cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Асирија (римска провинција)
Историја
Има нумизматички докази за трајанските провинции Ерменија и Месопотамија, но нема ниту еден за онаа на Асирија, чие постоење е доведено во прашање од страна на К.С. Лајтфут и Ф. Милер.
И покрај воената победа на Рим, освојувањето на Трајан во 116 година било исполнето со тешкотии. Од самиот почеток, партискиот принц по име Сантрукес организирал вооружен бунт од домородните народи, при што римските гарнизони биле протерани од нивните позиции и еден римски генерал бил убиен додека неговите трупи се обидувале да го запрат бунтот. Трајан го надминал бунтот, ги зазел и ги запалил Селевкија и Едеса, па дури и поставил марионетски партиски крал; но потоа, на своето патување кон дома во триумф, тој се разболел и умрел на 8 август 117 година.
Наследникот на Трајан, Адријан, спровел нова политика во однос на неодамна стекнатите територии на исток. Верувајќи дека тие премногу ја прошириле Империјата, тој се повлекол на полесно одбранливите граници. Тој ја остави недовршена работата за совладување на Партите, за која виде дека ќе бара прекумерно зголемување на воените трошоци. Тој го испрати марионетскиот партиски крал на друго место и му ги врати на поранешниот владетел земјите источно од Еуфрат, заедно со неговата ќерка која била заробена, претпочитајќи да живее со него во мир и пријателство.
Местоположба
Историчарите од четвртиот век, Евтропиј и Фест, претпоставуваат дека наводната римска провинција Асирија се наоѓала „источно од Тигар и обично идентификувана со Адијабена“. Но, некои современи изучувачи тврдат дека провинцијата Асирија се наоѓала помеѓу реките Тигар и Еуфрат, во денешен средиштен Ирак, местоположба што е потврдена со текстот на римскиот историчар Фест од 4 век. Археологот Андре Марик „убедливо го поистоветува со Асурестан од Шапурскиот натпис од III век“. Меѓутоа, други извори тврдат дека покраината се наоѓала во близина на територијата на денешна Ерменија и источно од Тигар, во регион порано познат како Адијабена, кој бил новоасирско кралство.
Понатамошна римска активност во Месопотамија
Повлекувањето на Адријан во 118 година не го означило крајот на римското владеење во Месопотамија. Втората партиска кампања била започната од 161-165 година под команда на Лукиј Вер, при што римската војска уште еднаш ја освоила територијата источно од Еуфрат. Рим продолжил воена акција против Партите повторно во 197-8 година под команда на императорот Септимиј Север.
По неговата успешна кампања, Септимиј Север основал две нови римски провинции: Месопотамија и Осроена на местото на истоименото поранешно кралство основано во 2 век п.н.е., со средиште во Едеса. Тој, исто така, стационирал две римски легии во новите провинции за да обезбеди стабилност и да спречи прво партиски, а подоцна и сасански напади. Римското влијание во областа завршило под под власта на Јовијан во 363 година, кој го напуштил регионот откако склучил избрзан мировен договор со Сасанците и се повлекол во Константинопол за да ја зацврсти својата политичка моќ.
И покрај постојаната римска активност во регионот, не се наведува дополнително римска провинција Асирија по евакуацијата на Адријан во 118 н.е. Кога Септимј Север ги создал провинциите Осроена и Месопотамија на крајот на II век, не се споменува римска провинција Асирија.
Римскиот историчар Амијан Маркелин (околу 330 - околу 391) вели дека областа Адијабена порано била нарекувана Асирија, без никакви посочувачи дека било кога било римска провинција. Тој вели дека Асирија била најблиската до Рим од главните персиски провинции и дека во негово време била позната под едно име, иако претходно била поделена на неколку народи и племиња. Тој ги наведува градовите Асирија Вавилон, Селевкија и Ктесифон. Тој зборува за императорот Јулијан како, во неговиот поход против Сасанидската Империја, ги напаѓа Асирците непосредно пред да го премине Еуфрат во Осроена, како што живее во близина на Еуфрат јужно од Кара.
Така, се чини дека провинцијата Асирија постоела само за време на владеењето на Трајан, дури и тогаш, и не била вратена за време на подоцнежните римски окупации на регионот. Општата област се совпадна со античка Асирија; сепак, и Медијците, Ахеменидите, Селевкидите, Сасанидите и Партите сите имале слични имиња за областа (Ашур, Атура, Асуристан).
Андреа Белеска
Андреа Белеска (р. во ) — македонска ракометарка, која игра за Јенимахале Беледијеси СК и за македонската репрезентација.
Меморијален музеј на Иво Андриќ
Меморијалниот музеј на Иво Андриќ е дел од Музеј на град Белград и е отворен во 1976 година во станот на Андриќев венац 8, каде писателот живеел со сопругата Милица Бабиќ од 1958 година. Музејот го одржува Фондацијата Иво Андриќ.
Зачуван е автентичниот распоред и изглед на влезниот хол, дневната соба и работната соба на Андриќ а поранешните две спални соби се претворени во изложбен простор, каде е отворена постојана изложба која го прикажува животниот пат на Андриќ и значајните точки од неговото творечка биографија со различни експонати. Покрај репрезентативните документи (индекси, пасоши, плакети, дипломи, Нобелова плакета и медал, Вукова награда, почесни докторати) и фотографии, изложбената поставка содржи и оригинални ракописи од делата на Андриќ, писма, изданија на неговите книги на различни јазици, како и некоо лични предмети на писателот.
