cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нов општ каталог
Историја
Каталогот е составен во текот на 1880-тите од Ј.Л.Е. Дрејер врз основа на набљудувањата на Вилијам Хершел, неговиот син Џон и други. Дрејер веќе објавил преработено издание на Хершеловиот „Каталог на маглини“, но Кралското астрономско друштво го одбило ова издание и му побарало на Дрејер да состави „Нов општ каталог“. Овој каталог е издаден во 1888 г. Каталогот е подоцна проширен со два Индекс-каталога (IC I во 1896 и IC II во 1905), така додавајќи уште 5.386 објекти. Речиси сите подоцнежни објекти се откриени благодарение на фотографијата.
Објектите на небото на јужната полутопка не се толку темелно опфатени, но Џон Хершел или Џејмс Данлоп подоцна набљудувале многу од нив. NGC содржел многу грешки, кои се подоцна исправени со проектот NGC/IC Project, по делумните обиди на Сулентиќ и Тифт со „Преработен нов општ каталог“ (Revised New General Catalog, RNGC) во 1973, и Синот со NGC2000.0 во 1988.
Каталогот е издаден во делото „Мемоари на Кралското астрономско друштво“ како „Нов општ каталог на маглини и ѕвездени јата - каталогот на покојниот Сер Џон Ф.В. Хершел, Барт., преработен, исправен и проширен“ (Dreyer J. L. E., 1888, Mem. R. Astron. Soc., 49, 1-237).
Маја Вукичевиќ
Маја Вукичевиќ — македонска пејачка.
Дискографија
Профил на Маја Вукичевиќ на ВБУ Музички Регистар
Петре Димоски
Петре Цветанов Димоски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Некое време работел во Кичево како угостителски работник. Воен рок служел во старата југословенска војска, а во 1944 година се приклучил во единиците на НОВ на Македонија и бил борец во Првата македонска бригада. Со Бригадата учествувал во завршните борби за ослободувањето на Западна Македонија. Во ноември 1944 година, во борбите со Германците за ослободувањето на Струга, загинал во селото Радолишта, Струшко.
Озолниеки (општина)
Озолниеки (Ozolnieku novads) е општина во Летонија. Општината е создадена во 2003 година.
NGC 1298
NGC 1298 — елиптична галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 4 јануари 1864 година од страна на Хајнрих Даре, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 11 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1298 е од видот E3. Видливиот сјај со голо око изнесува 14 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,7 m/лм2. NGC 1298 има привидни димензии од 1,1' х 0,8'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 20 м 13 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 2° 6' 49". Положбениот агол на објектот е во износ од 70°.
Инекон Т8М-700ИТ
Т8М-700IT e серија осумосни трамваи, произведени од компанијата Инекон во Острава, Чешка врз основа на долго искористени шестоосни мотриси Т6М-700 произведени од Трамкар во Софија. Извршена е комплетна модернизација, која фактички претставува нова градба, бидејќи единствените елементи задржани по модернизацијата се структурни греди, потпора талиги на средната секција и пантографите. Прототипот е со инвентар број 2401 влегува во употреба во 2009 година и е зачислен во трамвајски депо „Красна Полјана“. Со оваа серија се прави голем чекор кон зголемување на удобноста за патниците, енергоефективността и намалување на шум показатели. Патничкиот салон е опремен со ергономски седишта, ефикасно греење, а додадена средна секција е нископодова и овозможува превоз на трудноподвижни лица и детски колички. До 2012 година сите 18 мотриси опслужуваат најмногу оптоварување трамвајски линија во Софија, линија 5.
NGC 1298
Други поделби
Проучување на NGC 1298 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 12473. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 221; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4709. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 63.
Бедиње
Бедиње — урбанизирано село/населба во Општина Куманово. Се наоѓа во северозападниот дел на Куманово, на само 1 км од средиштето на градот, и практично се смета за негова градска населба.
Географија
Селото е сместено во котлинската област Жеглигово, веднаш до градот Куманово.
Историја
Селото е населено уште од железното време, за што сведочи наоѓалиштето Градиште.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Бедиње живееле 135 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Бедиње имало 136 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 898 жители, од кои 232 Македонци, 531 Албанец, 2 Турци, 48 Срби, 1 Бошњак, 1 останат и 83 лица без податоци.
На табелата е прикажан народносниот состав на населението низ сите пописни години:
Стопанство
Населбата Бедиње има голем број на индустриски погони. Во Бедиње била изградена Индустриската зона Куманово која во минатото важела за голема индустриска зона. Едни од најреномираните индустриски погони кои се наоѓаат во таа идустриска зона се ФЗЦ „11 Октомври“, потоа градежното претпријатие „Koзјак“, кожарскиот произведувачки и преработуавчки погон „Илинден“, фабриката за преработка и производство на пластика „30 Јули“, фабриката за мебел „Диер“ и други.
Општествени установи
Населбата Бедиње има своја месна заедница во која се остваруваат сите избори т.е гласања. Во јули 2020 година, Управата за водење матични книги била преселена од средиштето на Куманово, во кругот на поранешната касарна „Христијан Тодоровски - Карпош“.
Во физичките рамки на поранешната касарна зона, сместен е Факултетот за бизнис администрација кој е составна единица на Државниот универзитет во Тетово.
Сообраќај
Низ Бедиње поминува регионалниот пат Р2133, со месен назив „11 Ноември“, кој на источниот крај на атарот се поврзува со автопатот А1 („Александар Велики“).
Култура и спорт
Населбата Бедиње располага со два фудбалски терени.
1948 во книжевноста
1948 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Карпест дрозд
Карпест дрозд или дрозд камењар — птица која припаѓа на семејството муварчиња (Muscicapidae), порано сместена во дроздовите (Turdidae).
