cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Космос-1318
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 3 ноември 1981 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6700 килограми. Космос-1318 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,5 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 67,1°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 344 км, а најмалото на 162.
Брежани
Брежани — село во Општина Дебрца, Охридско.
Географија и местоположба
Брежани се наоѓа на 25 километри воздушна линија од Охрид помеѓу планинските масиви Илинска Планина и Мазатар на надморска височина од 985 метри. Со магистралниот пат Охрид - Скопје се поврзува кај селото Ботун. Од Ботун патот врви низ селата Белчишта, Лешани и Велмеј. Се ноѓа на 6 км јужно од селото Велмеј. Од градот Охрид е оддалечено 32 километри. Сместено е во крајниот југоисточен дел на областа Дебрца вово горниот тек на Брежанска Река. Во долината на Брежанска Река се редат извор до извор, поради што народот вели дека Брежани има добра земја, здрава вода и убав свет. Илинска Планина источно од Брежани се поврзува со Плакенска Планина, при што тие претставуваат единствен планински венец кој се протега во меридијански правец север - југ. Кај Брежани се наоѓа преминот (превојот) помеѓу областите Дебрца и Железник (Демир Хисар), поради што во минатото на овој простор активно бил развиен сообраќајот.
Атарот на селото Брежани граничи со атарите на следните села: од север и североисток Велмеј и Големо Илино, од исток и југоисток Мало Илино, Базерник и Слоештица, од југ Плаќе, Речица и Куратица.
Поедини места во атарот на селото ги носат следните имиња: Селиште, Илинска Црква, Бигла, Јаоречка Црква, Рамни Газ, Влашко Село, Попова Нива, Старо Село, Папи, Речка, итн. Селото е со куќи од збиен тип и има 3 маала кои се делат по родовите Василевска или Долна, Белевска и Цветковска Маала.
Историја
Подрачјето на Брежани е населено уште во неолитот, за што сведочат остатоците од населба пронајдени во самото село.
Брежани е доста старо село. Најпрвин селото се наоѓало во месноста Селиште, 2 километри над селото, а за време на турското владеење селаните од тоа место пред околу 170 години го основале селото на денешната местоположба. Дел од жителите на тоа постаро село се населиле и во селото Велмеј. Во атарот на Брежани, постои и месноста Старо Село, на која селаните често ископувале и пронаоѓале остатоци од ѕидини и ќупови.
Брежани во Илинденското востание
Населението од Брежани активно учествувало во текот на Илинденското востание па поради тоа Турците го запалиле селото, и ги запалиле сите 98 куќи во селото, при што Стојан Степанов Десаноски, Стеван Петрев Миленкоски и Саве Совранов Терзијоски биле одведени во Дијарбекир, и не се вратиле. Како комити во четите на Смиле Војданов и Дејан Димитров, учествувале следните брежанци и брежанки: Стојан Ѓакоски, Танаско Ѓакоски, Алексо Десаноски, Стамена Димоска, Деспот Јанчески, Томе Кавтаноски, Сандре Кршароски, Стојан Лозаноски, Миладин Мирчески,           Миладин Наумоски, Недан Смилески, Паун Смилески, Ѓино Спасески, Ристо Станкоски, Стаменка Стеваноска,               Деспот Стојчески, Миладин Суклоски, Никодин Суклоски, Бимбил Трпчески, Никола Малинкоски, Ристо Љапчески и        Вељан Лозаноски.
Брежани од Балканските војни до НОБ
Во 1912 година Македонија потпаднала под Србија, при што немало разлика од турското ропство и новата окупација, поради тоа што биле големи противници на српските интереси, и што не се прифаќале за Срби од селото Брежани по предавство кое го извршил Ристо Попоски од Лешани, кај Манастирот „Си Свети“ од страна на српските власти биле убиени брежанците: Ристо Лапче, Димитрија Нејкоски и Вељан Лозаноски. А учителот Никола Јанев Малинкоски бил отруен од страна на српските власти. Во време на војните помеѓу Бугарија и Србија, во српската војска биле присилно мобилизирани доста брежанци, при што во војните како српски војници загинале: Божин Милошески, Павле Кадиоски, Ѓоргија Налески, Танаско Танаскоски, Војдин Тренески, Саве Салтироски, Трајче Канделески, Трајче Угриноски, Десан Десаноски, Бојко Степаноски, Војдин Танаскоски, Насто Османоски, Ѓино Лозаноски, Лозан Лозаноски и Танаско Апостолоски. Меѓу двете светски војни српските закони биле многу строги и спроведувани под посебни околности. Кога бил убиен кралот Александар во 1934 годима, биле забранети сите веселби на свадби, крштевки и други празници, а по наредба на командирот на жандармериската станица во Брежани била прогласена жалост со шест месеци. Ситер што биле забележани дека го рушат тој ред биле казнувани со тепање, тепање и затворање имало и за пеење комитски песни, така за такви песни бил малтретиран Танаско Ѓакоски кој бил илинденец.
Брежани во НОБ и потоа
Со нападот на Југославија, на шести април 1941 година, од страна на Германија, и нејзините сојузници Италија и Бугарија ја окупирале Македонија, при што Македонија отпрва била поделена помеѓу Бугарија и Германија. Единствено Брежани од цела Дебрца потпаднала под Бугарија, така што регулирала војници од Брежани да служат во Стара Загора, Самоков, Пловдив, Софија, Сливен, Сер, Драма, Кавала и на други места.
