cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Јан Тинберген
Животопис
По дипломирањето, Тинберген ја исполнил својата должност кон општеството во администрацијата на затвор во Ротердам и во Централната служба за статистика (CBS) во Хаг. Потоа се вратил на Лејденскиот универзитет и во 1929 година го одбранил својот докторат на тема „Минимизација на проблемите во физиката и економијата“ (Minimumproblemen in de natuurkunde en de economie). Оваа тема му била препорачана од Еренфест и му дозвола на Тинберген да ги свои своите интереси кон математиката, физиката, економијата и политиката. Во тоа време, CBS основала нов оддел за истражувања на бизнисот и математичка статистика и Тинберген станал прв негов предводник, каде што работел до 1945 година. Пристапот до огромната база на податоци во CBS му помогнало на Тинберген да ги испробува своите теоретски модели. Истовремено, почнувајќи од 1931 година, бил професор по статистика на Амстердамскиот универзитет, а во 1933 година бил назначен за професор по математика и статистика на Холандската школа за економија во Ротердам, каде останал до 1973 година.
Од 1929 до 1945 година работел за холандската статистичка служба и кратко бил консултант на Друштвото на народите (1936–1938). Во 1945 година станал прв директор на холандското биро за анализа на економската политика, но ја напуштил оваа позиција во 1955 година за да се насочи на образованието. Поминал една година како визитинг-професор на Харвард и потоа се вратил на холандскиот економски институт (наследникот на холандската економска школа). Истовремено, давал консултантски услуги на меѓународни организации и влади на повеќе земји во развој, како Обединетата Арапска Република, Турција, Венецуела, Суринаме, Индонезија и Пакистан.
Тинберген бил член на Кралската холандска академија на науките и уметностите и на Меѓународната академија на науките. Во 1956 година го основал Економетрискиот институт на Еразмус универзитетот во Ротердам заедно со Хенри Тејл. Институтот Тинберген бил именуван во негова чест. Меѓународниот институт за општествени студии (ISS) му доделил почесно членство на Јан Тинберген во 1962 година.
Работа
Тинберген го развил првиот национален опсежен макроекономски модел, кој првпат го развил во 1936 година за Холандија, а подоцна го применил во САД и во Обединетото Кралство.
Во неговата работа при макроекономските модели и правењето економски политики, Тинберген одредувал некои економски големини како „таргети“ и други како „инструменти“. Таргети се оние макроекономски променливи на кои создавачот на политиката сака да влијае, додека инструменти се променливите кои создавачот на политиката може директно да ги контролира. Тинберген нагласил дека постигнувањето на посакуваните вредности на одреден број на таргети побарувало создавачот на политиката да контролира еднаков број на инструменти.
Поделбата на Тинберген останала влијателна и денес, надвладувајќи ја теоријата на монетарната политика користена од централните банки. Денес, многу централни банки ја сметаат стапката на инфлација како нивен таргет; инструментот кој тие го користат за контрола на инфлацијата е краткорочната каметна стапка.
Работата на Тинберген на макроекономските модели подоцна била продолжена од Лоренс Клајн, поради што била доделена уште една Нобелова награда за економија. За неговите културни придонеси ја добил наградата Гуден Ганзенвер во 1985 година.
Економетриските модели на Тинберген довеле до голема дебата со неколку добро познати учесници, како Џон Мејнард Кејнс, Рагнар Фриш и Милтон Фридман. Дебатата понекогаш е нарекуван како Тинбергенска дебата.
Банерско слепило
Банерско слепило е феномен од областа на употребливоста, при што посетителот на некое мрежно место целосно превидува рекламен банер. Таков банер може да биде рекламен банер од надворешно мрежно место или банер со кој тековното мрежно место се обидува да промовира внатрешна содржина или навигациска врска.
Светлинска крива
Светлинска крива — светлинската јачина на едно небесно тело или подрачје претставена како функција во тек на извесно време. Светлината обично е во даден честотен интервал или појас. Светлинските криви можат да бидат периодични, (како кај затемнувачки двојки, кефеидите, други периодични променливи и преминувчки вонсончеви планети) или непериодични, како светлинските криви на новите и катаклизмичните променливи ѕвезди, суперновите или искривување од гравитациска микролеќа или двојка набљудувана при прикривања. Изучувањето на светлинската крива заедно со другите набљудувања може да даде значителни информации за физичките процеси кои ја произведуваат или да ги ограничат физичките теорииза неа.
Променливи ѕвезди
Графикот на привидна величина на една променлива ѕвезда за одредено време е вообичаен начин на нагледно претставување и анализа на нивното поведение. Иако категоризацијата на типовите сè повеќе се води по нивните спектрални својства, замавите, периодите и рамномерноста на нивните сјајносни промени сè уште играат важна улога. Некои типови како кефеидите имаат крајно правилни светлински криви со точно ист период, замав и облик во секој циклус. Други, како миридите имаат понеправилни криви со големи замави во размер од неколку величини, додека пак полуправилните променливи се уште понеправилни и имаат помали замави.
Облиците на кривите кај променливите ѕвезди даваат корисни информации за основните физички процеси кои ги поттикнуваат промените во сјајноста. Кај затемнувачките променливи, обликот на кривата го покажува степенот на севкупност, релативните големини на ѕвездите и и нивните релативни површински сјајности. Таа може да ја покаже и занесеноста на орбитата и изобличувањето на ѕвездите. Кај пулсирачките ѕвезди, замавот или периодот на пулсирања може да зависи од сјајнсота на ѕвездата, а обликот на светлинската крива може да биде показател за режимот на пулсирање.
