cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ерменски геноцид
Позицијата на христијаните во Османлиската империја и отворањето на ерменското прашање
Последица на Берлинскиот конгрес било значително губење на територијата на штета на Османлиската империја, а голем број турски бегалци, мухаџири, биле масовно преместени од изгубените области во областа на Мала Азија. Пристигнувањето на муџахедините во областа Анадолија дополнително ја влошила веќе лошата позиција на ерменската заедница. Ерменските интелектуалци во дијаспората почнале поинтензивно да се собираат околу идејата за конечно ослободување од турското владеење и создавање на независна ерменска држава. Во 1882 година е основана една од првите ерменски организации во регионот, Ерзурум, чија главна цел било самоодбрана од зголемените напади на соседните курдски племиња и бегалските мухаџири. Три години подоцна, во 1885 година е основана првата ерменска политичка партија Арменакан (Արմենական Կուսակցութիւն) кои се залагала за самоопределување и употреба на оружје во остварувањето на таа цел. Партијата Арменакан дејствувала во областа околу езерото Ван. Социјалдемократската партија Гнчакијан основана во 1887 година се залагала за целосно ослободување на целата историска Ерменија и воспоставување единствена држава со социјалдемократски карактер. Последна основана била Ерменската револуционерна федерација Дашнаксјутун (Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն, основана во 1890 година).
Масакр на Хамид (1894-1896)
Автократскиот султан Абдул Хамид Втори, кој дошол на власт во 1876 година одбил да ги спроведе преземените обврски од Турција со потпишување на Берлинскиот договор во 1878 година со образложение дека Ерменците не го сочинуваат мнозинството од населението во ниту една провинција на истокот од земјата и дека обвинувањата за грабежи и убиства против нив од страна на Османлиите биле фалсификувани и претерани. Наместо реформи, Абдул Хамид ја основаше паравоената формација Хамидија, која дејствувала под директна власт на султанот и се состоела од муслимански курдски платеници кои добиле од султанот „одврзани раце да го воспостават редот меѓу бунтовничките ерменски поданици на истокот на земјата“. Високите даноци наметнати од Портата врз христијанскиот дел од населението довеле до чести бунтови на месното население. Властите ги искористија овие бунтови како изговор за последната пресметка со Ерменците низ целата земја. Масовните протести на ерменското население во областа околу Батман во 1894 година Портата одговорила со испраќање на одред на Хамиди и дошло до судири во кои биле убиени најмалку 3.000 луѓе. Амбасадите на Франција, Русија и Велика Британија предложиле формирање на комисија за истражување на настаните во Батман, но Портата одбила каква било форма на мешање на странците.
Во текот на септември 1895 година, припадниците на ерменската заедница организирале протести во Истанбул барајќи реформи и крај на теророт. Имало судири со полицијата во кои биле убиени десетици демонстранти, а стотици биле повредени. Следувале масовни апсења и убиства, не само во Истанбул, туку и низ целата земја. На 8 октомври, локалните милиции изгореле околу 1.000 ерменски граѓани живи во Трабзон, а слични масакри се случиле и во други градови на истокот на земјата, во Дијарбакир, Битлис, Ерзурум, Харпут, Сивас и Ван. Фрустрирани од рамнодушноста на европските сили во врска со злосторствата врз ерменското население извршени на територијата на Отоманската империја, група од 28 вооружени револуционери од Ерменската револуционерна федерација извршиле инвазија на 26 август 1896 година во седиштето на Отоманската банка во истанбулска Галата и го зеле персоналот на банката како заложник. Напаѓачите ја држеле банката под опсада 14 часа и тие ја напуштиле откако тогашниот директор Едгар Винсент им ветил лична заштита. Во текот на следните два дена, османлиските власти убиле повеќе од 6.000 Ерменци во рациите низ Истанбул во наводни потраги по банкарските напаѓачи. Инцидентот бил нашироко објавуван во европските и американските весници, во кои султанот Абдул Хамид бил опишан како „крвав султан“, „проклет Абдул“ и „голем касап“. Иако самиот султан Абдул Хамид никогаш не бил директно вклучен во масакрите, сигурно е дека паравоените единици на Хамид, кои тој самиот ги основал, имале своја премолчена согласност за нивните постапки.
Точниот број на убиени Ерменци во погромите што се случиле помеѓу 1894 и 1896 година, а во историографијата се паметат како Хамидските масакри, никогаш не бил прецизно утврден, но според повеќето извори станува збор за убиени од 100.000 до 300.000. Германскиот министер за надворешни работи Ернс Јах пријавил 200.000 убиени и над 50.000 протерани Ерменци, додека француските дипломати ја сметаат оваа бројка за околу 250.000 убиени. Според германскиот лутерански мисионер Јоханес Лепсиус, кој служел во Турција за време на масакрот, биле убиени 88.243 лица и повеќе од 546.000 ранети, уништени 2.493 ерменски градови и се и уништени 649 православни цркви и манастири, 328 цркви биле претворени во џамии, а 649 православни села беа колективно преобразени во ислам.
