cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Истанбул
Демографија
Градот денеска има население од 11.372.613 жители според последниот попис кој бил направен во 2007 година, е еден од најголемите градови во светот денес. Стапката на пораст на населението во градот во моментов е 3,45% годишно во просек, и истата главно се должи на приливот на луѓе од околните средини. Густина на население во Истанбул е 2.742 население на квадратен километар (1.700 по квадратни километри) Поголемиот дел од населението на градот се етнички Турци. Курдите го сочинуваат најголемото етничко малцинство во градот. Постојат неколку милиони Курдски мигранти од разни села во Истанбул.
Историски градот во текот на раниот Среден век, е најголемиот град во светот, и е еден од најзначајните градови во текот на поголемиот дел од својата историја (со исклучок на периодот на распадот на Источното Римско Царство, или Византија). Неговото геополитичко значење уште од античките времиња придонело претставниците на најразлични етнички групи од цела Европа, Азија и Африка да мигрираат во градот. Низ неговата историја, етничките Грци биле асимилирани или прогонети од градот.
Следниот преглед го покажува бројот на жители по години. Бројките во периодот од 1927-2000 се резултатите од пописите. Бројките од 2005 и 2006 година се засноваат на компјутерски предвидувања.
Религија
Урбаниот пејзаж на Истанбул е обликуван од големиот број на религиозни заедници. Исламот е најголема религија во градот. Освен исламската зедница, во градот опстојуваат и Православните христијани, Ерменските христијани, мал број на Евреи и Католици. Според пописот од 2000 година, во градот има 2691 активни џамии, 123 активни цркви и 26 активни синагоги, како и 109 муслимански гробишта и 57 немуслимански гробишта. Во некои окрузи на градот живеат поголем број на немуслиманско население, односно тие во овие окрузи се најголемо малцинство. Како пример за ова е Кумкапи каде живеат значителен број на етнички Ерменци, областа Балат во која живеат значителен број на еврејско население, Фенер каде живеат поголем број на православни христијаниитн. Во некои региони, како на пример Кузгунчук, Ерменската црква е во непосредна близина со еврејската синагога, и од другата страна на патот пак се наоѓа Грчката православна црква и плус една џамија со неа.
Седиштето на Цариградскиот патријарх, Духовниот водач на Грчката православна црква и првиот патријарх на Православните заедници во светот, се наоѓа во населбата Фенер. Исто така, со седиште во Истанбул се наоѓа и архиепископот на турската православна заедница, Ерменскиот архиепископитн.
Муслиманите се најголемата религиозна група во Истанбул. Меѓу нив, сунитската форма е најзастапена, додека голем број на локални муслимани се Алевитите. Во 2007 година имало вкупно 2944 активни џамии во Истанбул.
Во текот на својата историја, Истанбул бил седиште на исламскиот калифат, во периодот помеѓу 1517 и 1924 година, кога калифатот бил формално напуштен и сите негови ингиренции биле дадени на турскиот парламент. Во Турција и Истанбул е забрането носење шамии и слични религиски обележја на јавни места.
Секојдневниот живот на христијаните, особено на Грците и Ерменците кои живеат во Истанбул, значително се променил по падот на империјата, чие губење на територии во полза на Грција започнало во 1820 и продолжило во следниот век. Меѓусебните конфликти помеѓу христијани и муслимани, својата кулминација ја достигнала во периодот меѓу 1912 и 1922 година, за време на Балканските војни, Првата светска војна и Турската војна за независност. Христијанското население се намалило од 450.000 на 240.000 во периодот помеѓу 1914 и 1927 година. Денес, поголемиот дел од етничките Грци или Ерменци во Турција живеат во или во близина на градот Истанбул. Бројот на турските Ерменци во Истанбул денеска изнесува околу 45.000 (не вклучувајќи ги речиси 40.000 ерменски работници во Турција, кои дошле од Ерменија по 1991 година и главно живеат и работат во Истанбул) ; додека грчката заедница, која изнесувала 150.000 граѓани во 1924 година, во моментов изнесува околу 4.000 граѓани. Постојат, исто така, 60.000 истанбулски Грци кои во моментов живеат во Грција, но сепак го имаат задржено турското државјанство.
Сефардите живееле во градот за повеќе од 500 години. Тие побегнале од Пиринејскиот Полуостров за време на Шпанската реконквиста од 1492, кога тие биле принудени да го прифатат христијанството по падот на ел-Андалуз. Тие биле прифатени од страна на османлискиот султан Бајазит II (1481-1512). Повеќе од 200.000 евреи се населиле прво во Тангер, Алжир, а подоцна во Солун и конечно во Истанбул. Султанот дал право над 93.000 Шпански Евреи да се засолнат во Отоманското Царство. Уште една голема група на Евреи пак дошле од јужна Италија која била под контрола на Шпанија. Италијанската синагога, која се наоѓа во Галата, претставува верски храм на околу 20.000 еврејски верници. Во градот има околу 23 синагоги, а најпознати се: Синагога Нев Шалом, Ашкенашката синагога и други.
Стопанство
Освен тоа што најголемиот град и поранешен главен на земјата, Истанбул отсекогаш бил центар на економскиот живот во Турција, поради неговата локација, како спој на меѓународните земјишта и морските трговски правци. Истанбул е исто така во Турција најголем индустриски центар. Градот зазема околу 20% од турскиот индустриски труд и придонесува за 38% од вкупниот процент на работнас сила. Истанбул и околината се познати по производство на памук, овошје, маслиново масло, свила, и тутун. Преработка на храна, производство на текстилни производи, нафтени деривати, гума, метал, кожа, хемикалии, фармацевтската индустрија, електроника, стакло, машини, автомобили, превозни средства, хартија и производи од хартија, и алкохолни пијалаци се меѓу главните индустриски производи. Според списание Форбс, во Истанбул живеат вкупно 35 милијардери, според податоци од март 2008 година, и според оваа категорија, градот се наоѓа на четвртото место во светот.