Супернови
Светлинските крив иод супернови го покажуваат типот на суперновата. Иако тие се одредуваат според нивните спектри, секоја супернова има светлинска крива со свој облик. Суперновите од типот I имаат криви со остар максимум и постепено намалување, а кај оние од типот II максимумот не е толку остар. Светлинските криви се корисни и во класификацијата на слабосјајни супернови и одредување на поттипови. На пример, типот II-P (висорамнинска) има слични спектри со типот II-L (линеарна) но се разликуваат по светлинската крива каде падот се сплеснува неколку недели или месеци пред да продолжи слабеењето.
Планетарна астрономија
Во планетологијата, светлинските криви можат да послужат за изведување на вртежниот период на една мала планета, месечина или кометно јадро. Од Земјата честопати нема начин да се видат мали тела во Сончевиот Систем, дури и со најмоќните телескопи бидејќи привидната аголна големина на телото е помала од еден пиксел на зафатникот. Затоа, астрономите го мерат количеството светлина што ја дава едно тело за одредено време (светлинската крива). Временското растојание на врвовите во светлинската крива даваат проценка за вртежниот период на телото. Разликата помеѓу најголемата и најмалата сјајност (замавот на светлинската крива) може да се должи на обликот на телото или на светлите и темните делови на неговата површина. На пример, светлинската крива на несиметричен астероид има поизразени врвови, а кривата на потопчесто тело ќе биде порамна. Ова овозможува изведување на сознанија за обликот и завртот (но не и големината) на астероидите.
Светлински криви од прикривање
Светлинската крива на прикривањето често се нарекува двојствена, каде светлината од една ѕвезда нагло запира, останува постојана за времетраењето на покривањето, и потоа нагло се враќа. Времетраењето е еднакво на должината на тетива преку прикривачкото тело.
Преодите не се нагли под следниве околности:
Набљудувањата обично се снимаат со видеоопрема, при што снемувањето и повратокот се бележат со точни временски жигови водејќи се по ГПС.
Превртување на светлинската крива
Превртување на светлинската крива е математичка постапка со која се моделираат површините на вртечки тела според нивните сјајносни колебања. Со нивна помош се добиваат слики за ѕвездени дамки или површински албеда на астероиди.
Дона Дука
Дона Дука — пештера во северозападна Македонија. Спаѓа во категоријата пештери природни реткости. Се наоѓа на источните падини на планината Жеден на 450 м.н.в., во близина на селото Рашче. Со својата должина од 650 метри, Дона Дука претставува 4-та најдолга пештера во Македонија.
Спелеолошки и мофролошки одлики
Изградена е во мермеризирани варовници со тријаска старост. Отворот на пештерата е широк 3 метри, а висок 1 метар, од каде се и започнува првата галерија на пештерата во која уште се наѕира надворешната светлина. На многу места во пештерата има разурнати карпи, кои настанале како резултат на разурнување поради поткопувањето на некогашниот подземен водотек при што пештерските таваници остануваат без подлога, заради што тие паѓаат. Со вакви уривања, пештерските канали се прошируваат и растат во височина.
Понатаму, пештерата се дели на три канала, од кои преку левиот се навлегува во елипсовидна галерија, на чија таваница има еден оџак. Од него во минатото придоаѓала вода од површината на планината Жеден. По главниот канал кој има разна широчина од 1 до 5 метри, преку еден стрмен отсек се стигнува до најубавото минијатурно езерце обиколено со чудесни сталактити во најразлични форми, кое што добива вода само од капењето на салактитите кои се наоѓаат над него. Во целиот дел до езерцето насекаде се сретнува црвеницата, а од тука започнува најстариот и најубавиот пештерски канал со најголема висина кој е бело-жолтеникав. Тој е целиот обложен со со бледожолтеникави напласти над кои се издигаат сталакмити, а од таваниците се спуштаат сталакмити.
Помеѓу третиот и главниот канал се наоѓа џиновскиот лонец, каде во минатото имало водопадна скала. Во главниот канал е и делот т.н. „забите на тигровите“, каде одвај може да се помине ползејќи покрај безброј сталактити. Вториот канал е постојано наклонет во правец кон изворот Рашче и тој е најмлад, а на крајот по 150 метри е затнат со глина. Четвртиот канал на пештерате е исполнет со напласти, и навлегувањерто во него е преку мала дупка до која мора да се искачува на алипинистички начин.
За првпат пештерата Дона Дука е истражувана на должина од 200 м, додека при следните истражувања вкупната должина на пештерските канали е зголемена на 650 м. Ha некои делови од пештерските канали застапени се и пештерски украси. Во хидрографски поглед, пештерата Дона Дука претставува сува пештера, со незначителна појава на повремени, главно сифонски езерца настанати од водата капница. Особена одлика на оваа пештерата е сложениот сплет на пештерски канали, изградени на неколку нивоа. Во пештерата Дона Дука истражувана е и рецентната пештерска фауна. Пештерата е евидентирана како природна реткост во просторниот план од 1982 година. Со секторската студија „Заштита на природното наследство", која е составен дел на просторниот план на Македонија, пештерата се наоѓа и на предлог-листата за споменици на природата..
Предание
Како и за повеќето пештери во Македонија така и за Дона Дука постои легедна односно народно предание. Според легендата, сето население од Рашче се сокрило во пештерата, бидејќи наидувала турска војска. Кога поминала таа, од пештерата излегла млада девојка по име Дона и од радост заепала песна. Меѓутоа, имало и заостанати војници и кога ја чуле, дошле пред пештерата и сето население го погубиле. . Во некои пишани извори името на пештерата се сретнува и како Донина Дупка, а постои веројатно да потекнува од називот Долна Дупка кој под влијание на говорот на месното албанско население преминало во Дона Дука.
Надворешни врски
42.02658°N, 21.23836°W
Марсили (вулкан)
Марсили — голем подводен вулкан кој се наоѓа во Тиренско Море, на околу 175 километри јужно од Неапол.
