cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Битка кај Хотин (1621)
Последици
Самиот султан Осман не бил задоволен од исходот на битката и вината за неа ја префрлил на јаничарите. Осман сакал да ја модернизира армијата, која ја обвинил за поразот; На неговите планови за модернизација, сепак, се спротивставиле традиционално настроените јаничари. Тоа противење резултирало со бунт на јаничарите во 1622 година, во кој Осман II бил сменет и убиен.
Откако веќе го изгубил Големиот Хетман Чодкевич за време на битката, Заедницата набрзо изгубила уште една од своите најзначајни воени фигури од почетокот на 17 век, Петро Конашевич-Сахаидачни, кој не можел да се опорави од борбените повреди и починал неколку месеци подоцна.
Културно влијание
Од османлиска страна, младиот султан Осман II јавно изјавил дека резултатот од оваа битка е османлиска победа над „кауринот“. Кога се вратил во Цариград на 27 декември 1621 година, влегол со победничка поворка; имало три дена и ноќи на славење на победата. Меѓутоа, младиот султан лично бил многу незадоволен од резултатот на битката и однесувањето на неговите домашни трупи, јаничарите, за време на походот и почнал да презема мерки за реформа на османлиската војска. Тој обид довел до бунт во Цариград од страна на војската, учениците од медресата (верските училишта) и богатите трговци во мај 1622 година, на крајот на кој султанот Осман II бил соборен и убиен од водачите на толпата. Овој бунт и смртта на младиот султан (кој имал само 17 години кога бил убиен) е еден од настаните за кои најмногу пишувале отоманските историчари и често се појавува во отоманската дворска литература и отоманската популарна литература. Во народните кафулиња во Цариград (до крајот на 19 век) јавните раскажувачи ги раскажувале приказните, многу во поетска форма, за подвизите на младиот Осман (вклучувајќи го и Хотин) и неговата трагична смрт.
Стара градска куќа (Скопје)
Стара градска куќа — стара куќа во Скопје, редок пример за скопската народна архитектура од XIX век. Претставува една од најстарите зачувани куќи во градот и прогласена е за значајно културно наследство на Македонија. Во неа е сместен национален ресторан со истото име.
Местоположба
Куќата се наоѓа на улица „Пајко Маало“ бр. 14 во истоименото Пајко Маало во градскиот центар, спроти Македонската опера и балет.
Историја
Градбата е подигната во 1836 година, а во 2000 г. е реновирана.
Архитектура
Во архитектонски поглед, ова е едносемејна традиционална куќа со двор. Градена е во лесна бондручна конструкција (дрвен скелет со полнетица од плитар), поставена врз масивни камени ѕидови. Станбените простории са на три нивоа. Двете главни нивоа имаат ист распоред на простории, а разлики има во просториите за поврзување — тремот на приземјето, застаклен чардак со платформа на катот и отворен чардак, исто така на катот.
Внатрешноста е впечатлива. Просториите са светли и пространи, опремени со долапи, миндери и дивани (вградена гарнитура), со малку подвижен мебел и богато украсени тавани и мноштво резбани детаљи.
Коба
Коба (шпански:Cobá) е голем разрушен мајански град. Археолошкото наоѓалиште се наоѓа во Кинтана Ро во Мексико, поточно 90 километри источно од мајанскиот град Чичен Ица. Од Карипското Море градот е оддалечен 40 километри, а додека од Тулум е оддалечен 44 километри со кој е поврзан со асфалтен пат.
Полиен
Полиен — македонски автор од вториот век најмногу познат по единственото зачувано дело од осум книги, „Стратегии“ (Стратагемата),. Во византискиот лексикон „Суда“ од десеттиот век, тој се споменува и како реторичар.
Тој своите таканаречени „Стратагеми“ односно на македонски јазик „Стратегии“ им ги посветил на Марко Аврелиј и Луциј Вер за време на Партиската војна (162-165) односно околку 163 година. Во тој период Полиен бил премногу стар за да им се придружи во нивните воени походи.
Полиен за оваа ситуација во својата прва книга напишал:
"Јас кој по раѓање сум Македонец, и со тоа го имам националното право на победа врз Персијците, одлучив сега да не бидам целосно бескорисен. Да беше моето тело стабилно и здраво како некогаш, немаше да има потреба да ви го докажувам мојот македонски етос"
Стратегии
Неговото дело е поделено во осум книги, во првите шест тој пишува за стратегии на славни антички генерали, од кои седуммина од нив биле странци, а осуммина Римјани. Шестата и седмата книга се изгубени, па затоа од деветстотините (900) стратагеми на Полиен, зачувани се 833.
Книгата е зачувана во еден единствен примерок од XIII век која некогаш била сопственост на Михаил Апостолиос и сега се наоѓа во Лаурентинската библиотека во Фиренца.
Полиен за првпат е испечатен на латински во Базел во 1549 година од страна на Јустус Вултеиус. Првата едиција на грчки пак била објавена од Исак Касаубон во Лион во 1589 година, а наредната во 1690 година од страна на Панкратис Масвикиус во Лајден, третата од страна на Самуел Мурсина во Берлин во 1756 година и четвртата од Кореј во Париз, 1809 година. Делото е преведно на англиски од страна на Р. Шепард во Лондон во 1793 година, на германски од Сејболд во Франкфурт 1793-94 година и од Блум во Штутгарт во 1834 година.
Други дела
Полиен исто така пишува неколку други дела од кои ниедно не е зачувано. Во Суда се зачувани два наслови - „За Теба“ и „Taктика“ во три книги додека пак собирачот на дела, Јоан Стобеј од Стоби го цитира Полиен од неговото дело „За Македонската лига“, (англиски: For the koinon of Macedonians, грчки: "Ὑπὲρ τoῦ κoινoῦ τῶν Mακεδόνων") како и од делото „Во корист на Судот“ (англиски: "The Court's favor" грчки: "Ὑπὲρ τoῦ Συνεδρίoυ").
