cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Теово
Стопанство
Од земјоделските култури најмногу се одгледува пченица, грав, тутун и јачмен, а од сточарството најзастапено е одгледувањето на овци, а полека се обновува и одгледувањето на кози. Теово е познато по своето сирење со билки (мајчина душица и др.), кое котира доста високо на пазарот.
Население
Според податоците на бугарскиот етнограф Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, селото имало 850 жители, сите Македонци. По податоци на секретарот на егзархијата, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во селото Теово имало 880 Македонци.
Теово е населено со македонско население, но со значително негово иселување. Така, во 1961 година селото броело 659 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на 188 жители.
Теово како и многуте други македонски села доживеало огромно намалување на бројот на своите жители поради големата миграција. Во последниве години се забележува доселување на повратници кои селото го напуштиле во времето на индустријализацијата.
Според пописот од 2002 година, селото Теово броело 189 жители, од кои 186 Македонци, 1 Србин и 2 останати.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 104 жители, од кои 97 Македонци и 7 лица без податоци.
Родови
Селото Теово во целост е населено со православни македонски родови кои се делат на старинци (46 к.) и доселеници (49 к.), кои овде живеат главно од век.
Доселени македонски родови се: Плевењци (12 к., Свети Никола) дошле од соседното повисоко село Плевење во век. Ѓоревци (12 к., Пречиста) за нив не се знае од каде се доселени. Кировци (13 к.) и Петревци (11 к.) слават Свети Никола и тие се доселени од некаде.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Чашка, која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Богомила.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Титов Велес. Селото припаѓало на некогашната општина Богомила во периодот од 1955 до 1965 година.
Микробранова печка
Микробранова печка – апарат во домаќинството кој служи за одмрзнување, подгревање и готвење на храна со голема содржина на вода. Во печката, енергијата на микробрановите, преку молекулите на водата кои се составен дел на храната која се подготвува, се пренесува на околината и така доаѓа до загревање „одвнатре“.
Теово
Самоуправа и политика
Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Теово, во која покрај селото Теово, се наоѓале и селата Габровник, Мокрени, Оморани, Ораов Дол, Плевење и Согле. Општината Теово постоела и во периодот 1950-1952 година.
Избирачко место
Во селото постои избирачко место бр. 2216 според Државната изборна комисија, кое е сместено во приватен објект. Во избирачкото место се опфатени и населените места: Габровник, Мокрени, Ораов Дол и Плевење.
На локалните избори во 2017 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 95 гласачи.
Микробранова печка
Основни одлики
Корисната зафатнина, просторот во кој се подготвува храната, во просек се движи околу 20 литри, а моќноста на печката е околу 1 000 вати. Клучна компонента на микробрановата печка е магнетронот кој емитува микробранови во внатрешноста на печката. Со оглед дека зрачењето е насочено, лесно доаѓа до локално прегревање. Истото најлесно се избегнува така што подлогата со храната се врти и така сите делови рамномерно се изложуваат на зрачење. Во текот на работата магнетронот форсирано се лади, па околу печката секогаш треба да се остави доволно простор за слободна циркулација на воздухот. Бидејќи магнетронот секогаш зрачи со иста моќност, регулацијата се постигнува со повремено вклучување и исклучување на магнетронот. Печката има тајмер со кој се избира автоматско исклучување после одредено време, но најмногу до 60 минути. Окното на печката на предната врата е прекриено со метална мрежичка која со останатите метални ѕидови образува Фарадеев кафез. Со тоа, во голема мерка, се спречува „линеењето“ на зрачење вон печката и се овозможува безбедна употреба на печката.
Теово
Јаворот
Никој точно не знае кој го насадил јаворот. Но, според кажувањата на мештаните, најверојатно го засадил некој од турските бегови, кој го донел од Грција. Турците знаеле дека јаворите се вековни растенија и го засадиле како симбол на вековната империја. Според други кажувања, фиданката е засадена од првиот доселеник во селото.
Микробранова печка
Историја
Готвењето на храна со помош на микробранови го открил Перси Спенсер во текот на изградбата на една радарска постројка. Додека работел со вклучен радар забележал нешто многу чудно. Слатката од кикирики во неговиот џеб почнала да се топи. Бидејќи бил човек од акција и веќе имал 120 патенти, брзо ги сфатил можностите. Првото јадење кое намерно се греело со микробранови биле пуканки, а потоа јајце (кое на експериментаторите им експлодирало в лице). Моментално пуканките во Северна Америка скоро исклучиво се подготвуваат во микробранови печки, дури има и посебно копче „пуканки“ кое служи за посебно подготвени кесички на пченка. Старите методи со жежок воздух и пукање се веќе заборавени.
Теово
Јаворот
Од млада фиданка, од година во година, дрвото израснало во вистински џин. Мерењата покажуваат дека дебелината на јаворот изнесува десетина метри, а висок е околу 30 до 40 метри.
Микробранова печка
Историја
Во 1946 година, Рејтеон го пријавил патентот за микробраново готвење, а веќе во 1947 година е направена првата печка. Димензиите биле импозантни, висина од скоро 2 метра и тежина од околу 340 килограми, со моќност од околу 3 kW. Првите примероци во продажба се појавиле во 1954 година. Имале моќност од 1600 W, а коштале од 2 000 до 3 000 долари.
Теово
Јаворот
Јаворот за теовци претставува средиште на сите случувања. Под него, на местото на некогашниот бунар, се наоѓа фонтана. Местото под јаворот целото е поплочено и оградено. Навечер него го осветлуваат неколку електрични светилки. Тука за време на селските слави и собири се играло орото и се пеела македонската песна.
Микробранова печка
Историја
Првиот голем продор на пазарот забележан е во САД во 1975 година кога биле продадени милион парчиња и оттогаш микробрановата печка сè повеќе се гледа во кујните. Се проценува дека денес 95% од американските домаќинства имаат микробранови печки.
