cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Махатир Мохамад
Рани години (1981-1987)
Во економската сфера, Махатир ја наследил од своите претходници нивната економска политика т.н Малезиската нова економска политика, која била изработена со цел да ја подобри економската состојба на малезиската нација и автохтоните народи, преку афирмација на малезиската економска моќ. Махатир во раните 80-ти години на XX век започнал со процес на приватизација на државните компании и се залагал за либерализација на малезиската економијата во комбинација со развој и афирмација на малезиските компании и фирми. Неговата влада ги приватизирала авиокомпаниите, комуналните и телекомуникациските компании, до средината на 90 - те години на XX век биле спроведувани по 50 приватизации на годишно ниво.
Процесот на приватизација генерално ги подобрил условите за работа на Малезиците, а владата си обезбедувала значајни приходи за буџетот. Меѓутоа, голем дел од приватизациите се случиле без јавен тендер и во коритс на лица кој биле блиски со владеачката партија или Махатир. Еден од најзначајните инфаструктурни проекти од тоа време била изградбата на автопатот Север-Југ, кој се движел од тајландската граница па сè до Сингапур, договорот за изградба на овој проект им бил доверен на лица кој биле блиски со ОМНО. Махатир го надгледувал и создавањето на малезиската компанија за производство на автомобили Протон, која била заеднички проект на малезиската влада и Мицубиши. Протон со заштита на малезиската влада кон крајот на 80-те години на XX век станал најголем производител на автомобили во југоисточна Азија.
Во првите години од управувањето на Махатир дошло до заживување на исламот меѓу Малезиците, кои сè повеќе станувале конзервативно ориентирани. Панмалезискаката исламска партија која во 70-те години влегле во владата на ОМНО, започнала со сè поголема исламска политика под водството на Јусуф Рава. Како одговор на зголемениот број на гласачи со исламска провиненција, Махатир дозволил формирање на исламски институции, како што е Меѓународниот исламски универзитет на Малезија кој можел да го промовира исламското образование под контрола на државата. Махатир успеал да го придобие Анвар Ибрахим, водач на Малезиското исламско младинско движење (МИМД). Владата на Махатир во некои случаи преземела репресивни мерки против претставниците на радикалниот ислам во Малезија. Ибрахим Либија, популарен исламски водач, бил убиен во 1985 година во акција на безбедносните сили. Исламската верска секта-Ал Аркам била забранета, а нејзиниот водач Асхари Мухамед бил уапсен. На изборите во 1986 година, Махатир и неговата партија извојувале убедлива победа над Панмалезискаката исламска партија.
Зацвртување на власта (1987-1990)
И покрај големата политичка победа на изборите во 1986 година, Махатир во 1987 година се соочил со Тенгку Разалеигх Хамзах кој претендирал на претседателското место на ОМНО. Политичката кариера на Хамзах во владата на Махатир била во опаѓање, но Хамзах успеал да ја добие поддршката на Муса кој бил поранешен сојузник на Махатир. Муса претходната година поднел оставака од позицијата заменик премиер. Хамзах и Муса се кандидирале за претседателското место на ОМНО и истапиле против Махатир и неговиот заменик Гхафар Баба.
Во ОМНО дошло до поделба на деве фракции т.н Тим А и Тим Б. Тимот на Махатир ја имал поддршката на медиумите, најголемиот дел од истакнатите партиски дејци и султанот Искандар, кој бил моментален ангог, меѓутоа некои истакнати личности како што бил идниот малезиски премиер Абдулах Бадави го поддржале Тимот Б. На 24 април 1987 година се одржале внатрепартиски избори на кој Махатир повторно бил избран за претседател на ОМНО. По оваа победа, Махатир започнал со чистка на сите приврзаници на Тимот Б од сите свој владини министерства. Но Тимот Б одбил да го прифати поразот и покренал судска постапка. Во февруари 1988 година, Високиот суд донел неочекувана одлука според која ОМНО била прогласена за илегална организација, а според судот некои од нејзините организиции не биле законски регистрирани. Двете фракции започнале акција за регистрација како оделни партии. Махатир и неговите приврзаници успешно ја регистрирале својата партија под името ОМНО Бару (Нов ОМНО), додека пак обидот на Тенгку Разалеигх и неговите приврзаници да ја регистрираат својата партија под името ОМНО Малезија бил одбиен, а Разалеигх формирал партија под името Семангат 46.
По успешното регистрирање на новата партија, Махатир го засилил притисокот врз судскиот систем за да не дозволи регистрирање на друга партија под името ОМНО. Тој сакал да протурка амандманска измена на уставот со која требало на Високиот суд да му се одземе правото спроведува судска ревизија. Салех Абас, претседател на судот, испратил протесно писмо до агонгот поради оваа иницијатива. Махатир веднаш го суспендирал Салех под изговор дека писмото е кршење на протоколот и претставува недолично однесување. Трибуналот кој бил формиран од Махатир го осудил Салех и препорачел кај агонготот да биде отстранет од фукцијата. Пете судии кој го поддржале Салех, биле суспендирани од страна на Махатир. Новоформираниот суда ја одбил жалбата на Разалеигх и неговите приврзаници за регистрација на партија под името ОМНО. Според некои автори, овие постапки на Махатир го уништиле независното малезиско судство.
