cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Површинска гравитација
Шварцшилдово решение
Затоа, површинската гравитација за Шварцшилдовото решение со маса M изнесува
Керово решение
Површинската гравитација за ненаелектризирана црна дупка која се врти просто ќе биде
при што е Шварцшилдовата површинска гравитација, а  е пружинската константа за вртечката црна дупка. \Omega_+ е аголната брзина во хоризонтот на настани. Овој израз ја дава простата Хокингова температура.
Кер-Њуманово решение
Површинската гравитација за Кер-Њумановото решение е
каде Q е електричниот набој, J е моментот на импулсот, па определуваме дека ќе бидат местоположбите на двата хоризонта, а a := J/M.
Динамички црни дупки
Површинската гравитација кај неподвижните црни дупки е добро утврдена бидејќи сите вакви имаат хоризонт кој е Килингов. Во поново време се прават напори за определување на површинската гравитација на динамичките црни дупки чиј времепростор не допушта Килингово векторско поле. Разни научници имаат предложено неколку определби, и засега никој нема утврдено која од нив е исправна.
IC 272/1
IC 272/1 — галаксија во соѕвездието Волк, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 272/1 се споменува и како ESO 273-12, MCG -7-31-1, VV 780, AM 1454-425, Beta Lup (2.7) 8' f.
Откривање
Објектот е откриен на 15 мај 1904 година од страна на Ројал Харвуд Фрост.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 272/1 е од видот Sc. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,7 m/лм2. IC 272/1 има привидни димензии од 0,9' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 57 м 41 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -43° 7' 53". Положбениот агол на објектот е во износ од 130°.
Други поделби
Проучување на IC 272/1 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 53466.
Користена литература
Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679)
NGC 4214
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4214 се споменува и како NGC 4228, UGC 7278, MCG 6-27-42, CGCG 187-32, KUG 1213+366, IRAS 12131+3636.
Откривање
Телото е откриено на 28 април 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4214 е од видот IBm. Видливиот сјај со голо око изнесува 9,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 10,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 14 m/лм2. NGC 4214 има привидни димензии од 8' х 6,6'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 144°.
Други поделби
Проучување на NGC 4214 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 39225. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 107; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2529. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1559.
Ролат од цимет
Ролат од цимет (исто така и земичка со цимет, дански цимет и полжав од цимет) е сладок ролат кој најчесто се служи во Северна Европа (главно во Скандинавија, но и во Австрија и Германија) и Северна Америка. Во Шведска се нарекува канелбуле, во Данска е познат како канелснегл, во Норвешка е познат како канелболе, скилингсболер или канелснур, во Финска е познат како корвапусти, а во Естонија е познат како канелирул. Во Австрија и Германија се нарекува зимчнеке.
Пециво
Ролатот од цимет се состои од тесто со квасец, врз кој смесата од цимет и шеќер (и суво грозје или други состојки во некои случаи) се посипува преку тенок слој путер. Тестото потоа се меси, се сече на поединечни делови и се пече или се пржи. Неговите главни состојки се брашно, цимет, шеќер и путер, кои даваат силен и сладок вкус.
Потекло
Римските трговци со зачини го вовеле зачинот цимет од Шри Ланка во Европа.
Многу подоцна, Шведска почнала да го користи во своите колачи, развивајќи го канелбуле (земичка со цимет). Од 1999 година, 4-ти октомври е промовиран како Ден на ролатот со цимет. Шведското канелбуле тесто обично содржи и кардамон (во прав или пупки), давајќи му специфичен вкус.
Големината на еден ролат од цимет варира од место до место, но многу продавачи обезбедуваат помала големина од околу 5 сантиметри (2.0 инчи) во пречник и поголема големина од околу 10 сантиметри (3.9 инчи) на страна. Поголемата сорта може да се најде во Финска, наречена корвапусти (што значи ,,влечење нечие уво за дисциплинирање“), каде што може да биде и до 20 сантиметри (7.9 инчи) во пречник и може да постигне тежина до 200 грама.
Хага, област во Гетеборг, Шведска, е добро позната по своите големи ролати од цимет. Овие ролати од цимет се нарекуваат хагабулар или „Кралица на кујната“. Хагабуларните обично се 30 сантиметри или повеќе во пречник и, и покрај нивната големина, не се сметаат за ролат за повеќе луѓе. Секој човек обично нарачува по еден. Швеѓаните користат бисерен шеќер за да ги надополнат своите колачи со цимет, а не глазура како што е вообичаено во Северна Америка.
Национални варијации
Шведскиот бутеркака и финскиот бостонкаку („Бостонска торта“) е торта направена со печење ролати со цимет во тркалезна тава за колачи наместо да се печат одделно, така што тие се залепуваат заедно за да формираат голема, тркалезна торта.
Германска сорта, која внимателно ја следи формата на скандинавското пециво, со потекло од Хамбург и неговата околина е Францброчен, пециво со цимет инспирирано од францускиот кроасан без цимет.
Британската верзија се нарекува земичка од Челзи, која ја измислиле во 18 век. Сега е достапен во кафулиња, супермаркети и пекарници низ Обединетото Кралство.
Американските ролати со цимет често се прелиени со глазура (обично на база на шеќер кај слаткарите) и понекогаш се пржат, прелиени со глазура и служат како варијација на подигната крофна. Постојат и регионални комбинации: во американскиот Среден Запад, особено Канзас, ролатите цимет најчесто се јадат со чили.
Во Канада се познати како пунџи со цимет. Обично се самозастаклени и не се ледени, ниту пак обично имаат суво грозје. Може да имаат толку многу цимет што имаат лут вкус.
