Калистрат_Зографски
Монашки живот
Имајќи порив и вокација да прими монашки потстриг, Крстан, заедно со неколку други млади стружани, ја донел одлуката да ја остави Струга и да замине на Света Гора Атонска. И тоа се случило. Заедно со уште четворица стружани, младенци од неговата генерација, заминале на Света Гора и влегле во составот на зографското монашко братство. Не се знае точната година на нивното заминување, но судејќи според податоците во два документа од ова историско раздобје, Ракописната псалтика од Лазарополе, од 1862 година во која Калистрат е потпишан како Крстан Санџаковиќ, како и ''Записот од летописната книга на манастирот Св. Наум'' во Охрид, може да се претпостави дека тоа се случило помеѓу 1862 и 1865 година. "„Ќе раскажеме еден настан. Еден полнолетен младич од паланката Струга (ако не се лажам) отприлика околу 1865 година, приближно кон празникот Велигден заедно со некои слични младичи, истомисленици, благочестиви и желни на Бога да се посветат, одлучиле да заминат за Света Гора и таму да се замонашат. И тајно без знаење на нивните родители и родбини, поминале одовде и за Атос заминаа. Самотниот живот на искушеник го минал во Царскиот манастир, кој Свети Зограф се викаше. Се разбира, бидејќи се залагал и со труд се истакнувал, унапреден бил во свештенички чин. Понатаму удостоен бил и со титулата архимандрит и добил име Калистрат. Значи тој истиот, по долги години, откако го напуштил неговиот крај, посакал повторно да ја види својата татковина, мајката и најблискиот род, а потоа на своето покајание да се врати. Пристигнал во Струга. Но не мала желба имал и нашиот манастир (Св. Наум) да го посети, и така пристигна во придружба на некој јеромонах по име Теодор, а со него мајка му и уште некои други свои сограѓани, на ден 28 јули 1890, со чун директно од Струга. Стигнаа негде околу пладне и беа дочекани и нагостени како што доликува... Во сабота приквечер приложија покровци за свети сасуди (дискос и путир) и некои други вредни подароци, кои многу значат и еден пар стари нараквици (што свештенослужителите, на обете раце ги затегнуваат ракавите). При заминувањето, на 30-ти истиот месец, оставија паричен дар – еден дваесеттофранк. Нив ги пратеше и старешината (прота) од Струга г. Јаким Н. Деребан“."Таму тој се ставил под раководство на учениот и бележит исихаст и подвижник Натанаил од Сирија. На Света Гора Атонска, Калистрат, од него одлично познаваното црковно пеење, го развил до совршенство. Младиот јероѓакон Калистрат Зографски се развил во крупен музиколог, композитор и пцалт. Поради неговиот исклучителен пеачки израз стекнал репутација на уникатен зографски пцалт, додека поради неговиот смирен, зеркателен и аскетски живот - станал еден од омилените духовници на неговото време. Отецот Стефан Санџакоски раскажува дека, за време на една своја посета на Рилскиот манастир, чул дека еден од најталентираните ученици монахот Козма, толку силно го возљубил својот учител Калистрат, поради сите прекрасни одлики што ја краселе неговата личност, поради што, при секое спомнување на името на својот славен учител, своето кажување за него го проследувал низ солзи. Меѓу денешните жители на Зографскиот манастир сè уште се живи спомените за Архимандритот Калистрат. Музикологот Димитри Кумбароски, раскажува дека, за време на неговиот студиски престој во Софија, Бугарија, се сретнал со жители на манастирот Зограф кои, со љубов му раскажале две анегдоти во врска со нивниот сакан игуман: "„Поради неговиот пеачки талент, светогорците го нарекувале „славеј на Богородичниот перивој“, па така соборните чествувања на големите празници биле незамисливи без дедо Калистрат на клиросот. На едно сеноќно бдение во Протатонот се собрале највештите светогорски пцалти. Еден од нив, бил обземен од погрешна ревност, поради што му завидувал на Калистрат за небоземното славење на Бог Троица во Единица. Затоа решил да го збуни така што му задал висока интонација. Но дедо Калистрат незаприметно го отпеал напевот уште помелозвучно од претходно. На тој начин, завидливиот и ѕлонамерен пцалт бил посрамен“."и уште,"„Архимандритот Калистрат се прочул не само поради неговиот моќен глас, но и поради неговата светост. Поради тоа еден од собраќата посакал да му наштети така што, во една прилика, му подметнал лоша храна. Но, архимандритот смирено ја прекрстил храната и ништо не му се случиле“." Во манастирот Зограф ги создал: музичкото училиште и преведувачкото, калиграфско-препишувачко училиште. Својата грижа кон родниот крај, Калистрат ја покажувал не само преку молитвите што ги принесувал пред Престолот Божји во манастирот Зограф, туку и со тоа што во повеќе наврати, ги помагал стружани материјално. За неговото доброчинителство сведочи и написот од 6 мај 1891 година, во Летописната книга на Соборниот храм „Св. Георгиј Попедоносец“ во Струга:  "„Архимандритот јеромонах Калистрат атонозографски, родом од Струга, подари два Свети потири и два Дискоси за сите принадлежности од чисто сребро, едно рало одежди свештенически за през Великите пости и Покровци шест рала за Светите тајни; една Плаштеница, един Крст за на Света трапеза, един за Водосвјат, едно многуцено Евангелие позлатено, едно помалко Евенгелие сребрено, една завеса, два шандана од дрво за на Света трапеза и друга от туч, един Службеник и два помалки, един Велики требник, един Триод, един Цветен триод, една Икона на светите просветители светаго Кирила и Методија, една Служба на светаго Климента, един Службеник на светаго чудотворца Наума Охридскаго, и една Служба на светаго Иоана Владимира преведени од грцки на славјански език од негово Всепреподобие и три чаршафи за Света трапеза и многу други црковни украшенија, многаја лета…“"Неговата благороднoст и беспоштедност во доброчинителството е посведочена и во Предговорот на Зборникот Псалтикиска литургија од бугарскиот музиколог Манасиј поп Тодоров. Заблагодарувајќи им се на сите оние коишто материјално го помагаат издавањето на неговата книга, Манасиј со посебна восхитеност говори за писмото на браќата од Светото Зографско семејство, со коешто тие „...ја поддржуваат благородната иницијатива ... за остварување на тоа свето дело...“ и се одзиваат на неговата молба, испраќајќи му пет турски лири. „А тоа го прават, (истовремено) кога и самите браќа издаваат псалтикиски книги! Навистина, каква висока благородна, вистинска христијанска постапка!“, - воодушевено воскликнува Манасиј поп Тодоров во предговорот кон својата книга Псалтикиска литургија (издадена во Софија, 1905 година).