cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Протокол за заштита на животната средина кон Антарктичкиот договор
Позадина на Мадридскиот протокол
Страните на Антарктичкиот договор преговарале за Мадридскиот протокол помеѓу 1989 и 1991 година, по недостигот на договор за меѓународно тело за регулирање на рударската активност на Антарктикот (CRAMRA). По нератификувањето на CRAMRA, се преговарало за нов меѓународен договор кој го комбинира ставот за неизвршување рударска експлоатација со поефикасна контрола на активностите, за да се избегне каква било штета на околината на Антарктикот.
За време на XV Консултативен состанок на Антарктичкиот договор (Париз, 1989 година) било договорено да се одржи Специјален консултативен состанок на кој ќе се разгледаат општите мерки за заштита на животната средина. По четири специјални состаноци, започнати во Виња дел Мар (1990) и завршени во Мадрид (1991), овие преговори кулминирале со конечната елаборација и усвојување на Мадридскиот протокол.
Активности регулирани со Протоколот
Протоколот утврдува дека одредени човечки активности се предмет на низа забрани и ограничувања. Така, во областа на Антарктичкиот договор, следните активности се забранети:
Протоколот, исто така, ја утврдува потребата да се има дозвола издадена од надлежен орган на која било држава членка на Договорот за Антарктикот за извршување на следните активности:
Протоколот, сепак, не бара давање дозволи кога овие активности се веќе вклучени во одредбите на Конвенцијата за зачувување на морските живи ресурси на Антарктикот или во итни ситуации поврзани со безбедноста на човечкиот живот или бродови, воздухоплови или опрема и објекти или со заштита на животната средина.
Прашањето за минералите во Протоколот
Членот 7 од Мадридскиот протокол изречно забранува каква било активност поврзана со експлоатација на минералните ресурси на Антарктикот, освен за научни истражувања. Во принцип, оваа забрана за истражување и експлоатација на минерални суровини важи на неодредено време, иако членот 25 од Протоколот ја утврдува можноста дека која било консултативна страна може да побара ревизија на примената на нејзината содржина, откако ќе поминат 50 години од влегувањето во сила на Протоколот (2048 година). Оваа одредба се применува со проширување на член 7. Во однос на минералните суровини, член 25, во својот прв став, утврдува дека, пред да се пристапи кон измена на член 7, мора да настанат низа околности и претходни услови. Токму поради оваа причина, некои автори тврдат дека Протоколот воспоставува 50-годишен мораториум за истражување и експлоатација на минералите на Антарктикот, иако, всушност, мораториум би значел автоматско паѓање на одредбите од член 7, а тоа не е токму случајот покренат со член 25.
Учесници
Од 2022 година, 42 земји го потпишале Мадридскиот протокол. Првичните потписници биле 26, а до денес се приклучиле уште 16. Од 42 договорни страни, 29 се консултативни страни на Антарктичкиот договор, а останатите 13 се неконсултативни страни (види табела подолу).
Почнувајќи од мај 2013 година, протоколот е ратификуван од 34 страни - Аргентина, Австралија, Белорусија, Белгија, Бразил, Бугарија, Канада, Чиле, Народна Република Кина, Чешка Република, Еквадор, Финска, Франција, Германија, Грција, Индија, Италија, Јапонија, Јужна Кореја, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Перу, Полска, Романија, Русија, Јужна Африка, Шпанија, Шведска, Украина, Обединетото Кралство, САД и Уругвај.
Уште 11 држави - Австрија, Колумбија, Куба, Данска, Гватемала, Унгарија, Северна Кореја, Папуа Нова Гвинеја, Словачка, Швајцарија и Турција - го потпишаа, но сè уште не го ратификуваа.
Курмангази (округ)
Курмангази е округ на покраината Атирау во Казахстан. Административен центар на округот е градот Ганиушкино.
Кошарка на Летните олимписки игри 1988
Кошарката на Летните олимписки игри 1988 — официјален кошаркарски турнир на Олимписките игри. Турнирот се одржал во Сеул, Јужна Кореја и тоа во машка и во женска конкуренција.
Шпре
Шпре (Spree, Sprjewja, Spréva) — река, која тече низ Саксонија, Бранденбург и Берлин, покраини на Германија и во Устечкиот регион на Чешка. Таа е лева притока на реката Хафел и околу е 400 км во должина.
Должината на реката помеѓу Демерицзе и Мигелзе во источниот дел на Берлин е позната како Мигелшпре.
Тек
Изворот на Шпре се наоѓа во Нојгерсдорф, Германија во Лужичките Возвишенија (Lausitzer Bergland), близу границата со Чешка. Тече низ самата гранична линија на кратка должина кај две точки (близу Еберсбах и Опах) пред да ги напушти ридовите и да помине низ стариот град Бауцен/Будишин, центар на Лужичките Срби во Горна Лужица. Веднаш на север од Бауцен, реката тече низ вештачкото езеро Бауцен. Посеверно, реката тече низ градот Шпремберг и вештачкото езеро Шпремберг пред да стигне во градот Котбус. На север од Котбус, реката влегува во Шпревалд, голема мочуришна област во Долна Лужица.
Во Шпревалд реката поминува низ градовите Либенау, Либен и Лајбш. Веднаш под Лајбш, помошниот канал за поплави Даме ги пренасочува водите од Шпре да течат во реката Даме кај Меркиш Буххолц. Шпре продолжува кон север од Лајбш пред да се влее во Нојндорфер Зе на северниот дел од Шпревалд. Од Нојндорфер Зе, потоа тече кон исток во Швилохзе, а потоа во северна и западна насока кон градот Фирстенвалде. Од Фирстенвалде, реката продолжува да тече кон запад, низ Демерицзе и Мигелзе, до Кепеник во југоисточниот дел на Берлин, каде што се спојува со својата притока, реката Даме.
