cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Прво српско востание
Опсада на Белград
По неуспешните преговори во Земун, водачите на српското востани започнале своите сили да ги групираат околу Белград. Крагуевачката и рудничката востаничка војска биле предводени од Караѓорѓе Петровиќ, а баљевската и шабачката војска била предводена од Јаков и Матеја Ненадовиќ, Живко Дабиќ, Остоја Спуж и Андреја Витомировиќ. Нивна основа цел била освојување на Белград.
На 9 мај 1804 година, Караѓорѓе заминал во пресрет на ваљевската војска, а муслиманските сили предводени од дахиите и Алиј Гушанац несупешно се обиделе да го спречат. Во битката која се разврзала, српските востаници постигнале победа со која се зацврстила опсдата на Белград. Набргу пота, востаниците усепале да ги освојата Пожаревац и Смедерево.
Погубување на дахиите
Босанскиот везир Абу Бекир од централната власт добил задача да го воспостави ред и мирот во Белградскиот пашалак, а добил и султанова дозвола за ликвидација на четворицата дахии. Со овој чин османлиските власти се надевеле дека ќе смираат востаната христијанска раја во оваа провинција. Абу Бекир ги изолирал четворицата дахии на островот Ада Кале, а потоа им овозможил на српските првенци да ги ликвидираат. Во обид да ги придобие српските водачи, Абу Бекир назначил дваесет кнеза и им ја доверил управата над градовите во Белградскиот пашалок, со што исполнил дел од барањата на востаниците.
по ликвидирањето на дахиите, сосотојбата во Белградскиот пашалак не се подобрила. Јаничарите останале во оваа османлиска провинација, тука било и конзервативното муслимаско население кое било против какви било остапки во корист во полза на христијанското населнеие и Србите кој сè уште биле вооружени. Во зимата и летото 1805 година, јаничарите повторно се одметнале, го опустошиле паѓалокот и успеале да го соборат Абу Бекир.
Дипломатска активност
Победите на востаничките сили ја зголемиле самодовербата на српските првенци кои биле подготвени да ги продолжат контактите со Високата Порта, меѓутоа решиле да побараат заштита од големите сили. Во овој период од востанието, биле нправени првите обиди за добивање на помош од Виена и Санкт Петербург. Српските првенци најпрво се обратиле кај Хабсбурговците меѓутоа биле одбини.
Во 1804 година во Руската Империја била испратена делегација која побарала еден вид на гаранат за автономијата. Српската делегација имала средба со рускиот министер за надворешни работи Адам Чарториски. Тој ги советувал да преговараат со Портата. Руската Империја во овој период водела политика на соработка со османлиската власт.
Додека српските водачи се обидувале да ја добијат наклонетоста на двете големи европски сили, султанот решил да ги смири востаниците преку преговори. Тој ги замолил влашкиот и молдавскиот кнез да бидат посредници помеѓу востаниците и Високата Порта. Во есента 1804 година, влашкиот кнез го испратил својот претставник кај востаниците, кој пак од своја страна ја истакнале својата верност кон султанот и централната власт.
Востаниците од Портата побарале да го отстрани Алиј Гушанац од Белград, а преговорите и евентуланиот договор со Абу Бекир да биде гарантиран од една голема сила. Меѓутоа, не бил постигнат договор, султанот од своја страна ги одбил востаничките барања, а српските водачи одбиле да ги распуштат востаничките сили.
Втора етапа
Втората етапа од востанието започнала во август 1805 година, кога српските востаници за првпат се судриле со регуларни сили на османлиската држава. Во овој период, востаниците биле подготвени да ги продолжат преговорите со Високата Порта со цел добивање на широка автономија, нивните барања не се разликувале од барањата од првата етапа на востанието.
Борба против централната власт
Султанот Селим III повторно се соочил со криза. Состојбата била сложена, јаничарите биле непослушни поданици, влијателните муслимани се спротивставувале на остапките што им се давале на христијаните, а Србите не сакале да се разоружат. Централната власт стравувала од отворено востание против нејзиата власт од Србите, меѓутоа постоела можност и од османлиски отпор. Караѓорѓе ги послушал советите на посредниците да води толернантна политика кон Портата и го намалил бројот на српските сили околу Белград. Меѓутоа, во март 1805 година востаничките сили кои биле дислоцирани од Белград кон Западна Морава, каде што требало да ги освојат Карановц, Трстеник, Пожеге и Ужице, останатите востанички сили биле распоредени кон Голема Морава каде што требало евентуално да го спречат османилското навлегување.
Султанот Селим III ја променил својата политика, наместа да ги смири Србите, тој решил да ги задуши. Високата Порта му наредила на новоименуваниот белградски паша Хафиз паша, дотогашен заповедник на Ниш, да ги нападне и уништи востаничките сили. Хафиз паша пристигнал до Голема Морава каде што бил пречекан од Караѓорѓе и Миленко Стојковиќ.
Стојковиќ во селото Иванковец изградил систем на утврдувања. На 18 август 1805 година, започнала Битката кај Иванковец. Хафиз паша со своите сили утрото на 18 август ги нападнал српските сили, битката траела цел ден, а востаниците биле принудени да се повлечат во главното утврдување. Ноќта на помош на востаничките сили им пристигнал Караѓорѓе по што Хафиз паша бил принуден да се повлече кон Параќин, а потоа кон Ниш. Битката кај Иванковец била една од најголемите во текот на востанието. Со оваа битка, започнала втората етапа од востанието, борба против централната власт.
