cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Глобално затоплување
Јаглерод диоксид CO2
Растенијата го користат јаглерод диоксидот од воздухот, трансформирајќи го во органски материи, а при тоа ослободувајќи кислород. Тоа се случува при процесот фотосинтезата при што се синтетизираат јаглехидрати. Животните и луѓето го користат кислородот во процесот на дишење, при што ослободуваат јаглерод диоксид. Овој процес се одвива постојано и е основа за животот на Земјата. Јаглерод диоксид се создава од различни извори, меѓу кои и вулкански ерупции и разградување на органската материја. Исто така, тој се произведува и од ферментацијата на некои микроорганизми и од клеточното дишење јаглерод диоксидот го има во мали концентрации во атмосферата. Тој е главна состојка на јаглеродниот циклус.
Започнувајќи од 1750 г. човечките активности значително ја зголемиле концентрацијата на CO2 во атмосферата. Измерено е дека атмосферската концентрација на CO2 е за 100 ppm повисока од пре-индустрискиот период. Јаглерод диоксид е главниот стакленички гас кој е одговорен за повеќе од половина затоплување на Земјата. Постојат многу антропогени извори на CO2. Некои од нив ќе бидат наведени и дискутирани во текстот што следи.
Фосилни горива – најголем дел на јаглерод диоксид се добива од согорување на фосилните горива. Фосилните горива (јаглен и нафта) содржат големо количество на јаглерод. Кога се запалени, тој јаглерод се ослободува во атмосферата во вид на CO2, што доведува до зголемување на неговата концентрација во атмосферата. Износ на CO2 зависи од видот на фосилното гориво.
Главни извори на CO2 при согорување на фосилни горива со застапеност во период од 2000-2004 г. се:
Примарни извори на фосилни горива се електрични искористувања (33%), транспорт (31%), индустриски процеси (24%) и загревање и ладење на објекти (12%). Емисиите на јаглерод диоксид се зголемени на глобално ниво за 25% од времето на Индустриската револуција, пред 200 години, од кои 10% зголемување е во последните 30 години.
Промени при користење на земјиште – како резултат на сечење на шуми има големо влијание на количината на CO2 оддадена во атмосферата. Дрвја и растенија апсорбираат CO2 во процес на фотосинтеза, а јаглерод се чува во ткива и влакна од дрвото. Производство на цимент – при производство на цемент се користат големи количини на варовник, кој ослободува CO2 во атмосферата за време на производниот процес.
Зголемување на количината на стакленичките гасови ја зголемува количината на зрачењето апсорбирано од страна на атмосферата и на тој начин се намалува количината на зрачењето кое го оддава Земјата кое може да помине во вселената. Ова предизвикува затоплување на планетата Земја.
Улога на јаглерод диоксидот во ефектот на стаклена градина
За еден од главните стакленички гасови се смета јаглерод диоксидот. Иако јаглерод диоксидот не ја “заробува” топлината толку ефикасно како другите гасови од оваа група (со други зборови е “помалку моќен" стакленички гас), сепак, поради самиот факт што количините емисии на јаглерод диоксид во атмосферата се извонредно високи, особено како резултат на согорувањето на фосилните горива, му го даваат токму на овој гас приматот како стакленички.
Намалувањето на емисиите на јаглерод диоксид секако може да има огромно влијание врз ефектот на стаклена градина, а со тоа и на глобалното затоплување. Концентрација на CO2 сега е зголемена за околу 0,4 % годишно. Кога северната полутопка е свртена кон Сонцето, кога кај нас е пролет и лето, тогаш лисјата вдишуваат CO2 и неговото количество во атмосферата опаѓа. Но, кога јужната полутопка е свртена кон Сонцето, кога кај нас е есен и зима, листовите опаѓаат со што се зголемува количината на CO2 во атмосферата.
Диазот монооксид N2O
Диазот монооксид создава 300 пати поголем ефект на стаклена градина од CO2.
Азотен монооксид (N2O) е продуциран од бактерии во природен денитрификациски процес. Тој е хемиски инертен во тропосферата, но во стратосферата е деградиран фотохемиски. Просечната концентрација на N2O во тропосферата е околу 300 ppb и има време на престој 10 години.
Сулфурен хексафлуорид SF6
Сулфурен хексафлуорид е гас со многу инертна реакција, кој се употребува, пред сè, во опрема со висок напон во тешката индустрија и како гас за полнење прозорци за звучна заштита и автомобилски гуми. SF6 е гас со највисок потенцијал за стаклена градина. Еден тон SF6 ја оптоварува атмосферата во големина што соодветствува на околу 23.900 тони CO2.
Последици од глобално затоплување
Последици од глобално затоплување се следниве:
Покрај ова, следните статистички податоци се разочарувачки: Земјата станува се потопла. Во 1995 година светската научна заедница извести дека промената е веќе присутна и дека планетата Земја во минатото столетие се затоплила за 0,5 °C. Уште во 1896 година големиот шведски хемичар Свенте Арениус предвидувал дека со удвојување на концентрацијата на CO2 во атмосферата преку согорување на фосилните горива, можно е глобалната температура да порасне за 5,5 °C. Ова не е далеку од вредностите 1,5 °C до 4,5 °C кои сега се добиваат од компјутерските симулации на климата за двојно зголемување на CO2 во атмосферата. Сите четири најжешки години откако почнале да се регистрираат овие податоци се во 1990-тите.
Прва жртва на климатските промени – Тувалу, мала островска земја во Тихиот Океан со десет илјади жители. Се наоѓа на средина помеѓу Хаваи и Австралиа. Островите полека ги голта морето чие ниво се покачува заради глобалното затоплување.
Доколку не се преземат мерки за решавање на глобалното затоплување:
Топењето на ледниците во последното столетие, исто така, придонесува за пораст на морското ниво. Најзагрозени се: Индија, Пакистан, Бангладеш, Малдиви, Тајланд, Мозамбик, Египет, Суринам итн.
