cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нестор Алексиев Мирчевски
Војната
Во периодот 1943-1944 година, Скопје беше надлетувано и бомбардирано со тешки бомбардери, раскажува Миле Сирма, синот од третиот брак на Нестор Алексиев Мирчевски. Тогаш живеевме на улицата која сега се вика „Орце Николов“ и бевме евакуирани во скривниците под Калето. Јас тогаш имав десетина години. Под изговор дека сакаат да го заштитат иконостасот, Бугарите го повикаа татко ми и му наредија да го демонтира со намера да го предадат на Германците, наводно, за да им се оддолжеле за вечното пријателство. Арно ама, од човек на човек, од уво на уво, од луѓето што минувале тука се пренесувало дека иконостасот сакаат да го земат Германците. Во овој храм на резбарската уметност и татко ми внел елементи од своето творештво и во 1925 година изработил три резбарски елементи. Подоцна, во 1934 година, тој изработил кралски престол во резба со сложен релјеф од оревово дрво. Денес престолот не е на своето место. На владиковиот престол во стилот на резбата од иконостасот изработил шестоаголен носач, тамбур на круната и самата круна кои во 1908 година исчезнале при демонтирање на елементите да не изгорат од пожарот што настанал во чаршијата во близина на црквата.
Познавајќи му ја душата на иконостасот, татко ми отиде во Генералштабот на германската команда. Офицерите кога го видоа татко ми малку се изненадија, а и не знаеја за што станува збор. На течен германски јазик им се обрати со зборовите: „Зошто сте дојдени и што сакате од нас. Како ќе го земете иконостасот кога вие сте од една културна земја со долги традиции, како што се и нашите. Иконостасов што сакате да го земете е нашиот споменик, ова е нашето најголемо богатство и е работено многу години од моите предци. Јас учествував на Светската изложба во Берлин во 1938 година и бев примен и од градоначалникот на Берлин“. Германците биле фрапирани од говорот на татко ми. Како резултат на обраќањето на Нестор во Генералштабот, Германците покажаа разбирање, не го зедоа и спакуваниот иконостас беше пренесен во трезорите на Народна банка.
Ослободувањето
По ослободувањето, татко ми се зафати да го монтира иконостасот и да ја воспостави неговата првобитна состојба во црквата „Свети Спас“. Во работата најмногу му помагаше клисарот на црквата, Ѓорѓи Христов, и тоа со голема љубов, бидејќи бил клисар од 1926 година. Елемент по елемент, со голема прецизност, тие ги спојуваа деловите. Јас по завршувањето на часовите во училиштето одев да му помагам на татко ми. Ги стегав шрафовите со стеги и качен на скала му ги подавав шрафовите на татко ми. Така татко ми ги монтираше елементите од утро до вечер и го склопи целиот иконостас.
Подвизи
Од државниот врв во 1946 година доби задача за 21 ден да изработи саркофаг за да се пренесат моштите на Гоце Делчев од Софија. За да го изработи саркофагот во рокот, татко ми работеше ден и ноќ. Подножјето на ковчегот го сочинуваат четири лавовски шепи, тетра под со профирано цокле од сите страни со една вдлабнатина и две издадени хоризонтали. На предната страна во средината на барокниот медалјон има лаворов венец - симбол на победата, а во него е претставен ликот на Гоце Делчев. На страните се претставени тогашните грбови на Југославија и на Македонија. На задната страна врежана е симболичната порака на македонското знаме „Смрт или слобода“ од револуционерниот комитет. Пред да ја заврши резбата на ковчегот татко ми стоеше замислен, загледан во него. Маката му била што во дотогашната работа во вакви случаи секогаш ставал крст. Дилемата му била дали во постојната политичка констелација смее да се изработи крст на саркофагот. Споделувајќи ја маката со присутните, ја добил поддршката и на рачката на капакот изрезбал стилизиран крст украсен со лисја. За крстот никој не му приговорил од властите.
Во новата македонска држава се изградија нови општествени односи. Татко ми успеа да го одржи животот на своето ателје делумно помогнат од синовите. Но, колективизацијата не го заобиколи ни него. Четири години работеше во фабриката „Црвена ѕвезда“ која изработуваше мебел и други украсни предмети. Тој таму изработи пет работни кабинети. Кабинетот кој претставуваше вистинско ремек-дело бил подарен на Бриони, Македонската соба за Белиот двор, потоа по еден за Собранието на Македонија, за „Мисла“ и за „Македонски фолклор“.
Соработници
Во нашето ателје престојуваа и соработуваа многу уметници. Ќе наведам дел од нив: вајарот Иван Мештровиќ, кој се запозна со татко ми во Белград. Тој се воодушевуваше од талентот што извираше од секоја пора на битието на Нестор. При средбите Мештровиќ му предлагаше на татко ми да преземе еден од синовите Михаил или Тодор за да го оформи како вајар, но средствата што му ги побара му се видоа многу и не дојде до прифаќање на предлогот. Јас мислам дека, сепак, желбата на татко ми беше синовите да го наследат во резбата. Од зографите соработуваше со ценетиот иконописец Димитар Андонов Папрадишки, Данаил Несторов и Димитар Кратовец, кои ги изработуваа иконите за иконостасите. Доаѓаа и познати ликовни уметници како Михаило Шојлев, Лазар Личеноски, Никола Мартиноски и други. Траен споменик од друштвото со овие уметници е неговиот портрет во маслени бои изработен од уметникот Иван Поточник.