После завршувањето на војната во просторот на територијата на селото Брежани крстареа десеткувани балистички банди. Тие не можеа да најдат закрила кај мирното население во Брежани, па дење морале да се кријат по брежанските гори, а ноќе се појавувале и сееле страв, напаѓајки ги сточарските објекти во местата Слива и Јаорец. Жртва на нивната разбеснетост беше стариот седумдесет годишен брежанец Андон Трпески. Како одмазда за убиството на стариот Андон, брежанци фатиле еден балист по име Бајрам и го однеле во селото каде народот го каменувал. Како него завршиле и многу други балисти, а потоа почнал помирен живот.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Брежани имало 560 жители, сите Македонци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Брежани имало 640 жители, Македонци под врховенството на Бугарската егзархија.
Огромен број од жителите на Брежани се иселиле за што сведочи постојаниот и драстичен пад на бројот на населението на селото. Во 1961 година во Брежани живееле 547 жители, додека во 1994 само 56 жители, сите Македонци.
Според пописот од 2002 година, селото брои 31 жител, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 15 жители, од кои 11 Македонци и 4 лица без податоци.
Родови
Брежани е чисто македонско православно село, во кое живее староседелско население
Родови во Брежани се: Василевци (20 к.), Белевци (16 к.) и Цветковци (16 к.) сите родови се староседелски кои живееле во месноста Селиште, а во минатото сите родови имале многу поголем број на куќи од сегашниот, но се смалиле поради иселување. Во родот Белевци( старо име Трпчевци) го знаат следното родословие: Никола (жив на 50 г. во 1980) Мицко-Ристо-Србин-Стрезо основачот на родот, кој преминал од месноста Селиште во денешното село.
Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1948 година, родови во селото Брежани се:
Папа Силвериј
Силвериј (лат. Silverius PP.; ? - 2 декември 537) — римски папа од 8 јуни 536 до март 537. Бил во центарот на политичките случувања за време на нападите на Византијците на Италија, и повлекувањето на Варварите. По еден инцидент, по указ на царицата Теодора бил сменет и на негово место бил поставен Вегилиј, кој повеќе и се допаднал на Теодора. Се смета за покровител на островот Понца.
Брежани
Родови
Доселенички родови: Десановци (12 к.) и Цветковци (18 к.) доселени се од раселеното село Јаорец.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 1321 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 24 гласачи.
Иселеништво
Во поодамнешно време во ниското полско село Горно Средоречие се иселиле родовите Марковци, Миленковци и Божиноски. По Втората светска војна започнал масовен бран на иселувања при што околу 50 куќи се иселиле во Охрид, околу 40 куќи во селото Трновци во околината на Битола, 6 куќи во демирхисарското село Суво Дол и Битола.
Брежанци во Австралија во чест на празникот Св. Атанасиј Велики
Во Голден стар Ресепшон селското друштво „Брежани - Охридско“ секоја година го прославува големиот православен празник Свети Атанасиј Велики (Атанасовден). На игранката присуствуваат голем број иселеници од Брежани и многу други гости од охридскиот крај.
Според податоците од 1988 година иселеници од Брежани има во: Охрид (164 семејства), Трновци (36 семејства),     Австралија (20 семејства), Суводол (10 семејства), Битола (9 семејства), Скопје (7 семејства), Сопотница (5 семејства), Белград, Подмоље, Свето Тодори и во Прилеп (по 3 семејства), Велмеј и Ботун (по 2 семејства), а во Куприја (Србија), Шабац, Кавадарци, Дебар, Велгошти, Струмица, Сараево, Нови Сад, Црна Гора и во Бугарија (по 1 семејство).
Песна за Брежани
Под Илинска планина и Мазатар во Дебрца славна е Брежани колку се песни испеани а малку се зборови кажани Реф: Горе на брегот високо манастир внебо се издигнал Петар и Павел пресветли народот денес се насобрал Петровден да ни поможи Со молитва благослов побарав За здравје со среќа и берикет Во храмот свеќа запалив Петровден да ни поможит Брежанци да дојдат од печалба Со песни и ора сплотени Да славиме цел ден и векови Јаорец стада заблеале Водите бистри надошле Брежани мое најубаво Птиците вгора запеале.
Големиот раскол
Големиот раскол или Големата шизма (од гр. σχισμα, лат. schisma - раскол, одвојување, цепење, разделување), исто така познат како Источно-западен раскол е настанот што го поделил Халкидонското христијанство на католицизам и православие. Расколот помеѓу Рим и Цариград датира од 1054, кога папата Лав IX и патријархот Михаил I се разделуваат еден од друг во црквата.
Причини
Овој раскол е исход од еден долг период на разделувањето на двете цркви. Основната причина за разделувањето е борбата за врховна власт помеѓу римските папи и царевиградските патријарси. За разделувањето помогнале и веќе постојаните разлики помеѓу западната и источната црква во обредите и организацијата.
Примарните причини за расколот биле спорови околу папскиот авторитет - Папата тврдел дека имал авторитет над четирите источни патријарси, додека четирите источни патријарси тврделе дека приматот на Римскиот Патријарх е само почесен, и тој има авторитет само над западните христијани - и над вметнувањето на клаузулата филиокве во Никејскиот символ.
Исто така друга причина за разделувањето се гледа во културните разлики помеѓу истокот и западот. Теолозите чие потекло водело од западна Европа претежно се ориентирале кон правните црковно-религиозни прашања, додека источните теолози сметале дека основа за понатамошно развивање и усовршување на верата е филозофијата и решавање на нејзините прашања. Исто така, како друга причина се јавува и јазикот каде во источниот дел главно се употребува грчкиот јазик а додека во западниот латинскиот јазик.
Друга важна причина се разликите во религиозните сфаќања. Различностите се формирале во текот на повеќе векови. Во 589 година на соборот на шпанската црква во Толедо бил променет основниот постулат на христијанството - Символот на верата. Било утврдено дека Светиот Дух произлегувал од Отец и Син, кои се на еднакво рамниште т.е. рамноправни. Во 1014 година, папата Бенедикт VIII конечно ја утврдил таа идеја. Можеби и малку нејасна, но таа е една од причините за започнување на различијата помеѓу црквите. Во источната постулатот останал непроменет ( се признава само Бог. Отецот и светиот дух стојат до него).