Порано замрзнатото земјиште (вечен мраз) во арктичкиот предел на Алјаска и Сибир веќе почнале да се топaт, нарушувајќи ги екосистемите и инфраструктурата.
Веќе е крајно време да сфатиме: „Климатските промени ... не се ништо друго, туку една форма на бавно умирање".
Што треба да се направи за да се спречи затоплувањето?
Човековото влијание на глобалното затоплување денес, за првпат во историјата на Земјата, луѓето ја имаат, можеби, одлучувачката улога за иднината на климатските промени. Потоплата иднина може да беде резултат на денешните активности на луѓето во кои се ослободуваат големи количини на гасови кои ја задржуваат топлината. Овие гасови се дел од причините за зголемување на темп. за 0,5 степени за последните 100 г.
Денес за секој од над 6 милијарди луѓе на планетата скоро 6 тони СО2 се исфрла во атм годишно. Како резултат на нашите активности конц. на СО2 е покачено за 30 % во последните 250 г.Индустриски развиените земји денес најмногу ослободуваат СО2, додека емисијата на СО2 во земјите во развој е во подем. Јасно се гледа дека најголемата одговорност им припаѓа на развиените земји (главно САД, Европа и Јапонија). Овие земји би требало да вложат најголеми напори за редуцирање на емисиите. Бидејќи најголема последица од климатските промени ќе биде сушата и недостигот од вода, треба да се обединиме кон решавање на овој проблем.
Кјото протокол (KP) претставува мошне важен чекор во органичувањето на емисијата на стакленичките гасови (CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs, SF6) бидејќи за првпат се специфицирани правни обврски. Согласно со KP развиените земји имаат специфични обврски: во првиот период (2008-2012), тие треба да ги намалат вкупните емисии на стакленичките гасови за најмалку 5 % во споредба со емисиите на 1990година. Договорените цели се разликуваат помеќу развиените земји (САД се обврзале да ги намалат емисиите за 7 %, Европската унија (EU) како целина за 8 %, Јапонија и Канада за 6 %. Неодамна, САД ја повлекле својата овбрска во рамките на KP, предизвикувајќи вознемирување од светски рамки.
Што може владата да направи?
Владата може да покрене акција за пошумување. Исто така би можела да обезбеди масовен транспорт. Владата може да постави стандарди за чистота на воздухот и филтри на оџаците. За да помогне кон спречување на глобалното затоплување владата може да забрани сечење на природата, а исто така може да инвестира во флуоресцентното осветлување и користење на сончева енергија наместо јадрени и термоцентрали.
Што можат луѓето да направат?
Како што е познато, животот на планетата Земја е можен поради природниот ефект на стаклена градина. Природното појавување на гасовите кои го предизвикуваат ефектот на стаклена градина (стакленички гасови), пред се водена пареа (H2O), јаглерод диоксид (СО2), како и метан (CH4), азотен оксид (N2O) и тропосферски озон (О3), овозможува сончевата енергија да дојде до Земјината површина како видлива светлина, за потоа да биде заробена од атмосферата како инфрацрвена топлина. Земјината површина апсорбира најголем дел од зрачењето и се загрева. Инфрацрвеното зрачење се оддава од Земјината површина. Овој феномен ја одржува топлината на нашата планета, со што се обезбедува нормално одвивање на физиолошките функции на сите живи организми. Отсуството на стакленичките гасови би ја намалило температурата на нашата планета за околу 33 C, претворајќи ја Земјата во уште една безживотна планета во сончевиот Систем.
Ефект на стаклена градина
Ефектот на стаклена градина е израз за загревање на планетата Земја кое настанало со пореметување на енергетската рамнотежа помеѓу количина на зрачење кое од Сонцето го прима и во вселената го зрачи Земјината површина. Ефектот на стаклена градина, кој во минатото беше благослов за Земјата, во последното столетие, засилен од човечките активности, се чини дека се претвора во сериозна закана.
Овој ефект се јавува како резултат на зголемување на количината на зрачењето кое од површината на Земјата не може да биде оддадено во вселената, туку атмосферата го апсорбира и станува потопла. Земјата мора да испушта енергија во вселената исто онолку колку што таа апсорбира енергија од Сонцето. Сончевата енергија пристигнува во форма на зрачење со помала бранова должина. Атмосферата на Земјата одбива дел (37-39%) од оваа енергија, додека остаток (поголем дел) паѓа на површина на Земјата и ја загрева. Земјата се ослободува од оваа енергија, така што ја праќа назад во вселената во облик на инфрацрвени зраци (зраци со поголеми бранови должини). Поголем дел од инфрацрвеното зрачење, оддадено од Земјината површина, се рефлектира од гасови што постојат во природата. Овие гасови спречуваат енергијата да помине кон вселената, така да зраците се враќаат назад кон Земјата и ја зголемуваат атмосферската температура. Оние гасови кои го задржуваат зрачењето се познати под назив стакленички гасови, а проблеми кои настануваат се познати под име глобално затоплување. Тоа се случува со атмосферата на Земјата во последниот век.
