cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хилдерик I
Бурниот живот на Хилдерик
Хилдерик првпат се спомнува во 457, во делото Книга за историјата на Григориј Турски. Таа година Хилдерик, кој ги обесчестувал жените на неговите поданици, предизвикал лутина кај неговиот народ кој го симнал од престолот. Тој побеггнал и 8 години поминал во Тирингија веројатно од 451. Кога бил кај кралот Базин, ја завел жената на неговиот домаќин, Базина, која што ја зел со себе во неговата провинција кога лутината на народот престанала. Франките одново побарале да биде на престолот. Кралот се оженил со Базина. Од овој брак се родил Хлодовик I .Овој дел од раскажувањето на Григориј Турски се смета дека е поврзан со популарните и легендарните приказни коишто тој ги вметнува во раскажувањето. Тешко е да се толкува од историски аспект, макар што во тоа време постоел крал наречен Базин во Тирингија а според преданијата, мајката на Хлодовик се викала Базина.
Гувернер на провинцијата Белгија
Како многу други водачи на варварските народи, Хилдерик, иако Франк, се борел на страната на Римското Царство. Писмото на свети Реми упатено до Хлодовик, вели :
Оваа реченица кажува дека Хилдерик имал навистина значајно место во римското општество како одговорен офицер и водач на најмалку една римска провинција (Белгија II) каде дел биле Ремс, Турне и Соасон. Како римски генерал, погребан бил со генералските почести, соодветни на функцијата што ја вршел: златна фибула, палудаментум, и прстен. Мишел Руш ја истакнува претпоставката дека местото гувернер на Белгија му било доделено од самиот Егидиј.
Крал и водач на Салиските Франки
Хилдерик бил значајна личност. Тој бил крал и водач на Салските Франки. Не само што тој ја презел контролата врз римската провинција, туку учествувал и во политичките игри на Рим, преку неговите битки во Галија, па и во Италија. Покрај тоа, при враќањето од Тирингија, дал активна поддршка на воените операции на генералот Егидиј, другиот римски авторитет на северна Галија, и се побунил против Рицимер. Хилдерик и Егидиј, придружени од Салиските Франки, му помогнале на Мајоријан околу 458, со што се зацврстиле франко-римските односи на северот во Галија. Успеале да ги избркаат Бургундите од градот Лион и му се придружиле на Егидиј во Арл откако Мајоријан бил признат за император.
Битката кај Орлеан
Хрониката на Идациј, Галската хроника од 511 и онаа на Мариј од Авенш, ја споменуваат битката во 463 година. Мариј од Авенш вели дека битката се случила во близина на Орлеан помеѓу Егидиј и Визиготите: Фредерик, братот на визиготскиот крал Еурик, бил убиен. Според хрониката од 511, Визиготите биле поразени од Франките.
Опсадата на Париз (465-475) и врската со света Геновева
Во 465, Хилдерик го опседнал Париз. Оваа епизода од животот на кралот Хилдерик е особено тешка за сфаќање ако не се разгледува преку личноста на света Геновева. Таа, судија во Париз, длабоко религиозна, се залагала за антивоена политика. Меѓутоа Сијагриј, кој доминирал во дел од Северна Галија, почнувал да се зближува со Визиготите. На Париз му се заканувала граѓанска војна помеѓу поборниците на Сијагриј, вистинските претставници на Рим и поборниците на Франките. Света Геневева, и самата од франкиско потекло, најверојатно се сретнала со Хилдерик во Лаон за да побара да дејствува и да го "зачувува јавниот живот". Тој се одлучил "да го задуши Сијагриј без да влезе во отворена војна против Париз", држејќи го градот под опсада. Геновева десет години успевала да создаде зона на мир без фаворизирање на било која од двете вклучени страни.
Борбата против Саксонците : Битката кај Анже (469)
Со римска и франкиска поддршка римскиот гроф Пол им објавил војна на Визиготите. Во 459 година Одовакриј (латински: Eadwacer или Adovacrius) и неговите Саксонци биле закана за Анже. Хилдерик го поразил. Грофот Пол бил убиен во битката а Хилдерик го заземал градот. Некои историски коментатори рекле дека Хилдерик се борел на страната на грофот Пол, како сојузник на Римјаните. Сепак, Фредегерската хроника вели дека Хилдерик го убил грофот Пол. Модерните историчари ја отфрлаат оваа претпоставка, но сепак, во оваа битка повеќе групи на Римјани се бореле со што ни за сојузништвото не може да се тврди со сигурност.
Сојузот со Одоакар
Во 476, при падот на Римското Царство и заземањето на власта од страна на Одоакар, романо-франкиската доминација е особено ограничена и поделена помеѓу зоната на влијание на Хилдерик и онаа на Сијагриј, синот на Егидиј. Спротивно на Сијагриј кој се приклонил кон Визиготите, кои биле главната сила во моментот, Хилдерик одлучил да се приклони кон Одоакар, признат од Зенон, царот на Источното Римско Царство. По овој сојуз, Одоакар бил признат за крал. Хилдерик тогаш водел поход за да ги покори Алеманите кои го нападнале северот на Италија.Со овој гест тој покажал дека наспроти сѐ останал верен на Империјата. Од 470 тој веќе не се појавува во разните анали. Проучувањето на разните монети пронајдени во неговиот гроб овозможуваат да се датира неговата смрт помеѓу 477 и 487. Ниеден документ не ја открива прецизната дата, но како година на смртта се назначува 481/482
Гробот на Хилдерик
Гробот на Хилдерик бил откриен во 1653 (мај 27) од страна на градителите кои ја поправале црквата Сен-Брис во Турне, град во денешна Белгија. Биле пронајдени голем број скапоцени предмети, вклучително и богато орнаментиран меч, златен накит, златни монети, златна глава на бик и прстен со натпис CHILDERICI REGIS ("на кралот Хилдерик"), преку што и бил идентификуван гробот. Исто така биле пронајдени и околу 300 златни пчели. Надвојводата Вилијам Леополд, гувернер на Јужна Холандија (денешна Белгија), на латински го објавил тоа што било пронајдено. Богатството прво отишло кај Хабсбурговците во Виена, потоа како подарок на Луј XIV, кој не бил импресиониран со богатството и го оставил во кралската библиотека, која станала Национална библиотека на Франција за време на Револуцијата. На Наполеон повеќе му се допаднале пчелите на Хилдерик и кога барал хиралдички симбол како замена на лилијата на Капетите, ги одбрал пчелите на Хилдерик да бидат симбол на Првото француско царство.
