cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Горно Лисиче
Потекло на поимот
Со научното истражување на д-р Љубива Станковска се потврдило фактот дека името на селото потекнува од зоонимот лисица. Според неа: "„Тоа е етничко име добиено со топонимизација на некогашниот етник во множина лисичани, образуван од постарите топоними Лисича (Планина), Лисиче (Место) со етничката наставка - ани, непалативната варијанта на наставката - јани. Придавните компоненти Лисича, Лисиче се образуваат со придавната наставка - јь, а во основата се наоѓа апелативот лисица (Canis vulpes).
Зоонимот лисица < старословенски лисица е општословенска лексема која потекнува од прасл. лисица, а за врска се претпоставува коренот leip-so. Во старословенскит се употребувал и апелативот лисъ "лисица".
Наполно идентичен ојконим е името на исчезнатото село Лисичане (Скопско). Основата на името на селото Лисиче обично се изведува од зоонимот лисица. Село Лисиче има и во Велешко.
Ојконимот Лисиче претставува елиптично име добиено со супстантивизација на придавката од постарата синтагматска форма Лисиче (село), а при неговото образување учествувала придавната наставка - јь, во формата за се. р.-је.
Бидејќи во именскиот фонд на словенските јазици името на животното е познато и како лично име, при објаснувањето на етимологијата на овие топонимски единици може да станува збор и за изведување од личното име Лисица“."
Среден век
Првите пишани извори за Горно Лисиче потекнуваат од почетокот на век, односно од 1300 година. За првпат селото со името Лисиче (но не е сигурно дали тогаш физички претставувало една населба со Долно Лисиче) се споменува во повелбата на српскиот крал Милутин (1282-1321), издадена на обновениот манастир „Св. Ѓорѓи“ кај Скопје. Со оваа повелба српскиот крал му подарува имот на манастирот „Св. Ѓорѓи“. Во оваа повелба се наведува патот кој води во Лисиче, а доаѓал од Скопје.
Теорема на Фан Обел
Во рамнинската геометрија, теоремата на Фан Обел опишува врска помеѓу квадратите поставени над страните на четириаголник. Ако е даден конвексен четириаголник, над секоја од неговите страни конструираме квадрати од надворешната страна. Теоремата на Фан Обел вели дека двете отсечки кои ги поврзуваат центрите на квадратите над спротивните страни се со еднакви должини и се сечат под прав агол. Друг начин да се каже истото е дека централните точки на четирите квадрата се темиња на еквидијагонален ортодијагонален четириаголник. Оваа теорема е именувана според белгискиот математичар Хенрикус Хубертус (Анри) Фан Обел (1830–1906), кој ја објавил во 1878 година.
Горно Лисиче
Среден век
За патот кој водел во Лисиче во своите проучувања напишал и Миодраг Пурковиќ. Тој во својата опсежна студија за пописот на селата рамките во средновековната држава, објавена во 1940 година, за селото Лисиче го запишал следново: "„Лисиче, во 1300 година се споменува патот кој води во село Лисиче, денес Горно и Долно Лисиче во Скопје“."
Името Лисиче, односно Лисичани (можеби се однесува на исчезнатото скопско село Лисичане) е документирано и во грамотата на Михаил IX Палеолог од 1299 со која се подаруваат имоти на Манастирот „Св. Никита“ кај Скопје, како и во преводот на грамотата на Андроник II Палеолог за истиот манастир од 1299-1300 година, дополнета со Милутиновата грамота од 1308 година, со која се потврдени приложувата и дарувањата на римскиот цар Андроник II Палеолог на тој манастир на Скопска Црна Гора.
Османлиски период
Името на селото било Акбаш, што е раса на турско куче, до периодот пред 1800 г., а причината за ова е што важело за сточарско и овчарско село што било во добар дел населено од Турци. Со почетокот на миграцијата на денешните староседелски родови во селото, името се вратило во Лисиче.
Географот и етнолог Јован Трифуноски во книгата „Слив Маркове Реке“ дава податоци според кажувањата на селаните. На почетокот на век, населбата страдала од колера. Сепак, и до денес постојат голем број на староседелци кои живеат повеќе векови во населбата. После колерата започнале доселувања од другите предели на Македонија и тоа Овче Поле, Прилепско, Велешко и скопските села под Китка.
На крајот на век, Горно Лисиче било во административната единица Каршијак Кол кој бил дел од Скопската каза, на Отоманското Царство.
Теорема на Фан Обел
Теоремата важи и за четириаголници кои повторно влегуваат, и кога квадратите се конструирани кон внатрешноста на дадениот четириаголник. За сложени (самопресекувачки) четириаголници, конструкциите на квадратите накај надворешноста и внатрешноста не се дефинирани. Во овој случај, теоремата важи кога конструкциите се изведуваат на поопшт начин:
Горно Лисиче
Кралство Србија
Со настанувањето на Првата балканска војна, Османлиската држава не можела да се носи со балканските сојузници и нејзината војска постепено губејќи се повлекувала од своите положби. Така, Горно Лисиче де факто потпаднало под српска воена власт кога во соседното Драчево влегла коњичката дивизија на Првата моравска бригада на 30 октомври 1912 година. Во тој период, Горно Лисиче припаднало во Скопската околија која била дел од поголемиот Скопски округ. Во 1914 година, Министерството за внатрешни работи, го поделила округот на општини, при што Горно Лисиче потпаднало во новосоздадената Општина Драчево.
Кралство СХС/Југославија
Со новиот Видовденски устав, според новата територијална промена, Горно Лисиче влегло во Скопскиот округ кој бил дел од Скопска област. Местото и понатаму останало во Општина Драчево. Според службените статистички податоци на државата, Горно Лисиче во 1921 година имало 58 домаќинства и 560 жители. Почнувајќи од 1923 година, преку великосрпската колонизација, во селото започнале да се доселуваат Срби но и други народности. Во 1930 година, местото се зголемило и имало 78 домаќинства со 770 жители.