Во Австрија и Германија ги има во секој супермаркет и пекарница. Заедно со Топфенголаче, Батеркроасан и Фачингскрапфен тие се типично пециво за попладневно кафе.
Традиции со ролат од цимет
Во Шведска и Финска, во ролатите со цимет традиционално се ужива за време на кафе-паузата, или фика, што е дружење со пријатели. Националниот ден на земичка од цимет се одбележува на 4 октомври во Шведска и Финска.
Во Северна Америка, најчесто се јаде за појадок или десерт. Кога се јаде за појадок во САД, може да се сервира со крем сирење.
Кит (соѕвездие)
Кит (лат. Cetus, крат. Cet) — соѕвездие наречено по морско чудовиште од старогрчката митологија, иако денес се поистоветува со истоимениот цицач. Сместено е во подрачје на небото каде се наоѓаат и други водни соѕвездија како што се Водолија, Риби и Еридан.
Ѕвезди
Најистакнатата ѕвезда во Кит е Мира („чудесна“) со назнака Омикрон Кит — првата откриена променлива ѕвезда и прототип на нејзината класа. Во период од 332 дена достигнува во голема мера ја менува привидната величина и затоа е наречена „чудесна“. Мира пулсира со минимална големина од 400 сончеви пречници и максимална големина од 500 сончеви пречници. Оддалечена е 420 светлосни години од Земјата, а откриена е во 1596 г. од германскиот теолог и астроном Давид Фабрициј.
Во соѕвездието име и уште неколку сјајни ѕвезди. α Кит со традиционален назив Менкар („носот“) е црвеникава џиновска ѕвезда со величина од 2,5, оддалечена 220 сг од Земјата. Ова е широка двојна ѕведа; вторичната — 93 Кит — синобела и има величина од 5,6, и оддалечена е 440 сг. β Кит (Денеб Кајтос или Дифда) е најсјајната ѕвезда во Кит. Ова е портокалова џиновск ѕвезда со величина од 2,0 и се наоѓа на растојание од 96 сг од Земјата. γ Кит (Кафалџидма = „главата на китот“) е соседна двојна ѕвезда. Главната е жолтеникава ѕвезда со величина од 3,5 и се наоѓа на растојание од 82 сг, додека пак вторичната е сина ѕвезда со величина од 6,6. Тау Кит, (Дуре Ментор) е забележителна по тоа што е најблиската сонцевидна ѕвезда (оддалечена е 11,9 сг). Ова е жолтеникава ѕвезда од главната низа со величина од 3,5.
AA Кит е троен систем. Најсјајниот член има the величина од 6,2. Главната и второстепената се на растојание од 8,4 лачни секунди и под агол од 304 степени. Третичната не е видлива со телескоп. AA Кит е затемнителна менлива ѕвезда — третичната ѕвезда доаѓа пред главната и ја намалува привидната величина на системот за 0,5. UV Кит е необична двојна променлива ѕвезда на растојание од 8,7 сг од земјата и се состои од две црвени џуџиња — обете со величина од 13. Една од ѕвездите е болскотна ѕвезда, склона кон ненадејни и произволни избувнувања кои траат неколку минути; ова значајно ја зголемува привидната сјајност на парот (до 7).
Длабоконебесни тела
Соѕвездието Кит е сместено далеку од галактичката рамнина, што значи дека се гледаат доста далечни галаксии, непопречени од правта на Млечниот Пат. Од нив најсјајна е спиралната галаксија Месје 77 (NGC 1068) со величина 9 близу Делта Кит. Свртена е кон набљудувачот и има јасно видливо јадро со величина 10. Со околу 50 милиони светлосни години од Земјата, таа е и Сејфертова галаксија и затоа претставува сјаен објект на радиоспектарот. Галактичкото јато JKCS 041 е потврдено како најдалечното досега пронајдено галактичко јато.
NGC 246 („Череп“) е планетарна маглина со величина од 8,0 на растојание од 1600 сг од Земјата. Аматерите ја нарекуваат „Пакман“ поради распоредот на средишните ѕвезди и околното ѕвездено поле.
Отоманска социјалистичка партија
Османлиската социјалистичка партија (1910-1913) била првата социјалистичката политичка партија создадена во Отоманското Царство. Партијата всушност не била вистинска политичка партија во модерна смисла на зборот, туку претставувала група од интелектуалци, активни во големите центри на империјата. Проектот бил инициран од активисти на Еврејската Социјалистичка работничка федерација, Народна федеративна партија , како и некои социјалисти од Македонската социјалистичка група.
Од друга страна Истанбулски грчки социјалистички центар и Ерменска револуционерна федерација исто направиле обиди за изградба на социјалистички партии. Во оваа партија се активирале Васил Главинов, Димо Хаџи-Димов итн. Самата партија била основана од Хусеин Хилми. По одржаниот конгрес во Солун во 1910 година партијата не доживеала обединување. По Балканските војни партијата се распаднала.
Келен
Келен (Köhlen) — село и поранешна општина во округот Куксхафен во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Од 1 јануари 2015 година е дел од градот Гестланд.
Тетиева пирамида
Тетиева пирамида — пирамида пирамида која се наоѓа во Сакара, Египет. Taa е историски втора позната пирамида која содржи пирамидални текстови. Ископувањата откриваат дека веднаш до неа постоела уште една пирамида, и двете заедно биле опкружени со култни структури и погребален храм. Пирамидата била отворена од Гастон Масперо во 1882 година и комплексот бил истражуван за време на неколку кампањи од 1907 до 1965 година. Денеска пирамидата наликува на мал рид, додека коморите и ходниците се многу добро сочувани.