Првично основана како Отоманска берза (Dersaadet Tahvilat Borsası), во 1866 година, и реорганизирана на почетокот на 1986 година, Истанбулската берза (ISE) е единствената која тргува со хартии од вредност на пазарот на Турција. Во текот на XIX век и почетокот на XX век, улицата Банкалар Кадеси која се наоѓа во Галата, станала голем финансиски центар на Отоманското Царство, каде што се наоѓало и седиштето на Отоманската Централна банка (се одржа како Банка-и Османи во 1856 година, а подоцна и реорганизирана како Банка-и Османи-и Шахане во 1863 година и Отоманската берза од 1866 година. Банкалар Кадеси продолжува да биде и денеска главната финансиска област во градот. Во почетокот на 1990-тите години, со развивањето на банкарските услуги, турските банки започнале свои филијали да отвораат и во други места на градот како Левент или Маслак In 1995, the Istanbul Stock Exchange moved to its current building in the Istinye quarter.
Истанбул е еден од најважните туристички места во Турција и светот. Постојат илјадници хотели и други туристички ориентирани индустрии во градот, проследени со големиот број на објекти што се од културен карактер. Во 2006 година вкупно 23.148.669 туристи ја посетиле Турција, од кои повеќето од нив во земјата влегле преку морските пристаништа или преку аеродромите на Истанбул и Анталија. Вкупниот број на туристи коишто влегле низ аеродромот Истанбул Ататурк и Сабиха Ѓукчен во Истанбул достигнал 5.346.658. Истанбул е исто така е град на светските големи конференциски одредишта и е сè попопуларен избор за водечките светски меѓународни асоцијации.
Образование
Истанбул ги поседува некои од најдобрите институции на високото образование во Турција, вклучувајќи и повеќе од 20 јавни и приватни универзитети. Повеќето од реномираните универзитети се јавни, но во последниве години има, исто така, пораст на бројот на приватните универзитети. Истанбулскиот универзитет, кој бил основан во 1453 година, е најстарата образовна институција во градот, додека Техничкиот универзитет во Истанбул (1773) е третиот најстар технички универзитет во светот кој е посветен целосно на инженерските науки. Други истакнати и познати државни универзитети во Истанбул се Универзитетот Богазичи, Универзитетот за ликовни уметности Мимар Синан, Техничкиот универзитет Јилдиз и Универзитетот Мармара. Најпознати приватни универзитети во градот се: Универзитет Коч, Универзитет Шабанџи Меркез, Трговски универзитет во Истанбул, Бахчешехир универзитет, Џедитепе универзитет, Кадир Дали универзитет, Догус универзитет и Билги универзитет.
Речиси на сите турски приватни средни училишта и универзитети во Истанбул се учи на англиски, германски или француски јазик како основен странски јазик. Галатасарај Лисеси, основан во 1481 година како Галата Сарај Ендеруну Хумајун, а подоцна познато и како Галатасарајска школа на владетели, е едно од најстарите турски средни училишта во Истанбул и втора најстара турска образовна институција во градот. Истанбул Лисеси, исто така, позната како Истанбул Еркек Лисеси (основана во 1884), со кратенка İEL, е едно од најстарите и меѓународно признато средно турско училиште кое се наоѓа во Истанбул. Гимназијата Кулели е единствената воена гимназија во Истанбул.
Во градот има голем број на библиотеки, кои содржат огромна колекција на историски документи од римскиот, византискиот и отоманскиот период, како и од другите цивилизации од минатото. Најважните библиотеки кои содржат историски документирани збирки се библиотеката во Топкапи-сарај, Библиотека на археолошкиот музеј, Библиотека на морнарскиот музеј, библиотека Бајазид, Сулејмановта библиотека, Истанбулска универзитетска библиотека, библиотека Фазил Ахмед Паша, библиотека Ататурк итн.
Здравствени установи
Градот има голем број на јавни и приватни болници, клиники и лаборатории во рамките на неговите граници и бројни медицински центри за истражување. Голем дел од овие објекти се опремени со висока технологија, која придонесе за неодамнешниот пораст во „медицинскиот туризам“ во Истанбул, особено од западноевропските земји, како Велика Британија и Германија каде владите испраќаат пациенти со помали приходи во градот со поевтина услуга на високотехнолошки медицински третман и операција. Истанбул во последните години станал глобално одредиште за очната и пластичната хирургија.
Помошни програми
Првиот водоводен систем во градот бил изграден уште при самото основање на Византион. Двата најголеми аквадукти изградени во римскиот период се Аквадукт Мазулкемер и Аквадукт Валент. Овие аквадукти се изградени со цел водата да биде пренослива и достапна за населението на целиот град. По престигнувањето до центарот на градот, водата подоцна била носена во бројни цистерни. Најпознати цистерни на градот се: Цистерна Бинбирдирек и Цистерна Базилика. Во времето на Сулејман Величествениот, султанот наредил големиот османлиски архитект Синан да изготви план за подобрување на условите за пренос на водата во веќе проширениот град. Синан конструирал водоводна мрежа во 1555 година. Во подоцнежните години, со цел да се одговори на постојано зголемување на јавната побарувачка, водата од различните извори била канализирана во јавните чешми, со помош на мали снабдувачки линии. Пример за ова е денешната Германска фонтана во градот.