Распространетост
Се размножува низ јужна Европа, вклучувајќи ја и Македонија, преку централна Азија, до северна Кина. Таа е исклучиво птица преселница која зимува јужно од Сахара.
Редок посетител е на северна Европа. Нејзиниот опсег се симнал надолу, кон југ, најверојатно заради уништувањето на животната средина. На пример, во почетокот на 20 век, таа се размножувала во Полска, каде денес ја нема, но, нејзината популација не е загрозена на глобално ниво.
Опис
Карпестиот дрозд е средно голема птица, но крупен дрозд, кој е долг 17-20 см. Летно време мажјакот е непогрешлив. Тогаш има синосива глава, портокалов е одоздола и на надворешниот дел од опашката, иам темнокафеави крилја и бел грб.
Женките и младенчињата не се толку впечатливи. Тие одоздора се крлушесто темнокафеави, а одоздола светлокафеави. Надворешниот дел од опашката е црвенкав, како кај мажјаците.
Поведение
Оваа птица се размножува во отворени, суви планински предели, обично под 1500 метри надморска височина, а во појужните краишта и до 3000 метри. Таа е сештојад и се храни со широк спектар инсекти, бобинки и мали влекачи.
Песната на карпестиот дрозд е јасна и милозвучна. На местата на гнездење, може да се слушне пеењето на мажјакот како звук на флејта, дури и во лет.
Џенифер Батен
Џенифер Батен — американски гитарист. Таа има работено и како студиски музичар и како соло артист.
Фамилијата Батен се преселиле во Сан Диего, Калифорнија, кога Џенифер имала девет години, каде што ги продолжила часовите, апсорбирајќи  поп-музика, фолк, блуз, и рокенрол. Пресвртница во нејзиниот музички развој се случила кога таа имала околу дванаесет години: татко и започнал да ја претставува пред Чарли Кристијан Рекордс.
Во 1979 година, Батен започнала да го посетува Институтот за гитарски техники, каде што се спријателила, со колеги како Стив Линч. Фасцинацијата на Линч со техниката на „дворачно тропкање“ која тогаш започнала да се развива, е причината поради која Батен тргнала по стапките на нејзиниот пријател и го усовршила стилот на свирење – конечно, пишувајќи книга за тоа години подоцна (Two Hand Rock).
По дипломирањето, Батен започнала да вежба 10-12 часа на ден. Во исто време таа свирела во шест различни групи и учела шест дена во неделата, вклучувајќи ги и магистерските часови во Институтот.
Нејзината голема шанса за кариера дошла во 1987 година, кога таа слушнала од еден пријател, дека се одржуваат аудиции за гитарист за претстојната турнеја на Мајкл Џексон, во знак на поддршка на неговиот следен албум. Наместо да се пријави на аудиција веднаш, Батен презела невообичаен пристап, се пријавила на последниот можен ден, за да има што е можно повеќе време да го научи и усоврши репертоарот на кралот на поп-музиката.
Батен му се приклучила на Џексон на неговата „опасна“ турнеја. На 31 јануари 1993 година се појавила со Џексон за време на свеченостите на полувремето од првенството на националната фудбалска лига. Нејзината последна свирка со Мајкл Џексон е на ова првенство кој имал најголема гледаност во телевизиската историја, околу 1,5 милијарди гледачи. Батен се откажала од турнејата и формирала модерна-алтернативна -блуз-рок група наречена „The Immigrants“, динамична група која го објавила албумот (моментално достапен само во Европа) со наслов „One Planet Under One Groove“.
Здруженијата на рок гитаристи започнале да покажуваат интерес за Батен, особено откако нејзината музичка нумера се појавила на една ЦД-компилација издадена од магазинот „Guitar for the Practicing musicians“.
Во 1998, Батен добива покана да се приклучи во составот на еден од нејзините омилени гитаристи на сите времиња, Џеф Бек. По потпишувањето на договорот со Бек, Батен се појавила на студиските снимки во1999 година „Who Else!“ и во 2001 „You Had It Coming“, и на голем број турнеи. Покрај тоа, Батен гостувала на снимки од Кармајн Аписи (Guitar Zeus, vol. 1), и на „Lost Years LP“од нејзиниот стар пријател Сембело.
Батен има издадено три соло албуми. Во 1992 нејзиниот деби албум, Above Below and Beyond, продуциран од гитаристот на Стиви Вондер, Мајкл Сембело. Во 1997 година, издаде вистински светски хит „Jennifer Batten's Tribal Rage: Momentum“. Нејзиниот трет албум, “Whatever,, беше издаден во Јапонија во септември 2007 година, а во САД на 18 април 2008 година.
Батен се појавила на снимки како што се Who Else! (1999) и You Had It Coming (2001) на Џеф Бек, Guitar Zeus (1995) на Кармајн Аписи, Heavy weather (1992) на Мајкл Сембело, Sunlight Again (1994) на Карл Андерсон, во деби албумот на Синди Круз, Doc Tahri на басистот Брет Хелм и на деби албумот на „The immigrants“. Се појавила во музички спотови на Џеф Бек, Мајкл Џексон, Натали Кол и Сара Хикман и во „Obsesión“ на Мигел Матеос.
Батен свирела соло и ритам гитара на „Bad“, „Dangerous“ and „HIStory“ турнеите на Мајкл Џексон, како и на настапот на полувремето од Супер Боул во 1993.
Помеѓу 1994 и 1999 година, Батен се приклучила на Дејв Роџерс и Домино како гитарист кој се појавува на евробит песните „Sun City“, „Music For The People“, „Fly“ и „Woa Woa Woa“. Нејзините настапи биле ограничени да бидат на стадионот во Токио со Дејв Роџерс.
Во 2010 година, снимила соло за песната „Bad Girls“ на полската пејачка Дода.
