cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Голема ајкула
Претставувајќи втора најголема риба во светот, големата ајкула е заштитена во неколку држави. Лете плива на површината со отворена уста, процедувајќи планктон. Секој час низ големите жабри што речиси ја опкружуваат главата на оваа ајкула минуваат и до 1,5 милион литри морска вода. Црниот дроб и се портега по целата должина на стомачната шулина, а исполнет со масло, што и помага при одржувањето на вода.
Црна смрт
Црната смрт или црна чума — една од најголемите пандемии во историјата на човештвото, која го достигнала својот врв во Европа во периодот од 1346–53 г. и резултира со смрт на 75 до 200 милиони луѓе. Иако, постојат повеќе теории за етиологијата на црната смрт, анализите на ДНК од жртвите од северна и јужна Европа во 2010 и 2011 година покажале дека причинителот бил бактеријата Yersinia pestis, најверојатно предизвикувајќи различни облици на чума.
Потекло на чумата
Црната смрт избила во пустината Гоби во доцните 1320-ти години. Никој не знае зошто. Чумата Bacillus била активна долго пред тоа; всушност самата Европа претрпела епидемија во VI век. Но болеста била релативно прикриена во наредните векови. Знаеме дека климата на Земјата почнала да се лади во XIV век, а можеби и ова т.н мало ледено доба имало некаква врска со тоа.
Без оглед на причината, епидемијата почнала таму и се проширила кон надвор. Додека одела кон запад, се ширела во сите правци, а азиските народи страдале толку сурово, како никогаш порано. Во Кина, населението се намалило од 125 милиони на 90 милиони луѓе, во текот на XIV век.
Чумата доаѓа во Европа
Чумата се движела по караванските патеки кон запад. Од 1345 г. била на долниот дел на реката Волга. Од 1346 г. стигнала до Кавказ и Крим. Од 1347 година била во Цариград. Ја погодила Александрија во есента, таа година и од пролетта 1348 година, умирале илјадници луѓе дневно. Во Каиро бројот бил седум пати поголем.
Болеста патувала со брод, толку лесно како и по копно. Пристигнала толку брзо на источното Средоземје исто како и во западниот дел.
Пристигнување на Запад
Чумата стигнала до Кипар во летото 1347 година. До зимата била во Италија. Од јануари 1348 г. чумата ја имало во Марсеј. Сигнала во Париз во пролетта 1348 г., а во Англија во септември истата година. Движејќи се по трговските патишта на Рајна, чумата пристигнала во Германија во 1348 г. и во Ниските Земји во истата година. Годината 1348 била најлошата од годините на чумата.
Стигнувањето на болеста до периферијата на Европа траело подолго. Во Норвешка пристигнала во мај 1349 година. Во источните Европски земји стигнала во 1350 г., а во Русија во 1351 година.
Бидејќи болеста имала тенденција да ги следи трговските патишта и да се концентрира во градовите, стигнувала по индиректен пат: на Блискиот Исток, на западното Средоземје, а потоа во северна Европа, па во Русија. Напредокот на чумата ја опишува географијата на средновековната трговија.
За болеста
Отоците продолжуваат да се зголемуваат за на крајот да пукнат. Кратко потоа следи смртта. Целиот процес, од првите симптоми на треска и болки, до крајниот стадиум, трае само три до четири дена. Брзината на болеста, ужасната болка, морничавиот изглед на жртвите, придонеле чумата да биде особено застрашувачка.
Облици на болеста
Епидемијата од чума е обично фатална, иако не е неизбежно тоа. Денес имаме лекови со кои може да се излечи, ако се интервенира на време. Но, ако жртвата веќе е изложена на ризик, преку недоволна исхранетост или друга болест, таа е посмртоносна. Имало многумина во 1340 година кои биле изложени на таков ризик.
Историчарите се под тежок притисок да ја објаснат значителната смртност во 1348 година. Најдобра претпоставка е дека имало повеќе од еден вид на чума во Европа.
Постојат два други вида на болеста: септикемична чума, која ја напаѓа крвта и пневномична чума, која ги напаѓа белите дробови. Втората е особено опасна, бидејќи може да се пренесе преку воздухот. И двете се речиси 100% фатални.
Веројатно е дека некоја форма на пневномична чума дејствувала заедно со бубонската чума во тие страшни години.
Опис на болеста
На почетокот на октомври 1347 година, дванаесет џеновски галии, влегле во пристаништето Месина, Сицилиј а. Во нив имало толку опасна болест, така што секој кој само ќе зборувал со нив бил заразен од смртоносната болест. Инфекцијата се ширела на сите кои имале каков било контакт со заболените. Заразените чувствувале болка низ целото тело, или може да се каже биле со нарушено здравје. Потоа се проширила на бутовите или на надлактицата како чир со големина на леќа. Заразено било целото тело, а пациентот повраќал многу крв. Ова повраќање на крв продолжувало без престан три дена.
