cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Трогранков живец
Структура
Трите главни гранки на трогранковиот живец: офталмичниот живец (V1), горновиличниот живец (V2) и долновиличниот живец (V3), се спојуваат во ганглијата на трогранковиот живец (исто така наречена полумесечеста ганглија), сместена во Мекеловата вдлабнатина (cavum trigeminale - Meckeli). Ганглијата на трогранковиот живец ги содржи клеточните тела на сетилните (аферентни) нервни влакна, и таа е аналогна на ’рбетните ганглии на 'рбетниот мозок.
Од ганглијата на трогранковиот живец, единствен, голем сетилен корен (portio major) влегува во мозочното стебло на ниво на мостот. Веднаш до сетилниот корен, помал моторен корен (portio minor) излегува од мостот на исто ниво. Моторните влакна минуваат низ ганглијата без да градат синапси, а нивните клеточни тела се наоѓаат во јадрото на петтиот живец, длабоко во мостот. Областите на кожна дистрибуција (дерматоми) на трите сетилни гранки на трогранковиот живец имаат остри граници со релативно мало преклопување (за разлика од дерматомите на останатиот дел од телото, кои имаат значително преклопување). Инјекција на локален анестетик, како што е лидокаинот, резултира со целосно губење на осетот во добро дефинирани области на лицето и устата. На пример, забите од едната страна на вилицата може да бидат здрвени со инјектирање во долновиличниот живец. Повремено, повреди или болести може да влијаат на две (или на сите три) гранки на трогранковиот живец; во овие случаи, засегнатите гранки можат да бидат именувани како:
Сетилни гранки
Офталмичната, горновиличната (максиларната) и долновиличната (мандибуларната) гранка на трогранковиот живец го напуштаат черепот преку три одделни отвори: горната очна пукнатина (fissura orbitalis superior), округлестиот отвор (foramen rotundum ossis sphenoidalis) и овалниот отвор (foramen ovale ossis sphenoidalis), соодветно. Офталмичниот живец (V1) носи сетилни информации од скалпот и челото, горниот очен капак, конјуктивата и рожницата на окото, носот (вклучувајќи го и врвот на носот, освен alae nasi), носната слузница, фронталните синуси и делови од мозочниците (тврдата мозочница и крвните садови). Горновиличниот живец (V2) пренесува сетилни информации од долниот очен капак, образот, ноздрите, горната усна, горните заби и непца, носната слузница, непцето и покривот на фаринксот, горновиличниот синус (sinus maxillaris), ситестиот синус (sinus ethmoidalis), клинестиот синус (sinus sphenoidalis) и делови од мозочниците. Долновиличниот живец (V3) носи сетилни информации од долната усна, долните заби и непца, брадата и вилицата (освен аголот на вилицата, кој е снабден од C2-C3), делови од надворешното уво и делови од мозочниците. Долновиличниот живец, исто така, спроведува осети за допир-позиција и температура-болка од устата. Иако тој не го спроведува осетот за вкус (chorda tympani, гранката на лицевиот живец е одговорна за вкусот), една од неговите гранки (јазичниот живец) спроведува осети од јазикот.
Функција
Сетилната функција на трогранковиот живец е да обезбеди тактилна (допирна), проприоцептивна и ноцицептивна инервација на лицето и устата. Неговата моторна функција е да ги инервира мускулите за џвакање (musculi masticatorii), мускулот затегнувач на опната на ушното тапанче (musculus tensor tympani), мускулот затегнувач на мекото непце (musculus tensor veli palatini), милохиоидниот мускул (musculus mylohyoideus) и предното меше на двомешестиот мускул (musculus digastricus).
Трогранковиот живец носи општи соматски аферентни влакна, кои ја инервираат кожата на лицето преку офталмичната (V1), горновиличната (V2) и долновиличната (V3) гранка. Трогранковиот живец носи и специјални висцерални еферентни влакна, кои ги инервираат мускулите за џвакање преку долновиличната (V3) гранка.
Мускули
Моторната компонента на долновиличната гранка (V3) на трогранковиот живец го контролира движењето на осум мускули, вклучувајќи ги четирите мускули за џвакање: масетеричниот мускул (musculus masseter), слепоочниот мускул (musculus temporalis), надворешниот крилест мускул (musculus pterygoideus lateralis s. externus) и внатрешниот крилест мускул (musculus pterygoideus medialis s. internus). Останатите четири мускули се мускулот затегнувач на мекото непце (musculus tensor veli palatini), милохиоидниот мускул (musculus mylohyoideus), предното меше на двомешестиот мускул (musculus digastricus) и мускулот затегнувач на опната на ушното тапанче (musculus tensor tympani).
Со исклучок на мускулот затегнувач на опната на ушното тапанче, сите овие мускули се вклучени во процесите на гризење, џвакање и голтање и сите имаат билатерална (двострана) кортикална репрезентација. Унилатерална (еднострана) централна лезија (на пример, мозочен удар), без разлика колку е голема, најчесто не предизвикува забележлив дефицит кај пациентот. Повредата на периферен живец може да предизвика парализа на мускулите на едната страна на вилицата, а при отворањето на устата вилицата би скршнувала кон парализираната страна. Ваквата насока на долната вилица се должи на дејството на функционалните крилести мускули од спротивната страна.
Сензација
Двата основни типа на осет (сензација) се допир-позиција и температура-болка. Осетот за допир-позиција брзо стигнува до свесното ниво на централниот нервен систем, додека осетот за температура-болка стигнува со задоцнување.
