cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дадаизам
Вовед
Дадаизмот е неформално меѓународно движење со учесници од Европа и Северна Америка. Почетоците на дадаизмот се совпаѓаат со избивањето на Првата светска војна. За многу учесници ова движење е протест против буржоаските националисти и интересите на колонистите, противници на културната и интелектуална сообразност како во уметноста така и во општеството,  кои многу дадаисти ги сметаат за причинители на војната. Тие исто така веруваат дека начинот на размислување и логиката на буржоаското капиталистичко општество ги навело луѓето на војна. Дадаиститте ја изразуваат нивната одбивност кон таа идеологија со уметноста која ја создаваат за да ја отфрлат таа логика и да го предизвикаат хаосот и нерационалноста. На пр. Џорџ Грос подоцна се отповикал на тоа дека неговата дадаистичка уметност била наменета за протест против светот и меѓусебното уништување. Според противниците, дадаизмот не е уметност туку тоа е анти-уметност. Сето она што претставувало уметност, за дадаизмот е спротивното. Ако уметноста претставува естетика, дадаизмот ја игнорирал естетиката. Ако со уметноста се побудуваат чувствата, намерата на дадистите била навредата. Дадаистите со нивната одбивност кон културата, традицијата и естетиката се стремеле за уништување на истата. Како што Хуго Бол рекол: ,,За нас уметноста не е самата крајност...туку можноста за вистинска перцепција и критика на времето во кое живееме.” Критичар на американското списание Art News напишал дека: ,,Филозофијата на дадаизмот е најболната, најпарализирачката, најдеструктивната работа која што некогаш произлегла од човечкиот мозок.” Историјата на уметноста го опишува дадаизмот како сеприсутност, во голема мера реакција на она што повеќето уметници го сметале за ништо повеќе од умоболна претстава на колективно убиство. Години подоцна дадаистите го опишуваат своето движење како феномен кој се раширил во текот на поствоената економска и морална криза како чудовиште коешто опустошува се пред својот пат, систематски начин на уништување и деморализација. Но, на крајот не останало ништо друго туку само дело на богохулство.
Цирих
Во 1916 година Хуго Бол, Еми Хенингс, Тристан Цара, Џин Арп, Марсел Џанко, Рихард Нуелсенбек, Софи Тајбер и Хабс Рихтер заедно со многу други дискутираа за уметноста и изведуваа перформанси во кабарето ,,Волтер” искажувајќи ја одвратноста кон војната и интересите кои ја инспирираа. Некои извори велат дека дадистите се собрале во кабарето Волтер на 6 октомври а други пак велат дека дадизмот не потекнува од Цирих туку дека се издигнал од веќе жива уметничка традиција во Источна Европа, поточно во Романија кога група еврејски уметници модернисти ( Цара, Марсел, Лулиу Лансу, Артур Сегал и др.) отпатувале во Швајцарија односно во Цирих. Во текот на Првата светска војна ваква слична уметност веќе се развила во Букурешт и други европски градови. Веќе е и познато дека дадаистичката катализа е допатувањето во Цирих на уметниците како Цара и Џанко. По напуштањето на Германија и Романија во текот на Првата светска војна уметниците се најдоа во Швајцарија, замја позната по својата неутралност. Во овој простор на политичка непристрасност тие решија да се борат со апстракност против социјалните, политичките и културни идеи на тоа време. Дадаистите веруваат дека овие идеи се производот на буржоаското општество кое толку рамнодушно се отповика на војна против себе наместо да остане статус-кво. Марсел Џанко изјавува: ,,…ја изгубивме довербата во нашата култура. Се мораше да се уништи. Ние ќе започнеме повторно и по табула раса.” Во кабарето Волтер се започнува со шокантна смисла, јавно мислење, образование, институции, музеи, добар вкус накратко со ред кој преовладува. Кабарето ги затворило своите врати на почетокот на јули а подоцна Бол го прочитал првиот манифест на првиот јавен собир во салата Вааг на 14 јули 1916 година. Во 1918 Цара напишал и втор дада манифест кој се смета за еден од најзначајните дадаистички трудови. Следат други манифести. Од списанието ,,Кабаре Волтер” излегло едно и единствено издание. По затворањето на кабарето активностите се вршеле во нова галерија кога Хуго Бол ја напуштил Европа. Цара започнал со жестока кампања за да ја рашири дада идејата. Тој ги бомбардирал француските и италијанските уметници и писатели со писма. Цара се издигнал како водач на дадаистите а воедно и мајстор-стратег. Кабарето Волтер повторно се отворило а денес сè уште се наоѓа на истото место на ул. Шпигелгасе 1 во Нидердорф. Дадаистите во Цирих на чело со Цара издале уметничко и литературно списание ,,Дада“ во јули 1917 година и објавиле 5 изданија во Цирих а две во Париз. Со крајот на Првата светска војна во 1918 година повеќето од дадаистите од Цирих се вратиле во своите земји каде што продолжиле со активизмот на дадаизмот.
Берлин
Групите во Германија не биле строго анти-арт како другите. Нивната активност била повеќе политичка и социјална со разорни манифести и пропаганди, сатира, јавни демонстрации и политички активности. Ова делумно се должи на близината на Берлин до фронтот. Спротивен ефект од Берлин е Њујорк каде движењето се ширело повеќе теоретски без политичка позадина поради нивната географска дистанца. Во февруари 1918 година Хулзенбек го одржал првиот говор за дадаизмот во Берлин а подоцна истата година напишал и нов манифест. Хана Хук и Георг Грос го искористиле дадаизмот за да ги искажат своите симпатии кон комунизмот во пост-воениот период. Грос заедно со Џон Хартфилд ја развил техниката на фотомонтажа во текот на овој период. Уметниците издале серија од краткотрајни политички списанија, го одржале првиот дада саем но најголемите проекти биле зачнати во летото 1920 година. Покрај главните членови на берлинскиот дадаизам Грос, Раул Хаусман, Хук, Јоханес Баарглед, Хулзенбек и Хартфилд на изложбата учествувале и Ото Дикс, Франсис Пикабиа, Џин Арп, Макс Ернст, Рудолф Шлихтер, Јоханес Бааргелд и др. Севкупно биле изложени над 200 дела опкружени со провокациски слогани од кои некои од нив биле напишани на ѕидовите на нацистичката изложба на испревртена уметност во 1937 година. И покрај големиот број продадени карти изложбата била безуспешна со само едно продадено дело. Берлинската група издала месечници како што се: ,, Клуб Дада“, ,, Дер Дада“ и алманах Дада.