Денес, Истанбул има на располагање филтрирана хлорирана вода и канализацииски систем управуван од владината агенција İSKİ. Исто така постојат и неколку организации, од приватниот сектор, кои дистрибуираат чиста вода за пиење. Дистрибуцијата на електричната енергија е овозможено преку државната електрана ТЕК. Првата фабрика за производство на електрична енергија во градот, Silahtarağa Termik Santrali, била основана во 1914 година и продолжила да снабдува со електрична енергија до 1983 година.
Отоманското Министерството за пошта и телеграф било основано во градот на 23 октомври 1840. Првата пошта во градот била Поштата Амир, која се наоѓа во близина на дворот на џамија Јени. Во 1876 била основана прва меѓународна поштенска мрежа помеѓу Истанбул и териториите надвор од Османлиското Царство. Во 1901 година се извршил првиот трансфер на пари преку пошта и првата товарна услуга станала оперативна. Самуел Морсе го добил првиот патент за телеграф во 1847 година, кој бил издаден од страна на султанот Абдул Меџит и кој лично го тестирал новиот изум. По овој успешен тест, започнала да работи првата линија помеѓу Истанбул и Едрене, и тоа на 9 август 1847 година. Во 1855 година била основана телеграфската администрација. Во јули 1881 година било пуштено првото телефонско коло.
Аеродроми
Истанбул има два меѓународни аеродроми, од кои два во моментот нудат услуги за комерцијални летови. Најголемиот аеродром е новиот Истанбулски Аеродром кој бил отворен во 2018 година и се наоѓа во областа Арнаутќој, од европска страна на градот во близина на брегот на Црното Море. Сите комерцијални патнички летови биле пренесени од аеродромот Истанбул Ататурк на аеродромот Истанбул на 6 април 2019 година, по затворањето на аеродромот Ататурк во Истанбул за редовни летови на патници. Аеродромскиот код IATA бил пренесен и на новиот аеродром. Откако ќе завршат сите фази во 2025 година, аеродромот ќе може да прими 200 милиони патници годишно.
Аеродромот Истанбул Ататурк кој се наоѓа во областа Јешилќој на европската страна од градот, околу 24 километри (15 mi) западно од центарот на Истанбул, со околу 61,3 милиони патници во 2015 година бил трет најпрометен аеродром во Европа и осумнаесетти во светот во истата година .Главно бил користен за товарни сулуги, општа авијација, деловни, државни и дипломатски летови. Во 2020 година неговата писта била срушена.
Помал аеродром е аеродромот Сабиха Ѓокчен, кој се наоѓа на азискиот дел од градот на 45 километри југоисточно од центарот на градот. Аеродромот бил отворен во 2001 година за да се олесни сообраќајот на аеродромот Ататурк. Главно поради нискотарифните превозници, вториот аеродром во Истанбул забрзано станал популарен, особено од отворањето на новиот меѓународен терминал во 2009 година.
Навигација
Поморскиот транспорт е од витално значење за Истанбул, како град кој практично е опкружен со море од сите страни: од Мраморно Море, Златниот Рог, Босфорот и Црно Море. Многу жители на Истанбул живеат на азиската страна од градот, а работат на европската страна (или обратно). Голем број на жители на работа одат со ферибот на пример. Првите видови на фериботи во градот се појавиле во 1837 година, кои биле управувани од компании од приватниот сектор. На 1 јануари 1851 година била основана компанијата Ширкет и Хариј од страна на Османлиската држава, која превезувала патници со фериботи. Компанијата продолжила да работи во градот до распаѓањето на империјата, која по создавањето на републиката таа станала дел од Türkiye Denizcilik İşletmeleri (турска членка на морските линии). Во 2006 година, традиционалните истанбулски превози на фериботи биле преземени од страна на компанијата İstanbul Deniz Otobüsleri (Истанбулски морски автобуси). İstanbul Deniz Otobüsleri или ИДО била основана во 1987 година и главно се занимава со катамарани кои обично се движаат од европскиот кон азискио дел на градот и обратно, како и до Принцевските Острови и други одредишта на градот во Мраморно Море. Пристаништето на Истанбул е едно од најважните во земјата. Старото пристаниште на Златниот Рог првенствено служело за лична навигација, додека Каракопското пристаниште (Галата) се користи од бродовите за крстарење.
Патишта
Автопатот D.100 и европскиот Е80, се двата главни автопати кои ја поврзуваат Европа со Турција. Автопатот околу Истанбул е со развиена патна мрежа и истиот постојано се проширува. Магистралните патишта водат во Анкара на исток и Едрене на запад. Исто така, постојат два патни правци кои го заобиколуваат градот. Постариот автопат, О-1, најчесто се користи за внатрешен сообраќај; додека поновиот, О-2, најчесто се користи од страна на интерконтиненталниот или меѓуградскиот сообраќај.
Босфорскиот мост е приклучен на автопатот О-1, а Мостот Фатих Султан Мехмет на О-2, преку кои се воспоставува патна врска помеѓу европската и азиската страна на Босфорот. Јужниот и северниот дел на бреговите на Златниот Рог, и влезот на Босфорот на европската страна од градот, се поврзани преку мостот Галата, мостот Ататурк и мостот Халич.
Булеварот Бујукдер е главниот правец кој минува покрај големиот бизнис центар на регионите околу Левент и Маслак на европска страна, а исто така е достапна и преку мотро станиците во градот. Булеварот Бујукдер е поврзан со Булеварот Барбарос, преку кој се спушта кон пристаништто на Бешикташ.
Железници
Во 1883 година, белгискиот претприемач, Georges Nagelmackers, започнал да ја гради железничката станица од Париз и Цариград, која минувала низ Варна. Во 1889, железничка линија била завршена, и истата минувала низ Букурешт до Цариград. Маршутата била позната како „Ориент експрес“, опишана во делата на Агата Кристи и Грејм Грин.