Грунишки манастир
Грунишки манастир — манастир во јужниот дел на Македонија, на влезот од селото Груништа.
Аеродром Милано Линате
Аеродромот Милано Линате — еден од двата аеродроми кои го опслужуваат Милано, заедно со аеродромот Малпенза. Поради близината до Милано, воглавно е искористен за домашни одредишта како и кратки меѓународни одредишта, со преку 9,6 милиони патници во 2006 година. Додавката Линате доаѓа од малото село сместено во близина на аеродромот, во регионои на Пешеира Боромео. Правилното име на аеродромот е Аеродром Енрико Форланини, именуван по Италијанскиот пронаоѓач и пионер во аеронаутиката, кој е родум од Милано.
Грунишки манастир
Историја
Манастирот бил основан со изградбата на манастирската црква во 1926 година.
Градби
Во склоп на манастирот влегуваат една црква, конак, чешма и помошен објект.
Чешма
Во дворот на манастирот има извор со вода којашто тече преку чешма којашто е прилепена до северниот ѕид на манастирската црква. Меѓу мештаните постои верување дека водата којашто тече е лековита.
Црква „Света Петка“
Градбата на црквата е со квадратна основа без апсида. Влезот на црквата се наоѓа на западната страна.
Умаг
Умаг (Umag, Umago) – приморски град во Истарската Жупанија, Хрватска.
Во градот се одржува годишниот тениски турнир на земјени терени Отворено првенство на Хрватска Умаг.
Географија
Умаг е најзападниот град на Хрватска, а општината ја вклучува Савудрија, најзападната точка на Хрватска. Оддалечен е само 10 км од словенската граница. Опкружен е со прекрасна природа и со плажи со најчисто море.
Историја
Умаг првпат бил спомнат во 7 век од непознат граѓанин на Равена, но постоел од римско време. Доказ за тоа бројните остатоци на римските куќи за одмор, т.н. villa rustica, по должината на целиот брег. Градската историја е тесно поврзана со населбата Сипар чии урнатини се наоѓаат 6 км северно од Умаг. Во 9 век, утврдената населба Сипар била опустошена од неретванските пирати. После ова, значењето на Умаг расте благодарение на неговата местоположба. Пред Умаг постои мало островче раздвоено со тесен канал од копното кое го штитело градот од постојани инвазии низ вековите. По римскиот период на релативен просперитет дошол период на несигурност предизвикан пред сè од чести инвазии, епидемии на чума, колера и маларија. Бројот на жители брзо опаѓа. Умаг станува дел од кралствата на Одоакер, Теодорих Велики, а бил исто така под власта на Лангобардите.
Од 6 до 8 век, Умаг бил под византиска доминација, потоа под власта на Ломбардите во 751 година и Франките во 774 година. Наредниот период е обележан со несигурност и чести промени на власта. Со растот на својата моќ Венецијанската Република ја наметнува својата власт во Истра, присилувајќи го Умаг и другите западноистарски градови да ѝ се заколнат на лојалност на Венеција. Својата лојалност Умаг ѝ ја ветил на Венеција во 1269 година, и сè до 1797 година таа назначува гувернери на Умаг од своето благородништво. Овој период во никој поглед не е мирен период.
Вековните судир со Џенова донеле рушење и пљачкање. Во 1370 година, џеновската морнарица го нападнала Умаг и ја уништила градската архива. Епидемиите на чума го десеткувала населението и ги присилило венециските власти да го колонизираат подрачјето со нови доселеници, главно од териториите под закана од турски инвазии. Пристаништето во Умаг било користено за товарање на вишокот земјоделски производи од внатрешноста. До падот на Венеција, Умаг опстојувал како и другите истарски градови. Неговото општинско уредување било гарантирано со статут од 1541 година.
Со падот на Венецијанската Република, Умаг, како и целиот источен јадрански брег, дошол под власт на Франција сè до 1815 година кога преминал под власт на Австрија под чија власт останал до 1918 година. После Првата светска војна Истра станала дел од Италија. После Втората светска војна, разгорувањето на кризата за Трст резултирала со воспоставување на Слободна Територија Трст, додека Умаг станал дел од зоната Б под управа на југословенската армија и во 1954 година станала дел од Југославија. Откако Умаг станал дел од Југославија многу Италијанци, кои го сочинувале мнозинството население во градот, се отселиле во Италија.
Во 1993 година, Умаг станал независна општина, а во 1997 година го добил статусот на град.
Стопанство
Природните богатства на подрачјето значајно влијаеле на развојот на економијата во целина. Особено местоположбата, му обезбедила на Умаг интензивен и динамичен раст на туристичката индустрија после Втората светска војна. Близината на големиот западноевропски пазар и растот на стандардот на источноевропските земји придонеле за експанзија на оваа економска гранка која е тесно поврзана со другите економски ресурси во регионот од кои секако најзначајно е земјоделието. Најплодната земја и големата обработлива површина во подрачјето го засилија производството на традиционалните средоземни култури присутни во регионот со илјадници години, со посебно нагласување на одгледување на маслинки и грозје.
Грозјето довело до успешна винарска индустрија и појава на бројни и препознатливи локални винарии. Освен тоа, мора да се спомене фабриката за храна на Подравка за обработка на домати.
Население
Во 2001 година градот броел 7.769 жители, а целокупното население на општината изнесувало 13.064 жители. Како и многу други градови во Истра, Умаг има повеќенационално население. Хрватите се апсолутно мнозинство со 59,6%, Италијанците сочинуваат 18,3% од населението, Србите 3,8%, Словенците 2,2%, Бошњаците 1,7%, Албанците 1,3% и оние кои се изјасниле како Истрани чинат 1,57% од населението.