Опис
Должината на вулканот е околу 3.000 метри (9.800 стапки). Неговиот врв и кратер се околу 450 метри под морската површина. Иако никогаш не се појавил над водната површина во запишаната историја, вулканолозите веруваат дека Марсили има релативно кревка структура, составена од ниска густина и нестабилни карпи кои се хранат со основната плитка магматска комора. Вулканолозите од италијанскиот национален институт за геофизика и вулканологија (ИНГВ) на 29 март 2010 година објавиле дека Марсили може да еруптира во секое време и може да доживее катастрофален колапс што одеднаш ќе ослободи огромни количини на магма преку подморска ерупција и би предизвикал лизгање на земјиштето, кое пак би можело да доведе до деструктивно цунами на италијанскиот брег и блиските средоземни крајбрежја.
Геоморфологија
Марсили припаѓа на вулканскиот лак Липарски Острови, долг 70 километри и широк 30 километри (покривајќи површина од 2.100 квадратни километри). Тој е најголемиот активен вулкан на ланецот, поголем од планината Етна. Вулканот бил откриен во текот на 1920-тите и именуван по италијанскиот геолог Лујџи Фердинандо Маршили. Опсежните студии биле спроведени само во 2005 година, кога Италијанскиот Национален совет за истражување започнал програма за истражување на вулканологијата на ова подрачје.
Вулканот се издига од плато на тенка океанска (или псевдоокеанска) кора со дебелина од само 10 километри, која формира свој морски слив. Кората на сливот е направена од толеитскибазалт, кој е најтипичен за задниот дел од океанските вулкански лакови. Се чини дека сливот на Марсили се формирал пред околу 2 милиони години како последица на растот на вулканскиот лак и на планината. Се смета дека Марсили може да биде резултат на топлинска инфлација на тенка кора во центарот на сливот. Почетокот на активноста на вулканот најверојатно да се појавил уште пред 200.000 години. Биле пронајдени докази за магматски текови на планинските страни. Исто така бил пронајден и доказ за катастрофални падови на претходни други подводни вулкани во истата област.
NGC 6807
NGC 6807 — планетарна маглина во соѕвездието Орел, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6807 се споменува и како PK 42-6.1, CS=14.0.
Откривање
Објектот е откриен на 4 септември 1882 година од страна на Едвард Чарлс Пикеринг, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 15 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6807 е од видот PN. Видливиот сјај со голо око изнесува 12 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,8 m. NGC 6807 има само една позната привидна димензија, која изнесува 0,13'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 19 ч 34 м 33,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +5° 41' 4"".
Други поделби
Проучување на NGC 6807 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 207; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 490. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 171.
Гринова теорема
Во математиката, Гриновата теорема го дава односот меѓу криволинискиот интеграл околу проста затворена крива C и двојниот интеграл над областа D ограничена со C. Тоа е специјален дводимензионален случај на поопштата Стоксова теорема, а името го добила по британскиот научник Џорџ Грин.
Нека C е позитивно ориентирана, дел по дел регуларна, проста затворена крива во рамнина и нека Dе област ограничена со кривата C. Ако L и M имаат непрекинати парцијални изводи на отворената област која го содржи D, тогаш
при што интегрирањето оди спротивно од стрелките на часовникот. Понекогаш се црта крукче на симболот за интеграл (\oint_{C}) за да се означи дека кривата C е затворена. За позитивна ориентација, на ова крукче може да се нацрта стрелка во спротивна насока од стрелките на часовникот.
Доказ кога D е проста област
Следи доказ на теоремата за поедноставена област D, област тип I каде C2 и C4 се вертикални линии. Сличен доказ постои кога D е област тип II, каде C1 и C3 се хоризонтални линии.
и
се точни, тогаш може да се докаже Гриновата теорем во првиот случај.
Област тип I, D на сликата десно, дефинирана со:
C може да се запише како унија на четири криви: C1, C2, C3, C4.
Кај C3, се користат параметерските равенки: x = x, y = g2(x), a ≤ x ≤ b. Тогаш
Интегралот над C3 се негира, бидејќи оди во негативна наоска од b до a, бидејќи C е позитивно ориентирана (во насока спротивна од стрелките на часовникот). На C2 и C4, -{x}- останува константно, што значи дека
Затоа,
Со комбинирање на (3) се (4), се добива (1). На сличан начин се добива и (2).
Окленд
Окленд (Auckland, Tāmaki Makaurau) — град на Северниот Остров на Нов Зеланд и најголем град во земјата. На маорски градот го носи името Tāmaki Makaurau или Ākarana. Има околу 1,6 милиони жители, и со тоа е најголем град во Нов Зеланд, многу поголем од било кој друг — една третина од населението на Нов Зеланд.
Маорските доселеници
Tamaki Makaurau („Теснец на илјада љубовници“), денес познат како Окленд, бил најпрвин населен од Маорите околу 1350 г. Регионот бил вреднуван поради богатата и плодна почва. Маорите правеле терасести утврдени села („па“) на мртви и зарамнети вулканиски врвови. Пред доаѓањето на Белците, Маорите имале околу 20.000 вакви села во регионот, бројка која подоцна го квалификува местото како град. Прекопаните ридови можат да се видат и денес околу поголемите вилкани како ридот Алберт, Идн и Еднодрвниот Рид.
Теснецот е широк околу 8 км со тоа што ридот Идн и Еднодрвниот Рид се наоѓаат на најтесното место. Ова ѝ овозможила на областа големи стратешки предности. Теснецот исто така има високопродуктивни почви, кои претставувале голем аграрен потенцијал, а двете пристаништа давале разнообразни каи моана (морски плодови).
Двете главни племиња кои живееле во областа биле Нгати Фатуа и Таинуи. Доаѓањето на Рвропејците и трговијата со пушки ја промениле рамнотежата на власта помеѓу иви-те (луѓето) и резултирало во неизбежен вооружен конфликт. Европското доселеништво значително го намалило бројот на Маорите во (денешен) централен Окленд заради меѓумаорските војувања, новите болести (особено сипаници и туберкулоза), и другите проблеми од кои домородечките народи страдале како резултат на колонизацијата. Имало периоди на миграција на Европејци и Māori, и затоа, уште од почетната фаза на колонизација се отворил проблемот на многу мало маорско население во регионот.