Синот Миле Сирма продолжи да раскажува: Татко ми во својата длабока старост сè уште не ја напушташе резбата. На 28 март 1968 година Генералниот секретаријат на претседателот на Републиката со писмо го извести татко ми во кое пишува: „Излегувајќи во пресрет на вашата молба, доставуваме фотографии на другарот претседател и на другарката Јованка“. Татко ми имаше желба да изработи портрет на Тито и на Јованка во резба и како подарок да ги предаде на Денот на младоста 25 Мај. Иако имаше 95 години, неуморно работеше за да бидат готови до празникот. Вечерта спроти празникот јас и татко ми се качивме на возот за Белград. На железничката станица нè пречека лице од протоколот и со возило не однесе на Дедиње. Бевме примени лично од Тито. На приемот беа Јованка, Светозар Вукмановиќ-Темпо, Родољуб Чолаковиќ и други личности. Татко ми му го предаде портретот во резба на Тито, честитајќи му го празникот. Тито беше пријатно изненаден од подарокот, посебно од ликот во резба. Тогаш Тито му подари златен рачен часовник со негов потпис. Татко ми беше многу импресиониран од непосредноста, топлиот прием, како и од интересот за резбата. Потоа, Тито го фати татко ми под рака и го одведе на самиот прием на штафетата која пристигнуваше во тој момент. Меѓутоа, татко ми не успеа да стигне да го изработи и ликот во резба на Јованка. Тој стигна да ја изработи само рамката. Почина следната година, на 96 години, а портретот на Јованка остана непредаден. Портретот на татко ми што го изработи Иван Поточник го урамивме во рамката што беше наменета за Јованка.
За својот татко, синот Борис со сопругата Радмила, по обемни и макотрпни истражувања во 2002 година, издадоа монографија со аманет на идните генерации да не ги заборават достигнувањата на мијачките резбари и да се напојуваат со нивните творечки достигнувања, а на научниците трудот да послужи за проширување на сознанијата од овој творечки домен.
Отомански устав (1876)
Отоманскиот устав (османлиски јазик: قانون اساسی, турски јазик: Kanun-ı Esasî) бил првиот сутав на Отоманското Царство кој бил донесен на 23 декември 1876 година во Цариград од страна на султанот Абдул Хамид II а бил напишан од страна на Младотурците. Овој устав бил првиот кој бил донесен во исламската држава и го означил крајот на Танзиматот. Уставот во сила бил во период од две години. Главна причина за воведување на уставот била признавањето на Митхат паша за потребата од нови реформи и проверка на силата на султанот во империјата.
Крај на уставот
За првпат парламентот заседавал на 20 март 1877 година, но по започнувањето на Руско-турската војна Абдул Хамид II го распуштил парламентот на 28 јуни 1877 година. Вториот парламент бил одобрен на 13 декември 1877 година, но султанот исто така го распуштил на 14 февруари 1878 година. Младотурците биле прогонети од земјата а некои, вклучително и Митхад Паша биле осудени на смрт. Оваа состојба во империјата се одржало до Младотурската револуција, кога Уставот повторно е вратен во сила.
Список на руски шахисти
На овој список на руски шахисти се наведени луѓе од Русија, Советскиот Сојуз и Руското Царство кои се главно познати како шахисти. Мнозинството од овие луѓе се шаховски велемајстори.
Антацид
Антацид е супстанца која ја неутрализира желудочната киселина и се користи за да ја ублажи жиговината и диспепсијата.
Несакани ефекти
Антацидите кои содржат магнезиум може да предизвикаат дијареа, а оние со калциум или алуминиум може да предизвикаат констипација и во ретки случаи, долготрајната примена може да предизвика бубрежни камења. Долготрајна примена на антациди кои содржат алуминиум може да го зголемат ризикот за појава на остеопороза.
Краник
Карник — мегленско село во Егејска Македонија, Република Грција.
Горубинце Црква (Ваксинце)
Горубинце Црква — археолошко наоѓалиште во кумановското село Ваксинце. Наоѓалиштето претставува населба од римското време. Во реонот на селото се среќаваат остатоци од градежен материјал од населба.
ЖС „Илинден“
Железничката станица „Илинден“ — железничка станица во Република Македонија, со следниве географски координати: СГШ 41o 59 ' 55 , ИГД 21o 34 ' 36 .
Тешово
Тешово — село во Општина Хаџидимово. Има 290 жители.
Фаталистот Жак
Содржина
Главна тема на книгата е односот помеѓу слугата Жак и неговиот господар, кој никогаш не е именуван. Двајцата патуваат на одредиште кое раскажувачот не го открива, и за да ја отфрли здодевноста на патувањето Жак е принуден од страна на својот господар да раскажува приказни за своите љубовни врски. Сепак, приказните на Жак се постојано прекинувани од страна на другите ликови и од различни комични случки. Другите ликови во книгата ја раскажуваат нивната сопствена приказни и тие, исто така, постојано се прекинувани. Постои дури и „читателот“, кој повремено го прекинува раскажувачот со прашања, забелешки и барања за повеќе информации или детали. Приказните се обично хумористични, со романтика или секс како предмет на разговор, и имаат комплексни ликови кои се впуштаат во разни измами.
Главната филозофија на Жак е дека сето она што ни се случува овде, без разлика дали е добро или зло, е горе напишано (tout ce qui nous arrive de bien et de mal ici-bas était écrit là-haut), на „голема ролна хартија“ која по малку се одвиткува. Сепак, Жак ги вреднува своите постапки, и не е пасивен лик. Критичарите како Ј. Роберт Лој го карактеризираат размислувањето на Жак не како фатализам туку како детерминизам.
