cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Амур
Течение
Во следниот дел од течението, Амур прави лак во источен правец, а потоа пак свртува на југоисток, каде се спојува со реката Буреја. Во следниве 250 км нема ниедна значајна притока, за потоа кај кај Тунгџанг да му се приклучи најголемата притока — Сунгхуа (Сунгари). Тука врти на североисток и тече кон Хабаровск, каде се спојува со реката Усури и повеќе не ја исцртува државната граница. Одовде Амур добива впечатливо расплетено течение, одејќи на север-североисток низ широка долина во источна Русија, каде минува низ градовите Амурск и Комсомолск на Амур. По околу 200 км долината се стеснува и тече на север низ рамничарски предели кај утоката Амгун. Набргу реката нагло свртува на исток и навлегува во естуар кај Николаевск на Амур. По околу 20 км се влева во Татарскиот Проток (Охотско Море) помеѓу континентална Русија и островот Сахалин.
Хидрологија
Просечниот годишен истек на реката се движи од 6.000 м3/с (1980) до 12.000 м3/с (1957), што дава просек од 9.819 м3/с (310 км3) по година. Откога започнале мерењата, Амур бил најполноводен во октомври 1951 г. со 30.700 м3/с, најмалку вода е забележана во март 1946 г. со само 514 м3/с.
Течејќи низ североисточна Азија во должина од 4.444 км, од планините на североисточна Кина до Охотското Море (кај Николаевск на Амур), Амур има мошне впечатлив слив составен од пустински предели, степи, тундри и тајги.
Историја и значење
По течението на реката во минатото постоеле две геополитички целини, наречени Надворешна (Приамурје) и Внатрешна Манџурија. По реката се наречени кинеската покраина Хејлунгѓанг (на јужниот брег) и Амурската област (на северниот). Манџурците исто така ја нарекувале „Црна Река“ (Сахалијан ула) и ја сметале за света. Ова верување преовладувало и во Кина, кога со неа владеела манџурската династија.
Амур претставува важен симбол и геополитички фактор во кинеско-руските односи, и имал особено значење во прекинот на односите помеѓу Кина и СССР во 1960-тите години.
Долината на Амур со векови е дом на повеќе тунгуски народи (Евенки, Солони, Душери, Нанајци, Улчи) и Монголци (Даури), како и Нивхите (кај устието). Поголемиот дел од овие народи се занимавале со рибарство како главен начин на издршка. Сè до XVII век, овие народи не им биле познати на Русите, а Кинезите имале доста оскудни сознанија, нарекувајќи ги „Диви Џурчени“. Нанајците и сродните групи ги нарекувале „Рибокожи Татари“ (Јупи даце) поради облеките изработени од рибини кожи.
Монголската власт во Кина (династија ) одржувала послабо воено присуство во долното течение на Амур во XIII-XIV век. Кај селото Тир се ископани рушевини од храм од овој период.
За време на царевите Јунгле и Сјуенде (ран XV век), кинеската династија досегнала до Амур со намера да воспостави контрола врз соседните краишта на североисток, кои подоцна станале Манџурија. Ова се одвивало помеѓу 1411 и почетокот на 1430-тите, кога експедициите предводени од евнухот Јишиха на неколку наврати стигнале до Тир и двапати го обновувале храмот Јунгнинг, а постигнале номинална приврзаност на племињата во долното течение на Амур кон Кина. Некои извори велат дека Кинезите во овој период биле присутни и во средното течение на реката, каде 20 години постоело упориште Јунгле на левиот (северозападен) брег, низводно од устието на Зеја (спроти подоцнежниот Ајгун). Присуството на династијата Минг во овој период секој случај било краткотрајно, чии војски набргу се повлекле во јужна Манџурија.
Во XVII век избил пограничен конфликт преку реката Амур помеѓу Русија, која се ширела во источен Сибир и неодамна дојдената династија, која потекнувала од југоисточна Манџурија. Со козачки експедиции (1643-1644 и 1649–1651) предводени од Василиј Појарков и Ерофеј Хабаров, Русите го истражиле Амур и неговите притоки, а потоа воспоставиле упориште во горното течение во Албазин, поранешната престолнина на Солоните.
Во овој период, династијата Ќинг била прекоупирана со војување во самата Кина, но по неколку децении, царот Кангси го свртеле вниманието на северноманџурското соседство. Во 1683-1684 г. е основан Ајгун и испратени се воени експедиции спротиводно од течението со цел да се истиснат Русите, чие пристутво во Албазин го попречувало собирањето на самурови крзна од Солоните и Даурите. Во 1685 г. Кинезите го зазеле Албазин по краток поход, а судирите завршиле по четири години, со склучувањето на Нерчинскиот договор (1689), со кој Кина ја сета долина на Амур од утоката на реките Шилка и Аргун надолу.
Во текот на следните век и пол, Амур останал релативно зафрлен крај на Кинеското царство, чие единствено поважно населено место било Ајгун. Русите се навратиле во подрачјето кон средината на XIX век, приморувајќи ја Кина да им ги предаде краиштата северно од реката со Ајгунскиот договор (1858). Малку подоцна Русија ги добила и пределите источно од Усури и долното течение на Амур, овој пат со Пекиншката спогодба од 1860 г.
По преземањето на краиштата, руските власти организирале помасовно населување, при што се основани повеќе градови како Благовешченск и (подоцна) Хабаровск.