Младотурската револуција и продолжување на погромот против Ерменците
Апсолутистичкото владеење на султанот Абдул Хамид Втори доведело до општо незадоволство во земјата, кулминирајќи со Младотурската револуција и државниот удар на 24 август 1908 година со кој султанот бил отстранет од власта и протеран во Солун. Младотурците се залагале за заживување на уставот од 1876 година и обединување на различни нации кои живеат на територијата на Отоманската империја во единствена нација обединета во централизирана парламентарна држава што ќе биде фактор што ги поврзува различните нации (панТурцизам). Младотурската идеја за еднаквост на сите граѓани во рамките на Империјата била поддржана од ерменските политички партии, а новите власти го признале правото на Ерменците на нивниот етнички простор за живеење. Биле донесени нови закони кои означиле крај на доминацијата на муслиманите над другите религиозни групи во земјата, но истовремено изразиле поддршка за имиграција на мухаџири од поранешните делови на империјата и особено го охрабрувале нивното населување во области каде што мнозинското население било христијанско.
Поддржувачите на сменетиот султан во пролетта 1909 година се обиделе да направат противнапад и да ја вратат традиционалната моќ. Бидејќи ерменските политички партии сесрдно ја поддржуваа Младотурската револуција, Ерменците повторно биле нападнати од националистички и свештенички фракции, а протестот против новите револуционерни власти се претвори во општа потера против Ерменците и другите христијани низ целата земја. Во април 1909 година, во градот Адана и низ историскиот регион Киликија се случиле масовни погроми против Ерменците во кои беа убиени околу 20.000 до 30.000 Ерменци и околу 1.300 Асиријци. Редовната османлиска армија, која требала да воведе ред и да ги смири немирите, според бројни извори, активно учествувала во убиствата и грабежите на ерменското население низ провинцијата Адана.
Турција во 1912 година претрпела целосен пораз во Првата балканска војна и изгубила дури 85% од своите територии на европско тло. Голем број муслимански бегалци ги напуштиле областите на Грција, Србија, Црна Гора и Бугарија и се повлекле кон централна Анадолија. Според статистичарите од тој период, во тој период во централна Анадолија се доселиле повеќе од 850.000 мухаџири од Балканот, кои револтирани од загубите, својот гнев го насочиле кон христијанските Ерменци, а според историчарот Танер Акјам, играле клучна улога во ерменскиот геноцид кој следел. За време на Првата балканска војна, значителен дел од Ерменците од Отоманската империја останале верни на османлиските власти, а околу 8.000 ерменски доброволци одиграле значајна улога во турската армија во борбите на Балканот. Од друга страна, гнчакистите и дашниците активно заземале анти-османлиска позиција, а во Тбилиси бил основан одред доброволци за борба против Турците.
Првата светска војна и ерменскиот геноцид
Младотурската револуција од 1908 година донела значителни промени во општествениот систем на Отоманската империја. Претходните политички ставови засновани на идеите за политички исламизам, панисламизам и османизам ги замениле идеите за панТурцизам, идеологија заснована на еднаквост на сите туркофони народи, без оглед на областа во која живеат. Еден од најважните идеолошки креатори на панТурцизмот во движењето Младотурци бил поетот и социолог Зија Гокалп (1876-1924), со чии идеи за единството на сите турски народи Турција влегла во Првата светска војна. Идеологија што ги исклучувала скоро сите не-Турци од политичкиот и граѓанскиот живот не била одобрена кај малцинските христијански народи на тогашна Турција, иако многумина сметале дека панТурцизмот е помало зло од политичкиот исламизам. Во следните години, идеологијата на панТурцизмот станала примарен вид на политичка активност на Младотурците.
Новата турска влада во општата војна што го зафатила европскиот континент кон средината на 1914 година виде идеална можност да ги постигнат своите цели во создавањето на поголема турска држава што ќе ги вклучи во нејзините граници сите области населени со припадници на туркофонските народи. Во врска со ова, турската влада потпишала таен договор со царството Германија на 2 август 1914 година и официјално влегла во војна на страната од централните сили на 30 октомври истата година. Примарната цел била да се прошири државната територија на исток и да се создаде коридор што ќе ги поврзе туркофонските области на територијата на Руската империја преку Кавказ. Ерменците, чиј животен простор се наоѓал точно помеѓу Турција од една страна и Русија од друга, биле првите на удар.
Веднаш по потпишувањето на договорот со Германија, турската влада започнала присилно да конфискува имот и добра (реквизиција) главно од христијанското население. Влегувањето на Турција во војната, домашната јавност го карактеризирало како „света војна со благородна цел“. На крајот на годината, Турција отворила фронтови на Кавказ, во близина на Галиполе и во правец на Персија.
Пред да влезат во војна, турските власти се обиделе да ги придобијат ерменските политички партии за нивните цели, не само на територијата на империјата, туку и на територијата на Рускиот Кавказ. Во овој поглед, претседателот на новооснованата османлиска специјална организација Тешкилат-и махсуса, Бахаедин Шакир присуствувал на VII Светски конгрес на Ерменската револуционерна федерација во Ерзурум (одржан од крајот на јули до 2 август), на кој тој побарал од ерменските политички партии поддршка за војната против Русија. На Ерменците им било ветено дека ќе создадат единствен автономен регион на Кавказ, но под турска власт. Бидејќи руските власти, од друга страна, им ветиле на Ерменците висок степен на автономија, ерменските претставници одлучија дека Ерменците мора да останат лојални на своите влади, во зависност од областа во која живеат. На овој начин, ерменските политички претставници се обиделе да го најдат најдоброто можно решение за себе, без оглед на резултатот од војната.