704 Интерамнија
704 Интерамнија — голем астероид од типот F. Со просечен пречник од околу 330 километри, тој е петти по големина астероид, по Церера, Веста, Палада и Хигија. Неговото средно растојание од Сонцето е 3,067 (АЕ). Откриена е на 2 октомври 1910 година од страна на Винченцо Черули и именувана по латинското име за Терамо, Италија, каде што работел тој. Веројатно е петти до десетти најмасивен астероид, со маса која се проценува на 1,2% од масата на целиот астероиден појас. Набљудувањата од страна на Многу голем телескоп во 2017-2019 година, во комбинација со резултатите од прикривање, покажуваат дека обликот на Интерамнија може да биде конзистентна со хидростатската рамнотежа за тело со незината густина со вртежен период од 7,6 часа. (Нејзиниот моментален период е 8,7 часа.) Ова сугерира дека Интерамнија можеби се формирала како тело во рамнотежа, и дека ударите го промениле нејзиниот вртежен период откако целосно се зацврстила.
Меморијален музеј на Иво Андриќ
Личната библиотека на Андриќ, чиј поголеми дел се наоѓа во неговиот работен кабинет, содржи 4.502 книги, музеолошки е обработена и библиотечно опишана. Во тек е обемна работа на пренесување на маргиналиите и белешките на Андриќ во електронска форма. Овој материјал е внесен во базата на податоци и ќе може да се пребарува според различни критериуми.
704 Интерамнија
Одлики
Иако Интерамнија е најголемиот астероид по „големата четворка“, таа е многу малку проучена. Таа е најголемиот од астероидите од типот F, но до 2017-2019 година постоеле многу малку детали за нејзиниот внатрешен состав или облик, а сè уште не е направена анализа на светлинската крива за да се утврдат еклиптичките координати на половите на Интерамнија (и оттука и нејзиниот аксијален наклон). Студиите на Многу голем телескоп (МГТ) даваат просечен пречник од околу 332 километри и откриле елипсоидна форма, слична на 4 Веста; добиената пресметка на густината (1,98 ± 0,68 g·cm −3) не е доволно прецизна за дефинитивно да се заклучи составот на Интерамнија, но присуството на хидрирани материјали на површината и нејзините севкупни спектрални сличности со Церера сугерираат дека најверојатно станува збор за ледено тело. Отсуството на поврзано семејство на астероиди имплицира дека Интерамнија не претрпела џиновски удар во последните 3 милијарди години, за разлика од 4 Веста и 10 Хигија.
Нејзината многу темна површина и релативно голема оддалеченост од Сонцето значи дека никогаш не може да се види со 10x50 двоглед. Во повеќето опозиции нејзината магнитуда е околу +11,0, што е помалку од минималната осветленост на Веста, Церера или Палада. Дури и при перихелична спротивставеност нејзината магнитуда е само +9,9, што е над четири светлински пониски од Веста.
Нејзината орбита е малку поексцентрична од онаа на Хигија (15% наспроти 12%), но се разликува од орбитата на Хигија по нејзината многу поголема наклонетост и малку пократок период. Друга разлика е што перихелот на Интерамнија се наоѓа на спротивната страна од перихелијата на „големата четворка“, така што Интерамнија во перихелот е всушност поблиску до Сонцето отколку што Церера и Палада се на иста должина. Малку е веројатно дека ќе се судри со Палада бидејќи нивните јазли се премногу оддалечени, додека, иако нејзините јазли се наоѓаат на спротивната страна од оние на Церера, со која исто така е мала веројатноста да дојде до судир.
Површина
Нема длабоки базени видливи на сликите на VLT. Сите големи кратери мора да имаат рамни подови, во согласност со ледениот состав од типот C/F.
Маса
Во 2001 година, Михалак проценил дека Интерамнија има маса од. Проценката на Михалак зависи од масите на 19 Фортуна, 29 Амфитрита и 16 Психа; со што оваа маса е добиена со претпоставка за нецелосен динамички модел.
Во 2011 година, Баер пресметал дека Интерамнија има маса од.
Астрометриската реанализа на Гофин од 2014 година дава уште помала маса од.
Во 2019 година, Хануш и сор. консолидирале 21 избрани претходни масовни проценки, кои датираат од 1992 до 2017 година, со метастатистички резултат од (односно,  до 1 сигма неизвесност.
NGC 4511
NGC 4511 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4511 се споменува и како MCG 10-18-63, CGCG 293-27, SBS 1229+567.
Откривање
Објектот е откриен на 17 март 1790 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4511 е од видот Sbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 4511 има привидни димензии од 1,1' х 0,5'.
Други поделби
Проучување на NGC 4511 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 41560. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 48; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3844. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 729.
Овен Виланс Ричардсон
Сер Овен Виланс Ричардсон (Sir Owen Willans Richardson - ) — британски физичар кој добил Нобелова награда за физика во 1928 „за неговата работа на термоелектронскиот феномен и особено за откривањето на термоелектронскиот закон наречен по него“.
Животопис
Ричардсон се родил во Девсбру, Јоркшир, Англија, единствениот син на Џошуа Хенри и Шарлот Марија Ричардсон. Се образовал во „Бетли“ школото за граматика и колеџот „Тројство“ во Кембриџ, каде што добил првокласни почести по природни науки. Тогаш тој станал доктор на науки во Универзитетскиот колеџ во Лондон во 1904.