Љубовните приказни на Жак се директно инспирирани од романот Тристрам Шенди, што Дидро не го крие, а раскажувачот на крајот од романот најавува внесување на цел пасус од Тристрам Шенди во приказната. Во текот на книгата, раскажувачот се подбива со сентименталните романи и го свртува вниманието кон начините како настаните да се развијат пореално. На други места, раскажувачот се уморува од досадното раскажување и сака читателот да праша за појаснување или одредени детали.
Критички осврт
Книгата наишла и на позитивни и на негативни реакции во стручната јавност. Француските критичари на крајот на XVIII и почетокот на XIX век го оцениле делото како мешавина на Франсоа Рабле и Лоренс Стерн, како и дека има многу непотребни вулгарности. Делото оставило добар впечаток на германските романтичари, кои имале можност да го прочитате пред нивните француски колеги. Фридрих Шилер имал високо мислење за романот и потоа го препорачал да Гете, на кој исто така му се допаднал. Фридрих фон Шлегел дал позитивна рецензија во неговите критички осврти, во фрагментот Атенаум (201). Романот придонел за конципирање на идеалот за хумор на Шлегел. Стендал, препознал пропусти во ликот на Жак, но сепак го сметал романот за солидно остварување. Во XX век, критичарите како Лео Шпицер и Џ. Роберт Лој имале тенденција да го толкуваат Жак во традицијата на Сервантес и Рабле, каде фокусот бил на почитување на различното мислење, а не на пронаоѓање јасни одговори на филозофските проблеми.
Касос
Касос (грчки: Κάσος) — грчки остров кој се наоѓа во јужниот дел на Егејско Море. Припаѓа на групата острови Додеканези и е дел од регионалната единица Карпатос. Од 2011 година, населението било 1084 луѓе. Островот е познат на италијански како Касо.
Географија
Касос се наоѓа југозападно од Карпатос, меѓу островот и Крит. Во непосредна близина на островот е теснецот Касос. Неговата форма е елиптична и наликува на онаа на Родос. Главниот остров има површина од 49 квадратни километри, должина од 17 километри и широчина од 6 километри. Островот претежно е планински, а неговата највисока планина е Прионас, чиј врв е висок 550 метри. На островот има свежа вода.
Општината вклучува неколку ненаселени острови, од кои најголеми се Арматија и Макрониси. Нејзината вкупна површина е 69.464 квадратни километри. Општината се состои од пет села, Фри (население од 47 луѓе), Агија Марина (14), Панагија (18), Поли (78) и Арванитохори (169). Фри е главен град и дом на пристаништето на островот, Агија Марина е најнаселеното село. Аеродромот се наоѓа во близина на Фри и е доволно голем за да слета ATR 42.
Касос е забележлив поради недостатокот на голем туризам, квалитетот на своите риби, сирења и други кулинарски специјалитети, како и гостопримството кон посетителите.
Историја
Во антички времиња, Касос (тогаш познат како Амфи, Астраб и, најчесто, Ахнис) се користел како безбедно пристаниште на Филистејците. Првите познати населби се од минојско и микенско потекло. Според Хомер (Илијада, 2.676), Касос имал бродови во Тројанската војна.
За време на класичната антика, Касос внимателно ја следел историјата на блискиот Карпатос. Заедно со Карпатос, тој бил како феудален имот даден на венецијанското семејството Корнаро во 1306 година, и фамилијата со островот владеела до 1537 година кога бил освоен од Отоманското Царство.
Касос бил првиот остров кој прогласил независност за време на Грчката револуција. Во 1824 година, Мехмет Али-паша од Египет ја испратил својата флота на островот. Египетската армада го запалила целиот остров и убила поголем дел од населението.
Населението на островот се опоравлои како и економијата, која во голема мера се засновала на превозот. Воведувањето на бродовите со пареа го направило бродоградилиштето на Касос (кое произведувало дрвени бродови) излишно и нејзината економија претрпела соодветно. Почнувајќи од подоцнежната половина на 19 век, многумина од жителите на островот емигрирале, првично во Египет (околу 5.000 луѓе), потоа во Истанбул, Грција, САД и Јужна Африка. До 1920-тите, од околу 2.300 куќи на островот, само 400 биле трајно населени.
На 12 мај 1912 година, за време на Италијанско-турската војна, по таканаречената „Битката за Касос“ што се случила на 29 јануари 1912 година, островот бил окупиран од страна на италијанските сили. Со Договорот од Лозана (1923), Касос се придружил на другите острови на Додеканезите станувајќи дел од италијанското владеење на италијанските егејски острови, и бил отстапен од Италија на Грција со Париските мировни договори од 1947 година. Островот формално се приклучил кон Кралство Грција во 1948 година.
Векторска анализа
Векторската анализа е дел од математичката анализа кој се занимава со обопштување на поимите од, условно, „скаларната анализа“ на векторски полиња. Ова значи дека поимите: извод, интеграл, лимес, непрекинатост и др. кои се дефинирани во полето на реални броеви (кое се нарекува скаларно поле), се воведуваат во повеќедимензионални реални Евклидов полиња наречени „векторски полиња“. Ситуацијата со горенаведените поими е поинаква во векторски полиња, од познатата во скаларното поле. Така во векторската анализа постојат поими од типот: парцијален (делумен) извод, повеќекратни интеграли, криволиниски интеграли, површински интеграли, градиент на функција, ротор на поле, дивергенција на поле и слично. Покрај своето значајно место во математиката, векторската анализа има голема примена во природните науки, особено во физиката.
