cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Убиецот од 9 февруари
Убиецот од 9 февруари (англиски: February 9 Killer) е име за сериски убиец кој убил две возрасни и едно новороденче во период помеѓу 2006 и 2008 година. Неговиот идентитет никогаш не бил откриен. Тој го добил прекарот според датумот кога ги убивал сите негови жртви - 9 февруари.
Истрага
Во 2009 година се случиле нерешените убиства на Соња Меџиа во Тејлорсвил, Јута и Дамјана Кастилјо во Вест Вели Сити исто така во Јута. Овие убиства биле поврзани откако се извршила ДНК анализа. Полициските власти издале опис на напаѓачот наведувајќи дека тој е Хиспанец во доцните тинејџерски години или рани 20 години. До денес случајот не е решен.
NGC 7583
NGC 7583 — спирална галаксија во соѕвездието Риби, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7583 се споменува и како NGC 7605, MCG 1-59-34, CGCG 406-47.
Откривање
Објектот е откриен на 2 септември 1864 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7583 е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,9 m/лм2. NGC 7583 има привидни димензии од 0,7' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 23 ч 17 м 52,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +7° 22' 46"".
Други поделби
Проучување на NGC 7583 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 70975. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 214; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 583. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 316.
Пристаниште Нови Сад
Пристаништето во Нови Сад, официјално наречен DP World, е товарно и патничко пристаниште на реката Дунав во Нови Сад, Србија.
Историја
Пристаништето во Нови Сад е основано во 1982 година и до 1984 година станало меѓународно речно пристаниште.
Од 2015 година, пристаништето во Нови Сад било единственото пристаниште во Србија кое било во државна сопственост, а други 11 пристаништа биле приватизирани. Оттогаш ималонеколку неуспешни обиди да се приватизира. Во календарската 2016 година, пристаништето во Нови Сад направило историски промет со голем товар од 1,18 милиони тони, најмногу од кое било пристаниште во Србија.
Во март 2019 година, Владата на Србија ја прифатила аукциската понуда на за стопанисување со пристаништето за 7,99 милиони евра. На 11 мај, договорот бил финализиран и му била доделена 25-годишна концесија над пристаништето.
АЛАН
45.41081°N, 11.72208°W
АЛАН е италијански производител на велосипеди.
Историја
АЛАН е основана во 1972 година од Фалкони Лодовико, инженер кој работел за производителот на велосипеди Торпадо. Името АЛАН доаѓа од првите две букви на децата на Лодовико, Алберто и Анамарија. Тоа била првата компанија што вовела целосно алуминиумски рам за велосипеди направена од алуминиум од типот на воздушната. Во 1976 година, АЛАН повторно бил прв во развојот и производството на производствена јаглеродна рамка направена со спојување на композитни цевки од јаглеродни влакна за леење алуминиумски навртки, процес што сè уште широко се користи денес од многу производители.
Со текот на годините, рамовите на фирмата биле возени до добивање 20 титули на светски шампионати во цикло-крос, 5 титули на светски првенства во патека, бројни еднодневни победи, како и победи на етапи на Гранд Тур.
Претседател на Грузија
Претседател на Грузија (საქართველოს პრეზიდენტი) — уставен претседател на државата Грузија, како и врховен командант на одбранбените сили. Претседателот ја претставува Грузија во надворешни односи со другите земји. Уставот го дефинира Кабинетот на претседателот како „гаранција за единството земјата и нејзината национална независност“.
Улогата на претседателот е главно церемонијална, како и во другите парламентарни демократии. Премиерот е шеф на владата. Кабинетот за првпат бил воведен од Врховниот совет на Република Грузија на 14 април 1991 година, пет дена по прогласувањето на независноста на Грузија од Советскиот Сојуз. Претседателот има петогодишен мандат.
Квалификации
За претседател на Грузија може да биде избран секој/а граѓанин/граѓанка на Грузија, кој/а има право на глас, кој/а има наполнето 40 години од својот живот, и кој/а живеел/а во Грузија најмалку 15 години. Кабинетот не може да го држи државјанин/државјанка кој/а е истовремено и државјанин/државјанка на друга земја. Претседателот на Грузија не може да биде член/ка на политичка партија.
Отповикување
Најмалку една третина од вкупниот број на членови на Собранието има право да постави прашање за отповикување на претседателот на Грузија. Претседателот би се сметал/а за отповикан/а, ако одлуката биде поддржана од најмалку две третини од пратениците. Постапката за отповикување на претседателот е уставно забранета при вонредни или воена состојба.
Уставни овластувања и дожности
1. Претседателот на Грузија:
a) Со согласност со Владата, има претставнички овластувања во надворешните односи, во преговори со други држави и меѓународни организации, да склучува меѓународни договори, да прифаќа акредитација на амбасадори и други дипломатски претставници на странски држави и меѓународни организации; по совет на владата, да ги именува и разрешува амбасадорите и другите шефови на дипломатските мисии на Грузија;
б) Да склопува уставен договор со Апостолската автокефална православна црква на Грузија во име на државата Грузија;
в) Да распишува избори во Собранието и органите на локалната самоуправа во согласност со уставот и постапките утврдени со закон;
г) На предлог на владата, да ги именува и разрешува командантите на грузиските одбранбени сили; да назначува еден член на Високиот совет за правда; да учествува во именување на претседател и членови на Централната изборна комисија на Грузија, во случаи определени со закон и во согласност со утврдените постапки; на предлог на владата да доставува до Собранието кандидати за членство во националните регулаторни тела;
д) Да одлучува по прашањата за државјанство, во согласност со постапките утврдени со закон;
ѓ) Има право да помилува затвореници;
е) Во согласност со постапките утврдени со законот, да доделува државни награди, да доделува највисоки воени чинови, специјални чинови и почесни титули; и највисоки дипломатски звања;
ж) Има право да на предлог на владата и во согласност со Парламентот да ја суспендира работата на претставнички тела на територијални единици или да го распушти таковиот орган, ако неговите акции ја загрозуваат независноста или територијалниот интегритет на земјата, или остварување на уставните овластувања од страна на државните органи;
з) има право и на други овластувања утврдени со Уставот.