По дипломирањето во 1900, почнал да истражува за емисијата на електрична енергија од вжештени тела во Кевендишката лабораторија во Кембриџ, и во 1902 станал член на колеџот „Тројство“. Во 1901, демонстрирал дека вредноста од вжештена жица зависи експоненцијално од температурата на жицата со математичка форма слична на Равенката на Арениус. Ова станало познато како „Закон на Ричардсон“: „ Ако негативното зрачење се должи на честичките кои произлегуваат од металите, вредноста на заситеност (s) треба да го почитува законот “.
Ричардсон бил професор во Универзитетот Принстон од 1906 до 1913, и се вратил во Велика Британија во 1914 за да стане „Витстоун“ професор по физика во Кралскиот колеџ (Лондон), каде подоцна бил главен истражувач. Се пензионирал во 1944 и починал во 1959.
Тој исто така го проучувал и фотоелектричниот ефект, гиромагнетниот ефект, емисијата на електрони при хемиски реакции, слаби Х-зраци, и спектарот на водородот.
Ричардсон се оженил со Лилијан Вилсон, сестра на негов колега од Кевендиш, Херолд Вилсон, во 1906, и заедно имале два сина и една ќерка. Сестрата на Ричардсон се омажила за американски физичар и нобелист Клинтон Дејвисон, студент на Ричардсон. По смртта на Лилијан во 1945, повторно се оженил во 1948 со Хенриет Рап, физичар.
Овен Виланс Ричардсон имал син Херолд Овен Ричардсон кој бил специјалист за јадрена физика и исто така бил директор, оддел на физичари, колеџ „Бедфорд“, Лондонски универзитет и подоцна станал „емиритус“ професор во Лондонскиот универзитет.
Почести
Ричардсон станал член на кралското друштво во 1913, и бил награден со Хјузовиот медал во 1920. Ја добил Нобеловата награда по физика во 1928, „за неговата работа на термоелектронскиот феномен и особено за откривањето на термоелектронскиот закон наречен по него“. Бил прогласен за витез во 1939.
Липа (Мирен-Костањевица)
Липа (словенечки: Lipa) — населба во Општина Мирен-Костањевица во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
Список на државни водачи во 1219 година
Ова е список на државни водачи во 219 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Агис
Агис (? – 359/8 г.п.н.е) бил пајонски крал кој владеел со Пајонското Кралство. Тој бил современик на Филип II Македонски, претендент на македонскиот престол во периодот на политичка нестабилност во Античка Македонија. Агис бил во сојуз со Атина против македонскиот крал Филип II. Заговорот пропаднал. По смртта на стариот пајонски крал, Филип II ги покорил Пајонците.
Џино Реди
Џино Реди (26 ноември 1908 – 27 септември 1962) бил италијански композитор. Тој понекогаш бил именуван како ПГ Реди.
Биографија
Роден како Лујџи Пулчи во Рим, по дипломирањето на композиција на конзерваториумот во Парма, Реди се преселил во Милано каде што бил активен како диригент на неколку мали оркестри. Во 1934 година започнал да компонира.
Почнувајќи од втората половина на 1930-тите Реди бил еден и од најуспешните текстописци во неговото време. Меѓу најпознатите негови есни се „Perché non sognar“, „Aggio perduto 'o suonno“ и „Non Dimenticar“.
Наводи
<references group="" responsive="1">
Герион
Герион од старогрчката митологија е џин со три тела и три глави, син на џинот Хрисаор и океанидата Калироја.
Митологија
Според Стесихор, Герион имал шест раце, шест нозе и крилја. Според описот на Есхил, пак, неговото тело било составено од три човечки тела. Држел три копја во трите десни раце и три штита во левите, а на главата имал три шлема. .
Герион живеел на островот Еритеја, кој се наоѓал во средината на Океанот. Таму, тој одгледувал стадо прекрасни говеда кое го чувале џинот Еритион и двоглавото куче Орт. Тоа стадо многу го посакувал за себе микенскиот крал Евристеј, и му наредил на големиот јунак Херакле по секоја цена да го доведе стадото во Микена. Херакле морал, по наредба на Зевс, да ги слуша сите барања од микенскиот крал.
Смртта на Герион
На патот кон островот Еритеја Херакле ја преминал либиската пустина и бил лут заради горештината, па фрлил стрела кон Хелиј, богот на Сонцето. Хелиј го молел да престане, а Херакле му го барал големиот златен пехар кој потоа го користел за да плови по морето. Така стигнал до Еритеја. Таму, уште на брегот од островот се соочил со двоглавото куче Орт кое по кратка борба го убил со својот боздоган. Кога Евритион, кој го чувал стадото, ја слушнал бучавата и вревата од борбата, дошол да му помогне на Орт, но Херакле и него го убил. Тогаш дотрчал и Герион, вооружен со три копја. Борбата со него била жестока и тешка, но на крај, Херакле успеал да го убие со стрела натопена во отровната крв на Лернејската хидра (со помош на божицата Атина). По овој, десетти подвиг на Херакле, тој направил светилиште на Герион во Агирија, а црвените крави му ги однел на Евристеј во Микена, кој ѝ ги принел на Хера како жртва.
