cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Косем (султанија)
Расправија во палатата
Шивекар Султан, поранешна робинка на Косем, била ерменка по потекло од босфорското село Арнавутќој, за која се вели дека тежела речиси 330 килограми. Според Рајкаут, Ибрахим толку многу се заљубил во својата нова љубов што не можел ништо да ѝ одрече, што довело до нејзин пад затоа што го навлекла гневот на Косем: „Поради овие детали, кралицата мајка станала љубоморна, еден ден поканувајќи ја на вечера, ја натера да биде задавена и го убеди Ибрахим дека ненадејно умре од насилна болест, од која сиротиот човек беше многу погоден“. Таа потоа го известила вознемирениот Ибрахим дека Шивекар Султан „ненадејно починала од силна болест“. Меѓутоа, други извори сугерираат дека Шивекар Султан наместо тоа била прогонета во Египет или Хиос по смртта на Ибрахим во 1648 година Ова било јасен знак дека Косем, како и другите, го презирале прекумерното влијание на наложниците на Ибрахим врз политичките работи. Исто така, познато е дека таа имала строга политика кон евнусите во харемот, што им негирала какво било влијание во управувањето на државата. Покрај тоа, таа ги преселила љубовниците на овие евнуси надвор од харемот; некои од нив биле исфрлени, а останатите испратени на пазарот за робови и продадени.
Според извор, кога Ибрахим наводно се обидел да силува наложница, наложницата го одбила и му се заканувала дека ќе го прободе со кама доколку продолжи. Нивната борба ја слушнала Косем, кој го прекорил Ибрахим и ѝ дозволил на жената да избега од Царскиот Харем.
Во меѓувреме, милениците на Ибрахим и завидувале на Косем, мотивирајќи го нејзиниот син да се побуни против неа. Така, Ибрахим целосно го отфрлила авторитетот на неговата мајка. Како резултат на тоа, Косем се повлекла од харемот за да живее во викендица надвор од палатата Топкапи, и подоцна во куќа во царска градина во Ејуп.
По заминувањето на Косем и во уште еден напад на протоколот во палатата, Ибрахим почнал да ги понижува нејзините ќерки и неговите сестри Ајше, Фатма и Ханзаде, како и неговата внука Каја, потчинувајќи ги на своите наложници, на кои им ја дал нивната земја и накит. Тој, исто така, ги принудил своите сестри и внука да работат како слугинки кај неговата сопруга Хумашах Султан. Ова ја налутило Косем, која се свртела против Ибрахим.
Детонирање на Ибрахим
Однесувањето на Ибрахим поттикнало разговори за соборување на султанот. Во септември 1647 година, големиот везир Салих-паша и Шејх ул-Исламот Абдурахим-ефенди направиле заговор да го соборат султанот. Шејх ал-Исламот се одложил на Косем во врска со детонирањето на нејзиниот син, свесен дека таа треба да се консултира пред да се донесе каква било конечна одлука. Тие ја информирале дека сите државници се за детонирање на Ибрахим и дека се подготвени да се заколнат на верност на синот на Ибрахим, Мехмед, најстариот принц. Косем, од друга страна, се двоумела, или поради мајчински инстинкт или поради страв од губење на сопствената политичка моќ. Наместо тоа, таа ги молела заговорниците да размислат за предлогот според кој нејзиниот син ќе владее под старателство на големиот везир.
Во текот на последните месеци од владеењето на Ибрахим, Косем била вратена на позицијата заштитник на династијата кога јаничарите на чело со агата на јаничарите, требало да бараат оставка од непопуларниот везир Ахмед-паша, кој пак ја предупредил да се погрижи за безбедноста на принцовите. На 8 август 1648 година, Ибрахим бил симнат од престолот и затворен во палатата Топкапи.
Владеењето на Мехмед IV
Истиот ден, Косем се упатила кон диванот и на својот седумгодишен внук Мехмед му ги кажала зборовите: „Еве го!, види што можеш да направиш со него!“ Кога група владини власти инсистирале палатата да го испрати седумгодишниот син на султанот да се устоличи во Сината џамија за да ја прими заклетвата за верност на јаничарите и сипахиите, Косем одбила и побарала тие да дојдат во палатата. Нејзиното отфрлање било засновано на фактот дека ниту еден султан досега не бил устоличен во џамија. Нејзината цел несомнено била делумно да ја натера ситуацијата да се случи за да може да има одредено влијание врз исходот.
Десет дена по симнувањето од престолот на Ибрахим, новопоставениот голем везир Мехмед-паша поднел молба до Шејх ул-Исламот Абдурахим-ефенди за фетва со која се одобрува погубувањето на Ибрахим. Фетвата била одобрена, со порака: „Ако има двајца калифи, убијте еден од нив“. Косем го артикулирала фактот дека само таа може да ја донесе конечната одлука дали султанот ќе живее или ќе умре: „Тие рекоа дека мојот син Ибрахим не е соодветен за султанатот. ''Реков „смири го“. Тие рекоа дека неговото присуство е штетно, јас реков „нека биде отстранет“, па реков „нека го погубат“. Ако некој е под моја заштита, тоа е мојот син''.”
Степенот до кој Косем била вклучена во погубувањето на Ибрахим отсекогаш бил извор на дебата. Џозеф фон Хамер-Пургстал, австриски историчар, смета дека тоа било во нејзина корист и верува дека била мотивирана од грижата за државата до степен до кој таа била вклучена. Додека службениците гледале од прозорецот на палатата, Ибрахим бил задавен на 18 август 1648 година. Неговата смрт било второ цароубиство во историјата на Отоманското Царство.