Апихаи Те Кавау (ц. 1760-1869), водач на хапуто Нгати Таоу, бил близок пријател на Самуел Марсден. През десетмесечен период во 1821-1822 г. тој имал важна улога во 1,000 експедицијата од илјада милји „Амиофенуа“. Овие битки се воделе во поголемиот дел од централниот и јужниот Северен остров. Завршиле со сојузувањето на Нгати Фатујските сили на Те Кавау, со Таранаките со кои претходно биле во војна, и нивната победа над па-то на Таинуи Матакитаки во неговата одбрана од Нгапухиските сили на Хонги Хика.
Кон 1840 г. Те Кавау станал врховен водач на Нгати Фатуа. Те Кавау бил предупреден за репресалиите што може да уследат од страна на поразените Нга Пухи, и затоа му понудил земја околу денешниот градски центар на управникот Вилијам Хобсон. Тој и шест други водачи патувале по Заливот на островитеистата година за да ја официјализираат понудата и го потпишале Ваитангскиот договор на 20 март.
Нгати Фатуа сигурно би очекувале од англискиот колонијализам зголемена безбедност и трговски погодности. Ова значело поголем пристап до развиеното пристаниште за сообраќај и извоз на земјоделските производи од плодните предели на Ваикато и Хаурашката Низина на Таинуи на пазарите во австралиските затворенички колонии и за Сиднејскиот пазар. Продажната цена за првите 3.000 акри (12 км²) била готовина и трговска стока во вредност од £341 (околу 31.400 денешни евра)
Како што маорското население се смалувало во последните сто години, така се смалувала и земјата под управа на Нгати Фатуа. За 20 години, тие изгубиле 40% од нивната земја, дел од неа по пат на владина конфискација. При најнискиот број на население, земјиштето на Нгати Фатуа се намалило на неколку акри кај Оракеи, земја која Те Кавау ја декларирал како „последно упориште“.
Раѓањето на Окленд
По потпишувањето на Ваитангскиот договор во февруари 1840, новиот управител на Нов Зеланд, Вилијам Хобсон, се соочил со задашата да избере нов главен град на колонијата. Во тоа време, главните европејски населени места се наоѓале во регионот на Заливот на островите. Меѓутоа, неговата местоположба била премногу незгодна и нецентрална за да може да биде поврзан со другите делови на новозеландскиот архипелаг.
По првичната препорака на мисионерот Хенри Вилијамс со поддршка на Генералниот Геометар, Фелтон Метју, и со понудата на земја од Нгати Фатуа, Хобсон ја избрал јужната страна на заливот Ваитемата за идна престолнина, а за привременна престолнина го поставил Окиато (исто така познат како Стар Расел) на Заливот на островите. Главниот судија, Капетан Вилијам Корнвалис Сајмондс, наскоро купил и повеќе земја од Нгати Фатуа, и основоположничката церемонија започнала во 13:00 часот на 18 септември 1840 г., веројатно на височинката на горниот крај на денешната најглавна улица во Окленд, Квин Стрит. Хобсон го крстил ова населено место Окленд во чест на Џорџ Идн, првиот гроф на Окленд, негов патрон и пријател. Името се здобило со кралско одобрение во 1842 г.
Подоцна Порт Николсон (денешен Велингтон) станал престолнина, и така останал сѐ до денес. Предностите што ги нудела централната местоположба станале уште поочигледни кога Јужниот остров станал просперитетен со откривањето на злато во Отаго, и со развојот на овчарството на големо и разладувањето, особено разладните бродови со кои замрзнато месо можело безбедно да се пренесува до Велика Британија. Парламентот проработел за првпат во Велингтон во 1862. 1868 владата се преселила таму.
Ширењето на Окленд
Окленд се оформил како база за операциите на управителот Џорџ Греј против востаничкото движење за маорски крал во раните 1860-ти години. Грејовиот модус операнди подразбирал отворање на регионите Ваикато и Кинг Кантри со изградбата на патишта како на пр. Великиот јужен пат, (чиј голем дел денес го сочинува Државниот автопат 1). Ова овозможило голема подвижност на војската и дотек на цивилни доселеници. Исто така ова им дало можност на пакеха (белците) за станат влијателни и да донесуват закони во областа Јужен Окленд.
Кон средината на XIX век, Европејците главно се доселувале на Јужниот Остров. Меѓутоа Окленд полека станал стопански најзначаен град. Во предградијата се саделе градини и овоштарници, додека обработката на каури дрва и исползувањето на смоли ги отворило планинските венци Ваитакере.
За време на Втората светска војна, Окленд бил надлетан од непријателски јапонски авион кој бил неуспешно следен од единици на Кралското новозеландско воздухопловство.
Во 1950-тите бил изграден Оклендскиот заливски мост кој го поврзува Северниот Брег со центарот на градот и другите делови.
По иницијатива на Лабуристичката партија во 1930-тите, 40-тите и 50-тите години биле изградени многу социјални домови, обично на плацеви од четврт акр (1.000 m²) - традиција која и денес постои и покрај честите пределби. Окленд претежно се состои од населби: иако нема повеќе од една седмина од населениоето на Лондон, градот се простира врз огромна површина - факт што ја објаснува неефикасноста и непопуларноста на јавниот превоз во градот.
Теснец и пристаништа
Окленд се простира врз и околу проток, потесен од два километра на најтесното место. Постојат две пристаништа во оклендската населена област околу теснецот, заливот Ваитемата на север, и заливот Манукау на југ.
Постојат два моста преку нив, Окленскиот заливски мост на заливот Ваитемата и мангерскиот мост на пристаништето Манукау.