Питер Швердфегер
Питер Швердфегер (роден на 1 септември 1955 година) во моментов е претседател на Теоретската хемија на Универзитетот Масеј во Окленд, Нов Зеланд, каде што е директор на Центарот за теоретска хемија и физика, исто ака е заменик-директор на Нов Зеланд Институтот за Напредни Студии, и поранешен претседател на асоцијацијата Нов Зеланд Александар фон Хумболд.
Лилјана Белева
Лилјана Белева (, Заечар -, Скопје) — македонски писател - раскажувач, романсиер и писател за деца.
Животопис
Завршила филолошки факултет, група англиски јазик во Скопје. Работела како новинар во Македонското радио. Член на ДПМ од 1983 година.
Голјам-Али Хадад-Адел
Голјам-Али Хадад Адел е роден во 1945 во Техеран. Тој е ирански државник и претседател на Меџлисот од 2004. Тој е прв претседател на собрание во историјата на Иран кој не исламист. Член е на Персиската Академија на јазикот и културата, советник за културна револуција и член е на Советот на експерти.
Албанија
Историски гледано, областа на Албанија била населена со разни племиња од Илири, Тракијци и Стари Грци. Областа била припоена во 3 век од страна на Римјаните и станала составен дел на римските провинции Далмација, Македонија и Илирик. Автономното Кнежевство Арбарија било создадено во 1190 година, формирано од архонт Прогон во Кроја, во рамките на Византија. Во доцниот 13 век Карло I Анжујски ги освоил албанските територии од Византијците и го основал средновековното Кралство Албанија, кое со своето максимално проширување се протегало од Драч по должината на брегот до Бутринт на југ. Во средината на XV век, Албанија била освоена од страна на Османлиите.
Политички, земјата е унитарна парламентарна уставна република и земја во развој со економија со повисок среден доход во која доминира терциерниот сектор проследен со секундарниот и примарен сектор. Економијата поминала низ процес на транзиција, по крајот на комунизмот во 1990 година, од централизирана во пазарна економија. Исто така, Албанија обезбедува и универзална здравствена заштита и бесплатно основно и средно образование на своите граѓани. Земјата е членка на Обединетите Нации, Светска банка, УНЕСКО, НАТО, СТО, Советот на Европа, ОБСЕ и ОИК. Исто така, Албанија е службен кандидат за членство во Европската Унија.
Потекло на поимот
Албанија (Albania) e средновековно латинско име за регионот, кој на албански денес е познат како Shqipëri (Шипнија) или на грчки како Ἀλβανία (Албаниа).
Името потекнува од племето Албани, кое било запишан од Птоломеј, географ и астроном од Александрија и кој направил карта во 150 година. На картата тој запишал еден град Албанополис (североисточно од Драч).
Името може имало континуитет со имињата на населените места Албанон или Арбанон, но нема никакви докази за тоа дали се истите. Меѓу месното население во Албанија почнало да се користи поимот Shqipëria (Шќиприа, Шипнија) и демонимот Shqiptarë (Шќиптар), наместо Arbëria (Арберија) и Arbëresh (Арбереш). Иако народот сака да го толкува поимот Шќиприа (Shqipëria) како „земја на орли“ или „деца на орли“, сепак тој потекнува од обичниот албански збор „shqip“ (шќип) што во превод значи „разбира“.
Рана историја
Првите траги на човечко присуство во Албанија, кои датираат од средниот и горниот палеолит, биле пронајдени во селото Харе во близина на Саранда и Дајти во близина на Тирана. Палеолитските наоди на Албанија покажуваат големи сличности со објекти од истата ера што се наоѓаат на Црвена Стиња во Црна Гора и северозападна Грција.
Неколку артефакти од бронзеното време во една могила биле откопани во централна и јужна Албанија, и истите покажуваат тесна врска со наоѓалиштата во југозападна Македонија и Лефкада, Грција. Археолозите дошле до заклучок дека овие региони биле населени од средината на третиот милениум п.н.е. од страна на индоевропски луѓе кои зборувале на прагрчки јазик. Еден дел од ова население подоцна се преселило во Микена во околу 1600 п.н.е. и таму ја основалло микенската цивилизација.
Во античките времиња, територијата на модерната Албанија главно била населена со голем број на илирски племиња. Илирските племиња никогаш не се сметале себеси за Илири, и мала е веројатноста тие да го користеле тоа име за себе во времето кога живееле. Името Илири се чини дека е називот што се однесува на одредено илирско племе, коешто првпат стапило во контакт со Старите Грци за време на бронзеното време.
Илирите, како народ на Балканот се населиле околу 900 п.н.е.. Како и во соседните земји, така и кај Илирите започнало да се распаѓа родовското уредување и да се создаваат класи. Се појавиле богати и имотни Илири, но и сиромашни и бедни. Во 7 век п.н.е. Галаур ја создал првата илирска држава и се прогласил за нејзин крал. Тој ги одредил границите, но тие многу често се менувале, бидејќи Илирите многу често војувале со соседите, а особено со Античките Македонци. Најголем подем илирската држава постигнала во 5 век п.н.е., а најпознати владетели на илирската држава биле Грабос, Бардалис, Аргон, Гентиј, како и кралицата Теута. Најчесто престолнина на илирската држава бил градот Скадар. Илирите ја одржувале својата држава сѐ до крајот на 3 век п.н.е. кога Римјаните за да го спречат гусарството на Илирите кои го попречувале слободното одвивање на трговијата на римските морепловци-трговци и во римско-илирските војни 229 п.н.е. -228 година п.н.е. и 219 п.н.е. биле поразени и изгубиле голем дел од територијата која потпаднала под римска власт. Последен илирски крал бил Гентиј којшто дури склучил и сојузништво со последниот македонски крал Персеј, но сепак и двајцата биле поразени од Римјаните.
