cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ѕвезда од типот на T Бик
Видови
Аналози на T Tau-ѕвездите во повисокиот масен опсег (2–8 сончеви маси) се предглавнонизни ѕвезди од спектрален тип A и B, и се наречени Хербигови Ae/Be-ѕвезди. Помасивните ѕвезди (>8 сончеви маси) во предглавнонизна фаза не се забележани бидејќи се развиваат многу бргу: кога ќе станат видливи (т.е. кога ќе се растури околуѕвездениот облак од гас и прашина), водородот во средиштето веќе согорува и тие веќе се тела од главната низа.
Планети
Некои планети околу T Tau-ѕвезди се:
Равне (Литија)
Равне (словенечки: Ravne) — населба во Општина Литија во средна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Штаерска. Населбата сега е вклучена во Засавскиот статистички регион.
Сандиганбајан
Сандиганбајан (фил. -Sandiganbayan) — специјален суд на Филипините кој е воспоставен со специјалниот претседателски декрет No. 1606. Овој суд е на исто ниво со Апелациониот суд. Судот е составен од 14 судии и 1 цудија претседавач. Оновна задача на овој суд е судење на луѓе кои се вмешани во непотизам, корупција и организиран криминал. Им се суди на претежно вработени луѓе во администрацијата, владата и на политичари. Зградата на Сандиганбајанот е сместена во Кезон во Метро Манила.
Џемиет
Џемиет (Џемијет, Cemiyet) била политичка организација на муслиманите од Вардарска Македонија, Косово и дел од Санџак. Во неа членувале претежно Турци и Албанци за зачувување на нивните верски и национални интереси. Основач и водач бил Неџиб Драга, а по неговата смрт, неговиот брат Ферид Драга. На парламентарните избори (1920) добила 8, во 1923 г. 14, а во 1925 г. не добила ниту еден пратенички мандат. Го поддржала и гласала за Видовденскиот устав.
Уметноста во 1514 година
1514 година во уметноста содржи некои значајни настани.
Знаме на Британската Индоокеанска Територија
Знамето на Британската Индоокеанска Територија е усвоено на 4 ноември 1990 година и има само полуофицијален статус. Знамето е слично на другите знамиња на територии што се Британски колонии и го има „Унион Џек“ во горниот десен агол. Палмата и круната се симбол на Индоокеанската Територија. Потеклото или значењето на брановитите линии сè уште е непознато, а нивното постоење е необично во споредба со традиционалните знамиња на британските колонии или поранешни колонии, исто така се наоѓа и на знамето на Британска Колумбија. Знамето е одобрено од страа на кралицата Елизабета II на 25-та годишнина од Британската Индоокеанска Територија.
Дуќан на ул. „Стив Наумов“ бр. 6 (Прилеп)
'''Дуќан на ул. „Стив Наумов“ бр. 6''' — дуќан во Старата чаршија во градот Прилеп. Објектот е заведен како културно наследство на Македонија во списокот на заштитени добра на Министерството за култура.
Тенија
Тениите и припаѓаат на класата Cestoda од сплесканите црви. Тие се најспецијализирани паразити од оваа група на животни. Паразитираат во дигестивниот систем на своите домаќини. Сите тении имаат барем еден, а понекогаш и повеќе од еден секундарен или преоден домаќин, од кој преминуваат во примарниот (дефинитивен) домаќин. Преминувањето од еден домаќин во друг е во содејство со развитокот на животните стадиуми на тенијата (ларви и возрасна единка). Преодни домаќини се најчесто без‘рбетници, а примарниот домаќин е ‘рбетник. Меѓутоа, во некои случаи и двата домаќини се ‘рбетници, како на пример случајот со говедската тенија (Taenia saginatus), а кај некои видови постои само еден единствен домаќин. Во животните циклуси на некои тении влегува и човекот, но инфекцијата обично не е сериозен здравствен проблем. Постојат повеќе од 1000 видови тении познати на науката и скоро секој вид на ‘рбетник може да биде инфициран со барем еден вид на тенија.
Морфо-анатомски одлики и начин на живот
Зрелата тенија секогаш живее во цревата на домаќинот каде ја добива ,,бесплатно” својата храна. Цестодите еволуирале во животни без дигестивен систем, така што тие само апсорбираат хранливи материи од цревото на нивниот домаќин. За олеснување на овој процес, тие имаат развиено микроскопски набори на површината на телото кои многу ја зголемуваат апсорпционата површина. Тениите немаат потреба да се движат, па затоа кај нив отсуствуваат и локомоторни структури, т.е. немаат надворешни трепки (како кај нивните роднини планарии). Екскреторниот и нервниот систем се слични како и кај другите сплескани црви. Општиот план на градба на една тенија е претставен со глава на која се наоѓа комплициран сет на куки за закачување, по која следат репродуктивни сегменти.
Таксономија
Класата Cestoda е поделена на две поткласи: Cestodaria и Eucestoda. Последната ги содржи сите оние животни кои ние ги сметаме за типични тении. Првата поткласа, пак, се состои од само неколку видови на необични црви со несегментирани и грубо овални по форма тела. Тие имаат само еден пар на репродуктивни органи и ларвите имаат 10 куки.
Eucestoda - вистински тении
Eucestoda содржи само неколку видови кои не се изградени по стандардниот план на градба на една тенија. Ларвите имаат 6 куки. Телото на адултната форма се состои од глава која се нарекува сколекс што се разликува со присуството на пијавки и куки, но куките може да отсуствуваат како кај Taenia saginatus. Бидејќи живеат во темно тие немаат очи, а и бидејќи не се хранат стандардно, кај нив отсуствува уста. Зад сколексот се наоѓа брзорастечки материјал кој произведува непрекинливи серии од репродуктивни сегменти означени како проглотиси. Проглотисите ги содржат и машките и женските репродуктивни органи, што значи дека тениите се хермафродити. Машките органи созреваат пред женските. Кај некои видови (како кај рибната тенија Diphyllobothrium latum) може да има и до 3000 проглотиси (тело долго 20 метри) и да се произведуваат милиони јајце-клетки секој ден.