Клима
Окленд има умерено-топла клима со толли, влажни лета и не многу ладни, но влажни и долги зими. Јануарските температури се движат од 21 до 24 °C. Февруари и март се потопли од јануари, а во јули максималната температура изнесува 14-16 °C. Регионот се одликува со високо ниво на врнежи (преку 1100 мм годишно), особено зиме. Климатските услови варираат во разните делови од градот заради нивните географски окружувања како ридови, дрвја и струите на океанскиот ветер. Во градот никогаш не е забележан снег, за разлика од градовите на Јужниот остров каде врне снег скоро секоја година. Забележан е снег северно од Окленд, кај Каикохе.
Култури
Во 2001 г. новозеландскиот попис на население и живеалишта укажува на следниве бројки:
(Забелешка: овие постотоци не сочинуваат 100%, бидејќи некои жители припаѓаат на повеќе од една етничка група).
Религија
Како остатокот од земјата, половината од жителите на Окленд номинално се христијани, но помалку од 10% се активни верници и речиси 40% воопшто немаат вера (по пописот од 2001 г). Главните цркви се англиканство, презвитеријанство и Римокатолицизам. Пентелосталните и харизматичките цркви се одликуваат со најбрз пораст. Други вери донесени од разната имиграција се будизмот, хиндуизмот и исламот. Исто така постои и мала но прилично стара еврејска заедница. Постои и уште помала рационалистичка група.
Стил на живеење
Привлечни аспекти од животот во Окленд се неговата умерена клима и бројните можности за образование, забава и разонода. По квалитет на живот, Окленд се рангира на осмо место по Цирих и Женева во истражувањето за ранг-листа од 55 града. (Врска: Mercer Consulting quality of life survey)
Окленд се наоѓа на 31-во место на УБС-списокот на најбогатите градови во светот.
Разонода
Окленд се нарекува „градот на едрата“ заради тоа што во пристаништето секогаш можат да се видат стотиви јахти. Градот има разни кафулиња, ресторани, и ноќни клубови. Улиците Хај Стрит, Квин Стрит, Понсонби Роуд и Карангахапе Роуд исто така се популарни урбани места за забава. Њумаркет и Парнел се поекслузивни места за шопинг. Пазарите во Отара и Авондејл, како и Викторија Парк Маркет нудат разнолик алтернативен шопинг.
Популарни плажи во Окленд се наоѓаат во населбите Мисионерски залив, Девонпорт, Такапуна, Долг залив и Мараетаи, а популарни сурферски плажи се Пиха и Муриваи.
Со ферибот може да се отиде до Девонпорт, островот Ваихеке и островот Рангитото. Пријатни места за пикник се главниот оклендски парк наречен Оклендскиот графски парк (Окленд Домејн), Албертовиот парк, Паркот на Еднодрвниот Рид и Западните извори. Окленд има многубројни терени за рагби и крикет (како на пр. Идн парк), и места за тркачки спортови, тенис, бадминтон, пливање, гудбал, рагби лига и многу други спортови.
Секоја година во март во градот се одржува крос од 8,4 км познат како „Околу заливите“ кој почнува во центарот и оди по водата до населбата Сент Хелиерс. Овој настан привлекува десетици илјади посетители.
Во Градското собрание и Аотеа центарот се одржуваат разни конференции како и културни настани од типот на театарски претстави, капа хакаи опера. Многу народни блага се изложени во Оклендската уметничка галерија, како на пример делата на Колин МекКаон. Други важни културни артефакти се наоѓаат во Оклендскиот военоспоменички музеј, Новозеландскиот национален поморски музеј, и Сообраќајно-технолошкиот музеј (МОТАТ). Егзотични животни можат да се видат во Оклендската ЗОО градина и Кели Тартоновиот подводен свет. Во градот исто така се одржуваат рок концерти и слични настани (како на пр. Big Day Out)
Работа
Секој работен ден, многу професионални работници доаѓаат во центарот на градот од сите краишта. Најголемиот дел од големите меѓународни корпорации имаат претставништва во Окленд. Најскапиот деловен простор е во долниот реон на улицата Квин Стрит и Вијадуктскиот базен. Голем дел од техничките и индустриски работници се сместени во Јужен Окленд.
Станување
Најчестиот вид на станбено место во градот е бунгалов од „четврт акр“ (1.000 м²) и таоа резултира во сообраќајни метежи и зависност од автомобили. Локалната власт се обидува да го контролира овој тренд, со стратегии за станување како лепенки и станови и забрана за пределба на имоти во реоните на крајот од градот.
Патишта и железници
Окленд се соочува со значителен проблем на сообраќајни метежи. Постои голема мрежа на автопатишта, планирана пред повеќе децении, но истата останува недовршена и во 2006 г. Првобитниот план веројатно никогаш нема да се оствари заради тоа што истиот денес е економски неисплатлив; меѓутоа, постои број на суштински празнини во мометалната мрежа. Од 2001 г., почнати се неколку проекти за изградба на автопатишта кај и околу Централниот јазол, додека нови патишта се во изградба југозападно од градот и во горниот дел од пристаништето. Во Окленд, како и во цел Нов Зеланд, автопатиштата се финансираат многу повеќе од јавниот превоз, и панираната патна мрежа е прилично голема во однос на големината на Окленд.
Скорешните подобрувања на Северниот автопат го намалија патното време од Северниот Брег до Орева, додека истовремено проширувајќи го сообраќајниот метеж во јужната област Родни. Предвидено е дека Орева по некое време ќе стане дел од градот како резултат на северно-ориентираната експанзија на градот.
Сообраќајниот центар „Бритомарт“, отворен во јули 2003 г. е централна раскрсница за автобуси, нешто возови и фериботи.
Фериботи
Фериботите се популарен облик на јавен превоз. Жителите на Северниот Брег го избегнуваат сообраќајниот метеж на автопатот со тоа што го користат фериботот од Девонпорт, Бејсвотер и Стенлиевиот залив до центарот на градот. Фериботите исто така го поврзуваат градот со островите Рангитото и Ваихеке како и со населбата Залив на полумесечината.