Теорема на Фан Обел
Отсечките кои ги спојуваат центрите на квадратите конструирани надворешно (или внатрешно) во однос на четириаголникот над две спротивни страни се нарекуваат Фан Обелови отсечки. Пресечните точки на две еднакви и ортогонални Фан Обелови отсечки (добиени кога тоа е потребно) се наведени како точки на Фан Обел: прва или надворешна точка на Фан Обел за надворешната конструкција, втора или внатрешна точка на Фан Обел за внатрешната конструкција.
Горно Лисиче
Втора светска војна
Во Втората светска војна, односно за време на Априлската војна во 1941 година, Кралството Југославија било освоено од германските војски. Со тоа Вардарскиот дел на Македонија потпаднал под германска воена власт. На 7 април 1941 година, германските сили влегле во Скопје. На 18 април, поголемиот дел на Вардарска Македонија бил предаден на Царството Бугарија. И за време на овој воен период, Горно Лисиче останало да биде во Општина Драчево во составот на Скопската околија. Во 1941 година, Горно Лисиче имало околу 1000 жители, според статистиката на бугарскиот државен апарат.
Веднаш по бугарското заземање, биле правени обиди за вооружен отпор на страна на членовите на Комунистичката партија кои врбувале луѓе и уште истиот април била создадена кандидатска група за членови на КП од неколкумина Лисичани. Таа група требала да ја побива политиката на тековната бугарска власт.
Теорема на Фан Обел
Конфигурацијата на теоремата на Фан Обел дава некои релевантни својства, меѓу кои:
Горно Лисиче
Втора светска војна
Во 1944 година, кога Народноослободителната борба на Македонија бил во полн тек и кога Бугарија капитулирала, германската војска поставила одбрана на Скопје на неколку точки во периферијата на градот. Дел од таа одбранбена линија се наоѓала во Горно Лисиче кое било силно утврдено. Целта на оваа линија била заштита на железничката пруга Велес-Скопје за безбедно повлекување кон север. Со партизанскиот напад врз драчевската станица на 29 септември 1944 година, борбените дејствија се префрлиле кон територијата на Горно Лисиче. На 21 октомври, Втората македонска бригада веќе била сместена во околијата на Горно Лисиче за да се борат против германските единици во селото. На 25 октомври, диверзантската група „М“ поставила мина на железничката пруга кај Горно Лисиче, која експлодирала кога поминал еден германски воз. На 28 октомври, диверзантската група „М“ дејствувала со сечење на телефонските мрежи на противавионската артилерија, кои се наоѓале кај Горно Лисиче. Отткако бил ослободен Велес на 9 ноември, Третата, Дванаесеттата и Шестнаесеттата македонска бригада добиле наредба да се префрлат во Драчево и Горно Лисиче заради конечен напад на Скопје. Борбите за Горно Лисиче започнале на 13 ноември во раните утрински часови. Германските сили биле приморани да се повлечат во Скопје со што селото било ослободено. Веќе 03:30 часот започнал општиот напад на Скопје.
Современа македонска држава
Со признавањето на македонскиот народ и создавањето на современата македонска држава, дошол до општ извесен етничко/политичко македонско-српски судир. Со оглед дека Горно Лисиче претходно доживеало доселување на српски колонисти, и откако колонистите биле иселени за време на војната, Лисичаните Македонци се исплашиле за враќање на Србите колонисти и во 1945 година нападнале две колонистички куќи во селото. Во почетокот на истата година, во селото била основана месната селска работна задруга. Согласно усното предание, Лисичани не сакале да се придружат на задругата и како одговор, комунистичката власт доселила жители на Брезница (во денешно северозападно Горно Лисиче) и Роми (во денешно југоисточно Горно Лисиче) со цел да постои и функционира лисичката селска задруга. Согласно 1952 година, Горно Лисиче припаѓало под Општина Драчево. Според новата административна поделба од 1955 година, Горно Лисиче припаѓало под Општина Кисела Вода.
Теорема на Фан Обел
Во списанието Математички весник (The Mathematical Gazette) се објавени неколку проширувања на теоремата кои се добиваат ако наместо квадрати, над страните на дадениот четириаголник се конструирани слични правоаголници, слични ромбови или слични паралелограми.
Горно Лисиче
21 век
На 31 декември 2009 година, Министерството за транспорт и врски преку јавно наддавање продало 13 јавни градежни парцели што се наоѓаат на територијата на Горно Лисиче, на кои дотогаш според детаљниот урбанистички план требало да се градат станбени згради, големи трговски единици и деловни градби. Од продажбата на ова земјиште државата инкасирала околу 2,2 милиони евра. Согласно јули 2022 година, на тој појас се наоѓаат 24 станбени згради и една деловна зграда.
Теорема на Фан Обел
Референци
<references group="" responsive="1">
Горно Лисиче
Демографија
Горно Лисиче од одамна било поголема селска населба во Скопската Котлина, но по Втората светска војна и забрзаната индустријализација на непосредната околина (изградбата на фабриките: ОХИС, Хемтекс, Стакларница, Цементарница, ТИПО), започнува огромен доселенички бран на луѓе од цела Македонија. Поради големиот број на жители, Горно Лисиче е второ населено место по големина надвор од потесното градско подрачје на Скопје, по Драчево.
Според пописот од 1948, Горно Лисиче имало 1.849 жители. Од нив 895 биле од машки пол, додека 954 биле од женскиот пол.
Според пописот од 1953, Горно Лисиче имало 1.847 жители. Од нив 908 биле од машки пол, додека 939 биле од женскиот пол. Следува табела според народностите во пописот од 1953 година:
Според пописот од 1961, Горно Лисиче имало 2.608 жители. Од нив 1.275 биле од машки пол, додека 1.333 биле од женскиот пол.