Келн
Во Келн 1920 година Ернст, Бааргелд и Арп поставиле контроверзна дада изложба фокусирана на бесмисленоста и анти-буржоаските мислења. Оваа пролетна изложба во Келн била поставена во паб каде што учесниците требале да поминат низ јавен тоалет додека била читана вулгарна поезија од жена облечена во фустан за причесна. Полицијата ја затворила изложбата врз основ непристојно однесување но била повторно отворена кога обвиненијата биле повлечни.
Њујорк
Исто како и во Цирих и Њујорк за време на Првата светска војна бил едно вакво засолниште за писателите и уметниците. Кратко по пристигнувањето во Франција во 1915 година Марсел Дишан и Франсис Пикабиа се запознале со американскиот уметник Ман Реј. До 1916 година тројцата уметници биле во центарот на случувањата на оваа радикално анти-арт движење во Соединетите Американски Држави. Американката Беатрис Вуд им се приклучила ним заедно со Елза фон Фрејтаг- Лорингхофен и Артур Краван кои бегале од регрутацијата во Франција. Поголемиот дел од нивните активности се случувале во галеријата на Алфред Шпиглиц која исто така била дом и на Волтер и Луис Аренсберг. Следбениците од Њујорк кои не биле особено организирани и не ги следеле манифестите ги нарекувале своите дела ,,Дада”. Предизвиците во уметноста и културата ги изнесувале во ,,Д блајнд Мен”, ,,Ронгронг” и ,,Њујорк Дада” каде што ја критикувале традиционалноста во музејската уметност. Во Дадаизмот во Њујорк отсуствува европската разочараност а наместо тоа преовладува иронијата и хуморот. Во книгата ,,Авантурите на уметноста: неформални поглавја за сликарите.” Поетот Марсден Хартли го напишал и есејот ,, Значението да се биде дадаист“. Во ова време Дишан започнал да изложува readymades (пронајдени предмети) на пр. држач за шишиња и се приклучил на ,,Друштвото на независни уметници .“ Во 1917 година тој го изнел неговото познато дело ,,Фонтана” со потпис Р. Мут на изложбата на друштвото на независни уметници но тоа не било прифатено. Првично предмет за потсмев во уметничкото друштво но подоцна високо почитувано. Комитетот на престижната британска награда ,,Тарнер” во 2004 година го нарекува : ,,највлијателното дело во модерната уметност.” Во обид да се укаже чест на духот на дадаизмот перформанс-артистот Пјер Пиночели направил пукнатина   во Фонтаната со чекан во јануари 2006 година а во 1993 уринирал во нејзе. Патувањата на Пикабиа во Њујорк, Цирих и Париз ги соединиле групите заедно за време на дадаистичкиот период. Во текот на седум години од 1917 фо 1924 тој го издавала месечникот ,,391” во Барселона, Њујорк, Цирих и Париз. Во 1921 година повеќето од вистинските следбеници се преселиле во Париз каде што дадаизмот го искусил своето овоплотување.
Париз
Француската авангарда се издигнувала напоредно со активностите на дадаизмот во Цирих. Пропратена со Тристан Цара (чијшто псевдоним значи ,,осамен во земјата”, име избрано како протест против третирањето на евреите во неговата родна Романија) којшто постојано разменувал писма, списанија со Андре Бретан, Гилијам Аполинер, Макс Џејкоб, Клемент Пансаер и други француски писатели, критичари и уметници. Париз бил веројатно и центарот на класичната музика по доаѓањето на импресионизмот во уметноста во доцниот 19 век. Еден од неговите практикувачи Ерик Сатие соработувал со Пикасо и Кокто на лудата и скандалозна балетска претстава Парада, прво одиграна од рускиот балетски ансамбл во 1917 година кој успеал во пренесувањето на скандалозноста но на различен начин од она што Стравински го направил со ,,Le Sacre du Printemps” пет години порано. Ова била балетска претстава којашто е буквално пародија на самиот себе и со која некои традиционални патрони на балетот би се бунтувале. Дадаизмот во Париз се разбранувал во 1920 година кога многу од неговите основачи се насочиле кон иста цел, се соединиле. Инспирирано од Цара наскоро париските дадаисти започнале со следење на манифестите, организирале демонстрации, поставувале перформанси и изработувале број на списанија ( последните две изданија на Дада, Канибал и Литература). Првото претставување на дада уметноста на париската јавност била во Салонот на независните во 1921 година. Жан Кроти изложил дела поврзани со дадаизмот вклучувајќи го и делото со наслов ,,Експликатиф” поврзано со зборот табу. Во истата година Цара ја поставил и својaта претстава ,,The Gas Heart” која била исмеана и извикувана од публиката. Подоцна во 1923 година била повторно поставена од професионална продукција предизвикувајќи театарски бунт инициран од Андре Бретон кој објавил поделба на движењето на дадаизам и надреализам. Последниот обид на Цара во дадаистичката драма била неговата иронична трагедија ,, Handkerchief of clouds” (шамивчето од облаци) во 1924 година.