Астурски јазик
Статус
Од 1974 година голем број напори биле преземени да се заштити и промовира јазикот. Во 1994, било забележано дека јазикот го зборуваат околу 100.000 луѓе, а како втор јазик го зборувале 450,000 Сепак, ситуацијата на јазикот е критична и бројката на луѓе кои го зборуваат е во опаѓање. Во Астурија службен јазик е шпанскиот, но не и астурскиот.
Географска распространетост
Астурскиот јазик се зборува и надвор од рамките на администативната единица Астурија. Јазикот кој се нарекува „леонски“ во Кастиља и Леон е ист со астурскиот во Астурија. Така, поради географската поделба на регионот каде се зборува јазикот има потешкотии при афирмацијата на јазикот во пошироки рамки. Додека во Астурија јазикот се промовира, има заштитен статус и се прават обиди за негова поширока употреба, во Кастиља и Леон јазикот е сосема заборавен од институциите, не е во образовниот систем и нема мерки за негова афирмација. Леонскиот и астурскиот се зборуваат во поголемиот дел на Астурија, северните и западните делови на Леон, западна Кантабрија и во регионот на Миранда до Доро во Португалија.
Правипис
Уште од најраните обиди за запишување на јазикот се користела латиницата. Во 1981 година Академијата за астурскиот јазик објавила правопис.
Базилика Канделарија
Базиликата Канделарија (шпански: Basílica de Nuestra Señora de la Candelaria) е базилика која се наоѓа во Канделарија, островот Тенерифе, Шпанија. Храмот е посветен на Богородица Канделарија.
Храмот се наоѓа на околу 20 милји од главниот град Санта Крус де Тенерифе. Секоја година, на 14 и 15 август во овој храм доаѓаат голем број на верници бидејќи датумот е поврзан со патронатот на градот, девица Канделарија која е светец-заштитник на Канарските Острови. , а како таква била прогласена во 1596 година од страна на кралот Филип III од Шпанија. Во исто време кралот христијанскиот храм го прогласил како Кралско светилиште на Канделарија.
Базиликата е дизајнирана од страна на архитектот Хозе Енрике Мареро Регаладо. Базиликата има капацитет од 5,000 верници кое означува дека е една од поголемите во Шпанија. Изградбата на денешниот објект започнала во 1949 а завршшила во 1959 година.
Храмот беше прогласен од Папа Бенедикт XVI, како Мала Базилика на 24 јануари 2011 година и официјално ги објави на 2 февруари истата година, се совпадна со празникот на Канделарија.
Сермон
Сермон беше 11 век војвода на Срем и локален гувернер во македонското царство на Самуил. Неговиот престој е веројатно во Sirmium (денес Сремска Митровица, Србија), каде што се произведува сопствената златни парички.
Непосредна демократија
Непосредната демократија или директна демократија — облик на политичка организација на општеството, во која главните одлуки се донесуваат или применуваат непосредно од граѓаните. При директното остварување на власта од народот може да биде во општонационален и локален размер, во различни форми за прифаќање на решенијата од самото население од јавен и локален карактер, а најчестиот начин е свикување на референдум. Како еден од главните предуслови за добро функционирање на директната демократија се наведува граѓанското општество.
Ченчиште (Рич)
Ченчиште — археолошко наоѓалиште во Рич, Општина Струмица.
Претставува населба од доцноантичко време. На 300 м јужно од селото, на блага падина покрај реката Бела, во нивите на Георгиеви, на простор од околу 200 × 150 м се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси и покривни ќерамиди. При обработувањето на земјата биле откриени темели од објекти и повеќе парчиња топена железна руда.
Каиро
Каиро (арапски القاهرة, al-Qahira =„Победничкиот“) — главен град на Египет, а воедно и најголем град во Африка и на Арапскиот Полуостров. Градот се протега од обете страни на јужниот дел на делтата на реката Нил. Градот бил за време на своето постоење центар на многубројни култури во Египет. Каиро е политички, економски и културен центар на Египет и на Блискиот Исток. Градот е престолнина на египетската влада, парламентот како и на сите државни, религиозни структури и дипломатски претставништва во Египет.
Историја
Почетоците на Каиро се наоѓаат во неколку пранаселби. Староегипетската населба на источниот брег на Нил, која од грците била наречена Мемфис ја доизградиле римјаните во тврдина. На север од неа, за време на арапското освојување во VII век н.е., бил изграден логор кој подоцна се развил во град. И дветата града расетеле на местото на денешната Каирска чаршија. Откако градот делумно бил уништен од страна на пожари, основале Абасидите нова населба на Нил. Откако Фатимидите во 969 година го освоиле Египет, основале главен град кој го нарекле ал Каира (al-Qahira -„Победничкиот„). Под власта на Мамелуките (1250-1517), станал Каиро најважен центар на исламската култура. Во 1517 година, Османлиите го освоиле Каиро и останале на власт во градот сè до XVIII век. Под водство на Наполеон I, француските трупи го освоиле Каиро во 1798 година, за време на нивната експанзија во Египет. Во 1801 година, градот е повторно освоен од страна на Османлиите. До средината на XIX век, поради зголемените долгови на Египет како и ослабувањето на Османлиското Царство, во Каиро постојано се зголемувало европското влијание. Исмаил Паша, кој владеел од 1863 до 1879 изградил доста објекти во градот и го искористил отворањето на Суецкиот Канал во 1869 година, да го презентира Каиро на европските сили како една вистинска метропола. Голем удел во развојот на градот имале заемите од странство каде што најважна улога играла Велика Британија. Тие ја диктирале и политиката на градот сè до Првата светска војна. Помеѓу војните, растело населението на Каиро со голема брзина и до пред почетокот на Втората светска војна ја достигнало границата од 2 милиони. Стапката на раст се задржала и во наредните години. Со текот на времето сликата на градот значително се променила преку високите станбени, комерцијални и владини облакодери. Како седиште на Арапската Лига и важната улога која ја имал во мировниот процес на Блискиот Исток, Каиро добива уште поголемо меѓународно значење. Конференцијата на светското население под закрила на ООН, која во 1994 се одржа во Каиро, само го утврдила, па дури и зголемила добриот углед на Каиро на меѓународната сцена. Тема на конференцијата биле проблеми, со кои, меѓудругото се соочува и Каиро. Тоа главно се пренаселеноста, сиромаштијата и делумно катастрофалната еколошка и социјална состојба. До пред неколку години Каиро го потресуваа терористички напади врз странски туристи од страна на исламски фундаменталистички групи. Целта на овие екстремистички организации е да се одвратат туристите од патување во Египет и да се дестабилизира внатреполитичката атмосфера.