Батман (град)
Батман (Êlih) — административен центар на истоимената турска провинција Батман со 348.963 жители.
Географија
Батман се наоѓа на југоистокот на Турција, во регионот на Југоисточна Анадолија. Градот е сместен на висорамнина од 540м, окружен со сурови голи планини без ниеддно дрво, низ градот тече реката Илух, притока на реката Батман која се влева во реката Тигар. Оддалечен е околу 97 километри источно од Дијарбекир, и околу 130 километри од границата со Сирија. Градот има универзитет кој е основан во 2007 година и е дел од програмата Еразмус, програма за размена на студенти. Во регионот на Батман доминантна стока е нафтата.
Историја
Сè до 50-тите години на 20 век, Батман бил село кое го носело имет Илух и имало 3000 жители. За брзиот раст на градот се заслужни пронаоѓалиштата на нафта откриени во 1940 година. Во 1944 железнички е поврзан со Анкара така после пронаоѓањето на нафтата илјадници нови жители од сите делови на Турција се преселиле во градот во потрага за работа. Брзорастечкиот град го променил името во 1957 година по името на најзначајната река во тој крај, Батмен, истовремено и станал административен центар на таа област. Голем придонес за развојот на градот бил и изградбата на рафинеријата за нафта и нафтоводот долг 511 километри.
Булова функција
Во математиката, (конечносна) Булова функција е функција од обликот f : Bk → B, каде B = {0, 1} е Булов домен, а k е ненегативен цел број наречен арност на функцијата. Во случај кадешто k = 0, „функцијата“ е во суштина константен елемент на B.
Секоја k-арна Булова формула може да се изрази како исказна формула во k променливи x1,…,xk, а две исказни формули се логички еквивалентни ако и само ако ја изразуваат истата Булова функција. За секое k има 2^{(2^k)} k-арни функции.
Буловите функции во програмите
Буловата функција опишува како да се одреди Булово-вреднуван извод заснован на извесна логичка пресметка од Булови вносови. Ваквите функции играат основна улога кај прашањата за теоријата на сложеноста како и дизајн на кола и чипови кај дигиталните компјутери. Својствата на Буловите функци играат стожерна улога во криптографијата, особено кај дизајнот на симетрични клучни алогирми (видете кутија за замена).
Буловите функции честопати се претставени со реченици во исказната логика, а понекогаш и со повеќепроменливи полиноми над GF(2), но поефикасно се претставуваат по пат на бинарни одлучни дијаграми, негациски нормални форми и исказни насочени ациклични графици.
Депце
Депце — село во Србија во општина Прешево во Пчињскиот округ. Селото се наоѓа на самата административна граница меѓу Косово и Србија, во подножјето на Скопска Црна Гора. Селото е ридско-планинско, како и цела околина околу него. Според пописот од 2002, селото имаше 441 жител (според пописот од 1991, селото имало 544 жители).
Демографија
Во селото живеат 329 полнолетни жители, а просечната старост на населението изнесува 27,0 години (27,7 кај мажите и 26,4 кај жените). Во селото има 79 домаќинства, а просечниот број на членови по домаќинство е 5,58.
Ова село е во голем број населено со Албанци (според пописот од 2002 година), а во последните три пописи, е забележан пад во бројот на жители.
Бела Црква (Ношпал)
Бела Црква — археолошко наоѓалиште во битолското село Ношпал. Претставува базилика и некропола од старохристијанско време. Се наоѓа на северната периферија на селото, кога во 1984 година врз стари темели е изградена црква („Св. Петка“). Притоа се најдени делови од мермерни столбови и други мермерни парчиња. Според кажувањето на жител од ова село, при обработувањето на земјата, северозападно од црквата, открил два гроба градени од камени плочи - тип циста, во кои имало стаклени сатчиња. Од ова наоѓалиште потекнува дел од сива плоча со старогрчки натпис ставен пред влезот во куќата на семејството Бошевски.
NGC 1956
NGC 1956 — спирална галаксија во соѕвездието Маса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1956 се споменува и како ESO 16-2, AM 0522-774.
Откривање
Објектот е откриен на 22 јануари 1836 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1956 е од видот Sa. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 1956 има привидни димензии од 1,9' х 0,8'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 5 ч 19 м 35,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 77° 43' 47". Положбениот агол на објектот е во износ од 68°.
Други поделби
Проучување на NGC 1956 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 17102. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 463; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 9369.
Ропството на Стојан Јанковиќ
Содржина
Откако го освоиле Котор, Турците ги заробиле братучедите Стојан Јанковиќ и Илија Смиљаниќ, а потоа ги однеле кај царот во Истанбул, кој ги потурчил. Таму, братучедите седеле девет години и седум месеци, а еден петок, додека царот и царицата биле на прошетка, тие побегнале дома и притоа со себе грабнале големо богатство. Илија си заминал во својот дом, а Стојан отишол да го види лозјето. Таму ја сретнал мајка си, која работела во лозјето и го оплакувала, а од неа дознал дека за тој ден била закажана свадбата на неговата жена. Стојан отишол дома, а таму го пречекале сватовите. Кога тој запеал песна, веднаш го препознале неговата сопруга и сестра му. Притоа, Стојан ги дарувал сватовите, а на зетот му ја дал својата сестра. Вечерта, мајка му се вратила од лозјето, сè уште оплакувајќи го синот, но снаата ѝ кажала дека Стојан се вратил. Штом го видела, мајка му веднаш умрела.
Осврт кон песната
Мотивите во „Ропството на Стојан Јанковиќ“ имаат паралела во руската песна за Добриња. Стојан Јанковиќ е опишан како лута змија под камен, со раскошна облека и оружје, со мустаќи до рамената, секаде како да никнува од земјата и сее страв и трепет. Од неговиот здив се виткаат гранките на елките, а дури со врзани раце тој е способен да убие седуммина непријатели.