Холандија
Во холандија ова дадаистичко движење се движело околу Тео ван Доесберг подобро познат по основањето на движењето Де Стил а во истовреме и издавањето на списанието со исто име. Ван Доесберг главно се фокусирал на поезија вклучувајќи поеми во своето списание од добро познатите дадаистички писатели Хуго Бол, Ханс Арп и Курт Швитерс. Ван Доесберг се спријателил со Швитерс и тие заедно организирале т.н дада кампања во 1923 година каде Ван Доесберг промовирал мала брошура под наслов ,,Што е дадаизам?” За време на кампањата Швитерс ја читал својата поема ,, Вилмос Хусар” и демонстрирал механичка кукла која танцува додека жената на Тео, Нелу ван Доесберг изведувала авангардни композиции на пијано. Ван Доесберг пишувал поезија во духот на дадаизмот во Де Стил под псевдонимот И.К Бонсет која била откриена по неговата смрт во 1931 година. Заедно со И.К Бонсет тој објавил и ново холандско краткотрајно дадаистичко списание наречено ,,Мецано”.
Југославија
Во Југославија дадаизмот земал голем замав во периодот 1920 и 1922 година главно помеѓу Драган Алексиќ, Михајло С. Петров, Љубомир Миќиќ и Бранко Ве Полански. Алексиќ го користел поимот Југо-дада а исто така е познато дека имал контакти со Раул Хаусман, Курт Швитерс, и Тристан Цара.
Токио
Дадаистичката група која била од големо значење во Јапонија се викала МАВО (ЈА) основана од Томојоши Мурајама и Масалу Јанасе. Други истакнати уметници биле Јун Цију, Ејсуке Јошијуки, Шинкицу Такахаши и Катси Китасоно.
Поезија и уметност
Дадаизмот не се ограничил само во визуелната и литературна уметност, нејзиното влијание стигнало до звукот, музиката. Курт Швитерс развил т.н sound poems. Композиторите Ервин Шулхоф, Ханс Хојсер и Алберт Савинио создавале дада музика а ги изведувале своите музички дела на дада собирите во времето кога биле членови на Le Six и соработувала со членовите на дада движењето. Горе споменатиот Ерик Сатие запливал во водите на дадаистичките идеи за време на неговата кариера иако првично е поврзан со музичкиот импресионизам. Во промовирањето на дадаизмот Хуго Бол раскажува за балалајка оркестарот кој изведувал прекрасни фолк-песни. За време на дада-собирите свирела африканска и џез музика сигнализирајќи го враќањето во природата и наивниот примитивизам.
Наследство
Вака распространето се чинело дека движењето е нестабилно. До 1924 година во Париз дадаизмот се претопил во надреализам и уметниците ги проширувале своите идеи и се преместувале во движења вклучувајќи го и надреализмот, социјаниот реализам и другите форми на модернизмот. Некои теоретичари тврделе дека дадаизмот бил всушност и почеток на постмодерната уметност.
Во почетокот на Втората светска војна повеќемина од европските дадаисти емигрирале во САД. Некои од нив погинале во логорите на Адолф Хитлер кој ја прогонувал дегенеративната уметност промовирана во дадаизмот. Движењето станувало се понеактивно во поствоениот оптимизам кога започнале да се развиваат нови правци во уметноста и литературата. Дадаизмот е влијание и упатство на разновидни анти арт, политички и културни движења вклучувајќи го и situationist international и групи на културен метеж, друштвото Какофони (Cacophony Society). Додека дадаистите во Цирих се бунтувале во кабарето ,,Волтер”, Владимир Ленин ги пишувал своите револуционерни планови во својот апартман во Русија. Том Стопард го искористил ова совпаѓање како инспирација за својата претстава Травестис (1974) во која Цара, Ленин и Џемс Џојс биле вклучени како карактери. Францускиот писател Доминик Ногез го претставува Ленин како член на групата дадаисти во хумористичната драма ,,Дадаистот Ленин” (1989год.) Кабарето ,,Волтер” се запуштило сè додека не било окупирано во периодот од јануари до март од група себе-прогласени ,,нео-дадаисти” предводени од Марк Диво. Во групата биле вклучени и Јан Тилер, Инго Гизендер, Ајана Калугар, Лени Ли и Ден Џонс. По нивното иселување кабарето станало музеј посветен на историјата на дадаизмот. Делата на Ли и Џонс останале на ѕидовите на музејот.
Неколку истакнати ретроспективи го проучиле влијанието на дадаизмот врз уметноста и општеството. Во 1967 година била одржана голема ретроспектива во Париз, Франција во чест на дадаизмот. Во 2006 година музејот на модерна уметност во Њујорк била одржана изложба поддржана од националната уметничка галерија во Вашингтон и Помпиду центарот во Париз.
Асемблаж
Асемблажи се тридимензионални варијации на колаж. Комбинацијата од предмети од секојдневието како отпадоци и остатоци од предмети од војната, создале наспроти нивната бесмисленост значајни дела. Предметите биле споени заедно на најразлични начини. Асемблажите се поставени насекаде низ просторот или пак закачени на ѕидовите.
Редимејд
Марсел Дишан започнал своите постави да ги гледа како уметност па така ги нарекол редимејдс. Со додавање на потпис и име ги претворил предметите во уметнички дела нарекувајќи ги readymade aided или rectified readymades. Дишан за тоа напиша: ,,Главна одлика е кратката реченица којашто ја вметнував во моите дела. Наместо да го опишувам делото како наслов, таа реченица постои да пренесе порака повербално на оној што го гледа делото наспроти да му го покаже тоа со своите делови. Понекогаш вметнував и детали од графиката за да ја презентирам и задоволам мојата желба за алитерација, а го нареков тоа readymade aided”.Еден таков пример е писоарот потпишан со името Р.Мут и насловен Фонтана, претставен на изложбата на Друштвото на независни уметници.
Врзување на азотот
Врзување на азотот или азотна фиксација — било која претворба на хемиски инертниот молекуларен азот (N2) до редуцирани соединенија кои се најчесто реактивни и достапни за живите организми (биодостапни). Овој процес бара доста енергија, поради многу стабилната тројна врска на молекуларниот азот (946 KJ/мол). Врзувањето на азотот е важен дел од кружењето на азотот.
