cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стојан Трајаноски
Животопис
Претежно се занимавал со земјоделие. Бидејќи бил определен за борба против фашистичкиот окупатор, го помагал народно ослободителното движење. Во текот на 1943 година бил малтретиран од балистите, што уште повеќе ја засилило вербата во КПМ чиј член станал и тој. Во Народноослободителната војска на Македонија стапил во летото 1944 година во редовите на Првата македонска бригада. Со бригадата учествувал во завршните борби за ослободување на Западна Македонија, а потоа заминал на Сремскиот Фронт, каде бил убиен при пробојот на фронтот кај Врпоље во април 1945 година. Во борбите се истакнал како храбар борец.
Сесар Артуро Рамос
Сесар Артуро Рамос (роден на година) — мексикански фудбалски судија.
Рамос станал судија во ФИФА во 2014 година. Рамос го имал своето деби на 28 октомври 2006 година во натпревар од Примера дивизион помеѓу ФК Закатепек и Сантос Лагуна. Рамос го направи своето деби на Првата дивизија како четврт официјален претставник на 15 јануари 2011 година во мечот помеѓу Сан Луис и Пуебла. Подоцна таа година, Рамос го направил своето деби за Првата дивизија како прв судија во натпреварот помеѓу ФК Монтереј и ФК Тихуана во Монтереј.
Рамос судел на финалето на Светското клупско првенство во 2017 помеѓу ФК Реал Мадрид и ФК Гремио.
Рамос бил единствениот мексикански судија назначен за судење на Светското првенство во 2018 година.
NGC 3804
NGC 3804 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3804 се споменува и како NGC 3794, UGC 6640, MCG 9-19-153, IRAS 11381+5628, CGCG 268-70, CGCG 292-19.
Откривање
Објектот е откриен на 14 април 1789 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3804 е од видот SBc. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 14 m/лм2. NGC 3804 има привидни димензии од 2,2' х 1,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 120°.
Други поделби
Проучување на NGC 3804 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 36238. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 47; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3835. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 59.
Аксарај (Истанбул)
Денеска, населбата има модерен изглед, со голем број на хотели и продавници, претежно активни во трговската размена со Русија и Романија.
NGC 1720
NGC 1720 — спирална галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1720 се споменува и како MCG -1-13-41, IRAS 04569-0756.
Откривање
Објектот е откриен на 30 декември 1861 година од страна на Хајнрих Даре, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 11 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1720 е од видот SBab. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 1720 има привидни димензии од 2' х 1,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 4 ч 59 м 20,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 7° 51' 33". Положбениот агол на објектот е во износ од 78°.
Други поделби
Проучување на NGC 1720 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 16485. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 269; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5323. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1519.
Метален карбонил
Металните карбонили се координативни комплекси на преодни метали со лиганди на јаглерод моноксид. Металните карбонили се корисни во органската синтеза и како катализатори или прекурсори на катализаторите при хомогена катализа, како што се хидроформилација и Репеова хемија. Во Мондовиот процес, никел тетракарбонил се користи за производство на чист никел. Во органометалната хемија, металните карбонили служат како прекурсори за подготовка на други органометални комплекси.
Металните карбонили се токсични при контакт со кожа, вдишување или голтање, делумно поради нивната способност да го карбонилизираат хемоглобинот за да дадат карбоксихемоглобин, што го спречува врзувањето на кислородот.
Номенклатура и терминологија
Номенклатурата на металните карбонили зависи од полнежот на комплексот, бројот и типот на централните атоми и бројот и типот на лигандите и нивните начини на врзување. Тие се јавуваат како неутрални комплекси, како позитивно наелектризирани метални карбонилни катјони или како негативно наелектризирани метални карбонилати. Лигандот на јаглерод моноксид може да се врзе терминално за еден метален атом или да се премости со два или повеќе метални атоми. Овие комплекси може да бидат хомолептични, што содржат само CO лиганди, како што е никел тетракарбонил (Ni(CO)4), но почесто металните карбонили се хетеролептични и содржат мешавина на лиганди.
Мононуклеарните метални карбонили содржат само еден метален атом како централен атом. Освен ванадиум хексакарбонил, само металите со парен атомски број, како што се хромот, железото, никелот и нивните хомолози, градат неутрални мононуклеарни комплекси. Полинуклеарни метални карбонили се формираат од метали со непарни атомски броеви и содржат врска метал-метал. Комплексите со различни метали, но само еден тип лиганд се нарекува изолептичен.
Јаглерод моноксид има различни начини на врзување во металните карбонили. Тие се разликуваат во однос на нивната хаптичност, означена со η, и нивниот начин на премостување. Во комплексите η2 - CO, и јаглеродот и кислородот се врзани за металот. Почесто само јаглеродот се врзува, во кој случај не се споменува хаптичноста.
Карбонилниот лиганд се вклучува во широк опсег на начини на поврзување во метални карбонилни димери и кластери. Во најчестиот режим на премостување, означен μ 2 или едноставно μ, CO лигандот премостува пар метали. Овој начин на поврзување е забележан кај најчесто достапните метални карбонили: Co2 (CO) 8, Fe2 (CO)9, Fe3 (CO)12 и Co4 (CO)12. Во одредени кластери со повисока нуклеарност, CO се премостува помеѓу три или дури четири метали. Овие лиганди се означени μ 3 -CO и μ 4 -CO. Поретки се модовите на сврзување во кои и C и O се поврзуваат со металот, како што е μ 3 η 2.