Среден век
Етногенезата на Албанците е неизвесна, но првото неспорно споменување на Албанците датира уште во историските записи од 1079 или 1080 година во делото на Михаил Аталијат, кој ги споменува дека учествувале во револт против Цариград. Во овој момент Албанците биле целосно христијанизирани.
Првата полуавтономна албанска држава била формирана во 1190 година, кога архонт Прогон го основал Кнежевството Арбарија со главен град во Круја во рамките на Византија. Прогон, бил наследен од неговите синови Ѓин и Димитри. По смртта на Димитри, како последен член на семејството Прогон, кнежевството стапило под власта на Григор Камона, а подоцна и под владетелот Голем, како последен независен владетел. Во 13 век, кнежевството било распуштено. Арбарија се смета за прва албанска држава, која го задржала полуавтономниот статус во западниот крај на Византија.
Неколку години по распуштањето, Карло I Анжујски склучил договор со албанските владетели, ветувајќи дека ќе ги заштити нивните слободи. Во 1272, тој го основал Кралството Албанија и освоил неколку региони од Епирското Деспотство. Царството ја побарала цела територија на Албанија од Драч долж брегот на Јадранското Море до Бутринт. Католичката политичка структура била основа за папските планови за ширење на католицизмот на Балканскиот Полуостров. Овој план добил поддршката од Елена Анжујска, роднина на Карло, која во тоа време владеела со територии во Северна Албанија. Околу 30 католички цркви и манастири биле изградени за време на нејзиното владеење главно во северна Албанија. Внатрешната борба на моќта во рамките на Византија во 14 век, му овозможило на најмоќниот средновековен владетел на Србија, Стефан Душан, да воспостави краткотрајно царство кое ја вклучувала и цела Албанија, освен Драч. Во 1367 година, различни албански владетели го формирале Деспотството Арта. За тоа време биле создадени неколку албански кнежевства, меѓу кои најзначајни се Балшиќ, Топтани, Кастриоти, Музака и Аријанити. Во првата половина на 14 век Отоманското Царство го нападнал поголемиот дел од Албанија а во исто време била основана и Лешка лига на чело со Скендербег како владетел, кој станал национален херој на албанската средновековна историја.
Османлиско Царство
Отоманска Албанија го опфаќа периодот од историјата на денешна Република Албанија кога територијата била во во составот на Османлиското Царство. Целата територија под османлиска власт била во периодот од 1481 до 1912 година. По битката на Саврово поле во 1385 година поголемиот дел од албанските владетели станале отомански вазали.
Во текот на 14 век на територијата на денешна Албанија и Епир опстојувале неколку суверени кнежевства на чело на албански аристократи. Овие кнежевства биле создадени по падот на Српското царство и инвазијата на Османлиите кон Балканот.
Албанската земја се наоѓала под владеење на неколку скарани мали кнежевства. Во 1385 година албанскиот началник на Драч апелирал за помош кон османлискиот султан за борба против династија Балшиќ кои ја контролирале Зета. Во битката на Саврово поле Османлиите издвојувале победа над Зета по кое следувало албанските кнежевства да се заколнат кон верност на Османлиското Царство. Ѓирокастро станал главен град на санџакот кој бил формиран во 1419 година. Во 1423 година Мурат II започнал голем воен поход кон Балканот. Во 1431 година паднала Јанина во Епир а во 1449 година тие веќе ги контролирале бреговите од Јонско Море. Албанските благородници имале право да ги задржат своите имоти и позиции како вазали но морале да ги испратат своите синови во турскиот двор како заложници за да се обезбеди османлиската власт над реонот во случај на востание.
Востанието на Скендербег
Албанскиот отпор против Османлиите започнал кон средината на 15 век. Јован Кастриот бил еден од албанските аристократи кој претходно се заколнал во верност кон султанот. Тој бил принуден да ги испрати своите четири синови во османлискиот двор каде биле обучени за воена служба. Најмалиот од нив, Ѓорѓија Кастриот (1403-1468) го привлекол вниманието на султанот. Со прифаќањето на исламот тој го добил името Искендер. Тој учествувал во неколку походи во Мала Азија и Европа, па тој бил назначен за администратор на балканските земји и тој од тој период станал познат како Скендербег. Во 1443 година Скендербег доживеал пораз во Битката кај Ниш од страна на Унгарците. По овој пораз Скендербег преку измама испеал да го убеди османлискиот паша и владетел на Кројската тврдина да ја предаде тврдината бидејќи така наредил султанот. Така по зазимањето на тврдината Скендербег го прифатил католицизмот и објавил света војна против Османлиите.
На 2 март 1444 била формирена Лешка лига на чело со Скендербег. Лигата била предводена од Ѓорѓија Кастриот, а по неговата смрт од Лек Дукаѓини. Ѓерѓ ја организирал средбата на албанските благородници од фамилијата Аријанити, Дукаѓини, Спата, Топи, Музаки и водачите на слободните албански кнежевства од високите северноалбански планини во градот Леска. На средбата било договорено да се организира заеднички отпор против османлиските освојувачи, а за водач на лигата бил избран Скендербег. Лигата била организирана како конфедерација бидејќи секое кнежевство го зачувал својот суверенитет. Бројот на албанските војници достигнал преку 10.000 луѓе. Главна помош лигата ја добивала од Венеција, Унгарија и папата во Рим. На 14 мај 1449 година започнала опсадата на Светиград која завршила со османлиска победа. Најголема победа на Скендербег се случила во опсадата на Кроја во 1450 година. Во следниот период Скендербег ги зазел градовите Дебар и Охрид. Скендербег починал во 1468 година а на негово место бил поставен Лека Дукаѓини. Лешката лига се одржала до 1479 година кога била принудена да отстапи пред Османлиите.
