cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нилски коњ
Агресивност
Нилските коњи се многу агресивни животни. Возрасните нилски коњи се непријателски настроени кон крокодилите, кои често живеат во истите езерца или реки. Оваа агресивност е уште повеќе изразена кога во близина има младенчиња. Нилските крокодили, лавовите и дамкастата хиена, можат да ловат млади нилски коњи. Нилските коњи се агресивни и кон луѓето, и често се сметаат за едни од најопасните животни во Африка. Се смета дека убиваат повеќе луѓе од кое било друго животно освен комарците, но тешко е да се направат точни статистики. Нилските коњи напаѓаат луѓе и бродови. Стив Ирвин, човекот кој си играше со крокодили, сметал дека најстрашното нешто што го снимил било 5-минутното преминување преку река полна со нилски коњи. Телевизискиот канал Дискавери неодамна објави снимка од нилски коњ кој јаде гну. Најпрво нилскиот коњ ги оттргнал двата крокодила со помош на неговата огромна муцка. За да ја означат својата територија, овие животни ги вртат опашките додека вршат дефекација со што го распрскуваат изметот низ околината. Тие и уринираат наназад, најверојатно поради истата причина за означување територија. Нилските коњи ретко се убиваат меѓусебе, дури и во борибите за територии. Најчесто борбите се прекинуваат кога е веќе очигледно дека едниот нилски коњ е посилен. Кога териториите стануваат пренаселени, алфа-мажјаците понекогаш убиваат новороденчиња, или пак женките го убиваат алфа-мажјакот за да ги заштитат нивните младенчиња, но ниедно од овие однесувања не е вообичаено во нормални услови. Иако се смета дека понекогаш нилските коњи се склони кон канибализам, такво нешто никогаш не било докажано.
Нилските коњи и луѓето
Првите докази за интеракцијата на луѓето со нилските коњи доаѓаат од цртежите на карпите и гравурите најдени на планините во централна Сахара. Еден таков цртеж на кој е прикажан лов на нилски коњи е пронајден во близина на Џанет, и датира од пред 4000-5000 години. Нилските коњи биле мошне добро познати меѓу Старите Египќани, кои ги сметале за крволочни жители на Нил. Во египетската митологија, Таварет (која имала глава од нилски коњ) била божица заштитничка на бременоста и раѓањето. Нилските коњи биле познати и кај историчарите од антиката. Грчкиот историчар Херодот ги опишал нилските коњи во „Историите“ (напишани отприлика во 440 п.н.е.), а романскиот историчар Плиниј Постариот пишувал за нив во неговата енциклопедија Натуралис Хисториа (напишана околу 77 година).
Нилски коњи во зоолошките градини
Нилските коњи се познати животни во зоолошките градини. Првиот нилски коњ кој бил донесен во зоолошка градина е Обајш, кој пристигнал во лондонската зоолошка градина на 25 мај 1850 година. Тој привлекувал и до 10.000 посетители дневно. Овие животни без проблем се размножуваат во заробеништво. Нивната стапка на раѓање е помала од таа во дивината, меѓутоа ова се должи на тоа што зоолошките градини го ограничуваат размножувањето, бидејќи нилските коњи се прилично големи и скапи животни за одржување. Повеќето нилски коњи кои денес се наоѓаат во зоолошките градини се родени во заробеништво. Во зоолошките градини ширум светот има доволен број на нилски коњи, така што нема потреба од носење нови животни од дивината. Соработката меѓу зоолошките е многу важна за одржување на генетскиот диверзитет. Живеалиштето на нилските коњи во зоолошките градини се состоело од базен со вода и дел со храна. Во 1980-те години, почнуваат да се конструираат живеалишта кои повеќе наликуваат на нивните природни живеалишта. Како најдобро живеалиште се издвојува она во зоолошката во Толедо, каде базенот за нилските коњи собира 360.000 галони вода. Во 1987 година, научниците за првпат снимиле пораѓање под вода како што се случува во природата (во зоолошката во Толедо). Изложбата била толку популарна, што денес нилските коњи се лого на оваа зоолошка градина.
Нилските коњи во културата
Нилските коњи биле познати кај Грците и Римјаните како „ѕверовите од Нил“. Црвен нилски коњ го претставува и египетскиот бог Сет, кој ја претставува мажественоста. Таварет исто така била претставувана како половина нилски коњ. Библиското суштество Бегемот, исто така, е инспирирано од ова животно.
Исто така, нилските коњи се појавуваат и во африканските народни приказни. На пример, таков е случајот со приказната „Како зајакот го убил нилскиот коњ“ на африканското племе Акамба. Во продолжение, нилските коњи се тема и во одредени дела од уметноста: Така, една песна на Томас Стернс Елиот се вика „Нилски коњ“. Нилските коњи се популарни ликови во цртаните филмови, каде најчесто поради нивната дебелина се употребуваат како хумористични ликови. Во Дизниевата Фантазија, нилски коњ-балерина игра на операта „Ла Џоконда“.
Буламасли
Буламасли — драмско село во Егејска Македонија, Република Грција.
Републички пат II-19
Републички пат II-19 (Републикански път II-19) — второкласен пат од републичката патна мрежа на Бугарија кој наполно се протега на територијата на Пиринска Македонија. Има должина од 109,7 км.
Од патот влево и вдесно се одделуваат уште 7 третокласни патишта од Републичката патна мрежа, меѓу кои 2 со трицифрени броеви и 5 со четирицифрени:
1617
1617 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1617 година од новата ера, 617. од вториот милениум, 17. од XVII век и осма од 1610-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7125 и 7126 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6367 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5377 и 5378 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2370.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1617 година се протега во 4253 и 4254, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4313 и 4314 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2160. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1025 и 1027 исламска година.