Се разликуваат:
Биолошко врзување
Реакцијата може да се поедностави до израз во кој се вклучени и молекулите на ATP како енергетски извор за процесот:
Поради токсичноста на добиениот амонијак (кога тој се наоѓа во поголеми концентрации), истиот се претвора во нештетни аминокиселини (на пример, глутамин) преку кои азотот се пренесува низ телото. Многу е интересен фактот, што, за да се редуцира само една молекула на N2, потребна е енергија во вид на 16 молекули на ATP. Забележано е дека дури 20% од целокупната енергија произведена при фотосинтеза кај домаќинското растение се употребува од страна на јазлите (кореновите грутчести задебелувања) за процесот на врзување на азот.
Исто така, одредени цијанобактерии (како Nostoc и Anabaena) и актиномицети (како Frankia, сулфур-оксидирачка бактерија) и ентеробактерии (Escherichia) се способни да го врзуваат азотот.
Врзување на азот во коренови јазли
Симбиозата меѓу азотофиксирачките бактерии и бобовите растенија (Fabaceae), мимозите (Mimosaceae) и растенијата од фамилијата Caesalpiniaceae резултира во образување на коренови јазли (грутчести задебелувања на кореновиот систем). Оваа заемна поврзаност е многу важна за луѓето, бидејќи бобовите растенија најчесто се засадуваат на полињата и нивите со цел да ја збогатат почвата со азот.
Бактериските симбионти (азотофиксатори) се грамнегативни бактерии, збирно познати како груткови или јазолни бактерии или ризобии. Познати се 57 видови распоредени во 12 родови, од кои најпознати се Rhizobium, Bradyrhizobium и Sinorhizobium.
Симбиозата меѓу бактериите и бобовите растенија е внатреклеточна симбиоза. Растителните клетки содржат везикули со бактероиди, кои се снабдуваат со енергетски богати органски соединенија (на пример, јаболкова и сукцинична киселина) и јони на железо, молибден и сулфур. Растението ги зазема амониумовите катхони (NH4+), што ја прави оваа симбиоза мутуалистичка. Препознавањето на бактеријата од страна на растението се врши со помош на белковини наречени лецитини, кои се наоѓаат на површината од коренот. Тие се препознаваат од бактериските Nod рецептори произведени од одредени гени.
Јазлите претставуваат повеќе или помалку вештачки тела на коренот, кои, поради високата содржина на белковината легхемоглобин (неопходен за функционирањето на ензимот нитрогеназа), имаат црвенкасто-розова боја. Образувањето на јазолот е проследено со низа заемодејства меѓу бактеријата и домаќинското растение. Бактериите го пронаоѓаат своето растение одејќи во насока на концентрацискиот градиент на флавоноидите, вторични метаболити, кои активираат одредени бактериски гени (наречени Nod гени) што ја поттикнуваат бактеријата да започне со синтеза на липоолигосахариди. Овие соединенија се вмешуваат во процесот на диференцијација на растителното ткиво, кое започнува да создава јазли. Бактериските сигнали доведуваат до свиткување на врвот од коренчињата, нарушување на клеточниот ѕид на клетките и поврзување на бактеријата со ендоплазматичниот ретикулум на домаќинот.
Бактериите продираат во повнатрешните слоеви на коренот со разорување на кореновите клетки, притоа образувајќи инфекциска цевка. На тој начин се создаваат повеќе коренови јазли со свои бактерии. Бактериите (сега наречени бактероиди) се зголемуваат и ја менуваат својата форма.
Симбиоза со актиномицети
Родот Frankia опфаќа актиномицетни бактерии кои влегуваат во специфични симбиотски асоцијации со некои васкуларни растенија. Познати се околу 200 видови на растенија кои влегуваат во симбиоза со видовите од родот Frankia. Примери се растението Hippophae, Dryas, евлата (Alnus) или некои видови од фамилијата Casuarinaceae. Растенијата од овие родови понекогаш се класифицираат во т.н. N2 група, која веројатно има предиспозиции за развиток на овој вид симбиоза.
Евлата создава забележливи црвени грутки кои се состојат од растегнати корења. Во грутките се наоѓаат легхемоглобин и актиномицети. Тие се слични со јазлите од бобовите, но имаат поинаква градба.
Симбиоза со цијанобактерии
Многу често настануваат блиски врски меѓу некои растенија и цијанобактериските родови Anabaena и Nostoc. Бидејќи во цијанобактериската колонија во повеќето клетки се одвива фотосинтеза (при која се ослободува кислород), азотната фиксација е специфична. Имено, ензимот потребен за азотна фиксација — нитрогеназа — е крајно осетлив на кислород, па затоа овој процес се одвива во посебни клетки од колонијата наречени хетероцисти.
Со исклучок на растението Gunnera, кај сите други растенија цијанобактериите се развиваат во меѓуклеточните простори. Симбиоза со цијанобактерии се среќава кај следните групи растенија:
Дијатомејата Rhopalodia gibba
Rhopalodia gibba е дијатомеја која живее во слатките води и содржи т.н. глобуларни (сфероидни) телца. Тие не се ништо друго туку цијанобактерии. Содржат нитрогеназа и цијанобактериска ДНК, според која ендосимбиотската цијанобактерија е сродна на родот Cyanothece.
Овој посебен случај на симбиотско врзување на азотот е пример за еволуцијата на органелите (ендосимбиоза).
Космос-2204
Космос-2204 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, Казахстан на 30 јули 1992 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 1400 килограми. Космос-2204 бил навигациски сателит ГЛОНАСС.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на орбита околу Земјата на средна висина. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 675,7 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 64,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 9142 км, а најмалото на 9117.
