cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кура
Течение
Реката извира во североисточна Турција, во долинка на висорамнината Карс на Мал Кавказ. Тече на запад, па на север и на исток, минува крај Ардахан, па влегува во Грузија. Се извива во лак во северозападен правец, и влегува во кањон кај Ахалцихе, каде свртува свртува на североисток и така тече некои 75 км, па ги напушта планините кај Хашури. Потоа се свива на исток, свртува малку југоисточно и така тече 120 км, минува крај Гори, а потоа и кај Мцхета, па тече на југ низ краткиот кањон и по западната страна на главниот град Тбилиси. Оттука теренот станува стрмен и реката го одминува Рустави, па врти на исток кај утоката на реката Храми, навлегувајќи во Азербејџан. Од овде тече по степите и влегува во акумулацијата Шемкир, а потоа и во акумулацијата Јеникенд.
Потоа се влева во акумулацијата Мингечевир (најголема водна површина во Азербејџан). Порано реките Иори (Кабири) и Алазани се влевале во Кура, но денес нивните устија се покриени од езерото. Потоа Кура ја напушта акумумацијата и кривулесто тече на југоисток, каде ја прима реката Тертер во округот Барда и продолжува да тече неколку стотини колометри по широка наводнувана рамница, па врти на исток кај Сарису и набргу, кај Сабирабад, ја прима најголемата притока Аракс. Утоката со Аракс образува голем лак на север, и потоа тече на југ во должина од 60 км, минува по западната страна на националниот парк Ширван, па свртува на исток и се празни во Каспиското Езеро кај Нефтчала.
Брам Стокер
Абрахам Стокер (8 ноември 1847 — 20 април 1912) ― ирски писател што се прославил со својот роман на ужасите Дракула од 1897 година. Во младоста, Стокер работел како театарски критичар во ирски весник и пишувал статии и коментари. Починал на 20 април 1912 година од локомоторна атаксија и бил кремиран во Северен Лондон. По смртта, неговото најзначајно дело Дракула станало едно од најпознатите дела во англиската литература, а романот е адаптиран за бројни филмови, раскази и драми.
Живот и дело
Брам Стокер е роден на 8 ноември 1847 година во крајбрежното село Клонтарф (денес населба во Даблин). Тој е трето од седумте деца во семејството на Абрахам и Шарлот Стокер. Татко му бил висок државен службеник.
Стокер бил врзан за кревет од непозната болест сѐ додека не тргнал на училиште на седумгодишна возраст, кога целосно се опоравил. Се школувал во приватно училиште управувано од пречесниот (Вилијам Вудс).
По неговото закрепнување, дури и успешно се занимавал со спорт на училиште. Студирал историја, литература, математика и физика на Тринити колеџот, Даблинскиот универзитет, кој го посетувал од 1864 до 1870 година. Дипломирал во 1870 г., а магистрирал во 1875 година.
Додека бил студент преку неговиот пријател д-р Маунсел, Стокер се заинтересирал за театарот. Станал театарски критичар за Dublin Evening Mail. Театарските критичари во тоа време биле слабо ценети, но тој се истакнал со квалитетот на неговите критики. Во декември 1876 година, тој дал поволна рецензија за претставата Хамлет од Хенри Ирвинг во Кралскиот театар во Даблин. Ирвинг го поканил Стокер на вечера и тие станале пријатели. Стокер, исто така, пишувал приказни, а „Кристална чаша“ била објавена од Лондонското друштво во 1872 година; по неа бил објавен „Синџирот на судбината“ во четири дела во Шамрок. Во 1876 година Стокер ја напишал нефикциската книга Должностите на службениците на ситните сесии во Ирска (објавена 1879 година). Исто, бил заинтересан за уметност и бил основач на Даблинскиот скицарски клуб во 1879 г. Во 1878 година, Стокер се оженил со Флоренс Балкомб, ќерка на потполковникот Џејмс Балкомб. Таа била прочуена убавица, а претходно ѝ се додворувал Оскар Вајлд. Стокерови се преселиле во Лондон, каде што Брам станал в.д. управител, а потоа и деловен управител на театарот Ирвингс Лицеум, Лондон; функција што ја извршувал 27 години. На 31 декември 1879 година им се родило единственото дете на Брам и Флоренс, син кого го крстиле Ирвинг Ноел Торнли Стокер. Преку Хенри Ирвинг, Стокер се вклучил во високото лондонско општество каде ги запознал Џејмс Абот Мекнил Вистлер и Сер Артур Конан Дојл (со кои биле далечни роднини). Во Лондон, Стокер го запознал и Хол Кејн, кој станал една од неговите најблиски пријатели - нему му го посветил Дракула.
За време на турнеите на Ирвинг, Стокер патувал низ светот, но никогаш не ја посетил Источна Европа, каде е сместено дејството на неговиот најпознат роман. Со Ирвинг двапати бил поканет во Белата куќа и лично ги запознал Вилијам Мекинли и Теодор Рузвелт. Тој, исто така, се сретнал со еден од неговите книжевни идоли, Волт Витман, откако во 1872 година му напишал необично писмо што некои го толкуваат како израз на длабоко потисната хомосексуалност.