Структура и поврзување
Јаглерод моноксид се поврзува со преодни метали користејќи „синергетско пи* задно поврзување“. Сврзувањето M-C има три компоненти, што доведува до делумна тројна врска. Сигма (σ) врска произлегува од преклопување на неврзувачкиот (или слабо анти-врзувачкиот) sp-хибридизиран електронски пар на јаглерод со мешавина од d-, s- и p-орбитали на металот. Пар пи (π) врски произлегува од преклопување на пополнетите d-орбитали на металот со пар п*- антиврзувачки орбитали кои излегуваат од јаглеродниот атом на CO. Последниот вид на врзување бара металот да има d-електрони и металот да е во релативно ниска оксидациска состојба (0 или +1), што го прави поволно враќањето на густината на електроните. Како што електроните од металот ја исполнуваат π-антисврзувачката орбитала на CO, тие ја ослабуваат врската јаглерод-кислород во споредба со слободниот јаглерод моноксид, додека врската метал-јаглерод се зајакнува. Поради карактерот на повеќекратна врска на поврзувањето M-CO, растојанието помеѓу металот и јаглеродниот атом е релативно кратко, честопати помало од 1,8 Å, околу 0,2 Å пократок од метал -алкилна врска. Растојанието M-CO и MC-O се чувствителни на други лиганди на металот. Илустративни за овие ефекти се следните податоци за растојанијата на Mo-C и CO во Mo(CO) 6 и Mo(CO) 3 (4-метилпиридин) 3 : 2,06 vs 1,90 и 1,11 vs 1,18 Å.
Резонанцните структури на металниот карбонил, од лево кон десно, придонесите на канонските форми од десната страна се зголемуваат како што се зголемува моќта на задничко врзување на M со CO.
Инфрацрвената спектроскопија е чувствителна сонда за присуство на премостувачки карбонилни лиганди. За соединенија со двојно премостувачки CO лиганди, означени μ 2 -CO или често само μ -CO, фреквенцијата на истегнување на врската ν CO обично се поместува за 100–200 cm −1 до помала енергија во споредба со потписите на терминалот CO, кои се во регионот 1800 cm −1. Ленти за покривање на лицето (μ 3) CO лиганди се појавуваат при уште пониски енергии. Покрај симетричните начини на премостување, CO може да се најде дека се премостува асиметрично или преку донација од метална d орбитала до π* орбиталата на CO. Зголеменото π-врзување поради донирање назад од повеќе метални центри резултира со дополнително слабеење на врската C-O.
Физички одлики
Повеќето мононуклеарни карбонилни комплекси се безбојни или бледо жолти испарливи течности или цврсти материи кои се запаливи и токсични. Ванадиум хексакарбонил, уникатно стабилен метален карбонил од 17 електрони, е сино-црна цврстина. Диметалните и полиметалните карбонили имаат тенденција да бидат подлабоко обоени. Трижелезен додекакарбонил (Fe3 (CO) 12 ) формира длабоко зелени кристали. Кристалните метални карбонили често се сублимливи во вакуум, иако овој процес често е придружен со деградација. Металните карбонили се растворливи во неполарни и поларни органски растворувачи како што се бензен, диетил етер, ацетон, глацијална оцетна киселина и јаглерод тетрахлорид. Некои соли на катјонски и анјонски метални карбонили се растворливи во вода или пониски алкохоли.
Аналитичка карактеризација
Освен рендгенската кристалографија, важни аналитички техники за карактеризација на металните карбонили се инфрацрвената спектроскопија и 13C NMR спектроскопија]]. Овие две техники обезбедуваат структурни информации на две многу различни временски скали. Инфрацрвените активни вибрациони режими, како што се вибрациите со истегнување на CO, често се брзи во споредба со интрамолекуларните процеси, додека транзициите на NMR се случуваат на пониски фреквенции и на тој начин структурите на примерокот на временска скала што, се испоставува, е споредлива со стапката на интрамолекуларниот лиганд процеси на размена. Податоците NMR обезбедуваат информации за „просечни временски структури“, додека IR е инстант „слика“. Илустрација на различните временски скали, истражувањето на дикобалт октакарбонил (Co2 (CO)8) со помош на инфрацрвена спектроскопија обезбедува 13 ν CO опсези, многу повеќе од очекуваното за едно соединение. Оваа сложеност го одразува присуството на изомери со и без премостувачки CO лиганди. 13 C NMR спектарот на истата супстанција покажува само еден сигнал при хемиско поместување од 204 ppm. Оваа едноставност покажува дека изомерите брзо (на временската скала NMR) меѓусебно се претвораат. Железниот пентакарбонил покажува само единечни 13 C NMR сигнал поради брзата размена на аксијалните и екваторијалните CO лиганди со псевдоротација на Бери.
Инфрацрвени спектри
Бројот на вибрациони начини на метален карбонилен комплекс може да се определи со групна теорија. Само вибрационите режими кои се трансформираат како оператор на електричен дипол ќе имаат директни производи кои не се нула и се набљудуваат. На тој начин може да се предвиди бројот на забележливи IR транзиции (но не и нивните енергии). На пример, CO лигандите на октаедралните комплекси, како што е Cr(CO) <sub id="mw-A">6, се трансформираат како 1g, eg, и t 1u, но само режимот t 1u ( антисиметрично истегнување на апикалните карбонилни лиганди) е дозволено IR. Така, само еден ν CO опсег е забележан во IR спектрите на октаедарните метални хексакарбонили. Спектри за комплекси со пониска симетрија се посложени. На пример, инфрацрвениот спектар на Fe <sub id="mwAQQ">2 (CO) <sub id="mwAQU">9  прикажува CO опсези во 2082, 2019 и 1829 cm −1. Бројот на IR-набљудувачки вибрациони режими за некои метални карбонили е прикажан во табелата. Достапни се исцрпни табели. Овие правила важат за метални карбонили во раствор или гасна фаза. Растворувачите со низок поларитет се идеални за висока резолуција. За мерења на цврсти примероци на метални карбонили, бројот на ленти може да се зголеми делумно поради симетријата на локацијата.