Во текот на политичката и судската криза, Махатир започнал акција против опозицијата со злоупотреба на законот за безбедност. Именувал неколку администратори за кинеските школи кој не го говореле мандарискиот јазик. Такавата мерка предизвикала негодувања меѓу малезиските Кинези, а дошло и до политичка турбуленција кога Малајската кинеска асоцијација и Гереакан ја напуштиле владината коалцијата и се придружиле на опозициската Демократска акциона партија. Набргу потоа, младинското крило на ОМНО организирале протест во текот на кои загинало едно лице, а под притисок на Махатир сите други протести на ОМНО биле прекратени. Меѓутоа, Махатир ја искористил такавата состоја за преземање на голема акција против опозицијата позната како "Лаланг" во текот на која биле уапсени и притворени 199 лица врз основа на законот за внатрешна безбедност. Меѓу уапсените имало истакнати опозициски водачи, а меѓу нив бил и водачот на Демократската акциона партија - Лим Кит Сианг и девет парламентарни претставници од оваа партија. Три весника кој ги делеле погледите на опозицијата биле затворени.
Во почетокот на 1989 година, Махатир доживела срцев удар, меѓутоа се опоравил и во 1990 година на новите избори повторно доживеал победа. Партијата Семангат 46 на Разалеигх не постигнала голем успех на национално ниво, а Муса се вратил во ОМНО.
Економски развој (1990-1998)
Во 1990 година завршил рокот на Малезиската нова економска политика од 1971 година на премиерот Абдул Разак Хуесин. Завршувањето на програмата му овозможил на Махатир да ја претстави сопствена визија за Малезија. Во 1991 година, тој ја претставил својата нова економската програма под име Визија 2020, со која требало во рок од 30 години да се постигне целосен економски и општествен развој на Малезија. Според програмата требало да се постигне годишен економски раст од околу 7% на домашното бруто производство. Една од главните одлики на Визијата 2020 е постепено рушење на етничките бариери во малезиското општество. Визијата 2020 паралелно се оставарувала со Националната политика за развој (НПР) која предвидувала формирање на владини програми за изедначување на етничките заедници со останатите Малезици кој имале извесни привилегии во однос на останатите.
Националната политика за развој (НПР), која ја заменила Малезиската нова економска политика од 1971 година, ја постигнала една од своите главни цели, намалување на сиромаштијата. До 1995 година, помалку од 9% од Малезиците живееле во сирамоаштија, а неднаквоста во приходите била намалена. Владата на Махатир ги намалила корпоративните даноци и била спроведена либерализација на финансиските прописи со цел полесно привлекување на странски инвеститори. Малезиската економија пораснала за 9% на годишно ниво до 1997 година, а тоа било повод други земји во развој да се обидат да ја спроведат политиката на Махатир. Голем дел од успехот на малезиската економија во 90-те години се должи на Анвар Ибрахим кој во 1991 година бил назначен за министер на финансии од страна на Махатир. Економскиот развој на Малезија му овозможил на Махатир во 1995 година повторно да победи на изборите.
Во 90-те години на XX век, Махатир потикнал големи инфраструктурни проекти. Еден од најголемите е Коридорот супер мултимедија (Koridor Raya Multimedia) јужно од Куала Лумпур. Проектот бил заснован врз основа на Силициумската Долина и имал за цел да ги задоволи потребите на индустријата за информатичка технологија. Меѓутоа, проктот не успеал да ги привлече предвидените инвестиции. Друг голем проект на Махатир предвидувал развој на Путрајаиа, на 25 километри од Куала Лумпур, како дом на јавниот сервис во Малезија. Махатир, меѓудругото ја организирал и Големата награда на Малезија (Grand Prix Malaysia) во рамките на трките на Формула 1.
Еден од најконтроверзните проекти на Махатир е браната Бакун во Сарвак. Проектот предвидувал изградба на хидро-енергетска мрежа која требало да пренесува струја преку Јужнокинеското Море со што требало да се задоволат потребите на Малезискиот полуостров за електрична енергија. Владата на Махатир главниот изведувач на проектот го избрала без јавен тендер, а подоцна проектот се соочил со еколошки протести, судир помеѓу изведувачите и опзицијата која се состоела од околу 10.000 луѓе, кои подоцна биле присилно иселени. Проектот бил прекинат поради Азиската финасиска криза. Финансиската криза од 1997 година ја отворила вратата за економско опустошување на Малезија. Вредноста на малезиската национална валута поради шпекулациите изгубила од својата вредност, странските инвестиции биле повлечени, а главниот берзански индекс паднал за 75%. Владата на Махатир, под влијание на Меѓународниот монетарен фонд, ги намалила државните трошења и ги подигнала каматните стапки, меѓутоа овие мерки ја влошиле економската ситуација.
Во 1998 година, Махатир започнал економска политика спротивна од советите на ММФ и неговиот заменик Анвар. Махатир Мохамад ја зголемил државната потрошувачка и ја фиксирал вредноста на малезиската национална валута со американскиот долар. Оваа политика била критикувана од страна на ММФ, но Малезија успеала да излезе од кризата побргу од своите соседи во југоисточна Азија. Во 1998 година, Махатир го отстранил Анвар Ибрахим од позициите заменик премиер и минстер за финансии. Во својата втора деценија како премиер на Малезија, Махатир повторно дошол во судир со малезиските кралски семејства. Во 1992 година, синот на султанот Исканадар, бил суспендиран на пет години како хокеј играч поради физички напад на противник. По оваа одлука, султанот Исканадар ги повлекол сите јохорски хокејски тимови од националните натпревари, а таквиот потег на султанот бил критикуван од страна на локалниот тренер. По изразената критика, Искандар го повикал тренерот во својата палата и физички го нападнал. Сојузниот парламент едногласно го цензурирал Искандар, а целата ситуација била искористена од страна на Махатир. Тој го поставил прашањето за укинување на уставниот имунитете на султанот, односно неможноста за негово изведување пред граѓанските и кривичните парници.