Друг опис на болеста
Од Анголо ди Тура, од Сиена: ''„Морталитетот во Сиена значително се зголеми во мај. Тоа била сурова и ужасна работа. Сите изгледаа како шокорирани гледајќи ја болката. Невозможно е со зборови да се опише ужасната вистина .Впрочем, оној кој не го гледаше таквиот хорор, може се рече дека е благословен. Жртвите умираа речиси веднаш. Тие отекуваа под пазувите и препоните и губеа свест додека зборуваа. Татковците ги напуштаа децата, жените своите мажи, брат со брат; оваа болест зела замав по сите страни. И така умираа. Никој не се наоѓаше да го закопа мртвиот за пари или од пријателство. Членовите на едно домаќинство ги донесоа своите мртви во ровот, како најдобро што можеа да направат, без свештеник. Во многу места во Сиена големи ровови биле ископани и во нив длабоко наредени мртвите. И илјадници умираа, дење и ноќе, и сите беа фрлени во тие ровови покриени со земја. Штом тие ровови ќе се пополнеа, нови беа ископувани. Јас, Анголо ди Тура ги погребав моите пет деца со сопствените раце. И толку многу умираа, што сите мислеа дека е крај на светот.“''
Официјални реакции
Спротивно на она за што би можело да се помисли, реакцијата од јавните службеници, и од многу црковни, била дека оваа катастрофа не била одмазда на Бог врз грешниот свет, туку била зараза. Властите преземаа чекори за да се справат со заразата, но се разбира нивната делотворност била ограничена. Градовите беа најтешко погодени и се обидуваа да преземат мерки за контрола на епидемијата што никој не можеше да ја сфати. Во Милано, како еден од најуспешните примери, градските власти веднаш ги заѕидале куќите во кои сметале дека е присутна болеста, изолирајќи ги здравите во нив заедно со болните. Венеција презеде софистицирани и строги здравствени мерки, вклучувајќи и изолирање на сите дојдовни бродови на посебен остров. Но посекако, луѓето умираа, иако помалку во Милано и Венеција, отколку во другите градови што немаа такви мерки.
Научно мислење
Причината за болеста била прашање од интерес за многу луѓе. Луѓето ја гледале чумата како казна од Господ поради времињата кога биле одвоени. Ова било сосема вулгарно мислење, како и да е учените го разбирале тоа подобро отколку што верувале. Но што е тогаш изворот на чумата? Папата испрати писмо до Париз, за да ги добие мислењата на Медицинскиот факултет во 1348 година. Тие го проучувале проблемот, некое време, потоа пратиле извештај до папата. Добрите професори сметаа дека несреќата била предизвикана од посебно несреќниот спој на Сатурн, Јупитер и Марс во знакот Водолија што се случи во 1345 година. Оваа комбинација предизвика жешки, влажни услови кои предизвикуваат земјата да издишува отровни испарувања. Извештајот продолжи да препорачува чекори за заштита од оваа болест. Ова е еден дел од нивниот рецепт: Не треба да се конзумира живина како што се птици, свињи, говедско месо, не треба воопшто да се конзумира масно месо... Штетно е да се спие во текот на денот... Не треба да се јаде риба, премногу вежбање може да биде штетно... И ништо не треба да се готви во дождовница... Маслиновото масло со храна е смртоносно... Капењето е опасно... Во исто време други списи се појавија од перата на образованите мажи, за најдобрите начини да се избегне чумата. Од Италија пристигна овој совет: Како прво, ниеден човек не смее да мисли на смртта... Ништо не смее да предизвика вознемиреност, сите човекови мисли треба да бидат насочени кон нешто пријатно, смирени и вкусни нешта... Треба да бидат посетени прекрасни пејзажи, убави градини, особено кога расцветуваат ароматичните растенија... Слушање на убави, мелодични песни... Помислата на злато, сребро и други благородни камења е пријатна за срцето...
Избегнување
За волја на вистината, единственото дејство што било ефикасно бил карантинот – едноставно останување доволно далеку така што болеста нема да ве стигне. Избегнувањето на болните била природен инстинкт. Во Германија, имало бискуп кој за време на хаосот им нудел на гостите прачки или долги лажици. Богатите ќе побегнеа во селата. Папата Климент VI, кој живееше во Авињон, застана меѓу два големи пожари за да вдиши чист воздух. Чумата Bacillus всушност се уништува од топлина, така што ова стана од една од ретките навистина ефикасни мерки.
Верници
Ако епидемијата била манифестација на божествената лутина, тогаш Христијаните треба да направат се што можат за намалување на таа лутина. Од овој едноставен импулс дојдоа верници: групи на луѓе кои талкаа по градовите и селата правејќи појакание во јавност. Тие нанесуваа секако вид на казни врз себе, жртвувајќи се за гревовите на светот, во имитација на Исус. Општеството генерално се чудело на нив и не ги оправдувало. Верниците имаа тенденција да ги убијат Евреите на кои наидоа, па дури и да ги убијат свештениците кои зборувале против нив. Во Октомври 1349 година, папата ги осуди и нареди властите да ги забранат. Но Верниците повторно се појавија за време на чумата во XV век.