Аксарај
Аксарај може да се однесува на:
Метален карбонил
Спектроскопија на јадрена магнетна резонанца
NMR спектроскопијата може да се користи за експериментално определување на флуксионалноста.
Енергијата на активирање на процесите на размена на лиганди може да се определи со температурната зависност на линијата проширување.
Масовна спектрометрија
Масовната спектрометрија дава информации за структурата и составот на комплексите. Спектрите за метални поликарбонили честопати лесно се толкуваат, бидејќи доминантен процес на фрагментација е губењето на карбонилните лиганди ( <i id="mwAbM">m</i> / <i id="mwAbQ">z</i> = 28).
Електронската јонизација е најчеста техника за карактеризирање на неутралните метални карбонили. Неутралните метални карбонили може да се претворат во наелектризирани видови со дериватизација, што овозможува користење на јонизација со електропрскање (ESI), инструменти за кои често се широко достапни. На пример, третманот на метален карбонил со алкоксид генерира анјонски металаформат кој е подложен на анализа со ESI-MS:
Некои метални карбонили реагираат со азид и даваат изоцијанато комплекси со ослободување на азот. Со прилагодување на напонот или температурата на конусот, може да се контролира степенот на фрагментација. Може да се одреди моларната маса на матичниот комплекс, како и информации за структурните преуредувања кои вклучуваат губење на карбонилни лиганди во услови на ESI-MS.
Ратка Чоревска
Ратка Чоревска (, -, ) — македонска глумица, доајен на македонската глума.
Метален карбонил
Масовна спектрометрија
Масовната спектрометрија во комбинација со инфрацрвена фотодисоцијациска спектроскопија може да обезбеди вибрациони информации за јонските карбонилни комплекси во гасната фаза.
Појава во природата
Во истражувањето на инфрацрвениот спектар на Галактичкиот центар на Млечниот Пат, откриени се вибрации на моноксид на железните карбонили во меѓуѕвездените облаци од прашина. Железни карбонилни кластери биле забележани и кај Jiange H5 хондритите идентификувани со инфрацрвена спектроскопија. Пронајдени се четири инфрацрвени фреквенции на истегнување за терминалните и премостувачките лиганди на јаглерод моноксид.
Ратка Чоревска
Животопис
Чоревска е родена во Штип во 1925 година. Била дел од многу театарски ансамби во Македонија, но и во играни филмови. Таа од 1950 година била дел од Народниот театар во Битола каде што настапувала до 1994 година. Нејзиниот ангажман во Битолскиот народен театар останал запаметен по многу улоги. Добитник е на многу награди и признанија, а во 2010 година ја добила наградата за животно дело на фестивалот Војдан Чернодрински во Прилеп. Таа е сопруга на глумецот Трајко Чоревски и мајка на глумците Благоја и Борис Чоревски. Починала во Битола на 7 јануари 2016 година.
Метален карбонил
Појава во природата
Ензимите на хидрогеназа содржат CO врзан за железо. Се смета дека CO ги стабилизира ниските оксидациски состојби, што го олеснува врзувањето на водородот. Ензимите јаглерод моноксид дехидрогеназа и ацетил-CoA синтаза, исто така, се вклучени во биопроцесирањето на CO. Комплексите што содржат јаглерод моноксид се повикуваат за токсичноста на CO и сигнализацијата.
Синтеза
Синтезата на метални карбонили е широко проучен предмет на органометални истражувања. Од работата на Монд, а потоа и на Хибер, развиени се многу процедури за подготовка на мононуклеарни метални карбонили, како и хомо- и хетерометални карбонилни кластери.
Директна реакција на метал со јаглерод моноксид
Никел тетракарбонил и железо пентакарбонил може да се подготват според следните равенки со реакција на ситно поделен метал со јаглерод моноксид:
Никел тетракарбонил се формира со јаглерод моноксид веќе на 80 °C и атмосферски притисок, ситно поделеното железо реагира на температури помеѓу 150 и 200 °C и притисок на јаглерод моноксид од 50–200 бар. Другите метални карбонили се подготвуваат со помалку директни методи.
Намалување на метални соли и оксиди
Некои метални карбонили се подготвуваат со редукција на метални халиди во присуство на висок притисок на јаглерод моноксид. Се користат различни средства за намалување, вклучувајќи бакар, алуминиум, водород, како и метални алкили како што е триетилалуминиум. Илустративно е формирањето на хром хексакарбонил од безводен хром(III) хлорид во бензен со алуминиум како редукционо средство и алуминиум хлорид како катализатор:
Солите на волфрам, молибден, манган и родиум може да се редуцираат со литиум алуминиум хидрид. Ванадиум хексакарбонил се подготвува со натриум како редукционо средство во хелатни растворувачи како што е диглим.
Во водната фаза, солите на никел или кобалт може да се редуцираат, на пример со натриум дитионит. Во присуство на јаглерод моноксид, кобалтните соли квантитативно се претвораат во анјон на тетракарбонилкобалт(-1):
Некои метални карбонили се подготвуваат со користење на CO директно како средство за намалување. На овој начин, Хибер и Фукс прво подготвиле дирениум декакарбонил од оксидот:
Ако се користат метални оксиди, јаглеродниот диоксид се формира како производ на реакција. Во редукцијата на металните хлориди со јаглерод моноксид се формира фосген, како и при подготовката на осмиум карбонил хлорид од хлоридните соли. Јаглерод моноксидот е исто така погоден за редукција на сулфиди, каде што карбонил сулфидот е нуспроизвод.
Фотолиза и термолиза
Со фотолиза или термолиза на мононуклеарни карбонили се генерираат ди- и полиметални карбонили, како што е дијонскиот нонакарбонил (Fe 2 (CO) 9). При дополнително загревање, производите на крајот се распаѓаат на метал и јаглерод моноксид.