Список на државни водачи во 406 година
Ова е список на државни водачи во 06 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Тонски број
Тонски број бројка која се користи во записниот систем за обележување на тоновите во еден јазик. Бројката се става по романизираниот слог. Треба да се напомене дека бројката може да носи сосема друго значење во различен контекст бидејќи системите се развивале независно еден од друг.
Кинески
Во кинескиот јазик бројките означуваат тонови. На пример, стандардниот мандарински има четири тона кои се означуваат со бројките 1, 2, 3 и 4. Иако овие тонови имаат имиња, кои имаат повеќе значење во компаративното изучување на географските и хронолошки јазични видови, највеќето луѓе тоновите ги нарекуваат по број: „прв тон“, „втор тон“, итн.
Белешка: Тука не се наведени правилата за тонското санди и неакцентираниот слог кај стандардниот мандарински заради едноставност.
Иако тонските броеви се бескорисни во компаративното изучување, тие се од голема корист во контекст на еден конкретен дијалект како згоден и краток начин на бележење на тонот. На пример, може да ги видиме следниве описи:
Некои шеми на романизација, како јутпинот користат тонски броеви. Дури и кај пинјинот се користат тонски броеви кога нема можност за дијакритични ззнаци, како кај основниот ASCII текст.
Други јазици
Тонските броеви се користат и при изучувањето на други тонски јазици. Понекаде 1 значи висок, а 5 низок тон. За да ги дознаеме нивните правилни значења мораме да ја земеме го предвид конкретниот обичај на јазикот.
Видјадар Сураџпрасад Најпол
Видјадар Сураџпрасад Најпол (, -, ) - англиски писател, еден од водечките романописци на англиското говорно карипско подрачје, добитник на Нобеловата награда за литература во 2001 година, затоа што во своите дела ги комбинирал постојните литературни жанрови во свој самостоен стил со кој просто ги плени читателите, терајќи ги пред  очите да имаат постојана слика на потиснатите истории.
Творештво
Во 1957 година го објавил својот прв роман „Мистичниот масер“.
Потоа следуваат делата:
Награди
Најпол има добиено голем број награди, меѓу кои и познатата Букерова награда. Во неговиот творечки опус главни теми со кои се занимава се- колонијализмот, осаменоста, чувството на неприпадност на ниедна земја и ниеден континент и сл. За литературната дејност на која ѝ го посветил целиот свој живот, во 1990 година англиското кралско семејство му ја доделило титулата „сер“.
ОФК Белград
ОФК „Београд“ е фудбалски клуб од Белград, Србија. Клубот настапува во Јелен Супер Лига, т.е. најјаката фудбалска лига во Србија.
Историја
ОФК Београд е оформен на 1 септември 1911 година под името БСК (Белградски Спортски Клуб). Во периодот од 1923 година кога за првпат се одржало фудбалското првенство, па до почетокот на 1941 година кога започнала Втората светска војна, клубот освоил пет шампионски титули. На 15 февруари 1945 година, клубот повторно продожил со својата дејност, но овој па под името Металец, кое ќе се задржи до 1950 година, кога повторно е вратено старото име БСК. Од 1957 година го добива денешното име ОФК Београд. За време на СФРЈ четири пати е освојувач на Купот на Маршал Тито, а најголем успех на евро сцената го постигнува во сезоната 1962/63 кога стигнува во полуфиналето на КПК (Купот на Победници на Куповите), каде е поразен од Англискиот тим Тотенхем, кој го освојува овој куп.
Стадион
ОФК Београд настапува на Омладински стадион кој се наоѓа во белградската населба Карабурма. Пред реконструкцијата во 2000 година, капацитетот на стадионот бил 28000 гледачи, а сегашниот капацитет е 20000 гледачи.
Успеси
Шампиони
Куп победнци
Навивачи
Навивачите на ОФК Београд се познати како Blue Union (Сина Унија) и се оформени во 1994 година и се во пријателски односи со навивачите на ФК Вождовац од Белград, познати како Инвалиди Вождовац.
Портокалова револуција
Портокаловата револуција (Помаранчева революція) — серија протести и политички настани што се случиле во Украина од крајот на ноември 2004 година до јануари 2005 година, непосредно по вториот круг од гласањето на украинските претседателски избори во 2004 година, за кои се тврдело дека биле нарушени со масовна корупција, гласачко заплашување и изборна измама. Киев, главниот град на Украина, бил централната точка на кампањата на движењето за граѓански отпор, со илјадници демонстранти кои секојдневно демонстрирале. На национално ниво, револуцијата била истакната со серија акти на граѓанска непослушност, седење и генерални штрајкови организирани од опозициското движење.
Протестите биле поттикнати од извештаите од неколку домашни и странски набљудувачи на изборите, како и од широката перцепција во јавноста дека резултатите од вториот круг од гласањето на 21 ноември 2004 година меѓу водечките кандидати Виктор Јушченко и Виктор Јанукович биле наместени од страна на властите во корист на вториот. Националните протести успеале кога резултатите од првичниот втор круг биле поништени, а Врховниот суд на Украина наредил повторно гласање за 26 декември 2004 година. Под интензивен надзор од домашни и меѓународни набљудувачи, вториот круг бил прогласен за „слободен и фер“. Конечните резултати покажале чиста победа на Јушченко, кој добил околу 52 отсто од гласовите, наспроти 45 отсто на Јанукович. Јушченко бил прогласен за официјален победник и со неговата инаугурација на 23 јануари 2005 година во Киев, завршила Портокаловата револуција. Во следните години, Портокаловата револуција имала негативна конотација меѓу провладините кругови во Белорусија и Русија.