Космос-1126
Космос-1126 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 31 август 1979 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6000 килограми. Космос-1126 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 92,2 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 72,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 393 км, а најмалото на 377.
Порфирин
Порфирин претставува хетероциклично соединение добиено од четири пиролови подединици (прстени) поврзани преку нивните α јаглеродни атоми со метински мостови (=CH-). Порфирините се ароматични и подлежат на Хекеловото правило за ароматичност, бидејќи поседуваат 4n+2 пи електрони кои се делокализирани. Поради ова порфирините се високо незаситени соединенија, што доведува до нивна интензивна обоеност. Името порфирин доаѓа од грчкиот збор за пурпурно. Хетероцикличниот прстен на порфиринот има 22 пи електрони. Матичниот порфирин е порфинот, а супституираните порфини се нарекуваат порфирини. Во природата постојат многу порфирини, како на пример во зелените листови (во состав на хлорофилот) и во еритроцитите (во состав на хемоглобинот).
Џоди Фостер
Алиша „Џоди“ Кристијан Фостер (Alicia „Jodie“ Christian Foster; родена ) — американска глумица, режисер и продуцент.
Прва уставна ера (Отоманско Царство)
Првата уставна ера (отомански јазик: مشروطيت турски: Birinci Meşrutiyet) на Отоманското Царство бил краток период на уставна монархија кој започнал со донесувањето на Уставот на 23 ноември 1876 година, а завршил на 13 февруари 1878 година односно со распуштањето на парламентот од османлискиот султан Абдул Хамид II.
Првата уставна ера не вклучувала никакви политички партии. Во тоа време парламентот се сметал како глас на луѓето а не како место за формирање на политички партии и организации.
Уставот бил напишан од страна на Младотурците.
Изборни политики
Изборот на пратениците се спроведувало во согласност со привремените изборни прописи. Парламентот се состоел од два дома и тоа Дом на пратеници односно Долен дом кој ја исполнувал законодавната власт и Горен дом или Сенат. Долниот дом се состоел од 115 пратеници од кои при вториот избор имал 69 муслимански и 46 немуслимански претставници. Сенатот бил избиран од страна на султанот и се состоел од 26 члена. Овој дом ја заменил Високата Порта и Големиот везир кој станал претседател на Сенатот.
Цакон Маала
Цакон Маала — мегленско село во Егејска Македонија, Република Грција.
Drosera microphylla
Drosera microphylla, златното виножито, е исправенaповеќегодишна туберкуларна вид од месојадните растенија родот Drosera. Тој е ендемичен за Западна Австралија и расте на гранитни површини или во песочни или латеритни почви. D. microphylla произведува мали, кружни, ливчиња месојадни листови долж исправените држки кои можат да бидат 10-40 см висока. Цвета од јуни до септември, покажувајќи ги големите златни сепали и помалите ливчиња со променлива боја. Во популациите во близина на Перт, ливчињата се црвени, додека бојата на ливчињата во близина на Албани има тенденција да биде портокалова. Некои растенија источно од Есперанс имаат бели ливчиња.
D. microphylla првпат била опишана и именувана од Стефан Ендлихер во 1837 година. Во 1848 година, Жил Емил Планшон го опишал новиот вид D.calycina, која подоцна била сведена на синоним за D. microphylla. Џорџ Бентам ја опишал новата сорта D. microphylla var. малолетно во 1864 година. Овој таксон исто така бил сведен на синоним за D. microphylla. Конечно, во нејзината таксономска монографија од 1906 година на семејството Droseraceae, Лудвиг Дилс опиша и нова сорта, D. microphylla var. macropetala, кој исто така подоцна била сведена на синоним.
Црква „Св. Атанасиј“ - Нижеполе
Црквата се наоѓа северно од селото, под врвот Пелистер, оддалечена на 45 минути пешачење. Изградена е во XIX век. Има мал конак и простор за одмор, а таму има и чешма. Зачуван е оригиналниот иконостас.
Винчестерска катедрала
Катедралната Црква на Света Троица '''Св. Петар, Св Павле и Свети Свитун, позната и како Винчестерска Катедрала''', е англиканска катедрала во градот Винчестер, Англија, и е меѓу најголемите од таков вид во Северна Европа. Катедралата е седиште на Винчестерската бискупија и е мајка црква на древната Винчестерска дијацеза.
Катедралата привлекла 365.000 посетители во 2019 година, и е главна туристичка атракција во Винчестер.
Предходни градби
Првата црква на местото на денешната катедрала била изградена на иницијатива на кралот Кенвал од Весекс во 642 година. . Во црквата се наоѓало седиштето на бискупијата и гробот на свети Свитун, епископ од Винчестер Во 901 година, во близина на Стариот министер била изградена нова црква, Нов Министер, а Стариот Министер станал дел од бенедиктински манастир. Таму биле гробниците на кралевите од Весекс и Англија.
Во 1014 година, во Винчестерската катедрала бил погребан најстариот син и наследник на Етелред II, Етелстан Етелинг. Исто така, во 1035 овде е погребан кралот на Англија, Данска и Норвешка Кнут Велики, а во 1042 година и неговиот син, кралот на Англија и Данска Хардекнут.
Во 1043 година, Едвард Исповедникот,   бил крунисан за крал во оваа катедрала, а во 1045 година во стариот минстер се оженил за кралицата Едит.
