cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Јаглерод
Атомите на јаглерод можат да се поврзат на различни начини. Супстанците кои се формираат се нарекуваат алтропи на јаглерод. Најпознати се графит, дијамант, и аморфниот јаглерод. Физичките својства на јаглеродот варираат од формата на алтропот. На пример, графит е нетранспарентен и црн додека дијамантот е проѕирен. Графитот е доволно мек за да остаи трага на хартија (оттука потекнува неговото име, од грчкиот глагол "γράφειν" што значи "да напишеш"), додека дијамантот е најјакиот природен материјал кој му е познат на човекот. Графит е добар електричен спроводник додека дијамантот има ниска електрична спроводливост. Во нормални услови, дијамантот, јаглеродните наноцевки, и графенот ја имаат највисоката топлинска спроводливост. Сите јаглеродни алтропи се цврсти супстанци во нормални услови, каде што графитот е нај термодинамички стабилна форма при стандардна температура и притисок. Тие се хемиски отпорни и бараат висока температура да реагираат дури и со кислород.
Најчестите оксидациска состојба на јаглерод во неоргански соединенија е +4, додека со +2 е присутен во јаглерод моноксид и комплексите на преоден метал карбонил. Најголемите извори на неоргански јаглерод се варовникот, доломити и јаглерод диоксид, но и значителни количества се сретнуваат во органски депозити на јаглен, тресет и масло. Јаглерод формира голем број на соединенија, повеќе од било кој друг елемент, со речиси десет милиони соединенија, а тој број е дел од бројот на теоретски можни соединенија под стандардни услови. Поради оваа причина, јаглерод често се нарекува "крал на елементи".
Особености
Алтропите на јаглерод вклучуваат графит, еден од најмеката позната супстанца, и дијамант, најјаката природна супстанција. Јаглеродот се сврзува лесно со други помали атоми, вклучувајќи и други атоми јаглерод, и е способен да формира повеќе стабилни ковалентни врски со соодветен мултивалентен атом. За јаглерод е познато дека формира скоро десет милиони различни соединенија, голем дел од сите хемиски соединенија. Јаглерод, исто така, има највисока точка на сублимација од сите елементи. Во атмосферскиот притисок тој нема точка на топење, тројна точка му е помеѓу  и (~4,330 °C или 7,820 °F), па тоа сублимира на околу 3,900 К. Графит е многу по реактивен отколку дијамантот во стандардни услови, и покрај тоа што е повеќе термодинамички стабилен. На пример, графит може да се оксидизира со топла концентрирана азотна киселина во стандардни услови во мелитичка киселина, В6(CO2H)6, која ги зачувува шестаголните единици на графитот додека ја растура поголемата структура.
Јаглеродот сублимира во јаглеродниот лак, кој има температура од околу 5800 К (5,530 °C или 9,980 °F). На тој начин, без оглед на својата алтрописка форма, јаглеродот останува цврст на повисоки температури од највисоките точки на топење на метали, како што се волфрам или рениум. Иако термодинамички подложен на оксидација, јаглеродот е по отпорен на оксидација отколку елементи како железо и бакар, кои се послаби при намалување на агенти на собна температура.
Јаглерод е шестиот елемент, со електронска конфигурација на 1s22s22p2, од кои четрите надворешни електрони се валентните електрони. Неговите први четири јонизациски енергии, 1086.5, 2352.6, 4620.5 и 6222.7 kJ/mol, се многу повисоки од оние на потешките елементи од група-14. Електронегативноста на јаглерод е за 2,5, значително повисоки од елементите на потешката група-14 (1.8–1.9), но блиску до електронегативноста на повеќето од околните неметали, како и некои од вториот и третиот ред на преодните метали. Јаглеродниот ковалентен полупречник е околу 77.2 pm (C−C), 66.7 pm (C=C) и 60.3 pm (C≡C), иако овие може да варираат во зависност од координатниот број и оној елемент со кој е сврзан. Во принцип, ковалентниот полупречник се намалува со пониски координациски број и високиот редослед на врски.
Соединенијата на јаглерод ја формираат основата на животот на Земјата, и јаглерод–азотниот циклус го обезбедува делот на енергијата произведена од Сонцето и другите ѕвезди. Иако формира голем број различни соединенија, повеќето форми на јаглерод се релативно нереактивни во нормални услови. Во стандардна температура и притисок, тоа е отпорен на сите, освем на најсилните оксидирачи. Не реагира со сулфурна киселина, хлороводородна киселина, хлор или било кои бази. При повишени температури, јаглерод реагира со кислород при што се формира јаглеродни оксиди и ќе земат кислород од металните оксиди и ќе го остави само елементарниот метал. Оваа екзотермична реакција се користи во железната и челичната индустрија при топење на железо и за да ја контролира содржината на јаглерод во челик: Јаглерод моноксидот може да се рециклира за да се стопи повеќе железо: со сулфур се формира јаглерод дисулфид и со пареа во јаглен-гас реакција: Јаглерод се комбинира со некои метали на високи температури и формира метални карбиди, како што е железниот карбид цементит во челикот и волфрам карбид,што се користи како абразив и при правење цврсти врвови за алатки.