Кон крајот на XIX век по Амур се одвивал прилично густ сообраќај од пароброди и баржи и се ископувало злато од речните наноси. Сообраќајот на реката во голема мера настрадал во Граѓанската војна (1918-22). Во 1920-тите по Амур патролирале два воени брода на кинеските националистички сили набавени од Германија.
Мостови и тунели
Прв траен мост преку Амур е Хабаровскиот мост, изграден во 1916 г. како премин за Транссибирската железница преку целата година без тракети и монтажни пруги по мразот. Во 1941 г. е пуштен и железнички тунел.
Подоцна се изградени уште еден железнички мост во Комсомолск на Амур (1975) и автопатен мост во Хабаровск (1999). Во најново време се вршат подготовки за иградба на мост од Нижнеленинское во Русија до Тунгџанг во Кина, долг 2,2 км. Главна намена на мостот е пренос на железна руда од коповите во Кимкан на англиското претпријатие „Петропавловск“, кое учествува во финансирањето на проектот
Стара Милја
Стара Милја (Παλιά Μηλιά) — село во Гребенско, Егејска Македонија, денес Грција. Од пописот во 1981 година жители жителите на селото се регистрирани во новоформираното село Милја.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа североисточно од градот Гребен, околу 3 километри северозападно од Добратово (Ватолакос). Современото село Милја е изградено во средината на 1960-те години на 1,5 километар на север од селото.
За време на Османлиското Царство
Кон крајот на ХІХ век Милја е грчко христијанско-муслиманско село во северниот дел на Гребенската Каза на Османлиското Царство. Според грчкиот конзулат во Еласона во 1904 година  во  Милја имало 150 Грци христијани и 100 валахиди (грчки муслимани).
Во Грција
За време на Првата балканска војна во 1912 година во селото влегуваат грчки трупи и за време на Втората балканска војна во 1913 година Милја станува дел на Кралството Грција.
Во 1963-1964 година со цел да се избегна честите појави на свлечишта, жителите се иселени на 1,5 километар на север во новооснованото село Милеја. Оттогаш старото село се нарекува Стара Милја (Παλιά Μηλιά, Палија Милја). Во него е сочувана црквата „Св. Димитриј“ од 1900 година.
Демографија
Во средината на 1920-те години муслиманскиот дел од селото е иселен во Турција согласно Лозанскиот договор и на негово место се доселени Грци, бегалци од Турција. Во 1928 година регистрирани се 11 семејства со 36 жители од бегалците.
Пописи
Движењето на населениото по години е следното :
Стопанство
Населението во селото произведува жито, тутун и други земјоделски производи, а делумно се занимава и со сточарство.
1536 во книжевноста
1536 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Драговица
Драговица (словенечки: Dragovica) — населба во Градска општина Нова Горица во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
1535 во книжевноста
1535 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Чукотски автономен округ
Чукотски автономен округ (руски:Чуко́тский автоно́мный о́круг) е автономен округ во Русија. Административен центар е Анадир.
1534 во книжевноста
1534 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Широк Дол (Берово)
Широк Дол — пронајдени се могили од доцноантичкото време. Наоѓалиштето лежи во долината на Јабланица, има 6 могили со приближни димензии од 20 метри во основата и височина од 2 до 4 метри, обраснати со дрвја.
1533 во книжевноста
1533 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Дорнберк
Дорнберк (словенечки: Dornberk) — населба во Градска општина Нова Горица во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
Франсис Галтон
Франсис Галон (, близу Спарлбурк, Бирмингем, Англија -, во Грејшут Хаус, Хаслмер, Сари) — британски истражувач, антрополог и евгеничар.
Галтон, братучед на Чарлс Дарвин, студирл медицина на Универзитетот Кембриџ, но никогаш не добил диплома. Како млад патувал низ Европа и Африка давајќи корисен придонес за зоологијата и географијата. Бил меѓу првите што ја виделе примената на Дарвиновата теорија за еволуцијата, за на крај да го смисли зборот евгеника за да ја означи науката за планирано човеково подобрување преку селективно парење. Неговата цел била не да создаде аристократска елита туку популација што целосно се состои од супериорни мажи и жени. Исто така, напишал важни дела за човековата интелегенција, земањето отпечатоци, применетата статистика, за близнаците, трансфузија на крвта, за криминалот, метеорологијата и за мерењата.
NGC 1667
NGC 1667 — спирална галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1667 се споменува и како NGC 1689, MCG -1-13-13, IRAS 04461-0624.
Откривање
Објектот е откриен на 13 декември 1884 година од страна на Едуар Жан Мари Стефан, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 31,5 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1667 е од видот SBc. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,9 m/лм2. NGC 1667 има привидни димензии од 1,4' х 1'.
Други поделби
Проучување на NGC 1667 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 16062. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 269; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4748. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1519.
Историја на Шведска (1945–1967)
Ова е статија за историјата на Шведска од крајот на Втората светска војна до 1967 година.