Опис на Верниците
Еве неколку описи на Верниците од современите хроничари. Првиот опис е од Жан де Венет: ''„Додека чумата сè уште била активна и се ширеше од град во град, мажите во Германија, Фландрија и Лорен, формираа нова секта на свој начин. Лишени до појас тие се собираа во големи групи и банди и маршираа по крстопатите и плоштадите на градовите. Тие формираа кругови и се претепуваа врз нивните грбови, пеејќи новокомпонирани химни соодветни за нивните обреди. Така, за 33 дена тие маршираа низ многу градови правејќи покајание, омозвожувајќи им голем спектакл на зачудените луѓе. Биле камшикувани на рамениците и рацете, малтретирани со железо толку гневно дури не пролеат крв. “'' Вториов опис е од средновековниот историчар Жан Фросарт, од неговата историја за стогодишната војна: ''„ ...Грешинците најпрво се појавиле во Германија. Тие беа мажи кои вршеа јавно покајание и се претепуваа на својата кожа со камшици од мали железни шила. Некои искрварија толку многу помеѓу рамената и некои будалести жени имаа облека подготвена за да земат од крвта и да стават во нивните очи, велејќи дека тоа е чудесна крв. Додека го правеа покајанието, тие пееја многу тажни песни за раѓањето и за страста на нашиот Господ. Предмет на ова покајание била да се стави крај на смртноста во тоа време.“''
Последици: Загуба на населението
Проценката на Фросарт за загубата на населението била точна, што е иронично, бидејќи Фросарт оди предалеку скоро во сите негови пресметки. Но, најдобрата од многуте направени проценки, целокупното население на Европа го стави во загуба на околу една третина. Ова довело до повторување. Чумата дојде во Европа во 1347 година. Од 1350 година таа во голем дел помина надвор од Западна Европа. Во период од две години, еден на секои три лица била мртов. Ништо такво не се случило пред и потоа. Овие општи броеви го прикриваат нерамномерниот карактер на епидемијата. Некои области страдаа малку, додека други претрпеа многу повеќе. Еве неколку примери: Помеѓу 45% и 75% од популацијата во Фиренца загина во една година. Една третина загина во првите шест месеци. За некое време, во Фиренца пропадна целиот економски систем. Во Венеција, каде што воделе одлична евиденција, 60% загинаа во текот на 18 месеци. Одредени професии претрпеле повисока стапка на смртност, особено оние чии должности ги доведувале до контакт со болни – лекари и свештеници. Во Монтпелер само седум од 140 доменикански монаси преживеале. Стапката на смртност во Авињон била 50% и дури била повисока кај свештенството. Една третина од кардиналите загинала. Големата загуба на народот била исто така и поучна. Урбаното население се обнови брзо, во некои случаи во рок од неколку години, преку имиграција од селата поради зголемените можности во градовите. Руралното население пак, закрепна полека, бидејќи селаните ги напуштија своите фарми за градовите. Најтешко погодени беа посебни групи како што се монасите. Нивното опоравување траеше неколку генерации. Во многу области пред-чума нивоата на популација не беа постигнати до 1500-тите; а во неколку дури и до 1600-тите. Ова е една причина зошто Црната Смрт ја означува поделбата помеѓу средниот век, со развиена средновековна култура и моќ, и подоцнежниот среден век. Подоцнежниот период била еден од хроничните намалувања на населението.
Последици: Економски нарушувања
Градовите беа силно погодени од чумата. Финансиското работење била нарушено, како што должниците умираа, нивните кредитори остануваа без надомест. Не само што должникот умрел, туку со него и целото негово семејство, како и многу од неговите роднини. Едноставно немаше од кој да се земи надоместот. Градежните проекти запреле за одредено време или биле целосно напуштени. Еснафите ги загубија своите занаетчии. Мелниците и другите специјални машини се расипувале, а единствениот човек во градот кој ги знаел вештините за да ги поправи бил жртва на болеста. Градовите бараат експерти и им нудат високи плати. Имаше голем недостиг на работна сила, особено во краток рок, а следствено на тоа платите се зголемија. Заради високиот морталитет, имаше добра повеќе од потребното и така цените паднаа. Меѓу двете тенденции, животниот стандард се зголеми... за оние кои сè уште беа живи. Личните имоти во околината изгледале страшно. На фармите и во селата луѓето целосно изумреле или биле напуштени од ретките преживеани кои одлучиле да не останат тука. Кога Норвешките морнари конечно го посетуваат Гренланд повторно во почетокот на XV век, наоѓаат само диви говеда. Цели фамилии изумреа, без наследници, нивните куќи останаа празни. Селата исто така се соочија со недостаток на работна сила и земјопоседниците веќе не ги ослободуваа своите слуги. Тие се обидоа да извлечат повеќе принуден труд. Селаните во многу области почнале да бараат праведен третман или полесни оптоварувања. Исто како што имаше еснафски побуни во подоцнежните 1300, исти такви побуни има сега во селата.
Културни последици
Како што рекоа хроничарите, чумата ги допре сите, богатите и сиромашните подеднакво. Историчарот Вилани од Фиренца го напиша ова: ''„И многу земји и градови беа опустошени. И чумата траеше до _____“'' Вилани остави празно место на крајот од реченицата која планираше да ја пополни по денот кога чумата ќе престане. Никогаш не го направи тоа. Вилани била уште една жртва на чумата во 1348 година. Универзитетите и училиштата обично се наоѓаа во најтешко погодените региони. Тие беа затворени и напуштени. Шеснаесет од четириесет професори на Кембриџ загинаа. Истото се случи и во црковните институции. Свештениците загинаа и никој не можеше да ги слушне исповедите. Епископите умираа, како и нивните наследници. Губење на животи во толкав број и од толку ужасна болест, донесе очај насекаде. Зошто Бог би го направил тоа? И зошто неговите слуги не можеа да го спречат или ублажи неговиот гнев? ''„Додека траеше оваа епидемија во Тоскана, повеќе од осумдесет починаа на секои сто луѓе. И воздухот била толку заразен што смрта успеа да стигне до луѓето насекаде, секаде каде што тие би можеле да избегаат. И кога видоа дека сите умираат, тие веќе не внимаваа на смрта и веруваа дека крајот на светот била блиску како никогаш до порано.“'' Тонот на овој извадок одекнуваше низ целата Европа. Имаше такви кои веруваа дека оваа катастрофа навистина ќе го означи крајот на светот. Дури и кога кризата помина, и светот остана да постои, некои се прашуваа зошто Бог толку го казни светот.