Постојаното отоманско верување било дека по доаѓањето на нов султан, мајката на стариот султан ќе се повлече во Ески-сарај и ќе се откаже од својата функција. Самата Косем побарала да поднесе оставка од политиката, но нејзиното барање било одбиено од водечки државници, принудувајќи ја да ја преиспита својата одлука и да ја продолжи кариерата како регент на Мехмед, бидејќи имала повеќе експертиза и знаење за управувањето со државата од мајката на Мехмед, Турхан Султан. Според Абдулазиз-ефенди, тогашен главен судија на Румелија и централна фигура во династичките пресврти од тоа време, се сметало за разумно да се назначи поискусниот женски регент во спротивност со традицијата:"„Бидејќи е древен обичај по доаѓањето на новиот султан, мајката на претходниот султан да се пресели во Стариот дворец и на тој начин да се откаже од својата почесна функција, старешината валиде побара дозвола да се пензионира во изолиран живот. Но, бидејќи мајката на [новиот] султан била сè уште млада и навистина не знаела за состојбата на светот, се сметало дека ако ја има контролата врз владата, ќе има можност да се наштети на благосостојбата на државата. Така, таа беше повторно назначена уште некое време на должноста за обука и старателство'"Така, Косем била вратена како регент од советот на Мехмед, и и биле доверени обуката и старателството над Мехмед.
Ривалство со Турхан Султан
Турхан Султан, мајката на Мехмед, и била претставена на Косем како подарок од Кор Сулејман-паша, ханот на Крим, кога таа имала околу 12 години, а се претпоставува дека Косем ја понудила Турхан на Ибрахим како наложница. Позицијата на валиден султан и регент требало да ѝ припадне на неа со искачувањето на Мехмед на престолот, но таа била занемарена поради нејзината младост и неискуство од водечките државници. Турхан добивала и помала стипендија од 2000 аспери, за разлика од распределбата на Косем од 3000 аспери. Како последица на тоа, таа почнала да го применува она што го сметала за нејзина законска власт. Според Рајко: „Двете кралици беа многу огорчени една против друга, едната за да го одржи авторитетот на нејзиниот син, а другата сопствениот“. Во 1649 година, Косем се промовирала во непостоечкиот ранг на бујук султан („старешина“) за да се надмине од Турхан Султан.
Историчарите забележале дека Косем обично седела во дворецот со својот внук и донесувала одлуки. Таа, исто така, обично седнувала покрај султанот, скриена зад завесата, доколку било потребно присуство на султанот во диванот. Во еден пример, таа го искарала везирот со абразивен тон: „Дали те натерав, везиру, да го поминуваш времето во градините и лозјата: Посвети се на работите на империјата и дозволете ми да не слушам повеќе за вашите депортации!“
Во двете години по погубувањето на Ибрахим, шведскиот пратеник Клес Раламб го напишал следново: „Државата доживеа две добри години. Ваиде султан, интелигентна и паметна личност, владееше добро и мирно благодарение на нејзините природни таленти и големото искуство“.
Последици од битката кај Фокеја
Според францускиот историчар Алфонс де Ламартин, во мај 1649 година, по поразот на Османлиите во битката кај Фокеја, Косем влегла во диванот, во договор со агата, за да разговара за флотата и армиските катастрофи. Таа претседавала со диванот од зад завесата додека седела на султанскиот престол, покрај самиот султан. Големиот везир Мехмед-паша изразил разочарување за тешките околности, но во еден говор Мехмед му рекол на големиот везир: „Оди, ти не си достоен да бидеш голем везир; врати го печатот на државата“. Потоа, тој продолжил „ А, ти...“ подавајќи му го печатот на Кара Мурат-паша, агата на јаничарите, „земи го, ќе видам што можеш да направиш“. Тогаш, големиот судија Абдулазиз-ефенди, сојузник на поранешниот голем везир Мехмед-паша, се свртел кон султанот и го прашал: „Драг мој, кој те научи на тоа на твоја возраст?“ Оваа дрскост насочена кон Косем го натерало нејзиниот гнев да зоврие и ја прекинала нејзината тишина и ги навела недостатоците на поранешниот голем везир, вклучително и неговите наводни планови да ја убие, на што таа извикала:"„Кога беа издадени одредени царски заповеди, тие му рекоа [на султанот]: „драги мои, кој те научи да ги кажуваш овие работи?“ Таквото покровителско однесување кон султаните е недозволиво! А што ако султанот е поучен? Гласот на светот е тој што го научил. Самите [децата] ги знаат нашите несреќи и зборуваат против вашите беззаконија, и покрај сите богатства што ги имате, изнудени или раскошни. Сакате да ме убиете, но сè уште не сте го сториле тоа. Знам, бидејќи мојата положба [те мачи]. Фала му на Бога, преживеав четири царства и се управував себеси Светот нема да биде ниту реформиран ниту уништен со мојата смрт. Понекогаш сакаат да ме [убијат], [и] понекогаш сакаат да го поробат [султанот]; но дојде време да изберете помеѓу [себе] и него.'"Според зборовите на Наима, Абдулазиз-ефенди „се удавил во морето на смртта“. Косем му дал на новопоставениот Голем везир Мурат-паша наредба да бидат погубени Софу Мехмед-паша и неговите сојузници. Абдулазиз-ефенди успеал да се извлече од тешкото искушение бегајќи.