Норманска катедрала
Откако Вилијам Освојувачот ја нападнал и ја освоил Англија во 1066 година, тој почнал да поставува свои нормански епископи на местото од англосаксонските епископи. Бискупот Валкелин добил дозвола да изгради нова црква во романескен стил. Работата започнала во 1079 година и била осветена на 8 април 1093 година. Монасите, по церемонијата на која присуствуваа повеќето бискупи и игумени од цела Англија, се преселиле од Стариот Минстер во новоизградената катедрала. Новата катедрала продолжила да биде една од најважните духовни центри во Англија и место за средба на многу аџии. Од 11 август 1100 година во камбанаријата на оваа црква. која подоцна се срушила, бил погребан кралот Вилијам II (син на Вилијам Освојувачот ), кој загинал во блиската шума за време на лов. Контурите на Стариот министер и денес можат да се видат северно од сегашниот наос. Работата на наосот веројатно била прекината во 1107 година кога паднала централната кула,  но повторно започнала по реконструкцијата на кулата и била завршена пред смртта на Вилијам Гифард, кој бил Винчестерски бискуп од 1100 до неговата смрт во 1129 година. Оваа градба била монументална по својата големина, долга преку 152 метри, и сè уште го сочинува јадрото на денешната градба.
Готски проширувања
Првата промена на катедралата од Волкелин била во 1202 година кога епископот Годфри де Луси започнал со изградба на нов раноанглиски ретрохор. Луси умрел во 1204 година, но работата ја продолжиле следните бискупи, и на крајот завршило со рушење на норманската апсида. Во текот на следните векови, катедралата била обновувана и уредувана уште неколку пати.
Реставрацијата од 20 век
Во подрумот на катедралата има три извори, чии води со векови ги нагризувале темелите на катедралата, а на почетокот на 20 век се чинело дека овој објект ќе се сруши. Се установило дека мора да се направи нешто за да се спаси катедралата, но немале соодветна технологија за да се вметне потпорен материјал. Во 1906 година. нуркачот Вилијам Вокер понудил помош. Работите започнале, а Вилијам секој ден се спуштал во поплавениот подрум на катедралата на раце носејќи вреќи со цемент, блокови и греди. Иако многумина се сомневале дека ќе успее, по шест години работа, Вилијам успеал да ги зајакне источната и јужната страна во поплавениот подрум. Се проценува дека за овие шест години работа на раце пренел 500 тони градежен материјал. Поради неговиот подвиг, бил награден со Кралски Викториин орден. Во знак на благодарност, во криптата на катедралата била поставена негова статуа.
Изложени во мртовечки сандак
Исто така
Беловина (Оризари)
Беловина — археолошко наоѓалиште во кумановското село Оризари. Наоѓалиштето претставува некропола од римското време. Во реонот на селото, според кажувањето на С. Алити, се откриени гробови со камена конструкција - тип циста.
Добро обликувана спирална галаксија
Добро обликувана спирална галаксија — вид на спирална галаксија со изразени и добро обликувани спирални краци, за разлика од многукраките памучести спирални галаксии кои имаат which have фини структурни особености. Спиралните краци на добро обликуваните галаксии јасно се протегаат околу галаксијата низ многу радијани и истите можат да се набљудуваат низ големи делови од глактичкиот полупречник. Приближно 10% од спиралните галаксии се класифицирани како добро обликувани спирални галаксии, како што се на пример M81, M51 M74, M100, и M101.
Потекло на структурата
Густинската бранова теорија е прифатеното објаснување за добро обликуваната структура на добро обликуваните спирални галаксии. Според оваа теорија, спиралните краци се создадени во внатрешноста под дејство на густите бранови кои ја придвижуваат галаксијата соп различни брзини од ѕвездите во галактичкиот диск. Ѕвездите се збиени во овие густи подрачја поради гравитационото привлекување кон густиот материјал, иако нивната местоположба во спиралните краци не е постојана. Кога истите ќе дојдат во близина ан спиралниот крак, истите се привлечени кон густиот материјал под дејство на силата ан гравитацијата, и како што се движат низ кракот, истите се забавени при излегувањето поради гравитационото привлекување. Ова предизвикува материјалот да се групира во густи подрачја. Во центарот на овие галаксии има супермасивни црни дупки.
Арсен Диклиќ
Животопис
Арсен Диклиќ е роден на 14 ноември 1922 година во Старо Село, крај Оточца, во Лика. Татко му Раде и мајка му Марија се занимавале со земјоделство. Арсен основно (до 1933 година) и нижи класови гимназија завршил во Оточца, а виши класови гимназија во Оточца, Бихаќ, Госпиќ, Осијек и Сараево. Матурирал во Сараево 1941 година. Историја на уметност студирал во Белград. Во НОБ учествувал од 1943 година. Во 1945 година станал член на Сремскиот комитет на КПЈ во Јаши Томиќ. Од тогаш сè повеќе се вклучувал во културна дејност станалу познат писател и сценарист. Од 1946 година го уредувал списаниеро за деца Пионер (Пионир), бил новинар во листови за деца, уредник на детските страници во Борба. Еден од покренувачите и уредници на детскиот лист Змеј (Змај) (од 1954 година). Со книжевна работа професионално се занимава од 1953 година. Починал во Белград на 4 јули 1995 година.