Конечниот дофат на Шпре е таму каде што е најмногу позната. Тече низ центарот на градот Берлин, каде се придружува на реката Хафел во Шпандау, еден од западните окрузи на Берлин. На нејзината рута низ Берлин, реката ја поминува Берлинската катедрала (Berliner Dom), Рајхстагот и дворецот Шарлотенбург. Познатиот Музејски Остров (Museumsinsel), со неговите збирки во петте важни музеи, всушност е остров во Шпре. Badeschiff е подвижен базен закотвен во Шпре.
Навигација
На делот од околу 20 километри источно и пред да помине низ Фирстенвалде, реката создава дел од Каналот Одра-Шпре. На овој дел, и на делот западно од устието со реката Даме кај Кепеник, реката создава дел од втората комерцијална врска помеѓу Берлин и реката Одра и така со Полска. Каналот се дели од Шпре источно од Фирстенвалде и подоцна се приклучува на реката Даме кај езерото Зединзе.
Во Берлин, Шпре формира дел од густата мрежа на пловни водни патишта од кои многу се вештачки и кои обезбедуваат широк избор на рути. Неколку важни комерцијални пристаништа може да се најдат на оваа мрежа, како и реморкери и сплавови со песок, жито, тули и пиво. Туристичките бродови се движат низ Шпре и нејзините соседни водени патишта многу често.
Потекло на поимот
Реката го дала своето име на неколку германски окрузи:
Манастир (село)
Манастир — село во Општина Прилеп, во областа Мариово. Во селото се наоѓа еден од најстарите средновековни манастири во Македонија, сместен на излезот од селото.
Географија и местоположба
Селото Манастир се наоѓа во средишниот дел на Мариово, по долината на Црна Река, односно од нејзината десна страна, сместено веднаш под врвот на една тераса која високо се издигнува над Чебренската односно Скочивирска Клисура. Пределот во кој се наоѓа селото Манастир е познат како Старо, Големо или прилепско Мариово. Според својата географска местоположба самото село Манастир во суштина претставува средишна точка на целото Мариово, како за прилепскиот дел така и со својата непосредна близина кон битолскиот дел преку соседното село Зовиќ и тиквешкиот (кавадаречки) дел преку превојот Трибор кај блиските соседни села Витолиште и Полчиште.
Селото Манастир е ридско и се наоѓа на надморска височина од 690 метри. Од градот Прилеп селото е оддалечено 38 километри.
До самото село Манастир води нов и доброодржан асфалтен пат кој се одвојува како крак во должина од 4 километри од регионалниот пат Прилеп - Витолиште кој е главната сообраќајница на прилепскиот дел на Мариово. Атарот на селото Манастир зафаќа простор од 15,5 км2. На него обработливото земјиште зазема површина од 253 хектари, на пасиштата отпаѓаат 705 хектари, а шуми речиси нема.
Сепак, селото е богато со дрвна растителност, а поради изобилството од вода во него има голем број на оревови дрвја, а потоа застапени се и дабот, дивите слива и круша, тополите, смоквите, омориките и дивите маслинки. Селото Манастир и терасата над него се големи лежишта на дијатомејска земја и остатоци од разни вулкански почви и гранитни, вулкански и варовнички карпи како и наоѓалишта на порцеланска глина-каолин, заради што постои и руднички ископ над селото. Веднаш над самиот манастир и селото од јужната страна се наоѓа Гулабова Пештера. Други месности и потези на атарот се нарекуваат: на југ и десно до Црна се Декова Дабица, Чуките и Песјо Поле кон Зовиќ и Бешиште, кон север се Водици, Присој, Поличе, Градиште (563 м.н.в), Дрскавец, Ќуловите, Брест, Козјак, Влашка Аргач кон Расим-бегов Мост, кон манастирот Свети Илија во раселеното село Мелница на исток е потегот Плавец.
Историја
Манастирот Свети Никола со својата специфична градба и редок катедрален изглед на трикорабна базилика, налик на охридската црква Света Софија, кој се наоѓа на самиот крај на селото потекнува од раниот среден век односно периодот помеѓу и  век. Јасен доказ за тоа се пронајдените фрески во внатрешноста кои датираат и од век, како и застапеноста на натписи на глаголица и самиот архитектонски изглед на манастирската црква. За селото се знае дека е основано во XV век околу познатиот манастир каде што се одржувал голем панаѓур и пазар со многу луѓе. Оттаму доаѓа и името на самото село.
Меѓутоа за настанокот на селото меѓу населението постои и едно предание. Имено, после некој голем грабеж и напад во некое околно село било заклано целото население, а останале живи само едно братче и едно сестриче. Тие најпрвин отишле до Бешиште, а потоа извесен период се криеле и живееле во пештерите и карпите во клисурата на Црна Река во пределот над самиот манастир. Подоцна тие дошле и се доселиле до манастирот при што го основале и селото.
Во селото Манастир постои презимето и родот Сираковски за кој е можно и веројатно да потекнуваат од сираците брат и сестра кои го основале селото. Под името Манастирец селото се среќава во втората половина на XV век односно од турските пописни дефтери од 1476/77 кога во селото живееле 35 семејства, потоа во 1481/82 биле попишани исто така 35 домаќинства, за потоа да бележат пораст на 44 домови во 1519 година и 45 домаќинства во 1528/29 како и благо намалување на 40 семејства во 1544/45 година. Во овој период селото Манастир спаѓало во нахијата Мориово во Прилепската каза. Тоа било село со најголем број на овошни градини и воедно едно од неколкуте села најголем производител на винова лоза во Мариово.
Во својот запис објавен во „Цариградски весник“ под наслов ''„Споменик за села називаеми Мориево прилепско. Статистическо описание“'' на 21 ноември 1859 за селата во Мариово, македонскиот просветител Јордан Хаџи Константинов-Џинот за селото Манастирец запишал дека имало 55 куќи со разорен манастир и крепост Маркова, додавајќи дека тука уште постоел и манастирот посветен на св.Димитриј наречен Чебрен со 35 соби.