Преглед
Шведска излегла неповредена од Втората светска војна. Шведската политика на неврзаност официјално останала - Шведска го отфрли членството во НАТО, но се приклучила на Обединетите нации, а подоцна и на ЕФТА. Таге Ерландер од Социјалдемократската партија била премиер од 1946 до 1969 година - период на исклучителен економски и социјален просперитет и генерално ниска невработеност, но состојбата со домувањето поставила проблеми бидејќи се повеќе луѓе се преселувале во градовите. Како одговор на недостигот на станови, владата ја воведла Милионската програма - национален бран на развој на приградските населби со цел да создаде милион домови од 1965 до 1974 година. Овој период го видел почетокот на големата имиграција во земја која порано била една од етнички похомогените во светот. Првата фаза на имиграција се состоела од работници од јужна Европа, кои биле активно привлечени од кампањи за огласи и регрутирање во нивните матични земји, на пример Италија и Австрија. Во 1970-тите и 1980-тите, многу бегалци со семејства пристигнале од на пр Чиле, Курдистан, Виетнам и Сомалија, некои од нив со статус на бегалци, други со имиграциска квота. Во исто време, економијата влегувала во помалку моќно просперитетни времиња: додека Шведска продолжувала да биде целосно индустријализирана нација со многу бизниси со врвни иновации, особено во телефонијата, управувањето со енергијата, хемикалиите, фармацевтиката и прехранбената индустрија, овој раст и во производството и компликацијата веќе не генерирал голема количина на нови вработувања во Шведска и затоа не ги проголтал генерациите кои пораснале од 1980 година.
На 3 септември 1967 година, Шведска била последната земја во континентална Европа што вовела сообраќај од десната страна. Ова било направено на Даген Х, и покрај негативниот резултат од референдумот во 1955 година.
Шведската неутралност во Студената војна
Во раните 1960-ти, американските јадрени подморници вооружени со јадрени проектили со среден дострел од типот Поларис А-1 биле распоредени надвор од шведскиот западен брег. Опсегот и безбедносните размислувања го направиле ова добра област од која може да се изврши одмазднички јадрен напад врз Москва. Сепак, подморниците морале да бидат многу блиску до шведскиот брег за да ги погодат нивните наменети цели. Како последица на ова, во 1960 година, истата година кога подморниците за прв пат биле распоредени, САД и обезбедиле на Шведска воена безбедносна гаранција. САД ветија дека ќе обезбедат воена сила за помош на Шведска во случај на советска агресија. Знаењето за оваа гаранција од страна на шведските влади било задржано од шведската јавност до 1994 година, кога шведската истражувачка комисија нашла докази за тоа.
Како дел од воената соработка, САД обезбедиле голема помош во развојот на Saab 37 Viggen, бидејќи силната шведска авијација се сметала за неопходна за да ги спречи советските противподморнички авиони да работат во областа за лансирање ракети. За возврат, шведските научници од Кралскиот институт за технологија дале значителен придонес за подобрување на таргетирањето на ракетите Поларис.
Промена на населението
Од 1930 година, емиграцијата била мала. Околу 15.000-30.000 луѓе годишно ја напуштале Шведска по 1965 година. Шведска ги пречека бегалците и раселените лица на крајот на Втората светска војна. Поради ниската стапка на наталитет, имиграцијата сочинуваше 45% од растот на населението помеѓу 1945 и 1980 година. До 1991 година, 9% од населението било родено во странство. По 1980 година, имиграцијата повторно брзо се зголемил, најмногу поради новите бегалци, достигнувајќи повеќе од 60.000 годишно до 1990 година. Зголемувањето поттикна некои антиимигрантски чувства. Веќе до 1994 година имаше 508.000 странски државјани во Шведска, концентрирани главно во поголемите градови. Најголеми групи биле Финците (210.000), Југословените (70.000), Иранците (48.000), Норвежаните (47.000), Данците (41.000) и Турците (29.000). Турците и Иранците сочинуваат соодветно 8% и 12% од неевропското население родено во странство. Вонземјаните можат да гласаат на локалните избори во Шведска по три години легален престој.
Шведска станала високо урбанизирана по Втората светска војна, достигнувајќи 83% урбана во 1990 година и 85% денес. Неодамна во 1940 година само 38% од населението живеело во урбани средини, а во 1860 година, пред индустријализацијата, процентот бил само 11%. Големото движење од селата кон Соединетите држави заврши околу 1900 година. Од 1945 година движењето кон шведските градови се забрзало и довело до пад на населението во многу области, особено на север. Повеќето градови се мали. Само 10 градови имаат население од повеќе од 100.000 жители. Метрополитенските области на Стокхолм имаат население од 2 милиони жители; Гетеборг има 906.000 во својата метрополитенска област и Малме (вклучувајќи го Лунд) има 260.000, додека образовниот центар во Упсала има 130.000. Единствениот голем град на север е Сундсвал (95.000 во метро област), кој пораснал со развојот на шумските индустрии во 19 век и сега е исто така центар за обработка на податоци.
Култура и масовни медиуми
Сексуалната револуција, заедно со сексуалната содржина во масовните медиуми (особено филмовите 491 и Јас сум љубопитен (Жолта), заедно со широкиот влез на жените во многу патеки на професионалниот живот (вклучувајќи го и свештенството) во 1960-тите и 1970-тите предизвикале моралистичка контра -Движење вклучително и Демохристијанската партија, но овој тренд имал слаб политички успех.
Радиото и телевизијата рано станале широко распространети во Шведска, но владата се бореше да го задржи монополот на телевизијата Sveriges финансирана со лиценца до доцните 1980-ти, бидејќи сателитската и кабелската телевизија станаа популарни, а на комерцијалниот канал ТВ4 му беше дозволено да емитува терестријално.
NGC 3599
NGC 3599 — леќеста галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3599 се споменува и како UGC 6281, MCG 3-29-15, CGCG 96-15.