Ефектот на стаклена градина, кој во минатото беше благослов за Земјата, се чини дека во последното столетие се претвора во сериозна закана, засилен од човечките активности. Со индустријализација, емисијата на стакленички гасови од согорување на фосилни горива, сечење на шуми и чистење на земјиште за употреба во земјоделството, постојано се зголемува. Во последните 100 години стакленичките гасови се оддавале во атмосферата побрзо од колку што природните процеси можеа да ги отстранат. Дополнително, оддавани се нови синтетички гасови како што се хлорофлуоројаглероди и халони (CFC) и утврдено е дека и тие го поддржуваат ефектот на стаклената градина. Во овој период концентрацијата на овие гасови во атмосферата постојано се зголемува, со предвидувања дека ќе продолжи да расте паралелно со порастот на глобалната економија. Овие дополнителни емисии почнуваат да ја нарушуваат деликатната рамнотежа, значително зголемувајќи го количеството на стакленички гасови во атмосферата и нивниот изолационен ефект. Податоците за климата пред 160 години укажуваат на тесна поврзаност меѓу концентрацијата на стакленички гасови во атмосферата и глобалните температури. Уште во 1896 година големиот шведски хемичар Свенте Архениус предвидувал дека со удвојување на концентрацијата на CO2 во атмосферата преку согорување на фосилно гориво, можно е глобалната температура да порасне за 5,5 C. Ова не е далеку од вредностите 1,5 C до 4,5 C кои сега се добиваат од компјутерските симулации на климата за двојно зголемување на CO2 во атмосферата. Во 1995 година светската научна заедница извести дека промената е веќе присутна и дека планетата Земја во минатото столетие се затоплила за 0,5 C. Во јануари 2001 година UNIPCC (Меѓувладиното тело за климатски промени при Обединетите нации), официјално изјави дека човековото влијание претставува главен фактор за денешното глобално затоплување. Оваа изјава беше од големо знаење, бидејќи до тогаш постоеја мислења според кои глобалното затоплување е поврзано со сончевата активност, природните климатски флуктуации, или е резултат на грешки во компјутерските модели. Квантитативните предвидувања за идната состојба сè уште се неизвесни. Во 1995 година IPCC направи проценка дека глобалната температура на воздухот на Земјата ќе се зголеми за дополнителни 1 C -3,5 C до 2100 година, додека во 2001 година за истиот период беше предвиден пораст на температурата од 1,4 C - 5,8 C. Во најдобар случај, ќе се соочиме со затоплување за 2 C до 2100 година, што би било најбрзо менување на климата во последните неколку милениуми, период кога се развивала модерната цивилизација. Затоплувањето во овие размери ќе влијае врз многу аспекти на нашите животи, бидејќи ќе предизвика промени на температурите и врнежите, пораст на морското ниво и промени во распределбата на свежа вода. Најверојатно значајни ќе бидат влијанијата врз здравјето на луѓето, виталноста на шумите и други природни подрачја, како и продуктивноста во земјоделството.
ГОДИШНИ ВРНЕЖИ, 1901-1995 (Американска истражувачка програма за глобални промени: Климатски промени / тековни сознанија) Во последните 100 години глобалното средно морско ниво порасна за 10 до 25 cm, делумно поради ширењето на водата кога таа се загрева. Топењето на ледниците во последното столетие, исто така, придонесува за пораст на морското ниво. Порано замрзнатото земјиште (вечен мраз) во арктичкиот предел на Алјаска и Сибир исто така почна да се топи, нарушувајќи ги екосистемите и инфраструктурата. Споменатото топење и затоплувањето на тундрите ќе доведе до распаѓање на органска материја и ослободување на заробениот јаглерод и метан, создавајќи дополнителен извор на стакленички гасови. Како што ризиците од глобалните климатски промени стануваат сè повеќе очигледни, се јавува вистинска потреба од фокусирање на акции за намалување на емисиите на стакленичките гасови и минимизирање на штетните влијанија од климатските промени. Општо земено, луѓето во земјите во развој се почувствителни на климатските промени заради недоволно развиената инфраструктура и ограничениот капитал, како и поголемата зависност од природните ресурси.
Меѓународни иницијативи во врска со климатските промени
Во текот на 1980-те години, заради научните докази за глобалните климатски промени и последиците од нив, се појави зголемена загриженост помеѓу научниците, политичарите и јавноста. Во 1992 година, во Рио де Жанеиро беше усвоена Рамковната конвенција за климатски промени (UNFCCC). Согласно со Рамковната конвенција, се поставија бројни обврски за сите земји, главно во врска со изготвувањето и имплементацијата на политики за намалување на емисиите на стакленички гасови. Сепак, одзивот на развиените земји (кои се главните “произведувачи” на стакленички гасови), се покажа недоволен и заради тоа во 1995 година воведен е Берлинскиот мандат, кој воспостави преговарачки процес за поголем ангажман во рамките на Конвенцијата во периодот по 2000 година. Овој процес, конечно, доведе до потпишување на Кјото протоколот (КП) во 1997 година.
На оваа карта (направена од Американскиот институт за светски ресурси, USA World Resources Institute) се претставени разлини региони, не според нивната географска положба туку според емисиите на стакленики гасови. Јасно се гледа дека најголемата одговорност им припаѓа на развиените земји (главно САД, Европа и Јапонија). Овие земји би требало да вложат најголеми напори за редуцирање на емисиите.
Земјите со економија во транзиција, како и земјите во развој при преземањето на такви активности се соочуваат со големи тешкотии, главно заради ограниченото користење на околинско-прифатливи технологии, недостаток на финансиски и човечки ресурси со соодветна експертиза, како и поради отсуство на ефикасни административни структури. Поради тоа итно е потребно создавање капацитети (capacity building) во овие земји.
Како што е познато, животот на планетата Земја е можен поради природниот ефект на стаклена градина. Природното појавување на гасовите кои го предизвикуваат ефектот на стаклена градина (стакленички гасови), пред се водена пареа (H2O), јаглерод диоксид (СО2), како и метан (CH4), азотен оксид (N2O) и тропосферски озон (О3), овозможува сончевата енергија да дојде до Земјината површина како видлива светлина, за потоа да биде заробена од атмосферата како инфрацрвена топлина. Земјината површина апсорбира најголем дел од зрачењето и се загрева. Инфрацрвеното зрачење се оддава од Земјината површина. Овој феномен ја одржува топлината на нашата планета, со што се обезбедува нормално одвивање на физиолошките функции на сите живи организми. Отсуството на стакленичките гасови би ја намалило температурата на нашата планета за околу 33 C, претворајќи ја Земјата во уште една безживотна планета во сончевиот Систем.