Герион во уметноста
Во антиката Герион е претставуван како џин со тројно тело што се гледа на:
На Герион е посветена поемата на Стесихор „Герионеида“ во антиката, но во ренесансата ликовите од античката митологија биле повторно оживеани.
Бокачо во својата Генеалогија на боговете (I, 21) раскажува дека „царувајќи на Балеарските Острови Герион со кротко лице и ласкави зборови го привлекувал гостите, но потоа ги убвал“.
783
783 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Таа била 783 година од новата ера, 783. од првиот милениум, 83. од VIII век и четвртта од 780-тите. Оваа година била определена како 783 уште од почетокот на средновековниот период, кога календарската ера Anno Domini стана најраспространетиот метод во Европа за определување на годините.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6291 и 6292 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5533 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4543 и 4544 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1536.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 783 година се протега во 3419 и 3420, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3479 и 3480 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1326. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 166 и 167 исламска година.
Трирачица
Богородица Трирачица или Троерачица (грчки: Παναγία Τριχερούσα, Панагија Трихеруса, што значи „Трирака Богородица“) или едноставно Трирачица (Три раце) — позната чудотворна икона во српскиот православен манастир Хиландар на Света Гора, Грција. На неа е претставена Богородица со младиот Исус во положба на хоџетрија и е покриен со риза. Таа е најважната икона на Српската православна црква. На задната страна на иконата е сликарството на Свети Никола.
Жак Јансе ван Ренсбург
Возел на Вуелта а Еспања 2014. Бил именуван во почетниот состав за Тур де Франс 2015. Истата година го освоил националното друмско првенство. Бил вклучен во почетниот состав за Џиро д’Италија 2017.
Распоред на резултатите на големите трки
СО = се откажал; — = не учествувал
Трирачица
Историја
Јован Дамаскин се замонашил во манастирот Мар Сабас надвор од Ерусалим и ја дал иконата на тамошната монашка заедница. Подоцна иконата му била подарена на Свети Сава кога го посетил манастирот, заедно со друга икона на Богородица во стилот на медицинска сестра Мадона и со крстоносникот Сава Вештени, основачот на манастирот. Сава ја донел иконата во манастирот Хиландар кадешто живеел. Останала таму сè до 1347 година кога ја зел Стефан Душан за време на неговата посета на Хиландар и ја донел со себе во Србија. На крајот на 14 век, иконата била во сопственост на манастирот Студеница. На почетокот на 15 век, Трирачица се вратила во Хиландар.
До неодамна иконата била официјално игумен на Хиландар, со монаси избрани да служат како нејзин заменик. Оваа икона има два празнични дена.
IC 855
IC 855 — галаксија во соѕвездието Херкул, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Трирачица
Историја
Историчарите на уметност сметаат дека стилот на иконата е поверојатно од 14 век и дека може да биде копија или повторно сликање на претходен прототип. Друга верзија донесена во Москва во 1661 година стана позната, и резултираше со многу руски копии.
IC 855
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 855 се споменува и како MCG 1-42-5, CGCG 52-30.
Откривање
Објектот е откриен на 21 јули 1890 година од страна на Луис Свифт.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 16 ч 29 м 38,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +8° 27' 2".
Други поделби
Проучување на IC 855 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 58340.
Дисурија
Во медицината, и урологијата, со дисурија се означува болно уринирање. Отежнато мокрење понекогаш, но ретко, се означува како дисурија.
Зорица Десподовска
Зорица Десподовска (р. во ) — македонска ракометарка, која игра за КПР Кобиержице и за женската ракометна репрезентација на Македонија. Таа игра на позицијата лев бек.
NGC 2284
NGC 2284 — систем од четири ѕвезди во соѕвездието Близнаци, заведен во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 20 април 1865 година од страна на Хајнрих Даре, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 11 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2284 е од видот *4.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 6 ч 49 м 9,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 33° 11' 40".
Други поделби
Проучување на NGC 2284 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 99; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2440. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1268.
Панамски Провлак
Панамски Провлак (Istmo de Panamá), порано познат и како Дариенски Провлак, ― тесен копнен појас меѓу Карипско Море и Тихи Океан, кој ги поврзува Северна и Јужна Америка. На овој провлак се наоѓа државата Панама и Панамскиот канал. Како и многу провлаци, неговата местоположба има исклучително геополитичко и стратешко значење.
Се смета дека провлакот се формирал пред околу 3 милиони години, ги одвоил Атлантски и Тихи Океан и го предизвикал создавањето на Голфската струја. Прв кој го истакнал ова бил северноамериканскиот палеонтолог Хенри Ферфилд Озборн во 1910 година. Својата теорија ја засновал на фосилните записи на цицачите во Средна Америка. Во 1912 година, Алфред Вегенер врз база на оваа теорија ја предложил својата теорија за континентално поместување.
Историја
Васко Нуњез де Балбоа додека пловел по карипскиот брег од домородците дознал за Јужно Море. На 25 септември 1513 година, членовите на неговата експедиција станале првите Европејци кои преку Америка пристигнале на бреговите од Тихи Океан. Во 1519 година, во близина на мала домородна населба на тихоокеанскиот брег бил основан градот Панама. По колонизацијата на Перу, градот Панама станал важно трговско пристаниште и административен центар. Во 1671 година, велшкиот гусар Хенри Морган од Карибите преку Панамскиот Провлак стигнал до градот и го уништил. Градот бил овновен на мал полуостров, неколку километри позападно. Урнатините од стариот град, Панама Виехо, се зачувани и во 1997 година биле прогласени за светско наследство на УНЕСКО.