Откривање
Објектот е откриен на 14 март 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3599 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,7 m/лм2. NGC 3599 има привидни димензии од 2,7' х 2,1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 99°.
Други поделби
Проучување на NGC 3599 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 34326. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 146; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1437. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 51.
Користена литература
Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238)
Романска воена интервенција во Бесарабија
Романската воена интервенција во Бесарабија — воена интервенција која се случила помеѓу 19 јануари и 8 март (стар стил 5 јануари – 23 февруари) 1918 година, како дел од пошироката интервенција на сојузниците во Руската граѓанска војна. На една страна од судирот застанале Кралството Романија, Руската Република, Украинската Народна Република и антиболшевичките фракции на Молдавската Демократска Република, против болшевичкиата Румчерод и Советската Република Одеса, како и про-болшевичките фракции во рамките на Молдавска ДР. Интервенцијата започнала кога романската војска и нејзините сојузници преминале во Бесарабија и започнале напад на Кишинев и Унгени, окупирајќи го вториот град.
На 19 јануари, болшевичкиот Фронтодел го зазел Кишињев, но со втора романска офанзива на 26 јануари градот бил повторно загубен. На 29 јануари, романските трупи го опколиле Бендер; по многу жестоки борби бранителите се повлекле од градот на 2 февруари. Во северна Бесарабија, романските трупи го зазеле Белци на 5 февруари. На 14 февруари, Владимир Ленин го назначил Михаил Муравјов за командант на фронтот на Бесарабија и Придњестровје, засилувајќи го со 3.000 војници. Муравјов заминал во контраофанзива, постигнувајќи голем број победи, но неговите придобивки биле избришани кога Централните сили започнале голема офанзива против болшевиците. На југ, болшевичките морнари продолжиле да контролираат делови од Буџак до почетокот на март, пред да се повлечат во Одеса.
Романија ја искористила можноста да ги прекине преговорите за примирје со болшевиците и да ги окупирала последните територии на Бесарабија кои не се под нејзина контрола. На 6 февруари, Сфатул Тари, парламентот на Молдавската Демократска Република, прогласил независност на земјата. На 9 април 1918 година, Молдавската Демократска Република се обединила со Романија.
Позадина
Во 1812 година, како резултат на Букурешкиот договор што следел по Руско-турската војна од 1806-1812 година, и покрај сите протести, Молдавија го загубила во корист на Руското Царство нејзиниот источен дел, помеѓу реките Прут и Днестар. Станувајќи позната како Бесарабија, територијата анектирана од Русија, а потоа постепено била колонизирана и русифицирана. Образованието на романски јазик било забрането, а неговата употреба во администрацијата исто така било забрането, додека православната црква во Бесарабија, одвоена од Митрополитската црква на Молдавија, преминала под јурисдикција на Руската православна црква и исто така станала инструмент на русификација. По обединувањето на Молдавија со Влашка во 1859 година и воспоставувањето на независното Кралство Романија во 1881 година, надворешната политика на новата држава станала под силно влијание на идеите на Романското национално будење, со цел создавање Голема Романија во кој би биле инкорпорирани сите што зборуваат романски, вклучувајќи ги и жителите на Бесарабија.
За време на Првата светска војна, во 1916-1917 година, Романија и Русија се бореле како сојузници, а во текот на зимата 1916/1917 година руската команда ги насочила 35-та пешадиска и 15-та коњаничка дивизија на романскиот фронт со цел да ја спречи целосната окупација на земјата. Јужниот дел на Романија (72% од нејзината територија) веќе бил окупиран од Централните сили, а главниот град Букурешт паднал на 4 декември 1916 година. Романските и руските трупи успешно се бранеле од германската офанзива, а фронтот бил стабилизиран до средината на август 1917 година. Во меѓувреме, веста за Февруарската револуција која го соборила рускиот цар стигнала до Бесарабија. Првиот локален совет бил создаден во Бендер/Тигина на 21 март 1917 година, а до мај 1917 година биле создадени совети во целиот округ на Бесарабија. Истовремено, во пролетта 1917 година, селаните почнале да ја делат земјата меѓу себе. Националната молдавска партија (НМП) исто така била создадена во вториот дел од март 1917 година, привлекувајќи првенствено земјопоседници. Добивајќи ја поддршката од романската влада, партијата агитирала за воведување на молдавскиот јазик во државните институции, решавајќи го аграрниот проблем само во интерес на Молдавците и постепено промовирање унија со Романија. Иако се појавила национална поларизација меѓу војниците на руската армија, НМП не успеала да ги наметне своите цели на различните организации кои се појавиле во контекст на револуциите: априлскиот покраински конгрес на јавните наставници одлучил дека и молдавскиот и рускиот треба да се користат во образованието., додека Првиот провинциски селански конгрес (3-5 јуни 1917) одлучил да ја пренесе целата земја во јавна сопственост, барал еднаков третман за сите национални групи и одлучил за автономија во рамките на Русија. Опишувајќи ја ситуацијата, политичарите на НМП Григоре Казаклиу и Јон Валуца изјавиле „молдавскиот народ не смета за свои непријатели“. Партијата не успеала да добие популарност меѓу Бесарабјаните кои гласале во ноември 1917 година, во изборната област Бесарабија, за изборите за Уставотворното собрание на Русија, и добила само 2,3 отсто од гласовите. Сепак, тројца од петте пратеници кои го претставувале Советот на пратениците на селаните, предводен од Јон Инкулет и Пантелимон Ерхан, а исто така го вклучиле и Теодор Којокару, биле избрани во Серуското конститутивно собрание, кое добило 36,7% од гласовите во ноември 1917 г. на изборите во Изборниот округ Бесарабија, од 13-те избрани од покраината, на крајот го поддржале сојузот на Бесарабија со Романија на 27 март/9 април 1918 година.