Во поткласата Eucestoda, видовите кои го инфицираат човекот се сместени во два реда, Pseudophyllidea и Cyclophyllidea, кои можат да се препознаат по различните животни циклуси. Болеста која резултира од заразата на човек со тенија се вика цестодијаза. Постојат две форми на цестодијази: ларвална и адултна, во зависност од тоа дали во организмот живее ларвална или адултна форма на тенија. Кај човекот, ларвалната цестодијаза се јавува во три форми: спарганоза, која е причинета од плероцеркоидните ларви на тениите од родот Spirometra; цистицеркоза, која е причинета од цистицеркната ларва на свинската тенија Taenia solium и ехинококоза или хидатидна зараза, предизвикана од хидатидно-цистната ларва на Echinococcus granulosus (кучешка тенија). Кај сите три случаи човекот не е нормален домаќин и е заразен случајно. И покрај тоа што овие инфекции се ретки, тие се од големо значење, бидејќи ефектите од заразата можат да се многу сериозни. Особено хидатидната зараза е проблем, бидејќи во многу случаи инфекцијата не може да се третира со хемотерапија или операција. Адултните цестодијази кај луѓето се многу почести, но помалку патогени. Само големите инфестации се способни да предизвикаат физичка штета на ѕидот на цревото и потенцијално да го блокираат цревото. Најсериозна е заразата со Taenia solium.
Игуандон
Игуандон (значење „игуана-заби“) е името на изумрен род огромни тревојади vtákopanvých диносаурусите, типичен возрасен Iguanodon. Тој живеел од 135-115.000.000 година и во долниот дел на Креда и во голема мера населен од страна на актуелната Северна Америка, како и на западната Европа. Една типична одлика на Игуандон биле големи порасти во инчи на предната нога.
Прво Игуандон е откриен во 1822 година и опишан три години подоцна од страна на англиски геолог Гидеон Мандел. По родот Megalosaurus, тоа беше второто формално име на диносаурус. Заедно со megalosaurom и hylaeosaurom, тој исто така беше еден од оние семејства кои првично дефинирана група на Dinosauria. Научните сознанија од родот Игуандон континуирано развива во согласност со начинот на кој тие се откријат нови информации врз основа на наодите на фосили. Некои од нив, меѓу нив и две речиси целосни скелети, овозможувајќи им на научниците да создаваат информации хипотези во однос на многу аспекти од животот на животните, вклучувајќи ги и исхраната и социјалното однесување.
Вахштет
Вахштет (Wachstedt) — општина во округот Ајхсфелд, во Тирингија, Германија.
Подмолна гулапка
Подмолна гулапка (Russula badia) — неотровна но луѓето сепак ја избегнуваат оваа печурка поради нејзината лутина.
Шапка
Светла окер боја со големина од 5–12 cm, благо испупчена, скоро рамна, во  средината вдлабена како јама или чинија. Ивицата е тапо заоблена, ребреста помеѓу 0,5 и 1 сантиметар. Кожичката во свежа состојба е набабрена,леплива и со мрсен сјај. Често на себе носи прилепени остатоци: иглички, листовии земја. Свежата кожа се симнува до половина. Загаситоцрвена, смеѓоцрвена и скоро црна, посебно на темето потемна и црна, често со костенлив тон, понекогаш и бледа и тогаш е црвенкасторазмачкана, месната до кожната основа.
Жабри
Бело во нијанси на плодот на бадемот, потоа жолти, и на крај во староста светло окер. Скоро опаѓачки се жабрите, најшироки се на работ, 1,2 см. Работ е лесен, но често е кафеав или црвен на страната на работ. Многу е кревка.
Боја
Од 5-10 / 1,5-3,5 сантиметри, цилиндричен, стомак или задебелен во клуп, заоблен на врвот или малку зашилен. Површината прво е заматена, потоа сјајна, надолжно ребрести, особено на горниот дел. Бела, но претежно кафеава или кармин розова во долната половина. Кора густа и тврда, јадрото помеко. подоцна сунѓересто-порозно.
Дршка
Имаме прилично ретка красница, почесто во близина на дабови и слатки костени отколку кај борови. Го има повеќе во Медитеранот отколку во континенталните области.
Месо
Цврсто или круто, суво и бело. Вкусот на почетокот е благ, но по една или две минути пеколно луто. Лутината трае долго откако ќе ја пробате. Мирисот на исечени лисја е слаб или во долниот дел од дршката, особено ако е предизвикан од црви, се чувствува малку како мирис на бор.
Хемиски реакции
На месото, се јавуваат посветли месесто-виолетови,или по листовите како   црвеникава мравка. На површината на дршката бојата е од лимон жолта, до месото бледо окер боја. На СВ, кожата станува посветла и посјајна, површината на дршката е одвоена розова, а месото, и во клобукот и во дршката, е црвено како кармин.
Живеалиште
Кај нас поретка гулабка. Расте најчесто покрај даб и питоми костени. Најчесто ја има во средоземните подрачја а поретко во континенталните, не се јаде заради неподносливата лутина. Расте во месеците: јуни, јули, септември и октомври.
Јадливост
Не е јадлива поради неподносливата лутина.
Слични видови
Иако е ретка, тука ви е прикажано за да се осигурате од изгореници во устата. Кога ќе наидете на темно црвена гулабка, пред да се решиме да ја пробаме, треба да ја смачкаме и да го намирисаме дното на дршката. Ако мирисот наликува на четинар но дрво, не гризете или не го проверувајте вкусот во устата. Најмногу наликува на црно виолетовата гулапка која се јаде, привремено е лута, но ливчињата имаат побела боја и листовите на шапката немаат мирис.
Македонски Интербанкарски Платен Систем
Македонски Интербанкарски Платен Систем (МИПС) е систем на Народна банка на Република Македонија преку кој се вршат сите меѓубанкарски плаќања. Работи по т.н. RTGS принцип, што значи дека плаќањата се извршуваат во реално време, т.е. веднаш.