Ноќта меѓу 5-6 ноември 1831, богатството на Хилдерик (кое тежело 80 килограми) било украдено од Библиотеката и стопено за злато. Неколку парчиња биле најдени во Сена, вклучително и две од пчелите. Податок за богатството сепак постои од гравурите од времето кога било пронајдено и во некои репродукции кои ги направиле Хабсбурговците.
NGC 5658
NGC 5658 — ѕвезда во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 9 мај 1853 година од страна на Џорџ Филипс Бонд, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 15 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5658 е од видот *.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 31 м 55,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -0° 21' 59"".
Други поделби
Проучување на NGC 5658 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 242; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4984. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1440.
Животни
Животни — многуклеточни хетеротрофни организми, од кои поголем дел минуваат одредени растојанија во потрага по храна, а друг, помал дел, има седентарен начин на живот. Науката што ги проучува животните се нарекува зоологија. Порано, во животинското царство било вклучени и праживотните и некои други претставници, но со денешните поделби на живиот свет, тие се во посебно царство - протисти.
Од еколошки аспект, животните претставуваат потрошувачи (консуматори) во рамките на екосистемот. Може да се исхрануваат со растителна (тревојади), животинска (месојади) или мешана храна (сештојади). Исто така, одредени безрбетници и ’рбетници се исхрануваат со мртва органска материја (сапрофаги) и со тоа придонесуваат за побрзо разградување на органската материја, правејќи ја полесно достапна за редуцентите - бактериите. Со својата хетеротрофност, животните всушност вршат природна контрола врз бројноста на популациите од живи организми во природата.
Животински клетки, ткива и органски системи
Животинската клетка, како и растителната, е изградена од универзалните органели: клеточна мембрана, цитоплазма, јадро, рибозоми, митохондрии, ендоплазматичен ретикулум и други. Меѓутоа, за разлика од растителната клетка, животинската не е толку компактна поради отсуството на клеточен ѕид. Исто така, во животинската клетка не се сретнати вакуоли, сферозоми и пластиди.
Органските системи се доста добро развиени кај животните. Всушност, секој орган во животинскиот организам не функционира самостојно, туку секогаш е во некаква врска со други, слични по форма или функција органи. Се среќаваат неколку органски системи:
Групирање и именување на животните според сродност
Најмалата група од многу слични организми се вика вид. Слични видови на животни, како на пример: домашната мачка, дивата мачка, лавот, тигарот се групираат во поголема група - род мачки. Домашното куче (Шарпланинец, леси, пудлица, далматинец и др.), лисицата и волкот и баџето го градат родот кучиња. Покрај разликите меѓу овие два рода - мачки и кучиња, животните имаат и сличности. Еве некои од нив:
- Тие се брзи и снаодливи животни.
Родот мачки и родот кучиња чинат поголема сродна група - фамилија ѕверови. Повеќе фамилии како на пример: фам. ѕверови, фам.папкари, фам.копитари и други спаѓаат во редот плацентни цицачи. Редовите плацентни и безплацентни цицачи ја даваат класата цицачи.
фосилни остатоци
Фосилните остатоци на изумрените животни потекнуваат во период од пред околу 570 милиони години, па сè до денес. Со проучување на различните групи фосили се дошло до сознание дека повеќе од основните групи на животни се појавиле уште од најстарите периоди на создавањето на животот на Земјата. Се претпоставува дека првите животни се појавиле во древните океани, можеби, пред 700 милиони до една милијарда години. Како резултат на прилагодувањето на условите кои владееле во тоа време, а сè со цел што подобро да опстојат, кај првобитните животни се појавувале различни видови на измени, така почнувале да настануваат различни видови животни. Оние животни кои немало да се прилагодат постепено изумирале.
Фосилните остатоци ни даваат само делумен приказ на животните кои ја населувале нашата планета. Тие, исто така, ни го покажуваат начинот на живеење на живите суштества и животната средина во која живееле фосилните видови животни. Но, се забележува дека најстарите фосилни остатоци не ни кажуваат ништо за потеклото на животинското царство, за градбата на првите животни, или за едноставните предци од кои различни групи животни се создавале. Имајќи ги предвид сите фосилни остатоци, за животните може да се заклучи дека има фосили кои ги поврзуваат редовите и фамилиите. За разлика од тоа, има малку, или речиси и нема, фосилни облици кои поврзуваат различни класи, а нема ниеден облик кој ги поврзува типовите. За таквите непознати облици на животни во врска со потеклото на одредени групи животни се вели дека се “алки што недостасуваат”.
Докази за клетката
Животните се подвижни, повеќеклеточни, хетеротрофни организми. Повеќеклеточната градба мора да произлегла од едноклеточната, па така предци на животните мора да била некоја група едноклеточни, хетеротрофни организми слични на денешните праживотни. Повеќеклеточните животни се развиле од едноклеточните животни како резултат на промените на условите во средината и промените кои се јавувале кај тогашните организми.