Покрај ограбувањето и насилството од дезертери, вообичаено во регионите во близина на линијата на фронтот, како што е Бесарабија, Февруарската револуција дополнително ја нарушила дисциплината меѓу руските војници, што резултирало со пораст на бројот на дезертери; се намножиле случаите на разбојништво и грабежи. Во август 1917 година, по Јулските денови, новосоздадениот Централен молдавски воен извршен комитет во Кишињев, поддржан од Градскиот совет на Кишињев, одлучил да формира десет молдавски национални единици од по 40 луѓе; тие првично биле наречени Кохорти, а потоа мобилни одреди. Главната мисија на Кохортите била да го одржуваат редот против домашната анархија, но тие не биле во можност да го направат тоа во контекст на општествените превирања и бунтот меѓу руските војници. Михаил Мелтиухов тврдел дека единиците исто така интервенирале за да ги спречат селаните да ги поделат земјиштето на големите имоти и помогнале да се обнови имотот на големите земјопоседници. Истовремено, внатрешната ситуација во Русија, исто така, довела до појава на болшевички групи меѓу руските војници: во текот на август и септември биле создадени посебни организации во Бесарабија и Романскиот фронт. Болшевичкото влијание почнало да се манифестира дури и меѓу одредени молдавски одреди, што го поттикнало Стефан Чобану подоцна да изјави дека „токму оние неколку молдавски единици кои му биле на располагање на Сфатул Сари биле заразени со болшевизмот“. Селаните, исто така, се радикализирале, Вториот провинциски селански конгрес (9–13 септември 1917) повикувајќи на пренесување на целата земја, вода, шуми и ресурси на јавен домен, пресликувајќи го болшевичкиот слоган „Цела земја на селаните!“. Почнувајќи од 7 октомври, Централниот молдавски воен извршен комитет одлучил да создаде единици под негова единствена команда и бил поддржан со војници и офицери од руската команда на Романскиот фронт и Воениот округ во Одеса. Комитетот, исто така, свикал Молдавски воен конгрес, собирајќи околу 600 делегати, главно офицери; на 3 ноември Конгресот одлучил за создавање на провинциско собрание, Сфатул Сари, кое би ја поддржало автономијата на Бесарабија.
Според Јон Гиурка, соборувањето на руската привремена влада во Петроград во октомври 1917 година (познато и како Октомвриска револуција и преземањето на власта во Русија од страна на болшевиците довеле до неорганизираност и недисциплина во руската армија на Источниот фронт. На 5 декември [стар стил 22 ноември] 1917 година, Советска Русија го потпишала во Брест-Литовскиот договор за целосен прекин на огнот со Централните сили, повикувајќи на мир без анексии и обештетувања и наредувајќи им на своите трупи да престанат да се борат во поглед на примирјето со Централните сили. Дмитриј Шчербачов, шеф на руските трупи на Романскиот фронт, одбил да ги исполни наредбите на советската влада. Под овие услови, во локалните руски војски се појавиле две спротивставени групи: едната која го признала новото болшевичко раководство во Петроград, решено било да го напушти фронтот, и втората група под команда на генералот Шчербачов, која сакала да ја продолжи војната; меѓу двете групи набрзо избувнале спорови и вооружени судири. И покрај романската воена поддршка, Шчербачов, кој според ван Меурс станал „командант без војска“, не успеал да го покори локалниот болшевички комитет и на крајот се согласил да потпише примирје со Германците. Следствено, Романија и Русите под Шчербачов потпишале примирје во Фокшани на 9 декември [стар стил 26 ноември] 1917 година, шест дена пред примирјето меѓу Русија и Централните сили.
Во меѓувреме, околу Бесарабија се појавиле разни совети, многу од нив контролирани од меншевици, есери и бундисти, и на почетокот без болшевички влијанија. Советите и Сфатул Сари се препознале меѓусебно, а Есерите и селанскиот совет добиле места во собранието. И Петроградскиот совет и Советот на народни комесари ја признале новата Молдавска Република, нејзиното собрание и влада. Спротивно на тоа, неколку локални совети, исто така, ја признале владата на Владимир Ленин, а до средината на декември локалните совети станале „болшевизирани“.
Михаил Мелтиухов тврдел дека, на 21 ноември, романскиот амбасадор во Лондон му посочил на британското раководство дека романската армија е подготвена да учествува во борбата против Советите, а два дена подоцна американскиот претседател ветил поддршка за романските територијални претензии во замена за учество во антисоветска интервенција. Шчербачов, исто така, се согласил да и пренесе на Романија руско оружје, муниција и резерви на храна во замена за 16 милиони рубљи; дел од овие ресурси требало да му бидат префрлени на генералот Алексеј Каледин, признат од Антантата како легитимен руски претставник.