Ова е прв систем во Македонија кој користи електронски потпишани документи и беше предвесник на широкото прифаќање на информациската технологија во банкарството во Македонија.
Започна со работа на 30.07.2001 година, под раководство на Дане Крстевски, директорот на Дирекцијата за платни системи.
Учесници во системот се Народна банка, деловните банки, брокерските куќи, Министерството за финансии, клириншката куќа КИБС, Централниот Депозитар за хартии од вредност, картичниот центар КаСис, Мастеркард и други.
Системот работи со употреба на SWIFT стандардите за електронски потпишани налози за плаќање.
Системот работи од 07:30 до 16:30 за плаќања на клиентите на банките и до 17:00 за меѓубанкарски плаќања.
Секој ден преку овој систем се порамнуваат просечно по околу 6,5 милијарди денари.
Надворешни врски
Повеќе информации може да се најдат на мрежното место на Народната банка за МИПС системот:
Macedonian Banking Sector Report, USAID -
Белградска тврдина
Белградската тврдина е едно од најстарите утврдувања во Србија, чија изградба е поврзана со крајот на старата и почетокот на новата ера и со престојот на Римјаните на овие простори.
Белградската тврдина укажува на тоа дека секое поединечно утврдување, како и комплексот во целина, е дел од историскиот мозаик кој постепено се појавува во различни епохи на градба.
Белградската тврдина е составена од Горен и Долен град и паркот Калемегдан (Голем и Мал Калемегдан) на сливот на реките Сава и Дунав, во урбана област на модерен Белград, Србија. Сместена е во белградската општина Стари Град. Белградската тврдина била прогласена како Споменик на културата од исклучително значење во 1979 година и е заштитена од Република Србија. Таа претставува најпосетувана туристичка атракција во Белград, а Скадарлија е втора. Влезот во тврдината е бесплатен, и се проценува дека вкупниот број на посетители (странци, домашни, белграѓани) е над 2 милиони годишно.
Локација
Белградската тврдина е изградена на белиот гребен на геолошката лента Шумадија. Грбенот кој личи на карпа гледа на Голем Воен Остров и се наоѓа над вливот на реката Сава во Дунав, што го прави еден од најубавите природни видиковци во Белград. Се граничи со населбите Дорчол (север и сесевероисток), Стари Град (исток) и Косанчиќев Венец. Ограничен е со 3 улици: Булевар Војвода Бојовиќ, Тадеуш Кошќушко, Париска, плус железничката пруга покрај брегот на реката.
Класична антика
Белградската тврдина е јадрото и најстариот дел од урбаното подрачје на Белград. Векови наназад, градското население најчесто било концентрирано само во ѕидините на тврдината. Градот за првпат се споменува кога бил основан во 3 век п.н.е. како „Сингидунум“ од келтското племе Скордиски, кое ги победило тракиските и дакиските племиња кои претходно живееле во и околу тврдината. Градот-тврдина бил освоен од Римјаните, познат како Сингидунум и станал дел од таканаречената „воена граница“, тоа било место каде Римското Царство се граничело со „варварска Средна Европа“. Сингидунум го бранела римската легија IV Флавија.Оваа легија изградила  логор на еден рид на сливот на реките Дунав и Сава. Во периодот помеѓу 378 и 441 наша ера римскиот камп бил постојано уништуван во нападите од страна на Готите и Хуните. Легендата вели дека гробот на Атила лежи на сливот на Сава и Дунав (под тврдината). Во 476 година Белград повторно станал граница меѓу царствата: Западното Римско Царство и Источното Римско Царство (Византија) и Словенско-аварската држава на север.
Утврдувањето на Келтите било примитивно, сместено на врвот на гребенот Теразије, над вливот на Сава во Дунав. Келтите живееле во мали, отворени населби околу тврдината, наречени Опидуми. Некои историчари сметаат дека Келтската тврдина била блиску до некрополите во Карабурма и Роспи Ќуприја. Келтските населби се дел од латенската култура.
Оригиналниот воен логор веројатно бил окупиран од војниците од Легија VIII на Август од 46 н.е. до 69 година. Раниот Сингидунум го достигнал својот најголем развој со доаѓањето на Легија IV Флавија Феликс, која бил пренесена во градот во 86 н.е. и останала таму до средината на 5 век. Легија IV поттикнала изградба на каструм (тврдина) во форма на квадрат, која го окупирала Горниот град на денешната тврдина. Со изградба се започнало на крајот на 2 век од нашата ера бидејќи од раните 100-ти години, Легија IV Флавија Феликс станала трајно стационирана во Сингидунум. Тврдината била поставена на земјени бедеми и дрвени палисади, но набргу потоа била утврдена со камен како прва камена тврдина во историјата на Белград. Остатоците можат да се видат денес во близина на североисточниот агол на акрополата. Легијата изградила и понтонски мост над Сава, поврзувајќи го Сингидунум со Таурунум.
Каструмот бил правоаголен, имал високи ѕидови, изградени од бел варовник Ташмајдан и распослани на просторот од 16 до 20 хектари, обликуван како неправилен правоаголник (приближно 570 на 330 метри). Каструнот се наоѓал таму каде што денеска се Горниот Град и паркот Калемегдан.