Османлиско владеење
Во историјата на Отоманското Царство 42 големи везири потекнувале од Албанија. Во периодот меѓу 17 и 19 век, од 92 велики везири, 25 имале албанско, а само 19 турско потекло. Пред доаѓањето на Османлиите Албанија била христијанска земја за разлика од денес каде мнозинство се муслимани. Исламизацијата во Албанија најпрво имала чисто формален карактер – поединци прифаќале муслимански имиња и само понекогаш оделе во џамија, а ги задржувале христијанските погледи, дотолку повеќе што не се практикувало подучување на новата вера. Бекташкиот ред во Албанија бил прифатен повеќе од која и да е друга провинција на Османлиското Царство. Најмногу бекташи имало во јужна Албанија, а еден мал број во околина на областа Кроја.
На оваа територија биле формирани:
Албанците масовно се вклучиле во Младотурската револуција а на чело се истакнал Ибрахим Темо. Со надеж дека со враќањето на поништениот устав ќе ги уживаат националните права, тие масовно се приклучиле на револуцијата и биле еден од нејзините главни столбови.
Национално будење и прогласување независност
курве сисе курве сисе курве сисе
национално будење го опфаќа периодот од започнувањето на востание за ослободување на земјата во XIX век до 29 јули 1913 година кога била формирана Албанија како независна држава. Во мај 1877 година бил формиран Албански комитет во Јанина а следната година бил формиран Централен комитет за заштита на правата на албанскиот народ. Истата година во градот Призрен била формирана Призренска лига, а по нејзиното распуштање во 1899 година била формирана Пеќска лига.
Главно поради верските врски на Албанците со Османлиите, национализмот кај Албанците се развил многу подоцна за разлика од останатите балкански народи. Периодот на подемот на албанскиот национализам започнал во 1870-тите посебно по Руско-турската војна (1877-1878). Албанците започнале да стравуваат дека нивните земји ќе бидат поделени меѓу Црна Гора, Србија и Бугарија. Овој страв посебно се видел по Санстефанскиот мировен договор по кое дел од албанската интелигенција во пролетта на 1878 година го формирале комитетот за одбрана на албанските права.
Во 1878 година била основана Призренската лига чија цел била автономија на Албанија и поништување на договорот од Сан Стефано.
Призренска лига
Самата лига се засновала на идејата за Голема Албанија. На основачкото собрание било побарано автономија на Албанија и соединување на Албанците во еден вилает на Отоманското Царство. Призренската лига се борела против Санстефанскиот и Берлинскиот договор па поради ова се смета дека нејзиното основање имала друга намена. Освен тоа се смета дека османлиските власти ги платиле сите трошоци на албанските делегати за конгресот во Призрен како и оружје и муниција. Албанското население било населено во четири османлиски вилаети: Косовски, Скадарски, Јанински и Манастирски вилает. На Берлинскиот конгрес лигата учествувала во име на албанскиот народ, а централна фигура имал Али Паша Гусински кој стекнал голем углед во битките против Црногорците во 1855, 1879 и 1880 година.
На Берлинскиот конгрес биле испратени три меморандуми:
Во исто време Призренската лига испратила свои делегати во Виена, Берлин, Париз, Лондон и Рим чија цел била објаснување на целта на меморандумите. Но Берлинскиот конгрес ги игнорирал овие барања на Призренската лига а самиот Ото фон Бизмарк изјавил дека албанска нација дури и не постои. На албанските делегати не им било дозволено да учествуваат на Берлинскиот конгрес. Призренската лига со оружје се спротивставила на овие одлуки од Берлин кој конгрес доделил територии на Грција и Црна Гора. Борбите биле поддржани од страна на османлиските власти. Проосманлискиот карактер на лигата бил присутен од нивните основачи бидејќи нивните членови биле со муслиманска вероисповед. По крајот на борбите, лигата станала товар на самите османлиски власти.
Пеќска лига
Пеќската лига била политичка организација која била основана во градот Пеќ, тогаш територија на Косовскиот вилает во Османлиското Царство. Лигата била основана на 29 јануари 1899 година. и како главен водач бил Хаџи Зека, еден од припадниците на Призренската лига.
Призренската лига која била основана со помош на османлиските власти престанала да постои во април 1881 година. Дел од членовите на лигата незадоволни од Берлинскиот конгрес започнале востание во 1879 година. Хаџи Зека во 1886 година заминал во Цариград за да добие поддршка од властите во земјата. Таму тој добил поддршка од Портата да организира нова лига за обединување на Албанците во рамките на империјата. Во рамките на Косовскиот вилает биле организирани неколку акции против христијанското население. Во 1899 година заедно со своите истомисленици ја основал Пеќската лига. По формирањето на лигата водачите испратиле договор на султанот Абдул Хамид II за заштита на верата, нацијата и земјата. Овој допис бил потпишан од страна на 40 делегати. Од потписниците по 8 имало од Пеќ и Роговиште, 7 од Тетово, 6 од Ѓаковица, 4 од Призрен итн.
Во својот допис до Абдул Хамид II делегатите додале дека:
Лигата својата дејност ја завршила во 1900 година по вооружениот судир со османлиските сили. Зека бил убиен од страна на српски агент во 1902 година.
Конфликти во 20 век
Во првите години од 20 век започнале побуните на албанското население за добивање на автономија. Помеѓу македонските и албанските востаници дошло до соработка бидејќи и двата народи се стремиле кон автономија.
Во јули 1908 година во Урошевац се собрале околу 20.000 луѓе барајќи автономија, но во исто време започнала Младотурската револуција. Оваа револуција добила значајна поддршка од албанското население во Косовскиот и Битолскиот вилает. Младотурците им обеќале на албанското население намалување на даноците, демократизација и подобрување на животниот стандард. Но кога ја зазеле власта Младотурците не ги исполниле желбите на Албанците за автономија, туку воспоставиле строга централизирана власт кој се засновал не на исламот туку на припадноста на османлиската земја, воведувајќи го турскиот како единствен јазик во администрациите.