Незадоволна од резултатот на Ерзурумскиот конгрес, на 16 декември 1914 година, османлиската влада го повлекла „Ерменскиот сет на реформски закони“, со кој се гарантирала голема автономија за Ерменците во источна Турција. Само неколку часа по потпишувањето на тајниот договор со Германија, била најавена општа мобилизација на работоспособното население на целата територија на Отоманската империја. Прво, биле мобилизирани сите работоспособни мажи на возраст од 20 до 45 години, а потоа и оние на возраст од 18-20 и 45-60 години, кои првично служеле како логистичка поддршка. Уште во декември 1914 година, турската армија предводена од Енвер Паша започнала обемни воени операции на источните граници со цел да ја опколи руската кавкаска армија и да ги врати териториите изгубени во руско-турската војна од 1877-1878 година. Меѓутоа, во Битката кај Сарикамиш (се водела од 24 декември до 17 јануари), турската армија претрпела тежок пораз, а по неговото враќање во Истанбул, Енвер Паша ја наведел ерменската соработка со Русите како клучна причина за поразот. На 25 февруари 1915 година Енвер Паша, кој во тоа време бил вршител на должноста министер за војна, ја донел „Директивата 8682“ за зголемување на безбедносните и мерките на претпазливост во сите воени единици со цел да се избегнат потенцијални соработки со непријателите. Во согласност со таа директива, на Генералштабот му било наредено целосно да ги демилитаризира сите етнички Ерменци кои служеле во османлиската војска, а од христијанското цивилно население било одземено сето оружје. Директивата директно ја обвинува дури и ерменската црква за соработка со непријатели и откривање на државни тајни на Русите. Демилитаризираните ерменски војници биле префрлени во работнички логори и работничко логистички баталјони. Разоружувањето на ерменските војници во рамките на османлиската армија спречило каква било форма на отпор од страна на ерменското население за време на депортациите што следеа истата година. Разоружувањето било проследено со грабежи и убиства, а помеѓу ноември 1914 и април 1915 година биле изгорени и ограбени меѓу 4.000 и 5.000 ерменски села на истокот на земјата, а биле убиени околу 27.000 луѓе, претежно цивили.Во својот извештај, тогашниот американски амбасадор во Турција, Хенри Моргент, ги опишал овие настани како вовед во целосно уништување на ерменскиот народ, додека Талат Паша ги опишал овие настани како „чин на самоодбрана и спречување на дестабилизација на земјата".
Опсада на Ван
По поразот во Битката кај Сарикамиш, ерменскиот град Ван станал центар на стратешки интерес, како за османлиската држава, така и за Русија. Сфаќајќи ја опасноста од насилен прогон, Ерменската револуционерна федерација работела тајно во градот во текот на целата 1914 година и ги снабдувала своите жители со оружје за самоодбрана. Откако ерменските доброволци под команда на генералот Андраник Озанијан се бореле на страната на Русите за време на операциите во близина на Сарај (19 ноември 1914 година), османлиските власти побарале од жителите на градот да ги екстрадираат ерменските дезертери и сите телеграфски и телефонски врски со градот биле отсечени. Тогашниот гувернер на покраината Ван, Цевдет-бег имал одред курдски и черкески групи под директна команда во таа област, кои поради нивната суровост честопати се нарекуваа „баталјон за колење“. На 19 април 1915 година, Џевдет-бег побарал од ерменските водачи присилно да регрутираат најмалку 4.000 способни луѓе од градот, а под маската за почитување на тогашниот османлиски закон за задолжително регрутирање, се обиделе да ги елиминираат потенцијалните одбранбени единици, со што го зазеле градот Ван без отпор. Масовните убиства што започнале неколку недели порано и ескалирале на 19 април, кога за само еден ден биле убиени над 2.500 Ерменци во градот Ерчис. Следниот ден, османлиската армија започнала опсада на Ван, во чиј ерменски кварт околу 30.000 постојани жители од ерменска националност и уште 15 000 ерменски бегалци од околните области живееле на само еден квадратен километар во тоа време. Само околу 1.500 војници вооружени со 1.000 пиштоли и околу 300 пушки се спротивставиле на османлиските единици во градот. Опсадата траела до 23 мај, кога во градот влегол одред на руската армија под команда на генерал Јудениќ. Се проценува дека османлиските трупи убиле и масакрирале најмалку 55.000 Ерменци во провинцијата Ван во тој период.
Техџариски закон, масовни депортации и масовни погубувања на Ерменци
Во мај 1915 година, Мехмед Талат-паша испратил барање до кабинетот на големиот везир Саид Халим-паша да донесе привремен закон со кој ќе се легализираат депортациите и преместувањето на сите оние што се сметаат за потенцијална опасност за државата, што „ќе спречи бунтови и Ерменски злосторства против Турците во бројни области низ целата земја“. Во своето барање, Талат-паша особено се осврнал на настаните во Ван што се случиле еден месец порано, а во кои според османлиската статистика загинале околу 150.000 Турци.
Иако законот за присилна депортација првично важеше само за пограничните области долж границата со Русија, неговите одредби наскоро почнале да се применуваат низ целото Царство. „Привремен закон за депортации“ или „Техџирски закон“ (Tehcir Kanunu; Sevk ve İskân Kanunu) бил усвоен од турскиот парламент на 27 мај 1915 година и стапил на сила на 1 јуни (Техџирскиот закон официјално престанал да важи на 8 февруари 1916 година) и ја легитимирал присилната депортација и преселувањето на сите оние што се сметале за потенцијална закана за државата. Според планот за депортација, на вкупното ерменско население не им беше дозволено да надмине 10% од месното население и тоа било „единствениот валиден начин“ да се спречат конфликтите со мнозинското муслиманско население.