Архитектура
Околината на Каиро е претежно пустина, а на север се граничи со Делтата на Нил. Во областа на самиот град се наоѓаат многу острови, а најголемиот е централниот al-Gesira, на којшто се наоѓаат Операта на Каиро (1869) и 187 метри високата кула. Повеќе мостови го поврзуваат островот со брегот на реката од спротивните страни. Во центарот на градот се наоѓаат плоштадот Тахрир - Mīdān et-Tahrīr (ميدان التحرير), каде што се наоѓа и седиштето на Арапската Лига, џамијата Оман Маркан - Mīdān el-Ōperā (ميدان الأوبرا) и автобуската станица Рамсес ( محطة رمسيس, Mahattat Ramsīs).
Сликата на градот ја збогатуваат многубројни градби од минатото. Од повеќето стотици џамии, најпознати се: Ибн-Тулун (од деветтиот век н.е.), Азхар и Ал-Хаким (двете од десеттиот век н.е.). Тврдината во источниот дел на градот е изградена во 1176 година н.е. од султанот Салахудин ал Ајуби. Во стариот дел на градот се наоѓаат огромни порти кои се остатоци од поранешната тврдина Каиро. Сепак, од вкупно 8, останати сè до денес уште 3 (Баб Зоела ; Баб ал-Наср и Баб ал-Фотух). Пазарите, каде што може да се најдат разни прехранбени производи, штоф и вредни метали, го поврзуваат денешниот економски живот во Каиро со традиционалните форми на трговија и занает. Надвор од чаршијата во која се наоѓаат стари населби и тесни премини, расте и се развива модерен Каиро со големи облакодери и модерни сообраќајници.
Стопанство
Местоположбата, помеѓу Јужна Европа, Ориентот и Африка била пресудна за Каиро да игра улога низ историјата како еден од најважните трговски центри во регионот. Најважни гранки на производството во градот се: преработка на метали, производство на текстил, обувки, мебел, тутун како и материјал за печатење. Тој е економски центар од најголемо значење во регионот, седиште на многу концерни и економски организации. Меѓународниот аеродром се наоѓа во североисточниот дел на Каиро. Во изминатите неколку децении е забележан рапиден раст на населението во египетската престолнина, а како најголема причина за тоа се смета големата стапка на раѓање. За да може полесно да се контролира растот, изградени се неколку мали градчиња во околината. Центарот на Каиро има 7.734.602, а заедно со околината и предградието 17.099.364 жители (податоци од 1 јануари 2005 година).
Образование
Најпознатиот образовен центар во Каиро е црковниот универзитетет ал-Азхар. Најстариот од четирите универзитети е основан во 970 година н.е. Градот располага со многубројни истражни институти и библиотеки. За најпознат музеј се смета во 1900 година изградениот Музеј на Египет во кој се наоѓаат значајни колекции од египетски историски богатсва, меѓудругото и златниот саркофаг на фараонот Тутанкамун (Tut-ench-Amun). Музејот на Арапската и Исламската Уметност (1903) опфаќа една голема колекција од поранешната исламска култура. Коптскиот Музеј (1901) ја следи историјата на коптската заедница во Египет. Во Мамут-Калил Музејот (1963), кој се наоѓа на западниот брег на Нил, се изложени дела од Ван Гог, Гоген, Рубенс и други познати европски и египетски уметници.
Европска кратковлакнеста мачка
Европската кратковлакнеста мачка, е раса на мачки со потекло од Шведска. Терминот исто така се користи како разработен начин за упатување на обичните домашни мачки во Европа, предизвикувајќи одредена конфузија бидејќи педигре мачките од оваа раса, исто така, треба да личат на типичните домашни мачки во Европа. Во Фондацијата за комуникација на Windows слична раса е позната како келтска кратковлакнеста мачка и во еден момент се сметаше за иста раса, но таа има одредена разлика од Европејците, меѓутоа Фондацијата за комуникација на Windows сега ги регистрира вистинските Европејци под оваа раса наместо под келтската кратковлакнеста мачка.
Улогата како раса на мачки што наликува на оригиналните домашни мачки во Европа ја имаа британските кратковлакнести мачки до почетокот на 20тиот век, иако подебели од мнозинството обични европски мачки, сè до 1949 година кога европската кратковлакнеста мачка беше признаена од Меѓународната федерација. Најстарата позната европска кратковлакнеста мачка регистрирана во ФИФЕ е родена во 1940 година, бидејќи потеклото на европската кратковлакнеста мачка претходи на формирањето на ФИФЕ во 1949 година.
Потекло
Европската раса може да се спореди со вид на домашна мачка, која се развила природно, т.е. без да подлежи на посебни правила за размножување.