Среден век
Византискиот цар Јустинијан I повторно ја обновил тврдината околу 535 година. Во вековите потоа тврдината претрпела континуирано рушење и уништување под опсадите на Аварите. Словените (Србите) и Аварите имале свој „државен сојуз“ северно од Белград со Србите и другите словенски племиња кои конечно се населиле во белградската област, како и регионите западно и јужно од Белград во почетокот на VII век. Името Белград, што значи „бел град“ или „бела тврдина“, првпат е споменато во 878 година од нашата ера од страна на Бугарите. Тврдината постојано ги менувала своите господари: Бугарија била господар во текот на три века, а потоа Византијците и потоа повторно Бугарите. Тврдината останала византиско утврдување до 12 век кога паднала во рацете на новата српска држава. Станала пограничен град на Српското Кралство, подоцна империја со Унгарија. Унгарскиот крал Бела I ја дал тврдината на Србија во 11 век како свадбен подарок (неговиот син се оженил со српската принцеза Јелена), но таа практично останала дел од Унгарија, освен во периодот 1282–1319 година. Со распаѓањето на српската држава по Косовската битка, Белград бил избран за главен град на деспотот Стефан Лазаревиќ во 1402 година. Долниот град на бреговите на Дунав бил главниот центар со новоизградена православна катедрала. Горниот град со својот замок го бранел градот од внатрешноста. Станувајќи голем трговски и културен центар, Белград станал значаен имиграциски град, со имигранти кои се доселувале од другите делови на Србија, Дубровник, Бугарија, Унгарија, Германија, Италија и Венеција. Населението бележело голем развој, па долниот град на тврдината, кој бил најпрометен морал значително да биде проширирен.
Рана современа историја
Во 1521 година, 132 години по битката за Косово, тврдината, како и повеќето делови на српската држава, била освоена од Турците и останала под власта на Отоманското Царство до 1867 година, кога Турците се повлекле од Белград и Србија. За време на краткиот период на австриското владеење (1718–1738), тврдината во била обновена и модернизирана. Ова сведочеше за Големата српска преселба во 17 век и двете српски востанија во 19 век, за време на турскиот период. За време на австриската окупација на северна Србија 1717–39 година, во Белград биле основани неколку болници. Градската болница Свети Јован била изградена во ѕидините на тврдината, но нејзината точна локација не е позната. Царот Карло VI го потпишал градскиот статут на Белград во 1724 година („Проглас за организирање на германски Белград“), во кој се споменуваат градската болница и градската аптека. Германската општина имала ниски приходи, па морала да бара помош и добродетел од државата. Болницата се споменува во Пописот од 1728 година. Таа била болница до 1719 година, подоцна станала резиденција на Томас Бергер, шеф на болницата. По неговата смрт, неговата ќерка продолжила да живее во зградата. Болницата била преместена на друга локација, во новоизградена зграда во 1724 година. До неа била изградена мала црква. Оваа нова болница била прилично мала, со само 2 соби, кујна и подрум, и воопшто не личела на старата градска болница.
Лазарет или карантинската болница не е спомената во документите, но може да се претпостави дека таа морала да биде изградена за време на вирусните епидемии, како што било вообичаено во тоа време. Постапката во случај на епидемии веројатно била слична на процедурата во Будим, главниот град на Унгарија. Неидентификувана болест го опустошила Белград во 1730 година. Вирусната епидемија била причина за смрт на многу луѓе. Во периодот на две недели, само Језуитите закопале 220 луѓе и самите изгубиле 3 мисионери. Исклучително масовната епидемија на чума го погодила градот во октомври 1738 година. Додека австриската војска се повлекувала пред Турците, бројни цивили побегнале во тврдината, многу од нив биле заразени. Многу луѓе биле заробени во тесен простор, тријажата не била можна, па чумата брзо се проширила. Според некои извештаи  мртвите лежеле по улиците со денови бидејќи немало кој да ги погреба. Австрискиот гарнизон бил десеткуван, а телата на војниците кои загинале од чума биле запалени со нивните лични предмети. Откако Австрија ја изгубила Австро-турската војна од 1737–1739 година, северна Србија, вклучувајќи го и Белград, била вратена на Турците. Во една од одредбите на Белградскиот договор од 1739 година било наведено дека Австрија морала да ги урне сите утврдувања и воени и цивилни згради што ги изградила за време на окупацијата. Многу барокни згради биле урнати во рамките на тврдината. Меѓутоа, Австрија не ги урнала зградите надвор од ѕидините на тврдината. На тој начин преживеала куќата на улицата Цар Душан бр. 10, изградена 1724–1727 година, во населбата Дорчол, која денес е најстарата куќа во Белград.
Со избувнувањето на чумата во 1837 година за малку ќе дојдело до војна меѓу владејачкиот кнез Милош Обреновиќ и Османлиите.Чумата започнала во Отоманската империја во 1836 година, која во тоа време немала никакви медицински протоколи, а принцот Милош ги блокирал границите веднаш воведувајќи задолжителен карантин. Група инфицирани од чума на пат кон Белград биле запрени на границата во Алексинац и ставени во карантин, но поголемиот дел од нив избегале и продолжиле за Белград, кон ширењето на епидемијата и на крајот стигнале до тврдината во пролетта 1837 година. Кнезот наредил целосна и силна опсада на тврдината.Опсадата била успешна бидејќи чумата никогаш не се проширила во Белград.
Четири надворешни градски порти, со соседните ѕидови и бедеми биле урнати од 1862 година (портите Сава, Видин и Варош) до 1866 година (Стамболска порта). Откако Османлиите целосно ја евакуирале внатрешната тврдина во 1867 година, српските трупи ја презеле власта,Србија требало само да „управува со неа“ и не била призната како сопственик на тврдина од соседна Австроунгарија. Првиот одред српски војници, под команда на полковникот Светозар Гарашанин, церемонијално ги заменил отоманските гардисти на 18 април 1867 година. Првата акција на српските власти, само 5 дена по заминувањето на Османлиите во април 1867 година, била да ја обноват црквата Ружица.
По повлекувањето на Османлиите, весниците во Австроунгарија континуирано објавувале стории, поддржани од воени експерти, дека тврдината е стратешки застарена и дека, немајќи никаква вредност, австриската војска можела да ја уништи за 24 часа. Во есента 1867 година граѓаните биле разбудени од силниот артилериски оган. Владејачкиот принц Михајло Обреновиќ испратил два баталјони до тврдината и им наредил да пукаат кон ѕидот на тврдината каде што се наоѓал стариот дрвен мост. 300 топови Де Банге ја гранатирале тврдината во текот на целиот ден. Останало нејасно зошто принцот го наредил тоа: решил целосно да ја урне тврдината, бидејќи таквите приказни се рашириле меѓу граѓаните; сакал да им покаже на Австријците дека тврдината имала свои вредности и важност и дека не можела да се уништи за еден ден (и покрај сите гранатирања, само 15 метри на бедемот се уништени); или едноставно го направиле тоа за инает на Австријците. Гранатирањето ги вознемирило и граѓаните на Земун, преку Сава, која во тоа време била дел од Австроунгарија, а некои од гранатите кои ја промашиле целта погодиле австроунгарска почва, па царската влада испратила официјална дипломатска нота до Србија., протестирајќи против гранатирањето и потсетувајќи го принцот дека е само „чувар“ на тврдината.