Теово
Иселеништво
Според проценките иселувањата кои настанале по Втората светска војна воделе во Скопје (околу 37 к.) и Велес (6 к.). Се знае и за овие иселеници од Теово: Грбевци (1 к.) и Јовановски (1 к.) во соседното Оморани. Теовчани (2 к.) живеат во Согле. Костадинови (1 к.) живеат во Превалец во Велес. Игновци (1 к.) живеат во прилепското село Десово. Теовци (1 к.) живеат во Долно Врановци.
Микробранова печка
Физички основи
Микробрановите се електромагненти бранови, како што се радиобрановите или светлината. Името го добиле затоа што нивните бранови должини се значително пократки од оние на радиобрановите, во микробрановите печки брановите должини се 12,45 см што е микро во однос на десетиците и стотиците метри колку што изнесуваат брановите должини на радиобрановите. Во микробрановите печки честотата на брановите е 2450 мегахерци (2,45 гигагерци). Тоа значи дека во одредена точка во просторот електричното поле ја менува ориентацијата околу две милијарди пати во секунда. Овие честоти се од ист ред на големина како вртежните честоти на малите молекули во течностите што е клучна особина за нивната примена во печките.
Микробрановата печка работи на принципот на диелектрично загревање. Поларизираните молекули, како оние на водата, настојуваат да се ориентираат во насока на локалното електрично поле (бидејќи така ја намалуваат потенцијалната енергија) и ако електричното поле осцилира, молекулите ќе го следат. Во тоа следење молекулите на водата ја преземаат енергијата од променливото електрично поле и ѝ ја предаваат на околината преку внатрешното триење во течноста. Значи енергијата на микробрановите можат да ја апсорбираат само поларизираните молекули. Со други зборови, микробрановите делуваат на молекулите на водата, забрзувајќи ја нивната ротација што резултира со зголемување на температурата. Неполаризираните или слабо поларизираните молекули, на пример маслото, не се осетливи на промените на електричното поле, па следствено не можат ни да ги апсорбираат микробрановите и не придонесуваат активно во процесот на готвење. Затоа намирниците во кои нема вода не можат да се готват во микробранова печка.
Готвење
Поголемиот број намирници содржат вода, па молекулите на водата со апсорпција на микробранови стануваат локални извори на топлотна енергија. Така, за разлика од готвењето во топлински печки (шпорети на дрва, струја или гас) каде топлината однадвор продира во материјалот, овде топлината се создава во материјалот. Заради тоа во микробрановите рерни храната не загорува и не се создава кора при печењето. Микробрановите рерни се особено погодни за подгревање на храна (супа, чорба, сарма, пире...) директно во чинија, освежување на бајат леб, варење џем без мешање при варењето, за печење компири во лушпата, подготовка на кремови, пудинзи и филови за торти. Готвењето во микробранова рерна е можно и пожелно без маст и масло (кое прска), па овозможува диетална исхрана. Не е дозволено да се подготвуваат јајца во лушпата бидејќи експлодираат. Готвењето во микробранова печка е побрзо, поекономично, храната при тоа губи помалку витамини. При готвењето во ваква рерна се врши и стерилизација бидејќи молекулите во микроорганизмите исто така зрачат топлина.
Во микробрановата печка не смее да се користат метални садови, туку садови од стакло и керамика.
Готвење џем
Готвењето џем е далеку поедноставно. Стаклен сад, килограм овошје, 400 до 600 грама шеќер во зависност од видот на овошјето и 20 минути готвење. Џемот благо се промешува само еднаш после 10 минути готвење. Занимливо е дека овој џем не може да загори како при готвењето на класичен шпорет, а покрај тоа и осетливото овошје, кајсиите на пример, остануваат во поголеми парчиња, т.е. не се оштетува со стално мешање како при класично готвење. Исто така се готви без конзерванси и може веднаш да се употребува.
Занимливости
Во мразот молекулите на водата имаат ограничена можност за ротација, па мразот слабо ги апсорбира микробрановите. Затоа одмрзнувањето намирници мора да се врши полека бидејќи во спротивно слојот на површината кој делумно се стопил наголемо би бил спремен пред средината на намирниците да се одмрзне.
Предности и мани на микробрановите печки
Добра страна на микробрановите печки е тоа што штедат енергија (енергијата не се растура на греење лонци и тенџериња) како и брзината на готвење бидејќи топлината се создава во самиот објект. Исто така добра страна на микробрановите печки е што храната може да се грее во керамички, стаклени, пластични, па дури и во картонски садови.
Иако уредот се нарекува печка (или рерна) во него храната се вари (значи битно е присуството на вода), а не се пече. Тоа е главната заблуда (очекувањето печката да пече) заради што микробрановите печки кај нас наидуваат на неоправдано голем отпор.
Вратата на микробрановите печки мора секогаш да биде затворена, бидејќи микробрановото зрачење е опасно за човечкото здравје.
Ефикасност на микробрановата печка
Микробрановата печка само дел од влезната електрична енергија ја претвора во микробранова енергија. Вообичаена микробранова печка за широка потрошувачка троши 1.100 W електрична енергија за да произведе 700 W микробранова енергија, ефикасност од 64%. Останатите 400 W се дисипација во топлина, главно во магнетронската цевка.
Дополнителна примена
Бидејќи микробрановата печка сепак зрачи и кон надворешноста, се проучувале идеи таа енергија да се искористи. Веќе е реализиран полнач на батерии за мобилни телефони кои се поставуваат во близина на микробрановите печки за да ја користат „избеганата“ микробранова енергија. Се разбира, тие работат само додека е вклучена печката.