Стокер редовно го посетувал Заливот Круден во Шкотска помеѓу 1892 и 1910 година. Неговите едномесечни одмори во крајбрежното село Абердиншир му овозможиле доволно слободното време за пишување книги. Два романи биле сместени во заливот Круден: Водниот моу' (1895) и Мистеријата на морето (1902). Таму почнал да пишува го Дракула во 1895 година. Сè уште постои книгата за гости со неговите потписи од 1894 и 1895 година. Замокот Слејнс се наоѓал во близина и му овозможил на Брам Стокер веродостојно да го опише замокот на Дракула. Една просторија во замокот Слејнс, октогоналната сала, одговара на описот на октагоналната соба во замокот Дракула. Брам Стокер во 1890 година го посетил англискиот крајбрежен град Витби, и се смета дека таа посета го инспирирала да го напише Дракула. Во 1890 година, била објавена неговата прва попозната книга „Змиски премин“. во 1890 година. инц од Велс.
Пред да го напише Дракула, Стокер го запознал Армин Вамбери, унгарско-еврејски писател и патник (роден во Шент-Ѓерѓ, Кралството Унгарија сега Свати Јур, Словачка). Се верува дека инспирација за „Дракула“ биле мрачните приказни на Вамбери за Карпатите. Стокер потоа поминал неколку години истражувајќи го фолклорот од централна и источна Европа и митолошките приказни за вампирите. Романот Дракула бил објавен во 1897 година. По него, Брам Стокер објавил и други книги како хорор-романите Дамата од покровот (1909) и Леглото на белиот црв (1911). Тој, по смртта на Ирвинг, ги објавил своите Лични сеќавања на Хенри Ирвинг во 1906 година.
Во книгата од 1972 година „Во потрага по Дракула“ од Раду Флореску и Рејмонд Мекнали се тврди дека Грофот во романот од Стокер е заснован на Влад III Дракула. Сепак, според Елизабет Милер, Стокер го позајмил само името и „трошки од разни информации“ за романската историја; а исто, во работните белешки на авторот нема коментари за Влад III.
Брам Стокер бил член на Лондонската библиотека и токму тука тој спровел голем дел од истражувањето за Дракула. Во 2018 година, Библиотеката открила некои од книгите кои Стокер ги користел за своето истражување, на кои имало белешки и маргиналии. По неколку мозочни удари, Стокер починал во Лондон на 20 април 1912 година. Некои биографи причината за смртта ја припишуваат на прекумерната работа, а други на терциерниот сифилис. Во неговата потврда за смртта се наведува дека причина била „Локомоторна атаксија 6 месеци“, и се претпоставува дека тоа упатува на сифилис. Бил кремиран, а неговата пепел била ставена во изложбена урна во крематориумот Голдерс Грин во северен Лондон.
Постхумно
Збирката раскази Гостинот на Дракула и други чудни приказни била објавена во 1914 година од неговата жена, Флоренс Стокер. Прва филмска адаптација на Дракула бил „Носферату“ од ФВ Мурнау, објавена во 1922 година, со Макс Шрек во главната улога како грофот Орлок. Флоренс Стокер подоцна ги тужела филмаџиите затоа што од неа не била побарана дозвола за адаптација и не добила хонорар. Случајот се одолговлекувал неколку години, а г-ѓа Стокер барала уништување на негативот и сите принтови на филмот. Тужбата конечно била решена во јули 1925 година во корист на вдовицата. Сепак, еден принт од филмот преживеал и станал многу познат. Прва авторизирана филмска верзија на Дракула се појавила речиси една деценија подоцна кога студиото Универзал го објавил Дракула од Тод Браунинг со Бела Лугоси во главната улога.
Степска еја
Степската еја или степски жабар е птица од родот еи (Circus) во семејството јастреби и е птица преселница, грабливка која лови во низок лет. Се размножува во јужните делови на источна Европа, вклучувајќи ја и Македонија, како и во централна Азија (во Иран), а зимува во Индија и југоисточна Азија. Ретко заскитува во Велика Британија и западна Европа, иако значителен број младенчиња се забележани како презимуваат во Норфолк (источна Англија) зимата 2002/3 г.
Опис
Кај степската еја е изразен половиот диморфизам, односно мажјаците се белосиви одозгора и бели одоздола, со зашилени црни врвови на крилјата. Должината им е од 40 до 48 см, а имаат распон на крилјата од 95 до 120 сантиметри. Тежат околу 315 грама, а женките се поголеми и тежат околу 445 грама. Женките се кафени одозгора, со бели пердуви на горниот дел од опашката, а долниот дел ѝ е жолтеникав со кафени шари. Младенчињата се слични со женките и често, заради белото кај опашката се нарекуваат „прстенестоопашни“.
Птицата живее во отворени, степски предели.
Исхрана
Степската еја лови и се храни со мали цицачи, влекачи и птици, изненадувајќи ги со брзиот и низок лет.
Размножување
Овој јастреб е моногамна птица која одгледува едно легло годишно. Гнездат директно на земја на тревна површина. Несат 3-5 светлосини јајца. Инкубацијата започнува откако ќе се снесе првото јајце и трае 28-30 дена. Ги лежи само женката, но за време на инкубацијата и првите денови по испилувањето, мажјакот носи храна и за женката и за пилињата. Младенчињата го напуштаат гнездото по 35-40 дена.
Литература
Forsman, Dick (1995) Field identification of female and juvenile Montagu's and Pallid Harriers Dutch Birding 17(2): 41-54
Франколизе
Франколизе — општина во покраината Казерта од регионот Кампанија, Италија.
Риси
Риси (Rysy; Rysy; Meeraugspitze, Мераугшпице; Tengerszem-csúcs, Тенгерсем-чуч) — планина на Високите Татри, сместена на самата граница помеѓу Словачка и Полска. Риси има три врва: средниот со 2.503 метри; северозападниот со 2.499 метри и југоисточниот со 2.473 метри. Северозападниот врв е највисока точка на Полска; другите два врва се на словачката страна на границата.