Создавање капацитети и климатски промени
Договорени приоритетни акции во создавањето капацитети откако земјите со економии во транзиција и земјите во развој ги презентираа своите погледи. Овие акции подразбираат:
Програма за создавање капацитети за балканските земји
Програмата за создавање капацитети за балканските земји е иницирана од страна на Министерството за околина, просторно планирање и јавни работи на Грција. Програмата има вкупен буџет од приближно еден милион евра и времетраење 18 месеци. Во оваа програма вклучени се следните балкански земји: Албанија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Македонија, Романија и Југославија. Сите овие земји ја ратификуваа Рамковната конвенција за климатски промени, а две од нив (Бугарија и Романија) го потпишаа и Кјото протоколот. Овие две земји припаѓаат на Анекс I од Конвенцијата, додека останатите во моментов не се вклуени во Анекс I. Со оваа програма, Грција, како земја од Анекс II од Конвенцијата (UNFCCC), обезбедува финансиска и техника поддршка за гореспомнатите земји со цел да им помогне во подобрувањето на можностите за остварување на целите од Конвенцијата. Ова може да биде спроведено преку имплементирање на одредбите од Конвенцијата и подготвување на овие земји за активно учество во процесот на КП. Националната опсерваторија од Атина (НОА) ја координира програмата. НОА е јавен истражуваки центар задолжен за изработка на годишен катастар на емисиите на стакленички гасови во Грција, по барање на Министерството за околина, просторно планирање и јавни работи на Грција. Таа исто така е национален фокусен центар на Меѓувладиното тело за климатски промени. Понатаму, НОА беше задолжена за изработка на втората национална комуникација и работи како технички консултант за министерствата кои се компетентни по прашања од климатските промени, политиките и мерките за намалување на емисиите на стакленики гасови, заштеда на енергија и користење на обновливи енергетски извори. Во последно време, НОА им помагаше на соседните земји во остварувањето на нивните техники и извештајни обврски зацртани со Рамковната конвенција за климатски промени. Четири партнери од Грција се вклу-чени во оваа програма: две приватни консултантски компании - EPEM S.A. и SPEED S.A., Националниот технички универзитет од Атина (Лабораторија за економија во индустријата и енергетиката) и една невладина организација, Интердисциплинарен институт за околински истражувања (ИНИЕР). Програмата започна во почетокот на 2001 година, додека првичниот состанок беше одржан во Атина во март 2001 година.
Главните цели на програмата се:
За да се постигнат овие цели, програмата ги содржи следните задачи:
потребно е активно учество на сите владини и невладини организации во земјите вклучени во проектот. На овој начин ќе бидат собрани квалитетни податоци, а резултатите од секоја задача ќе ги задоволат потребите на вклучените земји во врска со климатските промени. Понатаму, активното учество на сите членки ќе обезбеди продолжување на активностите во областа на климатските промени на локално ниво и ќе ја промовира соработката помеѓу земјите во оваа значајна меѓународна иницијатива посветена на околината.
Ниси (Берско)
Ниси (Νησί, книжевно: Νησίον, Нисион) — село во Берско, Егејска Македонија, дел од денешната Општина Гида, во Централна Македонија, Грција.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа на околу шест километри западно од градот Гида и на 22 километри североисточно од градот Бер, на надморска височина од 12 метри. Површината на селскиот атар изнесува 34 квадратни километри.
Сместено е во самото Солунско Поле.
Историја
Порано, селото претставувало чифлигарска населба населена со грчко население, поради што затоа не е споменато од К’нчов и Бранков.
За време на борбата за Македонија, Ниси станало база на андартските напади кон селата во околните области Вардарија, Сланица и Бојмија и затоа во март 1906 година било опожарено од четите на Апостол Петков и Лука Иванов.
По Првата светска војна во 1922 година, во селото биле населени грчки бегалци. Во 1928 година, во селото имало 43 бегалско семејства со вкупно 173 жители. .
Стопанство
Селото е многу богато, бидејќи располага со плодни обработливи површини, а основни производи на населението се памукот и шеќерната репка.
Население
Во пописот од 1913 година во селото се забележани 396, а во 1920 година 380 жители. По 1923 година во селото биле населени 43 бегалски семејства со вкупно 175 жители. На тој начин, селото станало мешано и како такво во 1928 година било забележано со 574 жители. Поради извршените мелиорации и добивањето на нови обработливи површини, по 1933 година тука се населиле и други бегалски семејства и жители од селата Драчкуп, Чорново, Гуменџе и други, така што селото во 1940 година пораснало на 1.127 жители. Во 1951 година Ниси имало 1.289, во 1961 година 1.477, во 1971 година 1.450, во 1981 година 1.644, а во 1991 година 1.648 жители.
Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 1.519 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 1.379 жители.
Самоуправа и политика
Селото припаѓа на општинската единица Гида со седиште во истоимениот град, која припаѓа на поголемата општина Гида, во округот Иматија. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Ниси, во кој покрај Ниси влегува и малото село Санда.
Нихор
Нихор може да се однесува на следниве места:
Список на државни водачи во 1722 година
Ова е список на државни водачи во 722 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Смољан (област)
Смољанска област е една од 28-те области на Бугарија. Се наоѓа во јужниот дел на земјата во падините на Родопите.