Усвојувањето на Техџирскиот закон, со кој се легализирала присилна депортација, конфискација на имот и масовни убиства на оние кои се спротивставувале, наишло на бројни осуди ширум светот и иако тогашните турски сојузници официјално реагирале благо, интересно е што во повеќето австриски и германски историските документи од тој период содржат детални описи за убиствата и протерувањата од очевидци кои присуствувале. Американскиот претседател Теодор Рузвелт подоцна ги окарактеризирал турските злосторства врз Ерменците како „најголемото и најстрашното злосторство што се случило за време на војната“. Американскиот Њујорк Тајмс објавувал детални вести на дневна основа за масовните злосторства на Турците врз ерменското население, со секојдневни изјави дека станува збор за систематски и организирани погроми извршени од страна на највисоките државни органи.
Швајцарскиот историчар Ханс Лукас Кајзер (специјалист по османлиска и турска историја) врз основа на документите потпишани од Талат Паша заклучил дека тогашните турски власти имале јасни и недвосмислени геноцидни намери насочени кон христијанското население во таа земја. Врз основа на документацијата, германскиот историчар со турско потекло Танер Акјам изјавил дека главниот координатор во геноцидните акции против Ерменците бил Талат Паша. Главната улога во погромите против Ерменците ја имала организацијата Тешкилат-и махсус, чие седиште било во Ерзурум и во која биле околу 34.000 вооружени лица. Повеќето од нив биле бандити и криминалци, башибозучи. Самата организација била под директна команда на Талат Паша. Членовите на оваа организација беа познати по големите ужасни злосторства, а за нивната суровост најдобро сведочи изјавата на Вехиб-паша, тогашниот командант на Османлиската трета армија, кој ги нарекол припадниците на оваа група „касапи од човечката раса“.
Жените и децата од градот Ордуа на северниот брег на Црното Море беа качувани во пловила под изговор дека ќе бидат пренесени во Самсун, а потоа бродовите пловеле кон отворено море кадешто сите биле едноставно фрлени во вода. За време на судењето за воени злосторства во 1919 година, началникот на полицијата во Трабзон изјавил дека тој лично ги избрал најубавите ерменски девојки, кои потоа ги испратил во Истанбул како подароци на водачите на Итихад. Единицата Џевдет-бег, позната како „Баталјон на колење“ (kesab taburi), целосно ги „исчистила“ јужните делови на тогашната Западна Ерменија од ерменското население. Војниците на Џевдет го опколиле градот Битлис и барале пари од локалното ерменско население во замена за слобода. Откако бил платен откупот, целото ерменско население било уапсено, мажите беа убиени на самото место, младите девојчиња биле продадени како робови, додека преостанатите Ерменци биле депортирани на југ, кадешто биле удавени во Тигар. Околу 15.000 Ерменци биле убиени во Битлис, а целиот нивен имот бил предаден на локалните турски и курдски мухаџири. Во исто време, целото ерменско население кое живеело во селата околу Битлис било убиено.
По Битлс, баталјоните на Џевдет-бег тргнале на северозапад кон градот Муш, кадешто владееше привремено примирје по мајските турско-курдски напади врз Ерменците. Веднаш по влегувањето во градот, сите ерменски мажи биле убиени со бајонети, додека жените и децата биле собрани во штали кои потоа биле заклучени и запалени. Потоа следувале напади врз Ерменците во областа Батман, каде месното население пружало помал вооружен отпор. Во градовите сместени на бреговите на Црното Море, погубувањата на христијанското население било извршено главно на отворено море, а живите луѓе биле едноставно фрлени во морето. Во градот Елазиг, за еден ден биле убиени околу 13.000 луѓе, а меѓу нив имало и студенти и наставници на колеџот „Еуфрат“, основан од американски мисионери. Истата судбина ги снашла и Ерменците од Мерзифон, град во кој дејствуваше американскиот протестантски анадолски колеџ и каде биле убиени околу 12.000 луѓе. Иако претседателот на колеџот, преку американскиот амбасадор, успеал да обезбеди безбедна евакуација за студентите и наставниот кадар на колеџот, локалните власти наредиле депортација во пустината на сите студенти и наставници, кадешто беа убиени. Сите Ерменци од Анкара (претежно римокатолици) биле протерани и убиени. Градовите Битлис и Ерзурум на крајот биле етнички целосно исчистени, не само од ерменското население, туку и од христијанското население, без оглед на етничката припадност. На 9 јуни 1915 година, Министерството за внатрешни работи издало барање до локалните власти во Ерзурум по итна постапка да го продадат целиот имот на ерменското население, кое очигледно не било во можност да се врати во областа.Ерменците кои живееле во областа на Киликија доживеале уште полоша судбина. По масовните апсења, колони луѓе биле испратени во пустинските области во внатрешноста; било строго забрането да се хранат затворениците, а локалните муслимански паравоени формации составени од турски, курдски и черкески единици имале слобода да прават со затворениците што сакаат. Поради сето тоа, само околу 20% од оние што отишле во тие колони пристигнале живи на последните места за собирање во пустината. Ерменските затвореници од западните провинции релативно безбедно пристигнале својата крајна дестинација, градот Дир ез-Зор во сириската пустина, каде наскоро биле убиени или изгладнети. Во текот на летото 1915 година областа на депортации се проширила на териториите на модерна Сирија, а според некои податоци, само во логорите околу Дир ез-Зор, над 150.000 Ерменци биле убиени од страна на локалните паравоени единици, со цел да се спречи натрупување на поголем број Ерменци на едно место.