Заклетва
Пред преземањето на должноста, третата недела по изборите, новоизбраниот/та претседател на Грузија треба да се обрати на народот и да положи заклетва:
Имунитет
Претседателот ужива имунитет. Во текот на својот мандат не може да биде уапсен, и за него не може да се покрене кривична постапка. Во случај да претседателот на Грузија не може да ја врши својата должност, или во случај на предвремен престанок на мандатот на претседателот, претседателот на Собранието ги врши должностите на претседателот на Грузија. Безбедноста на претседателот на Грузија ја обезбедува Специјалната служба за државна заштита.
Стандард
Стандардот е прилагоден на државното знаме на Грузија, кој во средиштето го има грбот на Грузија. Копии од стандардите се користат во кабинетот на претседателот, во зградата на кабинетот, во другите државни агенции, и како знаменца на автомобили кои го носат претседателот на територијата на Грузија.
Историја на кабинетот
По формалното отцепување на Грузија на 9 април 1991 година од Советскиот Сојуз, Врховниот Совет на 14 април изгласал формирање на кабинет на извршниот претседател. За оваа должност бил назначен Звиад Гамсакурдиа, која требал да ја врши до одржувањето на непосредни избори. На националните избори за оваа функција, на 26 мај 1991 година, победил Звиад Гамсакурдиа со што станал првиот претседател на Република Грузија. Звиад Гамсакурдиа бил симнат од власт со воен удар во јануари 1992 година. Тој продолжил да функционира како претседател во егзил, сè до неговата смрт по неуспешниот обид да ја поврати власта во декември 1993 година.
Француска Западна Африка
Француска Западна Африка (француски: Afrique occidentale française) — федерација на осум француски колонијални територии во Африка: Мавританија, Сенегал, Француски Судан (денес Мали), Француска Гвинеја, Брегот на Слоновата Коска, Горна Волта (денес Буркина Фасо), Дахомеја (денес Бенин) и Нигер. Главниот град на федерацијата бил Дакар. Федерацијата постоела од 1895 до 1960 година.
Историја
По крајот на Втората светска војна речиси сите Африканци кои живееле во колониите на Франција не биле државјани на Франција. Наместо тоа, тие биле „француски субјекти“, кои немале права пред законот, права на сопственост, права за патување или гласање. Исклучок биле четирите комуни на Сенегал и секој што можел да докаже дека е роден во овие градови законски бил француски жител и можел да гласа на парламентарните избори.
Четирите комуни во Сенегал имале право да изберат заменик кој ќе ги застапува во францускиот парламент во годините 1848-1852, 1871-1876 и 1879-1940. Во 1914 годинабил избран првиот Африканец за заменик на Сенегал во францускиот парламент. Во 1916 годинапреку Националното собрание бил прогласен закон со кој им се дало целосно државјанство на сите жители на сенегалските комуни, а за возврат заменикот ветил дека ќе помогне да ангажира милиони Африканци да се борат во Првата светска војна.
Додека Французите ја спроведувале својата улога во борбата за Африка, во текот на 1880-тите и 1890-тите, тие освоиле големи копнени површини и најпрвин ги отстапиле како дел од колонијата Сенегал или како независни ентитети. Овие освоени области обично биле управувани од офицери на француската армија и се нарекувале „воени територии“. Во доцните 1890-ти, француската влада ги префрлила сите територии западно од Габон на еден гувернер со седиште во Сенегал, кој бил одговорен директно пред министерот за надворешни работи. Првиот генерален гувернер на Сенегал бил именуван во 1895 година, а во 1904 година териториите што тој ги надгледувал биле формално наречени Француска Западна Африка. Габон подоцна станал седиште на федерација Француска Екваторска Африка.
По Падот на Франција во јуни 1940 година и двете битки кај Дакар против слободните француски сили во јули и септември 1940 година, властите во Западна Африка прогласле верност кон Вишиевска Франција, како и колонијата на Француски Габон. Под оваа власт земјата се задржила до 1942 година кога сојузниците од Втората светска војна ја ослободиле.
По Втората светска војна, француската влада започнала процес на проширување на ограничените политички права во своите колонии. Во 1945 година, француската привремена влада доделила десет места во Француска Западна Африка во новото конститутивно собрание кое било повикано да напише нов француски устав. Од нив, пет биле избирани од граѓани, а пет од африканските субјекти. Изборите довеле до истакнување на новата генерација Африканци кои биле образовани од Франција. На 21 октомври 1945 година биле избрани шест Африканци, а истото се случило и на Второто конститутивно собрание на 2 јуни 1946 година.