Во 1806 година, османлиските власти се подготвувале за конечно пресметување со востаниците. Бил предвиден напад на Белградскиот пашалок од три правци: од Видин, од Ниш и од Босна. Востаниците своите сили ги насочиле надвор од пашалокот кон Кладово, Параќин, Крушевац, Вишеград, Нов Варош, Шабац и Белград. Миленко Стојковиќ ги освоил Пореч, Кладовов и Неготин, Добрњац ги освоил Параќин, Ражањ и Алексинац, Главаш и Младен Миловановиќ го освоиле Крушевац. Радич Петровиќ продрел во долината на Ибра и ја освоил Пазарската нахија, меѓутоа бил поразен од Сулејман паша Скопјанецот. На исток, востаниците го поразиле Пазвантоглу. Босанската војска ги освоила Мачва и Подриње, а овие османлиски сили биле пречекани од Караѓорѓе. Дошло до одлучувачка битка кај Мишар на 13 август 1806 година во која осналиските сили биле поразени и пшринедни на повлекување кон Шабац. Везирот Ибрахим паша со својата војска продрел во долината на Морава, а востаниците го дочекале во Делиград каде што цели пет недели се спротивставувале.
Караѓорѓе по победата кај Мишар се упатил кон Делиград за да им помеогне на опколените востанички сили. На 3 септември се одиграла одлучувачката битка кај Делиград, уште пред доаѓањето на Караѓорѓе, во текот на која востаниците предводени од Добрњац, Главаш и Миловановиќ ги победиле османлиските сили. Охрабрени од победите кај Мишар и Делиград, востаниците започнале офанзива. Станој Главаш го запалил Прокупле и продрел до Лаба, Бањска и Брвеник. Караѓорѓе стигнал до Нипа, а Миленско Стојковиќ до Видин.
Врховен војвода и водач
Во почетокот на востанието Караѓорѓе Петровиќ бил избран за водач на востаниччите сили. По мај 1804 година, Караѓорѓе ги потпишувал своите прокламации со титули како што се врховен војвода и водач.
Поради опасноста, српските првенци ја прифатиле потребата од воспоставување на силна власт. Караѓорѓе станал значајна фигура иако се соочил со сè поголема опозиција. Караѓорѓе Петровиќ е роден во Шумадија, а неговото семејство кое било сиромашно емигрирало во Хабсбуршката монархија.
За време на Австриско-турската војна, Караѓорѓе станал член на српските фрајкорпуси и се борел во Западна Србија. По воспоставувањето на мирот се вратил во Шумадија каде што започнал да се занимава со трговија. Караѓорѓе се приклучил во христијанската милиција која имала овластување од Селим III и станал офицер.
Караѓорѓе се стекнал со значително воено искуство уште пред востанието. Иако имал титула на врховен командант на востаничките сили, Караѓорѓе биле само еден од многуте слични српски првенци кои имале престиж и моќ по окрузите. Првенците биле подготвени жестоко да ги бранат своите лични позиции и биле нетрпеливи кон секоја централна власт.
Во 1805 година, Караѓорѓе дал согласност за формирање на еден Управен совет (на словеносрпски: Правитељствујушчи совјет сербскисо) кој требало да ја дели власта. Во почетокот тој успеал во Советот да именува свој приврзаници, а во 1808 година се прогласил за наследен врховен водач. На сите главни позиции, Караѓорѓе поставувал свои приврзаници.
Правитељствујушчи совјет сербски
Правитељствујушчи совјет сербски (Правителствующи совѣт сербскій) бил основан на 14 август 1805 година во Борка од страна на Српското народно собрание. Главните основачи на овој совет бил протата Матеј Ненадовиќ и Божа Грујовиќ, професор по историја на правото при универзитетот во Харково.
Според нацртот изработен од Грујовиќ, Советот се состоел од 12 избрани претставници од 12 нахии. На чело на советот стоел претседател кој бил биран од 12 -те претставници секој месец. Биле предвидени и 6 министри кои исто така биле бирани од страна на членовите на Советот.
Меѓутоа, министерставата биле воведени дури во 1811 година и тоа за: војска, финансии, правда, просвета и црква. Првото седиште на Советот се наоѓало во манастирот Вољавча, под планината Русник, а подоцна било пренесено во манастирот Боговач.
Во тој период нахиите биле реорганизирани во магистрати (судови). По освојувањето на Смедерево 1806 година, Совететот се префрлил во овој град, а повторно го сменил своето седиште по ослободувањето на Белград во 1807 година, каде што останал сè до крајот на востанието во 1813 година. Во првиот совет (август 1805 година) влегувале:
Ичков мир
И покрај воените успеси, српските водачи и понатаму биле подговени да преговараат со Високата Порта врз основа на поранешните барања за добивање на поголеми права. Во летото 1806 година, востаниците во Цариград го испратиле Петар Ичко кој во име на востаниците требало да ги претстави нивните барања. Ичко во престолнината на Османлиското Царство пристигнал кон крајот на јули 1806 година и со посретство на цариградскиот патријарх ги започнал преговорите. Тој вешто ги искористил османлиските порази кај Мишар и Делиград во август истата година, како и влошувањето на односите помеѓу Османлиската и Руската Империја. Ичко успеал да ја убеди Портата да ги прифати барањата на востаниците.
Во септември 1806 година, Ичко склучил мир со Портата, според кој јаничариите биле протерани од Белградскиот пашалок, Србите требало данокот да го плаќаат со одсек, а требало да го прима султановиот мухаил, јавните служби и чувањето на границите требало да ги извршуваат Србите. Меѓутоа, тоа не било мир во вистинска смисла на зборот бидејќи не постоел пишан документ кој би го гарантирал.