Европското кратковлакнеста мачка има свои колеги во Велика Британија (британската кратковлакнеста мачка) и во САД (американската кратковлакнеста мачка), иако овие раси се одгледуваат подолго време. Меѓутоа, британската кратковлакнеста мачка била вкрстена со персиската и селективно се одгледувала за да стане мачка со малку скратена муцка и подебело крзно. За скандинавските одгледувачи беше збунувачки тоа што британската кратковлакнеста мачка во тоа време се нарекуваше и европска кратковлакнеста мачка, иако изгледаше поинаку. Фелинолошките здруженија ги препознаа двата типа на мачки како една раса, што значи дека беа оценувани според истите стандарди за време на изложбите на мачки, сè до 1982 година кога ФИФЕ го регистрираше скандинавскиот тип на европска кратковлакнеста мачка како посебна раса со свој стандард.
Очекуваниот животен век
Очекуваниот животен век зависи од тоа дали мачката е улична или не. Домашната мачка има просечен животен век од 14 години.
Темперамент
Расата е развиена од природните ловци на глувци во Европа со желба да ги зајакне најпосакуваните одлики на домашните мачки. Повеќето европски кратковлакнести мачки се силни и активни и по правило се пријателски расположени кон луѓето од сите возрасти. Добро се сложуваат со другите мачки и добро ги поднесуваат кучињата. Европските кратковлакнести мачки се интелигентни и разиграни, а повеќето од нив се стручни да ги чуваат куќите и градините без секаков вид глодачи. Тие имаат тенденција многу добро да се справуваат со промените и активниот дом, што ги прави погодни за семејства со деца.
Физички одлики
Во однос на изгледот, европската кратковлакнеста мачка е многу хармонична и еластична мачка, која треба да го даде целокупниот изглед на медиум без ниту една одлика да биде зголемена или намалена во споредба со оригиналните домашни кратковлакнести мачки во Европа. Европскотa кратковлакнеста мачка е мускулеста, со средна или голема мачка, со широки, добро мускулести гради. Јаките нозе се со просечна должина, а шепите се тркалезни. Опашката е прилично густа во основата, се стеснува до заоблен врв.
Главата е заоблена и треба да биде подолга отколку што е широка, што ја прави не толку тркалезна како главата на британската кратковлакнеста мачка. Ушите се со средна големина; ширината на увото одговара на висината на ушите, која има малку заоблен врв. Тие се прилично широко поставени и исправени. Очите се заоблени и може да бидат во која било боја.
Густото крзно на европската кратковлакнеста мачка е краток, сјаен и еластичен; што значи дека треба повторно да легне откако ќе биде набразден со рака што оди против влакната. Европската кратковлакнеста мачка треба да биде само кратковлакнеста. Дозволени се сите природни бои, како црна, црвена, сина и кремаста, сребрени или бели шари. Може да биде и чисто бела. Бојата на очите одговара на бојата на крзното, можат да бидат жолти, зелени или портокалови. Сините или чудните очи се дозволени ако бојата на крзното е бела.
Популарност
Расата е претежно популарна во Скандинавија, бидејќи сè уште има огромни популации на мачки со сличен изглед во Европа, а европските кратковлакнести мачки се за оние кои ја ценат еластичната раса која има избор за добар темперамент. Европската кратковлакнеста мачка е на списокот на загрозени раси во Шведска и е национална мачка на Финска.
Јагула
Охридска јагула, Anguilla anguilla (европска јагула) која ги населува водите од езерата и реките кои му припаѓаат на јадранскиот слив, припаѓа кон семејствота европски јагули, една од 16 видови слатководни од поширокото смејство на 400 видови, главно морски змиести риби обединети под ова име.
Опис и распространетост
Јагулата припаѓа на семејствота Anguillidae. Телото има змијолик облик кое во задниот дел (после аналниот отвор) странично е сплескано. Иако е покриено е со голем број ситни лушпи поради тоа што кожата е доста лигава лушпите и не се приметуваат. Бојата на телото варира и е различна во зависност од подлогата. Најчесто грбот е темнокафеав, маслинесто зелено кафеав а понекогаш и маслинестосив, дури бронзен. Бојата на јагулата се менуваат во сребренесто бела до синкасто металносива во периодот кога ќе тргне на познатиот свадбен пат. Стомакот и е обично жолтеникав или жолтеникаво бел. Главата е сплескана, устата крајна, релативно голема. Устата на јагулата е обрабена со повеќе реда ситни остри заби. Јагулаат има голема перка која го обрабува телото и започнува после првата четвтина од должината на телото и завршува зад аналниот отвор. Јагулата има еден пар мали градни перки пред кои се жабрените отвори. Распространета е речиси во сите води во Р.Македонија.
Историјат
Според некои процени јагулите настанале уште во периодот од пред 140-65 милиони години што на некој начин еволуциски ги прави современици на диносаурусите. Оваа јагула ги населува сите природни воодотеци што се поврзани со морето, а кои не се преградени со природни или вештачки пречки. Долгото плоскаво тело може да достигне должина од 200 см. и тежина од 6 кг. Ова се максималните вредности, кои важат само за женските примероци, додека машките се значително помали и достигнуваат максимум 50 см. должина и тежина од 200 г.
Телото е покриено со мали, речиси невидливи лушпи под кои се наоѓа развиен систем од капилари за апсорбирање кислород од воздухот и од водата, која го потпомага дишењето преку жабрите. Во вода 15% од кислородот се внесува преку овој систем, а надвор од неа дури 50% од кислородот се апсорбира преку кожата. Ова им помага да поминат некои помали растојанија по копно, за време на нивните долги и мистериозни патувања. Обликот на телото ја вбројува јагулата како еден од послабите пливачи меѓу рибите, иако тие во вода можат да постигнат завидни 35 км на час. Најмногу се осетливи на температура, потреси, а имаат и извонредно развиен осет за мирис и широки носни празнини, додека видот им е послабо развиен. Според некои истражувачи овие грабливи риби, освен што се хранат во вода, при посебни околности можат да излезат и надвор од неа и таму да го побараат својот оброк во некој полжав, црв или растение.