I. Од праживотното кое во својата цитоплазма имало многу јадра со внатрешна поделба на цитоплазмата може да се образуваат толку клетки колку што имало јадра. На тој начин, од прастарите едноклеточни организми со повеќе јадра се создале повеќеклеточни организми. Меѓу живите праживотни покриените со голем број трепки, обично, имаат повеќе од едно јадро. Тоа наведува на помислата дека тие би можеле да бидат предците од кои се развиле сплесканите црви. Според тоа, сплесканите црви биле првите повеќеклеточни праживотни. Но, сепак, не е толку едноставен ваквиот развоен пат на сплесканите црви.
II. Второто можно потекло на повеќеклеточната градба на животните би можело да биде со поделба на клетките во колонијата. Овој предлог денес е многу пошироко прифатен. Овие праживотни би морало да бидат колонијални видови, со камшичиња. Во почетокот, секоја клетка од колонијата била слична и ги изведувала сите функции, како размножување, движење, хранење и др. Со поделбата на работата, клетките станале специјализирани за различни функции. Барањето на групи праживотни кои имаат колонијални облици од кои би можело да потекнува повеќеклеточната градба на животните, често водело до волвоксот.
Докази од анатомија
Сличностите и разликите во градбата на органите и органските системи кај животните се најлесни за одредување и затоа тие широко се користат како докази за поврзувањето на животните. При проценувањето на сличностите, најмногу се бараат делови на телото кои се со исто потекло и функција. Меѓутоа, многу од сличностите не се резултат на истиот предок, туку се резултат на подоцнежниот развој на животните, односно приспобувањето кон условите на надворешната средина.
Докази од развојот на животните
Со проучување на начините на размножување на животните и развојот на новите млади единки во текот на ембрионалниот стадиум и стадиумот на ларва можат да се добијат важни докази за заедничкиот предок. Во почетокот на развојот ембрионите на цицачите во многу нешта се слични со оние на рибите. Ваквата градба се задржува и кај возрасните риби, но како се одвива развојот на ембрионот на цицачите истиот сè повеќе ги добива особините на цицачи. Присуството на овие докази во раниот развој на цицачите укажува на заеднички предок на цицачите и рибите.
Присуство и отсуство на телесна празнина
Основна одлика на животните со двострана симетрија е присуство или отсуство на простор меѓу цревата и ѕидот на телото, наречен телесна празнина. Сплесканите црви, на пример, немаат телесна празнина Најголемата група, во која спаѓаат сите посложено градени животни, како што се прстенестите црви, мекотелите, иглокожите и ’рбетниците, имаат вистинска телесна празнина.
Групирање
Според сите добиени сознанија, од сите горенаведени извори, како најприфатлив и најцелосен, денес се применува системот кој е наречен систем на двојно именување. Тој е предложен од шведскиот природонаучник Карл Лине. Лине ги поврзувал организмите со слична градба во една иста група, која ја нарекол вид. Сличните видови, ги групирал во поголема група наречена род, а сличните родови во фамилија. Сличните фамилии ги групирал во ред, а сличните редови во класа. Сличните класи Лине ги групирал во тип. На крајот типовите ги групирал во пет царства. На овој начин многу се олеснило групирањето на живите организми. Наместо да се наведуваат сите седум категории при именувањето, Лине предложил да се користи само името на видот и на родот. Така, човекот е групиран во родот хомо, а видот е сапиенс. Или родот е куче, а видот шарпланинец, родот е мачка, а видот домашна. Токму поради користењето на ваквиот систем на две имиња овој систем за групирање на живите организми е наречен двојно именување.
Денес се познати 32 типа животни. Некои од ним им биле познати на луѓето уште пред тие да ги добијат своите имиња. Други типови, станале познати по пронаоѓањето на првите микроскопи.
Повеќето животни имаат одредени заеднички одлики, како: подвижност, создавање глава, стомачна празнина и слична основна градба на ткивата. Но, животните се разликуваат според симетријата и внатрешната градба, како и според ембрионалниот развој. Овие сличности и разлики имаат свое значење во поврзувањето на животинските типови.
Движење
Животните се приспособиле да се движат со посебни органи и на посебен начин во сите животни средини: во водата на копното и во воздухот. Органи за движење кај животните се: нозе, крила, перки и друго. Движењата се должат на коските и на мускулите. Коските им даваат цврстина и потпора на телото. За нив се прицврстени мускулите, како меки и еластични делови. Тие имаат особина да се стегаат и отпуштаат, со што ги движат коските и целото тело. Коските на нозете кај животните се поврзани со зглобови - подвижно. Мускулите за својата работа трошат енергија која ја добиваат со согорување на органските материи во клетките. Во водната средина живеат и се движат претставници од најпростите едноклеточни животни до најсложените ’рбетници - цицачите.
Жабата како и другите копнени ’рбетници освен птиците, имаат два пара крајници (предни и задни нозе). Задните нозе имаат поактивна улога во движењето, па затоа тие се подобро развиени. Нозете на ’рбетниците се изградени од долги и кратки коски, зглобно кои се подвижно поврзани. Коските се покриени со мускули кои имаат особина да се стегаат и отпуштаат, со што ги движат нозете.
Градната коска (кобилицата) е добро развиена. На неа се поврзани градните мускули што ги движат крилата. Коските на птиците летачи се пневматични (шупливи), исполнети со воздух. На копно птиците се движат со задните нозе. Бројот на прстите на нозете е различен зависно од начинот на живеење. Најчесто имаат 3 до 4 прсти, но африканскиот ној има два прста, добро развиени кои наликуваат на стапало.
Исхрана
и заби за полесно ловење на пленот. Во оваа група спаѓаат: лавот, тигарот, куната, волкот, лисицата и други.