Освојување на Белград
И покрај преговорите на востаниците за постигнување на договор со Високата Порта, тие решиле да не го прифатат Ичковиот мир. Меѓународната состојба во 1806 година се изменила, односно Руската и Османлиското Царство ги расипале односите, во тоа време руската армија била стационирана во Дунавските кнежевства, една руска флота дејствувала по Јадранското Море, а руските сили со помош на Црногорците ги освоиле Котор и Будва. Сето тоа влијаело врз востаниците и српските водачи решиле да ја продолжат борбата со руска помош.
Во септември 1806 година, Петар Ичко и мухасилот Хасан ага пристигнале во Белградскиот пашалок со задача да ги пренесат усните ветувања. Во октомври истата година, востаничкото собрание во Смедерево ги примило условите за мир испратени од Портата, а Ичко бил испратен во Цариград за конечно утврдување на договорот. Додека Ичко престојувал во престолнината на Османлиското Царство, Караѓорѓе решил да дејствува. На 30 ноември, Белград бил освоен, а на 27 декември паднала и османлиската тврдина.
Српско-руска соработка
Во јуни 1807 година во Белград пристигнал рускиот емисар, маркизот Ф. О. Паулучи со задача да изврши проценка на ситуацијата и да види што им е потребно на српските востаници. Маркизот немал дозвола од руската влада за постигнување на регуларен договор со востаниците. Меѓутоа, тој во јуни склучил формална конвенција. Според неа се предвидувало руска помош за српските востаници и зацврстување на руското влијание во иднина. Со членот еден се предвидувало:
Со овој договор, српските востаници и нивните водачи направиле јасен избор, тие ја одбиле османската понуда на автономен статус и одлучиле да и се приклучат на Руската Империја и борбата за целосна независност. Меѓутоа српските водачи не знаеле дека за преговорите не е дадено овластување од Санкт Петербург. Одлуката што ја донеле српските востаници се покажала како погрешна. Приваќањето на рускиот сојуз се совпаднал со средбата на Наполеон Бонапарт и Александар I во Тилзит. Двата монарха склучиле договор со кој биле решени повеќето спорни прашања. Со договорот, Наполеон се согласил да се обиде да преговара за примирје помеѓу Руската Империја и Османлиското царство. Договорот спречувал каква било поголема помош за српските востаници од Русија. Во август 1807 година, Русија и Османлиското царство склучиле примирје. Рускиот цар не ги одобрил неговите услови, но следувал период на двегодишен мир.
Во 1809 година, српските востаници добиле помала руска помош. Ситуацијата се подобрила во 1810 година кога бил воспоставен одреден степен на руско-српска воена соработка и кога со операциите против Османлиското царство командувал генералот Кутузов. Во тој период спрспките востаници добиле одредено количество на оружје, муниција, медицински резерви и финансиска помош.
1807-1812
По 1807 година, успесите на востаниците постепено опаѓале, а крајниот исход на самото востание сè повеќе зависело од меѓународните случувања и односите помеѓу големите сили. Во овој период дошло до раздор меѓу востаничките водачи. Караѓорѓе и понатаму бил прва личност но се соочил со поголема опозиција. Локалните српски првенци не сакале да ја предадат власта во рацете на еден човек и да прифатата секундарна позиција во власта. Тие се спротивставувале на секаков трансфер на власта во полза на една централна влада и водач. Меѓутоа, Караѓорѓе успеал да ја задржи власта во своите раце.
Во 1808 година, меѓународната политичка сцена повторно била непогодна за српските востаници. Наполеон Бонапарт и рускиот цар Александар I одрале средба во Ерфурт каде што било видливо дека неможат да се усогласат околу Источното прашање. Во меѓувреме се влошила и внатрешната положба во Османлиското Царство. Во Цариград, султанот Селим и неговиот наследник Мустафа IV биле соборени и ликвидирани, на османлискиот престол седнал Махмуд II. Оваа политичка криза ги принудила Османлиите повторно да им понудат на востаниците, широка автономија, меѓутоа двете страни не можеле да се договорат околу границите на автономната српска држава. Од своја страна, српските востаници сè уште сакала гранација од некоја голема сила. Различните погледи придонелe да не биде постигнат договор.
Во 1809 година, борбите помеѓу востаниците и Османлиите биле возобновени по две години на затишје. Српските востаници очекувале воена помош од страна на Руското царство, меѓутоа била испратена мала помош. Востаниците биле принудени да заземата дефанзивна позиција, а во август 1809 година една османлиска армија се упатила кон Белград. Османлиската армија внела паника меѓу христијанското населени, а Србите започнале масовно да го преминуваат Дунав, меѓу нив бил и рускиот претставник Родофиникин. Караѓорѓе се соочил со пораз и се обратил за помош кон Наполеон Бонапарт и Хабсбуршката Монархија, меѓутоа без успех. Османлиите не успеале да ја освојат целата востаничка територија, но српските востаници се нашле во дефанзива, нивната нова цел била да ги задржат териториите што ги контролирале, а не нови освојувања. Востаничката положба се подобрила во 1810 година кога добиле поголема руска помош.
