Научно_знаење
4.Научна теорија
Секако дека откривањето на меѓусебните брски на појавите е клучната точка на сознанието, но во склоп на широка детерминистичка структура, во која тие добиваат своја смисла. Создавањето на тие целини во рамки на сеопшто единствената стварност ја сочинуваат научната теорија, која се однесува на предметната стварност, или вид на појавата. Теоријата опфаќа повеќе видови на појавите, односно закони кои се однесуваат на неа. Во основа науката тежнее, во сознајниот процес да ги интегрира сите теории во единствен систем на знаења. Зборот теорија доаѓа од грчкиот збор theoria, кој означува, расправа за суштината на некој работи. Затоа теоријата во начна смисла претставува дебата за природните појави, кои се засноваат на утврдени законитост. Секако дека само логиката и праксата, со потврдени законитости влегуваат во нејзиниот состав, што значи дека претставува воопштено искуство, но во почист вид, за разлика од законите. Тежиштето на теоријата е во објаснувањето на појавите, за разлика од законите кој повеќе се занимаваат со врските меѓу појавите. Законите ги објаснуваат појавите, но не во потполност, бидејќи се однесуваат на мал број врски. Дури кога ќе се согледаат многубројните врски-закони, тогаш може да се каже што е некоја појава. Внатрешните својства на појавите се во директен однос со целината на стварноста во која настанува нивната суштина. Теоријата, претставува збир систематски, поврзани, искуствени ставови, најчесто закони, кои ја објаснуваат суштината на појавата и се однесува на целината или дел на предметот на стварноста(вид на појава). Законите се најважниот дел од теоријата, но не и единствени, што јасно се гледа во структурата, односно составот на научната теорија. •	===Состав на научната теорија=== По состав научната теорија се состои од логичка и предметна содржина. Логичката содржина ја сочинуваат формални, а предметната, квалитативни елементи. Логичкиот состав подразбира: јазик на теоријата и конотација на поимите и ставовите. Јазикот на теоријата или т.н. речник е симболична форма, која само го означува предметот, а не го открива. Симболичкиот израз на теоријата мора да биде крајно прецизен, бидејќи само таквата теорија има теориска смисла. Јазикот мора да биде економичен и со што помалку симболи да се поврзат и изразат законите. Конотацијата на поимите и ставовите зависи од развиеноста на теоријата. Познато е дека не се сите теории на ист степен на развиеност; во својот чист вид тие се состојат од: постулати, аксиоми, принципи, категорија, теореми, закони. Основните елементи (од постулати до категорија) ја градат теоремата, а овие се поврзуваат со теоријата заедно со законите. Така се добиваат низа теории, кои ја одразуваат конотацијата на ставовите. Тие се разликуваат од исказите кои претставуваат поими. Всушност, вистинскиот сосстав на теоријата ја социнува збир на теореми и закони. Поврзување со други закони, законите во теоријата доживувааат своја трансформација. Предметниот состав се однесува на реалноста и на искуството, односно има два свои видови. Во прво се покажува дека структурата на теоријата мора да одговара на структурата на реалноста, предметот или објектот, односно збир на појави. Друг вид на структура на теоријата се изразува со искуственоста, односно, како и секое научно знаење, и таа е упатена директно или индиректно на искуството. Индиректна насоченост се врши преку поимите, од постулати до теореми и закони, во кои е сублимирано искуството, додека директната на самите истражувања. Помеѓу многуте општи ставови, а најчесто закони, постои искуствена празнина, тоа е исто така неопходно нивно дополнување со непосрено истражувачко искуство, кое може да се јави и како збир на резултати, кој науката не успеала да ги воопшти и како збир на хипотези, недокажани ставови засновани на податоците. Често првото искуство е општа база на науката и поради него доаѓа до недоразбирање, бидејќи лаиците од научната теорија оцекуваат само вистина, а станува збор дека таа е секогаш во фаза на изградување и дека повеќе има базно, отколку финално знаење. За теоријата важно е дека базните и финалните знаења немаат хаотичен однос, туку дека се средени, систематизирани и поврзани, што им дава особина на научно знаење. Врз основа на ова може да се формира заклучок дека теоријата е систематски среден склоп на логичко-предметни елементи, започнувајќи од постулатите, до законите, кој вклучува и хипотетска содржина. •	===Улогата на научната теорија=== Научната теориа има четири научни функции: 1. Логичка (го поврзува научниот апарат и законите во целина). Во однос на законите, теоријата ги коментира, поврзува и толкува. Расправата подразбира примена на закони на конкретни услови, интеграцијата вклучува утврдување на распоредот на зависности, а поврзувањето се однесува на објаснување на самите закони. По својата логичка функција, теоријата всушност претставува не само систематизација туку и придонес на вистинитост на научните закони. 2. Искуствена функција на теоријата, вклучува проверка на научните закони, со т.н. интерпретација, но исто така придонесува за појаснување на искуството во однос на потврдното знаење. 3. Евристичка функција на теоријата се однесува на добивање на нови закони. Без претпоставување на теорија, не би било можно да очекувате дека и понатаму ќе се стекнува научно знаење, односно научната теорија претставува клуч за понатамошни истражувања. 4. Уталитарна функција на теоријата, означува нејзина корисна примена во праксата. Теоријата не зависи непосредно од останатите човечки активности, но тие зависат ос неа, и тоа од причина која лежи во самата природа на теоријата. Теоријата се занимава со суштината на појавата на посреден начин (непосредно тоа го прават законите), поврзувајќи ги законите во целина. Постои можност за предвидување на појавите, кое е можно само врз основа на теоријата, бидејќи појавата е објаснета само ако е откриена нејзината севкупна зависност, односно поврзаност со целината на реалноста. Предвидувањето е од капитално значење за човечката пракса, бидејќи врз основа на неа можат да се предупредат негативните, а да создадете позитивни последици на јавување и случување на појавите.