Од 1707 година, преку провлакот со воз било пренесувано среброто и златото од Вицекралството Перу до Порто Бело, од каде што било препраќано во Севиља и Кадиз.
Златната треска во Калифорнија, која започнала во 1849 година, придонела луѓето од атлантското крајбрежје да се преселуваат на брегот на Тихи Океан. Копачите на злато од пристаништата на источниот брег на САД со пароброд биле пренесувани до провлакот и потоа поминувале низ него пеш, на коњ, а подоцна и со железница. Откако ќе стигнеле на тихоокеанскиот брег, со брод се упатувале кон Сан Франциско.
Фердинанд де Лесепс, француски дипломат кој го изградил Суецкиот Канал, во 1880 година ја основал компанијата Панамски канал, но по панамските скандали банкротирала во 1889 година. Во 1902-1904 година, САД ја натерале Колумбија да му даде независност на департманот Панама, ја откупиле преостанатата актива од компанијата Панамски канал и во 1914 година ја завршиле изградбата на Панамскиот Канал.
Геологија
Северна и Јужна Америка порано биле одвоени со голема водна површина (која се нарекува Средноамерикански Морски Пат), која овозможувала слободно мешање на водите од Тихи и Атлантски Океан. Под површината, полека се судирале две плочи од Земјината кора, при што Кокосовата плочата се излизгала под Карипската плоча. Притисокот и топлината кои се јавиле како резултат на овој судир довеле до создавање на подводни вулкани, а некои се издигнале доволно високо за да се формираат острови. Во меѓувреме, движењето на двете тектонски плочи исто така го придвижувала морското дно, и конечно некои области се издигнале над морското ниво.
Со текот на времето, празнините помеѓу новоформираните острови биле пополнети со огромни количини на седимент од Северна и Јужна Америка. Во текот на милиони години, седиментните наслаги се таложеле на островите сè додека празнината не се пополнила целосно. Најдоцна пред 4,5 милиони години, меѓу Северна и Јужна Америка се формирал провлак. Сепак, во една статија во списанието Science се наведува дека кристалите на циркон од карпа која настанала во средниот миоцен во северна Колумбија укажуваат дека пред 10 милиони години, е веројатно дека на местото на островите веќе бил формиран целосен провлак меѓу северниот и јужниот американски континент на местото каде претходно се наоѓал Средноамериканскиот Морски Пат. Геномското истражување на мравките, исто така, има тенденција да потврди дека провлакот се појавил милиони години пред она што веќе долго време се мисли.
Доказите, исто така, наведуваат дека создавањето на оваа копнена маса, која предизвикува топло и влажно време над северна Европа, е причина за формирање на голема ледена капа на Арктикот и придонело за сегашното ледено доба. Изгледа противречно дека топлите струи можат да доведат до формирање на ледници, но топлиот воздух кој струи над топлата Голфска струја може да задржи повеќе влага. Последица на тоа се пообемни врнежи кои придонесуваат за снежни наноси.
Формирањето на Панамскиот Провлак одиграл голема улога во биоразновидноста на планетата. Копнениот премин ја олеснил преселбата на животните и растенијата меѓу двата континента. Овој настан во палеонтологијата е познат како Голема американска размена на видови. На пример, во Северна Америка, опосумот, оклопникот и бодликавото прасе потекнуваат од предци кои преку копнениот мост дошле од Јужна Америка. Во обратна насока, мечки, мачки, кучиња, коњи, лами и ракуни, патувале на југ преку провлакот.
Биосфера
Како мост кој поврзува две огромни копнени маси, во биосферата на Панамскиот Провлак има преклопување на фауната и флората од Северна и Јужна Америка. На пример, има преку 978 видови птици во областа на провлакот. Тропската клима, исто така, привлекува огромен број крупни и светло обоени видови, инсекти, водоземци, птици, риби и влекачи. Поделен надолжно со планински венец, времето на провлакот е обично влажно на атлантското крајбрежје, но на тихоокеанското крајбрежје има јасна поделба на влажни и суви годишни времиња.
Антонио де Оливеира Салазар
Антонио де Оливеира Салазар (порт. António de Oliveira Salazar; 28 април 1889 - 27 јули 1970) бил португалски диктатор кој ја вршел функцијата премиер на Португалија од 1932 до 1968 година. Тој е идеен творец и основоположник на корпоратистичката диктатура позната како („Estado Novo“), која владеела со Португалија од 1933 до 1974 година.
Семејство
Салазар е роден на 28 април 1889 во Вимиеиро, во близина на Санта Комба Дао (Регион Визеу). Тој бил единствен син на неговите родители кои имале вкупно 11 деца.
Образование
Од 1900 до 1908 учел во семинаријата во Визеу, и сакал да стане свештеник, но сепак по добивањето на свештенички ред одлучил да го напушти свештенството. Во 1910 година, за време на првите години од Првата Португалска Република, заминал за Коимбра за да студира право на тамошниот универзитет. Во текот на студентските денови во Коимбра, развил посебен интерес за финансии и дипломирал право со специјалност за финансии и економска политика. Дипломирал во 1914 година, и подоцна станал асистент по економска политика на Правниот факултет. Во 1917 година станал професор. Следната година, Салазар го одбранил својот докторат.