Начини на исхрана и органи за варење храна
Животните храната ја внесуваат во телото на повеќе начини. Некои ја внесуваат жвакана, а некои ја голтаат. Внесената храна во организмот (органот) претрпува две битни промени и тоа: механичка или дробење (ситнење) на храната и хемиско варење или разложување на храната од посложени органски материи до попрости, под дејство на сокови - ензими.
Разликуваме два вида на варење на храната: клеточно и вонклеточно.
Клеточно варење. Клеточното варење го среќаваме кај едноклеточните организми и просто градените повеќеклеточни организми. Амебата при движењето испушта клеточни продолжетоци наречени лажни ножиња, со нив ја внесува храната (хранливите честички) во цитоплазмата. Околу хранливата честичка во цитоплазмата се создава хранителна вакуола во која храната се вари - разложува под дејство на ензими(сокови за варење). Излачувањето на несварените или непотребните материи кај амебите се врши преку меурести творби - контрактилни (пулсативни) вакуоли.
Парамециумот при движење весла со трепките. Со подолгите трепки, кои се наоѓаат на вдлабнатата страна, ја прифаќа храната. Како храна ги користи бактериите, едноклеточните организми и органските честички. Храната ја внесува преку клеточната уста во клеточното ждрело. Потоа околу храната се создава хранителна вакуола во која се вари храната. Несварените материи се исфрлаат преку контрактилна (пулсативна) вакуола. Контрактилната вакуола е меурче со додатни странични каналчиња кои се полнат и празнат и на тој начин ги исфрлаат непотребните материи и водата. Кај мешестите организми храната која доаѓа низ усниот отвор се вари во мешето. Храната се лови со пипалата, а со копривните клетки се умртвува пленот.
Во мешето храната се ситни и разложува под дејство на ензимите. Потоа хранливите честички се прифаќаат од клетките на ендодермот, се внесуваат во цитоплазмата каде продолжува варењето. Значи кај мешестите организми има комбинирано варење: вонклеточно во мешето и клеточно во клетките.
Кај поголемиот дел црви (дождовниот) системот за варење е цевчест и се состои од уста, голтка, желудник и црево со заден анален отвор. Храната се вари во желудникот и цревото. Дождовниот црв како храна ги користи изгниените листови од растенијата.
Членконогите (инсекти и ракови) имаат најсложен систем за варење. Во зависност од видот на храната усниот апарат може да биде: за боцкање - кај комарците, за грицкање - кај лебарките, за лижење и цицање - кај пеперугите и пчелите. Системот за варење е цевчест, сличен како кај дождовниот црв. Се состои од уста, голтка и жлездест желудник во кој се натопува храна со сокови богати со ензими. Потоа храната преминува во мускулестиот желудник во кој се ситни. Потполното варење на храната се одвива во цревото со помош на цревните сокови богати со ензими (ферменти) и соковите од црниот дроб.
Надворешна покривка на телото
Телото на животните постојано е изложено на различни влијанија од надворешната средина, како што се топло, ладно, механички удари, каснувања, потоа од навлегување на бактерии, ултравиолетово зрачење и друго. Покривката на телото им овозможува на животните заштита од сите негативни надворешни влијанија. Исто така, покривката на телото ја одделува нивната внатрешна од надворешната средина. Кај различни видови на животни таа е различно изградена. Нејзината сложеност зависи од градбата на животното, неговата големина, начинот на живеење и условите кои владеат во срединатта во која што живеат. Таа може да биде едноставно градена, само од еден слој на клетки или пак во нејзината градба учествуваат повеќе слоеви на клетки. Освен тоа кај некои видови на животни телесната покривка може да стане и доволно цврста и да служи како главна потпора или скелет на животното, како што е, на пример, черупката на полжавот или оклопот на ракот
Покривката на телото им повеќе функции:
Телесна покривка кај безрбетниците
Телесната покривка кај безрбетниците се состои од еден слој од цилиндрични епителни клетки и е наречена епидермис. Овој слој се наоѓа над слој од клетки наречен базална мембрана. Кај прстенестите црви горниот слој на клетките во епидермисот е задебелен и создава заштитен слој наречен кутикула. Кај мекотелите, како што се полжавите и школките, телото е заштитено со варовита черупка.
Кај членконогите животни телото е прекриено со посебен вид обвивка наречена хитинска обвивка. Оваа обвивка има и заштитна и потпорна улога. При растење на животните оваа обвивка не може да се растегнува, па затоа периодично се отфрла, односно животното се преслекува. Ваквото преслекување кај некои членконоги се врши во текот на целиот живот (ракови). Спротивно на нив, кај инсектите и пајаците преслекувањето се врши на одредено време.
Телото на иглокожите е прекриено со кратки или подолги иглички. Ваквите иглички можат да бидат подвижни или неподвижни.