Еден од директните докази за убиствата се изјавите на четворица високи османлиски функционери со арапско потекло, кои за време на војната побегнале во Русија. Така, генералот Саид Ахмед Мухтар ал-Баја, кој бил во Трабзон во текот на 1915 година, му рекол на британскиот дипломат Марк Сајкс дека убиствата се случиле по наредба на највисоките органи и дека на војниците им било дозволено да пукаат во сите „дезертери“ без предупредување. Зборот „дезертер“ бил користен како шифра за Ерменците.
Убиствата на ерменски граѓани биле придружени со невидено варварство и грабежи. Според сведочењето на трговецот Мехмед Али, Асент Мустафа и гувернерот на Трабзон Jamамал Азми присвојувале вредни предмети во време од 300.000 до 400.000 златни османлиски фунти (што во тој период изнесувало околу 1,5 милиони американски долари). Американскиот конзул во Алепо во извештајот до својата влада напишал дека е очигледно дека во Турција постои систематски план за грабеж на христијански, пред сè ерменски имот. Конзулот во Трабзон напишал дека Турците упаѓале во ерменски куќи и одземале сè што може да се земе од таму. До крајот на летото 1915 година, за само неколку месеци, огромното мнозинство од предвоената ерменска популација на Отоманската империја било убиено, а масовните антиерменски убиства во централна и западна Анадолија продолжиле и по август 1915 година.
Еден од методите што систематски го спроведувале османлиските власти при елиминацијата на ерменското население во помалите села, било палењето живи луѓе. Еитан Белкинд, кој како агент на еврејската шпионска мрежа Нили, успешно се инфилтрирал во главниот штаб на Кемал Паша, на подоцнежните судења сведочел дека бил сведок на затворањето и потоа палењето на најмалку 5.000 ерменски затвореници. Поручникот на османлиската армија Хасан Маруф во неколку наврати сведочел дека османлиските војници го убивале населението во помалите села собирајќи ги сите во една поголема зграда, обично во штала, која потоа ќе ја заборавеле и запалиле. На судењето во Трабзон, Маруф изјавил дека властите наредиле палење на затвореници затоа што тоа е „најефикасниот и најчистиот начин да се реши проблемот на голем број луѓе на мала територија“. Некои турски војници заробени од руските сили подоцна тврделе дека имало мирис на изгорено човечко месо во областите каде луѓето биле запалени денови по злосторствата. Историчарот Вахан Дадријан дошол до заклучок дека околу 80.000 Ерменци од околу 90 села во областа на Малското плато биле убиени со палење.
Еден од начините на погубување во крајбрежните области на бреговите на Црното Море во околината на Трабзон било давење. Овој вид на погубување го вршеле османлиските војници главно врз жени и деца. Затворениците ги качувале на бродови кои потоа пловеле на отворено море далеку од копно, а потоа живите луѓе едноставно биле фрлани од палубата во морето. Дадријан проценува дека околу 50.000 ерменски жени и деца биле убиени на овој начин во Трабзонскиот санџак. Овој вид на убиство подоцна бил потврден во судењата за воени злосторства. Во внатрешноста, жртвите честопати се давеле во реки во кои ги фрлале од високи карпи и клисури. Така, во близина на Ерзинџан, реката Еуфрат го сменила својот тек за неколку стотици метри поради бројните насобрани трупови во коритото, а Дадријан изјавил дека слични погубувања се случиле на Тигар и неговите помали притоки.Последниот голем масакр врз ерменското население за време на Првата светска војна се случило во септември 1918 година во Баку кога кавкаската исламска армија на Енвер Паша со поддршка на локалните азербејџански единици, го нападнале градот и масакрирале помеѓу 10.000 и 30.000 Ерменци во само неколку дена.
Концентрациони логори
Преживеаните од маршевите на смртта на крајот биле депортирани во еден од 25те концентрациони логори основани по налог на османлиските власти и кои служеле како крајни дестинации на депортираните луѓе. Овие логори се наоѓале главно во областа што денес одговара на пограничната зона помеѓу модерна Турција, Сирија и Ирак, а Шукра Каја, една од најблиските соработници на Талат Паша во тоа време, била назначена за управител на логорот. Логорите се разликуваа по нивната намена. Некои од нив служеле како центри за привремено собирање, додека други, како што се камповите Раџо, Катма и Азаз, биле користени како масовни гробници и биле во голема мера напуштени до есента 1915 година. Концентрациони логори како што се логорите Лале, Тафриџ, Дипси, Дел-ел и Раш ал-Аин биле намерно отворени за луѓе кои очигледно умирале. Се проценува дека над 80.000 затвореници починале во логорот Руш ал-Аин само во 1916 година. Условите за живот на затворениците во логорите биле нехумани, а турските воени власти строго забраниле достава на храна и пијалоци на затворениците, што значително ја зголемила стапката на смртност.
Според извештајот на германскиот конзул во Алепо, повеќе од 60.000 луѓе биле погребани во масовни гробници само околу градот Маскана, додека бројот на оние кои починале од глад и истоштеност во околните пустински области, чии тела не биле закопани, не може да се утврди. Конзулот Рослер во својот извештај споменал и дека турските војници честопати фрлале измет од коњи како храна на затворениците.