Системот на јаглеродни алтропи опфаќа голем број екстремни вредности:
Алотропи
Атомскиот јаглерод е многу краткотраен вид и, според тоа, јаглеродот се стабилизирана во различни мулти-атомски структури со различни молекуларни конфигурации наречени алотропи. Три најпознати алтропи на јаглерод се аморфниот јаглерод, графит и дијамантот. Порано познати како редки и егзотични, фулирените, во денешно време најчесто се синтетизираат и да се користат во истражувања; тие вклучуваат бакминстерфулеренот, јаглеродната наноцевка, јаглерод нанобуди и нановлакната. Неколку други егзотични алотропи, исто така, биле откриени, како што е стаклениот јаглерод, јаглеродната нанопена и линеарниот ацетилен јаглерод (карбин).
Графенот е дво-димензионална површина од јаглерод со атоми наредени во шестаголни решетки. Од 2009 година, графинот станува најсилниот материјал кој некогаш бил тестиран. Неговиот процес на одделување од графитот бара некои понатамошен технолошки развој пред да стане економичен при индустриски процеси. Ако е успешен, графинот би можел да се користи при изградба на вселенски лифт. Тој исто така може да се користи за безбедно чување на водородот во мотори кои користат водород. Аморфната форма е составена од јаглеродот атоми во не-кристалиран, нерегулирана, стаклена состојба. Присутен е како прав, и е главен составен дел на супстанциите, како што се јаглен, саѓа и активиран јаглен. При нормални притисоци, јаглеродот добива форма на графит, во кој секој атом се поставува триагонално со три други во рамнина составена од споени шестаголни прстени, исто како оние во ароматичните јаглеводороди. како резултат од тоа, мрежата е 2-димензионална, а поради тоа рамнините се поврзуваат со слаби врски наречени van der Waals-ови сили. Ова му ја дава на графитот својата мекост и неговите својства за расцепување (графитните листови се лизгаат лесно еден со друг). Поради делокализација на еден од надворешните електрони од секој атом, се формира π-облак, графитот спроведува електрична енергија, но само во областа на секоја ковалентно сврзана рамнина. Ова резултира во помала електрична спроводливост на јаглерод отколку на другите метали. Делокализацијата исто така ја создва енергетската стабилност на графитот кој е поголем од оној на дијамантот на собна температура. На многу висок притисок, јаглеродот формира на повеќе компактниот алтроп, дијамант, со речиси двапати поголема густина од графит. Тука, секој атом е да поставен тетраголно со четири други, формира 3-димензионална мрежа со прстени составени од шест атоми. Дијамантот има иста кубни структура како и силициумот и германиумот, и поради силата на јаглерод-јаглерод врските, тоа е една од најјаките природни супстанци со најголема отпорност на гребење. Спротивно на верувањето дека "дијамантите се засекогаш", тие се термодинамички нестабилни (ΔfG°(дијамант, 298 K) = 2.9 KJ/mol ) под нормални услови (298 K, 105 Pa) и се трансформира во графит. Поради високата енергија на активација, транзицијата во графит е толку бавен процес во нормална температура што не се забележува и е минимален. Долниот лев агол на дијаграмот за јаглерод не е прегледан експериментално. Сепак, едно неодамнешно компјутерско истражување на функционална теорија за густина, стигнало до заклучок дека и, дијамантот станува се постабилен од графит со околу 1.1 kJ/mol разлика. Под некои услови, јаглеродот кристализира како јонски далеит, а шестаголните кристални решетки се сплотени ковалентно со другите атоми и својствата се слични со оние на дијамантот.
Фулирените се синтетички кристални формации со структури како графитот, но на местото на шестаголниците, фулирените се формираат со пентагони (или дури и хептагони) на јаглеродните атоми. Вишокот или оние атоми кои фалат ги искривуваат на ранините во сфери, елипси, или цилиндри. Својствата на фулеринот (поделен на бакитопки, бакицевки, и нанобуди) сè уште не е целосно анализирана областа на наноматеријалите. Имињата "фулирен" и "бакбалс" се дадени од страна на Бакминистер Фулер, популаризирач на геодецичките куполи, кои потсетуваат на структурата на фулерините. Бакибалс има прилично големи молекули формирани целосно од јаглероди врзани триагонално, формирајќи сфероиди (најпознат и наједноставниот е обликот C60 бакминстерфулерин). Јаглеродните наноцевки се структурно слични на бакибалс, освен дека секој атом е да е поставен триагонално во крива рамнина која формира шуплив цилиндар. Наноцевките за првпат биле пријавени во 2007 година и се хибридни баки цевки/ бакицевки (бакибалс се ковалентно сврзани на надворешниот ѕид на наноцевките) кои ги комбинираат својствата на двете во една структура.