Финансиски проблеми
Во 1650 година избувнале нови протести на цариградските трговци. Касата на царството повторно била празна, а трговците биле обврзани да примаат неисправни монети во замена за добри за да им платат на јаничарите. Тие возвратиле со затворање на нивните продавници, излегле на улиците и се кренале на бунт, барајќи разрешување на големиот везир Мурат-паша, поранешниот командант на јаничарскиот корпус, како и погубување на командантите на јаничарите. Голем собир од 15.000 занаетчии и трговци марширале до резиденцијата на Шејх ал-Ислам Абдулазиз Ефенди. Тие ги скинале своите алишта, жалејќи се за фактот дека нивните протести поминале нечуено, дека биле подложени на штетни иновации како што се месечните високи даноци и дека се плашеле од должнички затвор. Шејх ал-Ислам сочувствувал со нивната мака и имал намера да му пренесе вест на султанот за „да ги откаже злите иновации“, но тој бил опколен и принуден да ги придружува до палатата. За да им дадат кредибилитет, тие го ставиле безволниот Шејх ал-Ислам во првите редови на коњ. Хиподромот бил преполн со толпа од 20.000 луѓе. Тие влегле во комплексот Аја Софија со надеж дека ќе се сретнат со султанот во историскиот дом на богослужба, но наместо тоа им било дозволено да влезат во палатата. Тие марширале до Портата на среќата, минувајќи низ нејзиниот терен, за да ги изразат своите поплаки. Косем пристигнала во метежот, луто прашувајќи: „Зошто не ги вративте овие луѓе, наместо да ги доведете во палатата?“ Шејх ал-Ислам тврдел: „Не ги донесовме ние, тие нè донесоа нас“.
Кога султанот ги слушнал протестите на трговците, се распрашал што ја предизвикува вревата. Мехмед го советувал Шејх ал-Исламот да се врати следниот ден кога ќе му ги достават своите поплаки, но тие одговориле: „Нема да направиме чекор назад додека не го добиеме заслуженото“. Султанот, потпирајќи се на советот на својата баба, тогаш побарал да се сретне со големиот везир Мурат-паша, но Мелек Ахмед-паша претпочитал тој да му го врати печатот на функцијата наместо да се појави пред него. Косем изјавила дека просторијата каде што се состанувала била клаустрофобична, па таа излегла надвор во големиот базен и го дала печатот на функцијата на Мелек Ахмед-паша, сопругата на нејзината внука Каја Султан.
Пуч во палатата
Дервиш Абдула Ефенди, автор од крајот на 17 век, тврдел дека главниот црн евнух Узун („Висок“) Сулејман-ага намерно ги свртел Косем и нејзината снаа, Турхан, еден против друг: „Црниот евнух наречен Узун Сулејман [и рече на Косем]: „Госпоѓо моја, помладата мајка [Турхан] го посакува вашето богатство. ''Треба добро да се чуваш, бидејќи таа е решена да те убие една ноќ. Ја искусив твојата добрина и претходно, и поради оваа причина, ти кажав''“, и тој почнал да плаче. Кога Косем прашала: „Што е лекот за ова?“ овој црн лицемер одговорил: „Сите се согласивме да го смениме султанот Мехмед и да го устоличиме [принцот] Сулејман. ''И двајцата се ваши [внуци]. Ова предавство мора веднаш да престане''“. Потоа отишол кај Турхан и, слично плачејќи, ѝ рекол: „Наскоро ќе ги убијат сите твои црни евнуси и ќе те затворат, зашто дознав дека евнусите на постарата мајка се согласиле да го сменат султанот Мехмед и да го устоличат [принцот] Сулејман."
По неколку години доминација од страна на нејзината свекрва, Турхан почнала да се мачи против контролата на Косем. Таа набргу почнала да прави заговор против Косем, а луѓето од дворот и државата застанале на страна: јаничарите биле на страната на Косем, додека повеќето од евнусите на харемот и палатата, главниот црн евнух Сулејман-ага и големиот везир Сијавуш-паша ја поддржувале Турхан. Според Наима, откако Косем го сфатила ова, таа планирала да го симне Мехмед од престолот и да го замени со неговиот помлад полубрат, Сулејман. Бидејќи таа открила дека мајката на вториот, Ашуб Султан, е попопустлива ривалка, нејзината идеја да го смени детето-султан за другото била насочена директно кон елиминирање на Турхан, која и покрај нејзината нежна возраст била брза во преземањето на нејзината матријархална улога на авторитет. Наима понатаму забележува дека Косем тајно побарала од стражарите на палатата да ги остават портите на палатата отворени за да можат јаничарите да влезат и да ја убијат Турхан во нејзините одаи. Дополнително, таа му дала две шишиња отруен шербет на Увејс Ага, главниот производител на хелва (слатки) во кујната на палатата, за да му ги послужи на детето султан. Таа му ветила на Увејс ага унапредување доколку успее да го отруе султанот. Меѓутоа, еден ден пред да се донесе планот, еден од робовите на Косем, Мелеки Хатун, му го предала заговорот на главниот црн евнух Сулејман-ага, сојузник на Турхан.
Книгата на Војчех Бобовски со наслов „Saray-ı Enderun“ (Животот на Отоманскиот двор) ја отсликува организациската структура и секојдневниот живот на Отоманскиот Двор со неговото проникливо знаење и набљудувања, што е извор на информации од прва рака за европските носители на одлуки, кој ја следел османлиската внатрешна политика. Тој, исто така, ги напишал своите забелешки за обидот за труење на Мехмед IV од Косем во 1651 година:"„Вистински однос на дизајните управувани од старата кралица, сопруга на султанот Ахмед и мајка на султанот Мурад и султанот Ибрахим, императори, против нејзиниот внук султан Мехмед Чан кој сега владее, и за смртта на споменатата кралица и нејзините соучесници. ; напишано од мене Алберт Бобовиус, тогаш музичар на серагло и гледач на овие работи.“"Сулејман-ага веднаш го поканил големиот везир Сијавуш-паша во палатата. Големиот везир наводно се придружил на заговорот по неговото пристигнување. Одејќи кон одаите на султанот за да го алармира, големиот везир наишол на Сулејман-ага, кој се движел во близина на квартот на Косем. Сулејман-ага му пријавил на големиот везир дека Косем во тоа време обично била во кревет, а „нејзините евнуси и омилени ја забавувале со музика, пеење и други необични задоволства“.