На претседателските избори во 2010 година, Јанукович станал наследник на Јушченко како претседател на Украина, откако Централната изборна комисија и меѓународните набљудувачи изјавијле дека претседателските избори биле спроведени фер. Јанукович бил соборен од власт четири години подоцна по судирите за Евромајдан во февруари 2014 година на плоштадот на независноста во Киев. За разлика од бескрвната Портокалова револуција, овие протести резултирале со повеќе од 100 смртни случаи, кои се случиле главно помеѓу 18 и 20 февруари 2014 година.
Атентат на Гонгаѕе или криза на Кучмагат
Георгиј Гонгаѕе, украински новинар и основач на Украинска Правда (весник добро познат по објавувањето на корупцијата или неетичкото однесување на украинските политичари) бил киднапиран и убиен во 2000 година. Иако никој не го обвинил украинскиот претседател Кучма дека лично го убил, постојаните гласини сугерирале дека претседателот го наредил убиството. ген. Олексиј Пукач, поранешен полицаец, бил обвинет за убиството по наредба на поранешен министер кој се самоубил во 2005 година. Пукач бил уапсен во 2010 година и осуден на доживотен затвор во 2013 година Ова убиство предизвикало движење против Кучма во 2000 година, што може да се смета како потекло на Портокаловата револуција во 2004 година По два претседателски мандати (1994-1999) и скандалот со касети од 2000 година, кој непоправливо го уништил неговиот имиџ, Кучма одлучил да не се кандидира за трет мандат на изборите во 2004 година и наместо тоа го поддржал премиерот Виктор Јанукович во претседателската трка против Виктор Јушченко од блокот „Наша Украина-народна самоодбрана“.
Причини
Државата Украина за време на претседателските избори во 2004 година се смета за „идеален услов“ за излив од јавноста. Во тоа време Украинците биле нетрпеливи додека ја чекале економската и политичката трансформација. Се сметало дека резултатите од изборите се лажни.
Револуцијата им дала овластување на многу Украинци да излезат на улиците и да учествуваат во протестите, некои траеле дури седумнаесет дена. Протестите немале национално учество, но главно им се приклучиле западните и централните Украинци. Украина се стекнала со независност во 1991 година и токму потрагата по таа независност ја поддржала Портокаловата револуција. Украинците во најголем дел не сакале да бидат премногу тесно поврзани со Советскиот Сојуз. Австро-унгарските корени во источноевропската гео-културна област Украина (порано позната како Полска-Литванија) помогнале во обликувањето на современиот украински национален идентитет.
Фактори за овозможување на револуцијата
Скандалот со касети ја поттикнало желбата на јавноста да создаде движење за социјални реформи. Тоа не само што ја поткопало почитта на народот за Кучма како претседател, туку и за елитната владејачка класа воопшто. Поради скандалозното однесување на Кучма, тој изгубил многу од своите поддржувачи на високи владини позиции. Многумина од владините функционери кои биле на негова страна продолжиле целосно да ја поддржат изборната кампања на Јушченко, како и неговите идеи воопшто.
Откако кај украинското население бил всаден јасен недостиг на верба во владата, улогата на Јушченко никогаш не била поважна за револуцијата. Јушченко бил харизматичен кандидат кој не покажувал знаци дека е корумпиран. Јушченко бил на исто ниво како и неговите избирачи и ги презентирал своите идеи на „несоветски“ начин. Младите украински гласачи биле исклучително важни за исходот на претседателските избори во 2004 година. Овој нов бран на помлади луѓе имаше различни ставови за главните фигури во Украина. Тие биле изложени на многу негативност од Кучмагат и затоа имале многу искривени визии за Кучма и неговата способност да ја води нивната земја.
Изобилството на помлади луѓе кои учествувале покажало зголемено чувство на национализам што се развивал во земјата. Портокаловата револуција имала доволно популарно влијание што ги интересирало луѓето од сите возрасти.
Политички сојузи
Кон крајот на 2002 година, Виктор Јушченко (Наша Украина), Олександр Мороз ( Социјалистичка партија на Украина), Петро Симоненко ( Комунистичка партија на Украина) и Јулија Тимошенко ( Блок Јулија Тимошенко) издале заедничка изјава во врска со „почетокот на државната револуција во Украина “. Комунистите го напуштиле сојузот: Симоненко се спротивставил на идејата за единствен кандидат од алијансата на украинските претседателски избори во 2004 година; но другите три партии останале сојузници до јули 2006 година  (Есента 2001 година и Тимошенко и Јушченко ја покренале идејата за формирање таква коалиција.  )
На 2 јули 2004 година, Наша Украина и блокот Јулија Тимошенко ја основале Сила на народот, коалиција која имала за цел да го запре „деструктивниот процес кој, како резултат на актуелните власти, стана одлика за Украина“ - во тоа време претседател Леонид Кучма и премиерот Виктор Јанукович биле „актуелните власти“ во Украина. Пактот вклучувал ветување на Виктор Јушченко дека ќе ја номинира Тимошенко за премиер доколку Јушченко победи на претседателските избори во октомври 2004 година.
Кампања за претседателските избори
Изборите се одржале во многу набиена атмосфера, при што тимот на Јанукович и администрацијата на претседателот во заминување ја искористиле својата контрола врз владата и државниот апарат за заплашување на Јушченко и неговите поддржувачи. Во септември 2004 година Јушченко претрпел труење со диоксин под мистериозни околности. Додека тој преживеал и се вратил на кампањата, труењето го поткопало неговото здравје и драматично го променил неговиот изглед (неговото лице останало изобличено од последиците).