Име
Стручњаците претпоставуваат дека полското и словачкото име означува „гребнатинки“ или „отвори“, што се однесува на суводолиците, било на западните падини или попознатата суводолица висока 500 метри, како и бројни помали на северната страна. Народната етимологија на словачката страна вели дека името доаѓа од множината „риси“ што означува „рисови“, иако присуството на рисот не ја надминува границата на дрвјата.
Унгарското и германското име означуваат „врв морско око“, од ледничкото езеро на северните падини на планината, наречено „морско око“.
Историја
Прво познато искачување било направено во 1840 година, од Еде Бласи и неговиот водич Јан Руман-Дриечни. Прво зимско искачување било направено во 1884 година, од Теодор Вунт и Јакоб Хорвај. Во век, комунистичките власти тврделе дека Владимир Ленин се искачил на планината во почетокот на 1910-тите години.
Туризам
Риси е највисок врв на Татрите кој е пристапен за поединечните туристите пеш без планински водич. Возможно е искачување на врвот од словачка страна, започнувајќи во Штрбске Плесо и поминувајќи кај Чата под Рисми, планински клозет на височина од 2.250 метри, отворен во текот на летото (мај-октомври). Планината може да се искачи од полска страна доаѓајќи преку езерото Морско Око, кој е потежок и пострмен правец. Во периодот од 1 ноември до 15 јуни, патеката на словачката страна е затворена.
Византиски титули и служби
Виши аристократски титули
Деспот, севастократор, цезар, панхиперсевастос и протосевастос по правило биле титули резервирани за царското семејство. Визуелно се разликувале според различната облека, по боите и по круните. Прв „туѓ“ деспот бил унгарскиот крал Бела III (1172—1196), што требало да значи дека византискиот цар го смета за свој вазал. Стефан Душан, по византискиот пример, на својот брат Симеон Синиша Немања му дал титула деспот, како и на своите блиски соработници, на пример, на Јован Оливер. Стефан Лазаревић во 1402 година ја добил титулата деспот од византискиот цар Јован VII, што потоа била главна владетелска титула во српската деспотовина и во сремската деспотовина до почетокот на XVI век.
Првиот „туѓинец“ со титула севастократор бил Стефан Немања кој ја добил таа титула во 1191 година. Бугарскиот цар Калојан исто така добил титула севастократор. Јустинијан II во VIII век на бугарскиот кан Тервел му ја подарил титулата кајсер што кај Словените станала цар. Во почетокот на XIV век, Андроник II го нарекол цар Роже де Флор, водачот на каталанската војска. Титулата протосеваст му била дадена на млетачкиот дужд Енрик Дандало, пред да се вмеша во Четвртата крсташка војна.
Нижи аристократски титули
Византијците имале титули и за далечните членови на царското семејство и за нижата аристократија кои обично биле преземени од латинскиот:
Нижите благородници на царскиот двор исто тка носеле титула паракоимомен (један телохранитељ), панкерн (слуга што сипа пијалак) и мега коностаул одговорен за царските коњи.
Управни титули
Распространетата византиска управа имала многу титули, кои повеќе се разликувале отколку кај аристократијата и војската. Ги имало повеќе стотини ако не и илјади. Меѓу најважните биле:
Логотети долго време имале големо влијание врз царевите, подоцна биле само почесни државници. Во подоцнежните векови мегас логотетес станало месазон, што значи посредник и е рамно на денешното менаџер.
Други служби во управата биле:
Протоасекрет, логотет, префект, претор, магистер и сакелариј, сите тие биле членови на византискиот сенат сѐ додека сенатот не ја загубил својата важност по владеењето на Ираклиј. Во средновековна Србија звањето кефалија се јавува за време на крал Милутин и останало сѐ до XV век. Кефалија бил управник на градот, а подоцна, во времето на цар Душан, и управник на мешана жупа.
*
Сабирабад
Сабирабад (Sabirabad; порано: Петропавловка) — град во јужниот дел на централен Азербејџан и административен центар на округот Сабирабад. Ова е нов град, основан во 1959 г. и наречен е во чест на поетот Мирза Алакбар Сабир (1862-1911).
Џорџ Бернард Шо
Џорџ Бернард Шо (англиски: George Bernard Shaw) (, - Хартфоршир, ) — британски писател, романописец, музички и драмски критичар од ирско потекло. Во 1925 година ја добил Нобеловата награда за литература.
Животопис
Шо е роден во Даблин, на 26 јули 1856 година, во сиромашно буржоаско-благородничко семејство. Уште во младоста ја трпел сиромаштијата, поради што, според сопственото признание, трпел чести понижувања. Неговото образование било нередовно, а тој бил слаб ученик: не ги сакал домашните задачи кои ги препишувал од своите другари на кои, за возврат, им раскажувал приказни од Хомер. Исто така, често бегал од училиштето за време на часовите по веронаука. Учел во повеќе училишта во Ирска, а најпосле завршил средно трговско училиште. Веќе на возраст од 15 години се вработил како писар во претпријатие за купопродажба на недвижности во Даблин, каде следната година бил унапреден во благајник, иако во канцеларијата често пеел арии од италијанските опери. Во 1876 година го напуштил Даблин и се преселил во Лондон, каде што веќе живеела мајка му. И во Лондон работел како ситен службеник, а паралелно со тоа започнал да пишува. Шо бил висок над два метра, бледолик, слаб, со сини очи, црвена брада и зборувал со ирски нагласок.