Еден од најголемите логори на смртта се наоѓал во градот Дир ез-Зор, во центарот на сириската пустина. Луѓето што биле донесени во кампот се чуваа на отворено, под ведро небо и немале никави извори на храна и вода. Точниот број на луѓе што поминале низ кампот е невозможно да се одреди, исто како и бројот на оние кои починале од глад и болести. Според некои документи, сигурно е дека најмалку околу 150.000 луѓе биле убиени во и околу логорот, додека вкупниот број на жртви во овој логор се проценува на помеѓу 300.000 и 500.000.
Силувања како дел од тортура врз ерменски жени и девојки
Според историчарот Танер Акјам, присилната проституција, силување и други форми на сексуално насилство биле широко распространети низ целата област, а началниците на воените единици им дозволувале на нивните војници каква било форма на злоупотреба на затворениците без опасност од казна. Некои членови на германската армија стационирани во Дир ез-Зор дури учествувале и во отворањето на бордел каде заробени ерменски девојчиња биле принудени на проституција. Ерменските девојки често биле продавани како робинки на јавни лицитации во Дамаск. Продавачите биле претежно војници или високи функционери кои воделе ги воделе логорите и ги придруживале колоните депортирани Ерменци. Германскиот конзул во Мосул напишал дека ерменските жени се продаваат по многу ниски цени и дека максималната можна цена за една Ерменка била не повеќе од 5 пиастри.
Карен Јепе, која во тоа време работела во Алепо како хуманитарен работник на Лигата на нациите, во 1926 година изјавила дека од неколкуте илјади жени и девојки со кои разговарала во тоа време, само една од нив и самата потврдила дека не била жртва на силување. Германскиот конзул во Алепо, Рослер, исто така споменал за масовни силувања во своите извештаи, а особено ги споменал оние девојки и жени кои биле физички попривлечни, и кои биле „обично“ силувани од 10 до 15 мажи истовремено и кои после силувањето едноставно ги оставале да умрат (многумина умирале за време на самиот чин).
Медицински експерименти врз затвореници
Турските власти барале изговори за целосно уништување на ерменската етничка група во генетиката. „Ерменците се сметаат за понизок вид кој според ниеден закон на биологија не може да се изедначи со муслиманското население.“ Бројни турски научници ги нарекле „смртоносни микроби“. Главниот пропагандист на ваквата расна сегрегација бил доктор Мехмед Рашид кој беше гувернер на Дијарбакирскиот санџак за време на геноцидот. Според очевидци, Рашид лично учествувал во тортура врз затвореници во неколку наврати. Тој наредувал некои затвореници да бидат понижувани затоа што „нема разлика меѓу Ерменците и коњите“ и подоцна истите тие да бидат распнати на крст.
Лошата хигиена и недостатокот на соодветни лекови довеле до бројни епидемии во редовите на турската армија, поради што секој десетти војник бил убиен. По наредба на официјалниот лекар на Третата армија, Тевфик Саглам, централната болница во Ерзинџан работела на производство на вакцина против тифус, а ерменските кадети, војници и затвореници биле користени како експериментални зајаци врз кои ефектот на новата вакцината била тестирана. Експериментите биле директно водени од професорот на медицинско училиште во Истанбул, Хамди Суат Акнар, кој им инјектирал на пациентите крв заразена од тифус. Доктор Акнар, кој подоцнал починал во душевна болница во модерна Турција, се смета за основач на модерната турска бактериологија, а неговата куќа во Истанбул е претворена во спомен-музеј. Експериментите на Акнар врз затворениците биле одобрени и од главниот санитарен инспектор на османлиските вооружени сили, Сулејман Нуман. Експериментите биле јавно осудени од бројни германски и турски лекари кои присуствувале на нив поради големото варварство. Така напишал доктор Џемал Хајдар во писмото до министерот за внатрешни работи во 1918 година и овие експерименти ги карактеризирал како варварски чин и научно злосторство. Според изјавите на Хајдар, стотици ерменски затвореници починале во овие експерименти.
Турските лекари, спроведувајќи разни медицински експерименти, убиле десетици илјади ерменски деца на кои им беа инјектирани смртоносни дози на морфиум или други токсични материи. Овој вид погубување најмногу се одвиваше во училиштата и болниците, со образложение дека станува збор за задолжителна вакцинација. Луѓето често биле убивани во парни бањи, во кои потоа се испуштале мешавини на токсични гасови. Кај жртвите на медицинските експерименти, лекарите ги навеле болестите како официјални причини за смртта, а телата биле однесени од болниците во тајност и погребани на непознати локации. За шест месеци, доктор Тевфик Русту Арас, тогашен шеф на здравствената служба, бил директно задолжен за транспорт и закопување на тие трупови, кои беа закопани во длабоки јами и покриени со дебели слоеви на вар.