Махатир ја имал поддршката на медиумите кој од своја страна започнале, дотогаш невидена, кампања за недоличното однесување на членовите на малезиските кралски семејства. Медиумите презентирале информации за екставагантното трошење на пари од страна на султаните, а Махатир донел одлука за намалување на финансиската поддршка за кралските семејства. Под притисок на владата и медиумите, султаните морале да ги прифатат предлозите на Махатир. Нивните овластувања биле намалени со уставните амандмани од 1994 година. Според некои автори, во средината на 90-те година на 20 век со намалувањето на моќта на султаните, Махатир станал некрунисан крал на Малезија.
Последни години (1998-2003)
Во средината на 90-те години на XX век, било видливо дека најголемата опасност за позицијата на Махатир даѓала од неговиот амбициозен замени Анвар Ибрахим. Тој започнал да се дистанцира од политиката на Махатир, да ја промовира својата верска супериорност и да истапува против ограничувањата на граѓанските слободи кои станале заштитен занак на владата на Махатир. Меѓутоа, Махатир продолжил да го поддржува Анвар како свој наследник, но нивните политички врски се распаднале за време на Азиската финансиска криза. Во 1998 година за време на генералното собрание на ОМНО, Ахмед Захида Хамиди главниот приврзаник на Анвар ја критикувал владата, дека не води доволно силна борба против корупцијата и кронизмот.
На 2 септември, Махатир го отстранил Анвар Ибрахим од позициите заменик премиер и министер за финансии, а набргу бил исклучен и од партијата ОМНО. Владата не презентирала конкретни причини за сменувањето на Ибрахим, меѓутоа медиумите шпекулирале дека причините за неговата смена лежат во критиките изречени за време на генералното собрани. Набргу потоа биле организирани јавни собири во знак на поддршка на Ибрахим, а на 20 септември Анвар Ибрахим бил уапсен и задржан во притвор врз основа на законот за безбедност.
Против Анвар биле организирани четири судење во текот на кој биле покренати обвиненија за корупција и злоупотреба позиција, според обвинителството Анвар и наредил на полицијата да ги застраши лицата кој го обвиниле дека тој врз нив извршил содомија. Пред судењето, Махатир на новинарите им изјавил дека е убеден во вината на Анвар. Во апеил 1999 година, Анвар од страна на судот добил на шест години затвор. На второто судење подоцна добил уште деополнителни девет години за содомија. Пресудата за содомија подоцна била укината по замининувањето на Махатир од премиерската функција. Начинот на кој Махатир го победил својот политички соперник, придонел да дојде до опаѓање на неговиот политичкиот углед кај меѓународната заедница и домашната јавност. Државниот секретар на САД - Медлин Олбрајт изјавила дека Анвар е високо почитуван водач кој има право на соодветен процес и фер судење. Американскиот потпретседател Ал Гор во текот на својот говор во Куала Лумпур на кој присиутвувал Махатир, истакнал: "ние продолжуваме да ги слушаме повиците за демократија". На самитот на АПЕК, канадскиот премиер Жан Шретиен одбил да се сретне со Махатир, а канадскиот министер за надворешни работи се сретнал со жената на Анвар - Ван Азизах Ван Исмаил. Жената на Анвар формирала либерална опозициска партија под името Народната партија на правдата (Keadilan) со која настапила на изборите во 1999 година. Во текот на овие избори, ОМНО изгубиле 18 места и две државни влади, како и голем број на малезиски гласови кои својата поддршка ја дале на Панмалезиската исламска партија и Кеадилан.
Во 2002 година за време на генералното собрание на ОМНО, Махатир најавил дека ќе поднесе оставка од премиерската функција. Во октомври 2003 година, неговото повлекување било официјализирано и биле преземени активности за пренесување на власта во рацете на Абдула Бадави, неговиот заменик. Махатир во премиерската функција минал 22 години и во моментот кога се повлекол имал најдолг стаж на премиер во светот. Во Малезија, премиерскиот стаж на Махатир и понатаму е најдолг во историјата на оваа држава.
Обединето Кралство
Во текот на неговото управување, односите на Малезија со Западниот свет биле добри и покрај отворената критика на Махатир кон западните држави. Во почетокот на неговиот мандат како премиер, дошло до заладување на односите со Обединето Кралство, а во Малезија започнала кампања, предводена од Махатир, за бојкот на британските стоки. Недоразбирањата со Обединето Кралство го потикнале Махатир да бара азиски модел за економски и општестевен развој кој би можел да го примени во својата држава, а неговата развојна политика била најмногу под влијание на Јапонија и тоа било почеток на неговата позната т.н "Look East Policy".
Подоцна биле подобрени односите со Маргарет Тачер, меѓутоа Махатир продолжил да го применува азискиот модел, наспроти западниот. Махатир ги критикувал западните држави дека спроведуваат двојни стандарди.
Соединетите Американски држави
Махатхир секогаш бил отворен критичар на Соединетите Американски Држави. Меѓутоа, тоа не било пречка за соработка помеѓу двете страни. САД биле најголемиот извор на странски инвестиции во Малезија и најголем купец на малезиски производи во текот на Махатхировиот мандат.
И покрај отворената критика, Махатир и понатаму ги испраќал малезиските офицери на тренинг во САД во рамките на меѓународната воена програма IMET (Military Education And Training).