Политичка кариера
На 5 октомври 1910 година била соборена португалската монархија и била прогласена Првата Португалска Република.
Политичките ставови на Салазар во неговата младост произлегуваат од неговите католички погледи, а биле поттикнати од новиот антисвештенички став на Првата Република. Тој станал член на неполитичкото католичко движење Академски центар за христијанска демократија (Centro Académico de Democracia Cristã ). Салазар бил и против монархистите бидејќи сметал дека нивните ставови се во спротивност со општествените доктрини што ги застапувал папата Лав XIII.
Тој промовирал цивилна администрација во авторитарниот режим во време кога сè повеќе земји станувале милитаризирани. Целта на Салазар била деполитизација на општеството, а не мобилизација на населението. Сепак, Португалија во голема мера останала неразвиена, населението релативно сиромашно и со ниско ниво на образование во споредба со остатокот од Европа.
Салазар останал на функцијата министер за финансии иако премиерите често се менувале.
Салазар знаел како да го искористи печатот и новосоздадените радиодифузни станици за да стекне негови поддржувачи. Знаел и како да ги искористи борбите меѓу различните фракции во диктатурата, особено меѓу монархистите и републиканците, за да ја консолидира својата моќ и да стекне поголем престиж. Во 1930 година, Салазар го создал Националниот сојуз кој бил еден вид „национален фронт“, кој требало да ја обезбеди потребната поддршка за изградба на нов режим, Нова Држава, осмислен и целосно дизајниран од Салазар.
Конечно, на 5 јули 1932 година, претседателот Кармона го назначил Салазар за 100-ти премиер на Португалија. Конзервативните католици биле најрани и најлојални поддржувачи на Салазар, а конзервативните републиканци станале негови најопасни противници во раниот период.
Формирање на Нова Држава
Во 1932 година, бил објавен нацрт на новиот Устав подготвен од група адвокати, бизнисмени, свештеници и универзитетски професори, при што Салазар и Марсело Каитано, одиграле значајна улога. Со овој устав, Салазар конечно го создал својот политички модел, Нова Држава.
За разлика од Мусолини или Хитлер, Салазар немал намера да создаде партија-држава. Националниот сојуз станал помошно тело, а не извор на политичка моќ. Тој бил формиран за да го контролира и ограничи јавното мислење, а не да го мобилизира; целта била зајакнување и зачувување на традиционалните вредности, а не создавање на нов општествен поредок. Министрите, дипломатите и државните службеници не биле принудувани да се приклучат на Националниот сојуз.
Новиот устав што го вовел Салазар воспоставил антипарламентарна и авторитарна влада која ќе опстои до 1974 година. Претседателот требало да се избира на избори за период од седум години.
Зацврстување на режимот
Салазар се потпирал на тајната полиција за да ја спроведе својата политика. За таа цел во 1933 била основана „Државна полиција за одбрана и надзор“(PVDE - Polícia de Vigilância e de Defesa do Estado). Во 1945 година била заменета со ремоделираната „Меѓународна и државна одбранбена полиција“ (Polícia Internacional e de Defesa do Estado (PIDE)), која функционирала до 1969 година. Тајната полиција требало не само за да ја заштити националната безбедност, туку и да ги потисне политичките противници на режимот, особено оние поврзани со меѓународното комунистичко движење или Советскиот Сојуз.
Шпанска граѓанска војна
Шпанската граѓанска војна, која започнала во јули 1936 година, била наводна причина за радикализација на режимот. Внатрешно, режимот се соочил со монархистички бунт во 1935 година, левичарски пуч во 1936 година и неколку бомби и заговори во 1936 и 1937 година, како и обид за атентат на Салазар во 1937 година. Во исто време, шпанските републикански агенти биле активни во Лисабон, а шпански трупи биле распоредени на границата со Португалија, сериозно загрозувајќи го португалскиот суверенитет.
Салазар го поддржал Франциско Франко и националистите во нивната војна против силите на Втората Република, анархистите и комунистите. Преку Португалија на Салазар шпанските националисти добивале пратки со оружје од странство. Затоа, националистите го викале Лисабон „пристаништето Кастилја“.
Неколку дена пред крајот на Шпанската граѓанска војна, на 17 март 1939 година, Португалија и Шпанија го потпишале Пиринејскиот пакт, договор за ненапаѓање што означува почетокот на нова фаза во пиринејските односи. Пактот се покажал како одлучувачки документ за задржување на Пиринејскиот Полуостров вон континенталниот систем на Хитлер.
Втора светска војна
Од самиот почеток на војната во 1939 година, Салазар бил убеден дека Британија ќе претрпи штета, но ќе остане непоразена ако САД се приклучат во војната и дека сојузниците ќе победат.
Неутралност
Во 1937 година, Салазар објавил книга во ги критикувал Нирнбершките закони донесени во 1935 година во Германија. Салазар немал симпатии кон нацистичкиот режим во Германија и неговите империјални амбиции, и германскиот Рајх го сметал како бастион против ширењето на комунизмот, а не како сојузничка држава. Тој ја фаворизирал шпанската националистичка кауза поради страв од комунистичка инвазија на Португалија, но сепак му биле непријатни врските кои шпанската влада ги имала со силите на Оската.