Ефекти во уметноста
Тонот на очај на крајот се појавува во уметноста на тоа време, иако не веднаш. Во подоцнежните 1300, кога многу делови од Европа беа посетени два или трипати од епидемијата, се појавуваше еден вид на морбиден хорор. Како главен пример можат служат скулптурите. Големиот Бог била погребан во ковчег. Ковчегот била со камена обвивка, која била вообичаено украсена. Страните беа украсени со религиозни резби, Но капакот на гробот начесто личел како на оние за погреб. Како што претходно овие скулптури го покажаа Бог во во неговиот оклоп со меч и штит, или дама во нејзината најдобра облека, околу 1400 година се забележуваат вознемирувачки промени во уметноста. Некои скулптури покажуваа половина распаднати тела со јасно видливи делови на скелетот. Облеката била драпирана со крпи, некои биле со глисти и полжави закопани во трупот. Тоа била и е грозоморна глетка. Гробот на витезот е сигурен доказ за порекнување на смртта.; лицето му било целосно и добро составено, како лична униформа за брзиот живот. Но гробот на кардиналот покажува брутална вистина, секое тело е трева. Нормално, ние би претпочитале да ги затвориме очите пред ова, но вајарскиот стил не ни го дозволува тоа. Потресно да се гледа, но исто така потресна е самата мисла дека ваква безмисленост се пронашла на место како уметничко дело. Danse macabre (Танцот на смртта) Исто така се појавија и слични брутални слики. Тука, стилот има име – danse macabre (танцот на смртта). Содржините покажуваа скелети кои се мешаа со луѓето во секојдневието. Гледаме селани на жетва, работници на градилиште, или ловци во шума. И во секоја сцена поврзана со животот, има скелети: скелети од коњи коишто носат трупови од на лов; селски девојки играат со смртта; скелет држи дете од изворот на крштевање. Рапоредот бил шокантен, ги опфаќале највеселите моменти и не потсеќаат на хоррор и загуба. Тоа е сурова уметност. Уште позастрашувачки е кога ќе сфатиш дека сето ова се случувало. Ова не се слики изнудени од измачените изолирани души. Ова се дела направени на барање од црквите или монасите или од градските совети и биле изложувани на јавни места. Не правеле само уметниците вакви застрашувачки слики, нивните господари плаќале за нив, ги изложувале и нарачувале уште повеќе. Ништо подобро не ја демонстрира Црната Смрт во Европа од овие уметнички дела.
Политички ефекти
Чумата немала постојан ефект на текот на политиката, но и го одзела патот. Клалот Алфонсо XI од Кастиља бил единствениот владеечки монах којшто умрел од чумата, но умреле и многу помалку знајчајни, вклучувајќи ги кралиците од Арагон и Франција и синот на Византискиот владетел. Собранијата биле здружени кога чумата имала замав, со што продолжиле со работа. Стогодишната војна била суспендирана во 1348 затоа што многу војници загинале. Но набрзо потоа, повторно започна. Ефектот на локално ниво била уште потешко. Градските совети беа опустошени. Цели семејства на локалните благородништва беа збришани. Судовите беа затворени. Меѓутоа, новите судови беа формирани. Предизвиканиот хаос од толку многу смртни случаи на крајот се реши и политичкиот живот продолжи понатаму. Сепак, често може да се прочита дека одредена опсада била укината заради епидемијата, или некои кнежевства се нашле во неред, бидејќи кнезот починал од црната смрт.
Историско време на чумата
Самата чума била доволно катастрофална, особено во појавата на повеќе од една форма во текот на истата епидемија. Средината на XIV век била лошо време за Европа. Европската економија веќе поминуваше низ тешкотии. Таа ги поврзувала проширените граници, на границата и на вратената земја од шумата и мочуриштата. Доаѓањето на Монголците и Османлиите ги прекинаа трговските патишта и одредени области на Европа беа на раб на депресија. Уште полошо, климата се менувала, со поладно и поветровито време, создавајќи се помалку култури како што се наголемувала популацијата. Во раните 1300 години, имаше појава на голем глад. Исто така и црквата била во лоша состојба. Папите престојувале во Авињон, а не во Рим. Ереси можеа да се сретнат во Англија и Бохемија и во јужна Франција, а црквата не била во можност да го контролира тоа. Светата земја била изгубена во 1290тите и напорите за враќање завршија со неуспех. Стогодишната војна додаде војна на чума и глад. Само две години пред тоа, Англичаните и задаваат голем пораз на Франција. Наскоро ќе се појават маршути, платени армии коишто служеле еден или друг крал, кога ниеден крал нема да плати тие талкале од едно село до друго и пљачкосувале. Тешкотиите настанати од војната и ограничената економија се влошуваат со појавата на црната смрт. Се разбира, тука постои меѓусебна врска. Ефектите на чумата беа влошени заради овие и други проблеми, а и самите проблеми беа дуплирани заради чумата.
Враќање на чумата
Еден од најлошите ефекти на чумата била тоа што таа постојано се реинкарнираше. Таа никогаш не била толку лоша како првиот пат. Во некои случаи чумата била смртоносна, но поограничена во географските подрачја. Неколкупати ја покриваше Европа, но не со толкаво уништување. Тоа била ова повторување што толку ја намали популацијата на Европа, бидејќи земјите никогаш немаа шанса да се обноват пред чумата повторно да се појави. Во текот на втората половина од XIV век, секоја генерација била посетена од страна на чумата. Се појави повторно, и повторно во XV век, но не толку зачестено. Тоа беа најлошите векови, но имаше локални епидемии двесте години потоа. Делови од Европа никогаш не го постигнаа бројот на жители кој бил пред чумата се сè до XVII век.
Ева Баге
Ева Баге (1871–1964) била шведска сликарка која студирала прво во Шведска, а потоа студирала во Рим и Париз. Особено запаметена по сцените и ентериерите на нејзината фарма, таа го достигнала својот врв до 1941 година, кога делата засновани на нејзиниот пристап кон реализмот од крајот на 19 век привлекле внимание на нејзината самостојна изложба во галерија во Стокхолм. Интересот бил таков што наскоро биле изложени во Минхен и Берлин. Неколку шведски уметнички музеи, вклучувајќи го и Стокхолмскиот Национален музеј, имаат дела од Баге во своите збирки.