Од други откриени алотопи, јаглерод нанопената е феромагнетички алотроп откриен во 1997 година. Тој се состои од кластер на јаглеродни атоми со ниска густина нанижани во една лабава три-димензионална мрежа, во која атомите се сврзани триагоналнно во шест и седум-делни прстени. Тој е најлесната позната супстанца, со густина од околу 2 кг/m3. на Сличен начин, стаклениот јаглерод содржи висок процент на порозност, но, спротивно на нормалниот графит, графитните слоеви не се рангирани како страници во книга, но имаат по неорганизиран редослед. Линеарниот ацетилен јаглерод ја има хемиската структура −(C:::C)n−. Јаглерод во оваа модификација е линеарен со sp орбитална хибридизација, и е полимер со наизменични единечни и тројни врски. Овoј карбин е важен за нанотехниката, бидејќи нејзиниот модул на Јанг е 40 пати поголем од таа на најцврстиот материјал – дијамантот.
Во 2015 година, тимот во Државниот Универзитет во Северна Каролина најави развој на друг алотроп кој го нарекле П-јаглерод, создаден со ласерски пулс со висока енергија мало времетраење врз аморфна јагленова прашина. П-јаглерод прикажувал својства на феромагнетизам, флуоресценција, и цврстина супериорна во однос на дијамантот.
Настанок
Јаглерод е четвртиот најзастапен хемиски елемент во универзумот по водород, хелиум, и кислород. Јаглеродот е изобилство на Сонцето, ѕвездите, кометите, и во атмосфери на повеќето планети. Некои метеорити содржат микроскопски дијаманти кои биле формирани кога сончевиот Систем бил уште протопланетарен диск. Микроскопски дијаманти, исто така може да се формираат со интензивен притисок и висока температура на мастата каде паѓа метеорот.
Во 2014 година НАСА објавила унапредена база на податоци за следење на полициклистичките ароматични јаглеводороди (PAHs) во универзумот. Повеќе од 20% јаглерод во вселената може да биде PAH, комплексни соединенија на јаглерод и водород без кислород. Овие соединенија поседуваат хипотеза дека имаат улога во абиогенезата и започнувањето на живот. PAHs се претпоставува дека да се формирале  "неколку милијарди години" по Биг Бенг, тие се широко распространети низ универзумот, и се во врска со нови ѕвезди и егсопланети.
Се проценува дека земјата како целина содржи 730 ppm јаглерод, со 2000 ppm во јадрото и 120 ppm во плаштот и кората. Со оглед на тоа дека масата на земјата е 5.972 × 1024 кг, ова значи дека има 4360 милиони гигатони јаглерод. Ова е многу повеќе од износот на јаглерод во океаните или атмосферата (подолу).
Во комбинација со кислород во јаглерод диоксид, јаглеродот се наоѓа и во Земјината атмосфера (околу 810 гигатони јаглерод) и растворен во сите водни басени (околу 36,000 гигатони на јаглерод). Околу 1,900 гигатони на јаглерод се наоѓаат во биосферата. Јаглеводороди (како што се јаглен, нафта и природен гас), содржат јаглерод, како и. Јагленските "резерви" изнесуваат околу 900 гигатони со околу 18,000 Gt ресурси. Нафтените резерви се околу 150 Gt. Докажани извори на природен гас се околу 175×1012 кубни метри (содржат околу 105 Gt јаглерод), но истражувањата покажале други  900 × 1012 кубни метри "неконвенционални" депозити како што шкрилци гас, знесуваат околу 540 Gt јаглерод.
Јаглеродот е, исто така, застапен во метан хидрати во поларните региони и под морето. Различни проценки естимираат помеѓу 500, 2500 Gt, или 3,000 Gt јаглерод.
Јаглерод е составен дел (околу 12% од масата) на карбонат каменот (варовник, доломит, мермер). Јагленот е многу богат со јаглерод (антрацитот содржи 92-98%) и е најголем комерцијален извор на минерален јаглерод, кој дава 4,000 Gt или 80% од фосилните горива.