Сателитски телефон
Сателитски телефон — мобилен телефон кој прима и испраќа сигнал од и до сателит.
Постојат три вида сателити за обезбедување на оваа услуга:
Телефоните кои ги користат леостационарните сателити се со мали димензии и се за рачна употреба додека геостационарните се во форма на куферче и имаат надворешна антена како и посебна слушалка
Компании кои нудат сателитски телефони се: Iridium, InMarSat, GlobaliStar....
Економија на Србија
Економијата на Србија — економија чии приходи се базирааат на услужниот сектор зазимајќи две третини од вкупниот бруто-домашен производ (БДП) и функционира на принципите на слободниот пазар. Номиналниот БДП во 2018 година изнесувал 47,654 милијарди долари, што е 6,814 долари по жител, додека БДП врз основа на паритет на куповната моќ (ППП) изнесувал 112,512 милијарди долари, што е 16,089 долари по глава на жител.
Најсилните сектори во економијата се енергетика, автомобилската индустрија, рударството и земјоделството. Примарен индустриски извоз се автомобили, железо и челик, гума, облека, пченица, овошје и зеленчук, обоени метали, електрични апарати, метални производи, оружје и муниција. Трговијата игра голема улога во српското економско производство. Главните трговски партнери се Германија, Италија, Русија, Кина и соседните балкански земји.
Белград е главен и економски центар на Србија и е дом на повеќето големи српски и меѓународни компании кои работат во земјата, како и Народната Банка на Србија и Белградската берза. Нови Сад е втор по големина град и најважен економски центар по Белград.
Историски преглед
Во доцните 1980-ти, на почетокот на процесот на економска транзиција од планирана економија во пазарна економија, српската економија имала поволна позиција во споредба со повеќето земји од Источниот блок, но таа била сериозно погодено поради Југословенските војни и санкциите на ООН и трговското ембарго за време на 1990-тите Во исто време, земјата доживеа сериозен „одлив на мозоци“. . По соборувањето на Слободан Милошевиќ во 2000 година, Србија поминала низ процес на транзиција кон пазарна економија и доживеала брз економски раст. За време на тој период, српската економија растела 4-5% годишно, просечните плати се зголемиле четирипати, а економските и социјалните можности драматично се подобриле. За време на Големата рецесија, Србија забележала пад на економијата од 3,1% во 2009 година, а по неколкугодишната економска стагнација предкризното ниво на БДП било постигнато само во 2016 година.
Економски раст
Просечниот раст на српскиот БДП во последните пет години бил скромен 1,3% на годишно ниво. Структурата на БДП по сектори во 2015 година била : услуги 67,1%, индустрија 25,2%, земјоделство 7,7%.
Јавни финансии
Јавниот долг на Србија во однос на БДП од 2000 до 2008 година се намалил за 140,1 процентен бод, а потоа започнал повторно да се зголемува, додека владата се бори со ефектите од светската финансиска криза во 2008 година. Во 2017 година, јавниот долг изнесувал 61,5% од БДП.
Српските девизни резерви биле значително зголемени во периодот од 2000 до 2009 година, кога изнесувале 10,6 милијарди евра и оттогаш останале на тоа ниво.
Валута и инфлацијата
Официјалната валута во Србија е српскиот динар и нејзината најраната употреба датира од 1214 година.
Србија историски се борела со високата инфлација, особено за време на 1980-тите и 1990-тите. Во 1992 и 1993 година доживеала период на хиперинфлација кој траела вкупно 25 месеци. Во 1993 година, месечната стапка на инфлација изнесувала неверојатни 313 милиони проценти. Од почетокот на 2000 година стапката на инфлација е стабилизирана и во последните неколку години бележи релативно ниско ниво на инфлација.
Странски директни инвестиции
Привлекувањето на странските директни инвестиции е поставено како приоритет за владата на Србија, која обезбедува финансиски и даночни олеснувања за компании кои сакаат да инвестираат. Водечките земји-инвесори во Србија се: Италија, САД, Австрија, Норвешка, Грција и Германија. Поголемиот дел од СДИ влегле во автомобилската индустрија, индустријата за храна и пијалаци, машините, текстилот и облеката.
Фирмите со син-чип кои инвестираат во производствениот сектор се: Фијат Крајслер Автомобили, Ро̀берт Бош ГмбХ, Мишлен, Сименс, Панасоник, Континентал АГ, Шнајдер Електрик, Филип Морис, ЛафаргеХолцим, Пепсико, Кока-Кола, Карлсберг и други. Во енергетскиот сектор, руските енергетски гиганти, Лукоил и Гаспром направиле големи инвестиции. Финансискиот сектор привлекол инвестиции од италијански банки како Интеса Санпаоло и УниКредит, Кредит Агрикол и Сосиете Женерал од Франција, Ерсте Банка и Рајфајзен од Австрија, ИКТ и телекомуникациите забележале инвестиции од страна на Микрософт, Теленор, Телеком Австрија. Во малопродажниот сектор, најголемите странски инвеститори се холандскиот Ahold Delhaize, германскиот Метро АГ и Шварц Групе, грчкиот Верополос и хрватскиот Агрокор.
Надворешна трговија
Србија има договори за слободна трговија со странски земји и трговски блокови.
Србија потпишала договор за слободна трговија со Европската унија во 2008 година, со што се овозможило извоз на сите производи што потекнуваат од Србија без царински и други давачки. За ограничен број на производи (говедско месо, шеќер и вино), годишните увозни квоти остануваат во сила. Почнувајќи од 2016 година, земјите на ЕУ биле најголемите трговски партнери на Србија со 64,4% од вкупната надворешно-трговска размена на земјата.
Србија е член на ЦЕФТА за овозможување извоз на сите производи што потекнуваат од Србија без царински и други давачки до соседните земји: Албанија, Босна и Херцеговина, Македонија, Молдавија, Црна Гора и Косово [26]. Во 2016 година, земјите од ЦЕФТА беа вториот најголем трговски партнер на Србија.