Василички Гробишта (Тројаци)
Василички Гробишта — археолошко наоѓалиште кај селото Тројаци, Прилепско. Претставува некропола од римско време.
На 1 км североисточно од селото, покрај патот за селото Топлица се откриени гробови со насоченост исток-запад. Најдена е мермерна стела висока 1,20 м, со едикула во горниот дел во која се претставени три бисти изработени во плиток релјеф.
Ватерполо на Летните олимписки игри 1964
Првото место го освоил Унгарија, второто Југославија и третото СССР.
Тимо Розен
Тимо Розен (Timo Roosen; р. ) — холандски професионален друмски велосипедист, кој вози за UCI World Tour екипата.
Бил именуван во почетниот состав за Вуелта а Еспања 2015 и почетниот состав за Тур де Франс 2016.
Распоред на резултатите на големите трки
СО = се откажа; — = не учествувал
Македонско-грузиски односи
Македонско-грузиските односи се надворешните односи меѓу Македонија и Грузија.
Грчкиот весник Елефтеротипија објавил дека Грузија имала намера да ја признае Македонија под нејзиното уставно име во 2010. Меѓутоа, грчката дипломатија се заканила со блокада на грузиската интеграција во НАТО, како и блокада на пристапот кон економската помош од ЕУ, доколку Грузија се одлучила на таков чекор. Македонското МНР ја демантирало оваа информација.
Dolerus uliginosus
Dolerus uliginosus — вид на растителна оса од родот Dolerus.
Опис
Главата црна, антените подолги од абдоменот. Градите црни. Крилата стаклесто провидни, жилките црни. Абдоменот црвеникавожолт, првиот и двата последни тергити на абдоменот црни. Мажјакот по обојувањето на телото и по другите надворешни белези сличен на женската форма.
Ларвите достигнуваат должина од 16-20 мм. Основната боја на главата жолта. Над очите и на челната плочка има темнокафеави дамки. Телото дорзално зеленикаво, од долната страна светлозеленикаво. Се среќаваат во текот на мај на растенијата од родот Juncus.
Возрасните единки достигнуваат должина 9,5 — 10,5 мм.
Живеалиште
Географската распространетост на овој вид оса е Средна Европа.
Дитрих Букстехуде
Дитрих Букстехуде или Дитерих Букстехуде (Dieterich Buxtehude; Diderich Buxtehude; најверојатно во 1637 г. во Хелсингборг — во Либек) — данско–германски оргулист и композитор во барокниот период. Неговите дела за оргули се вбројуваат во стандардниот репертоар на оргулисти и често се изведувани на рецитали и црковни служби. Неговиот стил извршил силно влијание на многу композитори, вклучувајќи го Јохан Себастијан Бах. Денес, Букстехуде е сметан за еден од најважните композитори во Германија во средниот барок.
Младост во Данска
Се верува дека е роден под името Дидерик Букстехуде (Diderich Buxtehude). Научниците не се согласни за годината и државата на неговото раѓање, иако најголем дел прифаќаат дека е роден во 1637 година во Хелсингборг, Сканија, во тоа време дел од Данска (денес во Шведска). Неговата посмртница велела дека „ја признава Данска како негова родна земја, од каде дошол; живеел околу 70 години“. Меѓутоа, други, тврдат дека е роден во Олдесло во Војводството Холштајн, кој во тоа време бил дел од Кралството Данска (но сега е во Германија). Подоцна во неговиот живот тој го германизирал името и започнал да се потпишува како Дитерих Букстехуде.
Букстехуде се запознал со оргулите на млада возраст, бидејќи неговиот татко Јоханес Букстехуде, бил оргулист во црквата Св. Олаф во Хелсингер. Дитрих бил вработен како оргулист, првин во Хелсингборг (1657–1658), а потоа во Хелсингер (1660–1668). Црквата Св. Богородица во Хелсингер е единствената црква каде Букстехуде бил вработен, каде сè уште се зачувани оргулите од тоа време.
Либек
Последното вработување на Букстехуде од 1668 година било во црквата Св. Богородица во Либек, која имала две оргули, голема за големите служби и мала за погреби. Тука го наследил Франц Тундер и во многу ги следил чекорите на неговиот претходник. Се оженил со ќерката на Тунде, Ана Маргарете во 1668 година — била невообичаена практика човек да се ожени со ќерката на неговиот претходник. Букстехуде и Ана Маргарете имале седум ќерки, кои биле крстени во црквата Св. Богородица; меѓутоа, неговата прва ќерка умрела како новороденче. По неговото повлекување како оргулист во црквата Св. Олаф, неговиот татко се приклучил на семејството во Либек во 1673 година. Јоханес умрел една година подоцна, а Дитрих ја компонирал неговата погребна музика. Братот на Дитрих, Петер, бербер, дошол во Либек во 1677 година.
Влијание и наследство
Иако преживеале повеќе од 100 вокални композиции на Букстехуде, малку од нив биле вклучени во важни германски збирки од тој период и до почетокот на век, Букстехуде бил главно сметан за композитор на клавијатура. Неговата црковна музика е воспевана за неговите високи музички квалитети.
Дела
Вокални дела на Букстехуде (BuxWV 1–135):
Дела за оргули (BuxWV 136–225):
Дела за континуо (BuxWV 252–275)
NGC 6378
NGC 6378 — спирална галаксија во соѕвездието Змијоносец, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6378 се споменува и како UGC 10884, MCG 1-44-9, CGCG 55-1.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6378 е од видот Sbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,5 m/лм2. NGC 6378 има привидни димензии од 1,3' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 17 ч 30 м 41,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +6° 16' 53"". Положбениот агол на објектот е во износ од 5°.
Други поделби
Проучување на NGC 6378 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 60418. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 203; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 426. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 169.