Така, политиката на неутралност на Салазар во Втората светска војна имала стратешка компонента. Земјата сè уште имала колонии кои не можела да ги одбрани од евентуален воен напад. Застанувањето на страната на Оската би ја довело Португалија во конфликт со Британија, што веројатно ќе резултира со губење на нејзините колонии, а застанување на страната на сојузниците би предизвикало германска инвазија на континентална Португалија. Португалија продолжила да извезува волфрам и други стоки и во Оската (делумно преку Швајцарија) и во сојузничките земји. На 1 септември 1939 година, кога почнала Втората светска војна, португалската влада објавила дека 600-годишната Англо-португалска алијанса останала непроменета, но бидејќи Британците не побарале помош од Португалија, Португалија може да остане неутрална во војната.
Сепак, на почетокот од војната режимот на Салазар покажувал симпатии кон Оската; Салазар на пример изразил одобрение за германската инвазија на Советскиот Сојуз. Оваа поддршка може да се припише на цврстата антикомунистичка позиција на Салазар, а не на вистинската поддршка за Хитлер или нацистичкиот режим. По 1943 година Португалија ги фаворизирала сојузниците и им ги дала под закуп воздушни бази во Азорските Острови откако сојузниците му се заканиле со инвазија на Португалија ако не ги исполни барањата на сојузниците. Салазар по големиот притисок од сојузниците ги прекинал испораките на волфрам и гума за Германија во 1944 година. Лисабон бил база за операциите на Меѓународниот Црвен крст за помош на сојузничките заробеници и бил главна воздушна транзитна точка меѓу Велика Британија и САД.
Во 1942 година, австралиските трупи накратко го окупирале Португалски Тимор, но набрзо го напуштиле по инвазијата на Јапонците. Салазар се трудел да го врати Источен Тимор под своја контрола, и успеал во тоа по предавањето на Јапонците во 1945 г.
Во 1945 година, Португалија прогласила дводневна жалост поради смртта на Адолф Хитлер.
Одржување на режимот
По почетокот на Студената војна, Салазаровата Нова Држава останала строго авторитарна. На претседателските избори во Португалија од 1958 година повеќето неутрални набљудувачи верувале дека на фер избори кандидатот на демократската опозиција, Умберто Делгадо, ќе го победи кандидатот на Салазаровиот режим, Америко Томас. Делгадо изјавил дека ако биде избран, прво нешто што ќе направи ќе биде разрешување на Салазар. Делгадо освоил една четвртина од гласовите, многу помалку од Томас. Салазар бил вознемирен од епизодата, и протуркал уставен амандман претседателот се избира од двете парламентарни тела, кои биле под негова контрола. Делгадо бил избркан од португалската војска и се засолнил во бразилската амбасада пред да замине во егзил; а подоцна и убиен од тајната полиција (ПИДЕ) во Алжир.
Меѓународни односи по Втората светска војна
И покрај авторитарниот карактер на режимот, Португалија не претрпела меѓународна изолација како Шпанија по Втората светска војна. За разлика од Шпанија, Португалија под Салазар била прифатена во Маршаловиот план (1947–1948) во замена за помошта што им ја даде на сојузниците во последните фази од војната. Понатаму, исто така, за разлика од Шпанија, била една од 12-те основачки членки на Организацијата на Северноатлантскиот договор (НАТО) во 1949 година, поради улогата на Португалија како сојузник против комунизмот за време на Студената војна и покрај нејзиниот статус како единствен недемократски основач. Во 1950 година, Португалија се приклучила на Европската унија за плаќања и учествувала во основањето на Европската асоцијација за слободна трговија (ЕФТА) во 1960 година и Организацијата за економска соработка и развој во 1961 година. Таа се приклучила на Општиот договор за царини и трговија во 1962 година, и конечно, Португалија потпишала договор за слободна трговија со Европската економска заедница во 1972 година, сè уште под покровителство на Нова Држава.
Клуб Насионал
Клуб Насионал (на шпански Club Nacional ) е фудбалски тим од реонот Обреро на градот Асунсион - главниот град на Парагвај. Тимот се натпреварува во Примера Дивизион највисокиот степен на парагвајскиот клупски фудбал.
Основан е на 5 јуни 1904 година. Национал е 8-кратен шампион на својата земја.
Историја
Основан е од група на економисти на колеџот Национал де ла Капитал, кој е меѓу најстарите училишта во Асунсион. Првично тимот се нарекувал Фудбалски Клуб Насионал, а подоцна е прекрстен во само Клуб Насионал. За основна боја на тимот е избрана белата - по бојата на униформата на колеџот. Боите на амблемот пак одговараат на бојата на парагвајското знаме.
Најпознат прекар на клубот му е "Академијата", бидејќи клубот има одлична младинска школа од која произлегле многу талентирани фудбалери, како што Арсенио Ерико, кој се смета за најдобар парагвајски фудбалер на сите времиња. Насионал има 8 шампионски титули (и е на 5-то место во земјата по овој показател), 3 титули во Втора дивизија и 3 учества на Копа Либертадорес. Последната лигашка шампионска титула Насионал ја освои во 2011 година на Торнео Апертура.
Космос-560
Космос-560 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 23 мај 1973 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 4000 килограми. Космос-560 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,3 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 72,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 306 км, а најмалото на 179.