Првиот круг се одржал на 31 октомври 2004 година, каде Јанукович освоил 39,32% а Јуѓченкои 39,87% од дадените гласови. Кандидатите кои се нашле на третото и четвртото место собрале многу помалку: Олександр Мороз од Социјалистичката партија на Украина и Петро Симоненко од Комунистичката партија на Украина добиле 5,82% и 4,97%, соодветно. Бидејќи ниту еден кандидат не освоил повеќе од 50 отсто од гласачките ливчиња, украинскиот закон наложил гласање во вториот круг помеѓу двајца водечки кандидати. По објавувањето на вториот круг, Олександр Мороз ја дал својата поддршка на Виктор Јушченко. Наталија Витренко од Прогресивната социјалистичка партија, која освоила 1,53 отсто од гласовите, го поддржала Јанукович, кој се надевал на поддршката и на Петро Симоненко, но не ја добил истата.
Во пресрет на првиот круг од изборите, се појавиле многу поплаки во врска со нерегуларностите во гласањето во корист на Јанукович поддржан од владата. Меѓутоа, бидејќи било јасно дека ниту еден од кандидатите не бил доволно блиску за да собере целосно мнозинство во првиот круг, оспорувањето на првичниот резултат немало да влијае на исходот од кругот. Така, приговорите не биле активно спроведени и двајцата кандидати се концентрирале на претстојниот втор круг, закажан за 21 ноември.
Пора! активистите биле уапсени во октомври 2004 година, но ослободувањето на многумина (наводно по лична наредба на претседателот Кучма) и дало зголемена доверба на опозицијата.
Поддржувачите на Јушченко првично ја прифатиле портокаловата боја како ознака на неговата изборна кампања. Подоцна, бојата го дала своето име на цела серија политички етикети, како што се Портокалите ( Помаранчеви на украински) за неговиот политички табор и неговите поддржувачи. Во времето кога масовните протести растеле, а особено кога тие донеле политички промени во земјата, терминот Портокалова револуција дошла да ја претставува целата серија на настани.
Со оглед на успехот во користењето на бојата како симбол за мобилизирање поддржувачи, таборот на Јанукович избрал сина боја за себе.
Протести
Протестите започнале во пресрет на вториот круг на гласање, бидејќи официјалното пребројување значително се разликувало од резултатите од излезните анкети кои му донеле предност на Јушченко до 11 отсто, додека официјалните резултати му донеле победа на Јанукович на изборите за 3 отсто. Додека поддржувачите на Јанукович тврдат дека врските на Јушченко со украинските медиуми го објаснуваат овој диспаритет, тимот на Јушченко објавил докази за многу инциденти на изборна измама во корист на Јанукович поддржан од владата, на кои сведочат многу локални и странски набљудувачи. Овие обвинувања биле засилени со слични наводи, иако во помал обем, за време на првата претседателска трка на 31 октомври.
Кампањата на Јушченко јавно повикала на протест на денот на изборите, 21 ноември 2004 година, кога наводите за измама почнале да се шират во форма на летоци отпечатени и дистрибуирани од фондацијата „Демократски иницијативи“, објавувајќи дека Јушченко победил – врз основа на нејзината излезна анкета. Почнувајќи на 22 ноември 2004 година, започнале масивни протести во градовите низ Украина: најголемите, на киевскиот Мајдан Незалежности (Плоштад на независноста), привлекле околу 500.000 учесници, кои на 23 ноември 2004 г., мирно марширале пред седиштето на Врховната Рада, украинскиот парламент, многумина носеле портокалови мајци или портокалови знамиња, со бојата на предизборната коалиција на Јушченко. Еден од најистакнатите активистки од тоа време била Параска Королјук, на која подоцна и бил додаден Орден на принцезата Олга. Од 22 ноември Пора! го презела управувањето со протестите во Киев до крајот на демонстрациите.
Локалните совети во Киев, Лавов, и неколку други градови усвоиле, со широка народна поддршка на нивната изборна единица, главно симболично одбивање да се прифати легитимноста на официјалните изборни резултати, а Јушченко дал симболична претседателска заклетва. Оваа „заклетва“ што ја дал Јушченко во полупразни простории на парламентот, без кворум бидејќи биле присутни само фракциите наклонети кон Јушченко, не можејќи да има правно дејство. Но, тоа бил важен симболичен гест кој требало да ја покаже решителноста на кампањата на Јушченко да не ги прифати компромитираните изборни резултати. Како одговор, противниците на Јушченко го осудиле за нелегитимна заклетва, па дури и некои од неговите умерени поддржувачи биле амбивалентни во врска со овој чин, додека порадикалната страна на таборот Јушченко барала од него да дејствува уште порешително. Некои набљудувачи тврделе дека оваа симболична претседателска заклетва можеби била корисна за таборот на Јушченко доколку настаните зазеле поконфронтирачка рута. Во такво сценарио, оваа „претседателска заклетва“ што ја дал Јушченко може да се искористи за да се даде легитимитет на тврдењето дека тој, наместо неговиот ривал кој се обидел да го добие претседателството преку наводна измама, е вистински врховен командант. овластени да даваат наредби на воените и безбедносните агенции.