Транссексуалност
Транссексуалец/ка е личност која чувствува, верува дека е заробен/а во тело на спротивниот пол и има намера да преземе чекори за да започне да живее во склад со својот родов идентитет. Оваа состојба уште е позната како родова дисфорија, што значи незадоволство поради својот биолошки пол. Терминот "транссексуалец" понекогаш се меша со терминот "трансродов", што важи за личности што "варираат" помеѓу двата пола, но добар дел од нив немаат намера да прават хируршки промени. Исто така, понекогаш постои конфузија и со зборот "трансвестит", кој важи за луѓе кои претпочитаат да носат облека од другиот пол поради најразлични причини, но тие најчесто немаат намера да го променат полот. Транссексуалците се кандидати за операцијата за промена на полот која започна со случајот на Кристин Џоргенсон. Терминот "транссексуален" се користи и за периодот пред и за периодот по операцијата. Постојат два вида на транссексуалци: машко-кон-женско (МкЖ), кои имаат машко тело, но чувстуваат дека се жени (male-to-female transsexuals) и женско-кон-машко (ЖкМ), кои имаат женско тело, но чувстуваат дека се мажи (female-to-male transsexuals). МкЖ транссексуалците се повеќе склони кон барање помош и почесто подлежат на операции, дел и затоа што опeрациите во тие случаи се полесни. Имајќи ја предвид разликата помеѓу полот и сопственото доживување на полот, важно е да се забележи дека транссексуалноста не е проблем на сексуално однесување, туку на полот и родовиот идентитет. Тоа значи дека транссексуалната личност не е преокупирана со некој посебен вид на сексуално однесување, туку со желбата да биде женско ако е нејзиното тело машко, или обратно.
Операција на промена на полот
Операцијата на промена на полот е комплексна и се состои од неколку фази.
Првиот чекор во процесот е многу внимателно советување и психијатриско проценување. Многу е важно да се утврди дали е личноста навистина транссексуална, односно, дали нејзиниот родов идентитет не се согласува со нејзиниот пол. Ова се прави за да се осигура дека личноста навистина треба да живее во другиот пол, и дека нема да постои каење по завршување на процесот. Некои луѓе погрешно бараат промена на полот. Шизофреничарите понекогаш покажуваат конфузија со родовиот идентитет, која може погрешно да се протолкува како транссексуалност.
Следниот чекор е хормонална терапија. На МкЖ транссексуалците им се дава естроген кој мораат да го примаат до крајот на животот. Естрогенот постепено доведува до процес на феминизација. Градите се зголемуваат. Формата на телото во смисла на распределбата на вишокот масти во организмот станува женски, а колковите се заоблуваат. Ќелавоста, ако започнала, тогаш престанува. Лачењето на простатата престанува и конечно исчезнува и ејакулацијата. Ерекциите стануваат се поретки и поретки, а со ова транссексуалците се многу задоволни, затоа што тие ги потсетуваат на несаканиот пенис. На ЖкМ транссексуалците им се даваат андрогени (тестостерон) кои доведуваат до постепена маскулинизација. Брадата започнува да расте. Гласот се продлабочува. Распределбата на масти на телото му дава мажествен облик. Клиторисот се зголемува, иако не е близу до големината на биолошки пенис, но станува еректилен. Структурата на карличните коски, се разбира, не може да го промени обликот, како што ниту градите не исчезнуваат (иако кај повеќето случаи постои намалување), освен по пат на операција. Во зависност од големината на градите, постојат повеќе видови операции. Процедурата се нарекува двојна мастектомија (отстранување на гради). Може да се изведат со едноставен засек околу брадавицата и липосукција, со помал засек најчесто отстрана, а најсложената процедура, за пациентите со големи гради, се нарекува мастектомија со двоен засек и при нејзиното изведување кај двете гради се прави голем хоризонтален засек по долната линија, под пекторалнот мускул, а вториот засек е околу брадавиците. Во добар дел од случаите пациентите можат да ја задржат чувствителноста во овој дел од телото.
Следната фаза е "тестирање во вистинскиот живот" кога од личноста се бара да живее како член на новиот пол во период од една до две години. Ова се прави за да се провери дали е личноста во можност да се прилагоди на улогите на новиот пол. Идејата е уште еднаш да се провери дали личноста нема да се покае кога процесот ќе заврши. Некои транссексуалци, дури и без консултации со доктор, спонтано влегуваат во таа "трансвеститска" фаза во своите напори да станат жени.
Операцијата од женски кон машки пол е многу посложена и генерално многу помалку успешна. Доколку пациентот одбере метоидиопластија, процедурата се фокусира на гениралниот раст, поточно на клиторисот, кој при операциониот зафат се "ослободува" со отстранување на лигаментот кој го држел во претходната положба. Пораснатиот клиторис е многу сличен на биолошки пенис (затоа што клиторисот и пенисот се хомологни органи). Новиот пенис е еректилен и целосно функционален. Обично пациентите "во пакет" со оваа процедура одбираат продолжување на уретрата (мочниот канал) со цел да се овозможи уринирање во стоечка положба. Оваа процедура е можеби најсложена во целиот процес, и постои најголем ризик од компликации. Понатаму пациентот може да одбере и скротопластија (додавање на скротум со силиконски импланти во форма на тестиси). Во другиот случај, доколку пациентот одбере фалопластија, пенисот и тестисите се конструирани од ткива од одредени делови од телото (многу често од подлаткицата). Неофалусот (новиот пенис) се поставува на веќе постоечкиот пораснат клиторис (кој бездруго расте поради хормоналната терапија) заради максимално можно искористување на природните и функционални нервни завршетоци со цел постигнување на одредено ерогено стимулирање. За жал, неофалусот нема ерективен капацитет, во некои случаи се вградува крута силиконска гума или друго помагало, така што пенисот може да влегува во вагината и на тој начин се овозможува полов однос. Во само мал дел од случаите пациентите се задоволни од изгледот на неофалусот.