Француското Царство беше преименувано во Француска унија на 27 октомври 1946 година, кога била формирана и Четврта Француска Република. Кон крајот на 1946 година, според новиот устав, секоја територија за првпат (освен сенегалските комуни) можела да избира локални претставници, иако со ограничена франшиза, на новоформираните генерални совети. Овие избрани тела имале ограничени консултативни овластувања. Првите избори се одржале кон крајот на 1956 година. На 31 март 1957 година, со универзално право на глас, изборите за територијални избори биле одржани во секоја од осумте колонии.
Уставот на Француската Петта Република од 1958 повторно ја сменил структурата на колониите. Секоја територија требало да стане „протекторат“, со консултативното собрание наречено Национално собрание. Гувернерот назначен од Французите бил преименуван во „Високи комесар“ и бил шеф на држава на секоја територија. Законски, федерацијата престанала да постои по референдумот во септември 1958 година. Сите колонии, освен Гвинеја, гласале да останат во новата структура. Гвинејците главно гласале за независност. Во 1960 година била спроведена дополнителна ревизија на францускиот устав, главно поради неуспехот на Франција во Првата индокенеска војна и тензиите во Алжир. Овие измени им овозможило на членките на Француската заедница еднострано да ги менуваат своите устави. Сенегал и поранешниот Француски Судан станаале Федерација Мали (1960-61), додека Брегот на Слоновата Коска, Нигер, Горна Волта и Дахомеја подоцна ја формирале своја краткотрајна унија.
Кочилари
Кочилари — село во Општина Градско, во околината на градот Велес.
Географија
Кочилари се наоѓа на 15 километри јужно од Велес, северозападно од општинскиот центар Градско. Атарот на селото се граничи со атарите на селата Куридере на север, Згрополци на југ, Ногаевци на југоисток, но и со општините Велес на запад и Лозово на исток. Селото се наоѓа на надморска височина од околу 150 метри и е во близина на Вардар.
Историја
За време на Отоманското Царство селото било дел од Велешката каза. Според бугарските извори, селото во 1878 година имало 52 домаќинства со 392 жители Муслимани, од кои 251 биле Торбеши. Според истите бугарски извори, односно според Васил К’нчов, селото во 1900 година имало 630 жители, сите Турци. По Балканските војни Турците од селото се иселиле во Турција.
Стопанство
Главни стопански дејности на жителите се земјоделството и сточарството.
Население
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 130 жители, од кои 6 Македонци, 105 Албанци и 19 Турци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 113 жители, од кои 5 Македонци, 72 Албанци, 15 Турци, 1 Бошњак, 15 останати и 5 лица без податоци. На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:
Родови
Кочилари било турско село.
Според истражувањата од 1920-1924, родови во селото:
Избирачко место
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 142 гласачи.
Иселеништво
Турците од селото во најголем број се иселени во Турција.
IC 1698
IC 1698 — галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1698 се споменува и како CGCG 70-55, VCC 736.
Откривање
Објектот е откриен на 7 мај 1904 година од страна на Ројал Харвуд Фрост.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1698 е од видот SBR. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,3 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,8 m/лм2. IC 1698 има привидни димензии од 0,5' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 24 м 37,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +10° 50' 19".
Други поделби
Проучување на IC 1698 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 40400.
NGC 2784
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2784 се споменува и како ESO 497-23, MCG -4-22-5, UGCA 152, AM 0910-235.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2784 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,8 m/лм2. NGC 2784 има привидни димензии од 5,5' х 2,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 9 ч 12 м 19,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 24° 10' 21". Положбениот агол на објектот е во износ од 73°.
Други поделби
Проучување на NGC 2784 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 25950. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 322; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6586. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1529.
Ана Свард
Работа
На 28 март 2019 година, Шведската академија ја избра Свард за нов член на академијата. Таа била примена во декември 2019 година.
Надворешни врски
Список на книги претставени од Swedish Book Review :
Инвазивен вид
Инвазивен вид — недомороден вид кој се шири од точката на воведување и станува изобилен. Називот „инвазивни видови“ се придава само на популации на видови чие влијание, при воведувањето, ја сменило нивната нова средина. Иако ова влијание може да биде од корист, поимот што најчесто се користи, се однесува на воведените видови кои влијаат негативно врз нападнатите живеалишта и биорегиони, предизвикувајќи еколошка или економска штета. Ова вклучува растителни видови обележани како „егзотични растенија од штетници“ и „инвазивни егзотики“ кои растат во локалните растителни заедници. Поимот се користи и од управители на земјишта, ботаничари, истражувачи, хортикултуристи, конзерватори и од јавноста за штетни плевели.
Поимот „инвазивни“ е слабо дефиниран и честопати многу субјективен, а некои го прошируваат поимот за да вклучат автохтони или „домородни“ видови кои колонизираат природни подрачја - на пример, елени за кои некои сметаат дека се пренаселени во нивните матични зони и соседните приградски градини во регионите на североисточниот и тихоокеанскиот брег на САД. Дефиницијата за „матично“ е исто така понекогаш контроверзна. На пример, предците на Equus ferus (современи коњи) еволуирале во Северна Америка и мигрирале до Евроазија пред да изумрат локално. По враќањето во Северна Америка во 1493 година, за време на нивната миграција помогната од човекот, дискутабилно е дали тие биле родени или егзотични на континентот на нивните еволутивни предци.