Друга спорна точка помеѓу двете цркви е “чистилиштето“, каде според грчките теолози чистилиштето всушност не ни постои помеѓу рајот и пеколот.
Развивање
Во 1054 година се случило и конечното разделување на црквата. Во Цариград, патриjархот Михаил Керулариј се сомневал дека доколку императoрот Константин IX стане зависен од воениот сојуз со западот, тогаш црквата во Цариград ќе треба да се соочува со Рим. За да не дојде до тоа, тој започнува да ги нагрубува католичките прелати. Католичките обреди се наречени недостојни, а католичките цркви во Цариград се затворени.
Во Рим, папата Лав IX многу остро го осудува овој чин и затоа во Цариград го испраќа кардиналот Хумберт, кој кога пристигнал таму, ја пренел пораката од папата, а најмногу се спротивставувал за нерешеното прашање околу Светиот Дух. По тримесечно очекување на дијалог со патријархот, Хумберт издал була (папски документ) за протерување на Михаил од црквата. Но во тоа време папата само што починал, и самата була се покажала дека е невалидна. И покрај поддршката што пратеникот од Рим ја имал од царот, Михаил останал патријарх поради масовната поддршка на верниците.
По овој настан, дошло до постепено раздвојување на источната и западната црква. Периодично, односите се подобрувале и влошувале, но не постоел настан кој официјално би го означил раздвојувањето на црквите, се' до 4. крстоносна војна, кога крстоносците го нападнале Цариград и ја опустошиле Аја Софија.
Обиди за обединување
Другите обиди да се обединат двете цркви пропаднале; но неколку црковни заедници кои биле поврзани со Истокот ја промениле својата припадност, и тие сега се викаат унијатски цркви. Но, главно, источната и западната црква се одделни. Секоја од нив смета дека е "Единствената Света Вселенска и Апостолска Црква", имплицирајќи дека другата црква ја напуштила вистинската црква за време на расколот.
Делување и спор
Со распадот на црквата, католицизмот од своја страна придонел за создавање на еден конфесионален систем од страна на папитекој Православната црква не го прифаќа. Повеќе од папата го форсираат унијатството: така Пиј IX во енциклопедијата "Litterae ad Orientales" (1848), Лав XIII во "Praeclara Gratulationis" (1894), Пиј во "Rerum Orientalis" (1928) и "Lux veritas" (1931). Во декември 1854 година, папите Пиј IX, папа кој во 1864 година исто така ќе објави "Syllabus", прогласува без консултација на ниту еден собор, "Bulu Ineffabilis". Во 1894 година, папата Лав XIII повторно се вратил на унијатството и повторно го подновил апелот за враќање на апостолскиот римски престол, додека во 1950 година, во ноември папитеПиј ХII прогласил доклад за телесното воскресување на небото на Дева Марија (во апостолскиот устав „Munificentissimus“).
На вториот ватикански собор (концил), (окт. 1962 - дец. 1965) бил донесен нов доклад за црквата, "Lumen Gentium ", каде биле повторени сите одлуки донесени на Првиот ватикански концил , "Pastor aeternus", и тоа дека целите на наследниците на Свети Петар се видливи во главната цел на самата црква (бр. 18 и 25), како и декрет "Unitatis Redintegratio", во кој се изјавува дека единствена права црква е Римокатоличката црква, а другите се одвоени од апостолскиот римски престол и составуваат различни концентрични кругови.
Во јануари 1964 година папата Павле VI го посетил Ерусалим каде се сретнал со вселенскиот патријарх Атинагора I. Во есен истата година Православната црква решила да се започнат припреми за отворање на теолошки дијалог на “еднакви нози“ со Римокатоличката црква. До завршувањето на Вториот Ватикански концил во 1965 година во декември, папата Павле VI, во катедралата Свети Петар во Рим, а патријархот Атинагора во Патријаршиската катедрала во Истанбул, покренале скоро во исто време една “анатема“ која траела помеѓу двете цркви изминатите девет векови. Но, и двата поглавари на црквата се свесни дека овој гест не е доволен за да се направи разлика помеѓу самите цркви. Практично, разделеност сè уште постои.
Завод и музеј (Штип)
Завод за заштита на спомениците на културата и Народен музеј — музејска и конзерваторска установа во Штип, основана во 1950 година како установа на градот, за да во 1955 г. прерасне во Музеј на целиот штипски крај.
Заводот - Музеј поседува повеќе збирки и фондови од областа на археологијата, етнологијата, историјата, историјата на уметноста и современата македонска уметност и врши дејности од областа на заштитата на недвижни и движни споменици на културата, презентација, обработка и чување на музејски материјал и организација на ликовни изложби.
Тежиштето на активностите на Заводот - Музеј е насочено кон:
NGC 5216
NGC 5216 — елиптична галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5216 се споменува и како UGC 8528, MCG 11-17-4, CGCG 316-19, CGCG 317-2, VV 33, Arp 104, Keenan's system.
Откривање
Објектот е откриен на 19 март 1790 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5216 е од видот E3. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,5 m/лм2. NGC 5216 има привидни димензии од 1,8' х 1,2'.
Други поделби
Проучување на NGC 5216 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 47598. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 26; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4167. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1428.
Бисзе
Бисзе (Bissee) — општина во округот Рендсбург-Екернферде, во Шлезвиг-Холштајн, Германија.
Касарат (река)
Касарат е река во швајцарскиот кантон Тичино. Се издига во горниот дел на Вал Кола, на падините на Монте Газирола и преминот Сан Лусио. Се влева во езерото Лугано кај Лугано.