Дефинитивната причина за транссексуалноста не е позната. Едно од мислењата е дека е можеби долг од некое пренатално изложување на хормони од погрешен пол, што предизвикало поинаква мозочна диференцијација. Две студии го проучувале нивото на хормони кај транссексуалците пред операцијата на промена на полот, една кај транссексуалците од машки кон женско, а другата кај транссексуалците од женски кон машко. Двете студии покажале дека нивото на хормони е во нормални рамки на "оригиналниот" пол (не на полот кој сакаат да станат), што покажува дека транссексуалноста не е резултат на хормонално пореметување. Една од идеите е дека транссексуалноста е резултат на раната социјализација и учење, но ова е дискутабилно, затоа што транссексуалците тврдат дека откако знаат за себе, знаат дека има нешто што е различно кај нив, без разлика како биле третирани и како се социјализирале. Инаку, МкЖ транссексуалците се многу почести од ЖкМ, во размер од 3:1, иако овој размер се разликува во различни географски региони.
Вулкан
Вулкан — отвор или пукнатина во Земјината кора низ кои магмата избива на површината како лава. Вообичаено, тие се јавуваат по должината на границите на плочите на кората: повеќето вулкани се наоѓаат во појас наречен Тихоокеански Огнен Прстен, кој се протега по должината на работ на Тихиот Океан. Вулканите може да бидат класифицирани според јачината и честотата на нивните ерупции. Неексплозивните вулкански ерупции, главно, се јавуваат таму каде што плочите на Земјината кора се одвојуваат една од друга. Овие ерупции создаваат многу течна базалтна лава, која брзо се шири низ пространата област и создава релативно рамни конуси. Најаките ерупции создаваат густа лава и можат да исфрлат во вид на експлозии, облаци од прав и пироконгломерати. Лавата тече непосредно пред да се излади и затоа гради конусни вулкани со стрмни страни. Некои вулкани создаваат лава и ерупции од пепел, што градат сложени вулкански конуси. Вулканите што имаат чести ерупции се наречени активни, а тие што имаат ретки ерупции се нарекуваат заспани и тие што прекинале со еруптирање се наречени изгаснати вулкани. Една од поедноставните дефиниции е според каталозите на Глобалната вулканска програма е дека активен вулкан е оној што избувнал од последното ледено доба наваму (т.е. во минатото ~ 10.000 години), заспан (неактивен) вулкан е оној кој не избил во изминатите 10.000 години, но кој се очекува повторно да еруптира а изгасен вулкан е оној од кој не се очекува повторно да еруптира. Честопати е тешко да се утврди кои вулкани се изгасени и кои се неактивни. Причината за ова е дека вулканите можат да поминат децении, стотици години, па дури и стотици илјади години пред да избувнат. Некои вулканолози како неактивни ги класифицираат вулканите кои не избувнале во последните 10.000 години (крајот на последното ледено доба и почетокот на Холоценот). Освен вулканите, во други појави поврзани со вулканските региони се и гејзерите, жешките минерални извори, солфатарите, пукнатините во вулканскиот конус од кои избива само чад и пареа и врелите базени со кал.
Видови на вулкани
Вулкан — отвор, или пукнатина во површината на планетата, или кора која дозволува врели растопени смеси од метали, пепел и гасови да излезат од под површината. Начинот на кој лавата излегува од вулканот не е секогаш ист, при тоа се создаваат разни форми на вулканите. Тие се:
Создавање на вулкани
Вулканите се места од каде што излегува вжарен карпест материјал од внатрешноста на земјата. Овој материјал понекогаш доаѓа од длабоките зони на кората, каде се стопил како последица на покачување на температурата и притисокот. Во други случаи, стопената маса потекнува директно од внатрешната обвивка. Вулкани нема на сите места, туку само на оние каде активноста за соединувањата (фузија) — посилна затоа што една плоча на кората се урива. Ова се случува, на пример, на сите брегови на Тихиот Океан, каде што кората навлегува под континентите. Во Атлантскиот Океан активноста е многу помала зашто се создава нова коpa.
Вулканската активност вклучува истиснување на карпите со тенденција да формира планини или некакви форми на планини во одреден период на време. Вулканите обично се наоѓаат онаму кај што имаме разделување или судирање на тектонските плочи. Средноатлантскиот гребен има примери за вулкани кои се предизвикани од „дивергентни тектонски плочи“ кои се разделуваат, а додека Тихоокеанскиот Огнен Прстен има пример за вулкани кои се предизвикани од „конвергентни тектонски плочи“ кои се судираат. За контраст, вулканите обично не се создадени каде две тектонски плочи се лизгаат една покрај друга. Вулканите исто така може да се формираат онаму кате имаме истегнување и истенчување на Земјината кора како кај африканските раседи, изворот на сиво-чистоводните вулкански јазови и јазот на Рио Гранде во Северна Америка, како и јазовите на реката Рајна во Европа со нејзините Ајфелови вулкани. Вулканите исто така можат да бидат предизвикани од „корини пера“. Овие т.н жешки точки, на пример Хаваите, можат да настанат далеку од границите на плочите. Вулкани на „жешки точки“ можат да се најдат било каде во Сончевиот Систем, посебно на планетите и месечините на кои има многу карпи.
Дивергентни граници на плочите
Во средноокеанските гребени, две тектонски плочи се раздвојуваат една од друга. Нова океанска кора се формира од жешката лава, која бавно се лади и се стврднува. Во средноокеанските гребени кората е многу тенка како последица на растегнувањето кое настанува од двете плочи. Ослободувањето на притисокот, поради тенката кора води кон адијабатска експанзија и делумно растопување на крилото. Ова топење го произведува новиот океански гребен. Повеќето плочи што се разделуваат се наоѓаат на дното на океаните, па по тоа може да се заклучи дека поголемиот дел од вулканската активност се одвива под водата, формирајќи нови подводни подови. Црните димни завеси или длабоките морски шахти се пример за овој тип вулканска активност. Онаму каде што средноокеанскиот гребен излегува над морското ниво, се појавуваат на вулкански острови, како на пример Исланд.