Биографија
Родена на 15 декември 1871 година во Стокхолм, Ева Баге била ќерка на директорот на печатницата Пер Олоф Баге (1833–1872) и неговата сопруга Хенрика Отилијана родена фон Фианд. Таа била најмладата од трите деца на семејството. Откако нејзиниот татко починал кога таа била сè уште бебе, таа била воспитана од нејзината мајка во Стокхолм. Од 1892 до 1895 година студирала на Уметничката академија кај Георг фон Розен и Густаф Седерстром. Незадоволна со акцентот на историското сликарство на Академијата, откако поминала краток период во Училиштето на асоцијацијата на уметници, во 1896 година отишла на студиско патување во Рим и следната година се преселила во Париз каде што присуствувала на Академијата Колароси и ги поминала следното лето во Бретања. Потоа се вратила во Стокхолм за да ги заврши студиите на Училиштето за асоцијација на уметници.
Баге продолжила да патува во странство, сликајќи фарми, ентериери и портрети. Нејзините дела вклучуваат Новогодишна ноќ и Од Бретања (1897), Вечер во Дротингхолм (1911) и Утро во ателје (1943). Таа го достигнала својот врв во 1941 година на 70-годишна возраст, кога делата засновани на нејзиниот пристап кон реализмот од крајот на 19 век привлекле внимание на нејзината самостојна изложба во галерија во Стокхолм. Интересот беше таков што наскоро биле изложени во Минхен и Берлин.
Ева Баге починала во Стокхолм на 6 ноември 1964 година. Неколку шведски уметнички музеи, вклучувајќи го и Стокхолмскиот Национален музеј, имаат дела од Баге во своите збирки.
Радебојл
Радебојл (Radebeul) — град во долината на реката Елба, во округот Мајсен, во сојузната покраина Саксонија, Германија, во близина на Дрезден. Добро е познат по неговото лозарство, музејот посветен на писателот Карл Мај и железничката линија на тесен колосек, која го поврзува Радебојл со замокот Морицбург и градот Радебург. Областа Мајсен, каде се наоѓа Радебојл, е една од најсеверните области, каде се одгледува винова лоза.
Понекогаш е нарекуван „Саксонскиот Убавец“ поради неговата убава околина и свежа клима.
Сообраќај
До градот може да се дојде со трамвајската линија 4 на Дрезденското сообраќајно претпријатие или со линијата С1 на дрезденската С-Железница, која опслужува четири станици во Радебојл. Регионалните возови 18 и 50 на Германските железници, исто така, застануваат на источната железничка станица Радебојл. Оваа станица е терминал и на железницата на тесен колосек Радебојл-Радебург, која е близу музејот на Карл Мај.
Главни знаменитости
Радебојл бил познат по неговите лозја од 1324. Се наоѓа на саксонската винска патека.
Меѓународни односи
Радебојл е збратимен со следниве градови:
NGC 2710
NGC 2710 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2710 се споменува и како UGC 4705, MCG 9-15-66, CGCG 264-46, IRAS 08560+5554.
Откривање
Објектот е откриен на 18 март 1790 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2710 е од видот SBb. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,5 m/лм2. NGC 2710 има привидни димензии од 2' х 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 59 м 48,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 55° 42' 21". Положбениот агол на објектот е во износ од 125°.
Други поделби
Проучување на NGC 2710 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 25258. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 44; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3808. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 982.
Агоња
Агоња е поток долг 140 км што минува низ италијанските региони Пиемонт и Ломбардија. Тој е лева притока на реката По.
Течение
Изворот на реката е во областа помеѓу езерото Орта и езерото Маџоре во провинцијата Вербано-Кусио-Осола. Потоа се влева јужно во провинцијата Новара и минува покрај Боргоманеро и Куреџо. Реката продолжува да тече јужно покрај Калтигнага и Новара. Реката потоа преминува во провинцијата Павија и во областа Ломелина (во местата Кастело д’Агоња и Ломело ) и ја добива својата лева притока Ербогноне. Конечно, реката се влева во По кај Балоса Бигли, дел од местото Мезана Бигли, што е близу до границата помеѓу провинцијата Павија и провинцијата Алесандрија.
За време на освојувањето на Италија од Наполеон, Агоња го дала своето име на одделот на Кралството Италија со престолнина Новара (Види: Новара ).
Попова Чука (појаснување)
Попова Чука е име на неколку чуки во Македонија:
Сребре и јас
Сребре и јас (шпански: Platero y yo) е книга на писателот Хуан Рамон Хименес од 1917 година. Претходно, книгата била објавена во 1914 година, но во нецелосна форма.
Изданија на македонски јазик
Поетската проза „Сребре и јас“ е објавена на македонски јазик во 1986 година, во издание на „Детска радост“ од Скопје, во рамките на библиотеката „Ѕуница“, а преводот од шпански јазик го направила Ванѓа Чашуле. Книгата е печатена во мал формат (20 сантиметри), во мек повез и има 173 страници. Книгата е каталогизирана во Народната и универзитетска библиотека „Климент Охридски“, Скопје. Графичкото уредување и е дело на Франц Кулеванов, а илустрациите во книгата се дело на Доне Милјановски. Книгата е отпечатена во печатницата на НИПРО „Нова Македонија“ во Скопје.