На својот пат низводно, реката тече низ долината Вал Кола пред да стигне до центарот на градот Лугано.
Историски гледано, долниот тек на реката Касарат ја формирало границата помеѓу заедниците Лугано (на запад) и Касарате (на исток), но и двете заедници сега се дел од градот.
Aureoboletus auriporus
Видот може да се јаде и може да се помеша со (исто така јадливиот) Xerocomus illudens.
Глобочица (Луковица)
Глобочица — археолошко наоѓалиште во тетовското село Луковица. Претставува средновековна некропола. Се наоѓа северно од селото, на падините на Сува Гора, каде на површината се распознаваат покривни плочи од гробови со насоченост запад-исток
Јездимир Богдански
Јездимир Богдански ( во Куманово — во Скопје,) — македонски политичар и општественик и претседател на претседателството на СР Македонија.
Потекнува од кумановско револуционерно семејство со богата традиција. На своите 11 години се приклучил во НОВ како партизански курир. Богдански бил во ресорот за внатрешни работи и полиција, каде што беше министер во две влади, бил и министер за здравство, член на Собранието на РМ и на Собранието на поранешна Југославија. Носител е на Партизанска споменица од 1941 година.
Починал 2007 година и закопан е на гробиштата во Куманово.
Скотсдејл (Аризона)
Географија
Скотсдејл е сместен во источниот дел на округот Марикопа и е поврзан со Феникс. Скотсдејл е познат како туристичко одредиште. На север се граничи со Кејв Крик, а на југ со Темпи.
Историја
Американските индијанци од племето Хохокам го населиле подрачјето на денешен Скотсдејл од 300 години п.н.е до 1400 година. Пред доаѓањето на Европејците во Скотсдејл живееле американски индијанци од племето Пима.
Збратимени градови
Скотсдеј има договор за пријателство и партнерство со следните градови:
Косоворотка
Косоворотка (руски: косоворо́тка), попознат на Запад како кошула Живаго, Руска селска кошула или Толстојска кошула (толстовка). Името потекнува од руската фраза косој ворот (косой ворот), што значи „искривена јака“. Ја носеле сите селани во Русија - мажи, жени и бебиња - во различни стилови за секој ден и празнични прилики.
Опис
Косоворотка е традиционална руска кошула, со долг ракав и со должина до средината на бутот. Кошулата не е закопчена до раб, туку има неколку копчиња на јаката (неврзана кога облеката ќе се повлече над главата на оној што ја носи), иако тие се поставени на едната страна (регионалните стилови варираат помеѓу лево и десно), наместо централно, како што е вообичаено со типична машка кошула на Запад од XX и XXI век. Страничниот процеп требало да ги спречи крстосни приврзоци што селаните ги носеле под кошулите да не паѓаат кога се наведнаа за време на активната физичка работа. Ако ја оставите откопчани, јаката се појавува искривена, што претставува име на облеката. Јаката и ракавите на косоворотка често биле украсени со традиционален везен украс.
Огромното мнозинство Руси биле селани, кои често работле наведнувајќи се кон земјата. Скоро сите носеле христијански крст, кој се сметал за строго знак за облека. Искривената јака на кошулата е дизајнирана така што спречува крстот да испадне од под кошулата. Оваа ограничена вознемиреност му дозволувала селанецот да биде попродуктивен.
Машката облека била носена лабава и не била навлечена во панталоните, туку наместо тоа, се ременувала или со конвенционален појас, јаже или вратоврска како јаже. Опашките на облеката висеа над пантолоните. Женските кошули биле навлечени во здолништето или се носеле под сарафанот, а линијата на копчињата на женските кошули имала тенденција да биде во средина, наместо да е настрана. Детските кошули честопати биле предолги за оние што ги носеле и претставувале единствено парче облека на мали момчиња и девојчиња во античко време. Општо поврзана со руски селани, косоворотката ја носеле селаните и жителите на градот од различни социјални категории во раниот 20 век, кога забрзано била раселена како секојдневна облека со поефикасна и помалку елаборирана облека по Болшевичката револуција во 1917 година. Облеката е позната и како толстовка, или толстојска кошула, бидејќи писателот Лав Толстој вообичаено носел една во неговите подоцнежни години. Од крајот на 20 век, косоворотките се појавуваат претежно како сувенири и како сценска облека на руски народни музички ансамбли, песни и танци.Косоворотката била носена од страна на Омар Шариф како Јуриј Живаго во филмот на Дејвид Посно Доктор Живаго 1965.
Старков Заб
Старков Заб — планински врв на Ниџе, во јужниот дел на Република Македонија. Тој е составен дел на планината Ниџе и неговата височина е 2.223 метри.
Местоположба и одлики
Старков Заб е планински врв висок 2.223 метри на главниот срт на протегање и на главното било на планината Ниџе, на самата македонско-грчка државна граница. Се наоѓа на 2,8 км западно од највисокиот врв Кајмакчалан, високо над долината на реката Коњарка во Мариово, југоисточно од Битола. Наоѓајќи се на самата линија на познатиот Солунски (Македонски) фронт, врвот Старков Заб бил сцена односно место на големо боиште на Солунскиот фронт во Првата светска војна, со голема артилериска битка во 1916 година. Од врвот се отвора прекрасна глетка кон Кајмакчалан на исток, шумовитата падина и долина во Мариово кон север, пространaта рамина на Сариѓол со Островското и Петерското Езеро на југ и Пелагонија кон запад. Особена природна забележителност е огромното пространство на природна зимзелена иглолисна шума на македонската падина на Ниџе, со што воедно таа е единствена македонска планина каде што мнозинството од шумската растителност е од зимзелените иглолисни дрјва - црн и бел бор меѓу кои и моликата и ела (60%). Главниот срт на Ниџе кој се спушта кон запад со истоимениот врв и превој Старков Гроб, а продолжува да се издигнува кон Кајмакчалан на исток бил дел и од делницата на трасата на Јужната македонска трансверзала (ЈМТ).