Следува табела според народностите во пописот од 1961 година:
Според пописот од 1971, Горно Лисиче било статистички споено (под статистичкиот назив Скопје дел - Кисела Вода) со останатите населени места во Општина Кисела Вода. Повторно, според пописот од 1981, Горно Лисиче било статистички споено (под статистичкиот назив Скопје дел - Кисела Вода) со останатите населени места во Општина Кисела Вода. Таа статистичка целина имала 87.792 жители.
Следува табела на народносната структура на населението:
Според пописот од 1991, Горно Лисиче повторно било статистички споено (под статистичкиот назив Скопје дел - Кисела Вода) со останатите населени места во Општина Кисела Вода. Таа статистичка целина имала 119.158 жители.
Според пописот од 1994, Горно Лисиче било статистички споено (под статистичкиот назив Скопје дел - Кисела Вода) со останатите населени места во Општина Кисела Вода. Таа статистичка целина имала 116.877 жители.
За време на пописот од 2002, Горно Лисиче за првпат, по пописот од 1961 година, било водено како независна статистичка единица. Тогаш местото имало 18.233 жители, и се состоело од 5.095 домаќинства и 5.484 станови. Според народносниот состав, жителите биле поделени на:
Според последниот попис на населението на Македонија од 2021 година, населбата Горно Лисиче одново не била независна статистичка единица и била статистички споена (под статистичкиот назив Скопје - Аеродром) со населбите 13 Ноември, Аеродром, Јане Сандански, Лисиче, Мичурин, Ново Лисиче, Острово, Реонски Центар. Таа статистичка целина имала 75.108 жители.
Следува табела на народносната и демографската структура на населението:
Администрација и политика
Горно Лисиче е поделено на три урбани заедници: Горно Лисиче - Југ, Горно Лисиче - Запад, Горно Лисиче - Север.
Според Деталниот урбанистички план 1997-2002, Горно Лисиче било поделено на неколку плански единици. Границите на т.н. планска единица Горно Лисиче - дел III, на југоисток започнувала кај раскрсницата помеѓу улиците „Горно Лисиче“ и „Ѓорѓи Капчев“ и одела по улицата „Горно Лисиче “ која кон запад преоѓа како улица „Ѓорѓе Андреевиќ - Кун“. Откако „Ѓорѓе Андреевиќ - Кун“ се пресекувал со улицата „Димитар Благоев“, границата продолжувала кон север се до улицата „Благоја Мучето“ и границата продолжувала како што е поставена улицата „Тодор Чангов“ која оди кон североисток. Кога „Тодор Чангов“ би се сретнал со проектираниот бул. „Јане Сандански“ (од истиот правец малку пред раскрсницата меѓу „Тодор Чангов“ и Гаврил Константиновиќ), границата вртела кон исток и во суштина планираниот булевар би ја следел денешната улица „Тодор Чангов 20“. Кога оваа улица се спојува со ул. „Ѓорѓи Капчев“, границата одела кон југозапад и ја следела „Ѓорѓи Капчев“ се до раскрсницата со ул. „Горно Лисиче“.
Редовни настани
Од 1978 г., секое лето во чест на македонскиот национален празник Илинден на крајот на јули, се организира и тргнува традиционалниот коњанички марш од Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ до градот Крушево.
Култура и спорт
Со почетоци од 1920 до 1940 година, постои фудбалскиот клуб Горно Лисиче, кој денес се натпреварува во Третата фудбалска лига - Север (3. ранг), а инаку е поранешен учесник во Првата македонска лига во сезоната 2013/14, и повеќекратен учесник во Втората македонска фудбалска лига.
Јавен превоз
Низ Горно Лисиче сообраќаат 4 автобуски линии од ЈСП Скопје:
Во Горно Лисиче постои и железничката станица ЖС „Лисиче“, преку која се патува од Скопје до крајните одредишта Битола, Кочани и Гевгелија.
Марти Ахтисари
Марти Оива Калеви Ахтисари (Martti Oiva Kalevi Ahtisaari, Випури) — бивш претседател на Финска како и  дипломат и медијатор на Обединетите Нации. Бил и специјален пратеник на Обединетите Нации за статусот на Косово и Метохија.
Дипломатска кариера
Марти Ахтисари е познат меѓу светските политичари, дипломати и аналитичари. Репутацијата ја стекнал како дипломат во Министерството за надворешни работи на Финска, а потоа и како дипломат кој посредувал, оценувал, договарал и пресудувал по однос на многу актуелни прашања (во Израел ја испитувал акцијата на израелските сили во бегалските логори, во Северна Ирска се вовлекувал во тајните бази на ИРА).
Претходно, Ахтисари бил амбасадор на Финска во Танзанија, Мозамбик, Замбија и Сомалија.
Во тоа време извршувал повеќе важни функции во институциите кои се занимавале со економската помош за земјите во развој, а во 1987 година станува заменик-секретар во Обединетите Нации. Во Намибија бил специјален претставник на Обединетите Нации од 1978 година до раните 90-ти. Во Намибија преговорите за независноста траеле повеќе од десет години: Ахтисари пишувал дека најтешко било луѓето кои учествувале во преговорите да сфатат дека ништо поповолно нема да им биде понудено ни подоцна.
Намибија во знак на признание и благодарност кон Ахтисари, го прогласила за почесен граѓанин. Следната година станува министер за Надворешни работи на Финска, а во 1992-1993 година претседава со меѓународната конференција за СФРЈ. Тој е специјален претставник на генералниот секретар на ОН. Во мај 1999 година доброволно се понудил да биде неутрален претставник во преговорите за прекинување на војната на просторот на бившата СФРЈ. Посредувал меѓу рускиот претставник Виктор Черномидрин и американскиот Строб Талбот.