Букурешки мировен договор од 1812 година
Во 1811 - 1812 година, меѓународната сосотојба повторно не била погодна за српските востаници. Руското царство се соочило со француска инвазија, а руските дипломати извршиле притисок за склучување на договор со Османлиите. Во текот на овие разговори, Русите се стремелe да ги добијат Дунавските кнежевства или во крајна мера само Молдавија. Положбата на востаната Србија била од второстпено значење за Руското царство во тој момент. Меѓутоа, востаниците не биле заборавени. Со членот 8 од Букурешкиот договор од 1812 година било предвидено Османлиите целосно да ја окупираатвостаничката територија и да ја воспоставата својата власт. Османлиските сили требало да се вратат:
Задушување
Востаничките водачи не биле запознаени со преговоите и договорот помеѓу Османлиите и Руското царство, а руската влада не ги информирала за нивната содржина. Србите ги дознале условите кога османлиските власти побарале нивно исполнување. Српските водачи најмногу биле погодени од одредбата која предвидувала Србија да биде окупирана од османлиската армија. Претставниците на Руското царство ги советувале српските водачи да преговараат дирекно со османлиската власт по прашањето за автономијата која во Букурешкиот договор не била доволно јасна.
Положбата на востаниците уште повеќе се влошила кога Русите биле принудени да ги повлечат своите сили од Србија, Влашка и Молдавија. Русија не била во позиција да изврши притисок врз Високата Порта за да ги почитува обврските од договорот.
Востаничката благајна била празна, борбите кои се воделе од 1804 година ја оставиле Србија без средства за борба против Османлиите. Руското царство целосно било зафатено со француската инавазија на Наполеон Бонапарт и не можело да им помогне на српските востаници. Во јули во Србија биле испратени три османлиски армии, во јачина од четврт милион војници: 130.000 од Босна, 60.000 од Ниш и 60.000 од Видин.
Со 100.000 војници од запад продрел босанскиот везир, востаниците биле поразени на Морава, Дрина и Тимок. Во септември се разврзала Битката кај Равње. Востаниците биле поразени, Зеко Буљубашијата загинал со своите 800 луѓе, а живоите ги изгубиле и уште околу 3 000 востаници. Во оваа борба загинале и други истакнати српски водачи: Петроније Шиша и Јоксим Карамарковиќ. Битката кај Равње била последната борба во Првото српско востание.
Во октомври 1813 година, Караѓорѓе заедно со владиката Леонтиј и други членови на српската влада го преминале Дунав и се засолниле на територијата на Хабсбуршкото царство. Четири дена подоцна османлиската армија го освоила Белград, а востанието било задушено.
По возобновувањето на османлсиката власт во Србија, била прогласена општа амнестија, голем број на емигранти се вратиле од хабсбуршите територии. Српските првенци кои не ја напуштиле земјата, се потчиниле на власта на новиот белградски паша Сулејман Скопјанецот. Меѓу овие српските првенци се наоѓал и Милош Обреновиќ кој бил назначен за оберкнез на Рудник. Набргу потоа главнината на османлиската армија ја напуштила Србија, но состојбата и понатаму останал сложена. Србите и понатаму биле вооружени и биле побројни од Османлиите, прашањето за администрацијата останало отворено, долгите години на борба оставиле зад себе горчливо чувство меѓу хритијаните и муслиманите, а на двете страни постоеле услови за појава на инциденти и злосторства.
Иако востанието било задушено, тоа претставувало основа за кревање на Второто српско востание во 1815 година, по кое уследило создавањето на Кнежевството Србија на чело со Милош Обреновиќ.
Македонците и српското востание
Уште пред да избувне Австриско-турската војна од 1788-1791 година еден дел од македонските печалбари во Србија, особено од Мавровскиот крај, не можејќи да ги поднесат јаничарските зулуми, заедно со неколку повидни Срби пребегнале во Австрија. На повик од австриските воени власти, Македонците се вклучиле во борбата против Османлиите. Според Лазар Арсениевиќ-Баталака од Белград во Австрија преминале:
Според истиот извор браќата Петар и Јован Новаковиќ-Чардаклии биле родум од село Леуново, во Македонија. Петар Новаковиќ – Чардаклија пред австриската војна од осумдесеттите години на XIX век бил анџија во Белград. Велчо и Кузман Џикиќ биле од Маврово во Македонија, а според објасненијата на авторот тие биле австриски доброволци и станале капетани во Австриско-турската војна (1788-1791).
По избувнувањето Првото српско востание во 1804 година, мнозина македонски учесници во Австриско-турската војна кои живееле во Австрија, и други македонски печалбари од Белградскиот пашалак, се вклучиле во борбите на страната на српските востаници и се истакнале не само како добри борци туку и како вешти дипломати. За учеството на Македонците во Првото српско востание Арсениевиќ-Баталака истакнува:
На бојното поле се истакнале браќата Џикиќ. Велчо бил и градител на делиградските утврдувања, а Петар Јокиќ за тоа ќе каже „Дојде Џикиќ од Македонија, донесе неколку беќари, направи ров и го нарече Делиград“. Велчо загинува на Велики петок на делиградското утврдување, а неговиот брат Кузман го зазема неговото место. На дипломатски план, во заштита на резултатите на востанатиот народ, се истакнал Петар Чардаклија, потоа Петар Ичко, кој го склучил со турската влада познатиот Ичков мир во 1806 година и други. Дека Србите не можеле без писмените Македонци зборува и фактот дека писар на српскиот јунак ајдук Вељко бил Ристо Димитриев(иќ) - Лешко, родум од Маловишта, кој во Смедерево имал кафеана по име „Македонија“.
1563
1563 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1563 година од новата ера, 563. од вториот милениум, 63. од XVI век и четвртта од 1560-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7071 и 7072 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6313 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5323 и 5324 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2316.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1563 година се протега во 4199 и 4200, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4259 и 4260 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2106. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 970 и 971 исламска година.
Роберт Гајдик
Роберт Гајдик - Славко, понекаде со погрешно презиме Гајдиќ (Robert Gajdik; 1923 во — во ) — македонски комунист, борец за слобода на Македонија и Југославија во НОБ од чешко потекло.