Конвергентни граници на плочите
Подземно-канални зони се места каде што се судруваат две плочи, најчесто океанската плоча и континентална плоча. Во овој случај, океанската плоча прави канали или ги спојува, под континенталната плоча, притоа формирајќи длабок океански ров вон копното. Кората тогаш е стопена од жештината на обвивката и така настанува магмата. Тоа е така поради составот на водата која ја намалува температурата на топење. Магмата создадена овде има тенденција да биде многу леплива поради големото присуство на кварц во нејзиниот состав, па многу често не стигнува на површината и се лади на дното. Кога стигнува на површината се формира вулкан. Типичен пример за овој тип на вулкани е планината Етна и вулканите од Тихоокеанскиот Огнен Прстен.
Врели точки
Жешките точки вообичаено не се сместени на гребените од тектонските плочи, туку над перата, каде се случува пренесувањето на жештината (во гас или течност) каде од Земјината обвивка се создава столб од жешок материјал кој расте додека не стигне до кората, која тежнее да биде потенка за разлика од други места на Земјата. Температурата на перото ја топи кората и со тоа го предизвикува создавањето на канали преку кои ќе тече магмата. Бидејќи тектонските плочи мрдат таму каде што перата остануваат на исто место, секој вулкан на тоа место станува прекриен и после некое време нов вулкан се формира како резултат од преминувањето на плочата над жешката точка. Хавајските острови се смета дека се настанати токму така, како и рамнината Снејк Ривер, со Јелоустонската калдера (кратер кој настанал од езерото Тоба, со експлозија на купата или колапс во средината на вулканот), како дел од северноамериканската плоча која во моментот е над жешка точка.
Одлики на вулканот
Најопштата форма на вулканот претставува конусната планина, која исфрла лава и отровни гасови од кратерот на врвот. Ова опишува само еден од типовите на вулкани, па и одликите на вулканите кои се покомплицирани. Структурата и однесувањето на вулканот зависи од бројни фактори. Некои вулкани имаат грапави врвови формирани од лавини куполи, наместо врв и кратер, бидејќи некои претставуваат форми на копното, како на пример масивни висорамнини. Каналите од кои излегува вулкански материјал (лава, односно магма која излегла на површината), пепел и гасови (најчесто пареа и гасови од магмата), можат да бидат сместени било каде на површината. Повеќето од овие канали ги раѓаат помалите вулкански конуси како Пуу Оо на вулканот Килауеја на Хаваи.
Други типови вулкани вклучуваат криовулкани (или ледени вулкани), како повеќето од месечините на Јупитер, Сатурн и Нептун и калливи вулкани, кои се создадени по пат кој не асоцира на познатите магматски активности. Активните калливи вулкани тежнеат кон помали температури отколку огнените вулкани, освен во случај кога калливиот вулкан е канал од огнен вулкан.
Вулкански пукнатини
Вулканските пукнатини (отвори) се рамни, линеарни пукнатини низ кои избива лава.
Штитести вулкани
Хаваи и Исланд се примери за места каде вулканите исфрлиле големи количини на базална лава во големи отворени ерупции, кои потоа создале широка планина со профил на штит. Нивните изливи на лава се најчесто многу жешки и многу течни. Еден од најголемите штитести вулкани на Земјата, Мауна Лоа, се издига од 9.000 м од дното на океанот и има пречник од 120 км. Така го образува големиот остров Хаваи, долж други штитести вулкани како Мауна Кеја и Килауеја. Олимп на Марс е исто така меѓу најголемите штитести вулкани, познат како најголема планина во Сончевиот Систем. Помалите варијанти на штитести вулкани вклучуваат и лавини конуси и ритчиња.
Најголем штитест вулкан, а воедно и најголем вулкан во на Земјината топка е масивот Таму, во северозападниот дел на Тихиот Океан.
Јагленисани конуси
Згурестите или јагленисаните конуси се резултат на ерупции кои најчесто еруптираат мали парчиња згура (материјал што останува по изгорувањето на руда) и пирокластици и се оградуваат околу каналот. Овие можат да бидат релативно кратки ерупции кои создаваат конусовиден врв со височина од 30 до 400 метри. Повеќето јагленисани конуси еруптираат само еднаш. Јагленисаните конуси можат да се создадат како канално крило од поголеми вулкани, или да настанат сами. Парикутин во Мексико и Сансет кратерот во Аризона се примери за јагленисани конуси. мини|Пресек на [[стратовулкан:1. Широка магматска комора
2. Тло (лежиште)
3. Цевка
4. Основа
5. Сил
7. Слоеви на пепел од вулканот
8. Падина
9. Слоеви на лава од вулканот
10. Грло
11. Паразитски конус
12. Лавин тек
13. Отвор
14. Кратер
15. Облак од пепел]]
Стратовулкани (мешовити вулкани)
Стратовулканите се високи конусовини планини формирани од смеси на лава и други изливи од различни слоеви, а името на вулканот доаѓа од зборот стратум (слој од камења и почва). Страто/мешовитите вулкани се направени од згура, пепел и лава. Вулканите се настанати од други вулкани. Згурата и пепелта обично се натрупуваат на врвот на конусот, па потоа лава поминува над нив и се лади, а потоа истиот процес повторно започнува. Класичен пример на стратовулкан е Фуџи во Јапонија, Мајон во Филипините, како и Везув и Стромболи во Италија.
Во текот на пишаната историја, пепелта произведена од експлозивната ерупција на стратовулканите претставува најголема вулканска опасност за цивилизациите. Не само што тие имаат поголем притисок при основниот проток на лава отколку штитните вулкани, туку и нивните пукнатини и моногенетичките вулкански полиња (вулкански конуси) имаат помоќни ерупции. Тие исто така се поостри од штитестите вулкани, со падини од 30-35 ° во споредба со падините кои генерално се 5-10 °, а нивната тефра предизвикува опасни лахари.