Мешаните лиганди карбонили на рутениум, осмиум, родиум и иридиум често се генерираат со апстракција на CO од растворувачи како што се диметилформамид (DMF) и 2-метоксиетанол. Типична е синтезата на IrCl(CO) (PPh <sub id="mwAq8">3 ) <sub id="mwArA">2  од реакцијата на иридиум (III) хлорид и трифенилфосфин во раствор од DMF што врие.
Метатеза на сол
Реакцијата на метатеза на сол на соли како KCo(CO) 4 со [Ru(CO) 3 Cl 2 ] 2 води селективно до карбонили со мешан метал како што е RuCo 2 (CO) 11.
Метални карбонилни катјони и карбонилати
Синтезата на јонски карбонилни комплекси е можна со оксидација или редукција на неутралните комплекси. Анјонски метални карбонилати може да се добијат на пример со редукција на двонуклеарни комплекси со натриум. Познат пример е натриумовата сол на железо тетракарбонилат (Na 2 Fe(CO) 4), која се користи во органската синтеза.
Катјонските хексакарбонилни соли на манган, технициум и рениум може да се подготват од карбонил халидите под притисок на јаглерод моноксид со реакција со Луисова киселина.
Употребата на силни киселини успеала да подготви златни карбонилни катјони како што е [Au(CO) 2 ] +, кој се користи како катализатор за карбонилирање на алкените. Катјонскиот платина карбонилен комплекс [Pt(CO) 4 ] 2+ може да се подготви со работа во таканаречените суперкиселини како што е антимон пентафлуорид. Иако CO генерално се смета како лиганд за нисковалентни метални јони, тетравалентниот железен комплекс [Cp* 2 Fe] 2+ (16-валентен електронски комплекс) квантитативно го врзува CO за да го даде дијамагнетниот Fe(IV)-карбонил [Cp* 2 FeCO] 2+ (18-валентен електронски комплекс).
Реакции
Металните карбонили се важни прекурсори за синтеза на други органометални комплекси. Вообичаени реакции се замена на јаглерод моноксид со други лиганди, реакции на оксидација или редукција на металниот центар и реакции на лигандот на јаглерод моноксид.
Замена на CO
Замената на CO лиганди може да биде термички или фотохемиски индуцирана од донорски лиганди. Опсегот на лиганди е голем и вклучува фосфини, цијанид ( CN- ), донори на азот, па дури и етери, особено хелатни. Алкените, особено диените, се ефективни лиганди кои даваат синтетички корисни деривати. Замена на 18-електронски комплекси генерално следи дисоцијативен механизам, кој вклучува 16-електронски посредници.
Енергијата на дисоцијација е 105 kJ/mol (25 kcal/mol) за никел тетракарбонил и 155 kJ/mol (37 kcal/mol) за хром хексакарбонил.
Замената во 17-електронските комплекси, кои се ретки, се одвива преку асоцијативни механизми со 19-електронски посредници.
Стапката на супституција во 18-електронските комплекси понекогаш се катализира од каталитички количини на оксиданти, преку пренос на електрони.
Намалување
Металните карбонили реагираат со редуцирачки агенси како што се метален натриум или натриум амалгам за да дадат карбонилметалат (или карбонилат) анјони:
За железо пентакарбонил, се добива тетракарбонилферат со губење на CO:
Живата може да се вметне во врските метал-метал на некои полинуклеарни метални карбонили:
Нуклеофилен напад на CO
CO лигандот често е подложен на напад од нуклеофили. На пример, триметиламин оксидот и калиум бис (триметилсилил)амидот ги претвораат CO лигандите во CO2 и CN-, соодветно. Во „ Хиберовата базна реакција“, хидроксидниот јон го напаѓа CO лигандот за да даде металакарбоксилна киселина, проследено со ослободување на јаглерод диоксид и формирање на метални хидриди или карбонилметалати. Добро проучен пример за овој нуклеофилен додаток е конверзијата на железо пентакарбонил во хидроирон тетракарбонил анјон:
Хидридните реагенси, исто така, ги напаѓаат CO лигандите, особено во катјонските метални комплекси, за да го дадат дериватот на формил:
Со електрофили
И покрај тоа што се во ниски формални состојби на оксидација, металните карбонили се релативно нереактивни кон многу електрофили. На пример, тие се спротивставуваат на напад од алкилирачки агенси, благи киселини и благи оксидирачки агенси. Повеќето метални карбонили се подложени на халогенација. Железо пентакарбонил, на пример, формира црни карбонил халиди:
Врските метал-метал се расцепуваат со халогени. Во зависност од употребената шема за броење електрони, ова може да се смета како оксидација на металните атоми:
Соединенија
Повеќето метални карбонилни комплекси содржат мешавина на лиганди. Примерите го вклучуваат историски важниот IrCl(CO)(P(C <sub id="mwA4A">6 H <sub id="mwA4E">5  ) <sub id="mwA4I">3  ) <sub id="mwA4M">2  и средството против тропање (CH <sub id="mwA4Y">3  C <sub id="mwA4c">5  H <sub id="mwA4g">4  )Mn (CO) <sub id="mwA4k">3. Главните соединенија за многу од овие мешани лиганди комплекси се бинарните карбонили, оние видови со формулата [M x (CO) n ] z, од кои многу се комерцијално достапни. Формулите на многу метални карбонили може да се заклучат од правилото за 18 електрони.
Анјонски бинарни метални карбонили
Добро познати се и големите анјонски кластери на никел, паладиум и платина. Многу метални карбонилни анјони може да се протонираат за да се добијат метални карбонилни хидриди
Металуршки употреби
Металните карбонили се користат во неколку индустриски процеси. Можеби најраната примена била екстракција и прочистување на никел преку никел тетракарбонил со Мондовиот процес.