Денес, железничката станица Сиркечи (TCDD), која првично била отворена во 1890 година како Отомански железници, ја претставувала главната врска на турската железничката мрежа со остатокот на Европа. Во моментов, меѓународни врски се обезбедени од страна на линија помеѓу Истанбул и Солун, Грција, а Босфор Експрес служи за врска со Букурешт, Романија. Исто така има и линии за Софија, Белград, Будимпешта итн.
Подалеку од Босфорот, железничката станица Хајдарпаша на азиската страна од градот, служи за железничко поврзување на градот со престолнината Анкара, и поретки други одредишта во Анадолија. Железничката мрежа на европските и азиските земји во моментов се поврзани со Босфорски ферибот и низ подводниот тунел „Мармарај“ пуштен во употреба на 29 октомври 2013 г.
Трамвај
Првиот трамвај во Истанбул бил изграден во 1869 година, на линијата Тофан-Ортаќој. Во 1871 година биле пуштени линиите, Азапкапи- Галата; Аксарај- Једикул; Аксарај- Топкапи; и Еминону- Аксарај. Други линии кои стапиле на служба во доциот XIX век се: Кадеси- Кабристан Сокаги - Тепебаши- Таксим- Пангалти- Шишли; Бајазит - Шахзадебаши; Фатих - Едирнекапи - Галатасарај - Тунелска линија; и Еминону- Бахчекапи. Од 1939 година, трамвајот на градот е раководен од страна на компанијата İETT. На 12 август, 1961 година, старите црвени трамваи на Истанбул биле отстранети од градот од европската страна, а на 14 ноември 1966 година, истото се случило и на азиската страна од градот. На 1 ноември, 2003 година, била поставена трамвајска линија помеѓу анадолскиот дел од градот и Ејуп, чија маршута е долга 2,6 километри. Патувањето трае 21 минути.
Брз трамвај (T1) бил ставен во служба во 1992 година при воведувањето на новите меѓународни стандарди, и линијата минува од Сиркечи до Топкапи. Линијата била продолжена од едниот крај од Топкапи до Зејтинбурну во март 1994 година, а на другиот крај од Сиркечи до Еминону во април 1996 година. На 30 јануари 2005 година била продолжена од Еминону до Финдиклѕ, и преминот на Златниот Рог преку мостот Галата за првпат по 44 години. Крајната линија била отворена во јуни 2006 година и тоа до Кабаташ. Линија има должина од 14 километри. Цело патување трае 42 минути. Дневниот транспортен капацитет е 155.000 патници. Износот на инвестицијата изнесува $ 110.000.000. Во септември 2006 година, во употреба била пуштена и втората трамвајска линија (T2), од Зејтинбурну до Багчилар.
Жичара
Истанбул е поврзан со две подземни железнички жичари. Постарите на овие две е Тунел (1875). Во употреба бил пуштен на 17 јануари 1875. Тунел 1875 е втората најстара подземна железничка линија во светот по лондонското метро кое датира од 1863 година и првата подземна урбана железничка линија во континентална Европа, иако првото целосно метро кое се состоело од повеќе подземни станици во континентална Европа била Линијата 1 во Будимпешта од 1896 година. Тунел (1875) е долг 573 метри, и се наоѓа на надморска височина од 60 m и го поврзува Каракој со станицата. Оваа линија, со мали исклучоци, работи од самата нејзина изградба во 1875 година. Два возови се движат по двете линии на секои 3,5 минути, а патувањето трае 1,5 минути. Создавајќи 64.800 патувања, или вкупно 37.066 километри годишно, Тунел 1875 превезува 15.000 патници дневно.
Метро
Изградбата на Истанбулското метро (М2) започнала во 1992 година, а првиот дел од изградбата била завршена на 16 септември 2000 година, на релација Таксим и Левент. Овој дел од линијата е долг 8,5 км (5,3 mi) и има шест станици. Просечно, се транспортираат околу 130.000 патници дневно. На 30 јануари 2009 година, новиот проект бил даден на EUROTEM. EUROTEM треба да изгради 92 нови вагони за линијата М2. As of 30 јануари 2009, a total of 34 train sets, each with 4 cars, were being used on the M2 line. Според податоци од 30 јануари 2009 година, од вкупно 34 вагони, секој четврти бил користен од на линијата М2.
На нејзиниот северен дел, линијата продолжува од Левент кон Маслак и истата била отворена на 30 јануари, 2009. На нејзиниот јужен де, линијата продолжува од Таксим до Јеникапи, преку Златниот Рог. Линијата била завршена до станицата во Шишан, исто така на 30 јануари 2009 година.
Во моментов, на линијата М2 се работи на 10 места од европската страна на градот и на 16 нови станици од азиската страна. Патната мрежа помеѓу станицата Шипхан и станицата Ататурк Ото Санај во Маслак е долга 15,65 км (9,7 mi), а патувањето трае 21 минути. Вкупната должина на европската страна на линијата М2 ќе достигне 18,36 км (11,4 mi), кога сите 16 места од Хаџиосман до Јеникапи ќе бидат завршени, не вклучувајќи го метрото на Златниот Рог кое е долго 936 метри , 0,6 километри долгиот тунел Такшим-Кабаташ , 0,6 километри долгиот тунел Јеникапи-Аксарај , и 13,6 километри долгиот тунел „Мармарај“.
На азиската страна од градот, изградбата на 21,66 км (13,5 mi) долгата линија од линијата М2 во Ејуп до Картала продолжува, и истата ќе има вкупно 16 станици. Овој тунел (Босфорски подморски тунел со железничка) ќе биде поврзан со метро линиите на азиските и европските делови на градот. Според плановите, целиот проект би требало да биде изграден најдоцна до 2012 година.