Изотопи
Изотопите на јаглерод се атомски јадра кои содржат шест протони плус голем број на неутрони (варираат од 2 до 16). Јаглеродот има две стабилни, природни изотопи. Изотопот јаглерод-12 (12C) застапува 98.93% од јаглеродот на Земјата, додека јаглерод-13 (13C) ги застапува останатите 1.07%. Концентрацијата на 12C е поголема во биолошките материјали, бидејќи биохемиските реакции го дискриминираат 13C. Во 1961 година, Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија (IUPAC) го усвоила изотопот јаглерод-12 како основа за атомска тежина. Идентификацијата на јаглеродот во експерименти за јадрената магнетна резонанца (NMR) се прават со изотопот 13C.
Грнчарица (Демир Хисар)
Грнчарица — археолошко наоѓалиште во Демир Хисар. Претставува утврдување — збег од доцноантичко време. Се наоѓа на висок планински срт што се надвиснува над долината на Црна Река, оддалечен 1,5 км источно од градот, каде има зарамнето плато на кое се наоѓаат остатоци од одбранбен ѕид. На површината се забележуваат фрагменти од керамички садови, питоси, тегули и множество кршен камен.
Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 27 (Струмица)
'''Дуќан на ул. „Маршал Тито“ бр. 27''' — дуќан во Старата чаршија во градот Струмица. Објектот е заведен како културно наследство на Македонија во списокот на заштитени добра на Министерството за култура.
Бранденбург на Хафел
Бранденбург на Хафел (Brandenburg an der Havel) — град во сојузната покраина Бранденбург, Германија. Се наоѓа на бреговите на реката Хафел. Градот Бранденбург го обезбедил името на средновековната Бискупија Бранденбург, Маркгрофовијата Бранденбург и на денешната покраина Бранденбург. Денес е мал град спореден со блискиот Берлин, но бил првобитното јадро на поранешните владетели на Бранденбург и Прусија.
Историја
Во 1314–1315 Стариот и Новиот град станале членки на Ханза. Во Триесетгодишната војна (1618–1648) градовите доживеале големи оштетувања и уништувања кои довеле до намалување на нивната моќ; Потсдам станал новиот главен град и дворот го напуштил градот. Во 1715 Стариот и Новиот град биле споени во еден единствен град. Во 1928 бил додаден и катедралниот округ Бранденбург.
Кон крајот на 19 век Бранденбург на Хафел станал многу важен индустриски центар во Германското Царство. Челичната индустрија била сместена во градот, како и неколку светски познати велосипедски брендови, како што се Бренабор, Корона и Екселзиор. Исто така работеле и фабрики за играчки. Поради огромниот индустриски комплекс, Германските царски железници (Deutsche Reichsbahn) во периодот помеѓу двете светски војни биле сместени во градот. Одличната сообраќајна инфраструктура била голема предност за самиот град.
Нацистичка ера
Концентрациониот логор, еден од првите во Германија, бил сместен во Стариот град на Бранденбург. По затворањето на овој камп, нацистите го користела затворот Бранденбург-Герден, сместен во Герден, предградие на Бранденбург. Подоцна стариот затвор прераснал во центар за евтаназија Бранденбург, каде нацистите убивале луѓе со ментални болести, вклучувајќи и деца. Оваа операција ја нарекле „Т4“ поради адресата во Берлин Tiergartenstraße 4, седиште на оваа планирана и добро организирана операција за евтаназија. Бранденбург на Хафел бил една од првите локации во Третиот Рајх каде нацистите експериментирале со убивање на жртвите со гас. Овде се подготвувале за масовните убиства во Аушвиц и другите концентрациони логори. По жалбите на месните жители за чадот биле затворени печките, а кратко потоа и стариот затвор.
Во 1934, компанијата Арадо (Arado Flugzeugwerke), која најпрвин била основана во Варнеминде, започнала со градба на фабрика во Бранденбург, каде започнала со производство на авиони во 1935. Фабриката била проширена во следните пет години и во текот на Втората светска војна произведувала различни воздухоплови за Луфтвафе. Постоењето на оваа фабрика била една од причините зошто Бранденбург бил силно бомбардиран во војната; до 1945 градот бил 70% уништен.
Фридрих Фром, германски офицер вмешан во јулската завера за убиство на Хитлер, бил погубен овде во март 1945 за неговото учество во заверата, иако Фром ги предал другите учесници и ја наредил нивната смрт.
По обединувањето, населението во градот опаднале од над 100.000 во 1989 до околу 75.000 во 2005 поради емиграцијата. Главно се иселувале младите луѓе по потрага за подобра иднина. Како последица на тоа, иднината на градот е неизвесна.
Сообраќај
Градот се наоѓа на раскрсницата на автопатите А1 и А102, додека автопатот А2 е во близина. Железничката линија Берлин - Потсдам - Магдебург поминува низ градот.
Главниот дел на урбаниот јавен превоз е трамвајската мрежа.