Врз основа на местоположбата и наведените знаменитости и старини како манастирот и остатоците од Марковата тврдина, овој запис се однесува точно на селото Манастир. Поради големите лежишта и наоѓалишта на дијатомејска земја, порцеланска глина - каолин, варовнички камен кон крајот на педесеттите и шеесеттите години во селото била отворена фабриката за градежни материјали „Партизанка“ во чиј двор секоја година е сместен кампот со шатори на фестивалот Mariovo Off-Road Experience.
Потекло и значење на името
Името на селото Манастир е дојдено поради фактот што тоа настанало со населување кај и околу постариот и познат манастир. Вообичаена појава во Македонија и пошироко е манастирите да се именуваат според блиските месности и населби (пр. Осоговски, Бигорски, Сливнички, Лешочки итн.), но во овој случај поради тоа што манастирот е постар, а селото е основано подоцна во неговата непосредна близина тоа го добило името Манастир. Доста поретко, на некои места селото се среќава и под името Манастирец.
Стопанство
Од земјоделството најзастапено е градинарството односно одгледувањето пиперки, домат-патлиџан, кромид, лук, краставици, марула, тиква, бостан односно лубеници и дињи, а постојат и повеќе поголеми ниви на кои се сади компир. Ова производство е речиси целосно за сопствени потреби. Изобилството од вода и влажна почва, покрај за градинарските култури е доста поволно и за голем број на дрвја посебно оревови од кои се раѓаат доста крупни и сочни ореви, потоа тополи, смокви, цреши, сливи, лозници.
Во XVI век според турските пописни дефтери селото имало најголем број на овошни градини и неговите жители многу се занимавале со одгледување на винова лоза. Поради бујните и сочни цветни ливади и изложеноста на сонце кон запад, во селото има одлични услови и поголем број на луѓе се занимаваат со пчеларство. На самиот влез на селото, како и во неколку куќи низ селото сѐ до манастирот има над стотина пчлении сандаци, а пчелни семејства се одгледуваат и во земјани трмки - улишта, при што се произведуваат големи количества на познатиот цветен и ливадски мариовски мед.
Монашкото братство во манастирот и две куќи одгледуваат и неколку (десетина) глави добиток односно крави и говеда. На влезот на селото од двете страни на регионалниот пат има добро уредени трла и бачила со сточарски станови во кои стада овци напасуваат и чуваат поголеми сточарски стопанства од Прилеп.
Герт Вилдерс
Вилдерс водел кампања за да ја стопира како што тој кажува „исламизацијата на Холандија“. Го споредил Куранот со книгата „Мојата борба“ и водел кампања да се забрани книгата во Холандија. Тој се залага за ставање крај на имиграцијата од муслиманските земји  и поддржува забрана на изградба на нови џамии. Опишан е во медиумите како популист   и етикетиран како екстремен десничар,  иако ова е спорно кај други набљудувачи.
Манастир (село)
Стопанство
Селото Манастир лежи на големи наоѓалишта на разни неметални руди, камен и минерали за градежништвото поради што иако тоа нема бројно население во него има голема економска активност со ископување во двата руднички копови веднаш над самото село. Поради големите лежишта и наоѓалишта на дијатомејска земја, порцеланска глина - каолин, варовнички камен кон крајот на педесеттите и шеесеттите години во селото била отворена фабриката за градежни материјали „Партизанка“ во чиј двор секоја година е сместен кампот со шатори на фестивалот Mariovo Off-Road Experience. Денес веднаш над самото село постои и работи рудник односно ископ на висококвалитетен камен за градежништво, а малку подолу југ по патеката кон Зовиќ има и ископ на мермер.
Население
Како и сите останати мариовски села, така и селото Манастир бележи постојан пад на бројот на жителите и е во состојба на наполно раселување. Така во 1961 година селото имало 232 жители, а во 1994 година само 12 жители сите Македонци. Во 2002 година бројот опаднал на само 4 постојани жители. Со обновата на монашкиот живот во стариот средновековен манастир Свети Никола во селото, во него постојано живее монашко братство од 3 монаси со игуменот отец Никола и еден искушеник. Од скоро во селото има и неколку повратници иселени во Прилеп кои сега постојано живеат во селото и ги обработуваат своите имоти. Со обновувањето на неколку стари куќи во селото Манастир преку пролетниот, летниот и есенскиот период повремено престојуваат и по триесетина до четириесетина луѓе.
Според пописот од 2002 година, во селото Манастир живеат само 4 жители, сите Македонци.
Родови
Селото Манастир како и целото Мариово отсекогаш па сѐ до денес било населено исклучиво со Македонци од православна христијанска вероисповед. Најстар род кој веројатно се основачи на селото се Сираковци чиешто родовско презиме Сираковски најверојатно потекнува од двете сирачиња - братче и сестриче кои според народното предание први се заселиле и го основале селото. Останати македонски родови во селото се: Царовски, Спасески, Крстевци и сите се староседелци или старинци. Поради непосредната близина во минатото брачни врски се склопувале со жителите од Бешиште, Зовиќ, Мелница, Чаниште, Крушевица.
Општествени установи
Во селото постои запуштена зграда на некогашната задруга.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на големата Општина Прилеп, која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било дел од некогашната Општина Витолиште.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Прилеп. Селото припаѓало на некогашната општина Мориово во периодот од 1955 до 1965 година.
Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Витолиште, во која покрај селото Манастир, се наоѓале и селата Бешиште, Витолиште, Врпско, Живово и Полчиште. Општината Витолиште постоела и во периодот 1950-1952 година.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1528 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на дом на месна заедница на селото Бешиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.
Култура и спорт
Во рамки на фестивалот Mariovo Off-Road Experience селото Манастир е збиралиште на голем број на велосипедисти, планинари и тркачи кои учествуваат на двете велосипедски тури, планинарската тура, како и турите за планинско трчање.