Претседател на Финска
Иако никогаш не бил активен на домашната политичка сцена, како кандидат на Социјалдемократската парија победува во февруари 1994 година на претседателските избори. Станува првиот претседател на Финска кој е избран на непосредни избори со гласовите на сите гласачи. На функцијата претседател останува до 2000 година. Благодарение најмногу на неговата политика и неговиот личен ангажман, Финска официјално станува членка на Европската унија во 1995 година. Во Финска стекнал голема популарност поради успешните дипломатски мисии, но и отворени критики поради војната во Персискиот Залив, поради што ја изгубил наклонетоста на САД.
Специјален пратеник за Косово и Метохија
Бившиот генерален секретар на Обединетите Нации, Кофи Анан, го именувал за специјален пратеник на ОН во преговорите за идниот статус на Косово и Метохија.
Кон крајот на јуни и почетокот на јули 2007 година во многу балкански гласила се појавила веста дека Ахтисари примал мито од албанската мафија. Цифрите се движат од 2 до 40 милиона евра. На крајот од јуни 2007 година првата вест за мито ја демантирала канцеларијата на Марти Ахтисари, но веќе на почетокот на јули германските известувачки служби наведуваат дека Ахтисари примил мито а тоа го потврдил и Глобалниот информативен систем. И претседателот на американскиот совет за Косово и Метохија - Џим Џатрас потврдил да има сознанија за примањето мито од страна на Ахтисари.
Црква „Св. Јован Крстител“ - Булачани
Црквата е гробишен храм, сместен во најјужниот дел на селото. Изградена е на старо црковно место каде населението се собирало на Иванден од дамнешни времиња. Храмот има стар прекрасно украсен иконостас, како и многу икони и фрески од 1861 година. Според едно предание, иконостасот е дело на Турчин од Јаја-пашината џамија во Скопје.
Граве (претпријатие)
'''ГРАВЕ осигурување а.д. Скопје или Grawe''' — македонско акционерско друштво за Осигурување со седиште во Скопје, а специјализирано за работа со животно осигурување. Ова друштво е дел од концернот Grazer Wechselseitige Versicherung AG (скратено: GRAWE) со седиште во Грац, Австрија, а формиран во далечната 1828 година.
ГРАВЕ во Македонија
Во 2007 година била основана првата подружница на австриската група ГРАВЕ во Македонија, под името „ГРАВЕ Скопје“. ГРАВЕ осигурување а.д. Скопје е осигурително друштво кое има 100% сопственички капитал од австриското осигурително друштво GRAWE. Друштвото е основано со дозвола добиена од Министерство за финансии на Република Македонија, со решение број 11-18652/3од 15.01.2007 година и регистрација од Централен регистар на РМ број 30120070001886 од 14.02.2007 година.
Во 2009 година, Друштвото извршило усогласување согласно Законот за супервизија на осигурување, кое се однесувало на висината на гарантниот фонд и на органите на управување. ГРАВЕ осигурување а.д. Скопје е реосигурано преку матичната куќа и кај германската реосигурителна компанија Münchener Rückversicherung-Gesellschaft од Минхен.
Во 2019 година, групата ГРАВЕ го купила друштвото „ЕУРОСИГ“ АД Скопје кое било интегрирано во групата под името „ГРАВЕ Неживот Скопје“. Во март 2020 година, групата ГРАВЕ го презела друштвото Еуролинк осигурување.
Македонска аикидо федерација - Аикикаи Македонија
Македонска аикидо федерација - Аикикаи Македонија е организација која обединува здруженија на граѓани (клубови) чија дејност е аикидо. Целта ѝ е изучување на аикидото во неговата изворна форма, според начелата поставени од основачот Морихеи Уешиба и според стандардите на Аикикаи Фондацијата од Токио, Јапонија. Формирана е во 2006 година.
Административен статус
МАФ е регистрирано правно лице согласно Законот за здруженија и фондации во Република Македонија со седиште во Скопје. Територијата на дејствување е целата територија на републиката. Федерацијата ја претставува нејзиниот претседател, а главното одлучувачко тело е нејзиното собрание кое е сочинето од претставниците на поединечните клубови-членки.
Името на федерацијата
Јапонскиот збор „Аикикаи“, во името на федерацијата, во превод значи „Организација за АИКИ“ или поточно: „Организација за хармонизација на енергија“. Истиот е преземен од името на матичната организација за аикидо во Токио, Јапонија, која го носи името „Аикикаи фондација - Светско седиште на аикидото“ (Aikikai Foundation - Aikido world headquarters).
Цели
Една од целите на МАФ е обезбедување на полно Признавање од Аикикаи фодацијата во Токио. До исполнувањето на сите услови за ова признавање, МАФ ги одржува официјално воспоставените односи со Аикикаи фондацијата од Токио, и од неа ги добива сите дипломи за членовите кои положуваат за мајсторски степени (ДАН степени).
Меѓународен статус
Македонската аикидо федерација - Аикикаи Македонија, според својот статут и техничките правила, ги признава сите документи (дипломи, сертификати, титули и др.) издадени и верификувани од Аикикаи фондацијата во Токио.
Македонската аикидо федерација - Аикикаи Македонија, според својот статут и техничките правила, издава сертификати за право на подучување аикидо на лица кои ги исполнуваат условите наведни во техничките правила. Сертификатите важат во рамките на федерацијата.
Хисни Шаќири
Исни Шаќири (албански: Hisni Shaqiri; Отља,, ) — македонски политичар, пратеник во Собранието на Република Македонија. За време на Конфликтот во 2001 година бил член на ОНА.
Шаќири завршил Филосовски факултет, историја. Работел како наставник. Во периодот од 1990 до 2001 година, бил пратеник на Собранието на Македонија, од редовите на ДПА.