Дексип
Публиј Херениј Дексип (Δέξιππος, околу 210–273), бил реторичар, историчар, државник и генерал. Живеел во третиот век. Автор е на три познати историски дела:
Метален карбонил
Металуршки употреби
Со сличен процес карбонил железото, високо чист метален прав, се подготвува со термичко распаѓање на железо пентакарбонил. Карбонилното железо се користи меѓу другото за подготовка на индуктори, пигменти, како додатоци во исхраната, во производството на материјали што апсорбираат радари во технологијата на стелт, и во термичкото прскање.
Катализа
Металните карбонили се користат во голем број индустриски важни реакции на карбонилација. Во Оксовиот процес, алкен, водороден гас и јаглерод моноксид реагираат заедно со катализатор (како што е дикобалт октакарбонил) и даваат алдехиди. Илустративно е производството на бутиралдехид од пропилен:
Бутиралдехидот се претвора во индустриски размери во 2-етилхексанол, претходник на ПВЦ пластификаторите, со кондензација на алдол, проследено со хидрогенизација на добиениот хидроксиалдехид. „Оксо алдехидите“ кои произлегуваат од хидроформилацијата се користат за голема синтеза на масни алкохоли, кои се прекурсори на детергентите. Хидроформилацијата е реакција со висока атомска економичност, особено ако реакцијата се одвива со висока региоселективност.
Друга важна реакција катализирана од метални карбонили е хидрокарбоксилацијата. Примерот подолу е за синтеза на естри на акрилна киселина и акрилна киселина:
Исто така, циклизацијата на ацетилен до циклооктатетраен користи метални карбонилни катализатори:
Во процесите Монсанто и Катива, оцетната киселина се произведува од метанол, јаглерод моноксид и вода користејќи водород јодид, како и родиум и иридиум карбонилни катализатори, соодветно. Поврзани реакции на карбонилација даваат оцетен анхидрид.
Молекули кои ослободуваат CO (CO-RMs)
Молекулите кои ослободуваат јаглерод моноксид се метални карбонилни комплекси кои се развиваат како потенцијални лекови за ослободување на CO. При ниски концентрации, CO функционира како вазодилататорен и антиинфламаторно средство. CO-RMs се замислени како фармаколошки стратешки пристап за носење и испорака на контролирани количини на CO до ткивата и органите.
Поврзани соединенија
Познато е дека многу лиганди формираат хомолептични и мешани комплекси на лиганди кои се аналогни на металните карбонили.
Нитрозилни комплекси
Металните нитросили, соединенија кои не содржат лиганди, се многубројни. За разлика од металните карбонили, сепак, хомолептичните метални нитросили се ретки. NO е посилен π-прифаќач од CO. Добро познатите нитросил карбонили вклучуваат CoNO(CO) <sub id="mwBJI">3 и Fe(NO) 2 (CO) 2, кои се аналози на Ni(CO) 4.
Тиокарбонилни комплекси
Комплексите кои содржат CS се познати, но невообичаени. Реткоста на таквите комплекси делумно се должи на фактот дека очигледниот изворен материјал, јаглерод моносулфид, е нестабилен. Така, синтезата на тиокарбонилните комплекси бара индиректни патишта, како што е реакцијата на динатриум тетракарбонилферат со тиофосген:
Комплекси на изоцијаниди
Изоцијанидите исто така формираат широки семејства на комплекси кои се поврзани со металните карбонили. Типични изоцијанидни лиганди се метил изоцијанид и <i id="mwBLM">т</i> -бутил изоцијанид (Me 3 CNC). Посебен случај е CF <sub id="mwBLY">3 NC, нестабилна молекула која формира стабилни комплекси чие однесување е тесно паралелно со тоа на металните карбонили.
Токсикологија
Токсичноста на металните карбонили се должи на токсичноста на јаглерод моноксидот, металот, и поради испарливоста и нестабилноста на комплексите, секоја инхерентна токсичност на металот генерално е многу потешка поради леснотијата на изложување. Изложеноста се јавува со вдишување, или за течни метални карбонили со голтање или поради добрата растворливост во масти со ресорпција на кожата. Најмногу клиничко искуство е стекнато од токсиколошко труење со никел тетракарбонил и железо пентакарбонил поради нивната употреба во индустријата. Никел тетракарбонил се смета за еден од најсилните отрови за инхалација.
Хроничната изложеност со вдишување на ниски концентрации на никел тетракарбонил може да предизвика невролошки симптоми како што се несоница, главоболки, вртоглавица и губење на меморијата. Никел тетракарбонил се смета за канцероген, но може да потрае од 20 до 30 години од почетокот на изложеноста на клиничката манифестација на ракот.
Историја
Лудвиг Монд, еден од основачите на Imperial Chemical Industries, истражувал во 1890-тите со Карл Лангер и Фридрих Квинке различни процеси за обновување на хлорот кој бил изгубен во Солвејовиот процес од металите на никелот, оксидите и солите. Како дел од нивните експерименти групата третирала никел со јаглерод моноксид. Тие откриле дека добиениот гас го обоил гасниот пламен на горилникот во зеленикаво-жолтеникава боја; кога ќе се загрее во стаклена цевка формирал огледало од никел. Гасот може да се кондензира во безбојна течност проѕирна за вода со точка на вриење од 43 °C. Така, Монд и неговиот колега го откриле првиот чист, хомолептичен метал карбонил, никел тетракарбонил (Ni(CO)4). Невообичаената висока испарливост на металното соединение никел тетракарбонил го навело Келвин до изјавата дека Монд „им дал крилја на тешките метали“. Следната година, Монд и Марселин Бертелот независно откриле железен пентакарбонил, кој се произведува со слична постапка како никел тетракарбонил. Монд го препознал економскиот потенцијал на оваа класа на соединенија, кои комерцијално ги користел во процесот Монд и финансирал повеќе истражувања за сродни соединенија. Хајнрих Хирц и неговиот колега М. Далтон Ковап синтетизирале метални карбонили од кобалт, молибден, рутениум и дионекарбонил од железо. Во 1906 година, Џејмс Девар и Х.О. Џонс успеале да ја утврдат структурата на нонакарбонилот ди железен, кој се добива од железен пентакарбонил со дејство на сончева светлина. По Монд, кој починал во 1909 година, хемијата на металните карбонили паднала неколку години во заборав. BASF го започнал во 1924 година индустриското производство на железо пентакарбонил со процес кој бил развиен од Алвин Миташ. Железниот пентакарбонил се користел за производство на железо со висока чистота, таканаречено карбонилно железо и пигмент од железо оксид. Дури во 1927 година, А. Џоб и А. Касал успеале во подготовката на хром хексакарбонил и волфрам хексакарбонил, првата синтеза на други хомолептични метални карбонили.