При повлекувањето од романска територија, групи руски војници, па дури и цели единици, исто така започнале да вршат разни акти на насилство и грабежи, што резултирало со серија конфронтации со романската армија во Сокола, Галаци, Пашани, Спатарешти и Михаилени. Сепак, според Тутула, главната причина што довела до романските акции против руските војници била хаотичната состојба на руската армија и зголемената опасност претставена со концентрацијата на болшевичките трупи во Јаши и неговата околина. Според Тутула, овие трупи имале за цел да го потиснат Шчербачов, да го симнат од тронот кралот Фердинанд I и да воспостават комунистички режим во Романија; таквите аргументи ја определиле романската влада да усвои, ноќта меѓу 21 декември [8 декември] кон 22 декември [9 декември] 1917 година, „исклучителни мерки“. На романската армија и било наредено да дозволи само овластено патување за руските колони што се упатувале кон Прут и да ги разоружа сите руски трупи во неред.
Михаил Мелтиухов забележал дека романската интервенција била побарана од Шчербачов откако болшевиците под Семјон Рошал, со поддршка на гарнизонот Соцола, објавиле дека ја презеле власта на романскиот фронт на 16 декември. По неуспешните преговори во Јаши, украинските трупи и четирите романски полкови го уапсиле болшевичкиот преговарачки тим на 21 декември, го застрелалеа Рошал, го распуштиле револуционерниот комитет и ги разоружале трупите лојални на него. Дорин Добринчу истакнува дека, пристигнувајќи од Петроград со мисијата да ја преземе контролата врз Револуционерниот воен комитет на Романскиот фронт, Рошал се обидел, со помош на некои болшевички војници, да го уапси генералот Шчербачов; генералот бил спасен од неговите украински стражари и интервенцијата на француските и романските офицери. Според Добринчу, по приведувањето од страна на Романците, Рошал завршил во „нејасни услови“ во рацете на антиболшевичките Руси; неговото тело подоцна било пронајдено во близина на железничка пруга, веројатно откако бил застрелан од „неговите руски политички и идеолошки противници“. Следните денови, Романците ги разоружале сите руски војници кои се сметале за „неверодостојни“ и, според Мелтјухов, го прекинале пристапот на Русија до складиштата со храна и ги интернирале руските војници во концентрационите логори. Утрото на 22 декември [9 декември] 1917 година, романските трупи, со помош на украинските војници лојални на генералот Шчербачов, го опколиле рускиот гарнизон во Соцола и го разоружале. Според Добринчу, во овој инцидент немало жртви, а сите 3.000 руски војници биле качени во возови и испратени преку Прут. Романските трупи во другите населби низ Молдавија го следелер примерот, но на неколку места нивните акции довеле до вооружена конфронтација. Според Митраска, руските војници бегајќи од Романците поминале низ Бесарабија, ограбувајќи. Меѓутоа, Мелтиухов тврдел дека, за да ги оправда своите постапки, романската владина пропаганда почнала да обвинува дека руските трупи извршиле грабежи и погроми.
Акциите на романските трупи „за воспоставување на редот“ на романската територија биле категоризирани од советската влада како „криминални“, проследени со ултиматумски белешки кои, според Василе Тутула, имале карактер на објава на војна. Комесарот за надворешни работи, Лав Троцки, му замерил на романскиот претставник во Петроград, Константин Дијаманди, за мешање во внатрешните работи на Русија, додека Дијаманди одговорил дека романските дејствија се полициски мерки против уништувањето од страна на руските војници.
Вовед
Првите романски напади во Бесарабија започнале во средината на декември (на 14 декември [1 декември] 1917 година според некои извори) кога мала чета го зазела селото Леова, наводно со цел да ги заштити складиштата за жито. Ова предизвикало огорченост кај локалното население, кое верувало дека војниците дошле „да ги одземат придобивките од револуцијата“. По митингот организиран од локалниот совет, романските трупи биле одбиени, губејќи еден офицер (капетан Попилијан) и двајца војници. Член на комисијата за снабдување на Кахул го известил Сфатул Сари дека романските трупи интервенирале откако тој побарал од Шчербачов воена стража за локалните складишта, но Романците биле нападнати од локални вооружени чети. На 21 декември, Романците испратиле силна одмаздничка експедиција од два полка, го окупирале Леова и, под третман на пукање на секој десетти локал, побарале да се предадат водачите на локалниот Совет. Сите четворица членови на извршниот комитет на Советскиот Сојуз, на чело со И. Нестрат, биле по кратка постапка судени и последователно застрелани, бидејќи се сметале за одговорни за претходните романски жртви.
