Интелектуален_развој
Преобразба на интелигенцијата
Веќе при објаснувањето на пробелмот на почетоците на интелигенцијата се соочивме со проблемот на развојот на интелигенцијата. Тој проблем сега може да се формулира како проблем на природата на развојните промени на интелектуалното однесување во текот на возраста. Проблемот е, како да се сфати и изучи процесот на преобразба на функциите кои ги нарекуваме интелигенција, и тоа од првите, не баш јасни изразувања па до постигнувањето на интелектуална зрелост. Тој проблем во развојната психологија често се поставува како проблем на издвојување на развојните фази чии општи структурални одлики треба јасно да се опишат. Но сепак, на проблемот треба да му се пристапи динамички: не е доволно да се опишат одделните фази туку и процесот на преминување од една во друга фаза. Формулиран пак, во вид на најопшт епистемолошки проблем тој изгледа вака: како поимен процес на развојот на интелигенцијата како една иста функција која во одделни развојни периоди има различно манифестирање. Додека, тоа е основна апорија на развојната психологија воопшто, па и на развојната психологија на интелигенцијата. Тој проблем може најјасно да се формулира во областа на конструкциските развојни тестови, како што е и Бине-Симоновата скала, каде тој мошне одредено се изразува. Имено, неможно е со исти тестови да се испитува интелигенцијата на сите возрасти. Оние кои вршеле надолжни испитувања на интелектуалниот развој морале во најбуквална смисла постепено да применуваат различни тестови, на пример: психомоторни скали, па Бине-Симоновата скала, па групни тестови за возрасни. Причината е многу едноставна: тестовите кои на младите имаат дијагностичка вредност стануваат недискриминативни на постарите лица кога сите, или речиси сите испитаници ги совладуваат функциите кои се испитуваат во тие тестови. Оттука, интелигенцијата го менува обликот и областа на изразување и треба повторно да се пронајдат подрачјата во кои сега се наоѓа тежиштето на нејзиното делување. Истиот тој проблем се испитува и во рамките на еден ист развоен тест како што е Бине-Симоновата скала: како да се одберат тестовите кои ќе ја одредат интелигенцијата, на пример, во четвртата година а како тестовите за 14 години, нужно различни од оние од четвртата година а сепак да испитуваат иста функција. Со други зборови, ако се следи од поглед на предмети со кои се движи „првото будење“ на интелигенцијата или ако појавата на намерите и разликувањето на средствата и целите претставува „раѓањето на интелигенцијата“, тогаш е потребно да се знае какви се сите понатамошни постепени манифестации на та иста интелигенција. А тоа значи дека треба да се познаваат статистичките врски и психолошките сродности помеѓу манифестациите на интелигенцијата во поодделните развојни периоди. Кога денес психолозите се соочуваат со вака поставениот проблем, прво што воочуваат е тоа дека психологијата е и денес прилично далеку од решението. Најзначаен обид за решавање на сложениот проблем на преобразба на интелигенцијата е современата теорија на стадиуми. Теоријата на стадиуми претставува, всушност, обид да се опишат нужните патишта на развој на интелигенцијата. Основно пак, во тој опис е разликување на квалитативно различните развојни фази кои нужно следат една по друга, а секоја има особено општи и структурални својства и законитости на функционирање. Нужен редослед на интелектуалните достигнувања и одделните фази на ментална организација, неправолинискиот развој и извесниот дисконтинуитет, постапното образование на се посложените структури и наложување на механизмите на преод од една на друга структура – тоа се основните одлики на теоријата на стадиуми како обид за решавање на проблемот на преобразба на интелигенцијата.повеќе