Иридиум
Иридиум — хемиски елемент откриен во 1803 година меѓу нерастворливи нечистотии во природна платина. Смитсон Тенант, примарен пронаоѓач, го нарекува иридиумот по грчката божица Ирида, олицетворение на виножитото, поради впечатливите и разновидни бои на неговите соли. Иридиум е еден од најретките елементи во Земјината кора, со годишно производство и потрошувачка од само три тони. 191Ir и 193Ir се единствените два природни изотопи на иридиум, како и единствените стабилни изотопи; вториот е повеќе изобилен од двете.
Најважните соединенија на иридиум во употреба се соли и киселини што се формираат со хлор, иако иридиум, исто така, формира голем број на органометални соединенија кои се користат во индустриската катализа и во истражувањата. Металот иридиум се користи кога е потребна висока отпорност на корозија на високи температури, како кај свеќи со високи перформанси, спојници за прекријализирање на полупроводници на високи температури и електроди за производство на хлор во хлоралкали процесот. Иридиум радиоизотопите се користат во некои радиоизотопски термоелектрични генератори.
Иридиум се наоѓа во метеорити во многу повисоки изобилство отколку во Земјината кора. Поради оваа причина, невообичаено големото изобилство на иридиум во глинениот слој на границата на креда-палеогенот доведоа до хипотезата на Алварез дека влијанието на огромен вонземски објект предизвикало исчезнување на диносаурусите и многу други видови пред 66 милиони години. Слично на тоа, иридиумската аномалија во примероци од Тихиот Океан сугерираше влијанието на Елтанин од околу 2,5 милиони години.
Се смета дека вкупната количина на иридиум на планетата Земја е многу повисока од онаа забележана кај коралните карпи, но како и кај другите метали на платина, високата густина и тенденцијата на иридиум да се поврзуваат со железо предизвикаа повеќето иридиум да се спуштат под кора кога планетата беше млада и сè уште стоеше.
Физички својства
Член на метали на платина, иридиум е бел, сличен на платина, но со мало жолтеникаво фрлање. Поради својата цврстина, кршливост и многу висока точка на топење, цврстиот иридиум е тешко да се машинира, формира или работи; на тој начин, вообичаено се користи металургија во прав. Тоа е единствениот метал за одржување на добри механички својства во воздухот на температура над 1.600 °C (2.910 °F). Таа има 10-то највисока точка на вриење меѓу сите елементи и станува суперпроводник на температура под 0,14 K.
Модулот на еластичност на Иридиум е втор највисок меѓу металите, кој се надминува само со осмиум. Ова, заедно со модул со високо смолкнување и многу ниска бројка за односот на Поасон (односот на надолжниот на страничниот вирус), укажуваат на високиот степен на вкочанетост и отпорност на деформација, кои ја претставија својата изработка во корисни компоненти, што е голема тешкотија. И покрај овие ограничувања и високата цена на иридиум, се развија голем број апликации каде што механичката сила е суштински фактор во некои од исклучително тешките услови во современата технологија. Измерената густина на иридиум е само малку пониска (за околу 0,12%) од онаа на осмиум, познат како најгустиот метал. Се појави некаква двосмисленост во врска со тоа кој од двата елементи е погуст, поради малата големина на разликата во густината и тешкотиите при мерењето на тоа, но, со зголемена точност во факторите што се користат за пресметување на густината на х-зраци кристалографски податоци давале густини од 22,56 g / cm3 за иридиум и 22,59 g / cm3 за осмиум.
Хемиски својства
Иридиум е најкористен метал што е отпорен на корозија: не е нападнат од речиси секоја киселина, царска вода, стопена метали или силикати на високи температури. Меѓутоа, може да биде нападнат од некои стопени соли, како што се натриум цијанид и калиум цијанид, како и кислород и халогени (особено флуор) при повисоки температури. Иридиум, исто така, реагира директно со сулфур при атмосферски притисок за да се добие иридиум дисулфид.
Соединенија
Иридиум формира соединенија во оксидациски состојби помеѓу -3 и +9; најчестите оксидациски состојби се +3 и +4. Добро карактеризирани примери на висока оксидациона состојба со висока 6 е ретка, но вклучуваат IrF6 и два мешани оксиди Sr2MgIrO6 и Sr2CaIrO6. Покрај тоа, во 2009 година беше објавено дека иридиум (VIII) оксид (IrO4) беше подготвен во услови на матрица изолација (6 K во Ar) со UV зрачење на комплекс на иридиум-пероксид. Меѓутоа, овој вид не се очекува да биде стабилен како суштинска маса на повисоки температури. Највисоката стапка на оксидација (+9), која е исто така највисока регистрирана за секој елемент, е позната само во еден катјон, IrO +4; таа е позната само како гасни фазни видови и не е познато дека формира какви било соли.
Иако нема бинарни хидриди на иридиум,IrxHy се познати, се познати комплекси кои содржат IrH4-5 и IrH3-6, каде што иридиумот има статус на оксидација на +1 и +3, соодветно. Троичниот хидрид Mg6Ir2H11 се верува дека содржи и IrH4-5 и 18-електронскиот IrH5-4 анјон.
Не се познати монохалиди или дихалиди, додека трихалиди, IrX3, се познати по сите халогени. За состојбата на оксидација +4 и погоре, се познати само тетрафлуорид, пентафлуорид и хексафлуорид. Иридиум хексафлуорид, IrF6, е испарлива и високо реактивна жолта цврста, составена од октаедрични молекули. Се распаѓа во вода и се сведува на IrF4, кристална цврста, со иридиум црна. Иридиум пентафлуорид има слични својства, но всушност е тетрамер, Ir4F20, формирана од четири октаедри за споделување на агли. Иридиум метал се раствора во стопена алкално-метални цијаниди за да се произведе Ir(CN)3+6 (хексацианиридат) јон.