Супервулкани
Супервулкан е популарен поим за голем вулкан кој има голема купа и е потенцијален опостошувач на енормна, понекогаш континентална скала. Такви ерупции би можеле да направат големи промени во глобалната температура за неколку години подоцна затоа што испуштаат големи количини на сулфур и пепел. Овој е најопасниот тип на вулкан. Примери се Јелоустонската Калдера во паркот Јелоустоун во Западен САД, езерото Таупо во Нов Зеланд и езерото Тоба на Суматра, во Индонезија. Супервулканите тешко се идентификуваат по неколку векови, поради големите површини што ги зафаќаат. Најчесто местата каде што има големи количини на магматски карпи се смета дека се вулкани.
Подводни вулкани
Подводните вулкани се многу чести особини за океанското дно. Некои се активни, а во близина на плитки води често се разоткриваат со тоа што исфрлаат пареа и каменовидни остатоци високо над морската површина. Повеќето се сместени на толку големи длабочини што тежината на водата над нив не им дозволува да исфрлаат пареа и гасови. Инаку можат да бидат пронајдени со помош на хидрофон и многу често ја обојуват водата поради вулканските гасови. Можат да се појават сплавови од пемза. Дури и големите ерупции можат да не ја пореметат површината на океанот. Бидејќи има рапиден оладувачки ефект поради водата и зголемена моќ на држење на површина, подводните вулкани многу често формираат стрмни столбови преку нивните вулкански канали, што е голема разлика од натповршинските вулкани. Тие можат да станат толку големи што можат да ја расцепат океанската површина и да формираат нови острови. Перници лава се најчестиот продукт од подводните вулкани.
Подледнички вулкани
Подледничките вулкани се развиваат под ледените покривки. Тие се направени од рамни протеци на лава на површината на екстензивни перници од лава и палагонит (мешавина од вода вулканско стакло). Кога ледената покривка се топи, лавата на врвот пропаѓа и со тоа остава рамноврвна планина. Потоа, перниците лава исто така пропаѓаат, давајки агол од 37.5°. Овие вулкани се нарекуваат и маса (рамни) планини, туја или моберг. Многу добри примери од овој тип на вулкани можат да бидат видени во Исланд, како и во Британска Колумбија. Па и самиот термин туја доаѓа од местото Туја Бут, кое е едно од неколкуте туја во областа на реката Туја во северниот дел на Британската Колумбија. Туја Бут е првата таква форма на копното што е анализирана, па така ова име е влезено во геолошката литература за овој вид вулканска формација. Паркот на планините Туја неодамна бил оформен за да го заштити овој невообичаен предел, кој се наоѓа северно од езерото Туја и јужно од реката Џенингс, во близина со границата на територијата Јукон.
Калливи вулкани
Калливите вулкани или калливи куполи се формации создадени од течности и гасови кои избиваат од внатрешноста на земјата, макар што постојат неколку процеси кои можат да ја предизвикаат таква активност. Најголемите структури се со пречник од 10 километри и достигнуваат височина од 700 метри.
Еруптиран материјал
Друг начин за класифицирање на вулканите е според составот на еруптираниот материјал (лава), бидејќи има влијание врз формата на вулканот. Лавата може да се класифицира според 4 различни состави:
Лавина текстура
Два типа на лава се именувани според составот на површината: Aa (со изговор ) и пахоехое, двата со потекло од Хаваите.
Вулканска активност
Популарен начин за класифицирање на магматските вулкани е според зачестеноста на ерупција, па така оние што еруптираат регуларно се викаат активни, а оние што еруптирале во минатото, а сега се тивки се нарекуваат заспани (скриени), а оние кои не еруптирале ниту во минатото се нарекуваат изгаснати. Овие популарни класификации - изгасен во поединечна смисла - се практично незначајни за научниците. Тие користат класификации кои се однесуваат на поединечни вулкани за создавачките и еруптирачките процеси и резултираните форми, што е објаснето погоре.
Активни вулкани
Не постои вистински консензус помеѓу вулканолозите за дефинирање на терминот „активен“ вулкан. Животниот век на вулканот може да варира од неколку месеци до повеќе милиони години, па таквата разлика е незначајна за разлика од животниот век на луѓето па и на цивилизациите. На пример повеќето од Земјините вулкани имаат еруптирано неколкупати во последните две илјади години, но моментално не покажуваат знаци на ерупција. Ако ги разгледуваме на подолг период (повеќе милиони години) тие се активни, но ако ги гледаме на пократок (човечки живот) тие не се.
Научниците обично сметаат дека вулканот е активен ако моментално покажува знаци на ерупција или немир, како невообичаена земјотресна активност или значајни нови емисии на гас. Многу научници сметаат дека вулканот е активен ако еруптирал во минатото. Важно е да се забележа дека пишаната историја варира на различни места. Во Средоземјето таа оди до 3,000 години назад но северозападниот Тихи Океан на САД доаѓа до само 300 години, како и во Хаваи - малку повеќе од 200 години. Според Смитсоновата дефиниција на Глобалната вулканска програма, активни вулкани се оние кои еруптирале од пред најмногу 10.000 години (Холоцен). Најмногу активни вулкани се сместени во Тихоокеанскиот Огнен Прстен. Се проценува дека 500 милиони луѓе живеат во близина на активните вулкански зони.
До 2013, најактивни вулкани на Земјата се сметаат следниве: До 2013, најдолгите вулкански еруптивни фази се:
Други многу активни вулкани :
Заспани вулкани
Заспаните вулкани е оние кои не се моментално активни (како што е дефинирано погоре), но може да станат немирни или повторно да еруптираат. Може да настане збунување бидејќи многу научници сметаат дека некои вулкани се активни, но всушност мислат на заспани. Тешко е да се разликува изгаснат вулкан од заспан (неактивен). Вулканите често се сметаат за изгаснати ако нема пишани записи за неговата активност. Сепак, вулканите може да останат неактивни долг временски период. На пример Јелоустон мирувал околу 700000 години а Тоба околу 380000. Везув бил опишан од страна на римските писатели како покриени со градини и лозја пред ерупцијата од 79 година, која ги уништила градовите Херкуланеум и Помпеја. Пред неговата катастрофална ерупција од 1991 година, Пинатубо бил незабележлив вулкан, непознат за повеќето луѓе во околните места. Два други примери се вулканот Суфриер на островот Монтсерат, кој се сметал за исчезнат пред да се продолжи со активноста во 1995 година, и планината Фурпикет во Алјаска, која пред ерупцијата во септември 2006 година избувнала последен пат во 8000 година п.н.е. и долго време се сметала за изгасен вулкан. Климатските промени, наводно, можат да предизвикаат вулканска активност во чувствителните области со промена на притисокот на мразот или морската вода и екстремните временски услови.