Сулејман-ага и евнусите на султанот отишле во квартот на Косем и се обиделе насилно да влезат по консултациите со големиот везир. Според извештајот од 1675 година, придружбата на Косем првично ги одбила:"„Но, Сулејман-ага, како строг човек, со својата кама (вод на нож) го удри по лицето на поглаварот Чембрлен Баш Капа Оглар, по што другите евнуси кои го придружуваа Сулејман влегоа бесно со своите ками, при што евнусите на кралицата или паднаа на земја или започнаа да бегат а таа остана сама во собата. Бегалците евнуси веднаш ќе избегаа, но Портите најпрво беа затворени по наредба на Сулејман-ага, така што тие заедно со сите други омилени на споменатата кралица беа земени и обезбедени во сигурни раце.“"Сулејман-ага и неговите соучесници се движеле толку тивко и брзо што поголемиот дел од палатата останал заспан. Тие користеле и заеднички знаковен јазик кој ги уверувал дека никој не може да слушне гласови. Во меѓувреме, тие ги повикале своите сили да ја обезбедат палатата против јаничарите. Мажите отишле во домот на Турхан и ја разбудиле, известувајќи ја за заговорот да се отруе детето султан, на што таа го молела Сулејман-ага да го заштити нејзиниот син.
Поворка од конаците на Турхан заедно со групата на Сулејман-ага марширале до собата на тронот. Стражарите ги разбудиле заспаните другари заедно со 40 нивни офицери. Службениците прашале што можат да направат за да ја покажат својата лојалност, а Сулејман-ага одговорил:"„Оној што јаде [султански] леб, треба да се примени на службата на [султаните]; трпевме предавниците да го уништат султанот Ибрахим, а сега и ова ќе ни го извадат од раце; Вам ви припаѓа, кои се на Неговото Височество Главните Службеници, да му ја дадете вашата најголема помош. Ејгинси Мустафа-паша, мечоносец на [големиот везир] и шеф на Одајата, човек со лавовско срце веднаш одговори, Голем учителу, не се вознемирувај, утре ќе ги видиш (да даде Господ) главите на твоите непријатели пред твоите нозе.“"Косем била обвинета дека е поттикнувач, а главните министри на султанот побарале таа да биде погубена. Било решено да се моли султанот за негова согласност по значително размислување и дебата. Големиот везир Сијавуш-паша му ги кажал на султанот следниве зборови: „Султане мој, божја волја е да ја предадеш баба ти во рацете на правдата, ако сакаш да се смират овие бунтови; помалку зло е подобро од поголемото; нема друг лек; ако даде бог, крајот да биде успешен“. Султанот потоа го повикал муфтија, кој напишал реченица, во која се вели дека „Старата кралица треба да се задави, но ниту да се исече со меч, ниту да и останат модрици од некои удари“. Така, смртната наредба на Косем била потпишана од треперливата рака на детето султан.
Атентат
На 17-тиот ден од Рамазан, ноќта на 2 септември 1651 година, главниот црн евнух Сулејман-ага и неговите вооружени луѓе, составени од преку 120 вооружени црно-бели евнуси, се спуштиле во палатата за поддршка на султанот, продолжувајжи кон квартот на Косем, кој бил чуван од преку 300 вооружени јаничари и лојални црни евнуси. Сулејман-ага и неговите луѓе, од друга страна, успеале да убијат дел од чуварите по патот, додека мнозинството избегале. Слушајќи го метежот, Косем помислила дека јаничарите пристигнале, па извикала: „Дали дојдоа?“ „Да, тие дојдоа“, одговорил Сулејман-ага, надевајќи се дека ќе ја измами. Кога Косем го препознала гласот на Сулејман-ага, таа полудела и почнала да си го набива скапоцениот накит во џебовите и да бега по ходниците на палатата, по Златниот пат и низ дворот на црните евнуси до куполата, веројатно надевајќи се дека ќе помине низ портата. Портата била заклучена, па таа влегла во мал кабинет, надевајќи се дека евнусите на Турхан ќе поминат покрај неа и дека јаничарите ќе дојдат да ја спасат. Вратите на нејзините одаи биле скршени по пристигнувањето на Сулејман-ага. Единствената личност што ја пронашле во станот била една постара жена која служела како кловн односно личност за забава на Косем. Жената била вооружена со пиштол, која го вперила во нив додека ја испрашувале за тоа каде се наоѓа Ќосем. Жената одговорила: „Јас сум валиде султан“, но Сулејман-ага извикал: „Не е таа“ и ја тргнал настрана. Евнусите ги пребарале темните одаи на Косем, но не нашле никого. Тие донеле повеже факли, но сè уште не можеле да ја пронајдат, па Сулејман-ага им наредил на своите луѓе да бараат потемелно. Косем била пронајдена од еден хелебард, кој ја пронашол благодарение на едно парче од нејзиниот фустан што штрчело под вратата на кабинетот. Еден од напаѓачите ја пронашол и ја извлекол надвор, каде што му рекла „О, храбар човеку, не биди суров кон мене“, додека фрлал златници на подот како одвраќање, но еден од мажите не паднал на тоа и ја држеле при што и ја одзеле облеката, накитот, нараквиците и други вредни предмети. Двете нејзини обетки, кои биле два дијаманти со големина на костен, аголно исечени со рубин под секој дијамант, биле растргнати од еден Албанец наречен бостанџи Али-ага. Тие обетки ѝ ги подарил нејзиниот покоен сопруг Ахмед, а нивната проценета вредност се сметала дека е еднаква на годишниот приход на Египет. Едно лице, исто така, известило дека открил одреден медалјонот, кој ѝ припаѓал на Косем, кој бил прекрасно изработен и изгравиран со имињата на нејзините покојни синови Мурад и Ибрахим.