Телесна покривка кај ’рбетниците
Телесната покривка кај сите ’рбетници е составена од покривен слој епидермис кој се состои од повеќеслоен епител. Овој слој на клетки ја покрива вистинската кожа. Кога одредени делови на овој дел се зајакнуваат се создава крзно, како што е случајот кај добитокот. Кај некои ’рбетници епителните клетки создаваат и складираат рожна белковина која е нерастворлива во вода. Кај најпросто градените хордови животни, туники, телото им е покриено со обвивка, или туника, која ги прави овие животни единствени во царството на животните. Епидермисот кај рибите е тенок и не содржи рожна белковина. Повеќеклеточните жлезди во овој слој излачуваат слуз со што нивната кожа станува мазна и лигава. Тоа на рибите им помага полесно да пливаат. Кожата кај рибите создава коскени крлушки. Надворешните крлушки често се преобразуваат во лушпи. Кожата кај водоземците е слична на кожата кај рибите, а се разликува само по отсуството на коскени лушпи и создавањето на рожна белковина. Таа е набрана, растеглива и влажна. Како што ’рбетниците се приспособувале кон копнените услови за живеење, така количеството на рожнатиот слој се зголемувало и добивал сè поголема заштитна улога. Овој дел на кожата кај влекачите создава тенок слој од рожни плочки. Кај повеќето од влекачите создаваат рожни лушпи или плочки кои го штитат телото од штетните зрачења и повреди и ја намалуваат загубата на водата од телото. Новите клетки што се развиваат во подлабоките слоеви на епидермисот, во вид на рожни слоеви кај желките се носат на себе, а кај змиите и некои гуштери се преслекуваат. Во кожата на влекачите имаат само неколку жлезди и поради тоа кај нив кожата е сува. Кај некои змии и гуштери има жлезди кои излачуваат материи, кои имаат предупредувачко обојување, што обезбедуваат заштита од напаѓачите. Пердувите се најкарактеристичен дел за препознавање на птиците. Пердувите се израстоци на кожата. Тие претставуваат издолжени и распердушени рожни лушпи. Пердувите се составени од централна оска, што е навлезена во вдлабнатини на кожата На горниот дел на оската има многу странични гранчиња. Секое странично гранче има ситни куки кои се спојуваат со куките на соседните гранчиња. На овој начин пердувите создаваат целина. Птиците кои се добри летачи, на своите крилја имаат збиен распоред на пердувите кој им овозможува полесно да летаат. Бидејќи пердувите се неживи творби со нивното стареење се отфрлаат и се заменуваат со нови.
1887 во книжевноста
1887 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Космос-2360
Космос-2360 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, Казахстан на 28 јули 1998 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 101,9 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 71,0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 855 км, а најмалото на 846.
Милош Обреновиќ
Милош Обреновиќ I (српски: Милош Обреновић, 18 март 1780 - 26 септември 1860) — кнез на Србија од 1815 до 1839 година, повторно се вратил на власт во периодот 1858 - 1860 година. Учествувал во Првото српско востание и го предводел Второто српско востание. Тој е основач на династијата Обреновиќ. Во текот на неговото владеење, Србија станала автономно кнежевство во рамките на Османлиското Царство. Милош владеел авторитарно, одбивал да ја ограничи и дели власта, поради што против неговата власт биле покренати неколку буни. Во текот на своето владеење, Милош бил најбогатиот човек во Србија и еден од најбогатите на Балканот.
Династија Обреновиќ
Милош Обреновиќ бил син на Вишња Гојковиќ и нејзиниот втор сопруг Теодор Михаиловиќ, сиромашен селанец од Црна Гора. Тој е роден во селото Горна Добриња кај Пожега. Милош е најстариот од тројцата синови од овој брак. Негови родени браќа се Јеврем и Јован.
Неговата мајка претходно била во брак со Обрен Мартиновиќ од Брусница, а од овој брак, Милош имал сестра и двајца полубраќа Стана, Јаков и Милан. Во младоста, Милош бил слуга во семејството на Аксентиј Јечемениц, богат трговец со добиток од Златибор. Во 1805 година се оженил со Љубица Вукомановиќ.
Скривери (општина)
Скривери (Skrīveru novads) — општина во Летонија. Општината е создадена во 2009 година.
Милош Обреновиќ
Династија Обреновиќ
Милошевото презиме било Теодоровиќ. Презимето Обреновиќ го зел од својот полубрат Милан, кој бил истакнат војвода и имал голем углед меѓу српското население. Не е доволно јасно кога Милош почнал да го користи презимето Обреновиќ. Најчесто мислење е дека тој го сторил тоа по смртта на својот брат Милан во 1810 година, меѓутоа новите откритија покажуваат дека тој уште во 1808 година се потпишувал како Милош Обреновиќ.
Учество во борбите против Османлиите
Милош учествувал во Првото српско востание предводено од Караѓорѓе Петровиќ. Поради својата храброст, Караѓорѓе му ја доверил управата и одбраната на Ужичката нахија. По задушувањето на востанието, Милош бил единствен од истакнатите водачи кој останал во Србија. Добил амнестија од Османлиите и бил поставен за оборкнез на Рудничката, а потоа на Пожечката и Крагуевачката нахија.
На 23 април 1815 година во Таково било кренато Второто српско востание на чело со Милош. Тој учествувал во сите поголеми битки и лично ги предводел преговорите со Османлиите. На 25 октомври 1815 година, склучил договор со Али Паша за создавање на една мешана српско-турска администрација во Смедеревскиот санџак. Договорот бил потврден со посебен ферман, а Србите добиле значајни официјални привилегии.
Милош на секој можен начин се стремел да ја зајакне својата позиција и да издејствува поголеми автономни права за Србија. Османлиите ги подмитувал, а своите непријатели ги елиминирал (Петар Молер, Мелентија Никшиќ, Сима Марковиќ и Павле Цукиќ). Во јули 1817 година, тајно во Србија пристигнал Караѓорѓе Петровиќ за да организира заедничко востание на Србите, Грците и Бугарите, меѓутоа Милош наредил да биде убиен Караѓорѓе, негов потенцијален конкурент за власта во Србија.
Кнез на Србија
Со својата умешна дипломатија и политичка тактичност, Милош во 1830 година успеал да издејствува посебен султанов хатишериф за делумна внатрешна самоуправа и слобода за училиштата. Со посебен берат, на Милош му била призната кнежевската титула. Милош бил неписмен, меѓутоа тој добро ги разбирал потребите на новото време. Благодарение на него, српската младина започнала да се школува во Хабсбуршката монархија, Русија и германските земји, а на негов повик, во Србија почнале да пристигнуваат доктори, професори, инженери и др. Економијата почнала да се подобрува, а дел од населението било испраќано во опустошените области каде добиле даночни олеснувања.