Знаменитости
Катедралниот остров (Dominsel) — историското срце на градот. Овде се наоѓа најстарата градба: Катедрлата Св. Петар и Павле (Dom St. Peter und Paul). Иако изградбата започнала во романескнен стил во 1165, била завршена како готска катедрала во текот на 14 век. Додека надворешноста е помалку едноставна, катедралата го изненадува посетителот со својата раскошна внатрешност, особено насликаната крипта во Шарената капела (Bunte Kapelle) и органата Вагнер (1725), една од најпознатите барокни органи во Германија.
Црквата Св. Катарина (Katharinenkirche) изградена во 1401 во Новиот град е импресивен примерок на северногерманската готска архитектура со тули. Црквата Св. Готхарт (Gotthardtkirche) била изградена од истиот материјал неколку години подоцна.
Друга интересна градба е Старото градско собрание (Altstädtisches Rathaus), доцноготска градба со тули. Пред нејзе се наоѓа скулптура на витезот Роланд, висока 5,35 метри. Направена од песочник, скулптурата била поставена во 1474 како симбол на независноста на градот.
Постои дел од средновековните ѕидини на градот, како и четири зачувани кули: Steintorturm и Mühlentorturm (во Новиот град) и Rathenower Torturm и Plauer Torturm (во Стариот град).
2091
2091 (Римски бројки) ќе биде година според грегоријанскиот календар. Тоа ќе биде 2091 година од новата ера, 91. од третиот милениум, 91. од XXI век и втора од 2090-тите.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7599 и 7600 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6841 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5851 и 5852 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2844.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 2091 година се протега во 4727 и 4728, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4787 и 4788 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2634. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1514 и 1515 исламска година.
275
275 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 275 година од новата ера, 275. од првиот милениум, 75. од III век и шеста од 270-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5783 и 5784 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5025 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4035 и 4036 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1028.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 275 година се протега во 2911 и 2912, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2971 и 2972 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 818. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 358 и 357 година пред хиџра.
Прекината случајна променлива
Подолу ја користиме буквата Х како „генерична ознака“ на случајна променлива. Вообичаено е да се користат големи букви од латиница како X, Y и Z за случајни променливи, а соодветните мали букви за нивни елементи.
Веројатноста на елементот х од Х се означува со Pr(Х=х) или со P(Х=х) или со P(х) или со p(х). Од основните принципи на веројатноста (види веројатност, случајна променлива):
Прекинати распределби
Случаен опит или експеримент со прекината случајна променлива се вика прекината распределба. Неколку познати прекинати распределби се:
Закон на распределба
Распределба на веројатностите кај прекината случајна променлива се вика Закон на распределба. Значи Законот на распределба е приказ на веројатностите за секоја вредност на Х. Приказот може да биде табеларен, функциски или графички.
Кумулативна распределба
Кумулативна распределба на една прекината случајна променлива Х е приказ на збирот на веројатностите на елементите помали и еднаква на x∈ℝ. Приказот може да биде табеларен, функциски или графички.
Означување
Кардиналноста на едно множество А е бројот на (различните) елементи на множеството и се означува со #A.
Елементите на множеството Х се реални броеви и се подредени од најмал кон најголем број.
Aлексеј Растворцев
Алексеј Петрович Растворцев (Алексей Петрович Растворцев; 8 август 1978) е руски ракометар кој настапил на Летните олимписки игри 2004 (освојувач на бронза) и на Летните олимписки игри во 2008 година.
Прекината случајна променлива
Означување
За конечна случајна променлива X со #X=N, општа форма на табелата на Законот на распределба на X е:
Aлексеј Растворцев
Кариера
Тој настапил на 251 натпревар за Руската ракометна репрезентација и постигнал над 900 голови. Во својата кариера играл за РК Нева (Сент Петербург), Енергија (Воронез), РК Чеховски Медведи (Чехов, област Московскаја), РК Вардар (Скопје) и РК Војводина ( Нови Сад ). Активната спортска кариера ја завршил во 2016 година и оттогаш е заменик-спортски директор во РК Вардар ; тие ја освоиле ЕХФ Лигата на шампионите во 2017 година.
Прекината случајна променлива
Означување
За изброива случајна променлива X со #X=ℕ, општа форма на табелата на Законот на распределба на X е:
Очекувана вредност
Очекувана вредност E(x) Поради соодветноста на формулите, честопати наместо „очекувана вредност“ се користи и терминот аритметичка средина од статистиката како и означување μ.
Примери
Пример: Опитот е: Фрлање на фер коцка со десет страни и запишување на резултатот (на горната страна). Соодветна прекината (конечна) случајна променлива е X={1,2,3,4,5,6,7,8,9,10}. Бидејќи е фер коцка, сите исходи, т.е. сите N=10 елементи на Х се еднаквоможни со веројатност 1/10=0,1. (Ова е рамномерната распределба U(10).)