Современа историја
Тврдината за административни цели била наречена Град, а на странските јазици продолжила да се преведува како „тврдина“. Според пописите, имало население од 2.219 во 1890 година, 2.281 во 1895 година, 2.777 во 1900 година, 2.396 во 1905 година и 454 во 1910 година
Калемегдан бил локацијата на вториот аеродром во Србија, по примерот на аеродромот во Бањица од 1910 година. Полето во Долен Град било приспособено за авиони во јануари 1911 година. Се наоѓало покрај брегот на реката Сава, од старата турска бања до устието на Сава во Дунав. Еден од пионерите на летот, Едвард Русјан, загинал во авионска несреќа на 9 јануари 1911 година. Остатоците од авионот на Русјан првично биле изложени во Долен Град и биле дел од првата изложба на  воздухопловно-музеј во Белград. Денес, областа ја користат падобранците и параглајдеристите и како локација на воздухопловните шоуа за спортска и ултра-лесна авијација. Во јуни 2021 година беше објавено дека спомен-клупата посветена на Русјан ќе биде поставена под тврдината и дека околната зелена површина ќе го носи името Парк Едвард Русјан.
Тврдината и паркот биле оштетени за време на Првата светска војна. Српската војска немала соодветно оружје за борба против австроунгарските чамци, па слободно пукала кон градот од Сава. Градот бил особено оштетен за време на силното бомбардирање во 1914-1915 година.Тешки борби се случиле во Долниот град во 1915 година, кога српските сили, предводени од мајорот Драгутин Гавриловиќ, упорно, но на крајот неуспешно, се бореле против освојувачката австроунгарска војска.
Во 1928 година, градежната компанија „Шумадија“ предложила изградба на жичарница, која ја нарекле „воздушен трамвај“. Проектот бил планиран да го поврзе Земун со Белградската тврдина, преку островот Голема војна. Интервалот на кабините бил поставен на 2 минути, а целата рута требало да трае 5 минути. Проектот никогаш не бил реализиран, но идејата за жичарницата била оживеана во 21 век.
За време на посетата на Олимписките игри во Берлин во 1936 година,на југословенскиот премиер Милан Стојадиновиќ бил фасциниран од објектите изградени за игрите, особено од грандиозниот Олимписки стадион. Тој го поттикнал Југословенскиот олимписки комитет да го номинира Белград за домаќин на Олимпијадата во 1948 година и го поканил Вернер Марч, архитект на стадионот во Берлин, да го посети Белград и да дизајнира предмети за игрите. Марч дошол во Белград во мај 1938 година и го предложил Долниот град на тврдината како локација за олимпискиот комплекс. Проектот бил завршен во 1939 година, а архитектонскиот модел бил изложен во октомври 1940 година на „Изложбата на новата германска архитектура“.
Во почетокот на 1940 година, Марч планирал и делумно преуредување на тврдината и надвор од спортскиот комплекс. Тој го поттикнал археолошкото истражување и го поканил германскиот историчар Даниел Кренкер да ги проучува ископувањата. Кренкер го пофалил проектот на Март како „уметнички сон, кој претставувал редок германски културен чин кој ќе придонесе за старата германска слава на Белград. Само неколку дена откако германските научници ја напуштиле тврдината, Германија ја нападнала Југославија на 6 април 1941 година. Олимпискиот комплекс бил тргнат настрана, префрлајќи го фокусот на Германците на археолошкото истражување на тврдината за време на војната.
Тврдината претрпела дополнителни оштетувања за време на двете светски војни. По речиси два милениуми континуирани опсади, битки и освојувања, тврдината денес е позната како Белградска тврдина. Денешното име на паркот Калемегдан потекнува од два турски збора, кале (тврдина) и мегдан (поле), што буквално значи „поле на тврдината“.
По Втората светска војна, пред да се изградат скијачки објекти на планините подалеку од Белград, падините на Калемегдан белграѓани ги користеле за скијање. Во некои делови била стационирана новата ЈНА, додека други биле затворени поради оставена муниција.
Втора светска војна
Веќе во април 1941 година, професорот и мајор Јохан Вон Реисвиц бил назначен во Рефератот за заштита на културните вредности во Србија. Тој спасил бројни културни предмети во Србија, што му донело пофалби дури и од некои српски историчари по војната. На 20 октомври 1941 година Долниот град бил ограден по негова наредба да ја чува и заштити тврдината. Започнал и со археолошко копање. Сепак, правото да се копа во тврдината било побарано и од псевдонаучната организација Аненербе и од Главната работна група југоисточно од Работната група Рајхслајтер Розенберг. Под притисок на финансиски и политички план, фон Рајсвиц почувствувал дека мора да застане на страната на еден од нив, па го договорил учеството на Аненербе со раководителот на организацијата Валтер Вуст во октомври 1941 година. Врз основа на ова, колаборационистичкиот министер за образование и религија Велибор Јониќ му издал „дозвола за монопол“ на генералниот секретар на Аненербе, Волфрам Сиверс, во февруари 1942 година.