Лесен шински систем
Истанбул LRT овозможува лесношински превоз кој се состои од 2 линии. Првата линија (М1) започнала со работа на 3 септември 1989 година помеѓу Аксарај и Карталтепе. Линијата во следните години била продолжена, а на 20 декември 2002 година бил приклучена до аеродромот Ататурк. Другата линија (T4) била отворена во 2007 година помеѓу Едринекапи и Мескид Селам. Постојат 36 станици, од кои 12 се подземни. Линијата е долга 32 километри. Линиите се целосно одвоени од другите видови на сообраќај.
Ликовна уметност
Градот има долга историја во смисла на неговата богата социјална, културна и трговска активност. За време на сезонските фестивали, голем број на светски познати оркестри, коралски ансамбли, концерти и џез легенди учествуваат низ целиот град. Меѓународниот филмски фестивал е еден од најзначајните филмски фестивали во Европа.
Денешниот Истанбул, најчесто е домаќин на изложби на познати турски и странски уметници. Музеите Пера и Сакип Шабанџи Меркез се домаќини на изложби од светски познати музичари и се едни од најважните приватни музеи во градот. Музејот Доганџај е првиот современ музеј на уметноста, и истиот бил основан од страна на Бурхан Доганџај. Музејот Рахми М. Коџ, кој се наоѓа на Златниот Рог, е индустриски музеј во кој се наоѓат историски експонати од индустриска опрема, како на пример автомобили и локомотиви од 1800-тите и раните 1900-ти, како и бродови, подморници, авиони, и други слични машини од минатите епохи.
Истанбулскиот археолошки музеј, кој бил основан во 1881 година, е еден од најголемите музеи од ваков тип во светот. Музејот содржи повеќе од 1.000.000 археолошки парчиња од зоната на Медитеранот, Балканот, Блискиот Исток, Северна Африка и Средна Азија. Истанбулскиот мозаичен музеј содржи мозаици од римскиот и рановизантискиот период, како и орнаменти од Големата палата во Цариград. Во близина се наоѓа и Музејот на турската и исламската уметност, кој содржи огромна колекција на предмети од различни цивилизации, пред сè исламски. Музеот Садберк ханим содржи широк спектар на предмети, кои датираат од најраните цивилизации во Анадолија и од времето на Османлиите.
Во ноември секоја година, палатата Јилдиз е домаќин на стари предмети и антиквитети од Ориентот и Западот. Во чаршијата Меџидијеќој Антикаџилар во населбата Шишли се наоѓа најголемиот пазар на антиквитети во градот. Во Големата чаршија, која била изградена во периодот од 1455-1461 година од страна на султанот Мехмед II Освојувачот, исто така, има бројни продавници за антиквитети, заедно со продавници за продажба на накит, теписи и други елементи од уметноста. Историски и ретки книги се наоѓаат во Чаршија Шахафлар, која пак се наоѓа во близина на Бајазидскиот плоштад. Овој пазар е еден од најстарите книга-пазари во светот.
Во градот постојано се одржуваат и бројни концерти на многу места, вклучувајќи и такви од историски карактер како што се на пример црквата Света Ирина, Румелихисар, царевиградските ѕидини, во дворот на Топкапи-сарај, и паркот Ѓулхан, потоа во културниот центар Ататурк, Кемалскиот центар, оперската куќа Суреја и други модерни театарски сали.
Одмор и рекреација
Традиционален плажни летувалишта постепено зпочнале да исчезнуваат, главно поради загадувањето на водата. Неодамна, повторно започнале да се градаат старите места во градот. Најпопуларните места за пливање и одмор во градот се наоѓаат во Бакирќој, Küçükçekmece, Сариер и на Босфорот. Надвор од градот, најпосетувани места се Мраморно Море, Принцевските Острови, Силиври и Тузла, како и Килјос и Шиле на Црното Море.
Трговија
Во градот се наоѓаат бројни историски трговски центри, како што се Големата чаршија (1461), Чаршијата Махмутпаша (1462) и Египетската чаршија (1660) итн. Првиот модерен трговски центар кој бил изграден во градот е Галерија Атаќој (1987), а по неа биле изградени десетици други центри, од кои најпознати се Акмеркез (1993), Џевахир (2005), кој е најголемиот трговски центар во Европа и Канјон (2006).
Ноќен живот
Во градот постојат голем број на ноќни клубови, барови, ресторани итн. Ноќните клубови, ресторани и барови најпосетувани се во летните периоди. Областите околу Булевар Истиклал и Нишантаси ги нудат сите видови на кафулиња, ресторани, барови и клубови, како и уметнички галерии, театри и кина. Вавилон и Пера Бејоглу се популарни ноќни клубови и во лето и во зима.
Најпопуларните летни ноќни клубови се наоѓаат на Босфорот. Најпознати се Sortie, Reina  и Anjelique во подрачјето на Ортаќој. Q Jazz Bar во Ортаќој нуди жива џез музика.
Медиуми
Првиот турски весник, Таквим Векажи, бил отпечатен на 1 август 1831 во Бабијали (реонот на Високата порта). Бабијали станал главниот центар за печатените медиуми. Исто така, во Истанбул се наоѓаат и голем број на домашни и странски списанија од најразлични сектори, како и секојдневни весници. Повеќето весници на национално ниво се наоѓаат во Истанбул, кои истоивремено излегуваат и во Анкара и Измир. Најпознатите есници со седиште во Истанбул се: Хуриет, Милијет, Сабах, Радикал, Кумхуриет, Заман, Акшам, Буѓун, Стар, Дунја, Теркуман, Ватан, Пошта, Таквим, Вакит, Јени Шафак, Фанатик итн. Исто така има и голем број локални и национални ТВ и радио станици, како: CNBC-e, CNN Türk, МТВ Türkiye, Турската Fox, НТВ, Канал Д, ATV, Стар ТВ, Cine5, Sky Турк, Канал 7, Канал Турк, Флеш ТВ и многу други. Во градот Истанбул, има над сто ФМ-радио станици.