Содржина
Книгата содржи 138 куси прозни текстови: Сребре, Бели пеперутки, Приквечерни игри, Затемнување, Морници, Школо, Будала, Јуда, Смокви ранки, Осана, Вечен дом, Трн, Ластовички, Стаја, Скопен ждребец, Куќата отспротива, Малоумното дете, Привидение, Пурпурен предел, Папагал, Рамен покрив, Враќање, Затворената железна порта, Дон Хосе попот, Пролет, Цистерна, Шугавиот пес, Неистечна вода, Априлска идила, Канаринецот лета, Демон, Слобода, Цигани, Свршеница, Пијавица, Три старици, Двоколка, Леб, Аглаја, Големиот бор, Дарбон, Детето и водата, Пријателство, Приспивна песна, Дрвото во дворот, Туберкулозното девојче, Додоли, Ронсар, Чичкото со слики, Цвет на патот, Лорд, Бунар, Праски, Чифте, Магарописание, Причесна, Прошетка, Петли, Стемнување, Печат, Окотената кучка, Таа и ние, Врапчиња, Франко Велес, Лето, Оган во планините, Поток, Недела, Песната на штурчето, Бикови, Луња, Гроздобер, Ноктурно, Сарито, Починка, Огномет, Парк, Месечина, Радост, Минуваат дивите пајки, Девојченцето, Овчарот, Смртта на канаринчето, Рид, Есен, Врзано куче, Грчката желка, Октомвриско попладне, Антонија, Заборавениот грозд, Алмиранте, Вињета, Стргунка, Пинито, Река, Калинка, Старите гробишта, Липијани, Калето, Старата арена за бикови, Ехо, Уплав, Старата чешма, Пат, Пињоли, Избеганиот бик, Ноемвриска идила, Белата кобила, Подигравка, Чергари, Пламен, Оздравување, Старото магаре, Зора, Цветчиња, Божик, Крајбрежната улица, Зима, Млеко од магарица, Чиста ноќ, Венец од магдонос, Мудреците од исток, Монс-уриум, Вино, Басна, Карневал, Леон, Ветерница, Камбанаријата, Магарињата од пескарот, Мадригал, Смрт, Тага, Ногари, Тагување, На Сребре во небото над Могер, Сребре од картон, На Сребре под земјата.
Ѕид
Ѕид — вертикална градба која може да биде самостојна или дел од поголем објект и која служи за потпора, заштита, засолниште или за определба на граници. Кога е дел од куќа служи за да го разделува просторот на одделни соби, а понекогаш ги носи останатите делови на куќата. Во случај на отворен простор игра улога на ограда. Постојат неколку вида ѕидови: носечки, преградни, оградни и потпорни.
Кај градежните објекти, главната улога на ѕидот е да го носи покривот и таванот. Денес ваквите ѕидови имаат посложен состав, бидејќи содржат изолација, арматура, и можат да бидат обложени со друг слој како гипскартон или ламперија. Покрај ова, во нив се вметнуваат инфраструктурни елементи како електрична инсталација и водовод. На ѕидовите се поставуваат приклучоци, прекинувачи, разводници, чешми, се бесат слики, телевизори итн.
Внатрешните ѕидови можат да бидат уметничко дело, како што е случај со фрескописот и релјефот во верските објекти, мозаик и мурали.
Носечки ѕидови
Носечките ѕидови претставуваат потпора за сето она што стои врз нив, како тавански конструкции, катови и покриви. Како такви, тие се подебели и често се надворешни. Надворешните ѕидови на една градба честопати се фасадираат, варосуваат, или пак се оставаат поради сопствената естетска вредност, како кај оние направени од камен и тули.
Преградни ѕидови
Преградните ѕидови можат да бидат внатрешни и надворешни. Внатрешните служат за одделување на просторот и обично не се носечки (врз нив не се потпира тежина на други надредни елементи). На овие ѕидови се ставаат инсталации, се бесат украсни елементи и се ставаат тапети бидејќи претставуваат непосредна околина во домот или работното место.
Постоајт други видови на прегради во просториите кои не се ѕидани. Некои од нив се подвижни, а некои се прицврстени во самата конструкција. гипскартонски ѕидови, стаклените ѕидови со или без врати, дрвени паравани, армоники и сл.
Постојат големи и долги преградни ѕидови со посебна улога да ги бележат границите на цели држави или региони и да спречат недозволен премин на луѓе и стоки. Покрај заштитната улога, овие ѕидови претставуваат и политички симбол: непријателство на две држави, проблематичноста на регионот и судири на населението, посебноста на два различни система и меѓусебното немешање и слични проблеми. Познат пример за вакова преграда е Берлинскиот ѕид, кој сè до 1989 г. ја двоел комунистичка Источна Германија од капиталистичка Западна Германија.
Оградни ѕидови
Оградните ѕидови се самостојни (не носат дел од градба) и служат како ограда за заштита или обележување на даден отворен простор. Често се направени од камен, кој може да биде необработен или делкан. Необработениот почесто се среќава на селските меѓи, кои имаат улога да означат имот и да спречат бегство на домашните животни. Тука структурната и естетската вредност се на второ место, и затоа честопати воопшто не се изѕидани со врзивен материјал.
Друг вид на оградни ѕидови се одбранбените ѕидови (бедеми) кои имаат воена улога на тврдина околу некој комплекс, манастир или цел град. Во состав на ваквите ѕидови среќаваме кули, градобрани, отвори за стрелци и артилерија. Напати се обиколени со шанец како дополнителна заштита од опсада. Бедемите се мошне дебели и направени од поголеми камени блокови предвидени да издржат напади.
Смоквица
Смоквица — село во Општина Гевгелија, во областа Бојмија, во околината на градот Гевгелија.
Географија и местоположба
Населбата се наоѓа во областа Бојмија, во северниот дел на територијата на Општина Гевгелија, во Гевгелиското Поле. Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 90 метри. Од градот Гевгелија е оддалечено 15 километри.
Атарот зафаќа површина од 24,3 км2. На него преовладуваат шумите со површина од 1.716 хектари, на пасиштата отпаѓаат 293 хектари, а на обработливото земјиште 215 хектари.
Историја
Селото било срамнето со земја при Валандовскиот земјотрес во 1931 година.
Стопанство
Селото има мешовита земјоделска функција.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Смоквица имало 560 жители, сите Македонци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Смоквица имало 624 жители.