Австрискиот праисторичар Фридрих Холсте бил избран да го спроведе истражувањето, но тој бил убиен во мај 1942 година во близина на Харков, Украина, пред да стигне до Белград. Тој бил заменет со Вилхелм Унверзагт, директор на Берлинскиот музеј за праисторија и рана историја. Придружуван од Сиверс и Херберт Јанкун, близок соработник на Хајнрих Химлер, Унверзагт започнал целно копање, барајќи материјален доказ за да ја потврди германската идеја за трансформирање на Белград во Принцеугенштад. Тој конкретно ја барал монументалната порта на влезот во Долниот град, изградена за време на обновата на Белград на Никола Доксат под наредба на принцот Јуџин од Савој во 1720-тите и 1730-тите. Портата го добила името по светиот римски цар од тој период, Карло VI. Веќе на 15 јули 1941 година, секретарот во Министерството за внатрешни работи на Рајхот Вилхелм Штукарт испратил меморандум, барајќи Белград да се трансформира во „Тврдина на Рајх“. Таа требало да биде поврзана воено со рудниците за бакар и злато Бор и Ѓердапската Клисура на Дунав, за да се создаде заштитна зона Банат. Оваа зона требало да стане Евгенија, или округ на Принц Еуген, каде што Дунавските Шваби требало да се населат и да се прошират.
Копањето траело во текот на 1942 и 1943 година, кога било прекинато по започнувањето на сојузничките бомбардирања на Белград. До 1943 година, Германците целосно ја обновиле Портата на Карло VI, со најголеми детали. Реконструкцијата го вклучила картушот со иницијалите на императорот на главниот град од надворешната страна, и наводниот грб на никогаш постоечката Трибалија, на внатрешната страна (вепар со стрела прободена низ главата). Бидејќи мотивот на овој грб се појавил во средновековните српски печати и бил прифатен како дел од српскиот грб по Првото српско востание во 1804 година, тој требало да го прикаже инкорпорирањето на Србија во западната империја. Портата била оштетена веќе за време на тешкото бомбардирање за Велигден во Април 1944.
По војната
На 29 февруари 1952 година градот ја усвоил „Одлуката за заштита, адаптација и одржување на народниот парк Калемегдан“ со која се определуваат границите на заштитените подрачја како реките Дунав и Сава и улиците Тадеуш Кошќушко и Париска. Во 1962 година, белградскиот Институт за заштита на спомениците на културата ја проширил зоната на неколку блокови преку улиците. Деталниот план на Калемегдан од 1965 година предвидувал дека, и покрај огромната археолошка вредност што се наоѓала под земјата на тврдината, во основа само она што било откриено до тоа време можело да се истражи, обнови или заштити. Тоа предизвикало проблем и за проширувањето на паркот, но уште повеќе за понатамошното истражување на подземјето на тврдината. Најдобар пример е Долниот град каде не се видливи ниту паркот целосно, ниту остатоците од поранешното пристаниште, кое се наоѓало таму.
Површината на тврдината е 66 хектари. До 2000 година, само 5% од таа област беше археолошки истражувана, а до 2010 година тој број се искачи на 12% или 8 хектари. Врз основа на досегашните наоди, се проценува дека за време на владеењето на деспотот Стефан Лазаревиќ во првата половина на 15 век, кога Белград станал главен град на Србија, градот во рамките на тврдината имал од 5.600 до 12.000 жители. Направени се археолошки испитувања на следните локации:
Во септември 1969 година биле објавени големи откритија. Изгледот на Долниот град бил речиси целосно променет по ископувањето. Била откриена средновековната калдрма, како и старите бедеми и порти. Притоа, Долниот град бил попристапен за посетителите, вклучително и новото скалило и реконструкција на делот од средновековниот бедем. Во Горниот град се откриени четири големи, масивни столбови од периодот на деспотот Стефан Лазаревиќ (15 век). Тие се остатоци од средновековниот мост кој се наоѓал пред главниот влез во внатрешната тврдина на градот. Тврдината била опкружена со длабок ров. Претходно било познато дека внатре во тврдината постоел внатрешен, баскулен мост, кој опстанал до 17 век, но неговата точна локација и видот на градба не биле познати.
Истражуваните делови по 2000 година ја вклучуваат пристапната патека на спуст до Малите скалила во паркот Калемегдан, бастионот на падината Сава, портите на Кинг, Сава, Темно и Караѓорѓе, Големиот Равелин итн. За време на реконструкцијата на фонтаната на Мехмед Паша Соколовиќ во 2017 година, покрај портата Дефтердар во Горњи Град, беа направени неколку археолошки откритија. Откриени се остатоци од римскиот каструм, две урни од бронзеното време и остатоци од неолитскиот објект. Наодите беа конзервирани и повторно закопани.
Одлики
Белградската тврдина генерално е поделена на четири дела. Четирите делници, од кои две ја прават самата тврдина (Долен и Горен Град) и два го прават паркот Калемегдан денес, беа поделени со патот Цариград, на локацијата на модерната пешачка патека до уметничкиот павилјон Цвијета Зузориќ.
Долниот град
Долен Град (Долен Град); го зазема наклонот кон бреговите на реките, од врвот (гребенот каде што е „Победникот“). Помеѓу најнискиот дел и Дунав се наоѓа Кула Небојша („Непробојна, бестрашна или смело кула“), која била претворена во музеј на грчкиот револуционер Ригас Фераиос, кој Турците го задавиле во оваа кула, а неговиот труп го фрлиле во Дунав. Доњи Град, како и соседната Савамала, често страда од поплави, а Кула Небојша претрпела голема штета за време на големите поплави во 2006 година. Православните цркви Ружица (поранешно австриско складиште за оружје) и Света Петка исто така се наоѓале во оваа област, како и белградскиот планетариум.
За време на мандатот на градоначалникот Драган Ѓилас (2008–13), идејата за проширување на зоолошката градина до Долни Град, која ја окупирале пред Втората светска војна, повторно се појавила, но експертите биле против тоа. Урбанистичкиот план за тврдината од 1965 година веќе предвидувал целосно преместување на зоолошката градина надвор од тврдината, на некои приградски локации, кои во подоцнежните планови ги вклучиле Велико Блато, Степин Луг или Јелезовац. Проширувањето на зоолошката градина ја прекинала пешачката комуникација помеѓу Дунав и Сава делови на тврдината, која веќе била пресечена во 1949 година, но била обновена во 2009 година со реконструкција и отворање на Сава порта. Исто така, тоа би го спречило истражувањето на Долен Град, кое сè уште е главно неистражено и ќе ја остави Портата на Карло VI, ремек-дело на Балтасар Нојман, во самата зоолошка градина. Од 2017 година, зоолошката градина не била преместена, но била отфрлена и идејата за проширување.