Васковиот комплекс hексахлориридна (IV) киселина, H2IrCl6, и неговата амониумска сол се најважните иридиумски соединенија од индустриска перспектива. Тие се вклучени во прочистувањето на иридиум и се користат како претходници за повеќето други иридиумски соединенија, како и за подготовка на анодни премази. На IrCl2-6 јон има интензивна темнокафеава боја, и може лесно да се сведе на светло обоени IrCl3-6 и обратно. Иридиум трихлорид, IrCl3, кој може да се добие во безводна форма од директна оксидација на иридиум во прав со хлор на 650 °C, или во хидрирана форма со растворање на Ir2О3 во хлороводородна киселина, често се користи како почетен материјал за синтеза на други Ir (III) соединенија. Друго соединение кое се користи како почетна материјал е амониум хексахлориридат (III), (NH4)3IrCl6. Иридиум (III) комплекси се дијамагнетски (низок-спин) и обично имаат октаедрична молекуларна геометрија.
Органоидиумските соединенија содржат иридиум-јаглеродни врски, каде што металот обично е во пониски оксидациски состојби. На пример, нултата оксидациона држава е најдена во тетраиридиум додекакарбонил, Ir4(CO)12, кој е најчест и стабилен бинарен карбонил на иридиум. Во ова соединение, секој од иридиум атомите е поврзан со другите три, формирајќи тетраедарски кластер. Некои органометални соединенија Ir(I) се доволно забележливи за да бидат именувани по нивните откритија. Едниот е комплексот на Васка, IrCl (CO) [P(C6H5)3]2, кој има необично својство на врзување за молекулата на кислород, O2. Друг катализатор е Crabtree, хомоген катализатор за реакции на хидрогенизација. Овие соединенија се и квадратни рамни, d8 комплекси, со вкупно 16 валентни електрони, кои ја сочинуваат нивната реактивност.
Органски ЛЕД материјал заснован на иридиум е документиран и се покажа како многу посветлен од ДПА или ППВ, па така може да биде основа за флексибилно осветлување на OLED во иднина.
Изотопи
Иридиум има два природни изотопи, 191Ir и 193Ir, со природни изобилие од 37,3% и 62,7%, соодветно. Најмал 37 радиоизотопи, исто така, се синтетизираат, опфаќајќи масен број од 164 до 202. 192Ir, кој паѓа помеѓу двата стабилни изотопи, е најстабилниот радиоизотоп, со полуживот од 73.827 дена и наоѓа апликација во брахитерапија и во индустриската радиографија, особено за неразрушното тестирање на заварени челици во индустријата за нафта и гас; Иридиум-192 извори биле вклучени во голем број радиолошки несреќи. Три други изотопи имаат полуживот од најмалку еден ден-188Ir, 189Ir и 190Ir. Изотопи со маси под 191 распаѓање со некоја комбинација на β + распаѓање, α распаѓање и (ретка) протонска емисија, со исклучок на 189Ir, која се распаѓа со електронски апсење. Синтетички изотопи потешки од 191 распаѓање со β-распаѓање, иако 192Ir, исто така, има и мала патека на пад на електронски зафати. Сите познати изотопи на иридиум биле откриени помеѓу 1934 и 2008 година, а најновите откритија биле 200-202Ir.
Најмалку 32 метастабилни изомери се одликуваат, опфаќајќи маса од 164 на 197. Најстабиот од овие е 192m2Ir, кој се распаѓа со изомерна транзиција со полуживот од 241 година, што го прави постабилен од било кој синтетички изотопи на иридиум во нивните основни состојби. Најмал стабилен изомер е 190m3Ir со полуживот од само 2 μs. Изотопот 191Ir беше првиот од секој елемент кој требаше да биде прикажан да прикаже ефект на Месбауер. Ова го прави корисно за Месбауер спектроскопијата за истражување во физиката, хемијата, биохемијата, металургијата и минералогијата.
Платинова група
Откривањето на иридиум е испреплетено со оној на платината и другите метали на платинската група. Мајчин платина што ја користеле древните Етиопјани и од Јужноамериканските култури секогаш содржи мало количество на други метали на платина, вклучувајќи ириум. Платината стигнала во Европа како платина ("сребрена"), откриена во 17 век од страна на шпанските освојувачи во регионот денес познат како оддел на Чоко во Колумбија. Откритието дека овој метал не е легура на познати елементи, туку наместо нов посебен елемент, не се случил до 1748 година.
Откривање
Хемичарите кои го проучувале платинот го растворија во царска вода (мешавина на хлороводородна и азотна киселина) за да создадат растворливи соли. Тие секогаш забележале мала количина на темни, нерастворливи остатоци. Џозеф Луј Пруст сметал дека остатокот е графит. [7] Француските хемичари Виктор Колт-Дескотили, Антоан Франсоа, Comte de Fourcroy и Луј Никола Вакелин исто така го набљудувале црниот остаток во 1803, но не добиле доволно за понатамошни експерименти.
Во 1803 година британскиот научник Смитсон Тенант (1761-1815) ги анализирал нерастворливите остатоци и заклучил дека мора да содржи нов метал. Vauquelin го третирал прав наизменично со алкали и киселини и добил испарлив нов оксид, за кој верувал дека е од овој нов метал - кој го нарекол ptene, од грчкиот збор πτηνός ptēnós, "крилесто". Теннант, кој ја искористил многу поголемата количина остаток, го продолжил своето истражување и ги идентификувал двата претходно неоткриени елементи во црниот остаток, иридиум и осмиум. Тој доби темноцрвени кристали (веројатно од На2[IrCl6] · nH2O) со низа реакции со натриумхидроксид и хлороводородна киселина. Тој го иритира иридиумот по Ирида (Ἶρις), грчката крилеста божица на виножитото и гласник на олимписките богови, бидејќи многу од солите што ги добил биле силно обоени Откривањето на новите елементи е документирано во писмо до Кралското друштво на 21 јуни 1804.
Металообработка и апликации
Британскиот научник Џон Џорџ Дејт беше прв кој стопи примерок од иридиум во 1813 година со помош на "најголемата галванична батерија што некогаш била изградена" (во тоа време). Првиот кој добил висока чистота на иридиум бил Роберт Харе во 1842 година. Тој открил дека има густина од околу 21,8 g / cm3 и забележал дека металот е речиси неподнослив и многу тежок. Првото топење во значителна количина го направиле Анри Сент-Клер Девил и Жулс Анри Дебре во 1860 година. Тие барале да се запалат повеќе од 300 литри чист О2 и H2 гас за секој килограм иридиум.