410 Хлорида
410 Хлорида (ознака за мала планета: 410 Хлорида) е многу голем главен појас астероид кој бил откриен од Август Шарлоа на 7 јануари 1896 година, во Ница.
Тој е класифициран како C-тип на астероид и веројатно е составен од примитивен јаглероденацеозен материјал.
Спектарот на астероидот покажува докази за водена промена. Тоа е имењак на семејството Хлорис астероиди.
Фотометриски на овој астероид направен во 1979 година даде светлинска крива со период од 32,50 часа со варијација на осветленоста од 0,28 во магнитуда.
Фецијал
Фецијал (латински: Fetial) — вид свештеник во Стариот Рим, кои носеле одлука дали треба да се започне војна или не. Ако одлучеле дека треба да се води војна, тогаш четворица фецијали, предводени од најстариот свештеник (латински: pater patratus), оделе кај непријателот за да побараат соодветно задоволување при што се служеле со вообичаени изрази и формули. По 33 дена, ако одговорот не ги задоволел, и откако римскиот сенат и народот ќе даделе одобрение, врховниот свештеник ја објавувал војната така што фрлал копје на непријателската територија. Подоцна, поради големото пространство на Римското Царство, тоа не било можно, така што овој ритуал го изгубил значењето.
Чуварот на плажата во зимскиот период
„Чуварот на плажата во зимскиот период“ (српски: Чувар плаже у зимском периоду) — филм на режисерот Горан Паскаљевиќ од 1976 година, снимен по сценариото на Богдан Јовановиќ и Гордан Михиќ. Во главните улоги настапуваат: Ирфан Менсур, Гордана Косановиќ, Данило Бата Стојковиќ, Мира Бањац и Дара Чалениќ.
Синопсис
Едно момче, кое одраснало во лошиот брак на своите родители, сака да започне нов живот. Тој го завршува училиштето, но нема можност да се вработи, па затоа прифаќа да работи како чувар на плажата во зимскиот период. Набргу, се жени со саканата девојка, верувајќи дека љубовта ќе му овозможи да ги преброди сите тешкотии, но животот му се влошува: го напушта жената, умира татко му и така, тој е ставен пред нов почеток, но сега оптоварен со голема горчина.
315 п.н.е.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5193 и 5194 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4435 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3445 и 3446 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 438.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 315 година се протега во 2321 и 2322, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2381 и 2382 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 228. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 965 и 964 исламска година пред хиџра.
Владимир Ангеловски
Владимир Ангеловски, или уште познат како Дади (22 мај 1946, Скопје - 15 ноември 2012, Скопје ), бил еден од најголемите македонски глумечки имиња. Многу добро го познаваат како постарите, така и помладите генерации. Роден глумец, но сосема нетипичен глумец. Цел живот во Драмски театар - Скопје, со излети на “осмиот колосек” наречен естрада. За себе велел дека е глумец уште од своето раѓање.
Животопис
Владимир Ангеловски - Дади е роден на 22 мај 1946 год. во Скопје како втор син во семејството на Борис и Костадинка Ангеловски. Татко му попот Борис имал свој црковен хор и прв ја направил комплетната црковна богослужба со ноти и на македонски јазик, а мајка му била учителка во основното училиште „Кирил и Методиј“. Неговиот постар брат Коле Ангеловски на македонската јавност и е познат како извонреден режисер и актер со кој В.А.-Дади има соработувано многупати.
Првите почетоци
Првите чекори кон својата идна професија Дади ги имал во Радио драмата, додека пак за првпат на сцената стапнал во 1962 година, кога го играл Оливер Твист кај режисерот Димитрие Османли во тогашниот Младинско-детски театар, денес Драмски театар - Скопје. И тука се раѓа неговата голема љубов кон театарот. Како гимназијалец во “Цветан Димов “ одел на голем број натпреварувања низ Југославија што всушност биле и неговите први естрадни почетоци. По гимназијата се подготвувал да оди на Академија во Белград, но тоа не се случило. Имено на Драмскиот театар во тоа време му биле потребни глумци па така Дади бил ангажиран во претставата „Принцот и просјакот“ и истата 1966 година станува и член на драмскиот театар.
Некои позначајни улоги
Огромен е бројот на улогите во кои се појавува Дади, почнувајќи од детските серии и драми, па сè до сериозните улоги во некои од најзначајните македонски филмови, драми и серии. Секако дека не постои дете кое ја нема гледано познатата детска трилогија „Чук, чук Стојанче”, „Баш челик” и „Шекспир во приказни” која постигнува огромни успеси и тука и на сцените низ Југославија. Незаборавни се и ликовите Диди и Дади кои ги играат Дади и неговиот брат Коле Ангеловски во тв серијата „Да видам, да видам што да бидам”. Исто така Дади се појавува и во операта на МНТ во оперите „Шеќерна приказна” и „Деспина и мистер Докс”. Во 1967 година игра во психолошкиот филм „Мементо” во режија на Османли Димитрие, а во 1988 игра една од главните улоги во филмот „Викенд на мртовци”.
Понатаму следуваат улогите во филмовите „Солунски патрдии”, во режија на Коле Ангеловски, „Калигула” во режија на Миле Гроздановски, „Рибарски караници”, серијата „Лото, лото” исто така во режија на Коле Ангеловски, во претставите „Мефисто”, и „Дунек” со кои заработува и некои од неговите награди. Тука се и сериите: „Агенција осамени срца”, „Училиште за кловнови”, „Трст виа Скопје“, „Битолски лакрдии” и многу дриги.
Неизбежно е а да не се спомене радио-телевизиската програма “Хихирику” со која што заедно со своите колеги Димче Мешковски, Катерина Крстева, Благоја Чоревски, Гоце Тодоровски и Катерина Коцевска во 2004-тата година го прославија јубилејот од 25 години од нејзиното постоење. Со некои од своите колеги има настапувано и неколкупати во Австралија изведувајки познати македонски драми за тамошните Македонци. Значајни се секако и улогите на Дади во голем број од Македонските народни приказни, а интересен е и фактот дека тој е единствениот глумец кој 9 години по ред настапува на манифестацијата Глумците пеат, колку што и постои самата манифестација.