Список на населените места во Смољанска област
''Градовите се со задебелени букви. ''
Општина Баните
Г'л'бово, Босилково, Вишнево, В'лчан Дол, Глогино, Давидково, Две Тополи, Дебељаново, Дрјанка, Загражден, Крстатица, Баните, Малка Арда, Мало Крушево, Орјаховец, Планинско, Рибен Дол, Сливка, Стрница Траве
Општина Борино
Борино, Бујново, Кожари, Чала, Јагодина
Општина Девин
Беден, Брезе, Водни Пад, Грохотно, Ѓоврен, Девин, Жребево, Кестен, Љасково, Михалково, Осиково, Селча, Стоманево, Тешел, Триград, Чуруково
Општина Доспат
Барутин, Брштен, Доспат, Змеица, К'сак, Љубча, Црнча, Чавдар
Општина Златоград
Аламовци, Долен, Ерма Река, Златоград, Кушла, Пресока, Старцево, Страшимир, Фабрика, Цацаровци
Општина Мадан
Арпаџик, Борика, Бориново, Боровина, Букова Полјана, Буково, Вехтино, Високите, Вранинци, Врба, Врбина, Вргов Дол, Габрина, Галиште, Дирало, Долие, Касапско, Кориите, Крајна, Крушев Дол, Купен, Леска, Лештак, Ливаде, Ловци, Мадан, Миле, Митовска, М'глишта, Петров Дол, Печинска, Планинци, Равнил, Равништа, Равно Нивиште, Рустан, Средногорци, Стајчин Дол, Студена, Т"нкото, Уручовци, Цирка, Чурка, Шаренска
Општина Неделино
Бурево, Врли Дол, Врлино, Грнати, Диманово, Дуња, Изгрев, Козарка, Кочани, Кундево, Еленка, Крајна, Неделино, Оградна, Средец, Т'нка Бара
Општина Рудозем
Боево, Борие, Брчево, Бјала Река, Витина, Војкова Л'ка, Грамаде, Добрева Череша, Д'бова, Елховец, Иваново, Кокорци, Коритата, Мочуре, Оглед, Пловдивци, Полjaна, Равнината, Рибница, Рудозем, Сопотот, Чепинци
Општина Смољан
Арда, Алиговска, Горна Арда, Баблон, Букаците, Белев Дол, Биљанска, Бориково, Бостина, Буката, Виево, Влахово, В'лчан, Врбово, Габрица, Гела, Гоздевица, Горово, Град'т, Гудевица, Димово, Дунево, Еленска, Ељово, Заевите, Змиево, Чучур, Исјовци, Катранци, Киселчево, Кокорково, Кошница, Кремене, Кукувица, Кутела, Левочево, Липец, Л'ка, Љулка, Љаска, Милково, Могилица, Мочуре, Момчиловци, Мугла, Надарци, Орешица, Остри Пазлак, Петково, Пештера, Писаница, Подвис, Полковник Серафимово, Попрелка, Потока, Река, Речани, Ровина, Селиште, Селишта, Сивино, Славејно, Смиљан, Смољан, Соколовци, Солишта, Средок, Стик'л, Стојките, Стража, Студена, С'рнино, Тикале, Требиште, Турјан, Т'р'н, Ухловица, Фатово, Хасовица, Чамла, Чеплетен, Черешките, Черешово, Черешовска Река, Чокманово, Чучур, Широка Л'ка
Општина Чепеларе
Богутево, Дрјановец, Забрдо, Зорница, Лилеково, Малево, Орехово, Острица, Павелско, Пампорово, Проглед, Студенец, Хвојна, Чепеларе
Гаетано Ширеја
Гаетано Ширеја (роден на 25 мај 1953 година во Чернуско сул Навиљо - починал на 3 септември 1989 во Бабск) — поранешен италијански фудбалски тренер и фудбалер, играч од одбраната.
Играл на позицијата либеро, на која е препознат од спортскиот печат како еден од најголемите толкувачи во фудбалската историја,    а во исто време и икона на коректност и елеганција.
Тој бил еден од симболите на на тренерот Џовани Трапатони на преминот меѓу 1970-тите и 1980-тите години, како и негов капитен од 1983 до 1988 година. Ширеја заедно со голманот Дино Ѕоф, покривачот Клаудио Џентиле и бекот Антонио Кабрини - сите тројца негови клупски и репрезентативни другари -, формирале една од најдобрите одбранбени линии во историјата на овој спорт. Со бјанконерите тој освоил седум титули шампион на Италија, станувајќи во исто време, заедно со веќе споменатиот Кабрини, прв играч кој ги освоил сите клупски натпреварувања на УЕФА; тој, исто така, долго време го држел рекордот на настапи во историјата на клубот од Торино, со 552 натпревари. Во дресот на италијанска репрезентација станал светски шампион на Мундијалот во 1982.
Во 2011 година, постхумно бил примен во Куќата на славните на италијанскиот фудбал.
Биографија
Роден е во предградие на Милано, во скромно семејство составено од неговиот татко Стефано, ломбардијец со потекло од Сицилија, работник во Pirelli, и од неговата мајка Џудита, исто така од Ломбардија: Гаетано бил третиот од четирите браќа. Тој се оженил со Мариела Кавана, подоцна италијански парламентарец на Forza Italia, а потоа и на UDEUR: од овој брак се родил Рикардо, единственото дете на двојката, кој во моментов е вработен во Јувентус како неговиот татко, само во овој случај во тренерскиот штаб на клубот.
На 3 септември 1989 година, како помошник тренер на Јувентус, на Ширеја му било доделено да присуствува на натпревар на следниот противник на бјанконерите во Купот на УЕФА, Гурник Забже, поради што тој отпатувал во Полска; со оглед на калибарот и неатрактивноста на противникот, и тој и тренерот Дино Ѕоф сметале дека таквиот потег е излишен, но и двајцата се придржувале до одредбите на раководството на Јувентус. За време на враќањето во Варшава, од каде што требало Ширеја да се качи на лет за Торино, тој бил придружуван од локален возач, преведувач и менаџерот на Горник, кога автомобилот во кој се наоѓале четворицата, Polski Fiat 125p, бил удрен од комбе во близина на Бабск, при што исто така се запалил поради четири канти со бензин што биле набиени во багажникот во случај на потреба. Од патниците, само менаџерот на полскиот клуб се спасил бидејќи седел на предното седиште: откако ја отворил вратата за време на сударот одзади, тој можел да излезе од возилото. За Ширеја, возачот и преведувачот, сударот бил фатален, со оглед на тоа што, според резултатите од обдукцијата, тие не се здобиле со повреди при ударот. Ширеја бил изваден од автомобилот и пренесен во блиската болница во Рава Мазовиецка, но поради тешките изгореници, лекарите не можеле а да не ја констатираат неговата смрт.