Сулиоти
Сулиотите биле православна албанска племенска заедница, кои живееле во областа Сули во Епир од 16ти до почетокот на 19ти век, кога учествувале во Грчката војна за независност и по неа започнале да се идентификуваат со грчката нација. Сулиотите потекнувале од албанските кланови кои се населиле во висорамнините на Теспротија во доцниот среден век и воспоставиле една автономна конфедерација, која успешно се спротивставила на осмалиската власт многу години. Во екот на најголемата моќ, во втората половина на 18ти век, се проценува дека Сулиотската конфедерација броела околу 4,500 жители. После револуцијата, тие се населиле во новоформираната независна Грција, каде се асимилирале во Грци. Сулиотите биле припадници на Цариградската патријаршија. Тие говореле на сулиотски дијалект на албански јазик и научиле грчки после нивното населување во Грција преку интеракција со грчкото население. Сулиотите биле познати по нивната воена моќност, нивниот отпор против Али Паша Јанински, а подоцна и по нивниот придонес во Грчката војна за независност од Османлиската империја; познати сулиотски водачи од оваа војна се Марко Бочвар и Кицос Цавелас.
Првите историски записи за бунтовничка активност во Сули датираат од 1685. Во текот на 18ти век, Сулиотите ја прошириле својата територија на влијание. Кога Али Паша станал локален османлиски владетел во 1789 тој веднаш започнал напади на Сули. Сепак, бројноста на неговите трупи не била доволна. Опсадата на Сули била засилена од 1800 и во декември 1803 Сулиотите склучиле примирје и се согласиле да ја напуштат својата земја. Повеќето од нив заминале на Јонските Острови и со избувнувањето на Грчката војна за независност тие биле меѓу првите кои земале оружје против Османлиите. По успешната борба за независност, тие се населиле во делови на новоформираната грчка држава и се асимилирале во грчката нација, при што многумина добиле високи позиции во грчата влада, а Кицос Цавелас станал и премиер.
Населби
Јадрото на Сули се состоело од четири села (Τετραχώρι), имено: Сули, Аварико, Киафа и Самонива. Со време конфедерацијата се проширила и броела уште седум села (Επταχώρι). Тие станале надворешен одбранбен прстен во случај на напад. Двете групи на села со заендичко име биле нарекувани Сули. Во екот на нивната моќ, во 1800, Сулиотските водачи проценувале дека нивната заедница брои c. 20,000 жители. Васо Псимули проценил дека вкупното население во сулиотските села е c. 4,500 жители. Од нив околу 1,250 живееле во „ептахорите“, од кои 500 биле вооружени, и биле организирани во 18 кланови, додека другите 3,250, биле поделени во 31 клан, живееле во „тетрахорите“ и кај кои c. 1200 мажи биле вооружени.
Околните села, околу 50–66 на број, кои станале дел од конфедерацијата биле познати како Парасули. Парасулиотите можеле да се придружат на Сулиотите во војувањето, но тие немале претставници во власта. Во случај да се покажат како добри војници тие добивале дозвола да се населат во сулиотските села и ги уживале сите права како и Сулиотите.
Рана историја
Албанските кланови од кои настанале Сулиотските кланови се населиле во Теспротија во 14ти и 15ти век. Повеќето научници се согласуваат дека првите жители на Сули се населиле во средината на 16ти век како групи на овчари. Првите жители дошле од Јужна Албанија и рамнините на Теспротија. Патеписците кои патувале во регионот во доцниот 18ти и раниот 19ти век тврдат дека првичното јадро на кланови кои ги формирале Сулиотите постепено растело и се проширило во други населби.
Сулиотските кланови биле сточарски заедници. Демографскиот притисок, условите на животната средина и недостигот на пасишта постепено создале општествени услови, кои довеле многу Сулиотски кланови да се впуштат во грабежи на други Сулиотски кланови и на соседните низински села, како средство за борба против недостатокот на средства за егзистенција. Во 18ти век, повремените грабежи како средство за егзистенција станале институционализирана активност на Сулиотските кланови кои системски вршеле грабежи во низинските села. Цената на оружјето во 17ти век се намалила што го олеснило нивното набавување, а природната одбранбена позиција на Сулуиотските кланови во планинските населби ја отежнувала непосредната интервенција на отоманските власти.
1685–1772
Првиот историски запис за антиосманлиската активност во Сули датира од времето на Османлиско-Венециската војна од 1684–89. Во 1685, Сулиотите заедно со жителите на Химара се побунила и ги собориле локалните османлиски власти. Ова востание било кратко поради реакцијата на локалните бегови, аги и паши.
Егзил (1803–1820)
По падор на Сули, клановите избрале различни патишта на голем дел од нив се населиле на Јонските Острови и во јужна Грција. Крсте Бочвар кој го наследил својот татко како арматолос на Цумерка станал цел на напади. Бочвар го собрал својот клан од 1,200 Сулиоти кои се повлекле во планината Аграфа. Во јануари 1804, тие биле нападнати од армијата на Али Паша предводена од Бекир Бег со поддршка на локалните арматолоси Зикос Михос, Цимас Алексис и Пулис. Сулиотите биле под опсада 3 месеци на подрачјето на манастирот Успение на Богородица. Во последната битка, на 7 април, повеќето Сулиоти биле убиени а од тие што преживеале многу биле заробени. Околу 80 успеале да избегаат. Али Паша во тоа време издал ферман за да се гони кланот на Бочвар. Крсте Бочвар со неговото семејство и неколкумина други успеале да избегаат во Парга, а подоцна на Јонските Острови. Тој се вратил во Јанинскиот пашалак во 1813 кога Али Паша му понудил повторно да стане арматолос на Цумерка, но нобрзо потоа бил убиен од Гогос Баколас.
Многу Сулиоти стапиле во служба кај Русите на Крф, каде голем дел се вклучиле во „Грчката легија“. Тоа бил полк организиран од Русите и составен од бегалци од копнениот дел; вклучувал не само Сулиоти, туку и Химариоти, Маниоти, и други грчки клефти и арматолоси. Формирањето на оваа единица го презел рускиот полковник со грчко потекло Емануил Пападопулос.