Животопис
Роберт Гајдик е роден во Злин, Чехословачка. Неговите родители претходно биле доселени во Скопје, каде татко му работел како инженер во ХЕЦ „Матка“. Останал во Злин, работејќи во познатата фабрика за чевли „Бата“. Со окупацијата на Чехословачка во 1938 г. им се придружил на родителите во Скопје, до каде допатувал на велосипед. Завршил градежен отсек на Среднотехничкото училиште и станал член на СКОЈ во 1939 г.
По налог на Месниот комитет на КПЈ за Скопје, се вработил во рудникот „Радуша“ како главен магационер (првата половина на 1941 г.). Со група младинци, истата година по повод Први мај истакнал црвено знаме на Дивизиската зграда во Скопје, а на почетокот на јуни учествувал во палењето на германски транспортен авион „Јункерс Ју 52“ на Скопскиот аеродром. Илегално ја снабдувал Скопската организација на КПЈ со експлозиви и станал борец на Првиот скопски партизански одред на 22 август 1941 г., заедно со Дане Крапчев, Васил Антевски - Дрен, Боро Петрушевски, Невена Георгиева - Дуња, Раде Јовчевски - Корчагин и други. Во септември оди во Куманово и ги обучува идните борци на кумановските партизански одреди за ракување со експлозив. Во Куманово останува 12 до 15 дена.
Чествување
Во Скопје работи здружението на граѓани „Роберт Гајдик“ во спомен на овој деец, како и урбаната заедница „Роберт Гајдик“ во рамките на Општина Центар. Во непосредна близина се наоѓа и неговиот споменик, изграден во 1972 година на местото на неговата куќа.
Неговото дело се чествува веќе подолг период, а почнувајќи од 2013 година на церемонијата официјално учествува и амбасадата на Чешка во Македонија.
Манитсок
Манитсок (гренландски: Maniitsoq) е град во западниот дел на Гренланд, во општината Кеката. Со неговите 2.800 жители, тој е шести град по големина на Гренланд, кој воедно е основан во 1782 година.
Блокирање на IP адреса
Блокирање на IP-адреса или забрана на IP - конфигурација на мрежна услуга која ги блокира барањата од домаќините со одредени IP-адреси. Блокирањето на IP-адресата најчесто се користи за заштита од напади со сирова сила и за спречување на пристап преку нарушувачка адреса.
Блокирањето на IP-адресата може да се користи за да се ограничи пристапот до или од одредена географска област, на пример, синдикација на содржина во одреден регион преку употреба на интернет геолокација и блокирање.
Како работи
На секој уред поврзан на интернет му е доделена единствена IP-адреса, која е потребна за да се овозможи уредите да комуницираат едни со други. Со соодветен софтвер на веб-локацијата домаќин, IP-адресата на посетителите на страницата може да се евидентира и може да се користи и за одредување на географската локација на посетителот.
Пријавувањето на IP-адресата може, на пример, да следи дали некое лице ја посетило страницата претходно, на пример да гласа повеќе од еднаш, како и да го следи нивниот модел на гледање, колку долго откако извршило каква било активност на страницата (и постави ограничување на времето), покрај другите работи.
Познавањето на геолокацијата на посетителот ја означува, покрај другите работи, и земјата на посетителот. Во некои случаи, барањата или одговорите до одредена земја ќе бидат целосно блокирани. Гео-блокирањето се користи, на пример, за блокирање на емисии во одредени земји. Како што е цензурата на емисиите кои се сметаат за несоодветни особено често во места како Кина.
Корисниците на Интернет може да го заобиколат геоблокирањето и цензурата и да го заштитат личниот идентитет и локација за да останат анонимни на интернет користејќи Виртуелна приватна мрежа.
На мрежна локација, блокот на IP-адреса може да го спречи пристапот до ненарушувачка адреса, иако прво може да се користи предупредување и/или блокирање сметка. Динамичната распределба на IP-адреси од страна на семрежните услужници може да го усложи блокирањето на влезната IP-адреса, што го отежнува блокирањето на одреден корисник без блокирање на многу IP-адреси (блокови од опсегот на IP-адреси), а со тоа создава колатерална штета.
Примени
Оперативните системи слични на Unix вообичаено имплементираат блокирање на IP-адреса користејќи TCP обвивка, конфигурирана од датотеките за контрола на пристап на домаќинот /etc/hosts.deny и /etc/hosts.allow.
И компаниите и училиштата кои нудат далечински пристап на корисници користат Linux програми како што се DenyHosts или Fail2ban за заштита од неовластен пристап, додека дозволуваат дозволен далечински пристап. Ова е исто така корисно за овозможување далечински пристап до компјутерите. Се користи и за цензура на семрежје.
Блокирањето на IP-адресата е можно на многу системи кои користат датотека на домаќини, која е едноставна текстуална датотека која содржи имиња на домаќини и IP-адреси. Домаќините датотеки се користат од многу оперативни системи, вклучително и Microsoft Windows, Linux, Android и OS X.
Заобиколување
Посредните услужници и другите методи може да се користат за да се заобиколи блокирањето на сообраќајот од IP-адресите. Сепак, достапни се стратегии против посредниците. Интернет насочувачите од видот на потрошувачите понекогаш можат да добијат нова јавна IP-адреса на барање од давателот на интернет услуги користејќи обновување на закуп на DHCP за да се заобиколат поединечни блокови на IP-адреси, но ова може да се спротивстави со блокирање на опсегот на IP-адреси од кои е давателот на интернет услуги доделување нови IP-адреси, што обично е префикс за споделена IP-адреса. Сепак, ова може да влијае на легитимните корисници од истиот давател на интернет услуги кои имаат IP-адреси во истиот опсег, што ненамерно создава напад на одбивање на услугата.