Исламот во Косово
Исламот во Косово има долговековна традиција која датира уште од османлиското освојување на Балканот, вклучувајќи го и Косово. Пред Косовската битка во 1389, целиот балкански регион беше христијанизиран и од западната и од источната римска империја. Од 1389 до 1912 година, Косово официјално беше предмет на муслиманската Отоманско Царство и како резултат било постигнато високо ниво на исламизација. Во текот на временскиот период по Втората светска војна, Косово беше управувано од страна на секуларните социјалистички органи на Социјалистичка Федеративна Република Југославија (СФРЈ). За време на овој период, Косоварите станале посекуларизирани. Денес, 96% од косовското население се од муслиманско семејно потекло, повеќето од кои се етнички Албанци. Исто така постојат и муслимани со словенски мајчин јазик кои се идентификуваат како Бошњаци и Горанци, како и Турци.
Историја
До шеснаесеттиот век степенот на исламизација во Косово бил минимален и главно ограничен на урбаните центри. Темпото на исламизација значително се зголеми во втората половина на шеснаесеттиот век, веројатно бидејќи нововерците на тој начин станале ослободени од џизија, данок за немуслиманите; даночното оптоварување имало тенденција да се зголемува како што отоманската власт станувала под закана од надворешните христијански сили. Во однос на католичките Албанци, Католичката црква била помалку моќна и понепривилегирана во рамките на Отоманското Царство од Српската православна црква (и со помал кадар); Бекташкиот ред на дервиши спровеле кампањи за преобраќање кои ги нагласувале сличностите помеѓу нивната верзија на исламот и христијанството (Бекташите пиеле вино и имале квази тринитарна доктрина). Феномен на "крипто-католицизам" се разви во косовското албанско општество, каде што голем број на луѓе официјално прешле во исламот, но ги следиле католичките обичаи приватно. Од 1703 година црковните декрети ја забраниле оваа практика и не прифатиле дека крипто-католиците би можеле да ги примат светите обреди. Во 1717 година, дамата Марија Вуртли Монтагу, сопругата на британскиот амбасадор на Високата порта напиша дека нејзината албанска придружба од Белград до Истанбул тврдела дека оди во џамија во петок и во црква во недела. Албанците во Косово кои живееле како муслимани се декларирале како католици (за да ја избегнат регрутацијата) сè до 1845 година.
Косовската војна
Бројни албански културни објекти во Косово биле уништени за време на Косовската војна (1998-1999), што претставувало воено злосторство кое ги прекршувало Хашките и Женевските конвенции. Од 498-те џамии во Косово кои биле во употреба, Меѓународниот кривичен суд за поранешна Југославија (ICTY) документирал дека 225 џамии претрпиле штета или уништување од страна на југословенската српска армија. Сè на сè, осумнаесетте месеци на југословенската српска противбунтовна кампања помеѓу 1998-1999 во Косово резултирала со 225 или третина од вкупно 600 џамии оштетени, вандализирани или уништени заедно со друга исламска архитектура за време на конфликтот. Суфиски домови (теќи), исламски теолошки училишта (медреси) и исламски библиотеки претрпиле штета или уништување, што резултирало со губење на ретки книги, ракописи и други збирки на литература. Архиви кои припаѓале на Исламската заедница на Косово со евиденција која опфаќала 500 години исто така биле уништени. За време на војната, исламското архитектонско наследство за југословенските српски паравоени и воени сили било симбол на албанското културно наследство со што уништувањето на несрпското архитектонско наследство била методична и планирана компонента на етничкото чистење во Косово. По војната, бран на одмаздувачки напади на десетици српски православни цркви од страна на муслимански Албанци резултирал со нивно оштетување или уништување. Овие напади ефикасно завршиле по шест недели, на крајот од август 1999 година, по жалбите од косовските политички водачи и муфтијата.
Организација
Од времето на Југославија, официјалната организација на муслиманите во Косово била Исламската заедница на Косово (алб: Bashkësia Islame e Legjislaturën), раководена од великиот муфтија, кој моментално е Наим Тернава. Бекташките теќиња се предмет на бекташкиот ред и во некои области финансирањето од Саудиска Арабија или други земји доведе до загриженост за можни вахабистички обиди да се влијае врз Косово и неговите општествени појави, иако ваквите влијанија ретко се забележливи.
Меѓурелигиски односи
Веќе долго време постојат контакти помеѓу Исламската заедница на Косово и Католичката црква на Косово и во 2011 година започнаа редовни состаноци на ниво на муфтиите и епископите и на Католичката црква и на Српската православна црква во Косово.
Политичко влијание
Додека поединечни политичари можат да бидат под влијание во однос на нивните ставови или одлуки од страна на исламски верувања, само една политичка партија - Партијата за правда (Алб: Partia e Drejtësisë) во својата партиска програма вклучува посветеност на традиционалните исламски вредности. Таа се залагаше во 2010 година за исламска верска настава во државните училишта за деца од семејства со муслиманска позадина, но ова беше одбиено од страна на косовсото Собрание. На парламентарните избори во Косово таа беше дел од изборната коалиција предводена од AKR (Алијансата за ново Косово) заедно со цврсто секуларни партии, веројатно поради многу малата веројатност да се достигне прагот за добивање на парламентарна репрезентација. AKR коалицијата беше на четвртото место на изборите со 7.29% од вкупните гласови. (Во изборите од 2001 година Косовската христијанска демократска партија, косовско-албански политички субјект, освои едно седиште во Собранието; нејзиното раководство вклучувало и луѓе со муслимански имиња).