Покрај заштитата на тврдината како споменик на културата, делови на Долниот град, и наклонот што го одделува од Горен град се заштитени како споменик на природата. Областа била вклучена во првата заштита на тврдината во 1946 година. Во 1968 година биле посебно заштитени две области: „Поморски неогенски гребен - профил под споменикот Победник во Калемегдан“ и „Геолошко-географски слоеви кај локалитетот Калемегдан, кај споменикот Победник“. Српската агенција за животна средина подготви студија за областа и ја достави до Владата во 2017 година. Во февруари 2021 година, владата се приклучи на две претходно заштитени подрачја и го прошири заштитеното подрачје на 14,07 хектари, со што се воспоставува природен споменик на Калемегдановата порта. Областа е единствена геолошка одлика во Србија, бидејќи остатоците од морскиот гребен од најстарата етапа во историјата на Панонското Море. Тие вклучуваат седименти кои потекнуваат од средната, баденска фаза од миоценот.
Црква Успение на Пресвета Богородица
Црквата Успение на Пресвета Богородица, која служела и како катедрална црква, била изградена понекогаш во 12 век, за време на обновеното византиско владеење. Во црквата имало чудотворна икона на Богородица. Забележано било дека византиската принцеза и српската кралица Симонида се поклонила на иконата во 1315 година кога го посетила Белград. Самата градба била голема, трикорабна црква со голема купола. Бидејќи Белград бил генерално запоставен во втората половина на 14 век, црквата исто така многу се влошила.
Кога Унгарците му го предале градот на српскиот деспот Стефан Лазаревиќ, тој започнал со масовна реконструкција на тврдината, вклучувајќи ја и црквата, која била обновена и проширена. Хроничарот Константин Филозоф ја опишал црквата, вклучувајќи ја познатата икона на Богородица, моштите на Света Петка и света царица Теофана (била преселена во Белград по падот на Бугарија под Османлиите), икони на дванаесетте апостоли (шест од двете страни ), и реликвијарот кој содржи рака. Деспот ги додал хорите и манастирскиот комплекс околу него. Црквата станала седиште на белградскиот митрополит, овој пат на Српската православна црква, а тој бил прогласен за „ егзарх на сите српски земји“.
Повеќе од две децении подоцна, кога Белград им бил вратен на Унгарците, до него била изградена зградата на Митрополитот. Истиот ден кога Османлиите го освоиле Белград, 29 август 1521 година, црквата ја претвориле во џамија. Крстот бил отстранет од врвот на покривот, иконите биле насликани и црковните ѕвона повторно биле стопени. Османлискиот султан Сулејман Величествениот ја одржал главната исламска петочна молитва, џума намазот, во поранешната црква. Кога Сулејман ги преселил белградските христијани во Цариград, тие со себе ја понеле иконата на Богородица и моштите на Света Петка и Свети Теофан. Дел од нив биле населени во истанбулската населба денес позната како Белградкапи, или Белградска порта, каде што ја изградиле црквата Богородица, а се претпоставува дека ги чувале иконите и моштите. Ентериерите и сите мошти во оваа црква биле уништени за време на погромот во Истанбул во 1955 година.
Во близина на црквата, Османлиите ископале во земјата голем барут. За време на австрискиот напад под Евгениј од Савој, австриската армија директно го погодила списанието на 17 август 1717 година, предизвикувајќи експлозија која ги уништила речиси сите структури во Долниот град, вклучувајќи ја и црквата. За време на нивната масовна реконструкција на тврдината и изградбата на барокниот Белград што следела во 1720-1739 година, Австријците никогаш не ја реконструирале црквата. Понатаму, за да го израмнат теренот во Долниот град, целосно ги урнале црковните урнатини. Денеска не се знае ниту каде точно се наоѓала црквата, ниту како изгледала нејзината надворешност.
Единствениот сочуван дел од црквата се остатоци од мермерната надвратница со нецелосниот кеторски натпис од деспотот Стефан Лазаревиќ: В Христа Бога благоверни деспот Стеф. . . Београдске обнови место сие и призидах певнице и. . . придржеш. . . Случајно е откриен во 1967 година. Поголеми остатоци од седиштето на Митрополитот биле откриени во 1977 година. Тие вклучуваат заоблени отворени ѕидови на поранешниот трем. Во февруари 2021 година, градот објави дека ќе ги финансира археолошките истражувања на локациите каде можеби била изградена црквата, со надеж дека барем темелите на црквата се зачувани и закопани под земја.
Една од најсвежите градби е посветена на нашата благодарност до пријателскиот народ на Јапонија, во чиј дел е изградена фонтана, каде што „намерните патници“ можат да се опорават и да се запознаат со добротворните цели на овој народ на Далечниот Исток. Јапонската фонтана е зграда на крајот од големото шеталиште на Калемегдан. Подигнат е во 2010 година на иницијатива на еден од локалните дневни весници, како знак на благодарност до народот на Јапонија за донациите што претходните години ги проследуваа до Белград. Ви препорачуваме после ова да одите подолу кон Дунав по некои од многуте скриени патеки низ ѕидините на Калемегдан кои ве водат до шеталиштето на Дунав.
Горниот Град
Горен Град, горниот дел од тврдината, бил претворен во парк, со прекрасни шеталишта и статуата на „Победникот“, таканаречениот „римски бунар“. всушност изграден од Австријците, Народната опсерваторија (од 1963 година) во Деспот Стефанската кула, турбето (гробот) на Дамад Али Паша, Фонтаната на Мехмед Паша Соколовиќ, тениските и кошаркарските терени итн.