Следното утро, телото на Косем било однесено од палатата Топкапи во Стариот дворец (Ески-сарај), каде што било измиено. Рајко го опишува погребот на Косем: „Црните евнуси веднаш го зедоа трупот и на почитен начин го положија телото; околу 400 робови на кралиците, кои се наоѓаа наоколу ја оплакуваа, предизвикувајжи сочувство во целиот двор“. Таа била погребана во мавзолејот на нејзиниот сопруг Ахмед без церемонија. Нејзините робови исто така биле одведени во Стариот дворец и на крајот се омажиле за соодветни муслимани со пари земени од нејзиниот имот. Централната каса и го конфискувала целото богатство: нејзините огромни имоти и даночни фарми во Анадолија и Румелија и други места, нејзиниот накит, скапоцени камења и дваесет кутии натоварени со златници што ги сокрила во Бујук Валиде Хан во близина на Големата чаршија.
Последици
По убиството на Косем, големиот везир Сијавуш Паша предложи Црниот стандард да се извади и да се покаже над главната порта на палатата Топкапи (ова знаме обично се вадело на почетокот на царските походи против христијанските или шиитските сили.) За да се спроведе општа такса на сите работоспособни мажи за јавна одбрана, големиот везир Сијавуш-паша наредил да се испратат плачници низ улиците на Цариград, извикувајќи: „Кој е муслиман, нека се собере околу знамето на религијата. Оние што нема да дојдат, се прават неверници и се разведени од нивните жени [муслимани]“. Утрото по атентатот на Косем, било објавено дека огромна толпа се собрала пред портите на палатата Топкапи, каде што ги обвиниле јаничарите за убиството на Косем и се заколнале дека ќе ја одмаздат. Граѓаните на Цариград спонтано забележале тридневна жалост. Почнувајќи од следниот ден, џамиите и пазарите во градот биле затворени три дена, додека во палатата Топкапи започнала традиција на палење свеќи „за нејзина душа“ секоја вечер, а оваа традиција продолжила до затворањето на палатата.
Кога агата на јаничарите, Шахин-ага се качил на својот коњ, тој ги повикал своите војници да се одмаздат за убиството на Косем, велејќи: „Ние сакаме само одмазда на Валиде!“ „Дали сте тогаш за наследникот, синот или сопругот на Валиде?. Долгиот молк со кој бил дочекан овој смел апостроф потврдил дека јаничарите не се согласуваат со намерите на нивниот командант. Шахин-ага подоцна бил напуштен од неговите следбеници, по што тој и другите водачи на бунтовниците биле прогонувани и погубени.
Современите отомански хроничари не ја поздравиле веста за убиството на Косем и ја забележале како неправда извршена врз жена со големи достигнувања и како предвесник на поголем социјален неред. Евлија Челебија, познат отомански патник, писател и обожавател на Косем, го опишал регицидот: „Мајката на светот, сопруга на султанот Ахмед (I); Мурад (IV) и Ибрахим; Големата Косем Валиде — била задавена од главниот црн евнух Див Сулејман-ага. ''Тој го направи тоа така што ѝ ги вртеше плетенките околу вратот. Така таа благодатна добродетелка стана маченичка. Кога жителите на Истанбул слушнаа за ова, ги затворија џамиите и чаршиите три дена и три ноќи. Настана огромна гужва. Неколку стотици луѓе беа убиени, тајно и јавно, а Истанбул остана во метеж.“ Дервиш Абдула-ефенди, автор од крајот на 17 век, се сеќава: „Тие црни неверници евнуси ја мачиле Постарата Мајка [Косем], Мајката на верниците“ — термин вообичаено резервиран за жените на пророкот Мухамед — „и го ограбиле најголемиот дел од нејзиниот накит''. Додека ја пофалува нејзината добротворна организација, Наима исто така ја критикува Косем за нејзината алчност и политичко мешање. Во однос на факторите кои довеле до политичката криза што резултирала со нејзиното убиство, тој вели: „Божествена мудрост беше што почитуваната валиде, филантропска и кралска како што беше, е маченичка заради тие неправедни угнетувања“. Очигледно, Наима чувствува малку жалење за трагичниот регицид, но за тоа ги обвинил и корумпираните јаничарски аги и службеници кои уживале во нејзиното покровителство. Со други зборови, тој можеби имплицитно ја поддржал одлуката на султанот Мехмед IV да нареди убиство на Косем и казнување на нејзината политичка фракција.
Каја Султан, ќерката на Мурад IV и внука на Косем од страна на таткото, ја осудила очигледната улога на големиот везир Сијавуш-паша во атентатот на нејзината баба:"„Тирану Сијавуш! Ја убивте баба ми, мајката на вашиот господар Мурад. Зар не сте вие и моите роднини? [...] Во душата на мојот дедо [султан Ахмед I] ќе те проколнам и нема да имаш задоволство од овој печат.'"Убиството на оваа моќна, широко почитувана и многу стравувана жена предизвикало политичка криза: првата фаза вклучувало погубување на поддржувачите на јаничарите на Косем. Во втората фаза, бесот на јавноста поради чистката ја поттикнало новата администрација на Турхан да го разреши големиот везир Абаза-паша, кој ги извршил погубувањатa.
Добротворни цели
Иако Косем можеби не е запаметена по бројот на добротворни структури што ги подарила, нејзината филантропска кариера е забележлива по бројот на добротворни акции што ги презела. Таа направила добротворни цели и донации и за луѓето и за владејачката класа во државата; таа ја напуштала палатата маскирано секоја година во исламскиот месец Раџаб за лично да организира ослободување на затворените должници и други престапници (со исклучок на убијците) со плаќање на нивните долгови или надомест за нивните злосторства; таа била добро позната по тоа што барала сиромашни девојчиња сирачиња и им давала махр, дом и покуќнина; и жените од сите религиозни убедувања, и низ христијанска Европа и во Отоманското Цаство, оставиле аманет пари за да обезбедат мираз за сиромашните жени, вклучително и специјални фондови за благородни девојки чии семејства се спуштиле во светот;  таа посетувала болници, џамии и училишта за да ја зголеми нејзината популарност;  таа ги хранела речиси сите изгладнети жители на Цариград во народните кујни што ги основала; во Египет финансирала работи за наводнување од Нил до Каиро.