Амигдалин
Амигдалинот е цијаноген гликозид изолиран од семето на бадемот. Освен бадемот, и некои други видови од родот Prunus содржат амигдалин како кајсијата (Prunus armeniaca).
Од 1950-те амигдалинот и неговата изменета форма летрил или витамин Б17 биле промовирани како лекови против рак. Меѓутоа, овие соединенија во никаква смисла не претставуваат витамини, а студиите покажале дека се неефективни во третманот на рак.
ХЕЦ Света Петка
Света Петка (позната и под името Матка 2) — акумулациска хидроцентрала на долниот тек на реката Треска, југозападно од Скопје, односно на истоименото езеро. Браната и хидроцентралата „Света Петка“ се наоѓаат на реката Треска. Централата е сместена помеѓу поголемата ХЕЦ Козјак и помалата ХЕЦ Матка, со што се заокружил хидросистемот „Козјак-Матка“ и целосно се искористил хидропотенцијалот на реката Треска.
Хидроцентралата била пуштена во употреба на 1 август 2012 година со моќност од 36,4 мегавати.
Именување
Централата го носи името „Света Петка“, сместена во непосредна близина и на истоименото село.
Покрај официјалното име, поради тоа што е сместена зад најстарата брана „Матка“ и е многу подоцна изградена, оваа хидроцентрала многу често е именувана како „Матка 2“.
Градба
Хидроцентралата е поставена на реката Треска, поставена во суров и непристапен терен. Воедно, ограниченоста на теренот барале примена на сложени организациски и градежни техники. Главен изведувач на проектот било словенечкото претпријатие „Рико“, додека подизведувачи биле македонските градежни претпријатија Бетон и Гранит.
Првите градежни зафати за централата започнале во февруари 2004 година, кога претпријатијата „Маврово инженеринг“ и „Бетон“ го пробија пристапниот пат и ги изградија опточниот тунел и преливната шахта. Според првичните планови, централата требало да биде завршена уште во 2009 година. Словенечкиот Рико започнал со својот дел од работите во јуни 2006 година, но оттогаш изградбата била проследена со многубројни проблеми и застои.
Јупитер LV
Јупитер LV , порано познат како S/2003 J 18, е природен сателит на Јупитер. Откриен е од тим астрономи предводени од Брет Џеј Гладман во 2003 година ..
ХЕЦ Света Петка
Градба
Градбата на хидроцентралата започнала во 2006 година и траела шест години. Со пробна работа хидроцентралата била пуштена во употреба во 2012 година. Градбата на целокупниот зафат вредел 75 милиони евра. Официјалниот почеток со работа на централата бил на 1 август 2012 година. Централата била отворена во присуство на тогашните Никола Груевски и Влатко Чингоски, премиер и генерален директор на Електрани на Македонија, соодветно.
Јупитер LV
Јупитер LV е со пречник од околу 2 километри и кружи околу Јупитер на просечна оддалеченост од 20,220 Gm за 587,38 дена, со наклонетост од 146° во однос на еклиптиката (148 ° до екваторот на Јупитер), во ретроградна насока и со ексцентричност од 0,1048.
ХЕЦ Света Петка
Финансирање
Доцнењето на градбата, ЕЛЕМ го платил со финансиски пенали кон словенечкиот изведувач Рико во висина од 10 милиони евра, поради што вкупните трошоци за електраната се искачиле на 75 милиони евра. Иако и словенечката компанија требало да му плати отштета на ЕЛЕМ според одлуката на тројца арбитри од Комисијата за разрешување спорови, по пребивањето на отштетите, ЕЛЕМ останало да му доплати на Рико, дополнителни 10 милиони евра.
Јупитер LV
Припаѓа на групата Ананке, ретроградни неправилни месечини кои кружат околу Јупитер помеѓу 22,8 и 24,1 Gm, при наклонетост од приближно 150-155°.
Месечината била изгубена по нејзиното откривање во 2003 година. Повторно откриена е во 2017 година кога и била именувана ознака таа година.
ХЕЦ Света Петка
Електрана
Хидроцентралата имала инсталирана моќност од 36,4 мегавати со годишно проектирано производство од 43 гигават-часови. Според некои проценки, ова би било доволно за снабдување на 40.000 граѓани.
Централата е целосно автоматизирана, со што нејзината работа се набљудува далечински.
Функција
Со отворањето на хидроцентралата „Света Петка“ се заокружил подсистемот „Козјак-Матка“ на повеќенаменскиот хидросистем „Скопско Поле“, кој има основна намена да го искористува хидропотенцијалот на истечните води на ХЕЦ Козјак и локалните води од сливот на реката Треска. Покрај ова, акумулацијата треба да овозможи постојано пререгулирање на дневните истечни води на ХЕЦ Козјак, со што централата ќе има функција на проточна хидроцентрала меѓу постојните ХЕЦ Козјак и ХЕЦ Матка.
Воедно, со изградбата на централата, целосно се искористил хидропотенцијалот на реката Треска.
Црква
Во непосредна близина на браната е изграден параклис посветен на Света Петка.
Космос-1319
Космос-1319 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 13 ноември 1981 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6300 килограми. Космос-1319 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 92,1 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 70,3°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 414 км, а најмалото на 347.
Махатир Мохамад
Се родил и израснал во градот Алор Стар во Кедах. Махатир се школувал и станал доктор по медицина. Меѓутоа започнал да се занимава со политика и бил активен деец на Обединетата малајска национална организација (ОМНО), најголемата малезиска политичка партија. Во 1964 година влегол во парламентот, но дошол во судир со тогашниот премиер Тунку Абдул Рахман и бил исклучен од ОМНО. По оставката на Тунку Абдул Рахман се вратил во ОМНО и парламентот, а подоцна влегол во владата. Во 1976 година бил назначен за заменик премиер, а во 1981 година, по оставката на Хусеин Он, бил инаугуриран во премиер.