Творештво
Диклиќ пишувал песни, раскази и романе за деца. Најпознати дела му се „Салаш у Малом Риту“ (роман во три дела), „Не свртувај се, сине“(„Не окрећи се, сине“) (роман), „Сина ајкула“(„Плава ајкула“) (роман), и песни „Син кит“(„Плави кит“), „Чичко со брада“(„Чика с брадом“), „Село крај Тамиш“(„Село крај Тамиша“), „Дунавски балади“(„Дунавске баладе“) и други.
Во романите Диклиќ ги опишува случувањата за време на Втората светска војна. Во соработка со Бранко Бауер, написашал филмско сценарио за истоимениот филм „Не свртувај се, сине“. Филмот добил ”Златна арена за режија“(”Златну арену за режију“) на фестивалот во Пула 1956 година.
Тушин
Тушин или Тушим (Αετοχώρι, Аетохори; книжевно: Αετοχώριον, Аетохорион; до 1925 година: Τούσιν или Τούσιανη, Тусин, Тусјани ) — село во Мегленско, Егејска Македонија, дел од денешната Општина Меглен, во Централна Македонија, Грција.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во југозападното подножје на планината Кожуф, на надморска височина од 680 метри. Во минатото, селото било многу големо и целосно македонско село.
Сместено е во северниот дел на областа Меглен, мала котлина помеѓу планините Кожуф на исток, Пајак на југоисток и Ниџе на северозапад, на околу 18 километри северно од селото Капињани.
Историја
Според преданието, селото е основан од Димитар, брат на потурчениот мегленски митрополит Јован.
Друго предание вели дека селото е основано од жителите на селото Орљак, кое било сместено јужно од Тушим на самиот пат од Фуштани за Ноти и било напуштено, бидејќи често трпело штети од напади на разбојници.
До 1858 година, во грчкото училиште во селото по настојување на мештаните започнува да се изучува бугарскиот јазик. Подоцна, во 1879 година било отворено бугарско училиште.
Во селото во периодот 1895-1896 бил основан комитет на ВМОРО.
Тушим до Првата светска војна било големо село, иако претрпело големи штети во Илинденското востание. Во 1916 година повторно настрадало, кога целото негово население било преселено од бугарските воени власти во заднината на фронтот, бидејќи тука поминувала линијата на фронтот. Притоа еден дел од жителите биле сместени во тиквешките села, а другиот во внатрешноста на Бугарија. По војната, само извесен број се вратиле и го обновиле селото.
Во 1920-тите години во селото биле населени грчки бегалски семејства, вкупно 29 бегалци, од кои половината го напуштиле селото, со што во 1940 година имало само 18 бегалци. Во 1928 година, во селото живееле 10 бегалски семејства со вкупно 32 жители.
Во 1925 година, името на селото било променето во Аерохори (Αετοχώρι).
Тушин наполно настрадало во Граѓанската војна, кога поголемиот дел од населението се преселило и во Македонија, а помал дел во зимата 1947 година грчките монархистички власти принудно го раселиле во Фуштани. По завршувањето на војните, селото било обновено, но не веднаш, па затоа во пописот од 1951 година се водело како напуштена населба.
Потекло и значење на името
Името на Тушим е добиено од основачот на селото, некојси Туши, кој прв тука изградил колиба, а бидејќи ова место им се допаднало и на другите жители на Орљак, тие наскоро го напуштиле своето село и се преселиле тука. Грците, всушност Тушим го именуваат со името на селото од каде дошле тушимци, само преведено на грчки, бидејќи Аетохори значи Орлово Село или Орлјак, како што селаните си го именувале своето поранешно село.
Стопанство
Тушимци порано главно се занимавале со сточарство, бидејќи селото располага со неограничени пространства погодни за сточарење, со што се занимаваат и денес, а делумно и со земјоделство, во прв ред производство на компири.
Население
Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Тушин (Touchine) е село во Воденската каза со 60 куќи и 283 жители.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година во Тушим живееле 1.200 Македонци. По податоци на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Тушим (Touchim) имало 1.344 Македонци и работело бугарско училиште.
Во пописот од 1913 година било забележано со 1.057 жители. Во текот на Првата светска војна, поради близината на воените дејства, селото настрадало, особено во 1916 година, а неговите жители биле интернирани во внатрешноста на Бугарија од страна на бугарските власти. Само половина од жителите се вратиле во селото. Поради тоа во пописот од 1920 година селото се водело со преполовено население, односно само со 520 жители. Останатите семејства од селото Тушин (вкупно 100) кои не се вратиле во селото, биле сместени во Горна Џумаја - 30 семејства, Стара Загора - 30 семејства, Асеновград - 10 семејства и 30 семејства во Гевгелија. Меѓутоа во 1924 година во Бугарија се иселиле уште 33 жители. Грчките власти населиле тука 29 бегалци, од кои половината го напуштиле селото, така што во 1940 година тоа броело 1.015 жители, од кои според статистиката на НОФ само 18 бегалци.
Селото наполно настрадало и било целосно напуштено за време на Граѓанската војна, а по завршувањето на војната повторно било обновено, но со помалку жители, бидејќи поголемиот дел од нив не се врати во селото. Поголемиот дел од жителите на Тушин побарале засолниште во Македонија. Бидејќи не било веднаш обновено, во пописот од 1951 година се водело како напуштена населба. Во 1961 година било забележано со 168 жители, во 1971 година со 147, во 1981 година со 79, а во 1991 година со 69 жители.
Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 62 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 25 жители.