Според Наима, „Таа би ги ослободила своите робинки по две или три години служба и би договорила бракови со пензионирани службеници на дворот или соодветни лица однадвор, давајќи им на жените мирази и скапоцени камења и неколку чанти пари според нивниот талент и обезбедување дека нивните сопрузи имаат соодветни позиции. Таа се грижела за овие поранешни робови давајќи им годишна стипендија, а на верските празници и светите денови им давала чанти со пари“. Нејзините страници, на кои им било доверено да го чуваат нејзиниот стан, работеле само пет дена во неделата и добиле два слободни дена за одмор како награда.
Таа во 1640 ја изградила џамијата Чинили и училиште во близина на неа и потрошила многу пари за да ја направи архитектонско ремек-дело, како и издвоила многу порцелан за украсување; изградила фонтани во Анадолу Каваги, Јеникапи, Бешикташ и Ејуп. Познато е и дека таа поставила и фонтани изградени надвор од главниот град. Најзначајно, таа ја финансирала изградбата на Бујук Валиде Хан во Цариград, која служела за различни цели, вклучително и обезбедување на сместување за странски трговци, складирање стоки, сместување занаетчиски работилници и обезбедување канцеларии од кои може да се водат бизнис. Една од најљубопитните урбани легенди околу оваа структура тврди дека Косем повеќето од нејзините скапоцени накит ги сокрила во длабочините на една од нејзините кули.
Богатство
Косем акумулирал огромно богатство преку Iltizām (даночно земјоделство), поседување и издавање на комерцијални објекти и интензивно инвестирање во различни економски активности. Во своите мемоари, Карачелебизаде Абдулазиз Ефенди, истакнат член на улемата, опишал состанок на царскиот совет на кој се дискутирало за темата за крунските земји кои ги поседувале кралските жени. Кога било објавено дека Косем поседувала земјишта чиј годишен приход бил триста илјади акуруши, Карачелебизаде протестирал: „Валиде со толку земја е нечуено! Оние кои не се согласувале со него, тврдел тој, го сториле тоа само поради лично непријателство кон него или затоа што биле приматели на нејзиното богатство. Дури и таквите навидум пофални дела како добротворни дела може да бидат критикувани. Историчарот Шарих ул-Менарзаде тврди дека обемните добротворни организации на Косем биле погрешно замислени бидејќи биле финансирани од нејзиното огромно лично богатство; тој го сметал богатството што таа го насобрала како злоупотреба на фискалното управување на царството, особено штетно во време кога државната каса била во тешка тесна состојба, селанството осиромашено, а војниците не биле платени. Меѓутоа, еден век подоцна, историчарот Наима ја бранел Косем од критиките на Шарих и другите. На темата за нејзините добротворни цели, Наима коментирала дека, доколку нејзиното значајно богатство остане во општата каса, можеби ќе беше потрошено наместо да се потроши за доброто на населението, како што било преку нејзините напори.
Во склад со отоманската тенденција да се обвинуваат подредените на истакнати поединци за нивните грешки, критичарите на Косем ги забележале грабежите на нејзините „насилни даночни собирачи“, кои, во обид да го зголемат сопственото преземање, биле одговорни за нејзиниот огромен приход. Наима го пренел коментарот на историчарот Шарих ул-Менарзаде, кој не ја одобрува моќта и богатството на Косем: „''Службениците на валиде султан.. собраа непроценливи суми пари. Селаните од османлиските домени претрпеа многу насилство и катастрофа поради преголемите даноци, но поради стравот од управителите, тие не беа во можност да ја известат валиде султан или некој друг за нивната ситуација''“. Покрај годишните даноци што ги собирала од Лезбос, Евбеја, Зиле, Менемен, Газа, Килис и други места, таа управувала со фарми на Кипар, Румелија и неколку други локации во Анадолија. Пристанишниот град Волос бил нејзин имот.
Кога избувнала Критската војна во 1645 година, венецијанскиот баило од Цариград известил дека валиде султан била многу добронамерена, а истовремено и исклучително богата.
По нејзината смрт во 1651 година, нејзините одаи биле ограбени, а било објавено дека дваесет кутии натоварени со златни монети биле откриени во Бујук Валиде Хан што таа го изградила една година порано. Готовинското богатство кое било откриено може да се трансформира во профит. На пример, во 1664 година, добивката од готовинските инвестиции изнесувало речиси две третини од приходот на донацијата основана за џамијата Караманлу на Сафије Султан. Покрај директното доделување средства, валиде султан веројатно ги користела своите средства за стекнување на горенаведените урбани средства. Всушност, нејзините богатства и деловни трансакции биле толку широки што нејзините многубројни агенти би можеле да станат многу богати и да уживаат популарна почит. Кога ја запишал во својата историја смртта на Косем, Наима коментирал: „Споменатиот Бехрам Кетида уживаше голем престиж, разлика и богатство. ''Како управител на сите работи на валиде султан и на побожните институции што таа ги основала, и како човек од исклучителна доверба, тој стекнал големо богатство и имот. Но, неговите деца и неговите внуци не го задржале високиот раст во кој уживаше, а неговото богатство и имот беа потрошени''“. Нејзиното богатство било толку огромно и распространето во толку многу различни претпријатија што, според Наима, биле потребни педесет години за државната каса да го конфискува сето тоа.