Уште како дете во Даблин, под влијание на Шели и на другите романтичарско-револуционерни дела, Шо станал атеист и слободен мислител. Но, кога се преселил во Лондон, Шо го слушнал говорот на американскиот економист и социолог Хенри Џорџ, кој се залагал за национализација на земјата и за прогресивно оданочување и тогаш, според неговите зборови, „пред очите му светнало значењето на економската подлога на општеството“ и така тргнал во „ослободителна војна за човештвото“. На тој начин, на возраст од 26 години, Шо станал социјалист. Под влијание на Џорџ, Шо го проучил „Капиталот“ на Карл Маркс и во 1884 година им пристапил на Фабијанците – група на социјалистички интелектуалци кои подоцна учествувале во основањето на Лабуристичката партија. Потоа, во текот на неколку години држел говори по улиците и парковите и пишувал прогласи и економско-политички написи во кои ги пропагирал идеите на тоа друштво, прераснувајќи во еден од најпознатите и најомилените говорници.
Повеќе од половина век, Шо бил еден од најпознатите писатели во светот, постојано привлекувајќи го вниманието на јавноста. Неговата голема популарност произлегувала и од неговото однесување: тој често излегувал пред публиката и го искажувал своето мислење за разни прашања при што обилно ги користел иронијата и парадоксот како изразни средства.
Творештво
Почетоците на книжевната кариера датираат од неговата преселба во Лондон, каде што во рок од пет години објавил пет романи, кои не доживеале никаков успех ниту кај публиката ниту кај критиката. По тој неуспех, во 1885 година, Шо преминал на полето на музичката и уметничката критика. Неговото познавање на музиката потекнува уште од родната куќа, каде што мајка му, на зрела возраст, започнала да студира музика при што имала одреден успех во тоа. Неколку години Шо пишувал музички критики по дневните весници, објавувајќи ги под псевдонимот „Corno di Bassetto“, т.е. користејќи го италијанското име на еден стар инструмент. Дури и подоцна, кога веќе започнал да пишува драми, Шо продолжил да пишува музички и театарски критики, сè до 1898 година. Многу подоцна, овие статии ги собрал и ги објавил во посебни книги.
Шо започнал да пишува драми под влијание на Ибзен, но за брзо време предизвикал права реформа на англискиот театар, обработувајќи современи социјални теми. Во 1892 година, во „Независниот театар“ била прикажана првата драма на Шо, „Куќите на вдовецот“ во која на реалистичен начин ги прикажува односите меѓу жителите на становите за сиромашните и сопствениците на становите, злоупотребите на општинските власти итн. Неа ја започнал уште во 1885 година, но таа била за првпат изведена во 1892 година, и тоа во еден мал, авангарден театар. Критиката ја пречекала драмата лошо и таа не била изведувана во другите театри. Според зборовите на Шо, драмата „предизвикала сензација“, а тој „станал озлогласен како драмски писател...социјалистите и независните ми ракоплескаа од принцип; обичната премиерска публика свиркаше од истите причини... во новините се расправаше за претставата во текот на две недели, и тоа не само во театарската рубрика и во критиката, туку и во воведните статии и во писмата до редакцијата. Не станав славен, ама предизвикав урнебес.“
Неговата следна драма, „Занаетот на госпоѓата Ворен“ ја обработила темата на проституцијата поради што англиската цензура ја држела под забрана до 1926 година. Во кратката комедија „Оружјето и човекот“ од 1894 година, Шо ја нападнал војничката професија, а во „Кандида“ (1895) се зафатил со местото на жената во бракот. Своите први драми Шо ги собрал во две книги, објавени во 1898 година, насловени како „Непријатни драми“ („Куќите на вдовецот“ и „Занаетот на госпоѓата Ворен“) и „Пријатни драми“ („Кандида“ и „Никогаш не се знае“). По 1900 година, неговите драми продолжиле да обработуваат социјални теми, но тој се свртел и кон општочовечки теми. Најпознати негови драми од овој период се: „Ѓаволовиот ученик“ и „Цезар и Клеопатра“, двете од 1901 година, „Човек и натчовек“ (1903), „Вториот остров на Џон Бул“ (1907), „Дилемата на докторот“ (1911), „Андрокле и лавот“ (1916), „Назад кон Метузалемот“ (1921) и „Св. Јованка“ (1924). За време на својата кариера, Шо напишал околу 50 драми кои го направиле славен и биле играни во многу театри ширум светот.
Критички осврт кон драмите на Шо
Во своите драми, Шо ги разобличувал бројните идоли на современото општество - верски, морални и политички. Според Шо, „уметноста заради уметноста“ нема никаква смисла, туку таа постои „поради животот“, а поради уметноста тој „не би се помачил да напише ниту една реченица“. Како што изјавил: „Јас го сакам простиот народ. Сакам да го наоружам против адвокатите, поповите, лекарите, писателите, професорите, уметниците и политичарите, кои, кога еднаш ќе дојдат на власт, стануваат поголеми пустошници отколку сите будали, арамии и наметливци.“ Во своите рани драми, Шо го разобличува моралот на средниот сталеж и за првпат во историјата на англиската книжевност тој „дава решение за разни општествени проблеми во рамките на една рационална теорија заснована врз марксизмот“.
Во подоцнежните драми, напишани по 1900 година, под влијание на еволуционистите и на Ниче, Шо ја изложил својата теорија за делувањето на „животната сила“ преку методот на еволуцијата. Според него, со текот на времето ќе се создаде нов, подобар тип на човек кој ќе се разликува од нас како што човекот се разликува од мајмуните. Додека не се оствари тоа, според него, може да се оствари голем напредок со примена на евгениката и со употреба на волјата и разумот. За пропаста на цивилизацијата Шо го обвинувал учењето на Дарвин, чија теорија за природната селекција, според неговите зборови, „го прогонила умот од вселената и го создала заглупувачкото уверение дека животот е збир на случајности кои не можат да се променат ни да се контролираат со човечката волја.“ Наспроти тоа, Шо се залагал за неговата „вера на XX век“ според која човекот може да го забрза еволуцискиот развој и да го подобри карактерот со волјата за повисока развиеност.