Српскиот договор за слободна трговија со Русија бил имплементиран од 2000 година; за ограничен број на производи, годишните увозни квоти остануваат во сила. Договорот за слободна трговија со Турција се спроведува од 2010 година. Трговијата со Соединетите Американски Држави се води според Генерализираниот систем на преференции (ГСП) со преференцијален влез без царина за околу 4.650 производи.
Земјоделство
Србија има многу поволни природни услови (земја и клима) за различно земјоделско производство. Има 5,056,000 херктари земјоделско земјиште (0,7 ха по глава на жител), од кои 3,294,000 ха е обработливо земјиште (0,45 ха по глава на жител). Во 2016 година, Србија извезела земјоделски и прехранбени производи во вредност од 3,2 милијарди долари, а соодносот на извозот-увозот изнесувал 178%. Земјоделскиот извоз претставува повеќе од една петтина од сите продажби на Србија на светскиот пазар. Србија е еден од најголемите снабдувачи на замрзнато овошје во ЕУ (најголем на францускиот пазар, а втор по големина на германскиот пазар). Земјоделското производство е најистакнато во Војводина на плодната Панонска низина. Други земјоделски региони се Мачва, Поморавлее, Тамава, Расина и Јабланица. Во структурата на земјоделското производство 70% е од производството на полето на култури, а 30% од производството на добиток. Србија е втор по големина производител на сливи во светот (582.485 тони, втора по Кина), втора по големина по малини (89.602 тони, втора по Полска), а исто така е значаен производител на пченка (6.48 милиони тони, рангирана на 32. место во светот) и пченица (2,07 милиони тони, на 35 место во светот). Други важни земјоделски производи се: сончоглед, шеќерна репка, соја, компир, јаболко, свинско месо, говедско месо, живина и млечни производи.
Во Србија има 56.000 хектари лозови насади, кои произведуваат околу 230 милиони литри вино годишно. Најпознатите лозарски региони се наоѓаат во Војводина и Шумадија.
Енергетика
Енергетскиот сектор е еден од најголемите и најважните сектори во економијата на земјата. Србија е нето-извозник на електрична енергија и увозник на клучни горива (како што се нафтата и гасот).
Србија има изобилство на јаглен и значителни резерви на нафта и гас. Српските резерви со 5,5 милијарди тони јаглен лигнит се 5-тиот најголеми во светот (втор во Европа, по Германија). Јагленот се наоѓа во две големи депозити: Колубара (4 милијарди тони резерви) и Костолац (1,5 милијарди тони). И покрај тоа што се мали во светски рамки, српските ресурси за нафта и гас (77,4 милиони тони еквивалент на нафта и 48,1 милијарди кубни метри, соодветно) имаат одредено регионално значење бидејќи се најголеми во регионот на поранешна Југославија, како и на Балканот (со исклучок на Романија). Речиси 90% од откриените нафта и гас се наоѓаат во Банат, а тие нафтени и гасни полиња се по големина меѓу најголемите во Панонскиот басен, но се просечни на европско ниво.
Производството на електрична енергија во 2015 година во Србија изнесувало 36,5 милијарди киловат-часови (KWh), додека конечната потрошувачка на електрична енергија изнесувала 35,5 милијарди киловат-часови (KWh). Најголем дел од произведената електрична енергија доаѓа од термоелектраните (72,7% од целата електрична енергија) и во помала мера од хидроелектраните (27,3%). Постојат 6 термоцентрали на лигнит со инсталирана моќност од 3.936 MW; од кои најголем е Никола Тесла 1 со 1.502 MW и Никола Тесла 2со 1.160 MW и во Обреновац. Вкупната инсталирана моќност на 9 хидроелектрани е 2.831 MW, од кои најголем е Хидроелектрана Ѓердап I со капацитет од 1.026 MW. Освен тоа, постојат термоцентрали со мазут и гас со инсталирана моќност од 353 MW. Целото производство на електрична енергија е концентрирано во Електростопанство на Србија (ЕПС), јавно претпријатие за електрична енергија.
Сегашното производство на нафта во Србија изнесува повеќе од 1,1 милион тони на нафта и задоволува околу 43% од потребите на земјата, додека остатокот се увезува. Националната нафтена компанија Нафтена индустрија на Србија (НИС), во 2008 година била купена од Гаспром Нефт. Компанијата ја има завршено модернизацијата на нафтената рафинерија во Панчево од 700 милиони долари (капацитет од 4,8 милиони тони) и во моментов е во средината на претворање на нафтената рафинерија во Нови Сад во само рафинерија. Исто така, функционира мрежа од 334 бензински пумпи во Србија (74% од домашниот пазар) и дополнителни 36 станици во Босна и Херцеговина, 31 во Бугарија и 28 во Романија. Има 155 километри нафтоводи што ги поврзуваат рафинериите Панчево и Нови Сад како дел од транснационалниот нафтовод Адрија.
Србија е во голема мера зависна од странски извори на природен гас, со само 17% од домашното производство (вкупно 491 милиони кубни метри во 2012 година), а остатокот се увезува, главно од Русија (преку гасоводи преку Украина и Унгарија). Јавното претпријатие Србијагас управува со системот за транспорт на природен гас кој опфаќа 3.177 километри и регионалните гасоводи и 450 метри кубни метри подземно складиште за гас во Банатски двор.
Индустрија
Индустријата е сектор на економијата, кој бил најтешко погоден од санкциите и трговското ембарго на ООН и бомбардирањето на НАТО во текот на 1990-тите и транзицијата кон пазарна економија во текот на 2000-тите. Индустриското производство забележало драматично намалување: во 2013 година се очекувало да биде само половина од онаа од 1989 година. Главните индустриски сектори вклучуваат: автомобилска индустрија, рударство, обоени метали, преработка на храна, електроника, лекови, облека. Србија има 14 слободни економски зони од септември 2017, во кои се реализираат многу странски директни инвестиции.