Изгаснати вулкани
Изгаснати вулкани се оние за кои научниците сметаат дека не е можно да еруптираат повторно. Дали некој вулкан е изгаснат е тешко да се утврди. Бидејќи супервулканските купи може да имаат еруптивни животни векови од неколку милиони години, веројатно е да се сметаат за заспани наместо за изгаснати. Пример е Јелоустонската калдера која е стара најмалку 2 милиона години и не еруптирала отприлика 640000 години, имала хидротермални ерупции од пред 10000 години последен пат и како и смеси на лава од пред 70000 години, сепак не се смета за изгасната бидејќи има чести земјотреси и активен геотермален систем.
Декадни вулкани
Декадни вулкани се 17-те вулкани идентификувани од страна на Меѓународната асоцијација за вулканологија и хемија на Земјината внатрешност (IAVCEI) како достојни за посебно проучување заради нивната историја на големи, деструктивни ерупции и близината до населените места. Тие се наречени декадни вулкани, бидејќи проектот првенствено бил дел од Меѓународната декада за намалување на природните катастрофи спонзориран од Обединетите нации.
Моменталните 17 декадни вулкани се:
Последици од вулканската активност
Постојат повеќе видови вулканска активност и ерупции: подземни ерупции (ерупции што се створени од пареа), експлозивни ерупции од жешка кварцна лава (тн. риолит), отворени ерупции на слабо-кварцна лава (тн. базалт), пирокластични текови, лахари (смеси на кал со пирокластични материјали) и јаглеродно диоксидни емисии. Секоја од овие активности може да предизвика опасност за луѓето. Земјотресите, жешки изливи на вода, фумаролите, калливите вулкани (солфатари) често се придружувани со вулканска активност.
Концентрацијата на различни вулкански гасови може значајно да варира од еден вулкан до друг. Водената пареа е најчесто најобилниот вулкански гас, потоа следи јаглерод диоксидот и сулфур диоксид. Други гасови се сулфуроводород, хлороводород и флуороводород. Голем број помали емисии од други гасови може да бидат најдени кај вулканските емисии како водород, јаглерод моноксид, органски смеси и друго.
Вулканската активност емитува околу 130 до 230 тераграми (приближно 145 до 255 милиони тони) јаглерод диоксид секоја година. Вулканските ерупции можат да исфрлат аеросоли во Земјината атмосфера. Големи исфрлања може да предизвикаат разни бојни визуелни ефекти како невообичаедно обоени зајдисонца и исто така да влијаат врз глобалната клима, воглавно ладејќи ја. Сулфур диоксидот од ерупцијата на Хуајнапутина веројатно го предизвикал гладот во Русија од 1601-1603 година. Вулканските ерупции исто така ја снабдуваат земјата со корисни хранливи материи преку временските (метео) процеси. Овие плодни почви го поттикнуваат растот на повеќе растенија и разни култури. Вулканските ерупции можат да создават нови острови, откако магмата се оладува и вцрстнува после контактот со вода.
Вулкани на други планетарни тела
Земјината месечина нема големи вулкани и моментална вулканска активност, но некои понови докази сугерираат дека Месечината поседува растопено јадро. Месечината има повеќе вулкански творби како темните делови што се гледаат и куполите.
Планетата Венера има површина што е 90% базалт, што индицира дека вулканите играле главна улога во оформувањето на оваа планета. Планетата можеби имала глобално реоформување на површината пред отприлика за 500 милиони години, според тоа што научниците укажуваат на густината на кратерите на површината. Смесите на лава се различни и можат да настанат форми на вулкани како никаде на Земјата. Промените во атмосферата на планетата и забележливи блескавици, биле препишани на актуелни вулкански ерупции, иако нема потврда дали Венера е сѐ уште вулкански активна. Радарското скенирање од сондата Магелан открило докази за релативно скора вулканска активност на највисокиот вулкан на Венера, Маат, во форма на смеси од пепел во близина на врвот од северната страна. Има неколку изгаснати вулкани на Марс, четири од нив се пространи штитести вулкани далелку поголеми од било кој на Земјата. Попознати се Арсија, Аскреус, Хекатес. Олимп и Павонис. Овие вулкани се изгаснати веќе повеќе милиони години, но европејското вселенско летало Марс Експрес нашло докази дека можеби се случила вулканска активност на Марс во минатото.
Јупитеровата месечина, Јо е најактивниот вулкански објект во нашиот Сончев Систем. Покриена е со вулкани што еруптираат сулфур, сулфур диоксид и кварцни камења, и како резултат, површината на Јо е постојано менета. Лавата од вулканите на Јо е најжешката досега на Сончевиот Систем со температури кои поминуваат 1,800 K (1,500 °C). Во 2001, најголемата снимена вулканска ерупција во Сончевиот Систем се случила на Јо. Европа, најмалатата од Галилеевите месечини на Јупитер, исто така покажува дека има активен вулкански систем, освен тоа дека нејзината вулканска активност е целосно во форма на вода, која се замрзнува во лед штом излегува на студената површина. Овој процес е познат како криовулканизам и очигледно е најчестиот процес на месечините на надворешните планети од нашиот сончев Систем.