Во исто време, локалните функционери во источна и јужна Украина, упориштето на Виктор Јанукович, започнале серија акции кои алудирале на можноста за распад на Украина или вонуставна федерализација на земјата, доколку не се потврди победата на нивниот кандидат. Демонстрации на јавна поддршка за Јанукович биле одржани низ Источна Украина, а некои од неговите поддржувачи пристигнале во Киев. Во Киев, подржувачите на Јанукович биле далеку побројни од поддржувачите на Јушченко, чии редови постојано биле зголемени од новопристигнувања од многу региони на Украина. Обемот на демонстрациите во Киев бил без преседан. Според многу проценки, во некои денови тие извлекле до еден милион луѓе на улиците, во студено време.
Вкупно 18,4% од Украинците тврдат дека учествувале во Портокаловата револуција (ширум Украина).
Политички случувања
Иако Јушченко влегол во преговори со претседателот во заминување Леонид Кучма во обид за мирно решавање на ситуацијата, преговорите биле прекинати на 24 ноември 2004 година. Јанукович бил официјално потврден како победник од страна на Централната изборна комисија, која и самата наводно била вклучена во фалсификување на изборните резултати со задржување на информациите што ги добивал од локалните области и водење на паралелен нелегален компјутерски сервер за манипулирање со резултатите. Следното утро по издавањето на сертификатот, Јушченко разговарал со приврзаниците во Киев, барајќи од нив да започнат серија масовни протести, генерални штрајкови и седење со намера да ја осакатуваат владата и да ја принудат да го признае поразот.
Со оглед на заканата од нелегитимна влада да пристапи на власт, таборот на Јушченко го објавила создавањето на Комитетот за национален спас кој прогласил национален политички штрајк.
На 1 декември 2004 година, Врховната Рада усвоила резолуција со која остро ги осудила просепаратистичките и федерационите акции и изгласала недоверба во Кабинетот на министри на Украина, одлука што премиерот Јанукович одбил да ја признае. Според Уставот на Украина, гласањето за недоверба наложил оставка на владата, но парламентот немал средства да спроведе оставка без соработка на премиерот Јанукович и претседателот во заминување Кучма.
На 3 декември 2004 година, Врховниот суд на Украина конечно го пробил политичкиот ќорсокак. Судот одлучил дека поради обемот на изборниот фалсификат станало невозможно да се утврдат изборните резултати. Затоа, ги поништил официјалните резултати со кои Јанукович би добил претседателство. Како резолуција, судот наредил повторното гласање на вториот круг и тој да се одржи на 26 декември 2004 година Оваа одлука се сметала за победа на таборот на Јушченко, додека Јанукович и неговите поддржувачи се залагале за повторување на сите избори, а не само за вториот круг, како втора најдобра опција доколку на Јанукович не му била доделена претседателската функција. На 8 декември 2004 година, парламентот ги изменил законите за да обезбеди правна рамка за новиот круг на избори. Парламентот, исто така, ги одобрил измените на Уставот, спроведувајќи политичка реформа поддржана од претседателот во заминување Кучма како дел од политичкиот компромис меѓу актуелните власти и опозицијата.
Во ноември 2009 година Јанукович изјавил дека иако победата на изборите му била „одземена“, тој се откажал од оваа победа за да избегне крвопролевање. „Не сакав мајките да ги загубат своите деца, а жените своите сопрузи. ''Не сакав мртвите тела од Киев да течат по Днепар. Не сакав да ја преземам власта преку крвопролевање''.“
Прегласување на изборите
Прегласувањето на 26 декември било одржано под интензивен лупа од локални и меѓународни набљудувачи. Прелиминарните резултати, објавени од Централната изборна комисија на 18 декември, им дале на Јушченко и Јанукович 51,99% и 44,20% од вкупните гласови, што претставува промена во гласовите за +5,39% во однос на Јушченко и −5,27% од Јанукович соодветно во споредба со ноемвриската анкета. Тимот на Јанукович се обидел да направи жесток правен предизвик за изборните резултати користејќи ги и украинските судови и процедурите за жалби на Изборната комисија. Сепак, сите нивни жалби биле отфрлени како неосновани и од Врховниот суд на Украина и од Централната изборна комисија. На 10 јануари 2005 година Изборната комисија официјално го прогласил Јушченко за победник на претседателските избори при што конечните резултати паднале во рамките на 0,01% од прелиминарните. Оваа објава на Изборната комисија го отворила патот за инаугурацијата на Јушченко за претседател на Украина. Официјалната церемонија се одржала во зградата на Врховната Рада на 23 јануари 2005 година и била проследена со „јавна инаугурација“ на новоположениот претседател на Мајдан Незалежности (Плоштад на независноста) пред стотици илјади негови поддржувачи. Овој настан ја донела Украинската портокалова револуција до својот мирен крај.
Улогата на украинските разузнавачки и безбедносни агенции
Според една верзија на настаните што ја раскажува The New York Times, украинските безбедносни агенции одиграле необична улога во Портокаловата револуција, при што агенцијата наследник на КГБ во поранешната советска држава обезбедила квалификувана поддршка за политичката опозиција. Според извештајот, на 28 ноември 2004 година над 10.000 војници на МВС (Министерство за внатрешни работи) биле мобилизирани да ги задушат протестите на Плоштадот на независноста во Киев по наредба на нивниот командант, генерал-полковник. Сергеј Попков. СБУ (Службата за безбедност на Украина, наследник на КГБ во Украина) ги предупредила опозициските водачи на репресијата. Олександер Галака, шеф на ГУР (воено разузнавање) упатил повици за „спречување на крвопролевање“. Ген. Ихор Смешко (шеф на СБУ) и Виталиј Романченко (началник на воено контраразузнавање) тврделе дека го предупредиле Попков да ги повлече своите трупи, што тој и го направил, спречувајќи крвопролевање.