Несреќата се случила во недела попладне, а веста за смртта на Ширеја истата вечер била соопштена во Италија од Сандро Чиоти во емисијата Domenica Sportiva, предизвикувајќи вознемиреност кај гостите во студиото, вклучувајќи го и поранешниот соиграч на Ширеја, Марко Тардели. Тој бил погребан на гробиштата во Морсаско, градот од кој потекнува неговата сопруга Мариела.
Технички карактеристики
Ширеја бил модерен и високо талентиран дефанзивец, надарен со одлични технички вештини и тактички способности, кој бил познат по своето темпо, елеганција со топката и вродена способност да ја чита играта. За разлика од немилосрдните тактики што често ги користеле другите дефанзивци, вклучително и неговиот партнер во одбраната, Клаудио Џентиле, Ширеја бил познат по својата класа, фер-плеј и спортски дух. Ширеја никогаш во кариерата не заработил црвен картон. Тој бил познат и по неговото лидерство, служејќи како капитен и на Јувентус и на италијанската репрезентација.
Иако во својте рани денови од кариерата играл во средниот ред, тој ја поминал речиси целата своја сениорска кариера играјќи на позицијата либеро, или свипер (на англиски), и придонел за развојот на позицијата, поради неговата визија, смиреност со топката и додавања. Така, покрај тоа што му помагал на својот тим во одбрана, тој често се одвојувал од одбранбената линија и за придонесувал напаѓачкиот потенцијал на неговиот тим, најчесто помагајќи при развивањето на акциите, а понекогаш дури и самиот тој постигнувал голови. Во подоцнежниот дел од кариерата, кога го загубил темпото, Ширеја играл во подефанзивна улога како централен одбранбен играч.
Аталанта
Вљубеник во фудбалот како дете следејќи ја ерата на Гранде Интер, првата топка Ширеја ја „шутнал“ во спортската група Серенисима во Чинизело Балсамо, каде во локалниот фудбал 7 тим играл како напаѓач од 1963 до 1967 година. Тогашниот менаџер на Серенисима, Џовани Кримела, во 1967 година го одвел Ширеја во младинскиот тим на, каде што првично бил распореден како десно крило, улога во која благодарение на неговиот одличен допир со топката и елеганцијата во трчањето успеал да постигне голем број на голови. ; сепак неговата одлична визија за играта често го водела до тоа да се централизира и, поради оваа причина, со текот на времето бил принуден да игра како внатрешен играч од средниот ред.
Кога бил на воена возраст играјќи во Примавера тимот (додека наизменично го менувал фудбалот со работа во работилницата на неговиот вујко во Чернуско сул Навиљо, занимање што го задржал дури и по неговото деби во Серија А ), тренерот Иларио Кастањер редовно го распоредувал како либеро играјќи покрај стоперот Антонио Перкаси, идниот претседател на Аталанта. Сепак, Ширеја не ја толкуваше дословно новата улога, туку станал вистински организатор на играта на Примавера тимот на Аталанта, со чести вметнувања во средината на теренот, до прагот на противничкото поле.
Своето деби во Серија А, Гаетано Ширеја го направил на 24 септември 1972 година, во натпреварот - Аталанта 0-0, во кој тој го замени повредениот играч кој играл на позицијата либери Џанкарло Савоја. импресионирајќи со самодовербата со која ја играл улогата што неодамна почнал да ја исполнува. Во текот на првенството се појавиле различни дискусии во клубот од Бергамо и во медиумите поради тоа што Ширеја бил користен како дефанзивец и покрај неговите вештини во средината на теренот, а меѓудругото и поради фактот што самиот играч кога бил испрашуван изразил желба да игра во улогата на мецала. По уште еден натпревар како стартер (натпреварот 0-0 на домашен терен против Наполи) Ширеја ја загубил позицијата либеро во стартната постава, и е заменет со повратникот Савоја ; сепак, по само еден натпревар (поразот со 9-3 на гистувањето кај Милан) тој продолжил да игра како стартер, во улогата на либеро или по потреба како мецала. .
Откако одиграл вкупно 20 натпревари во првата лига и 2 натпревари во Купот на Италија, тој исто така останал во Бергамо следната сезона, во која бергамаските се натпреварувале во Серија Б, по испаѓањето само поради полошата гол-разлика во претходната сезона. . Во првото коло од првенството, Ширеја го одиграл последниот натпревар како играч од средниот ред во дресот на Аталанта, во поразот од Комо со 1-0,, но веќе од второто коло, со одлука на новиот тренер на нероаѕурите Ериберто Ерера тој бил трајно поставен во улогата на либеро во одбраната. Тој ги одиграл сите 38 првенствени натпревари и постигнал еден гол, на 12 мај 1974 година во поразот со 2-1 на гостувањето кај Бриндизи. Исто така, учествувал во 10 натпревари во Купот на Италија, настан во кој тој исто така постигнал гол на 27 март 1974 година во натпревар добиен со 1-0 против Интер во полуфиналната рунда.
Јувентус
Благодарение на привилегираниот канал што тогаш постоел помеѓу Аталанта и, клубот од Торино, кој веќе го држел под опсервација уште од неговото деби во највисоката лига, го купил Ширеја од претседателот Бортолоти во летото 1974 година заедно со договор за ко-сопственост над Џулијано Музиело за сума од 700 милиони лири плус Џорџо Мастропасква и Џанпјетро Маркети.
Иван Аралица
Иван Аралица (Ivan Aralica; р. ) — хрватскаи писател и есеист.