Драмите на Шо се илустрација на неговите економски и социјални теории, кои најчесто се изнесени во предговорите на неговите дела. Поради тоа, тие биле нарекувани „претстави со теза“ зашто сите тие носат некоја порака. Како што вели Шо, „немав вкус за она што се нарекува популарна уметност, ни почитување за популарниот морал, ни верување во популарната религија, ни восхит кон популарните јунаштва. Како Ирец, не можев да глумам патриотизам за земјата што ја оставив, ниту за земјата која ја упропасти неа. Како човек, ги мразев насилството и колежот, без оглед дали е тоа во војната, во спортот или во месарскиот двор. Бев социјалист и ја мразев анархичната трка по пари и верував во еднаквоста како единствена можна трајна подлога на општествената организација... Не бев ни циник ни скептик... Јас, едноставно, го разбирав животот поинаку отколку што го разбира просечниот чесен човек.“
Неговите драми не се одликуваат со надворешна акција, туку со внатрешни, идејни и психолошки судири меѓу ликовите и повеќе можат да се опишат како интелектуални драми или драми-дебати, т.е. драми-дискусии. Нивните ликови често им припаѓаат на различни социјални групи, така што драмите имаат и социјален карактер. Иако Шо давал долги описи на ликовите, тие се најпрепознатливи по живиот и духовит говор, полн со иронија, парадокси и хумор. Поради тоа, критичарите му забележувале дека ликовите немаат индивидуалност, туку преку сите нив зборува самиот Шо, како и дека тие се двосмислени носители на идеи наместо живи луѓе.
На почетокот, англиската театарска публика била запрепастена од смелоста на Шо во однос на изборот на темите, но подоцна го прифатила. Истовремено, младите писатели го славеле како реформатор на англискиот театар и како носител на нови идеи. Оттука, на почетокот на XX век, Шо бил важна личност на англиската книжевна и политичка сцена, за што придонесувал и тој самиот со своите јавни настапи, давајќи комични коментари на разни општествени прашања. Со текот на времето се намножиле бројни анегдоти поврзани со него, кои тој ги нагласувал во своите постари години, рекламирајќи ги своите ситни изопачености.
Освен револуцијата во поглед на тематиката, Шо внел и некои технички промени во драмата. Претходно, англиските драми биле пишувани само за јавно прикажување, но не и за читање. Наспроти тоа, Шо внел во драмите опширни описи на амбиентот и на ликовите, а подоцна и предговори во кои ги објаснувал своите мотиви. Меѓутоа, подоцна неговите предговори станале долги колку и самите драми, па дури и подолги, поради што прераснале во самостојни есеи во кои тој зборувал за бројни прашања, често неповрзани со самите драми, поради што денес тие се сметаат за застарени.
Во своите први драми Шо заземал остар и одреден став кон ликовите и идеите и бил сериозен критичар на општествените пороци, додека подоцнежните драми не овозможуваат да се извлечат недвосмислени заклучоци, бидејќи не носат јасни ставови, туку се релативистички. Тоа делумно се должи и на прифаќањето на типичната англиска наклонетост кон дебатирање во кое постојнао се бараат нови аргументи „за и против“ одреден проблем без притоа да се води сметка за смислата на тој процес. Во секој случај, самиот Шо се правдал дека сака да им дозволи на своите ликови самостојно да ги изразуваат идеите, а да ѝ остави на публиката да го донесе конечниот суд. Најмалку успешни се драмите во кои Шо започнал да ја проповеда својата филозофија (или религија), т.е. верувањето во „животната сила“ која може човекот да го направи натчовек, биолошки супериорно суштество, само ако тој ја вложи силата на својата волја. Ова верување, кое претставува смеса од Ниче, еволуционизмот на Бергсон и други примеси, е изложено во делото „Назад кон Метузалемот“ кое се состои од пет поврзани драми.
Од денешна перспектива може да се каже дека Шо е еден од најдуховитите англиски прозни писатели, мајстор на секојдневниот, говорен англиски јазик и реформатор на англискиот театар, голем сатиричар и хуморист, како и човек со напредни и хумани идеи. Иако во еден дел од творештвото тој се претставува само како забавувач, а не како сериозен критичар на стварноста, сепак, во неговите дела се среќаваат многу остроумни идеи кои поттикнуваат на размислување и откриваат нови страни на животот.
NGC 4583
NGC 4583 — спирална галаксија во соѕвездието Ловечки Кучиња, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4583 се споменува и како MCG 6-28-17, CGCG 188-11.
Откривање
Објектот е откриен на 2 јануари 1786 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4583 е од видот SB0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 4583 има привидни димензии од 1,1' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 38 м 4,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +33° 27' 31"". Положбениот агол на објектот е во износ од 91°.
Други поделби
Проучување на NGC 4583 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 42198. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 108; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2531. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 105.
Литиумско-воздушна батерија
Литиумско-воздушната батерија (Li-воздушна) е електрохемиска ќелија или батерија заснована на реакција меѓу метал и воздух. Принципот се основа на оксидација на литиум на анодата и редукција на кислород на катодата за да се поттикне проток на струја.