На 24 јули 2001 година бил ставен на македонската црна список на граѓани, а на 27 јули е ставен ѝ на списокот на американскиот претседател Џорџ Буш.
Мандраџик
Мандраџик — село во Серско, Егејска Македонија, денес во Грција.
Космос-1703
Космос-1703 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 22 ноември 1985 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 97,7 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,5°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 666 км, а најмалото на 633.
Зрзе
Зрзе — село во Општина Долнени, во околината на градот Прилеп.
Географија и местоположба
Зрзе е познато село во околината на Прилеп на северозападната страна на Пелагонија. Се наоѓа во крајниот северозападен дел на Прилепското Поле недалеку од Порече. Сместено е на територијата на Општина Долнени на границата со соседната Општина Македонски Брод. Западно од Зрзе е високиот варовнички масив на планината Даутица, додека на исток се простира пространа плодна низина. Селото е планинско на надморска височина од 720 метри. Од градот Прилеп е оддалечено 33 километри. Атарот на селото граничи со атарите на селата: Костинци на исток, Сливје и Рилево на југ, Крапа на запад и Маргари и Долгаец на север. Зрзе е вовлечено е во еден дол на кој има прекрасен поглед од познатиот манастир. По селските улички се гледаат многу варовнички блокови, па затоа и куќите и оградите се изградени од варовнички камен. Варовничкиот состав на почвата придонесува селото Зрзе да е богато со вода и да има изобилство од бистри и студени извори, по кои е најпознато село во целиот крај. Благодарение на изобилството од вода, селото Зрзе е познато и по многубројните оревови дрвја. Над познатиот манастир избива силниот извор – врелото наречено Извор, на чии води е малиот рибник во дворот на манастирот веднаш до црквата, а од него извира и потекува и селската рекичка. Од неговите води меле и селската воденица. Роднинските куќи се групирани и делови од селото се наречени според поголемите родови како: Стамболџиовци, Срмановци, Заревци, Влкановци итн. Атарот зафаќа простор од 12,5 км2, на кои обработливото земјиште зазема површина од 460,2 хектари, на шумите отпаѓаат 495,9 ха, а на пасиштата 166,4 хектари, со што селото има полјоделско-шумарска функција. Деловите на атарот во полето ги носат следните имиња: Кленче, Дабја, Бара, Веселница, Нерезиње, Вирои, Митано, Лопатарица, Садои, Бојаник, Лизгаец, Калуѓерица, Дрење, Огледало, Тополи, Огради и Дишароец. Деловите на атарот на планината се нарекуваат: Старец, Мала и Голема Тумба, Мала Краста, Кале, Градиште, Манастириште (3 км југоисточно од Зрзе во правец на Сливје), Јанков Рид, Широка Орница, Зли Камен, Дамјаница (пештера западно од селото), Рамниште, Бегоа Корија, Присојница, Јанкои Плочи, Орлов Камен, Илина Вода, Стар Забел, Бабин Шопур, Рамни Габер, Ореов Дол, Леска, Тосков Рид, Папрадиште, Гркоица, Ѓуроа Глава, Магарешка Чука.
Историја
Во историјата Зрзе се споменува уште пред XIV век како Мали Мисир, а подоцна и како Зорба. Селаните на Зрзе велат: „Кај да копаш во селово има гробови и други старини“. Тоа покажува дека на местото на денешното село Зрзе имало население уште од дамнешни времиња. Над Зрзе на падината на Даутица се наоѓа манастирот Свето Преображение кој бил подигнат од монахот Герман во времето на царот Душан (1345-1355). После смртта на Крали Марко и наездата на Турците во 1394 манастирот се запустил за кратко време, а околу 1400 година бил обновен од Кмет Константин со синовите. Од почетокот на XIX век манастирот започнал да напредува повеќе отколку порано. Кон средината на XVI дошло до обнова на прекрасниот и прочуен фрескоживопис на црквата. Некогаш овој манастир бил окружен со заштитни ѕидови. Камењата од ѕидот во 1930 година биле употребени за градење на манастирските конаци. Некои истражувачи наведуваат дека во манастирот во Зрзе постои „кула на кралот Волкашин“. Над манастирот има урнатини од малечка тврдина. Во самото село Зрзе е црквата посветена на Света Недела, а исто така има остатоци од ѕидови од четири други црквишта: Света Петка, Свети Архангел, Свети Атанасиј и Свети Филип. Над манастирот е петтото црквиште кое се вика Свети Врачи и крај кое има месност која се вика Трговиште, каде е можно во минатото да се одржувал манастирски панаѓур на кој се тргувало. Во селото постои црквата Свети Никола која што е веројатно изградена во втората половина на XIV век, а била живописана во 1535 година.
Некогаш Зрзе имало само седум доселени македонски христијански домаќинства. Од нив се намножиле родовите: Барбешовци, Брајановци, Заревци, Стамболџиовци, Влкановци и Саботковци. За време на турското владеење во Зрзе постоеле два чифлига чии сопственици биле Адерман-бег (нему му припаѓала и Бегоа Корија) и Сали Марко, кои биле Македонци-муслимани од Дебар. Во тоа време и селскиот манастир имал 136 хектари земја од кои 50 хектари под шума. Во Зрзе имало и малку „рајатска“ (слободна) земја во сопственост на семејства од селото.
Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) под името Зирза и имало 45 семејства, 2 неженети и 1 вдовица, сите христијани.
После 1912 година селаните ја купиле земјата од чифлизите. Манастирот имал поголема површина своја земја до 1946 година, кога му биле оставени само 10 хектари посед. Селска слава е Петровден кога секоја куќа прима 15 до 30 гости. Бројот на домаќинства низ XX век изнесувал: 78 во 1921 г., 103 во 1948 г., 106 во 1961 г., 108во 1971 г. Во 1954 година во селото имало 103 домаќинства.