Овие екстремни потешкотии во топењето на металот ги ограничуваа можностите за ракување со иридиум. Џон Исак Хокинс се обидуваше да добие парична казна и тврда точка за пенкало, и во 1834 година успеа да создаде златна пенкало со ириум. Во 1880 година, Џон Холандија и Вилијам Лофланд Дадли успеаја да се топат иридиум со додавање на фосфор и патентиран процесот во САД; Британската компанија Џонсон Мети подоцна изјави дека користеле сличен процес од 1837 година и веќе претставиле споен иридиум на голем број светски саеми. Првата употреба на легирање на иридиум со рутениум во термопарови беше направена од Ото Феуснер во 1933 година. Овие услови овозможија мерење на високи температури во воздухот до 2000 °C.
Во Минхен, Германија во 1957 година, Рудолф Месбауер, во она што се нарекува еден од "обележјата експерименти во физиката од дваесеттиот век", откриле резонантна и отпорност на емисија и апсорпција на гама-зраци со атоми во солиден примерок од метал кој содржи само 191Ir. Овој феномен, познат како ефект на Месбауер (којшто оттогаш бил забележан кај други јадра, како што е 57Fe), и развиен како Месбауер спектроскопија, направил важен придонес во истражувањата во физиката, хемијата, биохемијата, металургијата и минералогијата. Месбауер ја доби Нобеловата награда за физика во 1961 година, на 32-годишна возраст, само три години откако го објави своето откритие. Во 1986 година Рудолф Мосбауер беше одликуван за неговите достигнувања со медалот Алберт Ајнштајн и медалот Елиот Кресон.
Појава
Иридиум е еден од деветте најслаби стабилни елементи во Земјината кора, со просечна масена фракција од 0.001 ppm во корална карпа; платина е 10 пати повеќе изобилство, злато е 40 пати повеќе изобилство, а среброто и живата се 80 пати повеќе изобилие. Телурот е исто толку изобилен како иридиум. За разлика од нејзиното мало изобилство во коралниот карпа, иридиумот е релативно чест кај метеоритите, со концентрации од 0,5 ppm или повеќе. Целокупната концентрација на iridium на Земјата се смета дека е многу повисока од онаа што се забележува кај карпите на кора, но поради густината и сидеофиличниот ("сакан") карактер на иридиум, се спушташе под кората и во јадрото на Земјата кога планетата сè уште беше стопена.
2). Во сите овие соединенија платина се разменува со мала количина на иридиум и осмиум. Како и кај сите метали на платина, iridium може да се најде природно во легури со суров никел или суров бакар. Познати се голем број на доминантни минерали од иридиум, со иридиум како елемент кој формира видот. Тие се многу ретки и често ги претставуваат иридиумните аналози на горенаведените. Примерите се ирачки и куроиридин, за да споменам некои.
Во внатрешноста на Земјината кора, iridium се наоѓа во највисоки концентрации во три вида геолошка структура: вулкански депозити (корални удари одоздола), кратери за удари и депозити преработени од една од поранешните структури. Најголемите познати примарни резерви се наоѓаат во комплексот на Бушвелд во Јужна Африка, (во близина на најголемиот познат кратер на ударот, кратерот Вредфорт), иако големите депозити од бакар-никел во близина на Норилск во Русија и во Садберискиот басен кратер) во Канада исто така се значајни извори на иридиум. Помалите резерви се наоѓаат во САД. Иридиум, исто така, се наоѓа во секундарните депозити, во комбинација со платина и други метали на платина во алувијалните депозити. Алувијалните депозити што ги користат претколумболиските луѓе во Одделот за Чоко на Колумбија сè уште се извор на метали на платина. Од 2003 година, светските резерви не се проценети.
Производство
Иридиум, исто така, се добива комерцијално како нуспроизвод од никел и бакар за обработка и преработка. Во текот на електроразличувањето на бакар и никел, благородните метали како што се среброто, златото и металите на платинската група, како и селенот и телурот, се допираат до дното на ќелијата како анодна кал, што ја формира почетната точка за нивна екстракција. За да ги раздвојат металите, тие прво мора да бидат решени. Неколку методи за одделување се достапни во зависност од природата на мешавината; две претставителни методи се соединување со натриум пероксид проследено со растворање во царска вода и растворање во мешавина од хлор со хлороводородна киселина.
Откако смесата се раствора, иридиумот е одделен од другите метали на платина, со преципитација на амониум хексахлориридат ((NH4)2IrCl6) или со екстракција на IrCl2-6 со органски амини. Првиот метод е сличен на постапката Tennant и Wollaston кои се користат за нивно раздвојување. Вториот метод може да се планира како континуирана екстракција на течноста и течноста и затоа е погодна за производство на индустриски обем. Во секој случај, производот се намалува со употреба на водород, давајќи го метал како прашок или сунѓер кој може да се третира користејќи техники на металургија во прав.
Цените на иридиум флуктуираа во значителен опсег. Со релативно мал волумен на светскиот пазар (во споредба со други индустриски метали како алуминиум или бакар), цената на иридиумот реагира силно на нестабилноста во производството, побарувачката, шпекулациите, купувањето и политиката во земјите-производители. Како супстанција со ретки својства, нејзината цена е особено под влијание на промените во современата технологија: постепеното намалување помеѓу 2001 и 2003 година е поврзано со преголемото снабдување со IR crucibles кои се користат за индустриски раст на големи монокристали.
Исто така цените над 1000USD / oz помеѓу 2010 и 2014 година се објаснети со инсталирање на производствени капацитети за монокристални сафири кои се користат во LED осветлување за телевизори.
