.