Забелешка: floor е математичка функција од ℝ во ℤ со floor(x)=„најголемиот цел број не поголем од х“.
Пример: Опитот е: Гаѓање по цел сè додека не погоди со веројатност на погодок p=0,6. Се запишува бројот на гаѓања. Соодветен прекината (изброива) случајна променлива е: X={1,2,3,...,n,...}, т.е. X=ℕ. Веројатноста е: Pr(X=n)=0,4n-1·0,6. (Ова е геометриската распределба G(0,6).)
Претставување на прекината распределба со Геогебра
Првите три дефиниции зависат од опитот. Сите дефиниции се внесуваат во полето за внос. Следните дефиниции се исти за сите прекинати случајни променливи.
Соодветните наредби на македонски (внимавајте на латиница и кирилица).
Олимписка повелба
Олимписка повелба — збир на правила и одредби за организирање на Олимписките игри, и за управување на Олимпиското движење. Последната промена на повелбата била на 9 септември 2013 година.
Усвоен од страна на МОК, станува збор за кодиикација на основните начела, правила и закони. Францускиот и англискиот јазик се службените јазици на Олимписката повелба.
Намена
Низ историјата на Олимписките игри, Олимписката повелба била решението на олимписките спорови. Како што е напишано во воведот на самата повелба, Олимписката повелба има три главни цели:
Главни делови
Во своите пет поглавја и 61 член, Олимписката повелба детално ги опишува правилата и одредбите. Оваа статија ги појаснува само најважните делови за управувањето на Олимписките игри, Олимпиското движење и неговите составни делови: МОК, спортската федерација и националните комитети.
Поглавје: Олимпиското движење и неговите дејства
Член 2: Целта на МОК е да го промовира олимпизмот низ светот и да го води Олимпиското движење. Тука се вклучени моралот во спортовите, се охрабрува учеството во спортовите, да се осигура одржувањето на Олимписките игри во редовни периоди, заштита на Олимпиското движење, и охрабрување и поддршка на развојот на спортовите.
Член 6: Олимписките игри се натпревари меѓу спортиститево пединечни или екипни дисциплини а не меѓу држави. Член 8: Олимискиот симбол се состои од пет прстени кои од лево кон десно се обоени сино, жолто, црно, зелено и црвено.
Поглавје: Меѓународен олимписки комитет (МОК)
Ова полавје ги опфаќа членството, состаноците и водечките доктрини на Меѓународен олимписки комитет (МОК).
Поглавје: Меѓународни федерации
Во третото поглавје се спомнуваат Меѓународните федерации на олимпиското движење. Меѓународните федерации се невладини организации кои ги управуваат спортовите на светско ниво и ги вклучуваат во себе националните организации за секој спорт поединечно. За секој спорт кој е дел од Олимписките игри, постои меѓународна спортска федерација. Овие меѓународни федерации сè со цел да се обезбеди развој на спортовите на начин кој е во согласност со Олимписката повелба и олимпискиот дух. Со техничка стручност во секој поединечен спорт, меѓународната федерација ги контролира способноста за натпреварување како и деталите на стадионот каде ќе се одржи спортското натпреварување.
Поглавје: Национални олимписки комитети (НОК)
Член 28: Целта на Националните олимписки комитети е да го развијат, промовираат и заштитат Олимпиското движење во сопствените земји. Улогата на националните олимписки комитети во секоја земја е да го промовираат олимпизмот, да се осигури почитувањето на Олимписката повелба, и да охрабри моралност во развојот на спортовите. Тие се одговорни за претставувањето на својата земја на Олимписките игри, одлучуваат за градот домаќин на игрите и соработка со владините и невладините тела за време на игрите.
Поглавје: Олимписки игри
Ова поглавје се однесува на славењето на Олимписките игри, одбирањето на градот домаќин, достапноста на кодот за учество на игрите, оние спортови кои се вклучени во игрите, покриеноста со медиуми, списанија и порпагандни летоци се целосно дозволени.
Во продолжение, поглавје на повелбата го разгледува протоколот за олимписките должности и настани. Овде се вклучени употребата на олимпиското знаме, пламен, и прославите за отворањето и затворањето на игрите. Петте прстени на Олимписките игри ги претставуваат петте континенти.
Во медиумите
Олимписката повелба не е само неспроведена политика за Олимписките игри. Низ историјата, се коритела како водич за време на сослушувањата поврзани со игрите. Подолу се некои од неодамнешните примери:
Заштита на олимпизмот како верување
Постои препорака од адвокатите во Велика Британија дека оние кои силно веруваат во олимписзмот може да бидат заштитени од дискриминација како што се заштитени оние кои се следбеници на исламот, христијанството, јудаизмот или пак другите религии и верувања.