Во автомобилската индустрија (со Fiat Chrysler Automobiles како претходник) доминира кластерот кој се наоѓа во Крагуевац и неговата околина и придонесува за извоз со околу 2 милијарди долари. Рударската индустрија во Србија е релативно силна: Србија е 18-тиот најголем производител на јаглен (7-ми во Европа) извлекувајќи големи депозити во Колубара и Костолац. Исто така е 23-тиот најголем производител на бакар во светот (трет во Европа), кој е извлечен од Бор, голем домашен производител на бакар. Значајно злато се развива околу Мајданпек. Србија, всушност, произведува паметни телефони наречени Теслини паметни телефони.
Прехранбената индустрија е добро позната и на регионално и на меѓународно ниво и е една од силните точки на економијата. Некои од светските имиња на брендови воспоставиле свое производство во Србија: Пепсико и Нестле во прехранбениот сектор; Кока-Кола (Белград), Хајнекен (Нови Сад) и Карлсберг (Бачка Паланка) во прехранбената индустрија; Нордзакер во индустријата за шеќер. Српската електронска индустрија го имала својот врв во 1980-тите години, а индустријата денес е само една третина од она што претставувала тогаш, но е сведок на заживување во последната деценија со инвестиции на компаниите како Сименс (турбини на ветер) во Суботица, Панасоник уреди за осветлување) во Свилајнац и Горење (електрични апарати за домаќинство) во Ваљево . Фармацевтската индустрија во Србија се состои од десетина производители на генерички лекови, од кои Хемофарм во Вршац и Галеника во Белград, сочинуваат 80% од производството. Домашното производство се среќава со над 60% од локалната побарувачка.
Телекомуникации и ИТ индустријата
Фиксни телефонски линии поврзуваат 89% од домаќинствата во Србија, а со околу 8,82 милиони корисници бројот на мобилните телефони го надминува вкупното население на Србија за 25%. Најголем мобилен оператор е Телеком Србија со 4.06 милиони претплатници, по што следуваат Теленор со 2.73 милиони корисници и Вип Мобиле со околу 2.03 милиони. Околу 58% од домаќинствата имаат фиксни (немобилни) интернет-врски, додека 67% се обезбедени со платежни телевизиски услуги (т.е. 38% кабелска телевизија, 17% IPTV и 10% сателитска). Транзицијата на дигитална телевизија е завршена во 2015 година со DVB-T2 стандард за пренос на сигнали.
Српската ИТ индустрија брзо се развива и се менува. Во 2017 година, извозот на ИТ услуги достигнало 1,1 милијарда долари. Со 6.924 компании во ИТ секторот (податоци за 2013 година), Белград е еден од центрите за информатичка технологија во овој дел од Европа, со силен раст. Центарот за развој на Мајкрософт, кој се наоѓа во Белград, бил во времето на своето основање петти ваков центар во светот. Многу светски ИТ компании го избираат Белград како регионален или европски центар, како што се Intel, Dell, Huawei, NCR. Овие компании ги искористиле големите инженери во Србија и релативно ниските плати.
Големите инвестиции на глобалните технолошки компании како Мајкрософт, типични за 2000-тите, се затворени од сè поголемиот број домашни почетни бизниси кои добиваат финансиски средства од домашни и меѓународни инвеститори. Она што ги донело компаниите како Мајкрософт на прво место бил голем базен на талентирани инженери и математичари. Во самото прво тримесечје од 2016 година, повеќе од 65 милиони американски долари биле подигнати од српските стартапи, вклучувајќи 45 милиони долари за Седум мостови (фирма за биоинформатика) и 14 милиони американски долари за Васт (фирма за анализа на податоци). Некои од најуспешните стартапи се Нордеус, кој бил основан во Белград во 2010 година и е инвеститор на Top Eleven Football Manager, играна од над 20 милиони луѓе.
Туризам
Туристичкиот сектор изнесувал малку повеќе од 1% од БДП во 2016 година. Туризмот во Србија вработува околу 75.000 луѓе, околу 3% од работната сила во земјата. Девизните приходи од туризмот во 2017 година се проценети на 1,44 милијарди долари.
Србија не е одредиште за масовен туризам, но сепак има различни видови туристички понуди. Во 2017 година, вкупно 3 милиони туристи биле регистрирани во сместувачките капацитети, од кои околу 1,5 милиони биле странски.
Туризмот главно е фокусиран на планините и бањите на земјата, кои најмногу ги посетуваат домашните туристи, како и Белград, кој е најпосакуван избор на странски туристи. Најпознати планински одморалишта се Копаоник, Стара Планина и Златибор. Исто така, постојат многу бањи во Србија, од кои најголема е Врњачка Бања, Соко Бања и Бања Ковиљача. Во Белград се разви туристички туризам и конференциски туризам (кој го посетиле 835.791 странски туристи во 2017 година, повеќе од половина од сите меѓународни посети во земјата) и во помал степен Нови Сад. Другите туристички понуди што ги нуди Србија се природни чуда како што се Ѓавоља Варош, христијанско поклонение кај многуте православни манастири низ целата земја и крстарење долж Дунав. Во Србија се одржуваат неколку меѓународно популарни музички фестивали, како што е ЕГЗИТ (со 25-30.000 странски посетители кои доаѓаат од 60 различни земји) и фестивалот Гуча.
Сообраќај
Србија има стратешка местоположба за транспорт, бидејќи низ земјата поминува Голема Морава, и претставува далеку најлесниот пат на копнено патување од континентална Европа до Мала Азија и Блискиот Исток.