Во судската одлука од 2013 година во случајот Craigslist против 3Taps, федералниот судија Чарлс Р. Брејер сметал дека заобиколувањето на блокот за адреси за пристап до мрежна локација е прекршување на Законот за компјутерска измама и злоупотреба (CFAA) за „неовластен пристап“., казниво со граѓанска отштета.
Носии од Костурско
Машката носија
Во костурскиот регион, со пределите Нестрам, Пополе и Корешта, во составот на традиционалната машката носија влегуваат: белата платнена кошула, специфичните ногавици клашни, долги од глуждовите до преподните (од кадешто со помош на врвци се придржуваат за појасот), белите клашнени бечви украсени со гајтани, шалварите украсени исто така со гајтани, горната бела клашнена долама, како и карактеристичната црна клашнена курдија, долга до колена. Во овој состав влегува и масивната сточарска облека трлаган, од волнено-козинена ткаенина, со широка јака која по потреба се формира во ќуљавка; паралелно, примена имала и сточарската облека гуна, што се носела наметната со слободно пуштени ракави. Главата се покривала со бела или црна тркалезна капа. Во состав на постариот вид машка носија се носела и сосема мала плитка тркалезна капа, по форма многу слична на капите што ги носеле „латинските калуѓери“. Женската носија
Под влијание на печалбарството на кое од поодамна било упатено населението од Костурско, условило традиционалната женска народна носија, уште од крајот на ХIХ век да се редуцира и напушта. До тој период во женската носија од пределот Корешта егзистирале белата платнена кошула, украсена со разнобојна везена декорација, горната безракавна облека шајак, изработена од истоимената волнена ткаенина (бела, црна или бојосана темно-сина), безракавна горна долга облека власеник, изработена од дебела волнена ткаенина од едната страна (опачишта) со рунтава ресеста структура и волнена скутина прегач. Главата се покривала со марама риза, во бела боја за млади, а за постари жени црна. Во некои околни села на Костур, покрај облеката власеник жените носеле и ќурдија. На овој терен била застапена и облеката капама, од индустриска пругаста тлаенина алаџа, која се изработувала потплатена, од внатрешната страна полнета со памук. Според расположните информации, за составот на женската носија од пределот Нестрам биле карактеристични грната безракавна облека кепе, кроена од црн шајак, во долниот дел трапезоидно проширена, облеката антеричка и облеката власеник. За пределот Пополе, како покарактеристични се издвојувале облеките шајак и дуламка.
‎
Гриф
Во музиката под поимот гриф се подразбира долгнавеста штичка залепена на горниот дел на жичен музички инструмент, како на пример гитара, што лежи под жиците. Всушност, грифот е горниот потесен дел од инструментот што се опфаќа со раката при свирењето. Зборот потекнува од гер. Griff што значи дршка.
Науката во 2006 година
2006 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Ода Чешме
Ода Чешме — драмско село во Егејска Македонија, Република Грција.
Лоренс Ворбас
Лоренс „Лери“ Ворбас (Lawrence "Larry" Warbasse; р. ) — американски професионален друмски велосипедист, кој вози за UCI World Tour екипата. Најдоброт е познат по освојувањето на националното друмско првенство во 2017 година. Ворбас настапувал и за екипите и.
Кариера
Ворбас дипломирал на Мичигенскиот универзитет. Бил именуван во почетниот состав за Џиро д’Италија 2016, но ја напуштил трката на шестата етапа.
Кариерата на Ворбас направила исчекор во 2017 година со, со победата на првата поединечна трка како професионалец на четвртата етапа на Тур де Свис, пред да ја освои друмската трка на државното првенство. Откако објавиле дека ќе се распаднат во август 2018 година, Ворбас успеал да се договори со  за сезоната 2019.
Во 2019 година, Ворбас завршил меѓу првите пет на друмската трка и на хронометарот на националните првенства. На Џиро д’Италија 2020 завршил на 17. место, негово најдобро во кариерата, веднаш зад францускиот колега Орелен Паре-Пинтре; двоецот биле најдобро пласирани возачи од на трката.
Хазара (водопади)
Водопадите Хазара ― водопади 191 км од Нагпур, 33 км од Дарекаса и блиску до областа Гондија, Индија. Водопадите Хазара, во Салекаса техсил се главна туристичка знаменитост за време на дождовната сезона. Од август до декември е најдобро време за одење. Се наоѓа на 1 км од железничката станица „Дарекаса“. Местото е исто така идеално за кампување, како и за трекинг активности.
Куту (остров)
Куту е остров во сојузната држава Чук во Микронезија. Островот сочинува една од општините во државата.
Златна уличка
Златна уличка (Zlatá ulička) – улица во Прашкиот замок, Чешка. Првично изграден во 16 век, за сместување на стражата на замокот на Рудолф II, името го добила од златарите кои живееле таму во 17 век. Иако уличката некое време ја викале Алхемичарска уличка или Алхемичарска алеја, тука никогаш ниту живееле ниту работеле алхемичари.
Златната уличка се состои од мали куќи, обоени во живи бои во 1950-тите. Првично улицата имала куќи од двете страни, но едната страна била уништена во 19 век. Денес уличката е дел од „малиот“ и „големиот“ прстен на замокот (т.е. мора да се плати надомест за да се влезе), додека по работното време на Прашкиот замок, влезот е слободен. Многу од куќите се продавници на сувенири, а тука е и средновековна оружарница во рамките на фортификацијата од 14 век, која е достапна од Златната уличка.