Во 1998 година, ББС известил дека односите помеѓу двете држави се влошиле поради говорот на американскиот потпретседател Ал Гор, кој за време на конферецијата на АПЕК истакнал:
Гор и Соединетите Американски Држави го критикувале Махатир поради судењето на неговиот поранешниот заменик Анвар Ибрахим, а целиот судски процес бил етикетиран како "show trial" (шоу судење). Анвар бил обвинет за содомија, а малезиската политичка сцена станала жешка по наредбата на Махатир за акција против медиумите и опозициските партии кои биле против судењето.
Претходно владата на САД го критикувала Махатир за кршење на човековите права и слободи. Американскиот претседател Џорџ Буш изјавил дека малезискиот закон за безбедност е драконски закон, иако Буш подоцна го изменил својот став, по случувањата од 11 септември 2001 година. По инвазијата на САД врз Авганистан и Ирак, Махатир станал голем критичар на американската надворешна политика. Во 2003 година во Куала Лумпур на конференцијата на Неврзаните, Махатир одржал говор во кој истакнал:
И покрај отворената критика од двете страни, односите помеѓу Малезија и САД за време на Махатир биле добри. Двете држави соработувале во разни области и гранки: образование, трговија, воени прашања, контратероризам и слично.
Австралија
Односи помеѓу Малезија и Австралија за време на Махатир биле топло-ладни. Политичките врски се влошиле во 1993 година кога Махатир изјавил дека австралискиот премиер Пол Китинг е непослушен поради неговото неучество на самитот на АПЕК. Некои автори изјавата на Махатир ја оценуваат како јазичен гаф, имено малезискиот премиер сакал да истакне дека Китинг е бескомпромисен.
Махатир, заедно со другите малезиски политичари (и многу други азиски водачи) жетоко го критикувал наследникот на Китинг, Џон Хауард, чии ставови во еден дел на Азија биле оценети како расистички. Австралиските политичари од своја страна судскиот процес против Анвар Ибрахим го оцениле како смешнен, а изјавите на малезиското обвинителството ги оцениле како хомофобични. Махатир како заговорник на националниот суверенитет во АСЕАН потикнувал политика на немешање. Во 2000 година, Махатир изјавил:
Махатир го осудил австралискиот премиер дека се обидува да биде америскански заменик шериф во тихоокеанскиот регион.
Близок Исток
Малезија под власта на Махатир ја поддржувала Палестинската кауза, а биле воспоставени дипломатски односи со Палестинската ослободителна организација. Во 1986 година, при посетата на израелскиот претседател на Сингапур дошло до дипломатска тензија, кога Махатир ги критикувал Евреите.
Во 1997 година, во текот на азиската финансиска криза кога националната малезиска валута изгубила од својата вредност, Махатир ги обвинил Евреите за завера против просперитетот на муслиманските држави:
Подоцна под притисок на меѓународната критика, Мохатир делумно се откажал од таквите изјави. На 16 октомври 2003 година, непосредно пред повлекувањето од премиерската функција, во текот на самитот на Организацијата на исламската конференција изјавил:
Махатир го дефинирал Израел како непријател кој е во сојуз со најмоќните нации. Неговите изјави против Евреите и Израел биле осудени од израелската држава и западните земји. Шефот на италијанската дипломатија Франко Фратини во име на Европската Унија истакнал дека изјавите на Махатир се навредливи, антисемитски и се против принципите на толеранцијата, дијалогот и разбирањето.
Во одбрана на Махатир застанале неколку муслимански водачи и политичари, вклучително египетскиот министер за надворешни работи Ахмед Махер и авганистанскиот претседател Хамид Карзаи. Американскиот секретар за надворешни работи Кондолиза Рајс изјавила дека Џорџ Буш ги оценува коментарите како прекор и омраза .Махатир подоцна ги бранел своите ставови истакнувајќи:
Махатир го осудил Западот за двојни стандарди и антимуслиманска политика, за штитење на Евреите и овозможување на останатите да го навредуваат исламот. Меѓу другото истакнал: Кога некој ги осудува муслиманите и го именува мојот пророк како терорист, дали Европската Унија токаш нешто изјавува?.
Сингапур
Односите со Сингапур за време на неговиот премиерски мандат биле бурни. Многу спорни прашања кои биле покренати во текот на неговата администрација не биле решени, а многу од овие меѓународни прашања биле поставени од Махатир, но не бил направен никаков значаен напредок за нивно билатерално решавање.
Сепак биле направени напори за подобрување на политичките односите помеѓу двете стани. По назначувањето на Махатир за заменик премиер, Ли Куан Ју знаел дека тој е следниот премиер на Малезија и преку тогашниот претседател на Сингапур - Деван Наир, го поканил да го посети Сингапур во 1978 година.
По првата и неколкуте последователни посети, биле подобрени личните и дипломатските односи помеѓу нив.Махатир побарал од Ли Куан Ју да ја откаже поддршката на Демократската акциона партија (Parti Tindakan Demokratik) на Малезија, а Махатир се обврзал да не се меша во работите на Сингапур. Во јуни 1988 година, Ли Куан Ју и Махатир постигнале договор во Куала Лумпур за изградба на браната Лингуи на реката Јохор.