Стопанство
Врз основана поволните услови на самата местоположба, економијата на селото Зрзе се заснова на земјоделство и сточарство. Според составот н атарот Зрзе има мешовита полјоделско-шумарска функција. Од полјоделството најмногу произведува тутун, житни култури - пченица и пченка, на здрава еколошка храна, месо, сирење, итн. Поради изобилството од бистра вода, Зрзе е далеку познато по многуте оревови дрва со многу јадри и убави ореви, кои на големо се берат кон крајот на месец септември. Изобилството од вода условило и развој на градинарството односно одгледувањето краставици, патлиџани, кромид, лук пред сѐ за сопствени домашни потреби. Поволните услови влијаат и на развој на сточарството од кое најмногу се одгледуваат кози, а во помала мерка и крави и овци од чие млеко се прави сирење. Во Зрзе е застапено и овоштарството кое покрај многуте ореви вклучува и одгледување и берба на модри и ситни сливи, јаболка, круши, грозје. Некои жители се занимаваат и со собирање на планински чај и шумски плодови.
Население
Во делото „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г, Зрзе било село со 80 домаќинства и 340 жители Македонци.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Зрзе живееле 400 жители, сите Македонци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Зрзе имало 400 Македонци, патријаршисти.
За време на Првата светска војна, Зрзе било вклучено во општина Костинци и имало 549 ​​жители.
Според последниот попис од 2002 година, во селото живееле 64 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 39 жители, од кои 36 Македонци, 1 Влав и 2 лица без податоци.
Родови
Зрзе е македонско село.
Според истражувањата од 1950-тите, родови во селото се:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Долнени од 1955 година.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Костинци.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1483 од изборната единица 5 според Државната изборна комисија, сместено во зградата на поранешното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 35 гласачи.
Иселеништво
Се знае за овие иселеници од Зрзе: Богдановци се иселиле во селото Патец. Соколовци живеат во Заполжани. Спироски живеат во крушевското село Алданци. Стамболџиовци живеат во Сливје. Домазетоски живеат во поречкото село Локвица. Саботковци биле стар селски род, кој уште во турско време дел се иселил, а дел изумреле. По Втората светска војна најголем дел од населението на Зрзе се иселило во Прилеп, Скопје, а помал дел и во странство.
Слободна Држава Олденбург
Слободна Држава Олденбург (Freistaat Oldenburg) — сојузна држава на Вајмарската Република. Основана е во 1918 г. по абдикацијата на големиот војвода Фридрих Август II по Ноемвриската револуција.
На почетокот на Втората светска војна во 1939 г. како последица од територијалните промени Олденбург зафаќал површина од и броел 580.000 жители.
По Втората светска војна, Олденбург е споен со новосоздадената покраина Долна Саксонија како управен округ, и обете во 1949 г. станале дел од Западна Германија. Двете енклави влегле во покраините Шлезвиг-Холштајн односно Рајнската област-Пфалц.
Неразградлив органски загадувач
Неразградливи органски загадувачи — органски соединенија кои имаат различен степен на фотолитска, биолошка и хемиска деградација. Неразградливи органски полутанти често се халогенирани и се одликуваат со ниска растворливост на вода и висока растворливост во липиди, што овозможува нивна биоакумулација во масните ткива. Како резултат на тоа овие супстанци се наоѓаат во региони каде што биле користени или ослободени. Резултат на нивната липофилност и неразградливост доведува до нивна акумулација во живите организми преку ланецот на исхрана и високи концентрации од нив се откриени кај животните и луѓето.
Основни обележја на НОП се следниве:
Неразградливите органски полутанти исто така, се истакнуваат со нивната полунестабилност; резултат на нивните физичко-хемиски одлики кои дозволуваат овие соединенија да се појават во гасна фаза атсорбирани во атмосферските честички, што го олеснува нивниот долг опсег на транспорт низ атмосферата.
Овие својства на необична упорност и полунестабилност, заедно со другите одлики, резултираат во присуство на соединенијата во целиот свет, дури и во регионите каде што никогаш не биле користени. Неразградливи органски полутанти се насекаде. Тие се мерат на секој континент, во зони кои претставуваат подрачја на главните климатски зона и географски сектор во целиот свет. Овие подрачја ги вклучуваат оддалечените региони како што се океаните, пустините, на Арктикот и на Антарктикот, каде што нема значителни локални извори. Исто така, овие соединенија се детектирани и во воздухот, во сите области на светот, во концентрации до 15 ng/m3. Во индустријализираните области, концентрациите може да бидат и неколкупати поголеми. Воедно, треба да се каже дека е забележано нивно присуство дури во дожд и снег.
Генерално, овие хемиски соединенија ги имаат следните особини:
Неразградливи органски полутанти
Иако може да постојат многу различни форми на Неразградливи органски полутанти и природните и антропогените, кои се нотирани врз основа на нивната истрајност и биоаклумулативни одлики вклучуваат многу од првата генерација органохлорни инсектициди, како што се диелдрин, ДДТ, токсафен и хлордан и неколку индустриски хемиски производи или нуспроизводи вклучувајќи полихлорирани бифенили, диоксини и фурани. Многу од овие соединенија биле или продолжуваат да се користат во големи количини, а како резултат на нивната истрајност, имаат способност за биоакумулација и биомагнификација. Некои од овие соединенија, може да егзистираат во животната средина со години. Неразградливи органски полутанти се претставени од две важни подгрупи вклучувајќи ги и ароматични полициклични јаглеводороди и некои халогенирани јаглеводороди. Оваа втора група вклучува неколку органохлорини кои, историски, докажаа дека се најотпорни кон деградација и кои имале одлики на широк дијапазон на производство, употреба и ослободување. Овие хлорирани деривати се генерално најдолговечни од сите халогенирани јаглеводороди. Неразградливи органски полутанти ги опфаќа 12-те типови на супстанци одредени согласно со Стокхолмската конвенција.