Состојбата на несигурност во Бесарабија, утврдена со грабежи и немири извршени од руските трупи кои се повлекувале, како и болшевичките претензии за власт над регионот, одредило некои од молдавските лидери да побараат помош од романската држава, но не и за романска окупација, како што се случило подоцна. На 26 декември, болшевиците ја презеле контролата над бесарабските железници, молдавските трупи одбиле да преземат дејствија против нив и покрај одлуката на Сфатул Сари. На барање на вториот, Шчербачов наредил делови од 7-та коњаница и 61-та пешадиска дивизија да се упатат кон Бесарабија, но неговите трупи исто така одбиле да се усогласат. Во меѓувреме, селската фракција на Сфатул Сари одлучила да испрати 3 претставници во Петроград за да побараат поддршка против можна романска интервенција. На 27–28 декември [14–15 декември] 1917 година, Владимир Кристи и Јон Пеливан, членови на молдавскиот законодавен совет Сфатул Сари и на владата, престојувале во посета на Јаши, за да ја претстават ситуацијата од Бесарабија на романската влада. По дискусиите, на 4 јануари 1918 година [22 декември 1917 година], Сфатул Сари одлучил да и додели овластувања на молдавската влада, соодветно да побара воена помош од сојузничките сили. Истиот ден, Ерхан, Пеливан и Кристи испратиле тајна телеграма до романскиот министер за војна барајќи итно испраќање во Кишинев на трансилванскиот полк (составен од поранешни австроунгарски затвореници од романско етничко потекло) лоциран во Киев. Друго барање дошло од Молдавскиот комитет во Киев, кој, по информациите добиени од претставникот на Сфатул Сари за критичната ситуација во Бесарабија, исто така побарал од романската влада во Јаши веднаш да испрати романски трупи во Бесарабија. Сепак, на 4 јануари, советската влада во Петроград им наредил на руските трупи да се повлечат од романската територија кон Бесарабија, спротивставувајќи се со сила на секој романски обид да ги запре, додека Советот на директори му се обратил на француското воено аташе во Кишинев, барајќи инструктори за своите војници.
Социјалистичкиот блок и блокот на националните малцинства во Сфатул Сари биле категорично против пристигнувањето на романските трупи, што укажува дека ова може да биде првиот чекор кон воената окупација на регионот, што претставува закана за сите политички и општествени придобивки на револуција. Како одговор на гласините за романска интервенција, неколку организации низ Бесарабија излегле на протести, вклучително и советот на работници и војници во Брицени, четвртиот конгрес на селаните пратеници во областа Хотин, вториот конгрес на селаните пратеници во областа Белци, состанокот на делегатите на Бесарабија на вториот конгрес на Румчерод, Централниот воен комесаријат за внатрешни работи, војниците на 1-от молдавски полк, 129-та молдавска воздушна батерија и одредот на бесарабските морнари во Севастопол. Ограничената романска вооружена интервенција во Леова на почетокот на декември, како и активностите преземени за разоружување на болшевичките трупи кои се повлекуваат на романска територија, предизвикале силни протести од страна на советската влада. Неуспехот на Романија да одговори на протестите на крајот довела Ленин да го уапси романскиот претставник во Петроград и да го конфискува романското богатство на 13 јануари 1918 година. Романскиот дипломат бил ослободен следниот ден на барање на другите амбасади во Петроград, при што советската влада го повторила своето барање уапсените руски војници да бидат ослободени и да им се дозволи да се повлечат.
До крајот на декември, болшевиците презеле предност во повеќето локални совети и на 6 јануари 1918 г. во подготовка за одбивање на претстојната интервенција, тие создале обединета команда во Кишинев, Револуционерен воен комитет за Бесарабија, на чело со Евгениј Венедиктов и користејќи ги двете трупи од резервните полкови и единиците што се повлекувале од романскиот фронт. Дури и пред овој потег, градскиот совет на Кишинев почнал да ја критикува активноста на Сфатул Сари, а неколку дена подоцна, Извршниот комитет на советите на селаните во Бесарабија, градскиот совет на Кишинев и Централниот комитет на молдавските офицери и војници свикале состанок. со цел да се обезбеди подобар, демократски состав на Бесарабското собрание. Ова на крајот било откажано откако делегатите на Бесарабија болшевици на вториот конгрес на Румчерод, што се одржал во Одеса помеѓу 23 декември 1917 и 4 јануари 1918 година, усвоиле жестока осуда на Сфатул Сари и одлучиле да ги испратат во Кишинев, а фронтот Румчерод. (Frontotdel) да го преземе регионот. Според Василе Василос, крајната цел на болшевиците била воспоставување на советската власт во Бесарабија и нејзино одржување како дел од Русија.
Ноќта на 13 јануари 1918 година [31 декември 1917 година], стратешките точки и згради во Кишинев биле заземени од болшевиците, и Фронтотдел се прогласил себеси за врховна сила во Бесарабија, сепак, според Мелтиухов, Сфатул Сари не бил дисперзиран. Фронтотдел им наредил на сите власти строго да ги следат само неговите наредби, а не оние на Централниот совет на Украина, генералот Шчербачов или други самопрогласени тела. Понатаму, било наредено на сите воени структури на Романскиот фронт да ја напуштат романската територија и да се преселат во Кишинев и им наложило на воените комитети да обноват војска за одбрана на Бесарабија. Фронтотдел, исто така, побара владата во Петроград да му наложи на молдавскиот совет на директори да одбие каква било романска воена интервенција. На 16 јануари 1918 година [3 јануари 1918 година], пратениците на проруските социјалисти се повлекле од Сфатул Сари и издале изјава во која повикуваат на обединување со руската болшевичка револуција и против доаѓањето на романската армија во Бесарабија, тврдејќи дека „имало премногу Молдавци и буржоаски елементи во Сфатул Сари“. На 18 јануари [5 јануари], Фронтотдел заедно со локалната болшевичка организација започнал со отстранување на другите молдавски државни структури. Според Марсел Митраска, болшевиците го укинале Сфатул Сари и го замениле со самопрогласен молдавски совет (иако Марсел Митраска тврди дека во неговиот состав немало етнички Молдавци).