NGC 7411
NGC 7411 — елиптична галаксија во соѕвездието Пегаз, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7411 се споменува и како UGC 12241, MCG 3-58-10, CGCG 453-20, NPM1G +19.0557.
Откривање
Објектот е откриен на 13 септември 1863 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7411 е од видот E0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 7411 има привидни димензии од 0,9' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 22 ч 54 м 34,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +20° 14' 12"".
Други поделби
Проучување на NGC 7411 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 69974. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 168; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1706. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1161.
NGC 2557
NGC 2557 — спирална галаксија во соѕвездието Рак, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2557 се споменува и како UGC 4330, MCG 4-20-21, CGCG 119-48.
Откривање
Објектот е откриен на 2 февруари 1877 година од страна на Едуар Жан Мари Стефан, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 31,5 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2557 е од видот SB0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 2557 има привидни димензии од 1,2' х 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 19 м 10,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 21° 26' 10". Положбениот агол на објектот е во износ од 55°.
Други поделби
Проучување на NGC 2557 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 23329. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 141; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1390. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1364.
Хрватска академија на науките и уметностите
Хрватска академија на науките и уметностите или ХАЗУ (Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti, HAZU; Academia Scientiarum et Artium Croatica) — национална академија of Хрватска. Основана е во 1866 г. и претставува најстарата национална академија во Југоисточна Европа.
ХАЗУ е основана под покровителство на епископот Јосип Јурај Штросмајер под името Југословенска академија на науките и уметностите или ЈАЗУ (, JAZU) со намера да биде главна културно-научна установа на сите Јужни Словени. Денес нејзини главни цели се поттикнувањето и приредувањето на научна работа, примената на постигнатото, развој на културно-уметничката дејност, старателство над културното наследство на Хрватска и нејзино претставување во светот, објавување на научни трудови и творечки дела и советодавна улога за унапредувањето на науката и уметноста во областите од особено значење за Хрватска.
Академијата има девет одделенија кои претставуваат подрачја на дејност од научен, општествен и творечки карактер. При основањето во 1866 г. имала 16 члена, а денес има околу 160, од кои некои се академици, а некои надворешни соработници и сл.
Историја
Установата е основана во Загреб на 29 април 1861 г. со одлука на Собранието на Хрватска како Југословенска академија на науките и уметностите. За таа цел во 1860 г. епископот Штросмајер основал задолжбина (фонд) како дел од неговите напори за развој на високообразовната дејност, и потоа поднел голем паричен прилог кај тогашниот хрватски бан Јосип Шокчевиќ. Во истиот период, Штросмаер се јавил и како покровител на Зборникот на браќата Миладиновци.
По неколкугодишна расправа во Собранието и консутации со царот Франц Јосиф, во 1866 г. академијата конечно е внесена во законот. Нејзин офицјален добродетел бил Штросмајер, а за прв претседател е поставен истакнатиот хрватски историчар Фрањо Рачки. За генерален секретар е избран Ѓуро Даничиќ, кој одиграл клучна улога во подготовката на капиталното дело „Хрватски или српски речник на ЈАЗУ“.
Воспоставувањето на академијата било проследено со возобновата на Загрепскиот универзитет, основан во 1669, а востановен од Штросмајер во 1874 г. Штросмајер исто така ја отпочнал изградбата на заградата на академијата на плоштадот „Зрињевац“, чија изведба завршила во 1880 г. Во 1884 г. во неа е сместена и познатата „Штросмајерова галерија на старите мајстори“ со 256 дела, претежно уметнички слики. Денес истата претставува најзнаменита ликовна галерија во Загреб.
Во 1867 г. почнала да го издава списанието „Рад“. Во 1882 г. секое поединечно одделение почнало да издава свое списание. Во 1887 г. е издаден првиот „Летопис“ на академијата, како и неколку други дела од историјата и етнологијата.
Некои прочуени членови на ЈАЗУ се Иван Супек, Михаило Петровиќ-Алас, Драгутин Горјановиќ-Крамбергер и Лавослав Ружичка.
Промени на името
За време на Независна Држава Хрватска од 1941 до 1945 г. академијата се нарекувала „Хрватска“ место „Југословенска“.
Со осамостојувањето на Хрватска во 1991 г. акадеимјата е повторно преименувана во „Хрватска“.
Завод за историски науки
Една од истражувачките единици на академијата е Заводот за историски науки сместен во ренесансна вила Дубровник и има богата збирка на ракописи и обичен библиотечен фонд. Институтот објавува две рецензирани списанија, целосно достапни на семрежјето: Anali на хрватски и Dubrovnik Annals на англиски.
Членови
Постојат четири вида членови:
Од нив, може да има највеќе 160 редовни и 160 дописни членови, како и 100 соработници. Секое одделение може да има највеќе 24 редовни члена. Само редовните членови го носат звањето „академик“ или „академкиња“.