Деспотскиот начин на владеење, придонел да дојде до обединување на значачен дел од старешинскиот слој против него. Неговите политички непријатели во 1835 година, успеале да му наметнат првиот устав во историјата на современата српска држава, познат како Сретењски устав. Меѓутоа овој устав бргу бил суспендиран, бидејќи не им одговарал на Русија, Хабсбуршката монархија и Османлиското Царство. Во 1838 година, бил донесен еден хатишериф кој е познат како Турски устав. Со него, власта на кнезот била ограничена од еден Совет со одреден број на членови кои Милош не можел да ги замени.
На 1 јуни 1839 година, Милош бил принуден да абдицира и ја напуштил Србија. Бил наследен од својот син Милан кој бил болен од туберкулоза и починал по еден месец, а престолот бил преземен од Михајло. Новиот владетел, управувал по примерот на својот татко и набргу бил принуден и тој да ја напушти Србија. Уставобранителите во 1842 година, успеале да му ја доделат власта на Александар, кој бил син на Караѓорѓе Петровиќ. Тој владеел до 1858 година. По деветнаесет години на прогонство, со одлука на Светоандрејското собрание, Милош се вратил во Србија и го започнал своето второ, краткотрајно владеење кое траело до 1860 година.
Наследство
Куќата на Милош во Горња Црнуќа од која Милош две години управувал со Србија и каде била донесена одлука за кревање на Второто српско востание, е прогласена за споменик на културата од особено значење. Според Милош е именувана улица во Белград. Во 2004 година пред зградата на владата на Србија е подигнат споменикот Таковско востание.
Алтанбулаг, Селенге
Алтанбулаг (Алтанбулаг, златен извор) е област во Монголија во покраината Селенге.
1886 во книжевноста
1886 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Молекуларна биологија
Молекуларната биологија ги проучува основните појави на животот (метаболизам, наследност, надразливост) на ниво на молекули што ја градат клетката. Полето на молекуларната биологија се преклопува со полињата на интерес на биологијата и хемијата, особено со генетиката и биохемијата.
S/2004 S 37
С/2004 С 37 е природен сателит на Сатурн. Неговото откритие беше објавено од Скот С. Шепард, Дејвид К. Џевит и Јан Клејна на 8 октомври 2019 година од набљудувања направени помеѓу 12 декември 2004 и 2 февруари 2006 година.
С/2004 С 37 има пречник од околу 4 километри, а кружи околу Сатурн на просечно растојание од 15,892 Gm за 748,18 дена, при наклон од 163° кон еклиптиката, во ретроградна насока и со ексцентричност од 0,497.
NGC 3256A
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3256A се споменува и како ESO 263-34, AM 1023-432.
Откривање
Објектот е откриен на 15 март 1836 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3256A е од видот SBm. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15 m, додека површинскиот сјај изнесува 14 m/лм2. NGC 3256A има привидни димензии од 1,7' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 25 м 51,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 43° 44' 51". Положбениот агол на објектот е во износ од 85°.
Други поделби
Проучување на NGC 3256A е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 30626. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 399; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7721.
Барунбурен, Селенге
Барунбурен (Баруунбүрэн) е област во Монголија во покраината Селенге.
1885 во книжевноста
1885 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Шоџи Џо
(роден ) — јапонски фудбалер.
Репрезентативна кариера
бил член на јапонската репрезентација на Светското првенство 1998.
Довезенце
Довезенце (Довезенци или Довезанце) — село во Општина Куманово, во околината на градот Куманово.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Довезенце живееле 560 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, во 1905 година во Довезенце имало 40 Македонци под врховенството на Бугарската егзархија и 640 Македонци патријаршисти.
Според пописот од 2002 година, во селото живеат 123 жители, сите Македонци. Од половата структура, 66 биле мажи, а 67 жени.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 83 жители, од кои 73 Македонци, 1 Србин и 9 лица без податоци.
Родови
Според истражувањата од 1972 година, родови во селото се:
Иселеништво
Во турско време од ова село имало иселеници во селата Јачинце (Гужваровци), Вак'в (Богданови), Винце (Домазетовци).
Во 1946 година 2 семејства се иселиле во селото Глогоњ кај Панчево.
Меѓутоа од 1958 година почнало најсилното иселување и водело кон градовите Скопје и Куманово.
Скерлетната буква (филм од 1973)
Скерлетната буква (германски: Der scharlachrote Buchstabe) - германски филм од 1973 година во режија на Вим Вендерс. Филмот е адаптација на истоимениот роман на Натаниел Хоторн, а главните улоги ги играат: Санта Бергер, Лу Кастел и Ханс Кристијан Блех.
1884 во книжевноста
1884 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
S/2004 S 39
С/2004 С 39 е природен сателит на Сатурн. Неговото откритие беше објавено од Скот С. Шепард, Дејвид К. Џевит и Јан Клејна на 8 октомври 2019 година од набљудувања направени помеѓу 12 декември 2004 и 21 март 2007 година.
С/2004 С 39' има пречник од околу 3 километри и кружи околу Сатурн на просечно растојание од 23,575 Gm за 1351,83 дена, со наклон од 167° кон еклиптиката, во ретроградна насока и со ексцентричност од 0,080.
Ај, Кармела!
Синопсис
Во текот на Шпанската граѓанска војна, Кармела (ја игра Маура) и Паулино (го игра Пахарес) работат како забавувачи. Заедно со својто нем соработник Густавете (го игра Диего), тие патуваат низ Шпанија настапувајќи пред републиканската војска. Тие се големи патриоти така што запаѓаат во голема опасност кога ги заробуваат војниците на Франко. Сепак, наместо да ги погубат, тие ги присилуваат заробениците да настапат пред монархистичката војска. За да се спасат, забавувачите се принудени да послушаат...