Конфискации на ерменски имот
На 16 мај 1915 година, османлиските власти издале тајна директива под наслов „Административна инструкција за движен и недвижен имот напуштена од депортирани Ерменци поради последиците од војната и невообичаени политички околности“. По официјалното усвојување на директивата, биле формирани специјални комисии, „Комисија за напуштен имот“ (Emvâl-i Metrûke İdare Komisyonları) и „Комисија за конфискација“ (Tasfiye Komisyonu), чии задачи биле да соберат детални податоци и да ја проценат вредноста на „напуштениот ерменски имот“, сè заради негова евентуална заштита од узурпација. До јануари 1916 година, работеле 33 такви комисии низ целата земја. По присилното заминување на депортираните, првиот приоритет била продажба на добитокот и стоката што се сметала за расиплива. Продажбата требало да се изврши преку јавни лицитации, а сите пари добиени на овие аукции требало да се чуваат на безбедно место и на крајот им се вратат на сопствениците. Откако комисиите ја собрале релевантната документација за недвижнини според директивата, членовите на мухаџирите (муслимански бегалци, претежно од Балканот за време на Балканските војни) се населиле во областите од кои биле протерани Ерменците. Откако се населиле во областа, новите сопственици морале да го пријават целиот имот што им е даден, додека земјоделското земјиште како лозја и маслинови градини биле поделени на еднакво рамниште, без оглед на кого претходно припаѓале имотите. Предмети и згради што не биле од потреба на новите сопственици биле продадени на јавни лицитации. Населувањето на муслиманските бегалци на поранешните ерменски имот бил јасен сигнал за турските власти дека не е можно враќање на имотот во иднина на оние што ги преживеале депортациите.
Уште на 29 мај 1915 година бил донесен Техџирскиот закон, со кој се легализирало масовното прогонување на Ерменците, но истиот закон им забранил на сите што биле предмет на депортации да располагаат со нивниот имот, па затоа им било спречено да го продаваат. Наместо тоа, сите депортирани требало да ги предадат деталните исправи за сопственост на нивниот имот на локалните власти:
По усвојувањето на Техџирскиот закон, Канцеларијата за бегалци и племенски заедници (Iskan-i Asairin Muhacirin Muduriyeti), која работела како дел од Министерството за внатрешни работи во јуни 1915 година добила задача да се занимава со ерменски имот што го оставиле протераните и претепани сопственици. Оваа комисија, чија работа всушност била финансирана со продажба на конфискуван имот, го донела Привремениот закон за експропријација и конфискација, кој бил објавен во Службениот весник на 27 септември (или 13 септември според тогашниот официјален исламски календар), а потоа на 8 ноември донела нови директиви за спроведување на наведениот закон. Со овој закон покрај одземањето на имотот на христијанските Ерменци, овозможило преместување на турското малцинство од европските делови на поранешната империја, а исто така им овозможило на локалните политичари да се збогатат. Законот не ја регулирал само конфискација на личен имот на поединци (земјиште, згради и банкарски сметки), туку и конфискација на згради што биле во јавна сопственост (цркви, училишта, болници). Објектите од важност за армијата и воените дејствија се сметале за приоритети и биле одземени врз основа на посебен декрет. Според законот, сите конфискации на имот биле забранети пред нивните сопственици да бидат депортирани, што им го прави целосно невозможно да го задржат својот имот на кој било начин во отсуство на сопствениците. Иако законот како таков се сметал за привремен правен акт, неговата главна цел била трајно етничко рекомпонирање на одредени делови од земјата и замена на ерменското христијански малцинство со исламско турско мнозинство.
Иако законите за преселување формално содржеле написи кои им дозволувале на сопствениците на недвижнини да покренат тужба доколку не се задоволни од начинот на третирање на нивниот имот, вистинската цел на законот била да го Турцизира регионот и економските капацитети во областите со поранешно христијанско мнозинство. Целиот приход од продажбата на конфискуваниот имот бил заведен во архивата на Министерството за финансии под маска за можно враќање на корисничките сопственици. Законот им дозволувал на сопствениците да бараат враќање на имотот, како и надомест на штета направена за време на нивното отсуство. Сепак, според истиот закон, побарувањата за враќање на имотот и надомест на штета можеле да ги поднесат сопствениците на објектите само во времето на нивното напуштање, така што идните наследници и полномошници ќе изгубат какво било право над тој имот. Една од одредбите на законот била дека конфискуваниот имот може да се добие само од жители муслимани, додека нетурските муслимани можеле да ги остваруваат овие права само со посебни дозволи од Министерството за внатрешни работи. На овој начин највредниот одземен имот легално паднал во рацете на локалните политички и воени елити, што довело до нивно огромно богатење.Влијанието на тој закон било забележано по само неколку дена. Така, германскиот амбасадор во Истанбул во јуни 1916 година во своите извештаи навел дека конфискуваниот ерменски имот, чија вредност Комисијата би ја проценила на пример 100 турски фунти, следниот ден ќе се продавал на аукција на висок функционер за само 2 турски фунти.
Покрај црквите и манастирите, биле одземени и сите други јавни образовни објекти и Министерството за внатрешни работи строго наредило овие згради да им се даваат исклучиво на муслиманите:
Врз основа на тој указ, сите поранешни приватни ерменски училишта беа претворени во османлиски турски училишта, а целиот училиштен прибор од нив бил даден за употреба на локалното муслиманско население. До раните 1930-ти, скоро целиот предвоен имот што им припаѓал на Ерменците бил конфискуван и оттогаш турските власти никогаш не спровеле процес на враќање на украдениот имот. Законот за привремено напуштен имот на ерменското население останал во сила во Турција цели 73 години, сè до 11 јуни 1986 година. Масовната конфискација на ерменскиот имот им овозможила на тогашните припадници на пониските слоеви на турското општество (селани, војници и работници) да се искачат чекор погоре на социјалното скалило, со што се формирала средната класа на турското општество, а одземената ерменска економска инфраструктура станала камен-темелник на турската економија.