Спојувањето на литиум и кислород од атмосферата може да доведе до електрохемиски ќелии со теоретски највисока специфична енергија. Оваа величина за Li-воздушна батерија е ~ 40,1 MJ/kg, не сметајќи ја масата на кислородот. Оваа вредност важи за ќелии каде електролитот е на неводна база, батеријата е наполнета и производот е Li2O2. Ова е споредливо со теоретската специфична енергија на бензинот, ~ 46,8 MJ/kg. Во пракса, демонстрирани се Li-воздушни батерии со специфична енергија од ~ 6,12 MJ/kg на ниво на цела ќелија. Дури и оваа вредност е околу пет пати поголема од таа на комерцијалната литиумскојонска батерија и е доволна за електрично возило од 2000 кг да вози 500 km на едно полнење користејќи 60 кг батерии. Но, протребни се значителни подобрувања на практичната моќ и на животниот циклус на Li-воздушните батерии пред тие да го најдат своето место на пазарот.
За комерцијална имплементација потребен е значителен напредок околу електролитите. Четири пристапи активно се истражуваат денеска: суви, влажни, во цврста состојба и мешани влажно-суви.
Главен двигател на пазарот за батерии е автомобилскиот сектор. Енергетската густина на бензинот е околу 13 kW·h/kg, што соодетствува на 1,7 kW·h/kg енергија обезбедена на тркалата по пресметани загуби. Теоретски, литиумско-воздушните батерии може да достигнат 12 kW·h/kg (43,2 МЈ/kg), не сметајќи ја кислородната маса. Земајќи ја предвид тежината на целосната батерија (обвивка, воздушни канали, литиумска подлога) енергетската густина е значително помала, иако самиот литиум е многу лесен метал.
Литиумско-воздушната батерија потенцијално има 5-15 пати поголема специфична енергија од литиумскојонската батерија според податоци од 2016 година.
Космос-682
Космос-682 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 19 септември 1974 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 40 килограми. Космос-682 бил комуникациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 115,1 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 74,0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1467 км, а најмалото на 1453.
NGC 2360
NGC 2360 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Големо Куче, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2360 се споменува и како OCL 589.
Откривање
Телото е откриено на 26 февруари 1783 година од страна на Каролина Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 4,2 см.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 7 ч 17 м 43,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 15° 38' 29".
Други поделби
Проучување на NGC 2360 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 274; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5965. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 647.
Жил Верн
Жил Верн (Jules Verne), (, - Амјен, ) — истакнат француски писател.
Животопис
Жил Верн е роден на 8 февруари 1828 година во францускиот град Нант каде што ги завршил основното и средното образование. Во детството си играл со брат му Пол и трите сестри - Ана, Матилда и Марија. Уште на единаесетгодишна возраст, кај него се јавила желба за патувања, па се качил на еден пароброд со цел да отпатува за Индија, но татко му го стигнал во едно пристаниште, казнувајќи го жестоко малечкиот Жил, кој ветил дека во иднина ќе патува само во своите мисли. Во гимназијата во Нант, Верн учел реторика и филозофија. Во 1848 година заминал во Париз каде што, по желба на татко му, студирал право. Кога дипломирал, татко му го советувал да работи како адвокат во Нант, но тој никогаш не станал правник, бидејќи посилна била љубовта кон пишувањето.
Уште од раното детство, Жил Верн бил вљубен во Каролина Тонсон која ја сакал долго време, но таа се омажила за друг. Во 1857 година, тој се оженил со Онорина Морел, која му помогнала во решавањето на материјалните проблеми, а во 1861 година им се родил единствениот син Мишел. Љубовта кон патувањата никогаш не го напуштила Верн. Tака, со хонорарот добиен за едно успешно театарско дело, тој купил мала јахта и со неа пловел крај бреговите на Ирска, Шкотска, Скандинавскиот Полуостров, Португалија, Шпанија, Северна Африка, а подоцна, со пароброд, патувал и во Северна Америка.
Во 1872 година го напуштил Париз и се населил во малото провинциско место Амјен. Во 1886 година, некој млад човек, кој ненадејно полудел, пукал со револвер и го ранил во ногата, така што Верн, на стари години останал куц. Несреќите продолжиле и понатаму, бидејќи подоцна умреле повеќе негови блиски пријатели и роднини. Жил Верн умрел на 24 март 1905 година, а на неговиот погреб дошле најпознатите личности во тоа време, како и претставници на сите владетели во светот.
Творештво
Жил Верн живеел и творел во периодот на мошне брз развој на науката и техниката и интензивен развој на индустријата: Во тоа време бил поставен телеграфски кабел меѓу Европа и Америка, Мајкл Фарадеј ја открил електричната индукција, а тогаш се појавиле и првите хидраулични пумпи. Под влијание на тие откритија, Верн ги вовел науката и техниката во литературата. Десет години пред да ги објави своите први романи, Верн бил редовен читател во Националната библиотека во Париз, каде што неуморно читал за новите откритија. Истовремено, во текот на тие десет години, тој бил во непосреден контакт со бројни научници, инженери, пронаоѓачи, светски патници и истражувачи. Така, Верн во својата меморија акумулирал огромен број факти, а во својата картотека чувал 25 000 белешки од сите области во науката.
Жил Верн бил мошне надарен фантазер, кој бил голем вљубеник во науката и се занимавал со проучување на научно-техничките откритија, а истовремено располагал со дарба за сликовито и пластично пишување. Во своите дела, тој ја истакнува големата сила на човекот и вербата дека со помош на науката, тој е способен да ја скроти природата и да го оствари сето она што го замислила фантазијата. Всушност, голем дел од техничките достигнувања кои Верн ги опишал во своите дела, денес претставуваат стварност (авионот, хеликоптерот, грамофонот, филмот, телевизијата итн.). Неговите романи и ден-денес се многу популарни и читани, а според нив се снимени и бројни филмови.