Народна Република Кина
Иако во почетокот на својата политичка кариера, Махатир бил антикомунист, тоа не го спречил да ја одобри новата кинеска економска политика под водството на Денг Сјаопинг. Од доцните 90 - ти години на XX век, Малезија и Кина воспоставуваат блиски врски, а зеднички интереси имаат во економијата и надворешните прашања. Махатир го поддржувал издигнувањето на Кина сметајќи дека на тој начин би се воспоставил баланс во однос на американското влијание во југоисточна Азија. Махатир оценувал дека економското издигнување на Кина, благопријатно ќе влијае врз економскиот просперитет на Малезија.
Босна и Херцеговина
Во текот на Босанската војна, Малезија била една од главните поддржувачи на Бошњацитете. Малезија под водството на Махатир се вбројува меѓу главните снабдувачи на босанската армија со оружје. По завршувањето на војната, Махатир ги продолжил добрите односи со Босна и Херцеговина, односно со Федерацијата Босна и Херцеговина и муслиманскиот ентитет.
Во 2005 година, Махатир го посетил Сараево и свечено го отворил мостот, во близината на Босмаловиот градски центар, кој го симболизира пријателството помеѓу Малезиците и Бошњаците. Во јули 2006 година, Махатир бил во три дневна посета на Босанските пирамиди. Неколку месеци подоцна, Махатир направил уште една посета.
Во 2007 година неколку босански невладини организиации го номинирале Махатир за Нобеловата награда за мир, за неговата мировна дејност во текот на граѓанската војна.
На 22 јуни 2007 година, Махатир со група на малезиски стопанственици ја посетил Босна за да ги истражат можностите за економски инвестици во оваа земја. На 11 ноември 2009 година, Махатир претседавал со бизнис форумот Малезија-Босна на кој присуствувал тогашниот босански претседател д-р Харис Силајџиќ.
Русија
Пред падот на Советскиот Сојуз, Мaлезија имала дипломатски односи со комунистичката држава. Меѓутоа, по советската инвазија врз Авганистан, малезиската влада застнала зад муџахедините. По доаѓањето на Михаил Горбачов во 1985 година, односите помеѓу двете држави се подобриле. Махатир оставрил неколку средби со Горбачов. Во 2002 година, Махатир ја постил Москва. При неговата посета изјавил дека Русија може да биде соперник на САД и Израел, а меѓу другото ја пофалил политиката на Владимир Путин и неговата опозиција кон Западот.
Земјите во развој
Во некои исламски држави и земјите во развој, Махатир и неговата политика главно се почитува, особено високиот малезиски економски раст постигнат за време на неговите мандати како малезиски премиер, како и неговата поддршка за либералните муслимански вредности. Странските водачи, како што е казахстанскиот претседател Нурсултан Назарбаев го фалат и се обидуваат да ја применат малезиската економска развојна формула.
Махатир како премиер на Малезија бил еден од најголемите гласноговорници на Третиот свет и се стремел за надминување на поделбата помеѓу богатиот север и сиромашниот југ, а го бодрел и развојот на исламските држави.
Постпремиерска активност
На своето пензионирање, Махатир бил именуван за Голем заповедник на редот на бранителите на царството со што се стекнал со титулата Тун. Тој ветил дека целосно ќе ја напушти политиката и го одбил почесното место во владиниот кабинет на Абдула. Новиот малезиски премиер успеал на изборите во 2004 година да оставари голема политичка победа кога ОМНО добиле 119 од 219 претставнички места во парламентот. Во меѓувреме, Махатир станал советник на малезиските комапнии, како што се Протон и нафтената компанија Петронас.
Махатир и Абдула во 2005 година се судриле околу комапанијата Протон. Главниот извршен директор на Протон, инаку сојузник на Махатир, бил отстранет од одборот на компанијата. Веднаш потоа со благослов на Абдула, Протон ја продал италијанската компанија за производство на мотори МВ Августа, истата таа компанија претходната година била купена за 70 милијни евра по совет на Махатир. Махатир го критикувал и доделувањето на дозволи за увоз на странски автомобили, според Махатир таквата мерка придонела за опаѓање на продажбата на Протон, меѓудругото го нападнал Абдула за поништување на изградбата на вториот насип меѓу Малезија и Сингапур. Махатир се пожалил дека малезиските медиуми не посветуваат доволен простор за неговите изјави. Треба да се истакне дека додоека Махатир ја извршувал премиерската функција, од страна на Комитетот за заштита на новинарите бил вброен меѓу "Десетте најлоши непријатели на печатот", поради неговите ограничувања на весниците и привремените затворања на новинарите. Немајќи ја подржката на пишаните медиуми, Махатир се свртел кон блогерството и започнал да пишува колумни за мрежното место Malaysiakini која ја поддржувала опозицијата, а набргу започнал и свој блог.
Во 2006 година, несупешно се обидел за време на локалните избори да биде делегат на генералното собрание на ОМНО, каде што сакал да предизвика револт против водството Абдулах. На парламентарните избори во 2008 година, ОМНО го изгубил своето дво-третинско мнозинство во парламентот, а Махатир поднел оставка од партијата. Во 2009 година, Абдулах бил заменет од Наџиб Тун Разак, овој потег бил поддржан од Махатир кој ведаш се вратил во ОМНО.