Животопис
Роден е во Промина во близина на Книн, и имал завршено педагошко училиште и Филозофски факултет на Универзитетот во Задар. Аралица работел од 1953 година како учител во рурални места на централна Далмација.
Гаетано Ширеја
Јувентус
Тој бил меѓу протагонистите во тимот на Јувентус во сезоната 1976-1977, кој освоил две титули, во комбинација скудето - Куп на УЕФА. Скудетото било освоено со 51 бод - што во тоа време, претставувало рекорд за турнир во кој се натпреварувале 16 екипи, пришто за победа се доделувале 2 бода - по исцрпувачка битка за врвот која траела во текот на целото првенство против градските ривали, кои на крајот завршиле со само еден бод помалку; Купот на УЕФА, освоен во тешкото двомеч финале против шпанскиот Атлетик Билбао, било првото конфедерациско натпреварување освоено од Јувентус.
Иван Аралица
Животопис
Во почетокот работел во духот на социјалистичкиот реализам, објавил неколку раскази кои не биле вреднувани со високи оценки. Од 1971 година, се вклучува во тогашното политичко движење наречено хрватска пролет. Се залагал за поголема хрватска автономија во Југославија.
Од овој период настанала и промена во неговата литературна преокупација и стилска формација.
Гаетано Ширеја
Јувентус
Тој се повлекол од фудбалот на 35-годишна возраст, на крајот на сезоната 1987-1988, по 377 првенствени или вкупно 552 натпревари одиграни со црно-белиот дрес. Со клубот од Пиемонт, тој освоил вкупно 7 национални првенства, 2 Купа на Италија, еден Куп на шампиони, еден Куп на победниците на куповите, еден Куп на УЕФА, еден Суперкуп на УЕФА и еден Интерконтинентален куп, станувајќи првиот играч во историјата, заедно со неговиот соиграч Антонио Кабрини, кој ги освоил сите официјални клупски фудбалски натпреварувања и придонесувајќи, во исто време, да го направи Јувентус првиот тим што може да се пофали со трофеите од сите турнири организирани од УЕФА во својте витрини.
Иван Аралица
Животопис
Основата и инспирацијата му биле светски познатите автори со стилските - реалистичко фантастични мотиви и раниот модернизам: Иво Андриќ, Томас Ман и Кнут Хамсун.
Гаетано Ширеја
Репрезентативна кариера
Ширеја го направил своето деби во италијанската репрезентација на 30 декември 1975 година, на 22-годишна возраст, во пријателскиот натпревар Италија - (3-2), додека селекцијата ја воделе Енцо Беарзот и Фулвио Бернардини; тој го постигнал својот прв гол за аѕурите на 19 април 1980 година, во пријателски натпревар што завршил 2-2 против.
Под водство само на Беарзот, тој учествувал на Светското првенство 1978 во Аргентина, каде Италија завршила на четвртото место; на Европското првенство 1980 на кое домаќин била Италија, каде „аѕурите“ повторно завршиле четврти; на Светското првенство 1982 во Шпанија, на кое Италија станала светски шампион победувајќи ја во финалето со 3-1 - Ширеја дефинитивно се наметнал како еден од најдобрите дефанзивци во светот —; и конечно, како капитен на тимот со 33 години, тој настапил на Светското првенство 1986 во Мексико, кое воедно го означило и крајот на неговата репрезенативна кариера, кој се совпаднал со елиминацијата во осминафиналето од  (2-0) на 17 јуни 1986 година.
Иван Аралица
Животопис
Од 1979 до 1989 година, Аралица објавил осум романи, кои најдобро можат да се опишат како модернистички контексти со историска фантастика. Најдобриот меѓу нив се смета „Кучиња во чаршија“ 1979. Покрај него се и „Душите на робовите“, 1984 година; „Градителот на преноќиште“, 1986 година; „Шалот на Асмодеус“, 1988 и други и кај сите е присутна комплексна наративна техника која создава драматични настани еден вид на историска аналогија за Хрватска и Босна и Херцеговина од до  век, опишувајќи го историскиот жар на Хрватите во „судирот на цивилизациите“ - три вековната борба меѓу Австрија, Отоманското Царство и Венеција за хрватските територии.
Гаетано Ширеја
Репрезентативна кариера
Вкупно за италијанската репрезентација има 78 натпревари (10 како капитен) и 2 гола. Моментално го зазема 16-тото место (изедначен со Алесандро Неста) по бројот на настапи за својата земја.
Кулите (Водоча)
Кулите — археолошко наоѓалиште во Водоча, Општина Струмица.
Гаетано Ширеја
Тренерска кариера
По пензионирањето, Ширеја решил да продолжи со фудбалската кариера како тренер. Штом ја добил лиценцата во Коверчано, во летото 1988 година Џампјеро Бониперти му ја понудил улогата на помошник тренер на Јувентус, како соработник на Дино Ѕоф на барање на вториот. Поранешниот либеро на Јувентус ја прифатил понудата, правејќи се себеси достапен за улогата на набљудувач за фурланскиот тренер, негов пријател и поранешен соиграч во Јувентус и во државната репрезентација на Италија; сепак, пред да потпише, на Лило Фоти се обидела да го убеди да дојде во нивните редови како главен тренер на тимот кој тогаш се натпреварувал во Серија Б, предизвикувајќи силен интерес кај Ширеја, кој на крајот сепак го одбрал Јувентус. Тој ја задржил позицијата помошник-тренер во Јувентус нешто повеќе од една година, до предвремената смрт. На крајот на сезоната 1989-1990 година, Ѕоф и тимот се организирале посвета во чест на сеќавањето на Ширеја по победата во финалето на Купот на Италија против.
Иван Аралица
Животопис
Аралица успешно совладал многу различни елементи во својата фикција, така што неговите најдобри романи се исполнети со размислувања за суштината на човечкото опстојување, преку бројни натуралистички пасуси интегрирани во сеопфатната христијанска визија за животот каде природното и натприродното се споени во една реалност.