Српската патна мрежа го носи најголемиот дел од сообраќајот во земјата. Вкупната должина на патиштата е 45.419 км, од кои 782 км се „државни патишта од класа I“ (т.е. автопати); 4.481 км се „државни патишта од класа Иб“ (национални патишта); 10.941 км се „државни патишта од класа II“ (регионални патишта) и 23.780 км се „општински патишта“. Патичната мрежа, со исклучок на поголемиот дел од патиштата од класа Iа, е со релативно понизок квалитет од западноевропските стандарди поради недостаток на финансиски средства за нивно одржување во последните 20 години.
Во тек се изградба на 124 километри автопати: две делници долги 34 километри од автопатот А1 (од јужниот дел на Лесковац до Бујановац), сегмент од А2 оддалечен од 67 километри (помеѓу Белград и Љиг) и 23 километри на А4 источно од Ниш до бугарската граница. Речиси секое место во земјата е поврзано со автобус, од најголемите градови до селата; покрај тоа, постојат меѓународни правци (главно во земјите од Западна Европа со голема српска дијаспора). На патиштата, домашни и меѓународни, опслужуваат повеќе од 100 автобуски компании, од кои најголеми се Ласта и Ниш-Експрес. Од 2015 година, имало 1.833.215 регистрирани патнички автомобили или 1 патнички автомобил за 3.8 жители.
Србија има развиен внатрешен воден транспорт бидејќи има 1.716 километри пловни внатрешни водни патишта (1.043 километри од пловни реки и 673 километри пловни канали), кои речиси се наоѓаат во северна третина од земјата. Најважниот внатрешен воден пат е Дунав (дел од Пан-европскиот Коридор VII). Други пловни реки ги вклучуваат Сава, Тиса, Бегеј и Тамиш, од кои сите ја поврзуваат Србија со Северна и Западна Европа преку каналот Рајна-Мајна-Дунав и Северното Море, кон Источна Европа преку патиштата Тиса, Бегеј и Дунав до Црно Море, и до Јужна Европа преку реката Сава. Повеќе од 2 милиони тони товар биле транспортирани на српските реки и канали во 2016 година, додека најголеми речни пристаништа се: Нови Сад, Белград, Панчево, Смедерево, Прахово и Шабац.
Работна сила
Во 2015 година работната сила била проценета на 3,1 милиони; 19,4% работеле во земјоделството, 24,4% во индустријата и 56,2% во услугите. Стапката на невработеност е двоцифрена низ посткомунистичката ера, достигнувајќи врв на околу 25% за време на раните 2000-ти години. Од тогаш, стапката значително се намалила, со создавање на нови работни места во примарно приватниот сектор, достигнувајќи 14,7% во 2017 година.
Забелешка: областите во сина боја на мапата имале стапка на невработеност во 2016 година - под 10%, портокалово во опсег од 10% - 15%; и црвено - 15% и повеќе.
Според последниот годишен извештај на Заводот за статистика на Република Србија, нето просечната месечна плата во јануари 2019 година изнесувала 54.521 српски динари или 460 евра.
Забелешка: областите во виолетова на картата имале нето просечна месечна плата во 2019 година - 450 евра и повеќе, сина во опсег од 400 до 450 евра; портокалово во опсег од 350 до 400 евра и црвено - под 350 евра.
Регионални економии
Списокот ги вклучува статистичките региони на Србија според БДП и БДП по глава на жител во 2017:
Хелвезик
Хелвезик (Helvesiek) — општина во округот Ротенбург, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија.
Местоположба
Општината се наоѓа помеѓу Шесел и Зитензен.
Соседни општини
Општината се граничи со следниве општини:
Медат Куртовски
Медат Куртовски (р., ) — македонски професор по англиски јазик и политичар од редовите на СДСМ. Тој моментално е градоначалник на Општина Маврово и Ростуше.
Образование и наставна кариера
Своето основно образование го завршил во родното село во ОУ „Блаже Конески“. Средно образование завршил во ЦСНО „Здравко Чочковски“ во Могорче. Дипломирал на насоката англиски јазик и книжевност на Филолошкиот факултет при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. После завршување на факултетот работел како професор по англиски јазик во повеќе основни училишта.
Политички живот
На локалните избори во 2017 година бил избран за градоначалник на Општина Маврово и Ростуше. На 17 октомври 2021 година, за време на локалните избри, Куртовски победил во првиот круг и станал градоначалник на Општина Маврово и Ростуше. Тој ја претставувал коалицијата „Најдоброто за мојата општина“ предводена од СДСМ.
Приватен живот
Медат Куртовски е оженет и е татко на две деца.
Пешадија
Пешадијата е род во војската кој опфаќа војници кои се борат претежно на нозе, највеќе со лично оружје и оперираат во рамките на организирани воени едници. Тие можат да пристигнат на сцената на воените дејствија на различни начини и да бидат групирани на чети, или пак да дејствуваат како партизани.
Женевски автосаем
Првиот Женевски автосаем е одржан во 1905 г., и оттогаш ги има изложено сите поважни модели на возила со внатрешно согорување во историјата на автомобилот, како и гасни и парни автомобили во раните години. Главни атракции на саемот честопати се егзотичните суперавтомобили. На овој настан се најавуваат прототипови, нова опрема, важни технички откритија, меѓународни партнерства и социо-политички проблематики. Светските автопроизводители го сметаат овој саем за неутрално и рамноправно место за изложување, особено бидејќи Швајцарија нема своја автоиндустрија.
Макопсе (река)
Макопсе е река во областа Лазаревски во градот Сочи. Должината на реката е 12 км, сливното подрачје е 37,7 км².