Во 2007 година, Махатир бил подложен на операција на бајпас, под двата инфаркта во текот на претходните две години. Во 1989 година, имал иста операција откако претходно доживеал срцев удар. По операцијата од 2007 година, Махатир доживеал инфекција на градите. Во 2010 година бил хоспитализиран поради повторна инфекција на градите. Во 2012 година, Махатир имал интервју за Би-Би-Си во кое извршил анализа на Светската економска криза, меѓу другото истакнал:
Нападите од 11 септември
Во 2006 година, Махатир Мохамад имал двочасовно интервју со Џејмс В. Волтер и Вилијам Родригес во кое ја обвинил владата на Соединетите Американски Држави за вмешаност во терористичките напади од 11 септември. Мохатир ги повикал сите муслимани во светот да ги бојкотираат холандските производи поради објавувањето на антиисламскит филм Фитна од страна на политичарот Герт Вилдерс. Тој, исто така ги повикал сите муслимани да го бојкотираат антиисламскиот документарец Ислам: Што Западот мора да знае и повика на апсење на филмските режисери Григориј Дејвис и Брајан Дејли.
Комисијата на Куала Лумпур за воени злосторства
Во 2007 година во Куала Лумпур, Махатир Мохамад основал невладина организација која имала за цел да ги истражи обвиненијата за воени злосторства во Ирак, Палестинските територии и Либан. Комисијата имала за цел да ги надгледува и да ги испитува поплаките од жртвите на војните и вооружените конфликти во однос на злосторства против мирот, воени злосторства, злосторства против човештвото и други кривични дела што се признати според меѓународниот закон. На 22 ноември 2011 година, комисијата одлучила дека има докази кои укажуваат на извршување на злосторства против мирот од страна на Џорџ В. Буш и Тони Блер. Комисијата е обвинета дека нема легитимитет за проследувања на такви дела .
Идеологија
Махатир, слично како и Ли Куан Ју, истакнува дека Азија се издигнува над Западниот свет и дека азиската култура е клучниот елемент за подемот. Економскиот напредок на државите од Источна Азија, како што се Јапонија, Тајван, Сингапур и др. придонел за зголемувењето самодовербата и појавата на т.н азиски универзализам, Махатир е еден од гласноговорниците на оваа појава. Тој во 1996 година пред европските влади тврдел дека:
Според Махатир, Азиците и припадниците на западната култура имаа разлики во карактерот, стилот и однесувањето. Кога Азијците соработуваат со други на остварување на некоја заедничка цел, тоа го прават на суптилни, индиректни, приспособени и заобиколни начини, без обвинувања, морализирање и конфротирање.
Махатир тврди дека источноазиските општества имаат заеднички културни одлики и вредности кои можат да претставуваат основа за формирање на економска организација. Врз основа на таа заедничка источноазиска културна маса, Махатир како премиер на Малезија, го промовирал формирањето на Источноазискиот економски комитете (ИАЕК) во кој требало да влезат земјите од АСЕАН, Мјанмар, Тајван, Јужна Кореја, Кина и Јапонија. Махатир тврди дека на ИАЕК треба да се гледа:
Во обидот за заживување на идејата за Источноазискиот економски комите, Махатир се обидел да ги придобие Јапонците, тој истакнал дека: ''Јапонија е азиска. Јапонија е дел од Источна Азија. Не можете да му свртите грб геокултурен факт. Вие припаѓате тука.''
Наследство
Махатир Мохамад поради своите напори за економски развој на Малезија го добил прекарот татко на модернизацијата (Bapa Pemodenan). Официјалната резиденција на Махатир Мохамад - Шри Пердана, во која престојувал во периодот помеѓу 23 август 1983 - 18 октомври 1999 година, е претворена во музеј.
Махатир Мохамад е контроверзна личност и предмет на остри напади од страна на неговите критичари или политички противници. Заид Ибрахим во своите мемоари истакнува:
Според Ваин:
Семејство
На 5 август 1956 година, Махатир Мохамад се оженил за докторката Сити Хасмах Мохамад Али. Од овој брак произлегле седум деца, четири машки и три девојчиња. Негови деца се: Марина Мохамад, Мирзан Мохамад, Мелинда Мохамад, Мокзани Мохамад, Мукриз Мохамад, Маизура и Мазар.
Неколку членови од семејството на Махатир Мохамад држат истакнати позиции во малезиското општество. Сити Хасмах Мохамад Али била една од првите жени лекарите во Малезија. Во 1970 година, Сити Хасмах Мохамад Али станала првата малезиска жена која била назначена за медицински офицер во Здравствениот департмен за мајки и деца, а во 1974 година била назначена за државен медицински офицер. Таа е автор на неколку статии од семејната медицина и социо-економски фактори поврзани со бременоста и раѓање деца во Малезија.
Марина Мохамад е позната како водач на многу невладини организации како што се на Малезиската СИДА Фондација и во моментов е активен социо-политички блогер. Марина повика на крај на дискриминацијата врз основа на сексуалната ориентација. Мокзани Мохамад е стопанственик и имал активна улога во Обединетата малезиска национална организација. Според Форбс, Мокзани Мохамад се наоѓа на 19 место на списокот на најбогатите личности во Малезија, се проценува дека поседува околу 290,000,000 $.
Надворешни врски
__ИНДЕКС__
Папа Вигилиј
Вигилиј (лат. Vigilius PP.; околу 500 - 7 јуни 555) — римски папа од 29 март 537 до 7 јуни 555. Потекнувал од римско аристократско семејство. Во 533 отишол во Цариград, каде бил наклонет и ги освоил симпатиите на царицата Теодора. По Четвртиот вселенски собор и заминувањето од папскиата столица на папата Силвериј, на негово место, по желба на Теодора седнал Вигилиј.
Источноарамејски јазици
Eastern Aramaic languages Istočnoaramejski jezici Östarameiska språk
Езеро Гана
Езерото Гана е езеро во Валгана во провинцијата Варезе, Ломбардија, Италија.