Враќањето во Сули (1820-1822)
Во јули 1820 султанот издал хатишериф против Али Паша Јанински, прогласувајќи го за одметник и повикувајќи ги христијаните и муслиманите прогонети од Али Паша да се придружат на султановите трупи ветувајќи им враќање на нивните имоти и села. Како што во летото 1820 и султанот и Али Паша побарале воена помош од Сулиотите, Јоанис Каподистријас, грк кој бил министер за надворешни работи на Русија, кој го посетил Крф во 1819 и кој бил загрижен за тешката ситуација на Сулиотите, комуницирал со Сулиотските водачи преку неговите двајца браќа на Крф и ги охрабрувал да ја искористат можноста за да се вратат дома. Сулиотите од Крф набрзо побарале да се придружат на султановата војска, предводена од Исмаил паша. Бидејќи Исмаил паша стравувал од враќањето на Сулиотите, четири месеци подоцна, во ноември 1820, тие одлучиле да сменат страна и да му помогнат на стариот непријател, Али паша, да ја одбие опсадата на Јанина од страна на султанот во замена за нивно враќање во Сули.
Сулиотите биле меѓу првите, заедно со други прогонети грци на Јонските острови, и охрабрени од Каподистријас, кои се побуниле против султанот на 7 декември 1820. Тие осигурале веќе на 4 декември, краткотраен сојуз со Али Паша, но првично нивната борба имала само локален карактер. Разбирањето помеѓу Сулиотите и Албанците муслимани со Али Паша било во согласност со плановите на Александрос Ипсилантис, водачот на Филики Етерија, за подготовка на Грчката револуција. Во овој сојуз Сулиотите учествувале со 3,000 војници. Али Паша ја добил нивната поддршка главно поради што понудил да дозволи нивно враќање во нивната земја и делумно поради нивното заедничко албанско потекло. На 12 декември, Сулиотите го ослободиле регионот на Сули, како од Лаби (албанци муслимани), кои претходно биле населени од Али Паша, и од Чами (албанци муслимани) кои се бореле на османлиска страна. Тие ја освоиле и тврдината Киафа.
Востанието на Сулиотите го подигнал револуционерниот дух низ Грција. Наскоро ним им се придружили и други групи (арматоли и клефти). Подоцна, во јануари 1821, дури и муслиманите Албанци кои биле во сојуз со Али Паша им се придружиле. Успешната активност на разни грчки герилски единици во Епир во тоа време, како и сојузот со Али Паша, претставувала голема предност за целите на Филики Етерија. Сојузот со Али Паша бил успешен и овозможил контрола на поголемиот дел од регионот, но кога лојалните на него Албанци муслимани разбрале за почеток на револуцијата на Пелопонез (и масакрите врз локалните муслимани) тие се приклучиле на осмалиска страна.
Самоидентификација
На почетокот на Грчката војна за независност, православните Албанци-Сулиоти сè уште не беа запознаени со идеите за национализам и не се гледаа себеси како водачи на „грчки војски“, дури и во писмо до рускиот цар изјавиле дека немаат ништо заедничко со другите Грци, наместо тоа, чувствувајќи се поблиски со сограѓаните Албанци муслимани.
Јазик
Сулиотите првично зборувале албански јазик, како наследници на албанска сточарска група, но поради нивната комуникација и врски со грчкото население од околината, исто така научиле и грчки. За употребата на секој јазик, Вилијам Мартин Лик запишал дека „Мажите зборуваат албански дома, и сите знаат грчки како и нивните соседи, додека жените знаат грчки исто така“. За преселбите на Сулиотите во селата околу Лака Сулиу во 18ти век, православниот грчки епископ Серафим Византиос забележал дека „како што Сулиотите зборуваат албански, повеќето села околу Лака зборуваат албански, но грчкиот не им е непознат“.
Џеки (филм од 2016)
Џеки (англиски: Jackie) — биографски филм од 2016 година режиран од Пабло Лараин по сценарио на Ноа Опенхајм.
Главна улога во филмот игра Натали Портман како Џеки Кенеди, следејќи го нејзиниот живот по атентатот извршен над нејзиниот сопруг Џон Кенеди во 1963 година. Во филмот иста така играат Питер Сарсгаард, Грета Гервиг, Били Крудап и Џон Херт. Ова било последен објавен филм во кој игра Џон Херт пред неговата смрт во јануари 2017 година.
Џеки премиерно бил прикажан на Венецијанскиот филмски фестивал, каде бил во конкуренција за наградата Златен лав, додека пак во САД бил издаден на 2 декември 2016 година од дистрибутерот Fox Searchlight Pictures. Филмот се здобил со универзално критичко признание и добил номинации за три Оскари на 89. доделување на наградите, и тоа во категориите најдобра глумица (Портман), најдобра оригинална музика и најдобра костимографија.
Содржина
Филмот ја следи Џеки Кенеди (Натали Портман) во деновите кога таа била прва дама на САД и нејзиниот живот по атентатот извршен над нејзиниот сопруг, претседателот Џон Ф. Кенеди, во 1963 година. Позната по своето исклучително достоинство и спокојство, Џеки Кенеди се бори со болката и траумата да ја поврати својата вера, утеши своите деца, и да го дефинира историското наследство на нејзиниот сопруг.
NGC 5556
NGC 5556 — спирална галаксија во соѕвездието Водна Змија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5556 се споменува и како ESO 446-50, MCG -5-34-9, UGCA 389, IRAS 14176-2901, DDO 243, AM 1417-290.
Откривање
Објектот е откриен на 8 мај 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5556 е од видот SBcd. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,4 m/лм2. NGC 5556 има привидни димензии од 4,1' х 3,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 20 м 34 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -29° 14' 29"". Положбениот агол на објектот е во износ од 148°.
Други поделби
Проучување на NGC 5556 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 51245. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 372; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6743. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 86.