Волтер Хибер одиграл одлучувачка улога во развојот на хемијата на метал карбонил во годините по 1928 година. Тој систематски ја истражувал и открил, меѓу другото, реакцијата на Хиберовата база, првиот познат пат до метални карбонил хидриди и синтетички патишта што водат до метални карбонили како што е дирениум декакарбонил. Хибер, кој од 1934 година бил директор на Институтот за неорганска хемија на Техничкиот универзитет во Минхен, во четири децении објавил 249 трудови за хемијата за металот карбонил. Исто така во 1930-тите Волтер Репе, индустриски хемичар и подоцна член на одборот на BASF, открил голем број хомогени каталитички процеси, како што е хидрокарбоксилацијата, во која олефините или алкините реагираат со јаглерод моноксид и вода за да формираат производи како што се незаситените киселини и нивните деривати. Во овие реакции, на пример, никел-тетракарбонилните или кобалтните карбонили дејствуваат како катализатори. Репе, исто така, ја открил циклотримеризацијата и тетрамеризацијата на ацетиленот и неговите деривати во бензен и деривати на бензен со метални карбонили како катализатори. BASF изградил во 1960-тите производствен капацитет за акрилна киселина со процесот Репе, кој бил заменет дури во 1996 година со посовремени методи базирани на каталитичка оксидација на пропилен.
За рационално дизајнирање на нови комплекси, се нашол корисен концептот на изолобалната аналогија. За развојот на концептот на Роалд Хофман му била доделена Нобеловата награда за хемија. Ова ги опишува металните карбонилни фрагменти од M(CO) n како делови од октаедрални градежни блокови во аналогија на тетраедарските фрагменти CH 3 –, CH 2 – или CH– во органската хемија. На пример, диманган декакарбонил е формиран во однос на изолобалната аналогија на два фрагменти од d 7 Mn(CO) 5, кои се изолобални на метил радикалот. Во аналогија на тоа како метил радикалите се комбинираат за да формираат етан, тие можат да се комбинираат во диманган декакарбонил. Присуството на изолобални аналогни фрагменти не значи дека може да се синтетизираат саканите структури. Во своето предавање за Нобеловата награда Хофман нагласил дека изолобалната аналогија е корисна, но е едноставен модел и во некои случаи не води до успех.
Економските придобивки од карбонилациите катализирани со метал, како што се Репеовата хемија и хидроформилација, довеле до раст на областа. Металните карбонилни соединенија биле откриени во активните места на три природни ензими.
Воловски форум
Воловскиот форум претставувал јавен плоштад кој се користел како место за јавни погубувања и тортура во Цариград, денешен Истанбул, Турција. Низ форумот поминувала главната улица на градот, Месе, и се наоѓал меѓу седмиот и третиот рид на градот или во денешната населба Аксарај.
Форумот имал правоаголна форма и имал димензии 250х300 метри. Форумот бил опкружен со портици и неколку статуи. Посебно внимание меѓу нив заслужуваат сликата на Константин Велики и неговата мајка Елена на која држеле позлатен крст. Блиску до форумот се наоѓало пристаништето Елефтерион.
Историја
Просторот каде се наоѓал форумот бил изграден во времето на Константин Велики во текот на 4 век. , додека името на плоштадот доаѓа од големата бронзена статуа на вол или бик, која се наоѓала во нејзиниот центар. Статуата била донесена од Пергам во Мала Азија. Во долниот дел од статуата се наоѓала печка каде се гореле осудените на смрт криминалци. Во текот на првите христијански прогони во Римското Царство под управа на Домицијан (81-96), во истата бронзена статуа бил изгорен и денешниот христијански светец Антипа Пергамски во Пергам. Во времето на Јулијан Отпадникот (361-363) во еден зборник било запишано дека голем број на христијани биле живи изгорени во бронзената статуа, која веќе била транспортирена во Цариград.
Во 610 бил соборен императорот Фока и неговото тело било исто така изгорено на форумот. . Според некои извори, императорот Ираклиј I наредил да се стопи бронзената статуа за да се исплати армијата која војувала против Персија, но овој податок не е докажан доколку постојат извори за погубувања на форумот и во наредните векови. Во времето на Јустинијан II (685-695 и 705-711), на плоштадот биле погубени патријарсите Теодор и Стефан, кои учествувале во заговор за негово соборување од власт. Во времето на иконоборството, овде биле погубени Света Теодосија и Андреј Критски како поддржувачи на иконопочитувањето.
Денешната џамија Пертевнијал Султан се наоѓа во близина на форумот. Во 1968-71 година кога покрај џамијата биле изведувани градежни работи, при ископувањата не биле пронајдени никакви остатоци од форумот.
Манастир Гомионица
Манастир Гомионица со црква посветена на Воведение на Пресвета Богородица во храм се наоѓа 42 km западно од Бања Лука, во селото Кмеќани кај Бронзани Мајдан.
