Овчарани
Историја
За настанувањето на селото Овчарани, Ѓорче Петров запишал предание кое што му го раскажувале старците за настанокот на селото и потеклото на неговото име. Четврт час понајуг од сегашното село има една могила со доста убава и студена вода, којашто сега се нарекува старо село. На неа било старото село. Од тука најнапред се иселиле неколку овчари со своите стада малку подолу. Од нив новооснованото село го добило името Овчарани. Кога дошле нови доселеници и селото започнало да се зголемува, селаните биле скудни со вода, па затоа тие се дигнале од таму и се населиле покрај реката на сегашното место. На старото село не се наоѓало ништо друго освен поголемиот дел од лозјата и добро обработените ниви. Селото Воштарани постоело и во средниот век, кога тоа, како и денес, било едно од најголемите и најбогатите села во леринскиот крај. Едни од најстарите пишани податоци за селото Овчарани се среќаваат во турските пописни дефтери од век, односно од опширниот пописен дефтер број 16 за Леринската нахија од 1481 година каде за селото Воштарани е запишано дека имало 196 христијански македонски семејства кои произведувале пченица до 302 товари, јачмен до 138 товари, 'рж до 36 товари, просо до 30 товари, граор до 10 товари, леќа до 3 товари, зелки, кромид, бостан, лен, овошје, се обработувале лозја, се чувале свињи и работеле 14 воденици за што селото остварувало свкупен приход од 15542 акчиња. Кон крајот на век, во својата книга Материјали по изучувањето на Македонија од 1896 година, македонскиот револуционер Ѓорче Петров запишал дека Овчарани имало 240 куќи од кои 131 биле македонски – егзархиски, а останатите 109 куќи биле турски. Куќите биле од проста градба, а улиците биле криви и со многу кал, па штом заврнело дожд било мачно се оди по нив. Бројот на населението од двете народности изнесувал 1240 луѓе од кои 840 се христијани, а останатите 400 се муслимани. Овчарани е разделено на две маала: горно и долно или ново маало, коешто е на патот кој води од Битола за Солун. Во горното маало имало 14 анови кои служеле како станица на превозниците - кираџии и патниците. Тука во сабота се одржувал пазар кој бил посетуван од селаните на околните села и од леринци. Овчарани има една црква „Св. Илија“ со едно училиште коешто се наоѓало во црковниот двор. Тоа зимно време било посетено од 40-60 ученици, а лете не повеќе од 20. Црквата била изградена во 1872 година со средства од селаните и е осветена од егзархискиот владика дедо Генадиј Дебарски. Во Овчарани има и друга црква под името „Св. Ѓорѓија“ или „Бела Црква“ којашто се наоѓа ½ час понаисток од селото покрај левиот брег на реката. Таму селаните на Крштение Господово (Водици) доаѓаат со сите икони од црквата „Св. Илија“ да крштаваат вода. Таа е разрушена и не се зачувани никакви остатоци. Во селото имало и две џамии, едната во горното, а другата во долното маало со по едно училиште коишто ги посетувале по 10-15 ученици. Во долното маало имало една камена кула направена во старо време, на којашто годината е избришана. Таа била висока околу 100 метри и повеќе, а широка е 5 метри. За оваа кула старите велеле и раскажувле дека нејзиниот стопан сакал да ја направи толку висока за да се види Битола од нејзината височина, но несреќата не го оставила да го направи тоа. Мајсторот кој ја градел, кога го чул гласот на некои моми коишто работеле во горните лозја, се замислил и паднал, па се убил и од тогаш престанале да ја издигнуваат нагоре. За време на Илинденското востание од ова село во востаничките чети учествувале 86 жители од кои 5 лица загинале во борбите. Подоцна во 1910 година во селото била спроведена акција за разоружување од младотурското движење, при што голем број селани биле затоврени и тепани во селската џамија. Селото потпаднало под власта на Грција, по Втората балканска војна во 1913 година со Букурешкиот договор. Во 1924 година по сила на познатиот Договор од Лозана (1923), селото Воштарани го напуштиле сите преостанати турски семејства, а на нивно место се населиле бегалски семејства од Кавказ, Понд и Источна Тракија со вкупна бројка од околу 40 семејства со 182 жители. Две години подоцна, во 1926 година селото е преименувано од Овчарани во Мелити. . Селото Овчарани многу настрадало во времето на грчката граѓанска војна поради што засолниште во Македонија биле принудени да побараат 54 семејства и поединци со вкупно 147 души, 12 семејства и поединци се иселиле во источноевропските земји, а од новодојдените селото го напуштиле само 10 лица. Според истражување за употребата на малцинските јазици во Леринско и Мегленско од 1993 година селото Воштарание е македонско-грчко/бегалско (маџирско) и во него македонскиот јазик е одлично зачуван, додека понтискиот грчки е доста слабо. Селото Овчарани се истакнува како најзначајно упориште на Македонците и македонската национална свест при што на изборите во 2010 за кмет на селото е избран Македонецот - Панде Ашлаков, а тука е најголема и поддршката за политичката партија на македонското малцинство - Виножито. Во 2013 година на чело со градоначалникот Панде Ашлаков, селото Овчарани до грчките власти и обласната управа на Леринскиот округ испраќа петиција потпишана од 200 жители со која се бара официјално да се овозможи настава на мајчин македонски јазик.