Големината на Верн како писател се состои не само во тоа што тој предвидел многу технички достигнувања, кои се јавиле многу подоцна, туку тој го направил сето тоа многу прецизно, потпирајќи се врз своите солидни географски, астрономски, хемиски, физички и етнолошки знаења. На пример, во 1854 година, еден француски научник конструирал мотор според описите на Жил Верн и моторот навистина проработил. Подоцна, во 1863 година, математичарот Бертран и астрономот Јансен, откако го прочитале романот Од Земјата до Месечината, кој штотуку излегол од печат, ги провериле балистичките пресметки опишани во романот и утврдиле дека тие се сосема точни. Всушност, многу светски научници и истражувачи истакнувале дека романите на Верн им ја подгревале фантазијата и дека влијаеле да го изберат својот животен пат. Така, американскиот адмирал Ричард Евелин Берд (1888-1957), кој во 1926 година прв го прелетал со авион Северниот Пол, а подоцна и Јужниот Пол, во своите мемоари истакнал дека станал истражувач под влијание на хероите на Верн. Исто така, големиот руски писател Лав Толстој со воодушевување зборувал за Жил Верн, истакнувајќи дека... "е ненадминлив мајстор во создавањето заплети кои ги возбудуваат читателите."
Делото на Жил Верн е обемно. Тој напишал над 80 романи и подолги прозни текстови (вкупно 58 романи под заеднички наслов „Необични патувања“) со кои доживеал огромна популарност, не само во Франција, туку и во целиот свет. Неговите дела се преведувани и издавани на многу јазици, достигнувајќи милионски тиражи, а некои од нив биле наградувани од страна на Француската академија. Исто така, Верн напишал и повеќе дела од популарната литература, како и петнаесетина пиеси и либрета за оперети. Неговото деби на книжевната сцена се случило во јуни 1850 година, кога во Париз, на сцената била поставена неговата прва пиеса. Сепак, првиот голем успех во литературата Верн го постигнал во периодот од 1863 до 1865 година, кога ги објавил романите: Пет недели во балон, Авантурите на капетанот Хатерас, Патување во центарот на Земјата, Од Земјата до Месечината и Децата на капетанот Грант. Популарноста на овие дела била толку голема, што некои од нив по само неколку месеци биле преведени на десетина други јазици. Во 1870 година следувал уште еден голем успех - романот 20 000 милји под морето, а во 1872 година и успешниот роман Пат околу светот за 80 дена. Најголемиот подем во неговото творештво се случил во периодот од 1872 до 1886 година. Тогаш, секој ден станувал во пет часот наутро и пишувал непрекинато до осум часот навечер. Од тој период датираат десетина романи, меѓу кои, најпознати се Михаил Строгов и Д-р Окс. Тогаш, тој се здобил со големо богатство и огромна слава, рамна на најголемите имиња во светската литература во тоа време.
Негови најпознати дела се:
Неаполски јазик
Неаполски јазик (нап., napoletano) е романски дијалект што се зборува во градот Неапол (нап., Napoli). Овој дијалект е основа на различни кампањски дијалекти. Има многу сличности помеѓу неаполски и дијалектите на регионите на централна и јужна Италија (Лацио, Абруцо, Молисе, Апулија, Базиликата и Калабрија). Во средината на 1970-тите, околу 7 милиони луѓе го зборуваа овој јазик како мајчин јазик.
Неаполскиот дијалект се користи во регионот Кампанија, провинциите Фоџа и Бари. На 14 октомври 2008 година неаполскиот јазик е признат како официјален во регионот Кампанија.
Класификација
Наполитанците обично се класифицираат во западнороманските дијалекти, иако повремено се појавува идејата за класификација на неаполскиот во јужнороманските дијалекти. Постојат разлики меѓу поддијалектите на неаполскиот, иако говорителите се разбираат меѓусебно. Разликите во граматиката помеѓу стандардно италијанскиот јазик и неаполскиот дијалект се значајни. Примери се постоењето на среден род и конструкцијата на множина. Како стандардниот италијански јазик, неаполски се развил од народен латински јазик. Разликите во фонетиката може да се објаснат со претлатински влијанија врз неаполски.
Иако неаполскиот јазик има долга традиција во литературата, музиката и театарот (примери се Џамбатиста Базиле, Едуардо де Филипо и Тото), тој за италијанската држава не е официјален јазик и не се учи во државните училишта. Овој јазик добил официјален статус во 2008 година само во провинцијата Кампанија.
Битка кај Анхијал (708)
Битката кај Анхијал се одвила во 708 година во близина на Анхијал, денешна Бугарија, помеѓу силите на Византиското Царство и силите на Бугарија. Битката е дел од Византиско-бугарските војни, а завршила со победа на Бугарите.
Позадина
Во 705 година, бугарскиот хан Тервел помогнал на детонираниот од власт во 695 година византиски цар Јустинијан II да се врати на престолот по 10 години заточеништво. За да покаже благодарност, Јустинијан ги наградил Бугарите со злато, сребро, свила, ја дал високата византиска титула "Кесарија" (Цезар) на бугарскиот владетел, на кој му издигнал и статуа во Цариградскиот хиподром. Бугарија ја добила и стратешката област Загора, сместена меѓу денешна Стара Загора и Црно Море.
Три години подоцна, Јустинијан II решил да ги врати назад територите, кои претходно ги подарил.