Наследство
И покрај нејзината озлогласеност како жена која не познава милост или сочувство за доброто на владата и моќта, Косем била позната меѓу граѓаните на османлиската држава по нејзината добротворна работа, која служела како еден вид самочистење или лажно помирување, но во секој случај успеала да ја стабилизира менталната слика што таа ја посакувала. На хронограмот што се појавува на портата од дворот на џамијата Чинили пишува:"„Мајката на султанот Ибрахим хан, нејзиното височество - султанката, најблагородната мајка на султанот: таа го изгради ова божествено здание како чин на милосрдие. Еве, нека биде дом за молитва за Божјите слуги! Нека бидат повикани на Божјата милост во петте времиња [на молитва]! Изградила училиште, чешма, бања, за што Господ нека ѝ даде милост и добродетелство! Филантропите и оние кои се поклонуваат во него, Боже, однесете ги во вечните рајови! Добротворната работа на мајката на султанот беше завршена во [исламската година] илјада педесет [1640-41]“."Меѓу современиците: Мишел Баудиер, писател, ја претставил како жена политичар што „ужива авторитет“. Жан Батист Таверние, трговец и патник, ја опишал како „жена многу мудра и добро упатена во државните работи“.
И Алфонс де Ламартин и Џозеф фон Хамер-Пургстал ја пофалиле за нејзините добротворни дела. Хамер за неа вели: „Великодушна, високоумна кралица жена, со висок дух и благородно срце, но со манија за моќ. Таа, мајката на најголемиот тиранин Мурад IV и најголемиот лудак, Ибрахим I, гркињта Косем, која поради својата убавина го добила името Месечина, преку заповедниот поглед на четворица султани - нејзиниот сопруг, двата сина и нејзиниот внук - била почитувана повеќе во историјата отколку Агрипина, мајката на Нерон, преку нејзината добрина, нејзината желба за моќ и трагичната завршница во историјата на Осман“.
Во воведот на англискиот превод на романот Histoire d'Osman premier du nom, XIXe empereur des Turcs, et de l'impératrice Aphendina Ashada од Мадам де Гомез во 1736 година, опишувајќи го животот на Осман II, се наведува дека Косем била „една од најактивните во политиката и најактивните жени на своето време, што го постигнала со подмолни интриги“.
Список на државни водачи во 375 година
Ова е список на државни водачи во 75 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Мајмунска Глава (маглина)
Мајмунска Глава (NGC 2174) — оддавна маглина во соѕвездието Орион, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како Мајмунска Глава и NGC 2174 се споменува и како CED 67A.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, Мајмунска Глава е од видот EN. Мајмунска Глава има привидни димензии од 3,5' х 2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 6 ч 9 м 0,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 20° 38' 26".
Фајронт во Гргетег
Фајронт во Гргетег (српски: Фајронт у Гргетегу) - роман на српскиот писател Данило Николиќ од 1998 година. За овој роман, Николиќ ја добил НИН-овата награда за најдобар српски роман во 1998 година.
Мајмунска Глава (маглина)
Други поделби
Проучување на NGC 2174 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 137; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1326. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1494.
Фајронт во Гргетег
Содржина
Романот се состои од повеќе ненасловени делови, исечоци и илустрации, како и пет глави со наслови, и тоа:
Дејството на романот започнува во октомври 1990 година. Ненад Бановиќ, сликар и илустратор во списанието „Спектар“, добива писмо од својот стар другар Димитрие Ичевиќ - Диж, кој го поканува да дојде во туристичкиот комплекс „Гргетег“ во близината на Стара Варош. Таму, треба да се одржи прослава по повод одликувањето на функционерот Марко Прлиќ - Фиранга. Притоа, Ненад треба да го наслика портретот на Марко. Ненад ја прифаќа поканата и пристигнува во хотелот, каде го пречекуваат Диж и неговата сопруга Динка. Во меѓувреме, Диж добива писма во кои бројни луѓе ја прифаќаат поканата да дојдат на прославата или пак се извинуваат за своето отсуство. За време на престојот во хотелот, Ненад и Диж се потсетуваат на минатото и си раскажуваат за необичните љубовни случки. Така, еднаш, Диж случајно ја запознал Дубравка, која му станала љубовница, а дури подоцна дознал дека таа му била сопруга на Марко Прлиќ, кој ја открил нивната врска, со што најпосле успеал да добие развод од Дубравка, а во знак на благодарност, Диж го поставил за свој соработник. Од друга страна, сопругата на Диж, Динка во минатото му била девојка на Ненад, кој, пак, имал љубовна врска и со Соња, втората сопруга на Прлиќ. Диж му ја покажува на Ненад својата тетратка со интимните забелешки во кои се запишани песни и разни љубовни случки. Еден ден, Диж добива писмо од Ланка, во кое таа го најавува своето доаѓање во „Гргетег“. Во минатото, Ланка му била девојка на Ненад, но кога тој бил затворен поради една карикатура на Тито, таа се омажила. По враќањето од затворот, токму Марко Прлиќ го вработил Ненад во списанието „Спектар“, по препорака на Вера, поранешната љубовница на Ненад. Еден ден, Диж добива и писмо од Дубравка, во кое таа го потсетува на дамнешната љубовна врска, додека Вишна го известува дека ќе дојде во „Гргетег“. Во минатото, Диж и Вишна биле на заедничко службено патување при што спиеле во истата соба, но без никакви сексуални односи, но тој продолжил да мисли на неа. Додека течат подготовките за прославата, Динка неочкувано си заминува, а Диж и Ненад се нервозни поради скорешната средба со Вишна и со Ланка. Тогаш, Диж добива писмо од својата дамнешна љубовница Благица во кое ја дознава причината за ненадејното заминување на Динка: во „Гргетег“ пристигнал вонбрачниот син на Благица и Диж за кој тој воопшто не знаел. Потоа, работите се усложнуваат поради тоа што прославата е откажана, наводно поради болеста на Марко Прлиќ. Додека поканетите гости го откажуваат доаѓањето, пристигнува Вера со нејзиниот сопруг, а најпосле доаѓаат Вишна и Ланка. Во разговорот со Ланка, Ненад дознава дека таа имала сексуална врска со Прлиќ, со цел да го ослободи Ненад од затворот.