Мекру
Мекру (Mékrou) е река што тече во Бенин, Буркина Фасо, и Нигер. Реката тече покрај националниот парк „Дупло Ве“ ().
Астробиологија
Полето на интерес на астробиологијата (или егзобиологија) е во врска со летањето на живите суштества (човекот пред се, но и други организми) во космосот, а чија основна задача е сестраното проучување на дејството на космичките фактори врз живите суштества од нашата планета, и тоа не само во космичките летала, туку и директно во космосот, кадешто условите се сосема поинакви од оние во нивнатa природна средина на Земјата.
Мекру
Како притока на реката Нигер, Мекру извира во Бенин и образува дел од границата помеѓу Бенин и Буркина Фасо и помеѓу Бенин и Нигер. Планираната изградба на хидроцентралата Диондионга на реката, предизвикало загриженост меѓу еколозите.
Кулата на будалите
Кулата на будалите (полски оригинален наслов: Нарентурм) е првиот фатанзиско историски роман во Хуситската трилогија напишан од полскиот писател за фантазија Анджеј Сапковски, првпат објавен во 2002 година на полски јазик и на англиски јазик во 2020 година. Следува Божји воини (Boży bojownicy).
Во него се раскажува приказната за Рајнмар од Биелава, исто така наречен Рејневан фон Биелау. Дејството се случува во Шлеска во 1425 година, во времето на Хуситските војни.
Поставувањето е претежно историско, со некои историски карактери и описи на одредени локации. Фантастичните елементи вклучуваат повремени волшебни подвизи, артефакти и нечовечки карактери. Германскиот збор Нарентурм значи Кулата на будалите, кула во која, во средниот век, биле изолирани луѓе кои страдале од ретки и ментални болести.
Кулата на будалите е преведена на чешки, словачки, руски, германски, украински, бугарски и шпански јазик. Правата на англискиот превод на трилогијата се стекнати и таа ќе биде објавена во 2020 година од Орбит во САД и Голанц во Велика Британија, а преведувач е Дејвид Френч, кој е преведувач на неколку од книгите за Вештерот од Сапковски.
Соматотропен ослободувачки хормон
Соматотропниот ослободувачки хормон (STH) се продуцира од хипоталамусот како ослободувачки хормон за хормонот за растење.
1883 во книжевноста
1883 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Фридрих I (Свето Римско Царство)
Фридрих I (од 1122 г. до 10 јуни 1190 г.), исто така познат како Фридрих Барбароса бил Светиот римски цар од 2 јануари 1155 г. до неговата смрт. Тој бил избран за крал на Германија во Франкфурт на 4 март 1152 г. а бил крунисан во Ахен на 9 март 1152 година. Тој бил крунисан за крал на Италија на 24 април 1155 г. во Павија а како цар на папата Адријан IV на 18 јуни 1155 г. во Рим. Подоцна бил формално крунисан како крал на Бургундија, во Арл на 30 јуни 1178 година.
Пред да бил избран за цар, Фридрих бил наследник на титулата Војвода на Швабија (од 1147 г. до 1152 г., како Фридрих III). Тој бил син на војводата Фридрих II од династијата Хоенштуфенци и на Јудита, ќерка на Хајнрих IX, војводата од Баварија, од соперничкиот Дом на Велф. Фридрих, според тоа, потекнува од двете водечки семејства во Германија, што го прави прифатлив избор како владетел на Светото Римско Царство.
Фредефрик починал во 1190 година во Мала Азија додека водел војска во Третата крстоносна војна.
Рани години
Фридрих е роден во 1122 година. Во 1147 тој станал војвода на јужниот германски регион Швабија, и набргу потоа своето прво патување му било на Исток, а бил придружан од неговиот чичко, германскиот крал Конрад III, во Втората крстоносна војна. Експедицијата испаднала да биде катастрофа, но Фридрих се истакнал и со тоа ја добил целосната доверба на кралот. Кога Конрад умрел во февруари 1152 година, само Фридрих и принцот-бискуп на Бамберг биле на смртната постела. И двајцата тврдеа потоа дека Конрад, со целосна свест, му ги предал кралските ознаки на Фридрих и укажал дека тој, наместо својот шестгодишен син на Конрад, идниот Фридрих IV, војводата од Швабија, ќе го наследил како крал. Фридрих ја барал круната и во Франкфурт на 4 март 1152 година, кралските кнежевни избирачи го означиле како следниот германски крал. Тој бил крунисан за Кралот на Римјаните во Ахен неколку дена подоцна, на 9 март 1152 година. Таткото на Фридрих бил од семејството Хоенштауфен, а неговата мајка била од семејството Вилф, двете најмоќни семејства во Германија. Владеењето на Хајнрих IV и Хајнрих V го оставил статусот на германската империја во неред, нејзината моќ се намалуваше под тежината на Контроверзноста на инвестициите. Околу 25 г. по смртта на Хајнрих V во 1125 година, германската монархија најглавно била номинална титула без вистинита моќ. Царот бил избран од принцовите, не добил никакви ресурси надвор од оние од неговото сопствено војводство, и тој бил спречен да остварува каков било вистински авторитет или да води во царството. Кралската титула понатаму била пренесена од едно семејство до друго за да се спречи развојот на било кој династички интерес во германската круна. Кога Фридрих I од Хохенштауфен бил избран за цар во 1152 г., кралската моќ била во лоша состојба повеќе од дваесет и пет години, а во значителен степен повеќе од осумдесет години.