Инвазијата на одамна воспоставените екосистеми од организмите, е природна појава, но воведувањето олеснето од човекот, масовно ја зголеми стапката, размерот и географскиот опсег на инвазија. Со милениуми, луѓето служеа и како случајни и намерни агенси за дисперзија, почнувајќи од нашите најрани миграции, забрзувајќи во ерата на откривање и повторно забрзувајќи со меѓународната трговија. Забележителни примери на инвазивни растителни видови вклучуваат лозата куџу, пампасната трева на Андите и Centaurea Solstitialis. Примери за животни ги вклучувaт: калливиот полжав од Нов Зеланд, дивата свиња, европскиот зајак, сива верверица, домашна мачка, крап и ласица. Некои популарни референтни извори сега го именуваат Хомо Сапиенс, особено луѓето од модерната доба, како инвазивен вид но широката проценка на човечкиот капацитет за учење, нашиот потенцијал за однесување и адаптибилноста се спротивставува на која било таква фиксна категоризација.
Причини
Типично, воведениот вид мора да преживее со мала густина на население пред да стане инвазивен на ново место. На мала густина на население, може да биде тешко за воведените видови да се размножуваат и да се одржуваат на нова локација, така што еден вид може да достигне локација повеќе пати пред да се утврди. Повторените обрасци на човечко движење, како што се бродови кои пловат од и до пристаништата или автомобили што возат нагоре и надолу по автопатите, нудат повторни можности за воспоставување (исто така познат како висок пропагирачки притисок). Научниците го вклучуваат екосистемот и факторите на видовите, меѓу механизмите кои кога се комбинираат, воспоставуваат инвазивност кај новововедениот вид.
Механизми засновани на екосистем
Во екосистемите, количината на достапни ресурси и степенот на искористеностна истите, ги одредуваат ефектите на дополнителните видови врз екосистемот. Во стабилните екосистеми, рамнотежата постои во користењето на достапните ресурси. Овие механизми опишуваат ситуација во која екосистемот претрпел нарушување, што ја менува основната природа на екосистемот.
Кога се случуваат промени како шумски пожар, наследството им дава предност на матичните треви и насади. Воведен вид што може да се шири побрзо од староседелците, може да користи ресурси што би им биле достапни на родните видови, истиснувајќи ги. Азот и фосфор често се ограничувачки фактори во овие ситуации.
Промените во екосистемот можат да ја променат дистрибуцијата на видовите. На пример, ефектите на работ опишуваат што се случува кога дел од екосистем е нарушен, како кога се расчистува земјиштето за земјоделство. Границата помеѓу преостанатото немирно живеалиште и самата новочистена земја формира посебно живеалиште, создавајќи нови победници и губитници и евентуално домаќини на видови кои не би напредувале надвор од граничното живеалиште.
Во 1958 година, Чарлс С. Елтон тврди дека екосистемите со поголема разновидност на видовите се помалку предмет на инвазивни видови поради помалку достапни ниши. Други екологисти подоцна укажаа на многу разновидни, но силно нападнати екосистеми и тврдат дека екосистемите со висока разновидност на видовите се поподложни на инвазија.
Оваа дебата зависеше од просторната скала во која беа извршени студиите за инвазија, а прашањето како различноста влијае на чувствителноста остана нерешено од 2011 година. Студиите од мали размери имаат тенденција да покажат негативна врска помеѓу различноста и инвазијата, додека големите студии имаат тенденција да го покажат токму обратното. Последниот резултат може да биде несакан ефект на способноста на инвазивите да профитираат на зголемената достапност на ресурсите и послабите интеракции на видовите, кои се почести кога ќе се земат предвид поголемите примероци. Сепак, се чини дека оваа зависна шема на просторната скала на ефектите од инвазијата врз различноста, не важи кога напаѓачот е ’рбетник. Островските екосистеми може да бидат поподложни на инвазија затоа што нивните видови се соочуваат со силни конкуренти и грабливци, или затоа што нивната оддалеченост од колонизирани видови, ги прави поверојатно да имаат „отворени“ ниши. Пример за овој феномен е десеткувањето на популацијата на природните птици на Гуам од инвазивната кафена бојга. И обратно, на нападнатите екосистеми може да им недостигаат природни конкуренти и грабливци кои го проверуваат растот на инвазивите во нивните родни екосистеми.
На малите острови, автохтоните птици можеби станале без летање поради отсуството на грабливци пред воведувањето. Овие птици не можат лесно да избегаат од опасноста што им ја донеле воведените грабливци. Тенденцијата на шините (Блатни кокошки) особено да еволуираат во форми кои не летаат, на островите ги направи ранливи и доведе до непропорционален број на истребувања во тоа семејство.
На Хаваи има многу инвазивни видови кои влијаат на домородните растенија и животни на островите. Инвазивни инсекти, растенија, копитасти животни како елени, кози и свињи ги загрозуваат домородните растенија, розовиот волчешки полжав (Euglandina rosea) од Африка, кои се хранат со родните полжави на островот, а растенијата како што се Австралискиот папрат и Miconia calvescens ги засенчуваат матичните растенија. Население на воведени мали пожарни мравки на Хаваите може да има големи негативни влијанија врз животните, посевите и луѓето. Прекриениот камелеон и Џековиот камелеон имаат големо влијание врз екологијата на Хаваите.