Киселица (Кривопаланечко)
Киселица — село во областа Славиште, во Општина Крива Паланка, во околината на градот Крива Паланка.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во областа Славиште, речиси во средишниот дел на територијата на Општина Крива Паланка, од десната страна на Крива Река, а северно од градот Крива Паланка, на оддалеченост од околу осум километри. Селото е ридско-планинско и е раштркано, чии маала се сместени на надморска височина од 820 до 1.040 метри.
Селото се наоѓа во источниот дел на Кривопаланечката област, сместено лево и десно од Киселичка Река. Околни села се Трново на исток, Осиче на северозапад, Дрење и други.
Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Трсено, Крст, Цветков Гроб, Горна и Долна Орница, Трлиште, Тупанец, Падина, Златица, Макушевица, Чулја Бука, Ѓуркова Њива, Артина, Ливадиште, Длага ’Ртина, Длабоко Осоје, Калиманска Чука и Бабин Камен.
Селото е од разбиен тип. Се разликуваат шест маала. На десниот брег на реката се сместени Селиште (8 к.), Поречанци (10 к.), Калиманци (5 к.) и Ридарци (4 к.). На левиот брег се маалата Клисарци (5к),Вели Врв (6 к.) и Дебело Брдо (5 к.).
Селото Киселица се наоѓа северно од градот Крива Паланка. На север се граничи со селото Мала Црцорија, на исток со селото Трново, на југоисток со селото Кркља, на југ со селото Дрење, на запад со селото Осиче и на северозапад со селото Добровница.
Историја
На атарот на селото се сретнуваат одредени старини, особено во денешното маало Вели Врв. Традицијата наведува дека таму некогаш постоело „латинско село“, кое подоцна било иселено.
На земјиштето на раселеното село кон крајот на век било основано денешното село. Основачи на селото биле родовите Селиштани и Ридарци. Подоцна бил населен и третиот род Домазетовци во маалото Вели Врв.
Во век, Киселица било село во Кривопаланечка каза на Отоманското Царство.
Стопанство
Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.
До Втората светска војна, селаните главно живееле од земјоделство и сточарство. По војната, мештаните работеле како рудари или пак оделе на печалба.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Киселица имало 420 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Киселица имало 304 жители, под врховенството на Бугарската егзархија.
Киселица, според бројот на населението, преминало од средно во мало село по големина, бидејќи тоа во 1961 година броело 450 жители, додека во 1994 година имало 139 жители, македонско население.
Според пописот од 2002 година, во селото Киселица живееле 101 жител, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 30 жители, од кои 25 Македонци и 5 лица без податоци.
Родови
Киселица е македонско село. Во селото има маала, колку што има родови. Сите родови потекнуваат од предци кои се доселени од некаде.
Според истражувањата од 1973 година, родови во селото се:
Според истражувањата пак на Бранислав Русиќ во 1953 година, родови во селото се:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Крива Паланка, која била една од малкуте општини, кои не биле променети по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.
Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Крива Паланка.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Кривопаланечка градска општина, во која покрај градот Крива Паланка, се наоѓале и селата Б’с, Варовиште, Дренак, Дрење, Дурачка Река, Киселица, Конопница, Кошари, Лозаново, Мартиница и Станци. Селото припаѓало на некогашната општина Трново во периодот 1950-1952, кога покрај него се наоѓало и селото Трново.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 0975 според Државната изборна комисија, кое е сместено во приватен објект.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 62 гласачи.
Иселеништво
Од селото има иселеништво во поголема мера. Во Крива Паланка се иселиле околу 30 семејства. Околу 10 семејства се иселени во селата Глогоњ, Јабука, Качарево во Војводина. Митевци (2 к.) се иселиле во селото Видовиште кај Кочани. Вучковиќи (3 к.) и Радонјиќи (3 к.) се иселиле во селото Радовница во Горна Пчиња (денес Србија). Грнчари (2 к.) се иселиле во селото Црвени Град исто така во Горна Пчиња (Србија).
Киселински оксид
Киселински оксид — оксид кој или произведува киселински раствор при додавање во вода, или делува како акцептор на јони на хидроксид кои ефикасно функционираат како Луисова киселина. Киселинските оксиди обично имаат ниска pKa и може да бидат неоргански или органски. Често се среќава јаглерод диоксид кој произведува киселински раствор (и создавање на јаглеродна киселина) кога се раствора.
Киселоста на оксидот може разумно да се претпостави од неговите придружни состојки. Помалку електронегативните елементи имаат тенденција да формираат основни оксиди како што се натриум оксид и магнезиум оксид, додека повеќе електронегативните елементи имаат тенденција да произведуваат кисели оксиди како што се гледа со јаглерод диоксид и фосфор пентооксид. Некои оксиди како алуминиумските оксиди се амфотерични.
Киселите оксиди претставуваат ризик-фактор за животната средина. Сулфурот и азотните оксиди се сметаат за загадувачи на воздухот бидејќи реагираат со атмосферската водена пареа при што создаваат кисели дождови.
Алуминиум оксид
Алуминиум оксид (Al2O3) е амфотеричен оксид; може да дејствува како база или киселина. На пример, со база ќе се формираат различни алуминатни соли:
Силициум диоксид
Силикон диоксидот е кисел оксид. Ќе реагира со силни основи за да формира силикатни соли.
Силициум диоксид е анхидрид на силициумова киселина:
Фосфорни оксиди
Фосфор (III) оксид реагира за да формира фосфорна киселина во вода:
Фосфор (V) оксид реагира со вода и дава фосфорна (v) киселина:
Фосфор триоксид е анхидрид на фосфорната киселина:
Фосфор пентооксид е анхидрид на фосфорната киселина:
Сулфурни оксиди
Сулфур диоксидот реагира со вода за да формира слаба киселина, сулфурна киселина:
Сулфур триоксид ја формира силната киселина сулфурна киселина со вода:
Оваа реакција е важна во производството на сулфурна киселина.