„Викенд на мртовци“
Филмот е снимен во 1988 година, во стандард техника, со звук, во боја, 35 мм и е во времетраење од 94 минути. Филмот разработува една апсурдна ситуација кога поради невнимание во една болница се заменуваат умрените пациенти, па така две семејства добиваат туѓи мртовции кои треба да ги погребаат, па доаѓа до сплет на настаните. Филмот е во режија на Никола Коле Ангеловски, сценариото е на Миле Попоски а во главните улоги покрај Владимир Ангеловски се јавуваат и Ѓорѓи Јолевски, Димче Мешковски, Гоце Тодоровски и Благоја Чоревски.
Филмот е награден на филмскиот фестивал „Голубац“ во 1988 година, и тоа прва награда „Златна рипка“ за режија и трета награда од публиката.
„Лото, лото”
Оваа комична тв серија е едно од поновите телевизиски остварувања. Снимена е 2003 година во режија на Никола Ангеловски. Серијата се состои од 5 епизоди со времетраење од 40 минути. Главните улоги ги толкуваат Владимир Ангеловски, Благоја Спиркоски Џумерко, Бранко Бенинов, Владимир Талески, Андон Јовановски и др.
„Калигула”
Овиј филм е снимен 1997 година во режија на Миле Гроздановски, а во главните улоги се јавуваат Димче Мешковски, Владимир Ангеловски, Димитар Зози, Ѕвезда Ангеловска и Ѓорѓи Јолевски.
Награди
Владимир Ангеловски-Дади е наградуван уште од самите почетоци на својата кариера уште како дете бил трикратен првак на Југославија во детска радио драма. Некои од позначајните награди: 13-та Ноемвриска, Климент Охридски и на фестивалот Ристо Шишков, ги добива во последните 2-3 години.
Милета Јакшиќ
Милета Јакшиќ (29 март 1863 - 8 ноември 1935) бил српски поет. Имал голема љубов кон природата што се рефлектира во сите негови дела.
Биографија
Милета Јакшиќ е роден на 29 март 1863 година во Српска Црна во Банат. Тој беше внук на еден од најпознатите српски поети од 19 век, Ѓура Јакшиќ (1832-1878). Бил син на Јован и Емилија Јакшиќ; неговиот дедо Дионисије и неговиот татко Јован биле парохиски свештеници на Српска Црна. На седумгодишна возраст почина мајката на Милета. Од мајка си ги наследил повеќето негови одлики, ненаситна љубов кон природата, речиси педантна љубов кон редот и најригорозно чувство за должност. Во 1879 година Милета заминал во Нови Сад, каде што му овозможиле да оди во гимназија. По еден интервал на приватно учење во Осиек, во 1889 година заминал на Богословскиот колеџ во Сремски Карловци, а во 1893 година заминал во Виена, каде што потпаднал под влијание на Ватрослав Јагиќ и Јакоб Манор и други. По завршувањето на универзитетскиот курс по филологија се вратил дома, три години бил ректор на Српската православна богословија во Хопово каде предавал српски јазик, историја и хомилетика. Од 1891 до 1899 година работел во Темишвар пред да се врати во Српска Црна каде ја презел парохијата на неговиот татко до 1920 година. На педесет години се откажал од свештенството и се оженил со Зорка Андрејевиќ, учителка од блиското село Кларија. Тие ја добија ќерката Емилија, која загина во сообраќајна несреќа во 1949 година.
За време на Првата светска војна собирал средства за друштвата на Црвениот крст на Србија и Црна Гора и кога Оската ја окупирала Србија Јакшиќ бил затворен 15 дена. По напуштањето на Српска Црна и свештенството, тој станал главен библиотекар на Матица Српска во Белград. Таму на 8 ноември 1935 година починал Милета Јакшиќ и бил погребан во Ново гробље.
Поезија
Првите песни на Милета Јакшиќ се појавија во книжевната ревија наречена Јавор во 1891 година. Во нив чувствуваме силно влијание на Воислав Илиќ со кого споделуваше меѓусебно пријателство и литературни симпатии со Пушкин и Василиј Жуковски. Неговиот однос кон војиславистичкото движење, кое самото постојано регрутира нови татковци-основачи (или дедовци како во трасирањето на движењето до Пушкин од страна на Воислав Илиќ) и бара речиси бесмислено широк круг на потомство. Најфундаменталното прашање што го поставуваат овие поети е, секако, самата природа.
Тој го следеше - војиславизмот - од тоа време, иако не и единствениот. Меѓу најпознатите српски поети кои се осврнале на генијалноста на Воислав Илиќ, во тој период се Милорад Митровиќ (поет), Алекса Шантиќ, Даница Марковиќ, а за кратко време дури и Јован Дучиќ, кој набрзо го напушта „воиславизмот“ и го започнува своето сопствено движење со Милан Ракиќ. Милета Јакшиќ напишала голем број песни, од кои некои се појавиле во зафатнинска форма. Тој беше првиот што се раздели со војиславизмот и неговите Песме (Песни), објавени во Велика Кикинда во 1899 година (во том), демонстрираат оригинален поет во создавањето. Почна како следбеник на Воислав Илиќ, но набрзо се ослободи од сите „влијанија“, за да најде свој оригинален тон. Тој е редок и искрен поет од неговиот период: го пишува она што го гледа околу себе и она што го чувствува во себе.
Секој српски поет кој игра висока игра - како поет и обожавател - во присуство на природата, сигурно мора да се чувствува себеси дека стои во сенката на Воислав Илиќ и Пушкин, или во нивната светлина. Според критичарот Јован Скерлиќ, Милета Јакшиќ можела да ги препознае романтичните поети и поетите на природата. „Зашто тој оди по патека што пред него ја изореа Јован Суботиќ и Јован Грчиќ-Миленко.