Хидроним
Хидронимот доаѓа од спојувањето на зборовите мэкъу, што значи сено и псы - река, односно „сено река“. Според една верзија, за време на поплавата, многу сува трева плови покрај реката од крајбрежните ливади.
Географија и хидрологија
Реката Макопсе е формирана на западната падина на Велики Кавказ на сливот на три реки: Џималт, Кумиштепе и Гумиштепе. На устието на реката се наоѓа истоименото село Макопсе, во горниот тек селото Наџиго. Во Црното Море се влева типична планинска река. Храна снег, дожд, под земја. На реката и нејзините притоки има каскада од 15 водопади „Серенада на љубовта“, високи од 5 до 38 метри. Флората долж бреговите на реката одговара на висинската зона на регионот на Црното Море: во горниот тек преовладуваат иглолисни шуми, потоа широколисни шуми доаѓаат да ги заменат, а суптропските елементи се присутни на устието.
NGC 7378
NGC 7378 — спирална галаксија во соѕвездието Водолија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7378 се споменува и како MCG -2-58-5.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7378 е од видот SBab. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,9 m/лм2. NGC 7378 има привидни димензии од 1,5' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 22 ч 47 м 47,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -11° 49' 0"". Положбениот агол на објектот е во износ од 175°.
Други поделби
Проучување на NGC 7378 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 69734. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 303; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5815. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 826.
Величествениот султан (ТВ-серија)
Во Македонија, серија се прво емитуваше на Канал 5 (2011-2014), а потоа на Телевизија Алфа (2022). Гласови во македонска синхронизација: Владо Јовановски (Сулејман), Билјана Беличанец-Алексиќ (Хурем), Кирил Псалтиров, Марија Кондовска, Рубенс Муратовски (Ибрахим), Бедија Беговска, Трајанка Илиева, Гордана Ендровска (Нигар), Лазе Манасковски, Сашко Коцев, Сабина Ајрула-Тозија (Афифе), Анастас Тановски, Јордан Симонов, Изабела Новотни...
Синопсис
На возраст од 26 години, кога започнува неговото владеење, Сулејман решава да изгради империја помоќна од онаа на Александар Велики и да ги направи Османлиите непобедливи. Во текот на неговото 46-годишно владеење, стекнал слава како најголем освојувач и владетел на Истокот и Западот.
Веста за наследувањето на престолот, Сулејман ја примил во 1520 година додека бил на лов. Тој не ни сонувал дека ќе стане еден од најголемите владетели во историјата. Оставајќи ги својата миленичка Махидевран и својот син Мустафа во Маниса, тој заедно со неговиот сопатник Ибрахим, тргнува кон Топкапи палатата во Истанбул за да го преземе престолот.
Сезона 1
Кога Александра пристигнува во палатата на Величествениот Султан Сулејман, таа учи една лекција: Ако стане миленичка и роди машко дете ќе ја добие титулата Султанка и ќе може да владее со светот. Со цел да го привлече вниманието на Величествениот, кога тој поминува покрај робинките од харемот кои треба да се поклонат и да ја наведнат главата, таа го извикува неговото име а потоа се онесвестува во неговите раце. Следниот ден се организира забава каде што робинките танцуваат за Султанот и онаа девојка која ќе го привлече неговото внимание и го добие виолетовото марамче оди на халвет (средба) со него. Александра е таа која го маѓепсува Султанот и станува негова миленичка. Величествениот и дава ново име, Хурем. Потоа таа станува муслиманка.
Махидевран Султан, мајката на Принцот Мустафа, синот на Величествениот, станува опсесивно љубоморна на Хурем. Обвинувајќи ја Хурем за својот сопствен абортус, Махидевран ја претепува Хурем. Сулејман е тотално разочаран од Махидевран кога дознава што се случило.
За време на походот против Белград убиен е сопругот на Викторија кога тие двајца се обидуваа да избегаат. Викторија (подоцна Садика) оди во Истанбул со цел да се одмазди.
Хурем забременува со нејзиниот прв син, Принцот Мехмет. Еден ден, Величествениот ја повикува Хурем во нејзината одаја на вечера. Махидевран Султан наредува да се стави отров во благото кое треба да се послужи после вечерата. Хурем јаде од слатките и потоа почнува да и станува лошо. Величествениот веднаш повикува лекар и Хурем успева да се спаси, заедно со бебето. Гневот на Сулејман кон Махидевран уште повеќе се зголемува.
Хурем забременува со нејзината единствена ќерка, Михримах Султан. Една од миленичките на Величествениот, Ајше хатун, ја навредува Хурем. Хурем полна со бес и се заканува дека ќе ја убие. Садика ја убива Ајше бидејќи Ајше имаше сомнежи дека Садика крие нешто, но бидејќи Хурем и се закануваше на Ајше дека ќе ја убие, сите мислат дека Хурем е таа која го сторила тоа. Сулејман ја протерува Хурем во старата палата. Ибрахим и вели на Хурем дека таа може повторно да се врати назад во Топкапи палатата но доколку се согласи да побара прошка од Махидевран. Хурем прво одбива, но потоа се согласува.
Хатиџе Султан (сестрата на Величествениот) се заљубува во Ибрахим ага (најдобриот пријател на Величествениот и чувар на неговата одаја). Потоа Ибрахим станува Голем Везир на Османлиското Царство. Ибрахим Паша стапува во брак со Хатиџе Султан. Хурем раѓа уште едно машко дете, Принцот Селим. Потоа Сулејман оди на лов со Мустафа, Хурем и Мехмет но не и Махидевран. Хатиџе е бремена а во меѓувреме има јаничарски бунт и додека се обидува да се спаси, таа го губи своето бебе.
Лео, поранешниот вереник на Хурем, дознава каде е Хурем и станува кралски сликар со цел да биде поблиску до неа. Ибрахим-паша го открива нивното минато. Ибрахим ѝ вели на Хурем со сопствени раце да го отруе Лео или во спротивно ќе му раскаже се на Величествениот.