Во Нов Зеланд први инвазивни видови биле кучињата и стаорците донесени од полинезиски доселеници околу 1300 година. Мачките, донесени подоцна од Европејците, имаа поразителен ефект врз родниот живот на птици, особено затоа што многу птици од Нов Зеланд не летаат. Зајаците, воведени како извор на храна од морнарите во 1800-тите, станаа сериозна мака за земјоделците, особено на Јужниот остров. Обичен Ulex, првично растение за жива ограда во Велика Британија, беше воведен во Нов Зеланд за истата цел, но расте агресивно и се заканува да ги уништи домородните растенија во поголемиот дел од земјата и затоа рутински се искорени. Домородните шуми се силно погодени од неколку видови елени од Северна Америка и Европа и од австралискиот четкоопашест посум. Сите овие егзотични видови успевале во животната средина на Нов Зеланд.
Колонизацијата на островот Мадагаскар воведе егзотични растителни и животински видови кои значително го променија пределот на островот. Ова е резултат на вештачки нарушувања на присутните екосистеми. Најпознато нарушување е обемна сеча. Ова овозможува инвазија на невородени видови, при воспоставување на создадените простори. Некои од инвазивните растителни видови во Мадагаскар вклучуваат бодликава круша (Opuntia spp) и сребрен ватил (Acacia dealbata). Водниот зумбул (Eichhornia crassipes), еден од најчестите инвазивни растителни видови во светот, пристигна во Мадагаскар последните неколку децении. Ова растение финансиски влијае на Мадагаскар бидејќи многу ресурси се користат во обидите да се ограничи ширењето. Растението зафаќа сливови на езера и други водни тела. Формира густи душеци со своите корени над површините на водата и го ограничува продирањето на светлината што влијае на водните организми. Сепак, ова растение сега се користи во ѓубрива и хартиени кеси и за чистење на биолошкиот отпад.
Нападнатите екосистеми може да доживеале нарушувања, обично предизвикани од луѓе. Ваквото нарушување може да им даде на инвазивните видови шанса да се утврдат со помала конкуренција од матичните растенија, кои се помалку способни да се прилагодат на нарушениот екосистем. Примарните геоморфолошки ефекти на инвазивните растенија се биоконструкција и биопротекција. На пример, Куџу Pueraria montana, лоза родена во Азија, беше широко воведена во југоисточниот дел на САД на почетокот на 20 век за да се контролира ерозијата на почвата. Примарните геоморфолошки ефекти на инвазивните животни се биотурбација, биоерозија и биоконструкција. На пример, инвазиите на кинескиот рак Eriocheir sinensis резултираа со повисоки стапки на биотурбација и биоерозија.
Механизми засновани на видови
Додека сите видови се натпреваруваат за опстанок, инвазивните видови се чини дека имаат специфични одлики и комбинации на одлики кои им овозможуваат да ги надминат домашните видови. Во некои случаи, конкуренцијата се однесува на стапки на раст и репродукција. Во други случаеви, видовите комуницираат подиректно.
Истражувачите не се согласуваат за корисноста на одликите како маркери за инвазивност. Едно истражување открило дека од списокот на инвазивни и неинвазивни видови, 86% од инвазивните видови може да се идентификуваат само од одликите. Друго истражување открило дека инвазивните видови имаат само мала подгрупа на претпоставените особини и дека многу слични особини се пронајдени кај неинвазивните видови, што бара други објаснувања. Вообичаени одлики на инвазивни видови го вклучуваат следново:
Инвазивните видови може да ја променат својата околина со ослободување на хемиски соединенија, модифицирање на абиотички фактори или влијаат врз однесувањето на тревопасни животни, создавајќи позитивно или негативно влијание врз другите видови. Некои видови, како Kalanchoe daigremontana, произведуваат алелопатски соединенија, кои можат да имаат инхибиторен ефект врз конкурентските видови и да влијаат на некои процеси на почвата, како минерализацијата на јаглерод и азот. Другите видови како Stapelia gigantea го олеснуваат регрутирањето на садници од други видови во суви средини, обезбедувајќи соодветни микроклиматски услови и спречувајќи ги тревојадите во раните фази на развој.
Други примери се Centaurea solstitialis и Centaurea diffusa. Овие источни европски штетни плевели се шират низ западните и западните брегови. Експериментите покажуваат дека 8-хидроксихинолин, хемикалија произведена во коренот на C. diffusa, има негативен ефект само врз растенијата кои не се развиле истовремено со него. Таквите ко-еволуирани природни растенија имаат еволуирана одбрана. C. diffusa и C. solstitialis не се покажуваат како одлични и успешни конкуренти во нивните природни живеалишта. Успехот или недостатокот на успех во едно живеалиште не мора да значи успех кај другите. И обратно, испитувањето на живеалиштата во кои еден вид е помалку успешен, може да открие нови оружја за да ја победи инвазивноста.
Промените во режимите за пожар се друга форма на олеснување. Bromus tectorum, по потекло од Евроазија, е многу прилагоден на оган. Не само што брзо се шири по согорувањето, туку исто така ја зголемува честотата и интензитетот (топлината) на пожарите, обезбедувајќи големи количини на сув детритус за време на пожарната сезона во западниот дел од Северна Америка. Во областите каде е широко распространет, толку многу го измени локалниот режим на пожар, што природните растенија не можат да ги преживеат честите пожари, дозволувајќи му на B. tectorum дополнително да ја прошири и задржи доминацијата во својот воведен опсег.