Кон почетокот на 1911 година сите албански комитети започнале подготовка за востание со поголем карактер. На островот Крф бил основан Централен албански комитет. Востанието избувнало со Скадар, а голема помош пристигнувала од Црна Гора каде црногорскиот крал Никола сметал дека на овој начин ќе се искористи за слабеење на балканските позиции на империјата. Во Подгорица била формиран меморандум наречен Црвена книга каде во дванаесет точки биле изложени целите на востаниците. И ова востание завршило со неуспех.
Албанско востание (1912)
Востанието избувнало во јануари 1912 година и истото било поддржано од Србија и Црна Гора. Италија од друга страна исто така го поддржала востанието бидејќи во исто време војувала со Османлиите. Нивната помош се должела на дополнителна дестабилизација на Османлиското Царство. Претходно албанските претставници се состаниле со османлиските власти но не добиле позитивен одговор во нивните барања. Исмаил Кемал бил одговорен за испорака на 15.000 пушки во Косово преку Црна Гора. Претходно бил низ европските земји каде добил оружје и средства и меѓународна поддршка за востанието. Во исто време тој кординирал со раководството на востаниците преку Британската амбасада во Скопје. Хасан Приштина направил обид да ја привлече Бугарија како сојузник, нудејќи создавање на независна албанско-македонска држава во Македонија, поддржан од британскиот конзул во Скопје. Биртанският конзул ветувал силна поддршка на востанатото на Албанците.
Востанието започнало во западниот дел на Косовскиот вилает, на чело на кое застанале Хасан Приштина, Некџиб Драга, Бајрам Цури, Риза Беј и други. Есад Паша Топтан се обврзал да организира востание во централна Албанија и во округот Мирдита. Албанските војници и офицери се повлекле од отоманската армија и се вклучиле во востанието. До август 1912 година востаниците ја зазеле целата територија на Косовскиот вилает (Нови Пазар, Приштина, Скопје и Сиеница), делови од Скадарскиот и Јанинскиот вилает (Елбасан, Лесковик и Коница) и Дебар, дел од Битолскиот вилает.
За успехот на востанието помагнала и турско-италијанската војна. Отомански сили се противеле на заповедите да се борат со албанските муслимани револуционери, бидејќи ги сметале за браќа по вера. Албанските востаници упатиле со голем број на барања до Младотурската влада. Тие биле објавени во албанските емигрантски весници во Царството Бугарија во март 1912 година. Дел од барањата се именувањата на албански офицери во владината администрација, интегрирање на албанскиот јазик во локалните училишта и ограничување на регрутацијата на Албанци во Османлиската армија за Косовскиот вилает. Самите Албанци биле поделени, некои од нив биле наклонети кон Младотурскиот Комитет за единство и напредок, други на либералната партија, а трети биле за обновување на автократија на Абдул Хамид II. На 9 август 1912 година албанските востаници поднеле нов список на барања за реформи и создавање на автономен албански вилает. Меѓу барањата биле економски развој на албанските територии, целосна амнестија на бунтовниците и судски процеси за османлиските офицери кои учествувале во задушувањето на востанието.
На 4 септември 1912 година Високата порта го прекратила албанското востание, откако се согласила со сите барањата на револуционерите. Успехот на албанското востание дало сигнал на балканските држави дека Отоманското Царство слабее. Создавањето на автономен албански вилает, опфаќајќи територии населени со христијанско население се третирале како закана за националните интереси на останатите христијански земји од Балканот. Хасан Приштина започнал подготовка на ново востание за по три до четири месеци, но неговите планови пропаднале по почетокот на Балканската војна.
Балкански војни
Во Првата балканска војна, Србија, Црна Гора и Грција заеднички го нападнале Османлиското царство и во следните неколку месеци ги поделиле сите територии од царството, кои биле населени со Албанци. Кралството Србија го окупирало поголемиот дел од територијата на Албанија, заземајќи поголем дел од јадранскиот брег на Албанија.
За време на окупацијата биле извршени многу злосторства против албанското население со цел целосно да се промени етничкиот карактер на населението коешто живеело на тие простори. Според Коста Новаковиќ, вкупниот број на жртви за време на окупацијата во сите албански области под српска окупација е проценет на околу 120.000 Албанци од двата пола и на сите возрасти. Српската влада, официјално ги негирала поголемиот дел од извештаите за воени злосторства.
Под силен меѓународен притисок, балкански соседи, во средината на 1913 биле принудени да се повлечат од територијата на меѓународно признатата држава Албанија.
Независност
По Првата светска војна, Албанија прогласила независност од Османлиското Царство. Од 1928 година, со земјата управувал Зог I, сè до 1938 година, кога Албанија паднала под влијание на Италија.
Втора светска војна
Во времето на Втора светска војна, албанските фашисти ги помагале италијанците во борба против грците и југословените. По војната, власта била заземена од комунистите во ноември 1944 година, под раководство на Енвер Хоџа и Мехуд Шеху. Енвер Хоџа ги расипал односите со Белград, Москва и Кина, воведувајќи ја земјата во изолација прво од страна на т.н. западен блок на САД, Западна Европа и Канада, а подоцна и од источните комунистички земји.
Комунистичка Албанија
По завршувањето на Втората светска војна и поразот на Нацистичка Германија, земјата првично станала сателитска држава на Советскиот Сојуз, а потоа Енвер Хоџа се појавил како водач на новоформираната Народна Република Албанија. Советско-албанските односи започнале да се влошуваат по смртта на Сталин во 1953 година. Во овој момент, земјата започна да развива надворешни односи со другите комунистички земји, меѓу другите, и со Народна Република Кина.