Апликации
Побарувачката за иридиум се зголеми од 2,5 тони во 2009 година на 10,4 тони во 2010 година, главно поради апликации поврзани со електроника кои забележаа пораст од 0,2 до 6 тони - иридиумовите садови најчесто се користат за одгледување на големи висококвалитетни монокристали, побарувачка за која значително се зголеми. Ова зголемување на потрошувачката на иридиум се предвидува да се засити поради акумулираните резерви на пресудни моменти, како што се случи во почетокот на 2000-тите. Други главни апликации вклучуваат свеќички кои консумираат 0,78 тони иридиум во 2007 година, електроди за хлоралкали процес (1,1 т во 2007 година) и хемиски катализатори (0,75 т во 2007).
Индустриски и медицински
Молекуларна структура на Ir (mppy)3
Високиот степен на топење, тврдост и отпорност на корозија на иридиум и неговите легури ги одредуваат повеќето од неговите апликации. Иридиум (или понекогаш платиумски легури или осмиум) и претежно иридиумски легури имаат ниско ниво на абење и се користат, на пример, за мулти-спојни спојници, преку кои се топи пластичен полимер се екструдира за да формираат влакна, како што се вискоза. Осмиум-иридиум се користи за лежишта на компас и за рамнотежи.
Нивната отпорност на лак-ерозија ги прави иридиумските легури идеални за електрични контакти за свеќички, и свеќички засновани на иридиум се користат во воздухопловството.
Чистиот иридиум е исклучително кршлив, до тој степен што тешко може да се завари, бидејќи зоната погодена од топлина е пукнатина, но може да се направи повеќе пластична со додавање на мали количества титаниум и циркониум (0.2% од секој изгледа добро)
Уредите кои мора да издржат екстремно високи температури често се направени од иридиум. На пример, во Чехралскиот процес се употребуваат високотемпературни садови од иридиум изработени од иридиум за производство на оксидни монокристали (како што се сафири) за употреба во компјутерски мемориски уреди и во ласери со цврста состојба Кристалите, како што се гадолиниум галиум гранат и иттриум галиум гранат, се одгледуваат со топење пред-синтерувани полнења на мешани оксиди под оксидирачки услови на температура до 2100 °C.
Иридиумските соединенија се користат како катализатори во процесот на Cativa за карбонилација на метанол за да се произведе оцетна киселина.
Радиоизотопот иридиум-192 е еден од двата најважни извори на енергија за употреба во индустриската γ-радиографија за недеструктивно тестирање на метали. Дополнително, 192Ir се користи како извор на гама-зрачење за третман на рак со брахитерапија, форма на радиотерапија, каде што затворен радиоактивен извор се става во или до областа каде што е потребен третман. Специфични третмани вклучуваат брахитерапија со простата доза, брахитерапија на билијарниот канал и брахиреапија на грлото на матката.
Во февруари 2019 година, медицинските научници објавија дека iridium во прилог на албумин, создавајќи фотосензибилизирана молекула, може да продира во клетките на ракот и, откако ќе биде озрачен со светлина (процес наречен фотодинамичка терапија), ги уништува клетките на ракот.
Иридиум е добар катализатор за распаѓање на хидразин (во топол азот и амонијак), и ова се користи во практиката во ракетните мотори со низок притисок; има повеќе детали во написот за монопропуларна ракета.
Научни
Легура од 90% платина и 10% иридиум беше употребена во 1889 година за да се изгради Меѓународниот прототип на метар и килограм маса, што ја води Меѓународното биро за тежини и мерки близу Париз. Металната лента беше заменета како дефиниција на основната единица на должина во 1960 година со линија во атомскиот спектар на криптонот, но килограм прототипот сè уште е меѓународен стандард на маса (до 20 мај 2019 година)
Иридиум се користи во радиоизотопските термоелектрични генератори на беспилотни летала како што се Војаџер, Викинг, Пионер, Касини, Галилео и Новите хоризонти. Иридиум беше избран да го капсулира горивото плутониум-238 во генераторот, бидејќи може да издржи оперативни температури до 2000 °C и за неговата голема сила.
Друга употреба се однесува на рендгенската оптика, особено на телескопите со рентгенски зраци. Огледалата на Опсерваторијата на Хандра на Чандра се обложени со слој од iridium 60 nm дебелина. Иридиум се покажа како најдобар избор за рефлектирање на Х-зраците по никел, злато и платина. Слој на иридиум, кој мораше да биде мазен во рамките на неколку атоми, беше нанесен со депонирање на пареата на иридиум под висок вакуум на основа на слој на хром.
Иридиум се користи во честичната физика за производство на антипротони, форма на антиматерија. Антипротоните се направени со снимање на протонски зрак со висок интензитет при претворање, што треба да се направи од материјал со многу висока густина. Иако волфрам може да се користи наместо тоа, иридиум ја има предноста на подобра стабилност под ударните бранови предизвикани од порастот на температурата поради инцидентни зраци.
Активацијата на јаглерод-водородните врски (C-H активација) е област на истражување на реакции кои ги прицврстуваат јаглерод-водородните врски, кои традиционално се сметаа за нереактивни. Првите пријавени успеси при активирање на C-H врски во заситените јаглеводороди, објавени во 1982 година, користеле органометални иридиумски комплекси кои се подложени на оксидативно додавање со јаглеводородот.
Иридиумските комплекси се испитуваат како катализатори за асиметрична хидрогенација. Овие катализатори се користат во синтезата на природни производи и можат да ги хидрогенираат одредени тешки супстрати, како што се нефикнуирани алкени, енантиоселективно (генерирање само еден од двата можни енантиомери).
Иридиум формира различни комплекси од фундаментален интерес за триплетна берба
Историски
Иридиум-осмиумските легури се користеа во совети за фибер пенкало. Првата голема употреба на иридиум била во 1834 година во коцки монтирани на злато. Од 1944 година, познатата ткаена пенкало Parker 51 беше опремена со пиштол од рутениум и легура на иридиум (со 3,8% иридиум). Материјалот на врвот во модерните пенкала за фонтани сè уште е конвенционално наречен "иридиум", иако во него ретко има ириум; други метали како што се рутениум, осмиум и волфрам се заземаат.