Спорт
За време на римскиот и византискиот период, најважната спортска манифестација била трката на колесница. Турнирот се одржувал на Хиподромот на Цариград, кој имал капацитет да прими повеќе од 100.000 гледачи.
Фудбал
Втора турска лига
Втора лига
Трета лига
Спортски манифестации
Олимпискиот стадион Ататурк е најголемиот стадион во Истанбул и Турција, кој има добиено 5 ѕвездички од УЕФА. Стадионот бил домаќин на финалето од Лигата на шампиони во фудбал во 2005 година.
Градот е домаќин за Големата награда на Турција во спортот Формула 1, и Големата награда на Турција во спортот МотоГП, WTCC, ГП2 итн.
Сестрински градови
Ова е список на сестринските градови на Истанбул :
Џуџест мармозет
Џуџест мармозет — мал мајмун од Новиот Свет кој живее во прашумите на западниот дел на сливот на Амазон во Јужна Америка. Забележително е тоа што станува збор за најмалиот мајмун во таа област и еден од најмалите мајмуни во светски рамки со тежина од само 100 г. Може да се забележи во зимзелени и порачни шуми и станува збор за специјалист кој се храни со смола.
Околу 83% од населението на џуџестиот мармозет живее во групи од две до девет единки, вклучувајќи доминантен мажјак, котна женка, и до четири генерации младенчиња. Просечната бројност на групата изнесува 6 единки. Иако повеќето групи се состојат од семејни членови, во некои групи може да има и 1-2 дополнителни возрасни единки. Членовите на групата комуницираат меѓусебно користејќи сложен систем кој вклучува гласовни, хемиски, и сетилни сигнали. Постојат три главни повикувачки сигнали во зависност од растојанието до кое треба да стигне звукот. Овие мајмуни можно е да изведуваат и мимики кога се под закана или пак сакаат да ја наметнат својата доминантност. Хемиското сигнализирање со употреба на жлездите сместени на градите и гениталиите им овозможуваат на женките да дадат до знаење на мажјакот дека се спремни за размножување. Женката може да роди близнаци двапати годишно и грижата за истите е поделена меѓу групата.
Развој и таксономија
Постои дебата меѓу приматолозите за соодветниот род во кој треба да се смести џуџестиот мармозет. Преку испитувањето на сврзната белковина ретинол јадрениот ген (IRBP) во три вида на мармозети покажал дека мармозет (Callithrix), род создаден во 1990-ите исто така треба да го вклучат и C. pygmaea кој е монофилетичен, и дека посебниот развој на видовите pygmaea, argentata и jacchus се случил пред 5 милиони години, нешто што би се очекувало за припадници на истиот род. Сепак, постепеното раздвојување на групите на видовите argentata и jacchus во посебни родови го оправдува посебниот род кој постои за џуџестиот мармозет, познат како Callithrix и истиот не е повеќе парафилетичен.
Постојат неколку морфолошки разлики меѓу овие подвидови, кои малку се разликуваат по боја, и истите се одвоени меѓусебно од страна на географски пречки, како што се големите реки во Средна и Јужна Америка.
Развојот на овој вид на мајмун во однос на телесната маса од останатите примати, е доста забележителна поради достатно малата телесна маса. Мора да се земе предвид и намалувањето во растот за време на предпородилниот и постпородилниот период, проширувајќи ја мислата дека прогенезата има важна улога во развојот на ова животно.
Физички опис
Џуџестиот маррмозет е еден од најмалите примати, и е најмалиот вистински мајмун, со должина на телото од 117 до 152 мм. и опашка со должина од 172 до 229 мм. Просечната тежина на возрасните единки е 100 грама со единствена полова разлика, женките се малку потешки од мажјаците. Бојата на крзното е мешавина од кафено-златна, сива, и црна на неговата глава и жолта, портокалова и tawny во долниот дел на телото. На опашката има црни прстени и бели вертикални линии меѓу очите. Приспособен е за живот на дрво со можност да ја заврти главата и за 180 степени и остри нокти налик на канџи со кои се држи за гранките и дрвјата. Нивната забна морфологија е приспособена за исхрана со смола, со специјализирани секачи со кои прават засеци во кората на дрвото со што го потикнуваат истекувањето на сокот. Нивното слепо црево е поголемо за да овозможи подолг период за смолата да се разложи во стомакот. Џуџестиот мармозет се движи на сите четири екстремитети и може да скокне и до пет метри меѓу гранките на дрвјата.
Трондхејм
Трондхејм (норвешки: Trondheim) е трет по големина и значење град во Норвешка. Тој е најголем град во регионот Средна Норвешка и најголем град во округoт Тренделаг (но не и негово седиште).
NGC 5215B
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5215B се споменува и како ESO 383-29, MCG -5-32-41, VV 693, PGC 47888.
Трондхејм
Градот Трондхејм во 2013 година има околу 170 илјади жители во неговите граници.
NGC 5215B
Откривање
Објектот е откриен на 3 јуни 1836 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Трондхејм
Трондхејм е познат образовен центар во Норвешка. Тука е Универзитет Трондхејм со преку 40.000 студенти и посебен кампус. Градот ја има и најстарата гимназија во Норвешка, Трондхејм катедралскуле, која е основана во 1152 година.