Изградена е помеѓу 1750 и 1760 година од ситно делкан камен. Засводена е со полукружен свод, со масивна двокрилна врата засилена однадвор со масивни хоризонтални плочи од ковано железо. Внатре во портата има ниши, каземати и простории за наредниците. Преминот низ Стамболската порта, всушност, е приод пресечен во парапет и зајакнат со позадина од тули, со две странични столбови со тркалезни отвори за топовите на бранителите на преминот. Ја изградиле Австријците во 18 век.
Внатрешна порта на Истанбул
Оваа порта се наоѓа спроти зградата на стражата на Големиот Равелин (Галерија на Природонаучниот музеј), во средината на висок ѕид од тули. Изграден е во 18 век (1750) од ситно делкан камени блокови, засводен со полукружен свод, со исти масивни врати како надворешната Стамболска порта, со бројни простории, каземати, складишта и комуникации во масивот на ѕидот. До портата се пристапува преку насип што го замени поранешниот подвижен мост. Приодот го бранат два моќни испакнати бастиони од левата, односно западната страна (под зградата на Воениот музеј) и од десната, односно источната страна.
Портата на Караѓорѓе
Се наоѓа на западниот крај на Равелин и е пандан на портата Стабмол, преку која се влегува од страната на големиот Калемегдан (од Споменикот на благодарноста кон Франција). Изградена е во 18 век. Името го добило по водачот на Првото српско востание, кој преку неа влегол во тврдината во 1806 година. Турците ја заѕидале оваа порта во 1813 година и го урнале мостот до неа, за да ја закопаат трагата од овој за нив непријатен настан. портата била отворена дури по Втората светска војна.
Саат порта и Саат кула
Изградени се за време на австриската окупација во 18 век и се потпираат на средновековниот ѕид на Горниот град. Октогоналната барокна кула има часовник по кој и портата и кулата го добиле своето име. Портата на часовникот има слични елементи како и претходните порти од 18 век - каземати за складирање на стражари, оружје и разни други воени материјали.
Склад за барут (околу 1720-ти години)
Исто така, било прилагодено за посети големото австриско складиште за барут, создадено за време на австриската окупација на Белград 1718–1739, откако го уништиле старото за време на опсадата на Белград во 1717 година. Тие директно го погодиле спкладиштето со топовско ѓуле и експлозијата што следела им овозможила на Австријците да го заземат градот. Објектот се наоѓал под 7 метри висок бедем. Складиштето денес е украсено со артефакти од римскиот период кои биле откриени околу тврдината: надгробни стели, споменици, олтари и саркофагот на Јона, кои потекнуваат од 3 век од нашата ера. Тој бил уреден и отворен за посетители во 2014 година.
Еден од римски мермерни споменици, изложени од 2012 година, бил т.н. Херкуланка (по Херкуланеум, каде што прво како скулптури биле откриени во 18 век). Тие обично биле почесни претстави на важни жени. Се проценува дека е дело на некој локален вајар кој претставувал една од позначајните женски жители на Сингидунум, направен е во околу 300 година и е пронајден во близина на Воениот музеј. Претставената жена е богата, со силно обложен хитон, со химатионска мантија обвиткана преку раката и главата. Во мај 2020 година Херкуланка била вандализирана и скршена.
Римски бунар (околу 1720-тите)
Сегашниот објект, наречен Римски бунар, не е ниту римски ниту (воден) бунар. Се наоѓа покрај југозападниот бедем на Горниот град, во близина на споменикот Победник и „Кралската порта“. Подземениот објект постоел во средновековниот период и се споменува од Константин Костенец за време на владеењето на деспотот Стефан Лазаревиќ, во првата половина на 15 век. Очигледно е зандана, како што било споменато за време на опсадата на Белград во 1456 година, кога во неа загинале 30 унгарски заговорници, откако била спречена нивната шема да ги пуштат Турците во тврдината и да им го предадат градот. Тие требало да ги платат Турците, но биле откриени и со јажиња фрлени во јамата. Таму биле оставени без храна и откако почнале да се губат од глад, им биле фрлени ножеви за да се убијат. Турскиот патник Евлија Челебија во 1660 година пишувал за објектот како силос за жито. Откако Австријците ја окупирале северна Србија во 1717 година, било очигледно дека во рамките на тврдината имало проблем да се обезбеди вода за градот. Главните извори биле двете големи реки, Дунав и Сава, но бидејќи Белград бил доста често под опсада или бојно поле, тоа не било практично бидејќи реките ќе станувале недостапни за време на опсадите, па затоа барал алтернатива. Во рамките на масовната изградба и реконструкција на Белград на барокен начин, од 1717 до 1731 година бил ископан сегашниот објект и инсталиран сложен дрвен механизам за подигање на водата од јамата од 50 метри. Дизајниран е од Балтазар Нојман. Австријците првично имале намера да ископаат соодветен бунар за вода. Тие се спуштиле на 54 метри, кој бил под нивото на водата во Сава, но не нашле вода и всушност удриле во непропустливиот карпест слој. Потоа решиле да го прилагодат во цистерната и да ја спроведат целата површинска вода во неа. Механизмот бил рачно управуван, работел на принципот на лост и имал 12 сегменти, или клипови, кои сите работеа во исто време кога биле уклучени. Водата тогаш се „качувала“ и се истурала од еден сад во друг. Со оглед на тоа што бил направен од дрво, со текот на времето се расипал и целосно исчезнал, но понекогаш се споменувал како почеток на „индустрискиот период“ во Белград. Копијата од шемата сè уште се чува во библиотеката на Матица Српска во Нови Сад. Нојман конструирал и двојно спирално скалило кое се спуштало 35 метри надолу по вратилото и направено според скалите во бунарот Свети Петар во Орвјето, Италија. Пречникот на вратилото е 3,4 метри. Скалите имале 212 скалила, а на дното имало мал коридор кој поврзувал два дела од скалите, но најчесто бил поплавен. На австриските карти, тој го носи името Големиот бунар, но кога српските бунтовници го ослободиле Белград од Османлиите на почетокот на 19 век, тие постепено го нарекле Римски бунар бидејќи вообичаеното верување во тоа време било дека сите стари градби се римски.