Верувања во минатото
Многу стари народи верувале дека вулканските ерупции се натприродни нешта, па ги препишувале на боговите и полубоговите. Со вулканот Килауеја е поврзана и легендата за Пеле – богот на вулканите. Според верувањата на Хавајците богот Пеле и богот Камапуа (бог на дождот) се во постојана битка за превласт, а во овој вулкан таа битка ја добива богот Пеле. За Старите Грци, каприциозната моќ на вулканите можела да се објасни само како чин на боговите и за нив познатите вулкани биле „работилници“ на богот Хефест, кој во римската митологија се нарекува Вулкан. Во 16-17 век, германскиот астроном Јоханес Кеплер верувал дека тие се канали за Земјините солзи. Единствената идеја која се противела на оваа, била предложена од исусовецот Атанасиус Кирхер, кој ги видел ерупциите на Една и Стромболи, а потоа го посетил кратерот на Везув и го објавил својот поглед на Земјата како централен оган поврзан со бројни други, предизвикан од горењето на сулфур, јаглен и битумен.
Разни објаснувања биле предложени за однесувањата на вулканите пред модерните сфаќања за структурата на обвивката, како полуцврст материјал. По неколку декади после свесноста дека компресијата и радиоактивните материјали се можните извори на жештина, нејзините придонесувачи били постојано одбивани. Вулканската активност често била сметана за хемиска реакција на тенок слој на растопени камења на површината.
Вулканите често се појавуваат и како главен елемент во хералдиката.
Смрекова млечка
Смрекова млечка (латински:Lactarius deterrimus), исто така позната како лажна шафранска млечна шапка или портокалова млечна шапка, е вид на габа од фамилијата Russulaceae. Габа та создава плодни тела со средна големина ( печурки ) со шапка од портокалова боја до 12 см, на кои се појавуваат зелени дамки во старост или ако се повредени. Нејзинот латекс со портокалова боја личи во извалкана кафеава боја во рок од 30минути. Смрекова млечка е микоризална габа која се поврзува со норвешката смрека и мечкино грозје. Видот е распространет во Европ а, но се нашол и во делови од Азија. Визуелно сличен вид во САД и Мексико не е тесно поврзана со европскиот вид. Плодните тела се појавуваат помеѓу крајот на јуни и ноември, обично во шумите од смрека. Иако габата се јаде - како и сите печурки Млечки (печурки) од делот јадливи млечки - нејзиниот вкус е често горчлив и не е многу ценет. Плодните тела се користат како извор на храна за ларвите на неколку видови инсекти. Смрекова рујница може да се разликува од сличните видови  Млечки (печурки) по разликата во микоризниот домаќин или бојата на латекс от.
Таксономија и класификација
Иако габата е една од најчестите во Средна Европа, овој вид не бил валидно опишан до 1968 година од германскиот миколог Фридер Грогер. Пред ова, L. deterrimus се сметал за разновидност на Рујниц ата ( L. deliciosus var. piceus, опишана од Мирослав Смотлача во 1946 година). По Роџер Хајм и А. Леклер го опишал L. semisanguifluus во 1950 година, оваа габа била наречена втора. L. fennoscandicus била одвоена од L. deterrimus во 1998 година од Annemieke T. Verbeken и Jan Vesterholt и била класифицирана како посебен вид.
Епитетот детеримус е латински, а Грогер го избрал за да ги истакне лошите вкусни својства на печурката, како што се горчливиот послевкус и често тешките наезди од отрепки. Суперлативот „dēterior“ (што значи помалку добро) значи „најлошиот, најсиромашниот“. Печурката е попозната како „млечна шапка со лажен шафран“.
Макроскопски одлики
Шапката е од 3-10 см, ретко до 12 см широки и повеќе или помалку центрифугални и кружни. Таа е во рана фаза конвексна и извиткана на благо витканиот раб, и втисната во центарот, а подоцна рамна, втисната во облик на инка. Кожата на шапката е гола, мрсна на влажно време и малку сјајна кога е сува. Шапката е од мандарина до портокалово-кафеава, потемна зонирана кон рабовите и досадна главно жолто-кафеава. Во старост или по студ или мраз, повеќе или помалку ја менува бојата во валкана зеленикава или зелено-забележана.
Густите ламели кои наликуваат на лак се бледо-портокалова до бледо окер и на дршката се басификсирани или малку повратни. Тие се кршливи и измешани со пократки ламели (кратки жабри кои не се протегаат целосно од рабовите на шапката до дршката), како и делумно чаталење во близина на дршката. Во старост или во случаи на повреда, тие добиваат првично темноцрвени, подоцна сиви зелени дамки. Отпечатокот на спори е бледо окер. Главно долгата и цилиндрична шапка е црвеникаво портокалова. Од 4-8 см  (ретко 10 см ) дола,1-1,5 см   широка. Врз основа често е малку задебелена или помпезна и станува шуплива внатре. На диспозицијата на ламелата се среќаваат расцветани кружни зони.
Слични видови
Исто така многу вообичаената Рујница е слична по изглед. Lactarius deterrimus во основа се разликува од првиот бидејќи неговото месо станува црвеникаво во рок од 10 минути и за околу 30 минути темно кафеава, предизвикана од обезбојување на млекото. Млекото на L. deliciosus останува портокалова или станува црвеникава во рок од 30 минути. Исто така, млекото од второто има благ вкус, додека млекото од првото јасно горчливо. Шапката на L.deterrimus ја менува својата боја во старост или ако е повреден јасно зеленикаво и е вообичаен само под смрека, додека L. deliciosus е роден под борови.
Уште посличен е многу реткиот Lactarius semisanguifluus. Неговото млеко, исто така, обезбојува во рок од 5 до 8 минути до канелени. Шапката на постарите плодни тела е речиси целосно зеленикава. Честа е и под борови. Најслична, а воедно и најтесно поврзана габа е Lactarius fennoscandicus, бореален до субалпски вид. Нејзината шапка е јасно зонирана и кафеаво-портокалова. Понекогаш шапката има виолетово-сиви тонови. Дршката е бледо до тап портокалово-окер.