NGC 5215B
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5215B е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,9 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,2 m/лм2. NGC 5215B има привидни димензии од 1,2' х 0,5'.
Трондхејм
Природни услови
Градот се наоѓа во средниот дел на Норвешка. Од главниот град Осло е оддалечен 500 километри северно.
NGC 5215B
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 35 м 9,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -33° 29' 2"". Положбениот агол на објектот е во износ од 80°.
Трондхејм
Природни услови
Клима: Климата во Трондхејм е умерено континентална со влијание на Атлантикот и Голфската струја. Има приморска клима, а од силните ветрови е заштитен со планините. И покрај тоа, климата е поостра од онаа во Осло и Берген.
NGC 5215B
Други поделби
Проучување на NGC 5215B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 47887. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 370; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7269. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 80.
Трондхејм
Природни услови
Води: Трондхејм се развил како морско пристаниште во дното на истоимениот Тронхејмски фјорд, во заливот на Северното Море. Градското јадро настанало во сливот на реката Ниделва во Северното Море, која пред вливот прави тешко пристапни делови на брегот.
Историја
Првите траги на населување на местото на денешен Трондхејм се појавуваат уште во праисториско време. Денешната населба е основана во средниот век, 997 година, од страна на викиншкиот крал Олав Тригвасон и бил престолнина на Норвешка до 1217 година. И после тоа градот останува значаен и како пристаниште и како трговски центар. Во 1152 година тука е основана и првата архиепископија на подрачјето на Норвешка. На таа основа Трондхејм стана значаен верски центар со катедралата Нидарос, и денес најпознатата црковна градба во државата. Од 15 век Норвешка се наоѓа во склоп на Данска, а постепено се зајакнува влијанието на Шведска. Шведска во 1658 година го освои Трондхејм и околината на областа Тренделаг од Данска.
Новиот полет Трондхејм го доживува во втората половина на 19 век, кога доаѓа до индустријализација и до голем пораст на населението и ширење на градот надвор од средновековните граници.
Во текот на петгодишната окупација на Норвешка (1940-1945) од страна на Третиот рајх градот и неговото население повеќе страдаа во однос на другите градови во државата. Причината беше стратешката важност на градот.
Последните неколку децении Трондхејм се развил во современ град, еден од најбогатите во Северна Европа.
Население
Денес Трондхејм има околу 170 илјади во градските граници, што е 3 пати повеќе од пред пола век. Градот со околните предградија има преку 260 илјади. Последните години бројот на населението во градот се зголемува годишно за 1,5%, а во предградијата и повеќе.
Етнички состав: Населението на Трондхејма до пред неколку децении било исклучиво норвешко. Меѓутоа, бројните доселеници од странство го променија составот. Така да, денес етничките Норвежани сочинуваат 91% од населението, а доселениците 9%. Најбројни се Полјаците.
Верски состав: Мнозинството од населението на Трондхејм се припадници на протестантската Црква на Норвешка. Потоа следуваат атеистите и католиците.
Трондхејм како тема во уметноста и во популарната култура
Тронхејм се јавува како инспирација во некои дела од уметноста и популарната култура, како:
53 п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5455 и 5456 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4697 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3707 и 3708 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 700.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 53 година се протега во 2583 и 2584, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2643 и 2644 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 490. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 695 и 694 исламска година пред хиџра.
Уранови месечини
Уран, седмата планета во Сончевиот Систем, има 27 познати месечинаи, сите именувани според делата на Вилијам Шекспир и Александар Поуп. Вилијам Хершел ги открил првите две месечини — Титанија и Оберон, во 1787 година.
ОУ „Братство-Единство“ ПЕ - Охрид
Братство-Единство ПЕ — основно училиште во Охрид, Општина Охрид. .
Стадион Теди
Стадионот Теди (хебрејски: אצטדיון טדי‎, Itztadion Teddy) е стадион кој се наоѓа во Ерусалим, Израел, поточно на Булевар 404. Наречен е по поранешниот градоначалник на Ерусалим Теди Колек (1911–2007), кој бил еден од главните потикнувачи за изградба на оваа арена.
Овој стадион моментално го користат фудбалските клубови од Ерусалим, Беитар Ерусалим и Хапоел Ерусалим.
Во прво време, стадионот имал сместивост од 12 000 гледачи, но со неговата реконструкција во 1997 година, сместивоста се зголемилa на 21 600 гледачи.
Хомолошка низа
Хомолошка низа — низа од хемиски соединенија со иста функционална група и слични хемиски својства чии членови можат да бидат разгранети или неразгранети, или да се разликуваат по молекуларна формула и молекулска маса 14u. Ова може да биде должината на јаглероден ланец, на пример во праволанчениот алкани (парафини), или бројот на мономери во хомополимер како амилоза.
Соединенијата во рамките на една хомолошка низа обично имаат утврден збир на функционални групи кои им даваат слични хемиски и физички својства. (На пример, низата од првични праволанчени алкохоли има хидроксил на крајот од јаглеродниот ланец.) Овие својства постепено се менуваат долж ланецот, често поради разликата во молекулската големина и маса. Поимот „хомолошка низа“ често се користи за било кој збир од соединенија со слични структури или заедничка функционална група, како општите алкани (прави или разгранети), алкени (олефини), јаглехидрати итн. Меѓутоа, ако членовите не можат да се распоредат во линеарна редица според еден параметар, збирот се нарекува „хемиско семејство“ или „класа на хомолошки соединенија“ отколку „низа“.
Концептот за хомолошки низи е воведен во 1843 г. од францускиот хемичар Шарл Фредерик Жерар. Реакцијата а хомологација е хемиски процес кој претвора еден член на хомолошка низа во следниот.