Куќата број 22 ѝ припаѓала на сестрата на писателот Франц Кафка, кој тука творел отприлика две години, 1916-1917. Јарослав Сајферт, кој ја добил Нобеловата награда за литература во 1984 година и кој бил еден од потписниците на Повелба 77, тука живеел во 1929 година.
Златната уличка е поврзана со кулата Далиборка, која служела како зандана.
Торта од ориз
Оризовата торта може да биде каков било вид на храна направена од ориз што има посебен облик, кој е кондензиран или комбиниран во некој друг предмет. Широк спектар на колачи од ориз постојат во многу различни култури во кои се јаде ориз и е особено распространет во Јапонија. Вообичаените варијации вклучуваат колачи направени со оризово брашно, оние направени од мелен ориз и оние направени од цели зрна ориз компресирани заедно или комбинирани со некоја друга врзувачка супстанција.
Видови оризови колачи по регион
Видови оризови колачи вклучуваат:
Бурмански
Бурманската кујна има различни закуски и десерти наречени монт, направени со различни видови ориз, оризово брашно и лепливо оризово брашно. Слаткиот бурмански монтах генерално е помалку сладок од неговите колеги во другите делови на Југоисточна Азија, наместо тоа, нивната природна сладост ја добиваат од составните состојки. Исто така е леплив и многу сладок бидејќи обично имаат многу шеќер.
Филипински
Колачите од ориз се вообичаена закуска на Филипините и Филипинците создадоа многу различни видови. На филипински, десертите се познати како каканин, изведен од зборот канин, што значи „подготвен ориз“. Оризовите колачи биле исто така познати порано со општиот термин tinapay, но тој термин сега е ограничен да значи „леб“ на современи филипински. Сепак, остануваат две општи категории на оризови колачи: путо за оризови колачи на пареа и бингка за печен ориз. И двете обично се подготвуваат со помош на галапонг, вискозна оризова паста добиена од мелење неварен леплив ориз кој бил натопен преку ноќ.
Некои примери на традиционални филипински десертни оризови колачи вклучуваат:
Некои од овие колачи со ориз може да се сметаат за солени. Бибингка галапонг може да се прелие и со месо или јајца. Покрај овие, постојат и недесертни оризови колачи кои се јадат како додаток на солени оброци, а најраспространет е пузото.
Како закуска
Индонезиско куе се прави со помош на леплив ориз или оризово брашно. Тие можат да бидат слатки или солени. Сорти вклучуваат:
Корејски
Испарена Оризова торта била најстарата главна храна за Корејците пред да го преземе лепливиот ориз по пронаоѓањето на железниот сад. Сега, постојат стотици различни видови корејски оризови колачи или „tteok“ кои се јадат во текот на целата година. Во Кореја, вообичаено е да се јаде tteok guk на Нова година и сладок теок на свадби и на родендени. Често се смета за славеничка храна и може да варира од прилично елаборирани верзии или до теок со обичен вкус. Оризовите колачи се избираат за одредени прилики во зависност од нивната боја и улогата што ја играат во традиционалната корејска јин-јанг космологија.
Гран при Монтреал 2017
Гран при Монтреал 2017 (наречена и: ГП Монтреал 2017) — 8. издание на велосипедската еднодневна трка Гран при Монтреал, која се одржала на 10 септември како 34. настан во сезоната на Светската турнеја.
Трката била освоена од Диего Улиси.
Екипи
Бидејќи Гран при Монтреал е настан од Светската турнеја, сите осумнаесет UCI World Tour екипи биле автоматски поканети и се обврзани да учествуваат на трката. Била повикана една професионална континентална екипа, како и националната екипа на Канада, со што главната група била составена од 19 екипи.
Mafia: The City of Lost Heaven
Mafia: The City of Lost Heaven е пукачка видеоигра од трето лице првично изработена за ЛС, издадена во 2002, а во 2004 година се направени верзии и за Sony PlayStation 2 и Microsoft Xbox. Изработена е од чешката компанија Illusion Softworks и издадена е од Gathering of Developers. Играта му овозможува на играчот да игра улога на криминалец кој треба да извршува разни задачи за да напредува во играта. Критичарите ѝ дадоа одлични оценки на играта, како и играчите. До 12 март, 2008, Mafia има продадено 2 милиони копии, според Take-Two Interactive.
На 21 август, 2007, Take-Two Interactive ја најави Mafia II на конвенцијата за игри во Лајпциг, под изразботка на 2K Czech.
Комета од типот на хирон
Комета од типот на хирон (CTC) е член на мала фамилија од комета дефинирани како што имаат голема полуоска поголема од онаа на Јупитер (5,2 ае) и Параметарот на Тисеран во однос на Јупитер (TЈупитер) повеќе од 3.
Семејството е именувано по нејзиниот најголем и најистакнат член 2060 Chiron, официјално означен како комета (95P/Chiron) и како мала планета на кентаур -класа, која ја замаглува границата меѓу двете групи.
Постојат четири нумерирани комети кои се сметаат за класични членови на ова семејство: 39П/Отерма, 165П/ЛИНЕАР, 166П/НЕАТ и 167П/ЦИНЕОС..
CTC се разликуваат од комети од типот Енкес (ETC) и комети од семејството Јупитер (JFC). За разлика од кометите од типот на Хирон, JFC имаат T Јупитер помал од 3 (обично со период помал од 20 години), додека ETC имаат голема полуоска помала од онаа на Јупитер. Втората група Халееви комети (HTC) има само класична дефиниција, а тоа е периодот помеѓу 20 и 200 години. Членовите на семејството CTC имаат динамичен животен век од 6,5 милиони години, многу подолг од 50.000 години што им се припишуваат на комети од семејството Јупити.