Оксиди на хлор
Хлор(I) оксид реагира со вода за да формира хипохлорна киселина, многу слаба киселина:
Железни оксиди
Железо (II) оксид е анхидрид на воден железен јон:
Оксиди на хром
Хром триоксидот е анхидрид на хромната киселина:
Оксиди на Ванадиум
Ванадиум триоксид е анхидрид на ванадозна киселина:
Ванадиум пентооксид е анхидрид на ванадинска киселина:
Бристол
Бристол (Bristol) е град во Англија и Велика Британија. Се наоѓа на 169 километри западно од Лондон и 71 километар источно од Кардиф. Низ градот тече реката Ејвон. Според проценките од 2014 г. во градот живееле 442,474 жители. Бристол е осми по големина град во Англија, а единаесетти во целото Обединето Кралство.
1909 во спортот
1909 година во спортот содржи некои значајни настани.
Сертаб Еренер
Сертаб Еренер (турски: Sertab Erener) (роден на година во ) — позната турска поп пејачка, победничка на Евровизија 2003 со песната Everyway That I Can.
Бар
Бар може да се однесува на:
Тихола
Тихола  — општина во покраината Алмерија, во автономната заедница Андалузија.
Демографија
Source: INE (Spain)
Зоран Анчевски
Зоран Анчевски e поет, есеист и преведувач. Роден е во на  година. Завршил Филолошки факултет во Скопје. Доктор е по филолошки науки. Работи како професор на Катедрата за англиски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ во Скопје. Секретар на Македонскиот ПЕН центар. Член е на ДПМ од 1994 година.
1908 во спортот
1908 година во спортот содржи некои значајни настани.
Јарен
Јарен, порано Маква или Моква, е округ во Науру и бидејќи Науру нема официјален главен град, Јарен се смета како неофицијален главен град на државата.
Географија
Јарен се наоѓа на југот од островот, на -0.55°N, 166.91667°W (-0.55, 166.91667). Округот зазема околу 1.5 км2 и има население од 1.100 жители. На север се наоѓа округот Буада, на исток е округот Мененг и на запад е округот Бое.
Зилберштет
Зилберштет (Silberstedt; Sølvested) — општина во округот Шлезвиг-Фленсбург, во Шлезвиг-Холштајн, Германија. Се наоѓа на околу 13 километри западно од градот Шлезвиг, на реката Трене.
Како општински единици се вбројуваат Бише, Есперштофт, Холм, Хининг, Краухајде, Розакер и Швитшау.
Општината претставува административно седиште на општинската заедница Аренсхарде.
Михаил IV
Михаил IV може да се однесува на:
Црква Кашин
Црквата Кашин (романски:Biserica Caşin) е црква која се наоѓа во Букурешт, Романија. Објектот бил изграден во 1938 година.
Борис Апостолов
Борис Апостолов — македонски поет и раскажувач. Роден е на во. Завршил средно образование. Член на ДПМ од 1995 година. На 76-годишна возраст (на 17 декември 2020 г.), починал како последица на инфенцијата со коронавирус.
1906 во спортот
1906 година во спортот содржи некои значајни настани.
Вилденбертен
Вилденбертен (Wildenbörten) — општина во округот Алтенбург, во Тирингија, Германија. Припаѓа на општинската заедница Оберес Шпротентал.
Соседни општини
Општини кои се граничат со Вилденбертен се Дроген, Лебихау, Лумпциг, Мена и Небдениц во округот Алтенбург; како и Гросенштајн и Рајхштет во округот Грајц.
Општински единици
Општината Вилденбертен се состои од пет делови: Вилденбертен, Добра, Грајха, Хартрода и Какау.
Cypress Hill
Cypress Hill е латино-американска хип-хоп група од Саут Гејт (Калифорнија), веројатно најпозната по песнатите „How I Could Just Kill a Man“ и „Insane in the Brain“. Нивното постојано пропагирање за легализација на канабисот придонел за нивната популарност. Бендот прво бил наречен DVX, но името го смениле по заминувањето на Mellow Man Ace од групата во 1988. Важат за пионери на рапот од западното американско крајбрежје, факт кој го потврдува бројката од 18 милиони албуми продадени во светот.
Роса Пауновска
Роса Петкова Пауновска (с. Кокино,, - Кокино, ) — македонски изведувач на народни песни.
Животопис
Пауновска е родена во кумановското село Кокино во 1875 година. Таа била ќерка на познатиот кокински војвода Петко, доселен од соседното с. Малотино. Не одела на училиште. Во својот живот никогаш не отпатувала подалеку од Куманово, каде што обично одела во пазарните денови. Во нејзиниот репертоар се наоѓаат околу 250 народни песни од нејзиниот крај. Магнетофонски записи од нејзиното пеење се депонирани во Архивата на Институтот за фолклор „Марко Цепенков“ во Скопје, снимени од Симо Младеновски во 1969 година.
Кабала (округ)
Кабала, Кебеле или Гебеле (Qəbələ) — округ во Азербејџан. Административен центар е градот Кабала.
Знаме на Ватикан
Знамето на Ватикан заедно со знамето на Швајцарија се единствените знамиња кои имаат форма на квадрат, односно размерот меѓу неговата должина и ширина е 1:1. Знамето се состои од две еднакви полиња: жолто и бело. Во средината на белото поле се има два клуча: едниот бел, а другиот жолт поврзани со црвена врвца. Над клучевите се наоѓа папската тиара. Клучевите и тиарата го сочинуваат грбот на Ватикан. Знамето било прифатено на 7 јуни 1929 година. Истата година папата Пиј XI го потпишал и договорот со Италија за конечно решавање на прашањето за Папската Држава.
NGC 1203/2
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1203/2 се споменува и како MCG -3-8-71.
Откривање
Објектот е откриен во 1886 година од страна на Френсис Ливенворт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 26 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1203/2 е од видот E0. Видливиот сјај со голо око изнесува 15 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,5 m/лм2. NGC 1203/2 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.