Сулејман е во градината на палатата на Ибрахим и Хатиџе. Додека Сулејман ужива јадејќи грозје, Садика доаѓа со чаша шербет на послужавник под кого има скриен нож. Во меѓувреме, Хурем плаче давајќи му на Лео отровен локум. Садика го става ножот под гркланот на Сулејман.
Сезона 2
Пред Садика да го убие Сулејман, Сулејман успева да се спаси и наредува да ја фрлат во зандана. Потоа таа е убиена од страна на Насух-ефенди кој е прогласен за виновен бидејќи тој ја довел неа во палатата на Величествениот и убиството на Садика е неговата казна. Хурем раѓа уште едно машко дете, принцот Бајазит.
Шпанската принцеза Изабела Фортуна и нејзината слугинка се киднапирани од страна на турските пирати но потоа се продадени на Величествениот. Принцезата и нејзината слугинка живеат во ловечката палата. Величествениот сака да ја искористи принцезата за политички цели. Изабела се обидува неколкупати да избега но не успева. Хурем е љубоморна и ѝ се заканува на принцезата. Хурем ѝ помага за да избега, но за тоа дознава Ибрахим-паша и планот на Хурем пропаѓа. Изабела се заљубува во Сулејман, доаѓа во харемот и станува негова миленичка. Хурем со помош на Нигар калфа и Ѓул-ага успева да се ослободи од неа.
Во меѓувреме, Бали-бег се заљубува во еврејката Армин. Нивната врска е против вољата на таткото на Армин и потоа таа го напушта градот. Кога се враќа, таа заболува од смртна болест. Бали-бег се венчава со неа и тие го добиваат благословот од таткото на Армин. Следниот ден Армин умира.
Хатиџе раѓа момче, но додека го дои таа случајно го загушува. Потоа ја напушта својата палата и заминува во Едрене со цел да се опорави. Додека таа е таму, Ибрахим спие со Нигар калфа но потоа и наредува да замине во Топкапи палатата. Ибрахим заминува на поход и Хатиџе ја повикува Нигар повторно да се врати во нејзината палата. Кога Ибрахим ќе се врати, Нигар ќе се обиде да изврши самоубиство, но Ибрахим ја спасува.
Хатиџе повторно останува бремена. Махидевран и го дава дневникот на Величествената кој припаѓа на Лео, кој Ѓулшах го зема од дворот кога Хурем го фрла со цел да се ослободи од него. Величествената ја повикува Хурем во нејзината одаја но додека разговараат, Величествената се онесвестува. Хурем повикува помош и се обидува да го земе дневникот. Кога Даје хатун го гледа тоа веднаш го зема пред Хурем тоа да го стори. Потоа Даје и го дава дневникот на Величествената и таа го користи него за да направи Хурем засекогаш да си замине од палатата. Со цел да се спаси, Хурем и нуди имот на Даје што таа прво не го прифаќа но потоа одлучува да го прифати во замена за дневникот. Даје и го дава дневникот на Хурем. Кога Величествената оди во одајата на Хурем, Хурем со големо задоволство и пред нејзини очи го фрла дневникот во оган уништувајќи го единствениот доказ за поранешната врска помеѓу неа и Лео.
Хурем разговара со Сулејман и му вели дека не може да направи добротворна работа бидејќи таа е робинка. Сулејман ја ослободува и вечерта кога тој оди во нејзината одаја за да ја повика да спие со него, таа му вели дека не може да спие со него бидејќи е слободна жена и грев е ако таа спие со него без да бидат венчани. Сулејман дава наредба Хурем да ја напушти палатата и да оди во друга палата. Една вечер, Величествената му наредува на Ибрахим да му направи стапица на Хурем со цел да ја убие но Бали бег ја спасува. Сулејман ја враќа назад во Топкапи палатата и потоа се венчава со неа.
После венчавката, Хурем и Сулејман одат во одајата кај Величествената со цел да ја соопштат убавата вест. Хурем оди да и бакни рака но таа одбива. Величествената го покажува своето незадоволство и се онесвестува во рацете на Сулејман. Махидевран е исто така шокирана од оваа вест.
За време на церемонијата, Ибрахим е погоден со отровна стрела. Хурем се плаши дека за тоа ќе ја обвинат неа бидејќи таа испрати човек со цел да го убие Ибрахим но во последен момент се откажа кога ја виде Хатиџе вознемирена. Напаѓачот кој стрелаше во Ибрахим е испратен од Бехрам Паша. Поради тоа што Ибрахим е отруен, Нигар, Насух-ефенди и Сумбуљ ага го носат Ибрахим во една пештера со лековита вода. Хатиџе е многу загрижена затоа што мисли дека Ибрахим ќе умре.
Махидевран бесна оди до одајата на Сулејман и бара од стражарите да најават кај Величествениот дека е тука, но Сулејман одбива велејќи дека е зафатен. Таа ја бара нејзината слобода и сака преостанатиот живот да го помине како слободна жена, меѓутоа Сулејман одбива. Потоа таа му вели да ја испрати во прогонство заедно со нејзиниот син, а тој и одговара дека таа може да замине, но нејзиниот син останува во палатата. Мустафа го убедува својот татко да ги испрати него и нејзината мајка во палатата во Едрене.
Ибрахим се заљубува во Нигар бидејќи таа цело време се грижеше за него со цел да го излекува. Хатиџе одлучува да ја омажи Нигар со Насух-ефенди. Нигар не е задоволна со оваа венчавка бидејќи таа е заљубена во Ибрахим паша. На нејзината прва брачна ноќ, во нејзината одаја влегува Ибрахим паша и таа е изненадена кога го гледа него. Ибрахим и раскажува дека тој имаше договр со Насух-ефенди и затоа од сега па натаму тој ќе биде заедно со неа. Нигар е среќна поради овој пресврт којшто се случи.