Стар мост (Мостар)
Стариот мост — мост кој се наоѓа на реката Неретва во Мостар, Босна и Херцеговина. Бил изграден помеѓу 1557-1566 година. Мостот е долг 30 метри и се издига на 20 м над реката Неретва во својата највисока точка. На 9 ноември 1993 година мостот бил разрушен од страна на хрватската војска. Самиот мост бил повторно обновен во 2004 година кога и е ставен под заштита на УНЕСКО. Овој мост е познат како главен симбол на градот Мостар во Херцеговина.
Одлики
Мостот се протега по реката Неретва во стариот град Мостар, градот на кој му го дал името. Градот е петти по големина во земјата, тој е центар на Херцеговско-неретвански кантон воФедерацијата на Босна и Херцеговина и неофицијален главен град на Херцеговина. Стариот Мост е поткрепен со грпка, 4 метри широка и 30 метри долга, и доминира над реката на висина од 24 метри. Две утврдени кули го штитат: кулата Халебија на североисток и кулата Тара на југозапад, наречени „чувари на мостот“ (мостари).
Наместо темели, мостот има потпори од варовник поврзан со ѕидовите на крилјата покрај карпите крајбрежјето. Мерењејќи од летниот водостој од 40 метри, потпорите се подигнуваат на висина од 6,5 метри, од каде што лакот извира до својата висока точка. Почетокот на лакот е нагласен со обликување 30 сантиметри во висина. Подемот на лакот е 12 метри.
Историја
Оригиналниот мост го заменил стариот дрвен висечки мост со сомнителна стабилност. Изградбата започнала во 1557 година и траела девет години: според натписот, мостот бил завршен во 974 година АХ, што одговара на периодот помеѓу 19 јули 1566 година и 7 јули 1567 година. За изградбата на мостот малку се знае, се сметало дека е направено од малтер направен со белки од јајца а сè што е зачувано во пишувањето се сеќавања и легенди и името на градителот, Мимар Хајрудин. Обвинет под болка од смрт за да изгради мост со такви невидени димензии, Хајрудин, наводно, се подготвувал за свој погреб на денот кога скелето конечно било извадено од завршената конструкција. По неговото завршување тој беше најширокиот вештачки лак на светот.
Османлискиот истражувач од 17 век, Евлија Челебија, напишал дека мостот „е како лак од виножито, кој се издигнува до небото, се протега од едната до другата карпа... Јас, сиромашен и мизерен роб на Алах, поминав низ 16 земји, но никогаш не сум видел толку висок мост. Се фрла од карпа на карпа високо како небото.“
Како што растело економското и административно значење на Мостар со растечкото присуство на османлиското владеење, несигурниот дрвен висечки мост над клисурата Неретва барал замена. Стариот мост на реката „... бил направен од дрво и закачен на синџири“, напишал османлискиот географ Ќатип Челебија и тој „... се нишал толку многу што луѓето што го преминувале тоа го правеле од смртен страв“. Во 1566 година, Мимар Хајрудин го дизајнирал мостот, за кој се рекол дека чинел 300.000 Драми (сребрени монети). Двегодишниот градежен проект го надгледуваше Карагоз Мехмет бег, зет на султан Сулејман и покровител на најважниот џамиски комплекс во Мостар, џамијата Хаџи Мехмед Караџозбег.
Уништување
Стариот мост бил уништен на 9 ноември 1993 година во војната во Босна и Херцеговина, во престрелка што траела околу 24 часа. Првиот привремен мост на трагите на Стариот мост бил отворен на 30 декември 1993 година; изграден за само три дена од шпанските воени инженери од мисијата на УНПРОФОР на Обединетите нации. Привремената структура последователно била надградувана трипати, за на крајот да ги поврзе бреговите со побезбеден мост со кабелски престој до соодветната реконструкција на Стариот мост.
Весниците со седиште во Сараево објавиле дека повеќе од 60 гранати го погодиле мостот пред да се сруши. Хрватскиот генерал и осуден воен злосторник, Слободан Праjак, во обид да се ослободи себеси и неговите воени единици од одговорност и гонење за уништување на мостот и други злосторства извршени за време на војната, објавил документ „Како беше уништен стариот мост“, каде што тој тврди дека наводно имало експлозивно полнење или мина поставена во центарот на мостот под него и активирана од далечина, покрај гранатирањето, што предизвикало колапс. Повеќето историчари ги отфрлаат овие тврдења и не се согласуваат со неговите заклучоци.
По уништувањето на „Стари мост“, портпаролот на Хрватите изјави дека тие намерно го уништиле, бидејќи тоа било од стратешко значење. Академиците тврдат дека мостот има мала стратешка вредност и дека неговото гранатирање е пример за намерно уништување на културниот имот. Со оглед на тоа што џамиите, синагогите и црквите во Мостар се во непосредна близина, Стариот мост бил мета на симболичното значење што го служеше при поврзување на различни заедници. Андрас Ридлмајер смета дека уништувањето е дело на „убиство на меморија“, во кое доказите за заедничко културно наследство и мирното соживот биле намерно уништени.
Реконструкција
По завршувањето на војната, биле започнати планови за реконструкција на мостот. Светската банка, УЕСКО, Фондот за култура Ага Кан и Фондот за светски споменици формирале коалиција за надгледување на реконструкцијата на Стариот мост и историскиот центар на градот Мостар. Дополнително финансирање било обезбедено од Италија, Холандија, Турција, Хрватска и Банката за развој на Советот на Европа, како и од босанската влада. Во октомври 1998 година, УНЕСКО формирал меѓународен комитет на експерти за да ги надгледува работите за дизајнирање и реконструкција. Било одлучено да се изгради мост што е можно сличен на оригиналот, со користење на истата технологија и материјали.