Еколошко олеснување се јавува и таму каде што еден вид физички го модифицира живеалиштето на начин кој е поволен за другите видови. На пример, зебрестите школки ја зголемуваат комплексноста на живеалиштата на езерските подови, обезбедувајќи пукнатини во кои живеат без’рбетници. Ова зголемување на комплексноста, заедно со исхраната обезбедена од отпадокот од прехраната на овие школки, ја зголемува густината и разновидноста на заедниците на без’ррбетници.
Студиите на инвазивни видови покажаа дека воведените видови имаат голем потенцијал за брза адаптација. Ова објаснува колку воведени видови се во можност да воспостават и да станат инвазивни во нови средини. Покрај тоа, стапката со која може да се шири инвазивен вид може да биде тешко да ја утврдат биолозите бидејќи растот на популацијата се јавува геометриски, наместо линеарно. Кога тесните грла и ефектите на основачите предизвикуваат големо намалување на големината на населението и кога постои можност за намалаување на генетската варијација, поединците почнуваат да покажуваат додатен варијанс, за разлика од епистатската варијанса. Ова претворање всушност може да доведе до зголемена варијанса кај популациите основачи што потоа овозможува брза адаптивна еволуција. По инвазивните настани, изборот првично може да делува врз капацитетот за распрснување, како и физиолошката толеранција кон новите стресори во околината. Адаптацијата потоа продолжува да одговара на селективните притисоци на новата средина. Овие одговори најверојатно би биле резултат на температурата и климатските промени или присуството на автохтони видови без оглед дали е тоа грабливец или плен. Адаптациите вклучуваат промени во морфологијата, физиологијата, фенологијата и пластичноста.
Брзата адаптивна еволуција кај овие видови доведува до потомство што има поголема кондиција и е подобро прилагодено за нивната околина. Интраспецифична фенотипска пластичност, пред-адаптација и еволуција по воведувањето, се сите главни фактори во адаптивната еволуција. Пластичноста кај популациите дава простор за промени, за подобри услови на поединецот во неговата околина. Ова е клучно во адаптивната еволуција бидејќи главната цел е како видот најдобро да се прилагоди на екосистемот во кој е воведен. Способноста да се постигне ова што е можно побрзо ќе доведе до популација со многу висока кондиција. Пред-адаптациите и еволуцијата по првичниот вовед, исто така, играат улога во успехот на воведените видови. Доколку видот се прилагодил на сличен екосистем или содржи одлики, кои се случајно соодветно прилагодени на областа каде што се воведува, веројатно ќе помине подобро во новата средина. Ова, покрај еволуцијата што се случува по воведувањето, сите одредуваат дали видовите ќе можат да се етаблираат во новиот екосистем и дали ќе се размножуваат и ќе напредуваат.
Хипотезата за ослободување на непријателот вели дека процесот на еволуција доведе до тоа секој екосистем да има еколошка рамнотежа. Секој вид не може да го опфаќа мнозинство од екосистемот поради присуството на конкуренти, грабливци и болести. Воведените видови преселени во ново живеалиште можат да станат инвазивни кога овие контроли - конкуренти, грабливци и болести - не постојат во новиот екосистем. Отсуството на соодветни контроли доведува до брз раст на населението, и, аналогно, до инвазија.
Вектори
Не-домородните видови имаат многу вектори, вклучително и биогени вектори, но повеќето инвазии се поврзани со човечката активност. Екстензии на природен опсег се вообичаени кај многу видови, но, стапката и магнитудата на проширувањата произлезени од луѓето во овие видови имаат тенденција да бидат многу поголеми од природните екстензии, а луѓето обично носат примероци на поголемо растојание од природните сили.
Ран човечки вектор се случил кога праисториските луѓе го вовеле тихоокеанскиот стаорец (Rattus exulans) во Полинезија. Вектори вклучуваат растенија или семиња увезени за хортикултура. Трговијата со миленичиња ги носи животните преку границите, каде што можат да избегаат и да станат инвазивни. Организмите се оддалечуваат од транспортните возила. Болестите може да бидат векторирани и од инвазивни инсекти, како што се азискиот цитрусен псилид и бактериското заболување од цитрусно зеленило.
Видовите се исто така воведени намерно. На пример, за да се чувствуваат повеќе „како дома“, американските колонисти формираа „Друштва за аклимација“ кои постојано увезуваа птици родени во Европа во Северна Америка и други далечни земји. Во 2008 година, американските поштенски работници во Пенсилванија забележаа звуци што доаѓаат од внатрешноста на кутијата од Тајван; кутијата содржеше повеќе од дваесетина живи бубачки. Ентомолозите на службата за земјоделски истражувања ги идентификувале како бубачката носорог, бубачката Херкулес и кралска ора-буба. Бидејќи овие видови не биле родени во САД, тие можеле да им се заканат на природните екосистеми. За да се спречат егзотичните видови да станат проблем во САД, потребни се посебни постапки и дозволи, за кога живите материјали се испраќаат од странски земји. Програмите како КШУТ (Контрадикција на шверц и усогласеност со трговијата),се обидуваат да спречат појава на егзотични видови во Америка.