Гривна (оклоп)
Гривни (ногавици или ногалки) — оклопен штитник за нозете. Се среќаваат во парови и од најразлични материјали, од наполнет текстил, па до челична ламарија. Некои видови го штитат само долниот дел (полугривна) или пак го покриваат и горниот дел, за заштита на бутините.
Гривните најчесто се среќаваат во оклопната опрема кај тешката пешадија од античко време. Македонските фалангити носеле бронзени гривни. Тријариите, подобро опремените римски војници пред времето на Сула, носеле гривни на обете нозе како егејските. Принципите и хастатите често носеле само една гривни (на левата нога), или пак ниедна. Римските центуриони носеле посебни гривни, преиначени од стандардната униформа. Во времето на империјата, легионерите не носеле гривни, освен центурионите, кои ги задржале.
Во средниот век почнале да се изработуваат гривни кои ја штитат ногата од сите страни, и така настанал поимот полна гривна (наспроти античките, кои се нарекувале полугривни).
1570
1570 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1570 година од новата ера, 570. од вториот милениум, 70. од XVI век и прва од 1570-тите.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7078 и 7079 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6320 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5330 и 5331 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2323.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1570 година се протега во 4206 и 4207, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4266 и 4267 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2113. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 977 и 978 исламска година.
Раброво
Раброво — село во Општина Валандово, во областа Бојмија, во околината на градот Валандово.
Потекло на името
Името на селото првпат е споменато како „Храброво“ во век. Се претпоставува дека тоа име потекнува од машкото лично име „(Х)Рабро“, што првобитно имало значење на „храбар“ и „смел“, а од век и како „вереник“ и „младоженец“.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во областа Бојмија, во источниот дел на територијата на Општина Валандово, непосредно источно од самиот град Валандово, на оддалеченост од само два километри. Селото се наоѓа непосредно до патот Валандово-Струмица. Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 160 метри.
Атарот зафаќа површина од 10 км2. На него шумите заземаат површина од 459 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 337 хектари, а на пасиштата 130 хектари.
Историја
Првпат селото е споменато во век, пред доаѓањето на Османлиите на овие простори. Во век е споменато под името Храброво, со 60 христијански и 7 муслимански семејства.
За време на турското владеење било населено само со муслиманско население, бидејќи Македонците под притисок го напуштиле селото.
Во век, Раброво било македонско-турско село во рамките на Дојранската каза на Отоманското Царство.
На етнографската карта од 1912 година е обележано само со муслиманско население. Во Раброво, Турци имало до 1960 година кога се иселуваат во Турција. На нивно место дошле нови жители, Македонци од Беровско и од Кривопаланечко, како и од Струмичко.
Стопанство
Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција. Селото претходно имала рударска функција, бидејќи на нејзиниот атар се вадела хромна руда.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Раброво имало 280 жители, од кои 60 Македонци и 220 Турци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Раброво имало 64 жители.
Селото е мало, но со пораст на населението. Во 1961 година селото имало 160 жители, од кои 116 биле Македонци, а 33 жители Срби. Во 1994 година, бројот се зголемил на 271 жител, од кои 261 Македонец и 10 жители Срби.
Според пописот од 2002 година, во селото Раброво имало 274 жители, од кои 264 Македонци, 9 Срби и 1 Ром.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 248 жители, од кои 230 Македонци, 2 Срби, 1 останат и 15 лица без податоци.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Валандово, една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Валандово.
Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Валандово, во која влегувале градот Валандово и селата Дедеди, Раброво и Честово.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Валандовска градска општина, во која покрај селото Раброво се наоѓале градот Валандово и селата Балинци, Брајковци, Грчиште, Марвинци, Пирава и Честово.
Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Валандово.
Избирачко место
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 240 гласачи.
Култура и спорт
Во селото постои фудбалскиот клуб ФК Илинден.
2092
2092 (Римски бројки) ќе биде престапна година според грегоријанскиот календар. Тоа ќе биде 2092 година од новата ера, 92. од третиот милениум, 92. од XXI век и трета од 2090-тите.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7600 и 7601 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6842 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5852 и 5853 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2845.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 2092 година се протега во 4728 и 4729, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4788 и 4789 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2635. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1515 и 1516 исламска година.
Собри
Собри — село во Општина Валандово, во околината на градот Валандово.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во јужното подножје на Беласица. Традиционално се дели на Горно и Долно Собри.
Историја
Во XIX век селото било дел од Дојранската каза на Отоманското Царство.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Собри живееле 255 жители, од кои 135 Турци, 90 Македонци и 50 Роми.
Според пописот од 2002 години селото Собри има 225 жители од кои 217 Македонци и 8 Срби.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 300 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 158 гласачи.