Историја
За манастирот Гомионица е изнесен ставот дека потекнува од времето на турската окупација. Храмот според изгледот е сличен на оние кои се градени во 14-от век, а сличноста се гледа пред сè во четирите столба, во куполата, и во отсуството на пиластар.
Манастирот е првпат споменат писмено во 1536 година во турски извори, во кои се споменува игуменот Андрија. Најстариот зачуван предмет е типик на манастирот, кој потекнува од 1599 година. Денес се чува во епархиската библиотека во Арад, во Романија.
Кон крајот на XVII век, монасите пребегале во манастирот Ходош во Банат, а во 1738 година, во славонскиот манастир Пакра. Во текот на XVIII и XIX век, црквата била неколкупати поправана. Постоела манастирска школа од 1882 година, која ја посетувал и познатиот писател Петар Кочиќ.
Архитектура
Гомионичката црква е градба со купола, полукружна олтарска апсида и припрат. Сводовите внатре во црквата се потпираат на пиластри, а на дното има полукружно засведени премини, што на црквата и дава привидно тробродна основа.
Фрескопис и икони
Фреските во црквата се со стилски одлики кои се налик на оние што во XVI век биле насликани во манастирот Грачаница, манастирот Ловница, во манастирот Студеница, и други. Во манастирот постои збирка на икони од XVI до XIX век, како и стари ракописни и печатени книги од XIV — XVII век и уметнички предмети. Позлатениот сребрен крст од 1640 година е изработен од Стефан Ивановиќ Сарајевац од Сомбор, денес се наоѓа во Лондонскиот универзитет.
Црква „Св. Димитриј“ - Стара Бања
Свети Димитриј (Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου) — црква во селото Стара Бања, Серско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Серско-нигритската епархија на Цариградската патријаршија. Има улога на парохиски храм.
Римски Гробишта (Маково)
Римски Гробишта — археолошко наоѓалиште во битолското село Маково. Претставува населба и некропола од доцноантичко време.
Црква „Св. Димитриј“ - Стара Бања
Историја
Првичната црква веројатно е изградена во 1922 г. според датите на преносливите икони во храмот. Во 1972 г. е срушена за да се изгради поголема. Новата црква е осветена од митрополитот Константин Серско-нигритски на 8 мај 1975 г. Црквата е обновена делумно живописана во 1995 г. Градбата претставува базилика без купола.
Во парохијата влегуваат и храмовите „Св. Бессребреници“ и „Св. Ѓорѓи“.
Бомбашки напад во Грозни (2002)
Бомбашкиот напад во Грозни се случил на 27 декември 2002 година кога три чеченски бомбаши самоубијци ги активирале експлозивните направи при што загинале 83 луѓе, а над 200 биле повредени.
Мадригали
Мадригали — рокенрол бенд од Битола,
Историја
Групата Мадригали активно свирела во родниот град и низ поранешната СФРЈ од 1975 до 1981 година. Во 1979 година „Мадригали“ го менуваат името во „Трн во око“ и така функционираат до 1981 година, кога бендот престанува со работа.
Покрај сопствените песни во поп–рок стил, Мадригали на своите настапи свиреле и песни од Дип парпл, Лед Цепелин, Стиви Вондер... Автор на музиката и текстот, за најголем дел од песните на Мадригали е Драган Каранфиловски-Бојс.
Мадригали во 1977 година на гитаријадата во Заечар освојуваат прва награда од жирото, прва награда од публиката, а исто така почестени се и со првата награда на тогашната Радио телевизија Белград. Песната „Македонија“ со која се претставија во Заечар, ќе ја исполнат и во 1977 година на Фестивалот на младината во Суботица.
Во 1979 година бендот повторно настапува на Заечарската гитаријада и го освојува првото место од публиката. Истата година „Мадригали“ го менуваат името во „Трн во око“. Под ова име во 1981 година бендот ќе настапи во центарот „Скендерија“ во Сараево, каде што ќе ја исполнат песната „Плати една дупла и мрш да те нема“, која што ќе стане хит во бивша Југославија.
Во 2013 година дел од членовите на бендот повторно ќе се соберат за со целовечерен концерт да го затворат битолското културно лето „Бит–Фест“. На концертот во античкиот театар Хераклеја Линкестис ќе настапат заедно со Дадо Топиќ.
Членови
Со Мадригали соработувале повеќе значајни имиња од македонската музичка сцена. Ова е (нецелосен) список на дел од членовите на бендот:
Тривија
Еден од хитовите на Мадригали „Здраво млади“ е направен по нарачка на новинарот и публицист Стојан Тренчевски. Во седумдесеттите години Тренчевски бил младинско–политички функционер и ги замолил Мадригали да направат песна која што ќе биде некој вид на промоција на младинските работни акции.
Со „Здраво млади“ на многу бригадири во бивша Југославија ќе им почнува и ќе им завршува работниот ден.
Список на најскапи трансфери во Серија А
Следува списокот на најскапите трансфери во италијанската фудбалска Серија А, односно трансферите на играчите кој за најголема сума бил доведени во некој од италијанските фудбалски клубови.
Списокот е затворен заклучно со летниот трансферен прозорец во 2016 година.
Моментален рекордер е португалскиот напаѓач Кристијано Роналдо, кој во летото 2018 се преселил од Реал Мадрид во Јувентус за 100 милиони евра. По него следува аргентинскиот напаѓач Гонсало Игуаин, чиј трансфер од Наполи во Јувентус во летото 2016 година го чинел клубот од Торино 90 милиони евра, а на третото место се наоѓа уште еден напаѓач од Аргентина, Ернан Креспо, кој во летото 2000 година преминал од Парма во Лацио за 55 милиони евра. Четвртото место го држи Џанлујџи Буфон, трансфер во летото 2001 кога за 53 милиони евра се преселил од Парма во Јувентус со што станал најскапо платениот голман во историјата на фудбалот и како таков останал цели 17 години сè до летото 2018.