Мостот бил повторно изграден во две фази: првата ја водеа инженери од унгарската армија, што се состоел во подигнување на потопен материјал за негово пренаменување; а второто е отстранување на привремениот мост - задача доделена на инженери од шпанската армија - и реконструкција на Стариот мост со османлиски градежни техники од партнерство на градежни компании предводени од турскиот Ер-Бу. Била искористена Тенелија, ситно-грануларен варовник, добиен од локалните каменоломи, а нуркачите на унгарската армија извлекле камења од оригиналниот мост од реката подолу, иако повеќето биле премногу оштетени за повторно да се користат.
Реконструкцијата започнала на 7 јуни 2001 година. Реконструираниот мост бил отворен на 23 јули 2004 година, а цената се проценува на 15,5 милиони американски долари.
Скокови
Скокањето од Стариот мост е традиционален годишен натпревар во скок во вода кој се организира секоја година во средината на летото (крајот на јули). Традиционално е младите момчиња од градот да скокаат од мостот во Неретва. Бидејќи Неретва е многу студена, ова е ризичен подвиг и бара вештина и обука. Во 1968 година бил отворен и официјален натпревар во скок што се одржува секое лето. Првиот што скокнал од мостот по повторно отворен бил Енеј Келеција.
Од 2015 година, Староти Мост е станица од турнеја во Светската серија Red Bull Cliff Diving.
Бор нитрид
Борен нитрид — термички и хемиски отпорно огноотпорно соединение на бор и азот со хемиска формула BN. Постои во различни кристални форми кои се изоелектронски на слично структурирана јаглеродна решетка. Шестоаголната форма што одговара на графитот е најстабилна и најмека меѓу BN полиморфите и затоа се користи како лубрикант и додаток на козметичките производи. Кубната (изометриска) структура аналогна на дијамантот се нарекува c-BN; тој е помек од дијамантот, но неговата топлинска и хемиска стабилност е супериорна. Реткиот шестаголен кристален систем е модификација слична на лонсдејлит, но малку помека од кубната форма.
Поради одличната термичка и хемиска стабилност, керамиката со бор нитрид се користи во опрема за висока температура и лиење метали. Борниот нитрид има потенцијална употреба во нанотехнологијата.
Структура
Борниот нитрид постои во повеќе форми кои се разликуваат во распоредот на атомите на бор и азот, што доведува до различни масовни својства на материјалот.
Аморфна форма (a-BN)
Аморфната форма на бор нитрид (a-BN) е некристална, и нема каква било регуларност на долги растојанија во распоредот на неговите атоми. Тоа е аналогно на аморфниот јаглерод.
Сите други форми на бор нитрид се кристални.
Шестоаголна форма (h-BN)
Најстабилната кристална форма е хексагоналната, наречена и h-BN, α-BN, g-BN и графитен бор нитрид. Шестоаголниот бор нитрид (точка група = D 6h ; просторна група = P6 3 /mmc) има слоевита структура слична на графитот. Во секој слој, атомите на бор и азот се врзани со силни ковалентни врски, додека слоевите се држат заедно со слаби вандервалсови сили. Меѓутоа, меѓуслојниот „регистар“ на овие листови се разликува од моделот што се гледа за графитот, бидејќи атомите се затемнети, со атоми на бор кои лежат над атомите на азот. Овој регистар го одразува локалниот поларитет на B-N врските, како и одликите на меѓуслојните N-донатор/B-акцептор. Исто така, постојат многу метастабилни форми кои се состојат од различно наредени политипови. Затоа, h-BN и графитот се многу блиски соседи, а материјалот може да го смести јаглеродот како супституентен елемент за да формира BNCs. BC 6 N хибриди се синтетизирани, каде што јаглеродот заменува некои атоми B и N.
Кубна форма (c-BN)
Кубен бор нитрид има кристална структура аналогна на онаа на дијамантот. Во согласност со тоа што дијамантот е помалку стабилен од графитот, кубната форма е помалку стабилна од хексагоналната форма, но стапката на конверзија помеѓу двете е занемарлива на собна температура, како што е за дијамантот. Кубната форма има коцкеста кристална структура, иста како онаа на дијамантот (со подредени атоми B и N), а исто така се нарекува β-BN или c-BN.
Вурцитова форма (w-BN)
Вурцитовата форма на бор нитрид (w-BN; точка група = C 6v ; просторна група = P6 3 mc) ја има истата структура како лонсдалеит, редок хексагонален полиморф на јаглерод. Како и во кубната форма, атомите на бор и азот се групирани во тетраедри. Во форма на вурцит, атомите на бор и азот се групирани во 6-члени прстени. Во кубната форма, сите прстени се во конфигурација на столот, додека во w-BN прстените помеѓу „слоевите“ се во бродова конфигурација. Претходните оптимистички извештаи предвидувале дека Вурцитовата форма е многу силна и според симулацијата се проценува дека потенцијално има јачина 18% посилна од онаа на дијамантот. Бидејќи во природата постојат само мали количини на минералот, ова сè уште не е експериментално потврдено. Неговата цврстина е 46 GPa, малку потврда од комерцијалните бориди, но помека од кубната форма на бор нитрид.
Физички
Делумно јонската структура на BN слоевите во h-BN ја намалува ковалентноста и електричната спроводливост, додека меѓуслојната интеракција се зголемува што резултира со поголема цврстина на h-BN во однос на графитот. Намалената електрон-делокализација во хексагонално-BN е индицирана и со неговото отсуство на боја и голем јаз на опсегот. Многу различни врски - силна ковалентна во базалните рамнини (рамнини каде што атомите на бор и азот се ковалентно врзани) и слаба меѓу нив - предизвикува висока анизотропија на повеќето својства на h-BN.
На пример, цврстината, електричната и топлинската спроводливост се многу повисоки во рамнините отколку нормално на нив. Напротив, својствата на c-BN и w-BN се похомогени и изотропни.