Покрај желбата да се избегне крвопролевање, написот на Њујорк Тајмс сугерира дека силовики, како што често се нарекуваат безбедносните службеници во земјите од поранешниот Советски Сојуз, биле мотивирани од лична аверзија кон можноста да мора да му служи на претседателот Јанукович, кој бил во младоста осуден за грабеж и напад и имал наводна поврзаност со корумпирани бизнисмени, особено ако со измама би се искачил на претседателската функција. Личните чувства на ген. Смешко кон Јанукович, исто така, можеби одиграле улога. Дополнителен доказ за популарноста на Јушченко и барем делумната поддршка меѓу службениците на СБУ покажува фактот дека неколку засрамувачки докази за изборна измама, вклучително и инкриминирачки снимки од прислушување од разговори меѓу кампањата на Јанукович и владини претставници кои разговарале за тоа како да се фалсификуваат изборите, биле доставени до логорот Јушченко. Овие разговори најверојатно биле снимени и доставени до опозицијата од симпатизери во Украинските безбедносни служби.
Според Абел Полезе, Кучма бил загрижен за својата репутација на Запад; поради недостаток на природни ресурси за финансирање на неговиот режим, тој морал да покаже посветеност на демократијата за да биде цел на финансиска помош од Западот.
Користење на Интернет
За време на демонстрациите, новото користење на Интернет во Украина (олеснето од страна на новински сајтови кои почнале да ги шират снимките од Кучма) бил составен дел од портокаловиот револуционерен процес. Дури се сугерирало дека Портокаловата револуција била првиот пример на масовен протест организиран преку Интернет. Аналитичарите веруваат дека Интернетот и мобилните телефони дозволиле да процветаат алтернативни медиуми кои не биле предмет на самоцензура или отворена контрола од страна на претседателот Кучма и неговите сојузници и продемократски активисти (како што е Пора!) биле во можност да користат мобилни телефони и Интернет за координирање на набљудувањето на изборите и масовните протести.
Уставни промени
Како дел од Портокаловата револуција, украинскиот устав бил променет за да се префрлат овластувањата од претседателството на парламентот. Ова била цената на Олександр Мороз за неговата одлучувачка улога во освојувањето на претседателската функција на Јушченко. И комунистите ги поддржале овие мерки. Тие стапиле на сила во 2006 година, за време на кои Партијата на регионите на Јанукович победиле на парламентарните избори, создавајќи коалициска влада со социјалистите и комунистите под негово водство. Како резултат на тоа, претседателот Виктор Јушченко морал да се справи со моќниот премиер Виктор Јанукович кој имал контрола врз многу важни ресори. Неговата премиерска функција завршила кон крајот на 2007 година, откако Јушченко успеал во неговиот повеќемесечен обид да го распушти парламентот. По изборите, партијата на Јанукович повторно била најголема, но партијата на Тимошенко завршила далеку пред онаа на Јушченко за второто место. Портокаловите партии освоиле многу тесно мнозинство, дозволувајќи нова влада под Тимошенко, но политичкиот пад на Јушченко продолжил со слабите резултати на претседателските избори во 2010 година.
На 1 октомври 2010 година, Уставниот суд на Украина ги поништил амандманите од 2004 година, сметајќи ги за неуставни.
Претседателски избори 2010
Окружниот управен суд во Киев забранил масовни акции на Мајдан Незалежности од 9 јануари 2010 година до 5 февруари 2010 година. Кабинетот на градоначалникот го побарал ова со цел да се избегнат „нестандардни ситуации“ за време на последиците од претседателските избори во 2010 година. Очигледно (особено) Партијата на регионите, Сеукраинската унија „Татковина“ и Свобода поднеле барање за дозвола за демонстрации таму. Актуелниот претседател Виктор Јушченко добил очајни 5,45 отсто од гласовите за време на изборите. „Украина е европска демократска земја“, изјавил Јушченко во некаква политичка волја на избирачкото место. „Тоа е слободна нација и слободни луѓе. Според него, ова било едно од големите достигнувања на Портокаловата револуција.
На претседателските избори во 2010 година, Виктор Јанукович бил прогласен за победник, што било означено од некои поддржувачи на Јанукович како „крај на овој портокаловиот кошмар“. Веднаш по неговиот избор Јанукович ветил дека „ќе ги расчисти остатоците од недоразбирањето и старите проблеми што се појавија во годините на портокаловата моќ“. Според влијателниот член на Партијата на регионите, Ринат Ахметов, идеалите на Портокаловата револуција победиле на изборите во 2010 година „Имавме фер и демократски независни избори. ''Целиот свет го препозна, а меѓународните набљудувачи ги потврдија неговите резултати. Затоа победија идеалите на Портокаловата револуција''“. Според Јулија Тимошенко, изборите во 2010 година биле пропуштена „шанса да се стане достоен член на европското семејство и да се стави крај на владеењето на олигархијата“.
Наследство
Претседателот Виктор Јушченко во 2005 година донел декрет дека 22 ноември (почетниот ден на Портокаловата револуција) ќе биде празник „Ден на слободата“. Овој датум бил преместен на 22 јануари (и споен со Денот на обединувањето) од страна на претседателот Виктор Јанукович кон крајот на декември 2011 година. Претседателот Јанукович изјавил дека го поместил „Денот на слободата“ поради „многубројните апели од јавноста“. [nb 2]
Директното местење на гласовите се намалило по претседателските избори во 2004 година. Ниту еден функционер вклучен во изборите во 2004 година кои ѝ претходел на Портокаловата револуција не бил осуден за изборна измама.