Во меѓувреме, Хатиџе раѓа близнаци, едно момче и едно девојче (Хуриџихан и Осман). Ибрахим е среќен но и изненаден кога ги гледа неговите две бебиња во неговите раце. Нигар не е задоволна од тоа.
Времето поминува и на возраст од 17 години, Мустафа се враќа во палатата за да се види со својот татко пред да замине да управува со некоја област.
Додека Величествениот е на поход, Величествената и Махидевран кројат планови со цел да се ослободат од Хурем. Величествената и наредува на робинката Фатма да зборува меѓу останатите робинки во харемот дека Хурем е виновна бидејќи тие не зеле плата. Една од робинките ја навредува Хурем а Хурем и се заканува дека ќе и го пресече јазикот. Величествената наредува на таа робинка да и се пресече јазикот за Хурем да биде обвинета за тоа. Потоа една девојка е невино обвинета за кражба на пари и кога добива казна, одлучува да се самоубие. По наредба на Величествената, Фатма го прави последниот чекор со тоа што ги предизвикува девојките да ја убијат Хурем. Повеќето девојки се упатуваат кон одајата на Хурем со цел да ја запалат. Даје хатун пристигнува заедно со стражарите и во последен момент ја спасува Хурем, иако робинките успеале да и го изгорат лицето. Величествената ја разрешува Даје хатун од нејзината должност.
Кога Величествениот се враќа назад од поход и дознава за се што се случило, тој и дава лекција на Величествената за тоа дека таа не може да го доведе харемот во ред. Величествениот е исто така многу лут на Ибрахим бидејќи тој не му го предал писмото кое Хурем го испратила додека тие беа на поход, но Ибрахим му вели дека не сакал да се грижи и дека тој веќе му имал дадено наредби на Даје и Нигар за заштита на Хурем уште кога Величествениот го направи одговорен за нејзиниот живот. Величествениот повторно ја враќа Даје на старата должност.
Хурем и Махидевран се караат откако Ѓулшах ја добива позицијата на Даје и Махидевран се обидува да и удри шамар на Хурем. Во тој момент доаѓа Величествениот и и наредува на Махидевран да и се извини на Хурем по што Махидевран плачејќи се враќа во нејзината одаја. Кога Мустафа дознава што се случило веднаш оди во одајата на Хурем за да разговара со неговиот татко и Мустафа зборува за тоа како Хурем манипулира со него по што Сулејман бесен му вели на Мустафа да се врати во својата одаја. Мустафа речиси ја губи поддршката на својот татко кога тој не сака да оди заедно со него на петочната молитва, но на крајот Ибрахим успева да го убеди.
Хурем има караница со Мустафа по што Сулејман вели дека Мустафа е во право а не Хурем. Хурем е разочарана и незадоволна.
Мустафа се заљубува во една робинка по име Нора (подоцна Ефсун) и таа останува бремена од него. Мустафа не знае дека Ефсун работи за Хурем. Ефсун има наредба да го отруе Мустафа. Таа го става отровот во неговата храна и после првиот залак којшто го јаде Мустафа таа се покајува и ја турка масата за да се истури храната. Мустафа се разболува а Махидевран заклучува дека зад сето тоа стои Хурем.
Фатма ја обвинува Ефсун дека работи за Хурем и затоа Махидевран и вели на Ефсун да и открие некоја тајна за Хурем. Ефсун ја прашува Хурем дали таа има некој друг план а Хурем и вели да ѝ каже на Махидевран за аферата на Ајбиге и Бали бег, за Мустафа и Махидевран да бидат повредени. Кога Ајбиге тргнува на пат кон својата татковина заедно со Бали бег, Хурем, користејќи ја Ефсун и дава наредба да каже дека тие двајца избегале и дека никогаш повеќе нема да се вратат. Махидевран му го пренесува ова на Сулејман кој дава наредба да ги најдат и да ги вратат назад.
Џихангир, најмалиот син на Хурем и Сулејман се разболува но таа не му кажува на Сулејман за тоа за да не се грижи, но потоа кога гледа дека состојбата не му се подобрува, заедно со Сулејман повикуваат лекар. Лекарот ги информира дека кај Принцот започнува да се развива грпка и дека треба да се обидат да го спречат тоа со физиотерапија додека тој е сè уште бебе. Џихангир се подобрува иако не може целосно да се опорави. Сулејман добива срцев удар. Махидевран е свесна дека Сулејман е на работ на смртта и дека доколку се случи најлошото, нејзиниот син Мустафа ќе биде новиот Султан и затоа таа се обидува да го убеди Мустафа да преземе мерки на претпазливост со неговите браќа за што Мустафа одбива. Потоа таа разговара со Ѓулшах и и вели дека кога Мустафа ќе седне на престолот, таа ќе биде Величествена и дека ќе управува со харемот. Сето ова го слуша Величествената и со цел да ги заштити децата на Хурем, ги испраќа во палатата на Хатиџе. Хурем е подготвена да се отруе заедно со нејзините деца доколку Сулејман умре. За среќа, Сулејман се буди, Хурем уште помоќна се враќа назад во Топкапи палатата а плановите на Махидевран не се исполнија.
Во меѓувреме, Бали бег се враќа назад во палатата и му ја кажува целата вистина на Сулејман пред Мустафа и Ибрахим. Сулејман му вели на Мустафа тој да одлучи за судбината на Бали бег. Прво Мустафа одлучува Бали бег да се погуби но кога ќе дојде денот да се изврши неговата смртна казна, тој се премислува. Бали бег бара разрешување од неговата должност и се враќа во својата татковина. Ајбиге се враќа назад во Крим.