Самоуправа и политика
Неговиот атар опфаќа површина од 19 квадратни километри, а административно влегува во составот на општината Ноти. До 1955 година претставувало самостојна општина, но со наредба од 13 јули 1955 година било приклучено кон општината Ноти. Во 1997 година, општината Ноти била припоена кон поранешната општина Капињани. Во 2011 година, општината Капињани станала дел од поголемата општина Меглен.
Селото припаѓа на општинската единица Капињани со седиште во истоименото село, која припаѓа на поголемата општина Меглен, во округот Постол. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Ноти, во кој покрај селото Тушин влегува и селото Ноти.
Триптих (збирка на ковани пари)
Триптих — збирка на ковани пара за колекционерски цели издадена од страна на Народната банка на Република Македонија во 2017 година. Збирката ја сочинуваат три ковани пари, и тоа: Исус Христос, Богородица и Свети Никола Чудотворец.
Земјоделство во Естонија
Земјоделството во Естонија — игра важна улога во економскиот развој на земјата.
Историја
Во 1991 година, околу 12 проценти од работната сила била вработена во земјоделството, произведувајќи 15,4 проценти од БДП на Естонија. Естонија има околу 1,3 милиони хектари земјоделско земјиште, од кои речиси 1 милион хектари се обработливи. За време на советската ера, обработливото земјиште се намалило за скоро 405.000 хектари, што станало шумско. Колективизацијата кон крајот на 1940-тите и 1950-тите донела големи тешкотии за земјоделството во Естонија, кое за време на првиот период на независност бил главната улога на естонското општество. Сепак, естонското земјоделство останало попродуктивно од советскиот просек. Во 1990 година имало 221 колективни и 117 државни фарми со просечно по 350 до 400 работници. Просечното сточно стадо по фарма вклучувало 1.900 говеда и 2.500 свињи. Естонија била извозник на месо и млеко кон другите републики. Земјоделството исто така служело и како основа за силната прехранбена индустрија во републиката. Меѓутоа, преку своето производство на месо, Естонија многу се потпирала на добиточна храна од Русија. Кога републиката се обидела да го намали извозот на месо во доцните 1980-ти, Русија се одмаздила со забавување на снабдувањето со житно зрно, кое дополнително го намалило естонското производство. Зголемувањето на цените на горивото и општата криза за гориво во почетокот на 1992 година, исто така, го погодило земјоделското производство. Иако вкупната површина на земјоделски култури пораснала во раните 1990-ти, вкупното производство и просечните приноси значително опаднале.
Реформата на земјоделскиот систем на Естонија започнала во декември 1989 година со донесувањето на Законот за приватно земјоделство. Законот им овозможил на поединците да изнајмат до педесет хектари земјиште за приватно садење и за одгледување на култури. Земјата била наследна, но не можела да се купи или продаде. Целта на реформата била да се стимулира производството и да се врати духот на приватното земјоделство во селата. Шест месеци по спроведувањето, биле изградени околу 2.000 фарми, со неколку илјади кои биле ставени на чекање за одобрување. Една година подоцна, работеле повеќе од 3.500 приватни фарми. Почнувајќи од октомври 1991 година, на земјоделците им било дозволено да ја поседуваат својата земја. Ова го зголемило бројот на фарми до 7.200 до почетокот на 1992 година. Почнувајќи од првата половина од 1993 година, биле создадени вкупно 8.781 фарми, кои опфаќале околу 225.000 хектари или една четвртина од обработливото земјиште во Естонија.
Во мај 1993 година, Естонскиот парламент усвоил закон за даноци на имот, кој претставувал голем проблем за многу земјоделци пред да започнат со бизнис. Законот наложувал данок од 0,5 отсто на вредноста на имотот што треба да се плати на државата и 0,3 до 0,7 отсто од уделот што треба да се плати на локалните власти. Повеќе од даноците на имот, трошоците за стоки, како што се гориво и нова опрема, се сметало дека најверојатно ќе се покажат оптоварувачки за многу нови фармери.
Со воведувањето на приватното земјоделство, многу колективни фарми започнале да се дезинтегрираат. Се зголемила корупцијата и приватизацијата на земјоделска опрема од страна на директорите на земјоделските стопанства. Неколку успешни фарми на Естонија биле реорганизирани во задруги. На долг рок, владата предвидела дека 40.000 до 60.000 приватни фарми во просек од 50 хектари би биле оптимални. Во исто време, Естонците, најверојатно, ќе имаат многу висока потрошувачка на домашно овошје и зеленчук. Анкетата од 1993 година од страна на Одборот за статистика на Естонија покажа дека речиси 80 проценти од сите компири консумирани од Естонците се приватно одгледани или добиени од пријатели или роднини. Триесет проценти од јајцата биле примени надвор од пазарот, како и 71,5 проценти од сите сокови. Генерално, Естонците пријавиле над 20 проценти од нивната храна од приватно производство или од пријатели или роднини.
Во 2007 година во Естонија имало вкупно 23.257 земјоделски фирми, од кои 21.868 им припаѓале на физички лица, а 1388 на правни лица. Домаќинствата поседуваат 906.833 ха земјоделско земјиште, поделени меѓу физички и правни лица за речиси половина: 469.735 ha во сопственост на физички лица и 437.098 ha од правни лица. Според статистичките податоците, најголем број на домаќинства, физички и правни лица, поседуваат фарма од 2-5 ха: 5439 лица на физички лица, 5334 на правни лица. Сепак, најголем дел од вкупната површина била во фарми со повеќе од 100 хектари: 908 фарми на физички лица, 208 545 хектари (вкупно 469 735 ha во сите групи), 418 445 хектари во 642 домаќинства (437 098 ha во сите групи).