Има површина од 0,07 км² и максимална длабочина од 3 м. Тој е дел од природен резерват.
NGC 642
NGC 642 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Мала Водна Змија, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 642 се споменува и како ESO 29-SC50.
Езеро Гана
Географија
Се наоѓа во комуната Валгана.
NGC 642
Откривање
Објектот е откриен на 18 септември 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Езеро Гана
Географија
Езерото ја има како подземна притока реката Маргорабија, која што се влева во блиската Лаго ди Гирла.
NGC 642
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 642 е од видот OCL. NGC 642 има само една позната привидна димензија, која изнесува 1,5'.
Езеро Гана
Географија
Целосно е дел од фразионот на Гана и е составен во паркот Cinque Vette.
NGC 642
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 35 м 0,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 75° 33' 24".
Езеро Гана
Историја
Помеѓу XII и XIII век бенедиктинските монаси ја промениле хидрографијата преку некои мелиоратори.
NGC 642
Други поделби
Проучување на NGC 642 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 461; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6428. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 22.
Езеро Гана
Фауна
Населението во езерото Гана е главно претставено со штуки и штули.
Тим Веленс
Тим Веленс (Tim Wellens; р. ) — белгиски професионален друмски велосипедист и поранешен планински велосипедист, кој вози за UCI World Tour екипата.
Тој е син на поранешниот професионален велосипедист Лео Веленс и внук на велосипедистите Пол и Јохан Веленс.
Кариера
Веленс се натпреварува како професионалец од средината на сезоната 2012, придружувајќи ѝ се на екипата по три сезони со нивната развојна екипа.
2012
Веленс го направил неговото деби со екипата на ГП Хосе Дибоа, каде завршил осми; подоцна се појавил на прва трка од Светската турнеја, преку настап на канадските трки во Квебек и Монтреал обидувајќи се да отиде во бегство на секоја од овие трки. Веленс се покажал добро во последната трка од сезоната Трка околу Пекинг, завршувајќи на сите етапи во првите 25 - заземајќи го петтото место на последната етапа – и стигнувајќи до десеттото место во генералниот пласман, и втор зад возачот на  Рафал Мајка во пласманот за млад возач.
2014
Во август 2014 година, Велес го освоил генералниот пласман и шестата етапа на трката Енеко Тур. Времето кое го освоил на етапата му ја донело победата на целата трка.
2015
Бил вклучен во почетниот состав на екипата за Тур де Франс 2015.
На шестата етапа на Енеко Тур 2015, Веленс нападнал при што добил девет секунди во спринтот на златниот километар. Главната група не успеала да го достигне Веленс и го зголемил водството; ја освоил етапата со 49 секунди предност пред Ван Авермат, додека Гешке завршил трет. Веленс се искачил во генералниот пласман, на 1 минута и 3 секунди пред Ван Авермат. Веленс го одбранил водството на последната етапа и ја освоил трката втора година по ред.
2016
На Џиро д’Италија 2016, Веленс ја освоил шестата етапа по приклучувањето на успешното бегство на етапата.
Во јули 2016 година, Веленс ја освоил петтата етапа на Трка околу Полска 2016 со соло-бегство на дождлива етапа на која 85 возачи се откажале. Тоа му дало предност од над 4 минути во генералниот пласман, кое успеал да го одбрани до крајот на трката.
2017
Веленс ја напуштил петнаесеттата етапа на Тур де Франс 2017 поради жештина и алергија од полен, која одбивал да ја лечи со ТУЕ. И покрај тоа што има астма Веленс одбива да користи инхалатор, поради што го критикувал Крис Фрум во неговиот случај за салбутамол.
2018
Веленс ја остварил својата прва победа во 2018 година на Трофео Сера де Трамунтана, што го освоил втора година по ред.
На Рута дел Сол 2018, Веленс ја освоил четвртата етапа и го преземал водството во генералниот пласман победувајќи го Микел Ланда на калдрмисаното искачување.
2020
Во октомври 2020 година бил именуван во почетниот состав за Вуелта а Еспања. Освоил две етапи на трката и завршил втор зад Гијом Мартен во планинскиот пласман.
2021
Во февруари 2021 година ја освоил третата етапа на Етоал де Бесеж и завршил прв во генералниот пласман.
Распоред на резултатите на класици
СО = се откажал; — = не учествувал; НСО = не се одржала
Вестоверлединген
Вестоверлединген (Westoverledingen) — општина во округот Лер, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија.
Местоположба
Вестоверлединген се наоѓа во јужниот дел на округот Лер во Источна Фризија и во крајниот северозапад на германската сојузна покраина Долна Саксонија. Голем дел од општинското подрачје се наоѓа десно од реката Емс, кај Колдам се наоѓа мала ненаселена површина на спротивниот брег. Општината се граничи со окружниот град Лер и на југ се наоѓа градот Папенбург во округот Емсланд. Средиштето на окружниот град Лер се наоѓа околу 7,5 километри северно од главното место Ирхофе, додека центарот на Папенбург се наоѓа околу 10,5 километри југозападно. Ирхофе се наоѓа на половина пат помеѓу големите градови Олденбург и Гронинген. Олденбург се наоѓа 51 километар на исток, додека холандскиот град Гронинген се наоѓа околу 59 километри на запад.
Соседни општини
Вестоверлединген се граничи на запад со градот Венер, со кого е одвоен со Емс. Не постои директна патна врска со Венер, туку само железничка врска, која може да ја користат велосипедисти и пешаци. Северно од општината, на спротивниот брег на Леда се наоѓа Лер. Источно се наоѓа општината Раудерфен. Овие три општини се наоѓаат во округот Лер. Јужно од Вестоверлединген се наоѓа градот Папенбург во Емсланд.