Во овој период, земјата доживеала растечка индустријализација и урбанизација, брза колективизација и економски раст што довело до повисок животен стандард. Новите закони за земјишни реформи биле усвоени со доделување на сопственост на земјиштето на работниците и селаните кои ја обработувале. Земјоделството станало кооперативно, а производството значително се зголемило, што довело до тоа земјата да стане самостојна за земјоделство. Во областа на образованието, неписменоста била елиминирана меѓу возрасната популација на земјата. Владата, исто така, ја надгледувала и еманципацијата на жените и проширувањето на здравствената заштита и образованието низ целата земја.
Како секуларна држава без никаква официјална религија, верските слободи и практики биле строго ограничени за време на комунистичката ера, при што сите форми на обожување биле забранети. Во 1945 година, Според Законот за аграрната реформа, голем дел од имотот во сопственост на религиозни групи биле национализирани. Многу верници биле уапсени и погубени.
Откако стотици џамии и десетици исламски библиотеки, биле уништени, Хоџа ја прогласил Албанија прва атеистичка држава во светот во 1967 година. Црквите не биле поштедени и многумина биле претворени во културни центри за млади луѓе.
За време на Револуциите од 1989 година, многу Албанци останале несвесни за настаните поради недостатокот на информации во изолираната држава. Некои Албанци дури не знаеле дека Берлинскиот ѕид паднал во ноември 1989 година. Во јануари 1990 година, започнале првите револуции во Скадар, каде што неколку стотици луѓе сакале да ја уништат статуата на Јосиф Сталин, и оттаму се прошириле во неколку други градови. На крајот, постојниот режим вовел одредена либерализација, вклучувајќи ги и мерките во 1990 година, кои обезбедиле слобода за патување во странство. Почнале напори за подобрување на врските со надворешниот свет.
Михаил Горбачов во 1985 година во Советскиот Сојуз усвоил нови политики на гласност и перестројка. По Николае Чаушеску, комунистичкиот водач на Романија, кој бил убиен за време на Романската револуција во 1989 година, Алија знаел дека тој би можел да биде следниот ако не се направи радикални промени. Потоа го потпишал Хелсиншкиот договор, според кој бил принуден да се прилагоди на стандардите за човековите права во Западна Европа. Алија, исто така, организирал средба со водечките интелектуалци од тоа време за начините за реформа на албанскиот политички систем. Под Алија, првите плуралистички избори се одржале откако комунистите ја презеле власта во Албанија во 1944 година. Партијата на Алија победила на изборите на 31 март 1991 година.
Демократска Албанија
Во следниот период станало јасно дека транзицијата кон капитализмот нема да се прекине. Сали Бериша, кој тогаш бил член на Партијата на трудот, бил заблежан на плоштадот Скендербег со владино возило, и подоцна им се обратил на демонстрантите во нивна поддршка. Во меѓувреме, студентските демонстрации биле уништени од државната полиција во Тирана. Рамиз Алија ја поканил делегацијата на студентите од Универзитетот во Тирана да разговараат и да дојдат до компромис. Комунистите успеале да ја задржат контролата врз владата во првиот круг на избори, но паднале два месеци подоцна за време на генералниот штрајк. Комитетот за национален спас ја презел власта, но, исто така, се распаднал во рок од шест месеци. Алија поднел оставка како претседател и бил наследен од Бериша, првиот демократски избран водач на Албанија од епископот Фан Ноли.
Според уставот, одобрен со референдум на 22 ноември 1998 година, прогласен на 28 ноември 1998 година и изменет во јануари 2007 година, Албанија има демократски систем на власт со поделба на власта и заштита на основните човекови права.
Од крајот на комунизмот, земјата станала повеќе усогласена кон Западот, отколку со Русија или Кина. Албанија се приклучила на НАТО во 2009 година и има за цел да влезе во Европската Унија во иднина.
Географија
Албанија на северозапад се граничи со Црна Гора, Косово на североисток, Република Македонија на исток, и со Грција на југ, има брег на Јадранско Море на запад, и брег на Јонско Море на југозапад. Целата должина на земјишната граница на Албанија изнесува 717 км од кој 282 км со Грција, 151 км со Македонија, 112 км со Косово 172 км со Црна Гора. Крајбрежјето е долго 365 км. Површината на Албанија изнесува 28.748 км2, и според неа се наоѓа на 139 место во светот. Врз поголемиот дел (70%) од територијата на Албанија се простираат планини, како Северните Албански Алпи, па Динарските Планини, Централните Планини (вклучувајќи го и највисокиот врв Голем Кораб, кој се наоѓа на планината Кораб на границата со Република Македонија со висина од 2.764 м). Јужните планински масиви се наоѓаат во Јужна Албанија. Шумите покриваат од 40 до 47% од албанската територија, додека 50% од одгледуваното земјиште има иригација. Двата главни речни басени, реките Дрим и Војуша (Вјоса), ја карактеризираат западната хидрологија на државата. Јужната половина на Албанија е геолошки (сеизмички) активна зона.
Клима
Климата во земјата е многу варијабилна и разновидна поради разликите во ширина, должина и надморска височина. Албанија доживува претежно средоземна и континентална клима, со четири различни сезони.
Најтоплото подрачје на земјата се наоѓа долж Јадранското и Јонското крајбрежје. Најстудените области се поставени во северните и источните висорамнини. Средната месечна температура се движи помеѓу -1 °C во зима до 21,8 °C (71,2 °F) во лето. Највисока температура од 43.9 °C била забележана во Кучово на 18 јули 1973 година. Најниската температура од -29 °C била регистрирана во селото Штила, Либражд на 9 јануари 2017.