Многу инвазивни видови, откако ќе станат доминантни во областа, се од суштинско значење за екосистемот на тоа подрачје. Доколку се отстранат од локацијата, тоа може да биде штетно за таа област.
Економијата игра голема улога во воведувањето егзотични видови. Големата побарувачка за вредниот Кинески рак е едно од објаснувањата за можно намерно ослободување на видовите во странски води.
Во рамките на водната средина
Развојот на поморската трговија брзо влијаеше на начинот на транспорт на морските организми во океанот. Два начина на транспорт на морските организми во нови средини се загадување на трупот и транспортот на вода со баласт. Всушност, Молнар во 2008 година ги документираше патеките на стотици морски инвазивни видови и откри дека бродската служба е доминантен механизам за трансферот на инвазивни видови. Многу морски организми имаат капацитет да се прикачат на труповите на бродовите. Затоа, овие организми лесно се транспортираат од едно тело на вода во друго и се значаен фактор на ризик за настан со биолошка инвазија. За жал, контролата за валканост на трупот на бродот е доброволна и во моментот не постојат регулативи за управување со валканоста на трупот. Сепак, владите на Калифорнија и Нов Зеланд најавија построга контрола за чистотата на трупот на бродот во рамките на нивните надлежности.
Другиот главен вектор за транспорт на инвазивни водни видови е вода од баласт. Водата од баласт зафатена на море и ослободена на пристаништето од прекуокеанските пловни објекти е најголемиот вектор за инвазии од донесени водни видови. Всушност, се проценува дека 10,000 различни видови, од кои многу не се автохтони, се транспортираат преку вода од баласт секој ден. Многу од овие видови се сметаат за штетни и можат негативно да влијаат на нивното ново опкружување. На пример, слатководните зебрести школки, родени во морето Црно, Касписко и Азовско, најверојатно стигнале до Големите езера преку баласт вода од прекуокеански брод. Зебрестите школки ги надминуваат другите природни организми за кислород и храна, како што се алгите. Иако инвазијата на зебрестите школки беше забележана во 1988 година, а планот за ублажување беше успешно спроведен набргу потоа, планот имаше сериозен пропуст или дупка, при што бродовите натоварени со товар кога стигнаа до морето не беа тестирани бидејќи резервоарите за вода со баласт беа празни. Сепак, дури и во празен резервоар за баласт, останува локва вода исполнета со организми што може да се испушти на следното пристаниште (кога резервоарот се полни со вода по истоварувањето на товарот, бродот зема вода од баласт која се меша со локвите а потоа, вклучувајќи ги и живите организми од локвите вода, се испушта на следното пристаниште). Тековните прописи за Големите езера се потпираат на „солениот шок“ за да се убијат слатководните организми оставени во резервоарите со баласт.
И покрај тоа што се воспоставени регулативи за вода за баласт за заштита од потенцијално инвазивни видови, постои дупка за организмите во класата со големина од 10-50 микрони. За организмите помеѓу 10 и 50 микрони, како што се одредени видови на фитопланктон, сегашните регулативи дозволуваат помалку од 10 клетки на милилитар во испуштање од системите за третман. Испуштањето се ослободува кога брод превезува товар на пристаниште, така што испуштената вода не е нужно иста со водното тело. Бидејќи многу видови фитопланктони се со големина помала од 10 микрони и се размножуваат асексуално, само една клетка ослободена во околината може експоненцијално да прерасне во многу илјадници клетки за краток временски период. Оваа може да има штетни ефекти врз животната средина. На пример, некои видови од родот Pseudo-nitzschia се помали од 10 микрони во ширина и содржат домоична киселина што е невротоксин. Ако е токсичната Pseudo-nitzschia spp. е живи при испуштање на баласт и се ослободи во нејзината „нова средина“, таа ќе може да предизвика труење со домоична киселина кај школките, морските цицачи и птиците. За среќа, смртта на луѓето поврзана со труење со домоична киселина е спречена поради строгите програми за следење што се појавија по избувнувањето на домоична киселина во Канада во 1987 година. Прописите за вода за баласт треба да бидат поригорозни за да се спречат идните последици поврзани со потенцијално ослободување на токсичен и инвазивен фитопланктон.
Друг важен фактор што треба да се разгледа за морските инвазивни видови е улогата на промените во животната средина поврзани со климатските промени, како што е зголемувањето на температурата на океанот. Постојат повеќе студии кои сугерираат дека зголемувањето на температурата на океанот ќе предизвика поместување на опсегот во организмите, што може да има штетни ефекти врз животната средина, како што се појавуваат интеракциите на новите видови. На пример, Хуа и Хванг предложија организмите од баласт од резервоар на брод што патува од температурната зона преку тропските води да доживеат температурни флуктуации дури 20 °C. За понатамошно испитување на ефектите на температурата врз организмите транспортирани на трупови или во вода од баласт, Ленц (2018г.) спроведоа студија каде што спроведоа експеримент со двоен стрес на топлина. Нивните резултати сугерираат дека топлинските предизвици со кои се соочуваат организмите за време на транспортот може да ја подобрат толеранцијата на стрес кај видовите во нивниот нероден опсег, со избирање генетски адаптирани генотипови кои ќе преживеат и втор применет топлински стрес, како што е зголемената температура на океанот кај основачката популација. Поради комплексноста на варијациите предизвикани од климатските промени, тешко е да се предвиди природата на успехот заснован на температура на не-автохтони видови на самото место. Бидејќи некои студии сугерираат зголемена толеранција на температурата на „киднаперите“ на трупови на бродови или во вода од баласт, потребно е да се развијат посеопфатни планови за управување со загадувањето и водата со баласт, во обид да се спречат можни инвазии во иднина, бидејќи условите на животната средина продолжуваат да се менуваат во светот.