Осврт кон делото
Романот во голема мерка се разликува од другите дела на Николиќ, особено во поглед на просторот во кое се одвива дејството. Сепак, и во ова дело, авторот ја применува раскажувачката техника која на читателот му овозможува лесно да се движи низ приказната и незабележително да слегува во подлабоките нејзини слоеви. Раскажувајќи едноставна приказна за неколку луѓе од една генерација на која ѝ било судено да живее во драматично време, Николиќ останува верен на својот основен принцип - романот треба да биде низа од приказни кои ги поврзуваат ликовите и нивните судбини. Притоа, приказната во романот има два слоја: во првиот се прикажани младите луѓе во потрага по љубовта, а во вториот слој, истите ликови веќе се збогуваат со љубовта и со животот. Иако романот завршува со пораката дека „сè уште не е фајронт“, јунаците во романот се толку потонати, што оваа порака не ја примаат како утеха. Едноставно, романот е приказна за силата на љубовта, но и за пустошот што останува кога ќе помине љубовта.
Изданија на книгата
Првично, романот бил објавен во 1998 година од издавачката куќа „Нолит“ од Белград. Книгата била испечатена во тираж од 1.000 примероци, во печатницата „Просвета“ во Ниш. Таа е каталогизирана во Народната библиотека на Србија и ја носи меѓународната ознака ISBN 86-19-02181-8.
Олга Саладуха
Олга Саладуха (Ольга Саладуха; 4 јуни 1983, Донецк) е украинска атлетичарка, која се натпреварува во дисциплината трискок.
Првиот значаен успех, Саладуха го постигнала на Универзијадата во Бангкок во 2007 година, на која го освоила првото место, со личен рекорд од 14,79 метри. Во следните неколку години не постигнала некои посебни успеси, сè до европското првенство во Барселона во 2010, каде со прескокнати 14,81 метри се закитила со златниот медал. Веќе следната година, на европската титула Саладуха ја придодала и светската, победувајќи на светското првенство во Тегу со прескокнати 14,94 метри. На европското првенство во Хелсинки во 2012 година, таа успешно ја одбранила титулата освоена две години претходно, победувајќи со нов личен рекорд од 14,99 метри. Околу месец и половина потоа, таа го освоила бронзениот медал на Летните олимписки игри 2012, прескокнувајќи 14,79 метри. Во 2013 година, Саладуха не успеала да го одбрани златниот медал освоен на светското првенство две години претходно и на првенството во Москва го освоила бронзениот медал со прескокнати 14,65 метри. На европското првенство во Цирих, таа го одбранила златниот медал освоен од претходните две европски првенства со прескокнати 14,73 метри.
Најдобар резултат во кариерата на Саладуха во дисциплината трискок се прескокнатите 14.99 метри на европското првенство во Хелсинки. Таа исто така се натпреварува и во дисциплината скок во далечина и нејзин најдобар резултат е 6.37 метри.
Таа е омажена за украинскиот велосипедист Денис Костјук.
NGC 376
NGC 376 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Тукан, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 376 се споменува и како ESO 29-SC29.
Откривање
Објектот е откриен на 2 септември 1826 година од страна на Џејмс Данлоп, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 9 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 376 е од видот OCL. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,9 m. NGC 376 има само една позната привидна димензија, која изнесува 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 3 м 53,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 72° 49' 26".
Други поделби
Проучување на NGC 376 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 460; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 9141.
NGC 4187C
NGC 4187C — елиптична галаксија во соѕвездието Ловечки Кучиња, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4187C се споменува и како MCG 9-20-118.
Откривање
Објектот е откриен на 26 април 1789 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4187C е од видот E2. Видливиот сјај со голо око изнесува 15,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,9 m/лм2. NGC 4187C има привидни димензии од 0,5' х 0,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 163°.
Други поделби
Проучување на NGC 4187C е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 39006. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 47; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3457. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1389.
Изабела Роселини
Изабела Фиорела Елетра Џована Роселини (родена на 18 јуни 1952 година) е италијанско-американска актерка, авторка, филантроп и модел. Ќерката на шведската актерка Ингрид Бергман и италијанскиот филмски режисер Роберто Роселини, таа е позната по нејзиниот успешен мандат како модел на Ланком и по нејзините улоги во филмови како Сино кадифе (1986) и Смртта станува нејзина (1992). Роселини добила номинација за наградата Златен глобус за нејзината изведба во Криминалот на векот (1996).
Раниот живот
Роселини е родена во Рим, ќерка на шведската актерка Ингрид Бергман, која имала шведско и германско потекло, и на италијанскиот режисер Роберто Роселини, кој бил роден во Рим од семејство со потекло од Пиза, Тоскана. Таа има три браќа и сестри од нејзината мајка: нејзината братска сестра близначка Исота Роселини, која е асистент професор по италијанска литература ; брат, Робертино Ингмар Роселини; и полусестрата, Пиа Линдстром, која порано работела на телевизија и е од првиот брак на нејзината мајка со Петер Линдстром. Таа имала уште четири браќа и сестри од двата други брака на нејзиниот татко: Романо (кој починала на девет години), Ренцо, Гил и Рафаела. Растејќи, таа добила „либерално католичко образование“.
Роселини е израснат во Рим, како и во Санта Маринела и Париз. На петгодишна возраст била оперирана од апендицитис. На 11 години и била дијагностицирана сколиоза. За да се поправи, таа морала да претрпи 18-месечна искушение на болни истегнувања, гипс на телото и операција на 'рбетот со помош на парчиња од една од нејзините потколеници. Следствено, таа имала лузни од засек на грбот и потколеницата.