Ерих Кестнер
Емил Ерих Кестнер (Emil Erich Kästner; – ) — германски писател, поет, сценарист и сатиричар, познат посебно по хуморот и книгите за деца. Добитник е на престижната меѓународна награда „Ханс Кристијан Андерсен“ во 1960 г. за неговата автобиографија „Кога бев мало момченце“ (Als ich ein kleiner Junge war). Познат е по делата како „Двојната Лота“, „Емил и детективите“, „Земја дембелија“ и други.
Живот и дело
Кога Хитлер и националсоцијализмот ја освојуваат власта во 1933 година, многу познати германски писатели антифашисти се принудени да емигрираат во други европски и воневропски земји, а Готфрид Бен и Ерих Кестнер остануваат во фашистичка Германија, но како антинацисти. Осудени се на молчење, необјавување, книжевна смрт. Во тоа време и сè до конечното уништување на Хитлеровска Германија во мај 1945 година, Хитлеровците ги палат сите книги со напредни идеи и содржини. Ерих Кестнер гледа како горат неговите дела, верувајќи сепак дека хуманистичкиот дел на човештвото ќе победи еден ден и дека неговите книги најпосле трајно ќе заживеат свој втор живот.
Во тоа време на концлогори и на воено уништување на Европа и делови од Африка, Ерих Кестнер е млад творечки оневозможен, но и доволно познат и ценет писател во Германија и Европа, пред сè со своето дело за деца „Емил и детективите“ (1928), но познат и како поет, драмски писател, романописец и сатиричар. Работел и како новинар, и тоа се чини оставило длабоки траги во неговото дело. Тој е мошне обраозван човек. Веќе во 1925 година е доктор по филозофија.
Во неговит голем опус се издвојуваат романите: „Фабијан“, „Мал граничен промет“, „Исчезнатата минијатура“; потоа драмите „Животот во ова време“, „Училиште за доктори“; стихозбирките „Кратко и јасно“, „Срце на опашот“, „Малата лирска куќна аптека на д-р Е.К.“, „Врева во огледалото“; филмското сценарио за познатиот филм „Минхаузен“; романите за деца „Емил и детективите“, „Летечкиот клас“, „Тончек и Точкица“, „Двојната Лота“, „Емил и тројцата близнаци“, „35 мај“ и други.
Критики
Во книжевната историја за Ерих Кестнер е утврдено дека е „критичар на своето време“, „лекар на својата епоха“, дека е хуморист, сатиричар и моралист, којшто служејќи се со иронија и карикатура сака да ги вознемири срцата и воопшто совеста на луѓето. Повикувајќи ги на протест, самиот Кестнер пишува дека: „Моралистот на својата епоха не ѝ го покажува обичното, туку искривеното огледало.“ Според него, „карикатурата е легитимно уметничко средство“, и таа претставува „краен степен на она што тој т.е. моралистот е кадарен да стори“.
Кестнер е претставник на т.н. велеградска книжевност од 1920-те години, претставник на германските сатиричари (покрај Курт Тухолски и Валтер Меринг), претставник на т.н. објективистичка лирика (покрај Јоаким Рингелнац) на тоа време кое е време на една од најстравотните воени апокалипси.
Книги за деца
Ерих Кестнер е оптимист, но тој не го идеализира ни животот ни детскиот свет. Тој не пишува за да им се допадне на децата, туку за да им ги открие вистините за животот. „Емил и детективите“ е првото дело со кое Кестнер станал славен не само во својата татковина, туку и низ светот. Книгата содржи интересна галерија на јунаци: мајката на јунакот госпоѓа Фишбајн, инаку фризерка, неговата баба, братучедот Хигхен, останатите деца-детективи, крадецот Грундајс и други. Емил е без татко и уште од пет години за него се грижи неговата мајка која сака Емил да не почувствува дека е со еден родител. Емил е одличен ученик. Кестнер возбудливо и едноставно раскажува как опатувајќи во воз, додека спие човекот со тврда шапка, Грундајс му ги краде парите, и како детективите го фаќаат. Во фабулата се преплетуваат можното и неможното. Некои критичари овој роман го нарекоа „хигиенска книга“ после толку нездрави книги за деца.
Кестнер не сака да им робува на шемите при цртањето на ликовите. Во детскиот свет нема шеми, па не може да ги има ни во литературата за деца. Кестнер не го изолира детето од средината, туку секогаш го согледува во соодноси, во интеракции. Тоа конкретно се гледа од неговиот роман „Летечкиот клас“ во кој се зборува за животот во интернат, за пречекот на Новата година, за другарството. Таков е и романот „Тончек и Точкица“, каде со живи реалистични бои се насликани водечките јунаци од насловот на овој социјален роман. Тончек е дете на сиромашни родители, а Точкица на богати. Но децата не се виновни за својата социјална припадност, но сепак тоа ќе се одрази врз нивните детски симпатии.
Кокосова вода
Кокосова вода е чиста течност која се наоѓа внатре во младите кокосови ореви (плодови на кокосовата палма). Се разликува од кокосовото млеко. При созревањето на плодот кокосовата вода постепено се заменува со кокосовото месо и воздух. Мошне младиот кокос има малку месо, кое пак е мошне меко, речиси како гел. Кокосовата вода веќе е долго време популарна напивка во тропските подрачја, особено во Југоисточна Азија, островите во Тихиот Океан како на пр. на Хаваите и Карибите, каде е достапен свеж, во конзерва или шишиња. Не содржи мрснотии и има ниска калорична вредност (16,7 калории односно 70 килоџули на 100 грама).