Ефекти од пожар и гаснење на пожар
Инвазивните видови често ги искористуваат нарушувања во екосистемот (диви пожари, патишта, стапки од нозе) за да ја колонизираат областа. Големите шумски пожари можат да ги стерилизираат почвите, истовремено додавајќи различни хранливи материи. Вкоренетите, матични видови ја губат својата предност, оставајќи повеќе простор за инвазивците. Во такви околности, растенијата што можат да се обноват од своите корени имаат предност. Инвазивните растенија со оваа способност можат да имаат корист од пожар со мал интензитет што ја отстранува површинската растителност, оставајќи ги домородците кои се потпираат на семето за размножување, да ги најдат своите ниши зафатени кога конечно ќе им проникне семето.
Противпожарните возила честопати се големи виновници за ваквите избувнувања, бидејќи честопати се возат по задни патишта, обраснати со инвазивни растителни видови. Подвозјето на возилото станува главен транспорт. Како одговор, при големи пожари, станиците за перење „деконтаминираат“ возила пред да се вклучат во активности за сузбивање. Големите пожари привлекуваат пожарникари од оддалечени места, што дополнително го зголемува потенцијалот за транспорт на семе.
Еколошки
Европската унија ги дефинира „Инвазивните вонземски видови“ како оние што се, прво, надвор од нивната област на природна дистрибуција, и второ, ја загрозуваат биолошката разновидност. Биотичката инвазија се смета за еден од петте главни двигатели за губење на глобалниот биоразновидност и се зголемува поради туризмот и глобализацијата. Ова може да биде особено точно во несоодветно регулирани системи за слатка вода, иако правилата за карантин и вода за баласт ја подобрија состојбата. Инвазивните видови можат да ги наведат локалните природни видови до истребување преку исклучување на конкуренцијата, раселување на нишата или хибридизација со сродните природни видови. Затоа, покрај нивните економски последици, инвазиите може да резултираат со големи промени во структурата, составот и глобалната дистрибуција на биотата на местата за воведување, што на крајот ќе доведе до хомогенизација на светската фауна и флора и губење на биоразновидноста. Тешко е недвосмислено да се препишат истребувања на инвазијата на видовите. Иако се силни докази дека неодамнешното истребување на околу 90 видови водоземци може да се следи во хитридната габа што се шири со меѓународната трговија, повеќето научни истражувања се фокусираат на напаѓачите на животни. Загриженоста за влијанијата на инвазивните видови врз биоразновидноста обично ги мери вистинските докази (еколошки или економски) во врска со потенцијалниот ризик.
Расчистувањето на земјиштето и населувањето на луѓето извршија значителен притисок врз локалните видови. Вознемирените живеалишта се склони кон инвазии што можат да имаат негативни ефекти врз локалните екосистеми, менувајќи ги функциите на екосистемот. Вид на мочуришна билка позната како ☃☃ae’ae на Хаваите (домородното Bacopa monnieri) се смета за вид на штетник во вештачки манипулирана вода птици-бегалци, затоа што набрзина покрива плитки калници поставени за загрозена хавајски вид (Himantopus mexicanus knudseni), правејќи ги овие непожелни места за хранење на птиците.
Повеќе последователни воведувања на различни невородени видови може да имаат интерактивни ефекти; воведувањето на втор не-домороден вид може да овозможи процут на првиот инвазивен вид. Примери за ова се воведувањето на школката аметист (Gemma gemma) и европски зелен рак (Carcinus maenas). Школката аметист беше воведена на пристаништето Бодега во Калифорнија од источниот брег на САД пред еден век. Пронајдена е во мали количини на пристаништето, но никогаш не ги раселила автохтоните видови школки (Nutricola spp.) Во средината на 90-тите години од минатиот век, воведувањето на европскиот зелен рак, кој се хранеше преференцијално на домородните школки, резултираше во пад на домашните школки и зголемување на воведената популација на школки.
Инвазивните видови можат да ги променат функциите на екосистемите. На пример, инвазивните растенија можат да го изменат режимот на пожар (Bromus tectorum), кружење на хранливи материи (Spartina alterniflora) и хидрологија (Tamarix) во природните екосистеми. Инвазивните видови кои се тесно поврзани со ретки автохтони видови имаат потенцијал да се хибридизираат со автохтоните видови. Штетните ефекти на хибридизацијата доведоа до пад, па дури и истребување на автохтоните видови. На пример, хибридизацијата со воведена трева, Spartina alterniflora, го загрозува постоењето на калифорниска трева (Spartina foliosa) во Санфранцискиот Залив. Инвазивните видови предизвикуваат конкуренција за автохтони видови и поради тоа 400 од 958 загрозени видови според Законот за загрозени видови се изложени на ризик. Ненамерното воведување на видови шумски штетници и растителни патогени може да ја промени еколошката шума и да ја оштети индустријата за дрва. Генерално, шумските екосистеми во САД се широко нападнати од егзотични штетници, растенија и патогени микроорганизми.