Ризик од рак
Меѓународната агенција за истражување на ракот идентификува дека повеќето од 12-те идентификувани неразградливи органски полутанти претставуваат потенцијален канцероген ризик за луѓето, како што е опишано во табелата подолу.
IARC Класификација	НОП Група 1: Состојката/супстанцата е концероген/а за луѓето	2,3,7,8-Tетрахлородибензо-парадоксин Група 2A: Состојката/супстанцата е веројатно концероген/а за луѓето	Соединаенија од полихлорин бифенил Група 2B: Состојката/супстанцата е најверојатно концероген/а за луѓето	Хлордан ДДТ Хепрахлор Хексахлоробензен Mирекс Tоксафен Група 3: Состојката/супстанцата не може точно да се класификува од аспект на концерогеноста за луѓето                                	Алдрин Диелдрин Ендрин             Полихлоринат дибензофуран
Во најголема мерка човекот е изложен на дванаесетте специфични соединенија преку синџирот на исхрана. Контаминација на храна може да се случи преку загадување на воздухот, водата и почвата, или преку претходно користење или неовластена употреба на органохлорни пестициди врз прехранбени култури. Некои хлорирани јаглеводородни инсектициди се познати како причина за многу сериозни, акутни труења. Ова особено се однесува eндринот, олдринот и диелдринот. Контаминацијата на храната, вклучувајќи мајчиното млеко, со овие соединенија е светски феномен. Голем број на инциденти на акутни токсични ефекти кај луѓето, вклучувајќи и смрт, се случиле како резултат на контаминирана храна. Маслото за јадење и храната од животинско потекло се најчесто вклучени во овие инциденти.
Забележителени случаи кои ги вклучуваат ефектите од изложеност на луѓето вклучуваат проголтување на овие соединенија преку семе и жито третирани со вакви супстанци. Пациентите кои конзумирале на ваков начин од третираните семиња доживеале спектар на симптоми, вклучувајќи фотосензитивни лезии на кожата, хипер пигментацијата, тешка слабост и ослабнување. Мајките кои конзумирале вакви производи всушност ги трансферираат НОП до нивните деца преку плацентата за време на бременоста и преку мајчиното млеко. Децата родени од овие жени најчесто се со висока стапка на смртност.
Ваквите ефекти не се толку вообичеаени во случај на изложеност на помали концентрации на овие супстанци. Контаминацијата на храната со неразградливи органски полутанти исто така, предзивикува ниско ниво на изложеност на одредени вакви супстанци и тоа може да предизвика хронични здравствени проблеми, но нивното долгорочно влијание и ефектите од тоа влијание на здравјето на човекот не е целосно истражено. Студиите направени во таа насока покажуваат дека преголемото изложување и предозирање на некои од овие супстанци можат да бидат поврзани со широк ранг на биолошки ефекти. Акутната токсичност на одредена токсична супстанца не е единствената одредница за опасност кон луѓето, како што многу од нив имаат документирани неповратни штетни ефекти, како што се малигнитет, оштетување на органите, итн. Некои студии покаживаат дека внесот на овие супстанци по орален пат влијае врз намалување на лимфоцитите кај населението, додека пак други студии сугерираат дека кај децата со висока концентрација на органохлорни соединенија може да влијае врз зголемување на стапките на инфекција за некои 10 до 15 пати во споредба со деца кои се  изложени на пониски дози. Лабораториските студии даваат убедливи докази за поддршка дека некои органохлорни хемикалии можат да бидат канцерогени.
Употреба, типови и дејство - неразградливи органски полутанти
Диелдрин - се користи главно за контрола на термити и текстилни штетници, исто така и за контрола на болести предизвикани од инсекти и инсекти на обработлива почва. Времето на полураспаѓање изнесува приближно пет години. Пестицидот алдрин брзо преминува во диелдрин, така да концентрациите на диелдрин во животната средина се повисоки отколку концентрацијата на користениот диелдрин. Остатоци на диелдрин може да се најдат во воздухот, водата, почвата, рибите, птиците и цицачите, вклучувајќи ги и луѓето. Храната е главниот извор на оваа супстанца за популацијата во целина.
Ендрин - Постои можност да ги контаминира површинските води при ослободување од почвата. Не се раствора во вода. Се врзува за седиментите на дното на реките, езерата и другите водни системи. Генерално не е детектиран во воздухот, освен при примена на земјоделските култури. Овој инсектицид се распрскува на лисјата од културите, во прв ред памукот и житариците. Исто така, се користи за контрола на  глувците и водните стаорци. Животните го метаболизираат (преработуваат) ендринот, така што тој не се акумулира во масните ткива до оној степен до кој тоа го прават некои супстанци со слична структура. Тој има долг век на полураспаѓање, меѓутоа, во почвата останува неразграден до 10 години. Луѓето најчесто ендринот го внесуваат преку храната, иако моменталните проценки на количините кои се внесуваат преку храната се под дозволените граници детерминирани од светските здравствени стручњаци.
Хептахлор (3-хлорохлорден) - нерастворлив во вода, бавно испарува во воздухот. Се врзува на морските седименти и се биоконцентрира во масните наслаги на живите организми. Претежно се користи за уништување на инсектите кои живеат во почвата и термитите, уште повеќе како инсектицид кај памукот, за уништување на скакулци и други штетници кај земјоделските култури и маларичните комарци. Пониските дози предизвикуваат негативни промени во однесувањето, намалување на способноста за репродукција. Човекот го внесува хептахлорот преку храна (консумирање на култури одгледувани на почва третирана со хептахлор, риба, млечни производи, месо богато со маснотии од животни кои биле експонирани на хептахлор; доенчињата преку мајчино млеко од мајка која била изложена на високи концентрации на хептахлор); во домови кои биле третирани со хептахлор заради заштита од термити, пиење на контаминирана вода или контакт преку кожата со почва во близина на депонии. Хептахлорот е класифициран како можна канцерогена супстанца за човекот, па околу дваесет земји го имаат забрането или строго ја ограничуваат неговата употреба.