Тие материјали се исклучително тврди, при што цврстината на најголемиот дел c-BN е малку помала, а w-BN дури и повисока од онаа на дијамантот. Поликристален c-BN со големини на зрна од редот на 10 nm, исто така, се наведува дека има викерсова цврстина споредлива или повисока од дијамантот. Поради многу подобра стабилност на топлина и преодни метали, c-BN го надминува дијамантот во механички апликации, како што е обработката на челик. Топлинската спроводливост на BN е меѓу највисоките од сите електрични изолатори (види табела).
Борниот нитрид може да се допингува од р-тип со берилиум и n-тип со бор, сулфур, силициум или ако е ко-допиран со јаглерод и азот. И хексагоналните и кубните BN се полупроводници со широк јаз со енергија на јазот на појасот што одговара на УВ регионот. Ако напонот се примени на h-BN или c-BN, тогаш емитира УВ светлина во опсегот 215-250 nm и затоа потенцијално може да се користи како диоди што емитуваат светлина (LED) или ласери.
Малку е познато за однесувањето на борниот нитрид при топење. Се сублимира на 2973 °C при нормален притисок ослободувајќи гас од азот и бор, но се топи при покачен притисок.
Термичка стабилност
Шестоаголните и кубните BN (и веројатно w-BN) покажуваат извонредна хемиска и термичка стабилност. На пример, h-BN е стабилен за распаѓање на температури до 1000 °C во воздух, 1400 °C во вакуум и 2800 °C во инертна атмосфера. Реактивноста на h-BN и c-BN е релативно слична, а податоците за c-BN се сумирани во табелата подолу. Термичката стабилност на c-BN може да се сумира на следниов начин:
Хемиска стабилност
Бор нитрид е нерастворлив во вообичаените киселини, но е растворлив во алкални стопени соли и нитриди, како што се LiOH, KOH, NaOH-Na2CO3, NaNO3, Li3N, {{{ chem2|Mg3N2}}, Sr3N2, Ba3N2 или Li3BN2 }, кои затоа се користат за гравирање на BN.
Топлинска спроводливост
Теоретската топлинска спроводливост на хексагоналните наноленти на бор нитрид (BNNRs) може да се приближи до 1700-2000 W /( m⋅K), кој има ист ред на големина како и експериментално измерената вредност за графен, и може да се спореди со теоретските пресметки за графен наноленти. Покрај тоа, термичкиот транспорт во BNNR е анизотропен. Топлинската спроводливост на BNNR со цик-цак раб е околу 20% поголема од онаа на нанопанделките со рабови на фотелја на собна температура.
Природна појава
Во 2009 година, природен минерал на бор нитрид во кубна форма (c-BN) бил пријавен во Тибет и било предложено името кингсонгит. Супстанцијата била пронајдена во дисперзирани подмножества со големина на микрони во карпите богати со хром. Во 2013 година, Меѓународната минералошка асоцијација ги потврдила минералот и неговото име.
Подготовка и реактивност на шестоаголна BN
Резултирачкиот нарушен (аморфен) бор нитрид содржи 92-95% BN и 5-8%. Останатите може да се испари во втор чекор на температури  со цел да се постигне концентрација на BN >98%. Таквото жарење исто така го кристализира BN, големината на кристалитите се зголемува со температурата на жарење.
h-BN делови може да се изработуваат евтино со топло притискање со последователна обработка. Деловите се направени од прав бор нитрид со додавање на бор оксид за подобра компресибилност. Тенки ленти на бор нитрид може да се добијат со хемиско таложење на пареа од бор трихлорид и прекурсори на азот. Согорување на бор во прав во азотна плазма на 5500 °C дава ултрафин бор нитрид кој се користи за лубриканти и тонери.
Бор нитрид реагира со јод флуорид во трихлорофлуорометан на -30 °C за да се произведе исклучително чувствителен контактен експлозив,, со низок принос. Бор нитрид реагира со нитриди на литиум, метали на алкална земја и лантаниди за да формира нитридоборат соединенија. На пример:
Интеркалација на шестоаголна BN
Слично на графитот, различни молекули, како на пр или алкалните метали, може да се интеркалираат во хексагонален бор нитрид, кој се вметнува помеѓу неговите слоеви. И експериментот и теоријата сугерираат дека интеркалирањето е многу потешко за BN отколку за графитот.
Подготовка на кубни BN
Синтезата на c-BN ги користи истите методи како онаа на дијамантот: кубен бор нитрид се произведува со третирање на хексагонален бор нитрид при висок притисок и температура, исто како што синтетичкиот дијамант се произведува од графит. Директна конверзија на хексагонален бор нитрид во кубна форма е забележана при притисок помеѓу 5 и 18 GPa и температури помеѓу 1730 и 3230 °C, што е слични параметри како и за директна конверзија графит-дијамант. Додавањето мала количина на бор оксид може да го намали потребниот притисок на 4–7 GPa и температура до 1500 °C. Како и во синтезата на дијаманти, за дополнително намалување на притисоците и температурите на конверзија, се додава катализатор, како што се литиум, калиум или магнезиум, нивните нитриди, нивните флуоронитриди, вода со соединенија на амониум или хидразин. Други методи на индустриска синтеза, повторно позајмени од растот на дијамантите, користат раст на кристали во температурен градиент или експлозивен ударен бран. Методот на ударни бранови се користи за производство на материјал наречен хетеродијамант, супертврдо соединение од бор, јаглерод и азот.
Можно е таложење на тенки слоеви на кубен бор нитрид под низок притисок. Како и кај растот на дијамантите, главниот проблем е да се потисне растот на хексагоналните фази (h-BN или графит, соодветно). Додека кај растот на дијамантите тоа се постигнува со додавање на водороден гас, бор трифлуорид се користи за c-BN. Исто така, се користат таложење на јонски зрак, хемиско таложење на пареа засилено со плазма, таложење со импулсен ласер, реактивно распрскување и други методи на физичко таложење на пареа.