Примери
Хомолошките низи на праволанчени алкани одат по редоследот метан (CH4), етан (C2H6), пропан (C3H8), бутан (C4H10), and пентан (C5H12). Во таа низа, последователните членови се разликуваат по маса за еден дополнителен метиленски мост (-CH2- единица) вметнат во ланецот. Така, молекулската маса на секој член се разликува за 14 единици на атомска маса. Соседните членови во таквите низи, метанот и етанот се нарекуваат „соседни хомолози“. Во рамките на таа низа, многу физички својства како точката на вриење постепено се менуваат со покачувањето на масата. На пример, етанот (C2H6) има повисока точка на вриење од метанот (CH4). Ова се должи на тоа што Лондоновите расејувачки сили помеѓу етанските молекули се поголеми од оние помеѓу метанските, што значи посилно меѓумолекулско привлекување, а со тоа и повисока точка на вриење.
Биополимерите исто така градат хомолошки низи, како на пример полимерите на глукозата како целулозните олигомери кои почнуваат со целобиоза, или низата на амилозни олигомери кои почнуваат со малтоза, и понекогаш се наречени малтоолигомери. Хомоолигопептидите, олигопептиди сочинети од повторувања на само една аминокиселина исто така можат да се проучуваат како хомолошки низи.
Неоргански хомолошки низи
Хомолошките низи не се јавуваат само во органската хемија. Титанските, ванадиумските и молибденските оксиди градат хомолошки низи (на пр. VnO2n − 1 for 2 < n < 10), наречени Магнелиеви фази, а истото важи и за силаните, SinH2n + 2 (со n до 8) кои се аналогни на алканите, CnH2n + 2.
NGC 639
NGC 639 — спирална галаксија во соѕвездието Вајар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 639 се споменува и како ESO 413-13, MCG -5-5-2, IRAS 01367-3010.
Откривање
Објектот е откриен на 27 септември 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 639 е од видот Sa. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,3 m/лм2. NGC 639 има привидни димензии од 1' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 38 м 59,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 29° 55' 30". Положбениот агол на објектот е во износ од 31°.
Други поделби
Проучување на NGC 639 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 6105. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 352; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6428. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 22.
IC 1784
IC 1784 — галаксија во соѕвездието Береникина Коса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1784 се споменува и како Reiz 2482, KUG 1229+250.
Откривање
Објектот е откриен на 23 март 1903 година од страна на Макс Волф.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1784 е од видот Sd. Видливиот сјај со голо око изнесува 16,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,5 mag, додека површинскиот сјај изнесува 14,1 m/лм2. IC 1784 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 32 м 18,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +24° 43' 42"".
Други поделби
Проучување на IC 1784 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 86418.
Billy Esteban
Зоран Илиев, познат под уметничкo име Billy Esteban (Истибања, 16 мај 1971), e македонски музичар, композитор, продуцент и ди-џеј. Се занимава со творење и продукција на етно, deep house, chillout и ориентална музика.
Биографија
Зоран Илиев е роден на 16 мај 1971 г. во Истибања, Виничко. Започнува да свири музика уште како тинејџер и прво свири акустична гитара, а потоа и други гудачки инструменти како тамбура, бас гитара и уд, како и разни клавијатури. За време на средното училиште, тој започнува да компонира музика и да пишува текстови инспириран од блуз и рок-музиката. Во 2000 година, тој дознава за Кафе дел Мар (Cafe del Mar) и Буда Бар (Buddha Bar), кои се фокусираат на издавање на електронска музика со lounge/chillout елементи, и во тој период започна активно да компонира електронска музика, но со етно-ориентални елементи. Набргу потоа, тој започнува соработка со овие две издавачки куќи, а веќе четири негови песни се издаваат во компилациите на Буда бар (Buddha Bar).
Својот прв соло албум го издава во Јуни, 2013 година. Албумот, насловен како My Freedom содржи 14 песни и e издаден преку германската продуцентска куќа Diventa Music. Две години подоцна, за истата продуцентска куќа, го издава и својот втор албум Road to Istanbul кој содржи 16 песни.
Во мај 2017 година, Зоран (Billy Esteban), заедно со неговата ќерка Моника Илиева и синот Никола Илиев (Nickarth), попознат под музичкото име Rialians On Earth, ја основаат продуцентско-издавачка куќа Cafe De Anatolia. Моника и Никола подоцна продолжуваат да ја водат продуцентската куќа, додека Зоран се фокусира на самата музика, така што сега работи како музички продуцент и композитор во Cafe De Anatolia. Cafe De Anatolia постигнува голем успех за само три години постоење, издава повеќе од 300 изданија менаџирајќи над 250 музичари од 150 земји ширум светот и прераснувајќи во меѓународно признат музички колектив што промовира и создава chillout, organic house, lounge, progressive house, deephouse и електронска музика.
Под покровителство на оваа продуцентска куќа, Billy издава два албума во 2017 година — Passion и Eastern Road, а следната година и албумите Namaste, Nirvana и Alchemy. Во 2019 година, тој го издава албумот Mediterranean Sunset, а во исто време соработува и со Fishmanta, са кој је објавува ЕП Lunar во октомври 2019 година. Покрај тоа, Billy Esteban соработува и со други светски продуцентски и издавачки куќи како Cafe del Mar, Buddha Bar и Diventa, а се најде и на многубројни светски компилации како: Buddha Bar XVIII, Buddha Bar Luxury vol. 1, Oriental Touch компилации, Prophet Collection, Millionaire Lounge Club, World Chill Lounge 215/1, Ibiza Sunsets, Stylish Sofa, Luxury Oriental Lounge vol. 2 и многу други.