Иридиум-платина легура се користи за дупки на допир или пропустливи парчиња топови. Според извештајот на Париската изложба од 1867 година, едно од деловите што ги изложуваат Џонсон и Мети "се употребува во пиштол Withworth за повеќе од 3000 круга и едвај покажува знаци на носење. Оние кои знаат постојана неволја и трошоците кои се предизвикани со носење на вентилаторите на топови кога се активни, ќе ја ценат оваа важна адаптација ".
Мерки на претпазливост
Иридиум во обемна метална форма не е биолошки значаен или опасен за здравјето поради недостатокот на реактивност со ткивата; има само околу 20 делови на трилион на иридиум во човечкото ткиво. Како и повеќето метали, ситно поделен иридиумски прав може да биде опасен за ракување, бидејќи е раздразнувач и може да запали во воздух. Многу малку е познато за токсичноста на соединенијата на иридиум, бидејќи тие се користат во многу мали количини, но растворливите соли, како што се иридиум халидите, може да бидат опасни поради други елементи, освен иридиум или поради самиот иридиум. Сепак, повеќето иридиумови соединенија се нерастворливи, што ја отежнува апсорпцијата во телото.
Радиоизотоп на иридиум, 192Ir, е опасно, како и другите радиоактивни изотопи. Единствените пријавени повреди поврзани со иридиум се однесуваат на случајно изложување на зрачење од 192Ir се користи во брахитерапија. Високо енергетско гама-зрачење од 192Ir може да го зголеми ризикот од рак. Надворешната експозиција може да предизвика изгореници, труење со зрачење и смрт. Проголтувањето на 192Ir може да ги изгори облогите на желудникот и цревата. 192Ir, 192mIr и 194mIr имаат тенденција да се депонираат во црниот дроб и можат да претставуваат опасност по здравјето од гама и бета радиоактивност.
Мори Огаи
Мори Огаи (1862 - 1922) - јапонски воен лекар и писател.
Творештво
Најпознати дела на Огаи се романите „Танчерка“, и „Привременост“. Исто така, тој пишувал и историски романи кои биле многу популарни кај јапонската публика. Најпосле, познат е и како преведувач на многу дела од европската книжевност, особено од германската.
Размер TT
TT, (од англ. Table Top = „столна“) е размер во сооднос од 1:120 која припаѓа по големина помеѓу размерот N и размерот HO.
Историја
Иновацијата е на инженерот Хал Џојс од Индијана, САД во 1946 година, и со неговата фирма ХП Производ (англиски:HP Products) во 1950 година пуштено е во промет повеќе од 20 различни модели за хобисти на TT. Моделите на TT во САД не бил особено прифатен но затоа во повоена Европа поради помалите просторни можности, прилично распространет. TT бил најмал размер сѐ до 1960 кога фирмата (англиски: Arnold Rapido) на пазарот го претставува размерот N (1:160)
Варијанти
Размерот TT има повеќе потесни линии како претставници на теснолинејски железнички линии како одговор на линијата во нормалниот размер TT.
Кола со музичари (филм од 1953)
Кола со музичари (англиски: The Band Wagon) - американски филм од 1953 година, во режија на Винсент Минели. Главните улоги ги играат: Фред Астер, Сид Шарис, Џек Бјукенен, Нанет Фабреј и Оскар Левант. Филмот бил номиниран за „Оскар“ во три категории, но не успеал да победи во ниедна. Меѓутоа, поради неговото значење, во 1995 година бил зачуван во Националниот филмски регистер на САД.
Синопсис
Тони Хантер (го игра Астер), поранешен успешен глумец кој веќе три години нема снимено филм, пристигнува во Њујорк, а неговите пријатели Лестер (го игра Левант) и Лили Мартон (ја игра Фабреј) му нудат улога во нивниот мјузикл кој треба да го режира прославениот режисер Џефри Кордова (го игра Бјукенен). Тони ја прифаќа понудената улога, а Кордова ја замислува претставата како модерна варијанта на „Фауст“. Истовремено, тој ја ангажира убавата балерина Габриела (ја игра Шарис). На почетокот, односите меѓу Тони и Габриела се студени, но подоцна тие се зближуваат. Претставата претрпува голем неуспех и тогаш Тони и брачниот пар Мертон одлучуваат да ја преработат и да ја направат вистинска музичка комедија. Нивната идеја се покажува исправна, а Кордова се согласува да учествува во новата претстава коај станува популарна, а по премиерата Габриела и Тони се бакнуваат.
Столпчести габи
Столпчестите габи или базидиомицети (Basidiomycota) образуваат тип или оддел на габи кој содржи околу 30 000 опишани видови, што е 37% од опишаните видови на прави габи. Најпознати столпчести габи се тие кои произведуваат печурки, кои се репродуктивни структури. Во столпчестите габи исто така спаѓаат и квасните габи (едноклеточни форми ) кои се размножуваат бесполово. Столпчестите габи можат да се најдат практично во сите копнени екосистеми, како и во слатководните и морски живеалишта.
Животен циклус кај типичен вид
Базидијата е клетката во која се случуваат кариогамија (јадрено соединување) и мејоза, а исто така на неа се образуваат и базидиоспорите (тие не се произведуваат од асексуалните столпчести габи). Многу столпчести габи произведуваат базидии на повеќеклеточни плодни тела (на пример, печурки), но базидиите можат исто така што се формираат директно од страна на квасните габи и други едноклеточни базидиомицети. Постои голема разновидност во морфологијата на базидиите, бројот на формирани спори, и во тоа како спорите се раѓаат на површината на базидијата. Обично се формираат четири спори на секоја базидија, на врвовите на ситни дршки наречени стеригми. Секоја спора обично содржи еден или два од хаплоидните мејотички производи.