За време на неговиот премиерски мандат, Малезија започнала брза модернизација и економски развој на Малезија, а неговата влада иницирала серија на храбри инфраструктурни проекти. Махатир бил доминантна политичка фигура, освојувајќи пет последователни политички избори и наметнувајќи се над своите соперници за водство на ОМНО. Сепак, неговата акумулација на власта била на сметка на независното судство, традиционалните сили и привилегиите на кралските семејство во Малезија. Мохамад врз основа на контроверзниот Закон за внатрешна безбедност ги ограничил политичките активности на нерелигиозните личности (кои според погледите на Махатир Мохамад не биле погодни за политичка дејност во една исламска Малезија) и политичките противници, вклучувајќи го и неговиот поранешен заменик премиер, Анвар Ибрахим. Тој се залагал за ограничување на граѓанските слободи и бил антагонистички насочен против дипломатските и економските интереси на САД, Велика Британија и Австралија, поради што Малезија била во лоши односи со овие држави. Како премиер, тој бил поборник за развој на третиот свет и презел разни меѓународни активности, како што е поддршка за антиапартхејдското движењето во Јужна Африка како и промовирање на интересите на Бошњаците во 90-тите години на 20 век за време на Босанската војна.
Махатир Мохамад по повлекувањето од премиерската функција останал политички активен, ја критикувал политиката на својот наследник Абдула Бадави и го поддржал неговиот заменик Наџиб Разак. Познат е по својата критика на западните држави, западната цивилизација и нејзините вредности. По пензионирањето од функцијата премиер на Малезија, Махатир сè уште се смета за еден од највлијателните водачи во Источна Азија, земјите во развој и Движењето на неврзаните земји.
Потекло
Махатир Мохамад е роден на 10 јули 1925 година во Алор Стар, главниот град на државата Кедах, тогаш Британска Малаја. Неговиот татко, Мохамад има мешано малајско - индиско потекло, а неговата мајка Ван Темпаван била Малајка.
Делумното немалајското потекло на Мохамад е одлика на шесте малезиски премиери, меѓутоа тој од нив се разликува бидејќи не потекнувал од истакнато верско, аристократско или политичко семејство.
Неговиот татко бил директор на училиште, а поради нискиот социо-економски статус, неговите ќерки не биле во можност да се запишат во средно училиште. Неговата мајка имала далечни врски со членовите на кралското семејство од Кедах.
Неговите родители имале претходни брака, а од нив Махатир имал шест полубраќа и сестри, а од бракот на неговите родители имал двајца браќа и две сестри.
Школување и докторска кариера
Махатир Мохамад бил вреден ученик. Неговиот татко му наметнал дисциплина и мотивација за учење и оттука тој покажувал мал интерес кон спортот. Поради своите способности бил примен во селективниот англиски колеџ, каде што го усовршил својот англиски јазик, кој започнал да го изучува во основното училиште.
По затворањето на училиштето од страна на Јапонците во текот на нивната окупација на Малаја за време на Втората светска војна, Мохамад започнал мал бизнис, најпрво продавал кафе, а подоцна и други закуски.
По војната, го завршил средното училиште со високи оценки и се запишал на Колеџот за медицина - крал Едвард VII во Сингапур (денес дел од Националниот универзитет на Сингапур). Во колеџoт, ја запознал својата идна сопруга, Сити Хасмах Мохамад Али, негова колешка по медицина. По дипломирањето и пред бракот со Сити Хасмах во 1956 година, работел како лекар во државна служба. Mеѓутоа, следната година се вратил во родниот град Алор Стар и отворил приватна пракса, каде што бил првиот градски малајски лекар. Таму,изградил голема куќа и инвестирал во различни бизниси, меѓу другото вработил Кинез како возач на неговиот Понтијак Каталина, наспроти то ашто повеќето шофери во тоа време биле Малајци. Во 1957 година, Махатир Мохамад и Сити Хасмах го добиле своето прво дете - Марина, а во следните 28 години тие зачнале уште три деца, а уште три посвоиле.
Први чекори
Махатир Мохамад со политичка активност започнал да се занимава кон крајот на јапонската окупација на Малаја, а подоцна учествувал во протестите против доделување на државјанство на немалезијците во Малајската Унија. Додека се школувал во Сингапур, учествувал во дејност за афирмација на Малезијците при медицинскиот колеџ. Во овој период, Махатир објавил статии под псевдонимот "C.H.E. Det" во The Straits Times и во еден студенски весник, а во нив ги промовирал малајските права и побарал враќање на малајскиот како службен јазик.
На следните парламентарни избори во 1969 година, Махатир бил поразен од Јусуф Рава од Панмалезиската Исламска Партија и не влегол во парламентот. Во голема мера политичкиот поразот на Махатир се должел на кинеските гласачи кои ја откажале својата поддршка за ОМНО и гласале за претставниците на исламската партија. По изборите, главно политичко прашање било односите помеѓу Малезиците и Кинезите.
Малајска дилема
Махатир се повлекол од активна политичка дејност, меѓутоа во 1970 година ја напишал и објавил својата прва книга под наслов Малајска дилема (The Malay Dilemma), која во многу аспекти е контроверзна. Во неа, Махатир ја анализира историјата и политиката на Малезија (врз расна основа) и поставил неколку принципи:
Во книгата, Махатир тврди дека треба да се постигне баланс во политиките на Малезија, односно да не се дозволи во економијата да доминираат Кинезите, а од друга страна Малезиците да бидат изложени на релативна конкуренција која ќе им овозможи со текот на времето да се ослободат од некои свои негативни одлики како што е избегнувањето на напорната работа, а истовремено да се создадат нови вредности, Малезиците да "ја ценат реалната вредност на парите и сопственоста".