Производство
Во 2012 година, во Естонија се користело 955.916 хектари земјоделско земјиште. За земјоделско производство се користело 818.820 ха, овошни насади и градини - 6255 ха, пасишта 191.529 хектари, обработливо земјиште 620.483 ha, вклучувајќи ги и домашните земјишта, 3.950 ха, житарици - 290.473 ха. Во 2012 година, од обработливото земјиште 51,1% биле за житни култури, 29,7% фуражни култури, 15,5% технички посеви, 1,9% мешунки, 1,3% компири и 0,5% зеленчук. 35% од површината на житните култури била наменета за летна пченица, 31% јачмен, 18% зимска пченица, 9% овес, 5% 'рж, 1% мешано овошје и 2% останато.
Во 2011 година во Естонија биле произведени вкупно 336.260 растително производство. Од нив, 57.271 илјади пченица, 51.577 јачмен, 26.044 компири, 62.739 маслинки, 45.233 зеленчуци и 64.127 илјади трева. Сточарското производство во истата година изнесувало 387.799. Од нив, 210.898 биле млеко, 86.860 свињи, 40.671 говеда, 23.211 живина и 10.985 јајца.
Во 2012 година, во Естонија биле купени вкупно 712.301 тони жито, или 463.220 тони пченица, 36 206 тони 'рж, 171.989 тони јачмен, 23.405 тони овес, 8.824 тони тритикале, 8.657 тони мешани зрна. Истата година биле купени 28,3 илјади говеда (6.742 тони говедско месо), свињи 390,5 илјади (31,081 тони свинско), овци и кози на 4,6 илјади (86,1 тони месо). Вкупно било купено 665.088 тони млеко.
ЖС „Јане Сандански“
Железничка станица „Јане Сандански“ — железничка станица на железничкиот коридор 10 во Македонија. Железничката станица се наоѓа на железничката линија Скопје — Гевгелија и на неа поминуваат регионалните домашни возови од Скопје кон Гевгелија, како и меѓународните возови Белград — Солун и Скопје — Солун. Нејзината оддалеченост од главната станица во Скопје изнесува 18,4 километри.
Димитрио, сине Митре
„Димитрио, сине Митре“ — народна песна која потекнува од регионот меѓу северна Македонија, јужна Србија и северозападна Бугарија (во кој се употребува специјално-окарактеризираната Торлачка говорна група).
Во неа се пее за маката на мајката за својот син Димитар, кој има неверна жена.
На македонски има изведба од Наум Петрески, a на српски преработка имаат изработено групата Галија.
IC 1642
IC 1642 — галаксија во соѕвездието Береникина Коса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1642 се споменува и како KUG 1218+264.
Откривање
Објектот е откриен на 23 март 1903 година од страна на Макс Волф.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1642 е од видот E0. Видливиот сјај со голо око изнесува 15 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,5 m/лм2. IC 1642 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 20 м 37,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +26° 9' 55".
Други поделби
Проучување на IC 1642 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 89585.
Космос-1127
Космос-1127 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 5 септември 1979 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6000 килограми. Космос-1127 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,7 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 81,3°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 269 км, а најмалото на 257.
Отљански Врби (Отља)
Отљански Врби — археолошко наоѓалиште во кумановското село Отља. Наоѓалиштето претставува осамен наод од римското време. На 5 км источно од селото, при изградбата на каналот за наводнување е откриен споменик со претстава на коњаник и со латински натпис. Локалитетот е во близина на локалитетот Дрезга што лежи во атарот на селото Лопате.
NGC 515
NGC 515 — леќеста галаксија во соѕвездието Риби, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 515 се споменува и како UGC 956, MCG 5-4-52, CGCG 502-77, VV 36.
Откривање
Објектот е откриен на 13 септември 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 515 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 515 има привидни димензии од 1,4' х 1,1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 24 м 38,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 33° 28' 20". Положбениот агол на објектот е во износ од 126°.
Други поделби
Проучување на NGC 515 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 5201. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 91; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2296. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 30.
NGC 5124
NGC 5124 — елиптична галаксија во соѕвездието Кентаур, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5124 се споменува и како IC 4233, ESO 444-27, MCG -5-32-9.
Откривање
Телото е откриено на 5 мај 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5124 е од видот E6. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,5 m/лм2. NGC 5124 има привидни димензии од 2,2' х 0,7'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 24 м 50,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -30° 18' 29"". Положбениот агол на објектот е во износ од 9°.
Други поделби
Проучување на NGC 5124 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 46902. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 370; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7264. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 80.
Споредбена лингвистика
Методологија
Основната техника на споредбената лингвистика е споредувањето на фонолошките, морфолошките, синтаксните и лексичките системи на два или повеќе јазика со употреба на методи како што е споредбениот метод. Во принцип, секоја разлика меѓу два сродни јазика треба да биде објаснета на високо ниво, а систематските промени (на пример на фонолошко или морфолошко ниво), се очекува да бидат правилни односно постојани. Сепак, споредбата може да биде поограничена, на пример само на морфолошките системи. Кај одредени методи можно е да се реконструира и одреден прајазик. Иако прајазиците се хипотетски, реконструкцијата може да има предвидлива моќ.
Поврзани дисциплини
Постојат и други полиња на лингвистиката кои вклучуваат споредување на јазици, кои сепак не се дел од спредбената лингвистика:
1313
1313 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1313 година од новата ера, 313. од вториот милениум, 13. од XIV век и четвртта од 1310-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.