56 п.н.е.
56 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 56. година пред новата ера, 56. од првиот милениум п.н.е., 56. од 1 век п.н.е. и седма од 50-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5452 и 5453 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4694 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3704 и 3705 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 697.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 56 година се протега во 2580 и 2581, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2640 и 2641 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 487. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 698 и 697 исламска година пред хиџра.
Американски англиски јазик
[[Податотека:USA State Languages-2.svg|thumb|службен стгатус на јазици според држави во САД.
]]
Американскиот англиски јазик (American English или U.S. English) e групи на дијалекти на англискиот јазик употребувани најчесто во Соединетите Американски Држави и Канада.
Англискиот јазик е најчесто употребуван јазик во Соединетите Американски Држави. Покрај тоа што федералната влада на САД нема свој службен јазик, англискиот се смета како де факто службен јазик во САД поради неговата широка употреба. Англискиот јазик има службен стгатус во 30 од 50 сојузни држави на САД.
Англискиот јазик во САД бил донесен со британската колонизација на Северна Америка. Првиот бран на доселеници кои зборувале англиски пристигнал во Северна Америка во 17 век. Во тој период во Северна Америка исто така постоеле народи кои зборувале шпански, француски, холандски, германски, норвешки, шведски, шкотски, ирски, велшки, фински, руски (во Алјаска) и бројни староседелски јазици.
Фонологија
Споредено со варијантата на англискиот кој се зборува во Англија, северноамериканскиот англиски е скоро еднороден. Некои посебни акценти може да се најдат на источниот брег на САД, првенствено поради тоа што овие региони биле во контакт со Англија и го презеле т.н. престижниот Британски англиски јазик во периодот кога тој јазик претрпувал промени.
Најголемиот број на северноамериканските говори се ротични или вевни, како што бил англискиот во 17 век. Ротичноста била поддржана од Hiberno-English, West Country English и Scottish English, како последица на тоа што многу региони во Англија во тој период користеле ротични акценти. Губењето на последната согласка r во Северна Америка е најзабележително во говорот на eastern New England, New York City и во околните реони на овие говори, како и во крајбрежјето на Југот и во African American Vernacular English. Во реонот на tidewater Virginia и источна New England, „r“ е не-ротично во акцентираните ( “bird”, “work”, “first”, “birthday” ) како и во неакцентираните слогови. Исто така оваа појава е во опаѓање кај помладата популација говорители. Испуштањето на согласката „r“ понекогаш се случува и во домородните ротични дијалекти доколку „r“ се наоѓа во неакцентирани слогови или зборови и следниот слог или збор почнува со согласка.
Зборовен фонд
Северна Америка произвела илјадници фрази и зборови за англискиот лексикон. Неколку илјади такви денеска се користат во Англија како интернационализми, други пак, изумирале само неколку години по нивното создавање.
Создавање на американскиот лексикон
Процесот на создавање нови зборови почнал кога колонистите започнале да позајмуваат имиња за непознатата флора, фауна и топографија од староседелските народи. Примери на имиња се опосум или ракун. Други позајмени зборови од староседелците се на пример wigwam или moccasin, зборови за обични предмети кои биле во секојдневна употреба помеѓу староседелците. Јазиците на другите колонијални нации исто така придонеле за американскиот речник, како на пример зборовите cookie, cruller и stoop од холандскиот; leeve, portage, gopher од францускиот; barbecue, rodeo, stevedore од шпанскиот и слично.
Англиски зборови кои преживеале во САД
Во периодот на 17 век, Англиската имиграција во колониите во Северна Америка го достигнала врвот и новите доселеници го земале својот јазик со нив. На пример англискиот збор fall (есен) постепено се губел во Британија, додека во Северна Америка станувал се поупотребуван. Gotten (past participle од глаголот get) се сметало дека е Американизам, но има некои региони во Британија, како што се Lancashire и North-eastern England кои сè уште го користат тој израз од минатото. Исто така користат putten (како past participle од put), израз кој во Америка е најчесто одбегнуван.
Други зборови и значења биле одново донесени во Британија, најинтензивно во втората половина на 20 век. Зборови како hire ("вработува"), quit ("престанува"), guess (славно критикуван од H.W. Fowler), baggage, hit (место), и прилозите overly и presently ("моментално").
Морфологија
Американскиот Англиски отсекогаш покажувал тенденција кон употреба на именки во вид на глаголи. Примери од глаголски именки се: interview, advocate, vacuum, lobby, pressure, rear-end, transition, feature, profile, spearhead, skyrocket, showcase, service (во смисол на кола), corner, torch, factor (во математиката), author (збор, кој исчезнал во Англискиот околу 1630 година и бил оживеан во САД три века подоцна).
Соединенија од зборови создадени во САД се, на пример: foothill, flatlands, badlands, landslide (во секоја смисла), overview (како именка), backdrop, teenager, brainstorm, bandwagon, hitchhike, smalltime, deadbeat, frontman, lowbrow and highbrow, hell-bent, foolproof, nitpick, about-face (подоцна добил улога на глагол), upfront (во секоја смисла), fixer-upper, no-show; многу од овие се фрази кои се користат како прилози или (често) како атрубутни придавки. non-profit, for-profit, free-for-all, ready-to-wear, catchall, low-down, down-and-out, down and dirty, in-your-face, nip and tuck.