Гаетано Ширеја
Белешки
<references group="N"/>
Кулите (Водоча)
Претставува населба од хеленистичкото, римското и доцноантичкото време. На околу 3 км западно од селото има висок рид со зарамнето плато, издолжено во правецот север-југ, на кое на јужната страна се наоѓаат остатоци од бедем и една одбранбена кула. Во просторот што го оградувал бедемот, кој изнесува 60 × 40 м, се среќава множество фрагменти од керамички садови, според кои може да се заклучи дека тврдината била во функција најверојатно од 4 век п. н.е. до 4 век од новата ера
Иван Аралица
Животопис
Аралица е интелектуална икона на националистичкиот конзервативизам во Хрватска, залагајќи се за враќање кон традициите на „домовинското“ родољубие. Интелектуалците од десната страна ги бранат неговите романи тврдејќи дека се брилијантни политички сатири.
Сè уште е активен пишувајќи во својата осма деценија, Аралица се смета за еден од најдобрите хрватски романисти од втората половина на век.
Заливска војна
Заливската војна (2 август 1990 – 28 февруари 1991) била воен судир помеѓу Ирак и коалицијата од 34 земји предводени од САД во подрачјето на Персискиот Залив. Војната била одобрена од Обединетите Нации и нејзината цел била да се ослободи Кувајт по ирачката инвазија од 2-8 август 1990. Протерувањето на ирачките трупи од Кувајт започнало на 15 јануари 1991. и траело само еден и пол месец: коалиционите сили биле толку воено надмоќни, што Ирак брзо бил принуден да ги повлече своите војски и да се согласи со мировен договор кој вклучувал:
Покрај тоа, уништувањето на земјата било огромно: биле убиени помеѓу 20.000 и 100.000 ирачани, а главните индустриски капацитети и инфраструктурата на земјата биле тешко оштетени. По војната, Ирак бил во состојба да произведува само 1/4 од количеството на електрична енергија што го произведувал пред војната.
Сојузниците се повлекле од Ирак, бидејќи не сакале да го нападнат Багдад и да го урнат насилно Садам Хусеин. Тие се надевале дека тешката економска состојба и поразот во војната ќе предизвикаат внатрешни конфликти и побуни, но режимот на Садам Хусеин успеал да се консолидира и да се одржи на власт сè до Ирачката војна од 2003 г.
NGC 6695
NGC 6695 — спирална галаксија во соѕвездието Лира, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6695 се споменува и како UGC 11340, MCG 7-38-18, CGCG 228-23, KARA 858, IRAS 18410+4018.
Откривање
Објектот е откриен на 22 август 1884 година од страна на Едуар Жан Мари Стефан, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 31,5 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6695 е од видот SBb. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,1 m/лм2. NGC 6695 има привидни димензии од 1,1' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 18 ч 42 м 42,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +40° 22' 2"". Положбениот агол на објектот е во износ од 12°.
Други поделби
Проучување на NGC 6695 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 62296. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 82; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3122. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1445.
Орона
Орона (Orona), претходно познат како Хал Ајланд — атол во Кирибатите. Атолот е дел од Островите Феникс и има вкупна површина од околу 3.9 км2. Во средината на атолот има лагуна која е длабока 15 до 20 метри. Лагуната е поврзана со океанот на неколку места, но само низ неколку може да се помине со мал брод. Најголемата точна на атолот е 9 метри надморска височина. Иако низ минатото островот бил населен неколкупати, денес Орона е ненаселен атол.
Историја
На атолот Орона можат да се пронајдат докази дека во минатото тој бил населен. Во источниот дел од островот има камено марае, заедно со рушевини од засолништва, гробови и останати структури.
Денес не е познати кој го „открил“ островот, но сепак се знае дека островот бил именуван по Исак Халм на 26 август 1840 година. Кога островот станал дел од независни Кирибати, името и официјално било променето во денешната форма. На 11 јули 1889 година Британците го зазеле островот. Во 1963 година населението било евакуирано поради поплави. Британските и американските тврдења за островот престанале со независноста на државата Кирибати.
Дубравка Томшич Среботњак
Дубравка Томшич Среботњак (роден на 7 февруари 1940 година во Дубровник, Хрватска, Кралство Југославија] е професор и пијанист од Словенија.
Таа е почесен член на оркестарот на словенечката филхармонија и една од најуспешните светски концертни пијанистки и изведувачки уметници на 20 век од областа на поранешна Југославија и денешна Словенија воопшто. Поради својот исклучителен талент, [[Артур Рубинштајн лично се пријавил во Југословенската амбасада во САД за да и додели стипендија за прва година на студии во САД, а за втората од Фондот за за музичари, кој претходно го поддржуваше само [[Бело Барток.
Животопис
Како дете, на четиригодишна возраст, таа започнала да учи кај проф. Зори Зарникова а подоцна заминала во САД на дванаесет години по совет на Клаудио Арау, каде што дипломираше во 1957 година на проф. Катарин Бејкон на Музичката школа Џулиар во Њујорк. .
Дебитирала со Њујошката филхармонија и била избрана за најголем музички талент.
Нејзин сопруг беше композиторот Алојз Среботњак, а син им е Мартин Среботњак, словенечки режисер.
Творештво
Од 1967 година предава пијано на музичката академија во Љубљана, а од 1975 година е редовен професор по пијано.
Образовала голем број словенечки пијанисти и педагози. Меѓу нејзините ученици се: Мајда Мартинц, Соња Пахор, Хинко Хас, Лидија Станковиќ, Татјана Огњановиќ, Томаш Петраш; од генерацијата на млади талентирани пијанисти: Ања Герман, Славен Куленовиќ, Миха Хас, Тадеј Хорват, Фада Азех, Наталија Чавер и Сара Рустја.