Апитерапија
Апитерапија (латински: apis - пчела) — комплементарна научна дисциплина на традиционалната медицина, во најголем дел, создадена врз основа на вековно народно искуство. Комбинира превентивни и терапевтски методи засновани на употреба на пчелни производи: полен, матичен млеч, мед, прополис, пчелин отров (Apis mellifera) и восок со цел да се зачува и подобри здравјето на луѓето.
Историја
Употребата на пчелните производи за превентивни и терапевтски цели постои уште од почетокот на човекот. За тоа дека човекот отсекогаш го користел медот како храна и лек говорат многубројните цртежи на ѕидовите на пештерите и зачуваните пишани документи. Зачуваните документи од древните цивилизации на Египет, Грција и Рим упатуваат дека човекот уште тогаш ги ценел лековитите својства на медот.
Во грчката митологија Мед бил син на егејскиот крал Егеј и волшебничката Медеја. Според една легенда, кога Медеја била протерана од Атина, таа заминала со нејзиниот син во Азија, каде што тој станал истоимениот херој на Медијците, кои освоиле многу земји. Тој го загубил животот при поход на Индија. Според друга легенда, тој самиот пристигнал во Колхида во времето кога Перс го презел тронот од Ајет. Знаејќи за пророштвото дека Персеј ќе страда од потомците на неговиот брат, Мед лажно се претставил како Хипо, син на коринтскиот крал Креонт. Меѓутоа, тој не успеал да ја измами Перса и го фрлила в затвор. Од занданата го спасила неговата мајка Медеја, која се претставила како свештеничка на Артемида и му го дала оружјето со кое го убил Персеј. Мед бил еден од учениците на Хирон и умрел кога ја нападнал Индија. Според некои извори, неговиот татко можеби бил Јасон, а како негови родители се спомнуваат Дионис и нимфата Алфесибеја. Некои автори го нарекувале и Поликсен или Медеј. За него пишувале многу автори; Аполодор, Диодор, Хесиод и други.
Историјата на апитерапијата во 19 и 20 век открива бројни студии спроведени во областа на апитерапијата, а особено во областа на примената на пчелниот отров. Така, благодарение на напорите на австрискиот лекар Филип Терц, кој ги објавил резултатите од своето истражување во 1888 година со наслов „Извештај за еден вид поврзаност помеѓу убодот од пчела и ревматизмот“, започнала употребата на пчелниот отров во лекувањето на ревматските заболувања.
Бодог Бек (1871 - 1942), Унгарец родум од Будимпешта, по неговото пристигнување во САД, ги следел искуствата на Терц и бил меѓу првите кои почнале да ја користат апитерапијата во САД. Долги години, тој и персоналот на болницата Свети Марко во Њујорк користеле пчелин отров во лекувањето на ревматски заболувања, по неговото лично лошо искуство со ревматска треска. Д-р Бек, како и многу лекари пред и по него, се обидел методот на лекување со пчелин отров да биде препознаен од лекарската фела, но безуспешно. Како и д-р Терц, кој се смета за „татко“ на терапијата со пчелин отров, Бек не успеал да создаде никаков интерес во медицинската пракса за прифаќање на употребата на  пчелин отров во терапијата. Бек исто така бил голем поборник за употребата на медот во лекувањето, а за да ја популаризира неговата употреба, ја напишал книгата „Медот и твоето здравје“, која ја објавил во 1938 година.
За популаризацијата на апитерапијата во САД големи заслуги има и Чарлс Мраз (1905-1999) , пчелар од Вермонт, кој добро го познавал Бек и соработувал со него долги години. Во 1928 година, откако се преселил во Вермонт, Чарлс основал пчеларник (кој набрзо станал најголемиот пчеларник во Нова Англија) и фирма која успешно работела повеќе од 60 години. Чарлс, континуирано патувал во Јужна и Средна Америка, Европа, Азија и Блискиот Исток и како консултант промовирал пчеларски методи и технологии. Во 1992 година добил признание од Американската пчеларска федерација како еден од петте најистакнати пчелари во САД во комерцијалното пчеларство. Чарлс бил колумнист и писател кој пишувајќи за медот и неговите производи, дал значаен придонес во негувањето на традициите во областа на пчеларството. Некои од членовите на одборот на Американското здружение за апитерапија, како и многу други членови на ова друштво, се обучени или се обучуваат инспирирани од основните теоретски и практични поставки на Чарлс Фрост.
Апитерапија со убод од пчела
Апитерапијата со убоди од пчела се користи за лекување на специфични хронични воспалителни нарушувања, вклучувајќи:
Оваа терапија потекнува од анегдотски извештаи за убоди од пчели кои третирале бронхитис и артритис. Режимот на лечење се состоел од убоди од пчели и внесување на пчелин отров (Apis mellifera) од живи пчели еднаш дневно или трипати неделно, применети на 'рбетот, веројатно во корелација со зафатениот зглоб или по акупунктурните „активирачки“ точки. Потоа, на овие точки се врши притисок со палецот до точка на болка. По првите недели од третманот, некои пациенти доживеале влошување на нивната болест во таканаречената реактивна фаза, која се смета за суштинска и го одразува активирањето на имунолошкиот систем. Кога ќе се постигне специфично (неидентификувано) ниво на отпор, терапијата обично се прекинува. Третманот бил индивидуализиран во зависност од клиничкиот одговор и се прекинувал доколку се појави анафилакса.
Во триесеттите години на 20 век станале достапни комерцијални облици на пчелин отров во облик на инјекции (Apiven, Venapis, Liovac, Iminin, Apikosan), со 0,1 mg чист сув  пчелин отров, што е еднакво на еден убод од пчела. Активните истражувања во Соединетите Американски Држави и други земји престанале во раните 1950-ти со појавата на ефективни антибиотици и кортикостероиди.