Селото е средно по големина, населено со македонско население. Така, селото во 1961 година имало 523 жители, а во 1994 година броело 326 жители.
Според пописот од 2002 година, во селото Смоквица имало 263 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 190 жители, од кои 177 Македонци, 3 Срби, 4 останати и 6 лица без податоци.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Гевгелија, која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната Општина Миравци. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Гевгелија.
Во периодот 1950-1952, селото било во рамките на некогашната општина Негорци, во која влегувале селата Кованец, Негорци, Прдејци и Смоквица.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Негорци, во која покрај селото Смоквица се наоѓале и селата Кованец, Негорци, Прдејци и Серменин.
Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Гевгелија.
Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гевгелија.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 367 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 165 гласачи.
Папа Пиј I
Пиј I бил папа веројатно од 140 до 154, и покрај тоа што Ватиканскиот Annuario Pontificio од 2003 ги посочува годините од 142 или 146 до 157 или 161 година.
Држава (река)
Држава — река меѓу селата Руѓинце и Пендаќ, источно од Куманово, десна притока на Крива Река. Зафаќа сливно подрачје од 34км2.
Димитар Богоевски
Животопис
Богоевски е роден во ресенското село Болно на 31 октомври 1919 година во печалбарско семејство. Основно образование завршил во родното село и во Ресен, а во Битола завршил Трговска гимназија. 1939 година се запишал на Економскиот факултет во Белград, но поради финансиски причини го напуштил и се вратил во родното место.
Во 1937 година станал член на СКОЈ во штотуку формираната скоевска група во училиштето. Во 1939 година станува член на Комунистичката партија на Југославија, а подоцна е секретар на регионалниот комитет на КПЈ за Ресен. Поради својата револуционерна активност во 1940 година е уапсен од српската полиција и затворен во Белград на Ада Циганлија. Поради недостиг на докази е пуштен. Во 1942 година е уапсен од бугарска полиција во Ресен. По суровото мачење е ослободен.
Во текот на своето образование, Димитар Богоевски се истакнувал со својот талент за цртање, резбарство, како и со својата поезија. Како поет, тој за првпат се пројавил во 1935 година во прогимназијата во Ресен. Додека се школувал во Битола, Мите Богоевски бил доста активен. Станал член на управата на Литературната дружина „Иван Гундулиќ“, бил еден од раководителите на младинското раководство во Академијата и доста активен во работата на „Црвената помош“. Во 1936 година, во Трговската академија во Битола, основал кружок за запознавање на прогресивната литература, а во 1937 година станал член на СКОЈ. Во овој период тој го напишал рефератот „За праведните и неправедните војни“, сатиричната песна „Имела“ во која ја исмејува богатата класа и конечно се ориентирал кон пишување на Македонски јазик. Во 1938 година, Богоевски веќе имал напишани педесетина песни, меѓу кои и познатата „Спроти Илинден“. За време на студиите на Високата комерцијална школа на Белградскиот универзитет 1939/1940 година, тој станал член на КПЈ. Тогаш го пишувал својот незавршен и необјавен роман „Аристиди Бријана“. Во 1940 година Богоевски се вратил во родното село и станал член на МК на КП на Ресен. По провалата на српската полиција, Богоевски бил уапсен на 16 април 1940 година во Битола. Најпрво бил спроведен во затворот во Главњача, а поради револуционерна активност во Белград бил осуден на робија во затворот Ада Циганлија. Во затворот, Богоевски бил подложен на сурова затворска тортура, но поради недостаток на докази бил ослободен кон крајот на 1940 година. Во ноември 1940 година, по два месеци поминати во затворот на Ада Циганлија, тој бил ослободен и се вратил во Ресен.
По фашистичката окупација на Југославија и поделбата на Вардарскиот дел на Македонија на бугарска и италијанска окупациона зона во 1941 година, Богоевски извесно време работел во Општината во селото Јанковец и бил еден од организаторите на оруженото востание во преспанскиот крај. Заедно со Илија Спировски изработувале фалцификувани лични карти за илегалците и организирал илегални пунктови за поминување на границата.
На почетокот на 1942 година, Богоевски како секретар на Околискиот комитет на КПЈ, најчесто соработувал со Стив Наумов од битолскиот крај. Во Битола одржал состанок со борците на Прилепскиот партизански одред, по што им овозможил да преминат во Преспа. Следен од окупаторските власти, тој бил уапсен на 31 март 1942 година, но во недостаток на докази за неговата активност, тој бил ослободен по десетина дена. По излегувањето од затвор, Богоевски преминал во илегала и продолжил да работи на формирање на нов одред. Богоевски учествувал во формирањето на партизанскиот одред „Даме Груев“ на 6 јули 1942 година, а кога одредот ја растурил планираната илинденска прослава на окупаторската власт во селото Смилево, Битолско, ја напишал песната „Триесет и девет минаја“, посветена на борците од овој одред.
На 12 септември 1942 година заедно со Стив Наумов, во неговото родно село бил опколен од бугарската окупаторска војска и полиција, а тие за да не паднат во нивни раце извршиле самоубиство. Бугарската полиција прво ги погребала во два гроба, потоа ги откопале и ги пренела кај селската црква, а од тука потајно ги однеле кај Ѓавато (под Пелистер) и ги запалила со бензин. До ден денес не се знае нивното гробно место. За народен херој е прогласен на Илинден, 2 август 1949 година.
Творештво
Богоевски напишал повеќе песни, но најголем дел од неговото творештво е изгубен. Во 1935 година додека учел во Ресен за првпат се претставил како поет и тоа со песните „Осамотен патник“, „Несреќен Илија“, „Покрај река“, „Мало коњче“ и „Два врапци“. Познат како „Момчето од Болно“, со изразити македонски национални чувства, пред малата матура ја рецитирал својата незачувана песна „Легенда за Македонските Славјани“, а слична била и незачуваната песна „Богомили“.