Врнежите варираат од сезона до сезона и од година во година. Земјатата прима поголем дел од врнежите во зимските месеци, а помалку во летните месеци. Просечните врнежи се околу 1,485 милиметри. Средните годишни врнежи се движат од 600 милиметри (24 инчи) до 3.000 милиметри во зависност од географската локација. Северозападните и југоисточните висорамнини добиваат поголема количина на врнежи, додека североисточните и југозападните висорамнини, како и западните низини, имаат помала количина.
Албанските Алпи на крајниот северен дел од земјата се сметаат за меѓу највлажните региони на Европа, кои добиваат најмалку 3.100 милиметри дожд годишно. Една експедиција од Универзитетот во Колорадо открила четири ледници во рамките на овие планини на релативно ниска надморска височина од 2.000 метри.
Биоразновидност
Албанија поседува исклучително богата и контрастна биолошка разновидност, благодарение на нејзината географска локација во центарот на Средоземното Море и големата разновидност во нејзините климатски, геолошки и хидролошки услови. Нејзината биолошка разновидност е зачувана во 14 национални паркови, 1 морски парк, 1 биосферен резерват и 786 заштитени подрачја од различни категории.
Поради оддалеченоста, планините и ридовите се состојат со шуми, дрвја и треви кои се од суштинско значење за животот за широк спектар на животни, меѓу другото, за двете од најпознатите иконски загрозени видови во земјата, рисот и кафеавата мечка, како дива мачка, сив волк, црвена лисица, златен чакал и египетскиот мршојадец и златен орел, националното животно во земјата.
Мочуриштата и езерата се особено важни за розовото фламинго, малиот корморан и исклучително ретката птица на земјата, далматинскиот пеликан.
Околу 3.500 различни видови растенија може да се најдат во Албанија. Земјата има богата традиција на билни и медицински практики. Најмалку 300 растенија што растат локално се користат за подготовка на билки и лекови. . Дрвјата во шумите главно се состојат од ела, даб, бука и бор.
Според Индексот на перформанси за животна средина за 2012 година, земјата напредувала од 23 до 15 место, додека таа имала и највисок ранг во Јужна и Источна Европа и Средна Азија. Земјата била 24-тата најзелена земја во светот според Индексот за одржливост на животната средина во 2005 година.
Административна поделба
Албанија е поделена на 12 административни области (Qark или Prefekturë). Од јуни 2015, овие области понатаму се поделени на 61 општина (Bashkia).
Влада
Албанија е парламентарна уставна република и суверена држава чија политика функционира утврдена со уставот во кој претседателот функционира како шеф на државата и премиерот како шеф на владата.
Владата се заснова на поделба и балансирање на овластувањата меѓу законодавната, судската и извршната власт. Законодавната власт ја држи парламентот и се избира на секои четири години преку систем на пропорционална застапеност на партиите од страна на албанскиот народ врз основа на слободно, еднакво, универзално и периодично избирачко право со тајно гласање.
Граѓанското право, кодифицирано и засновано на Кодексот на Наполеон, е поделено помеѓу судовите со редовна граѓанска и кривична надлежност и управните судови. Судската власт е доверена до Врховниот суд, Уставниот суд, Апелациониот суд и Административниот суд. Спроведувањето на законот во земјата е првенствено одговорност на албанската полиција, главната и најголемата државна агенција за спроведување на законот. Ги спроведува речиси сите општите полициски должности, вклучително и кривични истраги, патрола, сообраќајна полиција и гранична контрола.
Надворешни односи
Во времето од крајот на комунизмот и изолационизмот, Албанија ги проширила своите одговорности и позиција во континенталните и меѓународните односи, развивајќи и воспоставувајќи пријателски односи со другите земји од целиот свет. Нејзини главни цели се влезот во Европската унија, меѓународното признавање на Косово, помагање и заштитата на правата на Албанците во Косово, Црна Гора, Македонија, Грција, Србија, Италија и дијаспората.
Албанија и Косово се културно, социјално и економски многу тесно вкоренети поради албанското мнозинство во Косово. Во 1998 година, земјата придонела за поддршка на сојузничките напори за ставање крај на хуманитарната трагедија во Косово и обезбедување мир по НАТО-бомбардирањето на Југославија.
Војска
Албанските вооружени сили се состојат од копнени, воздушни и поморски сили и ги сочинуваат воените и паравоените сили на земјата. Тие се предводени од врховен командант под надзор на Министерството за одбрана и од страна на претседателот како врховен командант за време на војната, но во време на мир неговите овластувања се извршуваат преку премиерот и министерот за одбрана.
Главната цел на вооружените сили на Албанија е одбрана на независноста, суверенитетот и територијалниот интегритет на земјата, како и учество во хуманитарни, борбени, неборбени и операции за поддршка на мирот. Воената служба е доброволна од 2010 година, на возраст од 19 години, што претставува законска минимална возраст за службата.
Албанија се залага за зголемување на учеството во мултинационалните операции. Од падот на комунизмот, земјата учествувала во шест меѓународни мисии, но учествувала само во една мисија на Обединетите нации во Грузија со испраќање на 3 воени набљудувачи. Од февруари 2008 година, Албанија официјално учествувала во операцијата на НАТО во Средоземното Море. Била поканета да се приклучи на НАТО на 3 април 2008 година, а таа станала полноправна членка на 2 април 2009 година.
Албанија го намалила бројот на активни трупи од 65.000 во 1988 година на 14.500 во 2009 година. Војската сега главно се состои од мала флота на авиони и морски бродови. Во 1990-тите, земјата изгубила огромни количини на застарени хардвери од Кина, како што се тенкови. Зголемувањето на воениот буџет бил еден од најважните услови за интеграција во НАТО. Воените трошоци обично се ниски. Од 1996 година, воените трошоци се проценети на 1,5% од БДП на земјата, достигнувајќи го својот врв во 2009 година со 2%.