Во овие услови, Кристи, Пеливан и Ерхан заминале во Јаши за да побараат уште еднаш влез на романската војска во Бесарабија за да се бори против болшевичките предизвици на моќта на Сфатул Сари. Како резултат на критичната ситуација во која се наоѓале Сфатул Сари и молдавската влада, под изговор за обезбедување линии за снабдување против нападите на болшевиците и вооружените бандити, романската влада се согласила да испрати војска во Бесарабија, мерката била поддржана од претставниците на Антантата (француската и британската мисија во Јаши), но и од рускиот генерал Шчербачов, номинален командант на руската војска на романскиот фронт. ван Меурс тврди дека значителен дел од јавното мислење на Бесарабија силно се навредило со романската интервенција и стравувало дека ветените реформи ќе бидат поништени. Болшевичката пропаганда играла на таквите стравови, тврдејќи дека Молдавскиот блок во Сфатул Сари ја продал Бесарабија на Романија и планира да се откаже од аграрната реформа. Герман Пантеа, директорот одговорен за војската во владата на Сфатул Сари, објавил дека „молдавското население, а особено молдавските војници, биле возбудени и лути што Романците ќе дојдат да им ја одземат земјата добиена како резултат на револуцијата, и освоените слободи по еден век страдање“.
Октавијан Сику смета дека, пред сè, не ставовите, поволни или не за влез на романските трупи во Бесарабија, туку распаѓањето на Руското Царство, локалната анархија и апсолутната потреба на западните сојузници да го одржат романско-рускиот фронт, за да се обезбеди неговото снабдување, комуникација и повлекување, биле главните фактори кои го одредиле генералот Шчербачов да побара од романската влада да ја испрати романската војска во Бесарабија, во услови на недостаток на организација на руската армија.
Првични напади
На 6 јануари, романската влада, во договор со украинските власти, им наредила на трансилванските трупи да напредуваат од Киев до Кишинев, во координација со нападот на пограничниот град Унгени, кој имал болшевички гарнизон. По нивното пристигнување во железничката станица во Кишинев на 19 јануари околу 1 часот по полноќ, 800 до 1.000 Трансилванци ги пречекале 1-от Молдавски пешадиски полк, 5-тиот коњанички полк Замурски и одредот на Црвената гарда подигнат од Фронтотдел. Откако Трансилванците одбиле да се разоружаат, избувнала престрелка и тие на крајот биле разоружани и уапсени, губејќи пет или шест убиени и многу ранети, а потоа вратени во Киев. Обидите на Ерхан и Инкулец да ги убедат молдавските трупи да ги ослободат Трансилванците, тврдејќи дека биле само во транзит, пропаднале откако заробените војници изјавиле дека биле испратени да ги преземат романските складишта и да ги ликвидираат болшевиците. Меѓутоа, според Василе Тутула, откако трансилванските војници биле уапсени, тепани и во искинати униформи, исмејувани и плукани по улиците на градот, некои од нив биле насилно ослободени од молдавските трупи, кои ги засолниле во нивните касарни. додека според Дорин Добринчу, Трансилванците биле ослободени по неколку дена, во контекст на влегувањето на романските трупи во Бесарабија.
Во меѓувреме, романската команда одлучила на 17 јануари да испрати дополнителни трупи кон Бесарабија, при што неколку единици требало да го преминат Прут на 18-ти и 19-ти. Нападот врз Унгени започнал во мугрите на 18 јануари, покрај романските трупи, учествувале и руски војници кои сè уште биле лојални на Шчербачов и украинските националистички единици. Комбинираните трупи успеале да ги поразат Советите и да го заземат градот, погубувајќи ги дванаесетте членови на локалниот совет на војници. Вечерта наредниот ден романските трупи стигнале до Страшени и се обиделе да се упатат кон Кишинев преку Гидигичи, меѓутоа, тие биле пресретнати од силен советски оган во Гидигичи и Којушна. До ноќта на 20-ти, интервенционистите се повлекле во неред кон Страшени, оставајќи го оружјето и се предале во мали групи додека биле прогонувани од коњаничките единици на Фронтотдел. Наиден со непријателство од локалните селани, одред од над илјада Романци бил опколен и предаден во Страшени. Романските трупи и руските одреди предводени од генералот Некрасов, претставникот на Шчербачов, се повлекле кон Унгени и се обиделе да се регрупираат во Корнешти во текот на 20 јануари, само за да бидат опкружени со револуционерен железнички баталјон. Некои од напаѓачките трупи се предале, додека останатите успеале да избијат и да се повлечат во Романија; генерал Некрасов едвај избегнал линч од неговите војници и на крајот бил убиен од локалното население. На 21 јануари, одредот на 2. железнички округ што ја поправал линијата од Кишинев до Страшени наипол на група романски војници, заробувајќи 40 војници, а другите побегнале во Унгени.
Отприлика во исто време, романската армија заедно со руските трупи лојални на Шчербачов се обидела да создаде мост на југот на Бесарабија, окупирајќи ги Кахул, Вадул луи Исак и Манта. Во обидот да влезат во Болград, тие биле пречекани од трупите на Воениот револуционерен комитет на 6-та армија заедно со молдавските одреди. Ноќта на 22/23 јануари бранителите успеале да ги разоружаат Романците по кратка битка и продолжиле со расчистување на романските трупи во Болград, Кахул, Леова и Вулчанешт. И гарнизонот и мештаните во Рени успеале да одбијат напад од другата страна на границата, додека руските генерали Коцебуе, Дедјушин и Иванов биле уапсени како соработници на напаѓачите.