Иако точни податоци за имотот конфискуван за време на ерменскиот геноцид не може да се добие на кој било начин, врз основа на некои документи од приватните архиви на Талат Паша, добиена е бројка од 20.545 конфискувани згради од јавна важност, вклучително и 267.536 хектари обработлива земја, 76.942 хектари лозја, 703.941 хектар маслинови градини и 4.573 хектари боболки.
За време на Париската мировна конференција во 1919 година, ерменската делегација проценила дека материјалните загуби на Ерменската апостолска црква само на територијата на Отоманската империја достигнала околу 3,7 милијарди американски долари (што денес изнесува околу 51 милијарда долари). За време на конференцијата во февруари 1920 година, ерменската делегација упатила дополнителни барања за враќање на целиот ерменски имот запленет од турските власти. Ерменската делегација доставила докази за уништување и конфискација на околу 2.000 цркви и околу 200 манастири, додека вкупната вредност на конфискуваниот и уништен приватен имот на Ерменците во Турција се проценило на 14,6 милијарди долари (што е вредност од 328 милијарди американски долари денес) Турските власти никогаш не одговориле на овие барања и враќањето никогаш не се случило.
Проблемот со конфискуваниот ерменски имот бил спомнат во бројни меѓудржавни договори меѓу тогашната Демократска Република Ерменија и османлиската држава, а мировните договори на Батуми (потпишан на 4 јуни 1918 година) и на Севр (потпишан на 10 август 1920 година) содржеле одредби во врска со враќањето на ерменскиот имот. Членот 144 од Договорот во Севр наредил распуштање на турските комисии за ликвидации и напуштен имот и поништување на законот за конфискација. Сепак, сите одговорни за конфискацијата на ерменскиот имот за време на војната станале приврзаници на Турското национално движење, кое дошло на власт во Турција по распадот на османлиската држава. Со основањето на Турската Република и потпишувањето на Лозанскиот мир во 1923 година практично сите одредби на Договорот во Севр биле поништени, а новоформираните турски власти продолжиле со конфискација на ерменскиот имот.
Покрај недвижностите, значителни финансиски средства и вредни предмети што некогаш им припаѓале на Ерменците биле депонирани во османлиските државни трезори или во германските и австриските банки за време на војната. По депортацијата на ерменското население, сите нивни тековни и депозитни сметки во турските банки беа пренасочени кон државната каса во Истанбул. Турските власти само во германската Рајхсбанк во Берлин во текот на 1916 година депонирале над 5 милиони турски златни фунти (што е вредност од околу 30.000 килограми злато), а според некои документи скоро целата вредност биле украдени ерменски пари. Голем дел од готовинските депозити во банките и други финансиски институции, кои припаѓале на ерменски клиенти, биле запленети од државата веднаш по депортацијата. При извршување на депозитот секој депонент би добил соодветен документ како доказ. Сепак, откако започнале депортациите, законот забранил враќање на парите, а многу потомци на жртвите на овие грабежи сè уште ги имаат овие сертификати за депозити.
Културен геноцид
Составен дел од геноцидот врз ерменскиот народ во Отоманската империја било систематско уништување на вековното ерменско културно наследство во таа земја и бришење на сите траги од нивното постоење на тие простори. Уништени биле ерменски културно-историски споменици, цркви и манастири, а верските објекти често биле претворани во џамии, ерменските гробишта се орале и се претварале во обработливо земјиште каде што обично се сеела пченица и пченка, ерменските населби во турските градови биле урнати и претворени во исламски населби, а била извршена и масовна туркизација на сите етноними кои имале врски со ерменскиот јазик.
Според податоците од 1914 година под јурисдикција на Ерменската Цариградска патријаршија имало не помалку од 2.549 згради и институции, од кои имало повеќе од 200 манастири и не помалку од околу 1.600 цркви. За време на периодот во кој биле извршени масовни ликвидации на ерменското население и етничко чистење, уништени биле голем број архитектонски споменици кои биле во директен контакт со ерменскиот народ. Голем број цркви и манастири биле целосно уништени, а оние што биле поштедени од уривање биле претворени во џамии и кавансараи. Турските власти го продолжиле културицидот на ерменскиот подвижен и недвижен имот по Првата светска војна, до крајот на 1960те. Според проценките на УНЕСКО од 1974 година само 913 ерменски архитектонски локалитети останале на територијата на источна Турција, од кои 464 згради биле целосно уништени, 252 биле во урнатини, а 197 од нив биле сериозно оштетени и барале сериозна реконструкција.
Кон крајот на 80те и раните 90ти, британскиот историчар Вилијам Далримпл, благодарение на некои истражувања, дошол до директен доказ дека турските власти продолжиле да ги уништуваат ерменските културни и историски споменици низ целата земја на смислен и систематски начин. Со исклучок на ситуациите во кои некои згради се срушиле поради природни катастрофи (земјотреси, бури), факт е дека постоело целосно отсуство на турските власти за да се спречи понатамошно уништување на овие згради, а во некои области месното население дури било охрабрувано од урнатините да го користат каменот како градежен материјал. Слични изјави претходно дале и францускиот историчар Jeanан-Мишел Тиери кога турските власти дури го осудиле во отсуство на тримесечна општокорисна работа откако тој поднесол иницијатива за обнова на ерменската црква во источниот турски град Ван. Тиери го спомнал и случајот од 1958 година кога локалните власти од селото Ошкаванка се обиделе да ја урнат постојната ерменска црква, но биле спречени во тоа од страна на локалните муслимански жители кои ја користеле зградата како силос за жито.