Рак_(болест)
Историја
Хипократ (460 г. п.н.е – 370 г. п.н.е) опишал неколку видови на рак, нарекувајќи ги, меѓу другите, со грчиот збор „карцинос“ (рак или речен рак). Името доаѓа од изгледот на пресекот на цврст малигнен тумор, со „вените раширени на сите страни исто како нозете на животното, на ракот, и оттаму неговото име“. Бидејќи било против грчката традиција да се отвора телото, Хипократ ги опишувал и цртал само оние видливи тумори на кожата, носот и градите. Лекувањето се засновало врз теоријата за четирите телесни течности (црна и жолта жолчна течност, крв и слуз). Според овие течности, лекувањето се состоело од начин на исхрана, испуштање на крв, и/или лаксативи. Низ вековите, било откриено дека ракот може да се појави каде било во телото, но лекувањето засновано врз теоријата за четирите телесни течности останала популарна сè до 19 век, кога биле откриени клетките. Целс (Келсос, 25 г. п.н.е- 50 г. од н.е.) го превел „карцинос“ во латинскиот „канцер“ со истото значење- рак. Гален (втор век од н.е.) почнал доброќудните тумори да ги вика „онкос“, според грчкиот збор за отекување, а хипократовиот „карцинос“ го користел за злоќудните тумори. Подоцна ја додал и наставката „-ом“, грчки збор за отекување, добивајќи го името „карцином“. Најстариот познат опис на хируршко лекување на ракот е откриено во Египет и датира 1600 години пред нашата ера. На папирус се опишани 8 случаи на чиреви на градите кои биле лекувани со каутеризација, со алатка наречена „огнена дупчалка“. Натписот за оваа болест вели дека е неизлечива. Друго исто така рано хируршко лекување на ракот е опишано во 1020-тите, од страна на Авицена (Ибн Сина) во „Канонот на медицината“. Тој тврдел дека отсекувањето треба да биде радикално и дека целото заразено ткиво треба да се отстрани, што вклучувало користење на ампутација или отстранување на вените кои се протегале во насока на туморот. Тој исто така ја препорачувал употребата на каутеризација врз местото кое се лекува, доколку е потребно. Во 16 и 17 век, дисецирањето на тела за наоѓање на причината за смрт станало поприфатливо за докторите. Германскиот професор Вилхелм Фабри верувал дека ракот на дојката бил предизвикан од згрутчување на млекото во млечните канали. Холандскиот професор Франсоа де ла Бое Силвиус, следбеник на Декарт, верувал дека целата болест била резултат на хемиски процеси, и дека скиселената лимфна течност била причината за рак. Неговиот современик, Николас Тулп, верувал дека ракот е отров што полека се шири и заклучил дека е заразна болест. Првата причина за појава на рак е идентификувана од британскиот хирург Персивал Пот, кој во 1775-тата година открил дека ракот на скротумот бил вообичаена болест меѓу чистачите на оџаци. Работата на други поединечни лекари довела до различни увиди, но можеле да донесат поцврсти заклучоци дури откако тие почнале да работат заедно. Со широкораспространетата употреба на микроскопот во 18 век, откриено е дека „отровот на ракот“ се шири од примарниот тумор преку лимфните јазли до други места (метастази). Ваквиот пристап кон болеста беше прво формулиран од англискиот хирург Кембел де Морган во периодот меѓу 1871 и 1874 година. Употребата на хирургија за лекување на ракот имала слаби резултати заради проблеми со хигиената. Реномираниот шкотски хирург Александер Монро во рок од две години видел само двајца пациенти со рак на дојката што ја преживеале операцијата. Во 19 век, стерилизацијата ја подобрила хигиената во хирургијата, и како што статистиката на преживување растела, хируршкото отстранување на туморот станало првичен начин на лекување на ракот. Со исклучок на Вилијам Коли, кој во 19 век мислел дека стапката на излекување после операција била поголема пред појавата на стерилизација ( и кој вбризгувал бактерии во туморите, и добивал мешани резултати), лекувањето на ракот станало зависно од поединечната вештина на хирургот во отстранување