Хексахлоробензен-перхлоробензен (НСВ) - НСВ за првпат е употребен во 1945 година за третирање на семиња заради уништување на габи кои ги напаѓаат земјоделските култури. Широко е користен за контрола на одредени заболувања кај пченицата (Tilletia Caries). Тој е и нус-производ при производство на одредени индустриски хемикалии, се користи за огномети, муниција, средства за заштита на дрвото, бои, синтетичка гума, и егзистира како нечистотија во неколку формулации на пестициди. Процеси при кои хексахлорбензенот се јавува како нус-производ се : при производство на други хемикалии, хемиска интеракција во отпадните струи на хлоралкали, во погони за заштита на дрвото и согорување на комунален отпад. Човекот НСВ може да го внесе преку : млечни производи или месо од стока која пасела на контамирани ливади, консумирање на контаминирана храна, контакт со контаминирана почва, пиење на мали количини на контаминирана вода, вдишување на мали концентрации од контаминиран воздух, при престој во фабрики кои користат или генерираат НСВ како нус-производ. Постојат примери каде популацијата која консумирала семиња на житарици третирани со НСВ покажале различни симптоми : фотосензитивност на кожата, слабеење, пореметувања на метаболизмот. Исто така бремените жени преку плацентата го пренесуваат хексахлорбензенот на плодот, а доилките преку мајчиното млеко на доенчињата. Во големи дози НСВ делува смртоносно на некои животни, а помалите концентрации имаат високо ефекти на репродуктивниот систем.
Мирекс - Се смета за еден од најстабилните загадувачи со век на полураспаѓање до 10 години. Не се раствора во вода, но лесно навлегува во почвата и честичките на седиментот. Не мигрира низ почвата до подземните води, но се вградува во организмот на рибите и другите организми кои живеат во контаминирана вода или се хранат со други контаминирани организми. Овој инсектицид се користи во борбата против мравките и термитите. Се користи и како средство за зголемување на огноотпорност на пластичните маси, гумата и електричните производи. Луѓето доаѓаат во контакт со мирексот преку контаминирана почва во близина на депонии со опасен отпад и консумирање на риба или други животни кои живеат во близина на такви депонии. Директна изложеност на мирекс не предизвикува токсични промени кај луѓето, но студиите на лабораториски животни биле причина да биде класифициран само како можна канцерогена супстанца кај луѓето. Во студиите мирексот е докажан како токсичен за неколку растителни видови и за рибите и влекачите. Токсафен - инсектицид кој се користи кај памукот, овошките, оревот и зеленчукот, како и за контрола на крлежи и црви кај добитокот. 50% од ослободениот токсафен може да остане неразграден во почвата до 12 години. Може да биде во гасна или цврста состојба, со жолта до боја на килибар, восочен изглед, со мирис на терпентин. Се ослободува во воздухот со испарување, скоро да не се раствора во вода, па поверојатно е да се сретне во воздухот, почвата или на дното на езерата и други водни екосистеми. Кај луѓето најверојатен извор на токсафен е контаминирана храна, култури одгледувани на контаминирана почва, вода од контаминирани извори, престој во близина на депонии каде е одложен токсафен. Иако не е многу токсичен за луѓето при нивна директна изложеност, лабораториските испитувања на животни покажуваат дека токсафенот може да биде канцероген.
Полихлорирани бифенили (РСВ-и) - овие соединенија се користат во индустријата како флуид за размена на топлина, во трансформаторите на електрична енергија и кондензаторите, како адитиви во боите, безјаглеродната хартија за копирање и пластичните маси. Нивната неразградливост во средината зависи од степенот на хлорираност, а векот на полураспаѓање варира од 10 дена до 1,5 години. Во најголем дел РСВ-и се внесуваат во човечкиот организам преку храната, особено риба. Бидејќи РСВ-и се постојани во човечкиот организам, децата родени во области каде мајката е подолго време изложена на нивното влијание покажуваат пречки во развојот (посиромашна краткотрајна функција на меморијата) и проблеми во однесувањето. Овие супстанции се класифицирани како веројатни канцерогени.
Стокхолмска конвенција за неразградливи органски полутанти
На 23ти Мај 2001 година Македонија ја потпиша Стокхолмската конвенција за неразградливи органски полутанти, а на 19ти Март 2004 година таа беше ратификувана во Собранието на Република Македонија. Стокхолмската конвенција за неразградливи органски полутанти е направена, за потребата од глобална акција за неразградливите органски загадувачи, повикувајќи се на постојните одредби од релевантните меѓународни конвенции за животна средина и одлучни да го заштитат човековото здравје и животната средина од штетните влијанија на неразградливите органски полутанти. Причини за потпишување на Стокхолмската конвенција биле:
Заклучок
Неразградливите органски полутанти се одликуваат со нивната липофилност, одржливост и полунестабилност. Овие одлики се склоност за присутноста на овие соединенија во човековата околина и нивен слободен транспорт во атмосферата. Овие супстанци исто така се познати и по својата одлика на биомагнификација и биоконцентрација под типични услови, притоа постигнувајќи потенцијално релевантни концентрации на токсичност.
Овие својства на необична упорност и полунестабилност, заедно со другите одлики, резултираат во присуство на соединенијата во целиот свет, дури и во регионите каде што никогаш не биле користени.
Голем број од овие супстанци, резултираат со несакани последици по човековото здравје, како и врз животната средина, вклучувајќи оштетена репродукција, нарушена ендокрина функција и рак. Речиси, сите од овие дванаесте супстанци се потенцијални канцерогени супстанци.