Махатир во својата книга ја продолжил критика против владеењето на Абдул Рахман и таа набргу била забранета. Забраната била укината во 1981 година кога Махатир ја извршувал премиерската функција. Авторите Р. С. Милн и Дајана К. Маузи тврдат дека немилосрдните напади на Махатир врз владата на Абдул Рахман биле главната причина за неговото пропаѓање и последователната оставка во 1970 година.
Министер за образование
Во 1970 година, Абдул Рахман поднел оставка од премиерската функција и бил заменет од Абдул Разак Хусеин. Новиот премиер го охрабрил Махатир да се врати во ОМНО и во 1973 година го именувал за сенатор. Во 1973 година, Махатир се вратил во Врховниот совет на ОМНО, а во 1974 година бил поставен за министер за образование во владата на Разак. Исто така се вратил и во Претставничкиот дом, по изборите од 1974 година кога бил избран за претставник на Кедах.
Една од неговите први мерки како министер за образование била воведување на поголема владина контрола врз универзитети во Малезија и покрај силното противење од академската заедница. Махатир ја ограничил политичката активност во универзитетските кампуси и вршел притисок врз студентите и академиците кои биле политички активни, а од друга страна доделувал стипендии за студентите кои не биле политички активни.
Борба за сукцесија
Во 1975 година, Махатир се кандидирал за едно од трите потпретседателски места во ОМНО. Натпреварот за потпретседателските места всушност биле борба за сукцесија на водството во партијата, помеѓу Разак и неговиот заменик, Хусеин Он, чие здравје било лошо. Секој предложен кандидат на Разак бил избран: Гафар Баба, Тенгу Разалеиг Хамзах и Махатир.
Следната година, Разак починал и бил заменет од Хусеин Он. Новиот премиер требало да го избере својот населедник за заменик-премиерската функција помеѓу тројцата потпретседатели на ОМНО, а во игра бил амбициозниот министер Газали Шафие. Сите соперници на Махатир имале политички слабости: Газали немал поддршка од членовите на ОМНО, Гафар немал високо обаразование и не го познавал доволно англискиот јазик, Разалеиг бил млад и неискусен. Меѓутоа, одлуката на Хусеин Он не била лесна.
Хусеин и Махатир не биле блиски сојузници, а Хусеин знаел дека изборот на Махатир Мохамад би предизвикал незадоволсто кај Абдул Рахман, кој сè уште бил жив и бил почитуван како татко на независна Малезија. По шест недели на неодлучност, Махатир бил назначен за заменик на Хусеин, односно наследник на премиерската функција.
Заменик премиер
Како зменик премиер, Махатир спроведувал политика за развој на тешката индустрија, ја создал владината корпорација The Heavy Industries Corporation of Malaysia Berhad која имала задача да инвестира во долгорочен развој на домашните производствените сектори, како што се малезиската автомобилската индустрија. Голем дел од своето министерување го минал во промовирање на Малезија во светот. Меѓутоа, Махатир не бил влијателен заменик премиер. Хусеин бил претпазлив и ги отфрлил предлозите на Махатир. Односот помеѓу малезискиот премиер и Махатир бил на дистанца, а од друга страна најдоверливи советници на премиерот станале Газали и Разалеиг, кој честопати го заобиколувале Махатир и дирекно комуницирале се малезискиот премиер. Во 1981 година, Хусеин Он се повлекол од премиерската функција поради лошото здравеј и бил населен од Махатир кој не се соочил со опозиција и ја добил поддршката од Хусеин.
Рани години (1981-1987)
Во првите две години од својот премиерски мандат, Махатир водел претпазлива политика и го консолидирал своето водство во ОМНО со победата на изборите одржани во 1982 година. Во 1983 година, Махатир ја започнал првата битка, од низата битки, против малезиските кралски семејства. Во текот на својата премиерска дејност имал тешка резерва кон двата султана Идрис Шах II од Перак и контроверзниот Искандар од Јохор, кој неколку години порано бил осуден за убиство од невнимание. Двајцата султани биле активни владетели во своите држави.
Махатир се обидел превентивно да ја ограничи моќта на Јанг ди Пертуан Агонг (на јавански: يڠ د-ڤرتوان اڬوڠ; крал, врховен водач и слично) и неговото мешање во работите на централната малезиска влада. Позицијата Агонг е вртечка на која се менуваат еден по друг малезиските султани. Махатир доставил измени на уставот со кој требало да се намали влијанието на султаните во управувањето на државата, а меѓу другото требало да му се одземе правото на агонготот да објавува вонредна состојба, а тоа право требало да му припадне на малезискиот премиер. Тогашниот агонг Ахмад Шах од Паханг начално дал согласност за измените на уставот, меѓутоа подоцна го сменил својот став и одбил да ги прифати и потврди веќе изгласаните измени во двата дома на малезискиот парламент. Измените на уставот се нашле во ќороскак, а мелезиските султани одбивале каков било компромис со малезиската влада, а на нивна страна биле дел од малезиското население, конзервативните политичари во владечаката партија и кинеското малцинство. За да ги протурка измените на уставот, Махатир и неговите приврзаници организирале масовни демонстрации на улиците за да извршат притисок. По петмесечната политичка криза, бил постигнат компромис помеѓу Махатир и султаните. Агонготот го задржал правото да објавува вонредна состојба, меѓутоа ако одбиел да даде согласност за било кој закон, истоиот тој закон се враќал во парламентот со што се заобиколувало ветото на Агонготот.