Вежби со дишење
Вежбање со дишење ― поим од новото време за различни вежби на дишење во кои се вели дека свесната контрола на дишењето влијае на менталната, емоционалната или физичката состојба на една личност, со тврден терапевтски ефект. Постојат ограничени докази дека вежбањето со здив може да биде корисно за опуштање и стрес на сличен начин како и медитацијата. Иако постојат тврдења дека вежбањето со дишење може да обезбеди други здравствени придобивки, истите тие не се докажани. За време на сесијата со вежбањето со дишење, поединците вообичаено ќе легнат и ќе им биде наложено да дишат користејќи одредени методи, во зависност од под-типот на вежбата со дишење. Покрај практикант, на самите сесии за вежбање со дишење често ќе има и присутни „седители“. Седителите се поединци кои обезбедуваат емоционална или физичка поддршка на оние кои вежбаат со дишењето. Повеќето сесии за вежбање со дишењето траат околу еден час. Практичарите на вежбите со дишење веруваат дека посебната шема на пасивно дишење на поединецот може да доведе до сознанија за нивниот несвесен ум.
Некои вообичаени несакани ефекти се „поспаност; трнење во рацете, нозете или лицето; и чувство на изменета свест што може да биде вознемирувачко за некои“. Дишењето генерално се смета за безбедно ако се прави со квалификуван практикант, но контраиндикациите како што се кардиоваскуларни болести, глауком, висок крвен притисок, ментална болест, тешка астма или нарушувања на нападите, меѓу другото, може да ја направат оваа вежба ризична. Потпирањето само на овој третман наместо барање конвенционална медицинска нега за ментални или физички болести може да има сериозни здравствени последици.
Опис и подвидови
Вежбите со дишење се метод за контрола на здивот кој се обидува да доведе до изменети состојби на свеста и да има ефект врз физичката и менталната благосостојба. Произлезено од различни духовни и преднаучни традиции од целиот свет, овие вежби биле најпрво практикувани на Западот од старана на Вилхелм Рајх. Според Џек Расо, вежбите со дишење се опишани од поборниците како повеќеобличен „модалитет на исцелување“ кој се одликува со стилизирано дишење. Наводниот дизајн на вежбите е да изврши физички, емоционални и духовни промени. Таквата постапка, наводно, може да ги „распушти ограничувачките програми“ кои се „зачувани“ во умот и телото и ја зголемува способноста на човекот да се справи со повеќе „енергија“. Медитацијата випасана се насочува на дишењето во и околу носот за да го смири умот (анапанасати).
Постојат неколку подвидови на вежби со дишење:
Земјата на маглата
Земјата на маглата е книга напишана од Сер Артур Конан Дојл во 1926 година. Иако романот е дел од серијалот за Професор Челенџер, сепак во книгата се обработива животот на неговата ќерка Енид и нејзините колеги. После смртта на синот на Дојл, неговиот брат и двата внуци, и како додатно на тоа спиритуализамот на Дојли, во книгата доста е застапен спиритуализмот.
NGC 2563
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2563 се споменува и како UGC 4347, MCG 4-20-33, CGCG 119-65.
Откривање
Објектот е откриен на 13 февруари 1787 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2563 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 2563 има привидни димензии од 2' х 1,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 20 м 35,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 21° 4' 5". Положбениот агол на објектот е во износ од 80°.
Други поделби
Проучување на NGC 2563 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 23404. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 141; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1390. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1364.
Атанас Топаловски
Атанас Илија Топаловски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Завршил основно образование во Дебар, а потоа со семејството се преселил во Скопје. Најпрво учел во Трговска академија во Битола, а потоа во Скопје. Уште како ученик, активно учествувал во сите акции на средношколската младина против окупаторот. Неговата активност бил откриена ѝ поради тоа бил затворен од окупаторската бугарска фашистичка полиција. Во затворот бил доста мачен. Во август 1944 година, стапил во борбените редови на Дванаесеттата македонска ударна бригада. Бил поставен за политички комесар на првата чета, во првиот баталјон. Бил учесник и во уличните борби за ослободување на Скопје. Потоа учествувал во борбите против балистите во близина на Сарај. Храбро загинал во акцијата за разоружување на балистичките банди во Тетово, кога била извршена блокада на градот. Неговите посмртни останки биле пренесени и закопани на скопските партизански гробишта.
Спорт
Спорт - нормална физичка активност или вештина изведена под јавно прифатени правила и со цел да рекреира: за натпреварување, за сопствено уживање, за усовршување, за развивање на вештина, или за комбинација од наведените. Она што го карактеризира секој спорт е јасната цел, комбинирана со впечатокот за поединечна (или тимска) вештина или способност. Првите спортови како на пример лов и трчање настанале бидејќи биле потребни за да се преживее. За разлика од тогаш, денеска луѓето се занимаваат со спорт за здравје и релаксација.
Олимписки игри
Олимписки игри
Секоја четврта година спортисти од целиот свет се собираат за да се натпреваруваат на олимписките игри.Постојат Летни олимписки игри, Зимски олимписки игри и олимписки игри за инвалиди.
Спортови
Спортовите можат да се класифицираат на повеќе начини, но генерално се делат на спортови со тркање, со противник, со лично достигнување, и со комбинација на наведените. Некои познати спортови се:
Цонга (јазик)
Цонга (самон. шицонга или поточно шангана) — јужноафрикански банту-јазик што го говори народот Цонга (Вацонга).