на туморот. За време на истиот период, теоријата дека телото е составено од различни ткива, кои пак биле составени од милиони клетки, ја тргна настрана теоријата на четирите телесни течности за хемиската нерамнотежа во телото. Започна ерата на клеточната патологија. Генетската основа на ракот беше откриена во 1902 година од германскиот зоолог Теодор Бовери, професор по зоологија во Минхен, а подоцна во Вурсбург. Тој пронашол начин за создавање на клетки со повеќе копии на центрозомот, структура што тој ја открил и именувал. Тој претпоставил дека хромозомите се разликуваат и пренесуваат различни наследни фактори. Посочил дека мутациите на хромозомите можат да создадат клетка со неограничен потенцијал за растење која може понатаму да се пренесе на нејзините потомци. Ја предложил идејата за постоење на клучни точки во клеточниот циклус, тумор супресорните гени и онкогените. Мислел и дека видовите на рак може да се предизвикаат или поттикнат со зрачење, физички или хемиски нарушувања или со патогени микроорганизми. Кога Марија и Пјер Кири го открија зрачењето при крајот на 19 век, тие всуштност наидоа на првиот ефикасен нехируршки начин на лечење на ракот. Со зрачењето се појавија и првите знаци на повеќе-начинскиот пристап кон лекување на ракот. Хирурзите веќе не оперираа сами, туку соработуваа заедно со болничките радиолози за да им помогнат на пациентите. Отежнувањето на комуникацијата што со ова се појави, заедно со неопходноста пациентот да биде лекуван во болница наместо дома, создаде паралелен процес на складирање на податоците на пациентите во болнички досиеја, што подоцна доведе до првите статистички истражувања за пациентите. Еден од првите и најважни записи за епидемиологијата на ракот е делото на Џенет Лејн – Клејпон, која во 1926-тата година издаде споредбена студија за британското министерство за здравство од 500 случаи на рак на дојката и 500 контролни пациенти со исто потекло и начин на живот. Нејзиното пионерско дело за епидемиологијата на ракот го продолжија Ричард Дол и Остин Бредфорд-Хил, кои го објавија делото „Ракот на белите дробови и другите причини за смрт поврзани со пушењето“. Во 1956-тата година следеше „Вториот извештај за смртноста на британските доктори“ (уште познат и како „Студија за британските доктори“). Ричард Дол го напушти Лондонскиот истражувачки центар за да започне со работа во Оксфордската група за епидемиологија на рак во 1968-мата година. Со употребата на компјутерите, оваа група беше првата што складираше огромна количина на податоци за ракот. Современите епидемиолошки методи се тесно поврзани со сегашните концепти на политиката за болести и јавното здравство. Во текот на изминативе 50 години, беа направени големи напори за собирање на податоци во медицинската пракса, преку болничките, меѓуградските, па дури и државните граници за да се проучи независноста на културните фактори и факторите на животната средина од појавата на ракот. Лекувањето и проучувањето на пациентите заболени од рак се` до Втората светска војна беше забрането за поединечните лекарски пракси, кога центрите за медицинско истражување открија дека има големи меѓународни разлики во појавата на болеста. Ова сознание ги натера државните органи за јавно здравство да го овозможат складирањето на податоци за здравјето низ приватните пракси и болниците, процес кој во некои земји трае и ден денес. Јапонската медицинска заедница дојде до заклучок дека коскената срж на жртвите од атомските бомбардирања во Хирошима и Нагасаки е комплетно уништена. Заклучија и дека болната коскена срж може да биде уништена со зрачење, а ова доведе до откривањето на пресадувањето на коскена срж за леукемијата. По Втората светска војна, трендовите на лекување на рак, на микро-ниво ги подобруваат постоечките методи на лечење, ги стандардизираат и ги глобализираат за да најдат лек преку епидемиологијата и меѓународните партнерства.