Конфликт
Во 708 година византиските коњаници пристигнале пред тврдината Анхијал и изградиле камп околу неа, бидејќи не се сомневала дека бугарската армија ги очекува скриена во планинските вериги во областа. Сигурен во својот успех, царот не презел мерки за заштита на кампот. Додека напаѓачите собирале храна, Бугарите, според Теофан Исповедник, "ги виделе од планините глупавите одредби на Византијците" и "неочекувано се нафрлиле како ѕверови и го уништиле византиското стадо, по кое зеле многу заробеници, коњи и оружје освен убиените". Царот и малкумина од луѓето успеале да дојдат до тврдината и да се затворат во неа, кој успеал да побегне тајно во ноќта на третиот ден со бродовите и да замине кон Цариград, каде се вратил "со срам". За да го покаже поразот царот наредил "да се стават трофеи на ѕидовите" на Анхијал. Какви биле тие трофеи не е познато.
Последици
Како резултат од битката Бугарија ги утврдила позициите во новите територии јужно од Стара Планина.
Во 711 година Јустинијан II повторно побарал помош од Тервел (за да го врати повторно изгубениот престол). Бугарскиот владетел му испрараил само војска од 3.000 луѓе, на кои подоцна бил даден безбеден, слободен коридор за да се вратат во Бугарија. Јустинијан II по ова бил погубен.
676
676 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 676 година од новата ера, 676. од првиот милениум, 76. од VII век и седма од 670-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6184 и 6185 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5426 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4436 и 4437 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1429.
Список на државни водачи во 1144 година
Ова е список на државни водачи во 144 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Аманда Куртовиќ
Аманда Куртовиќ (родена на 25 јули 1991 г., во Карлскруна) е норвешка ракометарка која игра на позицијата десен бек или десно крило за Ѓер Ауди ЕТО и за норвешката репрезентација.
Животопис
Аманда е родена во Карлскруна, Шведска од мајка швеѓанка и татко хрват, поранешниот ракометен голман и тренер Маринко Куртовиќ. Кога имала само 6 години семејството се преселило во Сандефјорд во Норвешка поради тоа што нејзиниот татко потпишал договор за преземање на тренерската функција во локалниот клуб. Таа има и помал брат, Вилијам, кој е професионален фудбалер и во моментов игра за Сандерфјорд Фудбал.
Нордстранд
Куртовиќ ја започнала својата кариера во Сандефјорд и играла за младинските категории на клубот сè до 2007. Потоа заедно со нејзиниот татко (кој бил тренер на тимот од Осло) се преселиле во екипата од топ дивизијата на Норвешка Нордстранд од Осло. Аманда играла три сезони во клубот, настапила во преку 70 натпревари и постигнала преку 300 гола. Во сезоната 2009-2010 го имала и своето деби во европските купови, играјќи во двомечот од второто коло од Купот на ЕХФ против францускиот Серкл Ним во кој постигнала 6 гола меѓутоа нејзиниот тим бил елиминиран поради помал број на постигнати голови во гости.
Бјасен и Ларвик
Во летото 2010 година потпишала со еден од посилните клубови во Норвешка, екипата на Бјасен, каде што во првиот дел од сезоната 2010-2011 одиграла 14 натпревари и постигнала 45 гола, но не ја завршила сезоната во клубот затоа што на 4 февруари 2011 потпишала договор со најголемиот норвешки клуб Ларвик. . Иако со скромна минутажа во својата првата сезона во Ларвик, сепак дала некаков придонес за освојувањето на тројната круна: норвешкото првенство, Купот на Норвешка и Лигата на шампионите. Таа била дел од тимот на Ларвик и во сезоната 2011-2012, освојувајќи уште една двојна круна во домашните натпреварувања, по што го напуштила клубот во потрага за поголема минутажа и потпишала за данскиот Виборг.
Виборг и Опсал
Откако за првпат ја напуштила Норвешка за да му се приклучи на Виборг, Куртовиќ изјавила "За мене е важно да играм, а не да сум на клупа". Меѓутоа иако била најавена како големо засилување за клубот работите не тргнале како што треба за неа таму бидејќи за време на двегодишниот престој во Данска таа постојано се мачела со повреди и одиграла многу малку натпревари. Згора на тоа дошла и скандалозната проценка на лекарскиот тим на клубот кои и одредиле погрешна дијагноза за повредата на рамото. Сепак, во 2014 година со Виборг го освоила данското првенство.
По двете нетолку успешни сезони во Данска, Куртовиќ се вратила во Норвешка потпишувајќи за екипата на Опсал.
Враќање во Ларвик
Во јуни 2015, екипата на Ларвик објавила дека постигнале договор со Куртовиќ и дека таа ќе се врати во клубот во кој за последен пат играла пред три години. Тренерот на Ларвик Тор Одвар Моен во врска со врќањето на Аманда во клубот изјавил "Со Куртовиќ ние се обезбедивме на позицијата десно крило. Мислам дека никој во Европа не може подобро од неа да нам одговара на таа позиција".
На 13 ноември 2016, постигнала 11 гола во победата на гости во Шведска против Савехоф со 38-32 во Лигата на шампионите. На 22 јануари 2017, во првенствената победа над нејзиниот поранешен клуб Опсал со 39-22, Куртовиќ постигнала највисоки во кариерата 19 гола. Својата одлична форма во која влегла на почетокот на календарската година ја пренела и во натпреварите од главната фаза на Лигата на шампионите постигнувајќи 41 гол, со кој во еден момент избила на првото место на списокот на стрелците. Сепак во натпреварот против Мидтјиланд во петтото коло посериозно се повредила поради што морала да го пропушти остатокот од сезоната.