Гринхајнихен
Гринхајнихен (Grünhainichen) — општина во округот Рудни Планини, во Саксонија, Германија. Од 1 март 2008 година Гринхајнихен и соседната општина Валдкирхен се споиле. На 1 јануари 2015 година кон општината се приклучила и општината Борстендорф.
Болно
Болно — село во Општина Ресен, во областа Горна Преспа, во околината на градот Ресен.
Географија и местоположба
Болно е на 6 километри северозападно од седиштето на Општината, градот Ресен, и нив ги поврзува асфалтен пат изграден 1974 година. Во селото се стигнува и пешачејќи на оддалеченост од 4 до 5 км, од градот Ресен, по овој пат жителите патувале со векови. На средината на овој пат на месноста наречена „Плачи Горница“ се разделувале луѓето кои оделе на печалба од своите најблиски. Селото од запад, север и исток е опколено со масивот на Болска Планина, додека од југ се наоѓа долгото Болнско Поле кое завршува кај Елскиот мост во должина од 5 км. со што завршува и Болнската територија. Болска Река составена од двете помали рекички Манастирка и Илинска Река кои се делата на местото Две Реки го дели селото на два дела. Поради поволната местположба (отвореноста према југ а ограденоста со планинскиот масив од север) климата е доста пријатана, Умерено Континентална со свои посебни т.н. болнски одлики; во лето ноќите се свежи како резултат на семејниот ветер или познат во селото уште и како Порек. А зимно време поради затвореноста од север е многу потопло за разлика од било кое друго место во Преспа. Селото Болно е оддалечено од Преспанското Езеро околу 15 км. воздушна линија и се наоѓа на надморска висина од 906 м. Оваа надморска висима на селото е повисока од езерското ниво за околу 55м.
Низ атарот на селото поминувал и еден крак од познатиот римски пат Вија Егнација, за жал никој не може да каже на кој дел точно поминувал (нема доволно археолошки истаржувања), но со сигурност е потврдено дека сево ова е точно.
Атарот на село Болно опфаќа целокупна површина од 30 км. кавдратни, со што спаѓа во редот на едно од нјаголемите на Општина Ресен, по селото Брајчино.
Историја
Според преданијата на старите жители зошто селото е наречено Болно, кажувано е дека во времето на Цар Самоил на територијата на селото имало болница, каде се лечеле војниците на Цар Самоил. Полскиот научник јазичар Пијанка во својот научен труд за топонимите во Преспа, тврди дека село Болно името го добило од личното име Бохун.
Корените на село Болно според научни сознанија се наоѓаат на месноста Селиште и Градиште. Оваа населба опстојувала сè до средината на XII век кога водите на Преспанското Езеро допреле до сегашното место Лениште.
Во поновата историја Болно се спомнува во почетокот на XIX век, во 1830. Хан има запишано дека во Болно имало 38 куќи. Отогаш наваму селото има постепено зголемување на бројот на населението. Според Васил К’нчов, село Болно во 1894 година броело 500 жители. Првиот поточен податок за бројот на населението во селото е од пописот од 1948 година кога селото броело 643 жители, со пописот на населението во 1953 година селото броело 671 жител. Со пописот на населението во 1971 година броело околу 512 жители. А во 1991 имало 280 жители, а во 2002 година имало 237 жители. Ваквото рапидно намалување на населението произлегува од преселничките движења од 1960-те па наваму. Население од болнско потекло има во Ресен и многу други македонски градови, европски и прекуокеански земји.
Дека во Болно имало активен живот во долг историски период, зборуваат, повеќето црковни градби: главната селска црква „Св. Атанасиј“ била обновена 1846 година, малата црква „Св. Никола“ 1826 година но се претпоставува дека е стара и над 400 години. Црквата „Св. Наум“ изградена во месноста Макла во знак на почит кон големиот просветител Наум кој на овие простори обавувал просветна дејност уште пред 1100 година (X век). Според преданија исто така во оклолината на село Болно постоела црквата „Св. Петка“, имало црква „Св. Варвара“ во месноста Ливачка Шума и постоењето на манастир во горниот тек на реката Манастирка по што и реката веројатно го добила името.
Во XIX век, Болно било наполно македонско село во нахијата Горна Преспа во Битолската каза на Отоманското Царство. Селото Болно има дадено значен придонес во илинденскиот период и НОБ. Во времето на Илинденското востание од 1903 година село Болно било реонско средиште и од тука бил организиоран напад од повеќе селски чети, на чело со војводата Славејко Арсов на градот Ресен. Во НОБ во 1941 година, жители на селото Болно се вклучиле во Народноослободитлната борба, како најголем јунак од овој временски период се истакнал Мите Богоевски кој дал голем придонес за ослободувањето на селото па и цела Преспа, загинувајќи на 12 септември 1942 во местото викано Болнска Корија, во придружба со својот соборец Стив Наумов. Други жители на Болно кои загинале во НОВ се: Илија Богоевски, Христо Герасоски, Борис Источки, Пере Источки, Христо Србиновски и Панде Црноевски.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Болно живееле 500 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Болно имало 640 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Болно е средно по големина село, но со променување на бројот на населението. Така, во 1961 година броело 600 жители, додека во 1994 година живееле 289 жители, македонско население.
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото имало 103 домаќинства и 237 жители, од кои 234 Македонци, 1 Србин и 2 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото Болно живееле 195 жители, од кои 191 Македонец и 4 лица без податоци.
Родови
Болно е македонско село.
Родови во Болно се: Боглевци, Буљаковци, Боримечковци, Герасовци, Истожани (доселени од некогашното село Исток), Јаневци, Маџаровци, Манчевци, Милевци, Наумовци, Нечовци, Поповци, Савевци, Старковци, Србиновци, Суклевци, Толевци, Трајановци (Павлевци) и Шамбаровци.