Постои сомнеж, дека по неговото самоубиство, околу педесеттина Македонски патриотски необјавени песни и роман се однесени во Бугарија. До денес во Македонија се зачувани неговите песни: „Сат“, „Ученичка тетратка“, „Покрај река“, „Висибаба“, „Спроти Илинден“ (1938), „Стојанка млада партизанка“, „Триесет и девет минаја“ (напишана по повод влегувањето на одредот „Даме Груев“ во с. Смилево на Илинден 1942 година), „Разделвачка“ (објавена во весникот „Наша реч“ во 1940 година) и др. Во 1940 година тој испратил голем број стихотворби во весникот „Наша реч“ во Скопје, но била објавена само песната „Разделвачка“. Редакцијата имала намера да му издаде збирка со неговите песни, но во меѓувреме весникот престанал да излегува. Тогаш се изгубила целата архива на весникот, а со тоа и трагата на неговите песни. Во пролетта 1942 година, Богоевски ја напишал песната „Партизанка“, која и заедно со песната „Спроти Илинден“ ги размножил на машина. Подоцна „Партизанка“ станала една од најпопуларните народни песни во Преспанско.
Наследство
Поради големото општо дело што го направил, во негова чест се именувани многу училишта, установи и улици. Исто така, многу негови бисти се направени во повеќе краеви во Македонија. Детското одморалиште во Претор го носи неговото име. Тој постхумно е прогласен за народен херој и неговата родна куќа во Болно е прогласена за културно наследство.
Училишта кои го носат неговото име се:
Улици кои го носат неговото име се:
Горонталско-монгондовски јазици
Горонталско-монгондовскиоте јазици се подгрупа јазици на филипинските јазици. Јазиците се зборуваат во Сулавеси.
Ајкула-ѓавол
Ајкула-ѓавол (Mitsukurina owstoni) — вид на ајкула.
Ајкулата-ѓавол е една од длабокоморските ајкули со необичен изглед и е бледорозова, има млитаво тело, ситни очи и долг, слпескан, клунест рострум. Овој необичен израсток е прекриен со електрорецептори, а веројатно служи за откривање плен во темните длабочини. Под рострумот оваа ајкула има специјализирани челусти што може да ги сифрли кон напред за да зграпчи риби и октоподи со долгите, зашилени заби. Ги котат младенчињата а кога ќе пцовисаат, од розеникава, бојата ја менуваат во валкано кафеаво-сива. Официјално се уловени само неколку десетици примероци од овој вид, па се смета дека е редок. Повеќето податоци потекнуваат од ајкулите уловени со бродови што со парангали ловеле длабоморска риба. Фосили на ајкули слични на овој вид се најдени во карпите стари повеќе од сто милиони годинни.
Лозје (Подлес)
Лозје — осамен наод од римското време во атарот на селото Подлес, Македонија. Во лозјето на Т. Попов во 1952 година случајно е откриена мермерна надгробна стела со релјефно претставени четири облечени женски фигури и со грчки натпис. Се чува во Народниот музеј од Велес.
Рибница (Осоговска)
Рибница (Осоговска) — река која ја сочинуваат Вратиславската Река, Тинта, Бесни Дол и други помали реки. Нејзиниот изворишен дел се наоѓа под врвот Омар на Осогово покрај државната граница со Бугарија. Должината изнесува 10,8 км, сливот има површина од 37,6 км2. Реката извира на 1100 м.н.в., а се влева во Брегалница на кота од 490 метри, што значи дека вкупниот пад има вредност од 610 метри, или просечен пад од 56,5%. Средната височина на сливот е мошне голема (989 м), додека средниот наклон на сливот изнесува 11,9%.
Сојузни држави во Јужен Судан
Сојузните држави на Јужен Судан се првостепената административна поделба на оваа африканска држава. Јужен Судан има вкупно 10 сојузни држави кои ги сочинуваат трите историски региони: Бахр ел-Газал, Голем Горен Нил и Екваторија. Секоја сојузна држава е поделена на окрузи и така Јужен Судан има вкупно 86 окрузи.
Албано (река)
Албано е поток во Ломбардија, Италија, кој тече низ провинцијата Комо. Се издига од Бокета ди Сомафјуме, во местото Гермасино и се протега на исток низ долината Албано, влегувајќи во езерото Комо кај Донго. Помеѓу општините Гермасино и Донго Албано поминува низ Гарзено.
Најчестите риби се кафеавата пастрмка (и Salmo trutta morpha fario и S. trutta morpha lacustris ), виножито пастрмка и клен. Фауната од потокот, исто така, вклучува водоземци, како што е огнениот саламандер, и инсекти, како што се поточните еднодневки.
Татарли Чука
Татарли Чука — чука на северозапад над иселеното село Татарли во Валандовско, југоисточна Македонија.
Месноста има рудник за варовник кој го носи нејзиното име.
Космос-1055
Космос-1055 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 5 декември 1978 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 40 килограми. Космос-1055 бил комуникациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 115,4 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 74,0°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1490 км, а најмалото на 1464.
IC 1605
IC 1605 — галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1605 се споменува и како VCC 113.
Откривање
Објектот е откриен на 7 мај 1904 година од страна на Ројал Харвуд Фрост.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1605 е од видот S0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 16,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13,7 m/лм2. IC 1605 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 14 м 22,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +12° 5' 30"". Положбениот агол на објектот е во износ од 80°.
Други поделби
Проучување на IC 1605 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 39104.
NGC 7504
NGC 7504 — ѕвезда во соѕвездието Пегаз, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 2 септември 1864 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7504 е од видот *. Видливиот сјај во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 13,1 m.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 23 ч 10 м 41,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +14° 23' 10"".