Информациите за допир-позиција обично се спроведуваат со миелинизирани (брзо-спроводливи) нервни влакна, додека информациите за температура-болка најчесто се спроведуваат со немиелинизирани (бавно-спроводливи) нервни влакна. Примарните сетилни рецептори за допир-позиција (Мајснерови телца, Меркелови телца, Пачиниеви телца, Руфиниеви телца, влакнени рецептори, мускулни вретена и Голџиеви тетивни органи) се структурно посложени од оние за температура-болка, кои се голи нервни завршетоци.
Сензацијата во овој контекст се однесува на свесната перцепција на информациите за допир-позиција и температура-болка, а не на специјалните сетила (за мирис, вид, вкус, слух и рамнотежа) кои се примаат од различни черепни живци и се спроведуваат до кората на големиот мозок преку различни патишта. Перцепцијата за магнетни и електрични полиња, нискочестотни вибрации и инфрацрвено зрачење кај другите 'рбетници се примаат преку нивниот еквивалент на петтиот черепен живец кај човекот.
Допирот во овој контекст се однесува на перцепцијата на детални, локализирани тактилни информации, како што е дискриминацијата помеѓу две точки (разликата помеѓу допирање на една точка и на две соседни точки на кожата) или разликата помеѓу допирање на груба, средно груба и мазна шкурка. Луѓето без перцепција за допир-позиција можат да ја чувствуваат површината на нивните тела и да го перцепираат допирот во широка смисла, но кај нив недостасуваат перцептивните детали.
Позицијата, во овој контекст, се однесува на свесната проприоцепција. Проприоцепторите (мускулните вретена и Голџиевите тетивни органи) даваат информации за положбата на зглобовите и движењата на мускулите. Иако голем дел од овие информации се обработуваат на несвесно ниво (главно од малиот мозок и вестибуларните јадра), некои од нив стигнуваат до свесното ниво.
Осетите за допир-позиција и температура-болка се спроведуваат со различни патишта во централниот нервен систем. Во кората на големиот мозок, тие се поврзуваат со други кортикални области.
Сетилни патишта
Секундарните неврони во секоја од патеките се вкрстуваат (преминуваат на другата страна од 'рбетниот мозок или мозочното стебло), бидејќи' рбетниот мозок се развива во сегменти. Вкрстените влакна подоцна стигнуваат и ги поврзуваат овие сегменти со повисоките центри. Оптичката хијазма е главната причина за вкрстувањето; назалните влакна на оптичкиот нерв се вкрстуваат (така што секоја мозочна полутопка е поврзана со контралатералното око) за интерневронските врски одговорни за обработка на информациите да бидат кратки. Сите сетилни и моторни патишта прво конвергираат, а потоа дивергираат кон контралатералната полутопка.
Иако сетилните патишта често се прикажуваат како синџири на индивидуални неврони поврзани во серија, таквата слика е поедноставена. Сетилните информации се обработуваат и модифицираат на секое ниво од синџирот со помош на интерневрони и информации од други области на нервниот систем. На пример, клетките во главното јадро на трогранковиот живец (обележано со Main V во дијаграмот подолу) добиваат влезни информации од ретикуларната формација и кората на големиот мозок. Овие информации придонесуваат за одликите на конечната излезна информација која клетките на Main V ја испраќаат до таламусот. Информациите за допир-позиција од телото се спроведуваат до таламусот преку медијалниот лемнискус, а информациите за допир-позиција од лицето се спроведуваат преку тригеминалниот лемнискус (и предниот и задниот тригеминоталамичен пат). Информациите за температура-болка од телото се спроведуваат до таламусот преку спиноталамичниот пат, а информациите за температура-болка од лицето се спроведуваат преку предниот дел на тригеминалниот лемнискус (исто така наречен преден тригеминоталамичен пат).
Патиштата за осети на допир-позиција и температура-болка од лицето и телото се спојуваат во мозочното стебло, а сетилните мапи за допир-позиција и температура-болка на целото тело се проектирани во таламусот. Од таламусот, информациите за допир-позиција и температура-болка се проектираат во кората на големиот мозок.
Резиме
Комплексната обработка на информациите за температура-болка во таламусот и кората на големиот мозок (за разлика од релативно едноставната, директна обработка на информациите за допир-позиција) рефлектира филогенетски постар, попримитивен сетилен систем.
Јадра на трогранковиот живец
Сите сетилни информации од лицето, за допир-позиција и температура-болка, се испраќаат до јадрата на трогранковиот живец (nuclei trigemini). Во класичната анатомија, повеќето сетилни информации од лицето ги спроведува трогранковиот живец, но некои сензации од делови на устата, делови на увото и делови на мозочниците се пренесуваат преку општи соматски аферентни влакна кои припаѓаат на черепните живци VII (лицев живец), IX (јазичноголтников живец) и X (живецот луталник).
Сите сетилни влакна од овие живци завршуваат во јадрата на трогранковиот живец. При влегување во мозочното стебло, сетилните влакна на черепните живци V, VII, IX и X се распределуваат и се испраќаат до некое од јадрата на трогранковиот живец (кои содржат сетилна мапа на лицето и устата). Сетилната мапа за остатокот од телото се содржи во јадрата на задните рогови на сивата маса на 'рбетниот мозок.
Јадрата на трогранковиот живец се протегаат низ целото мозочно стебло, од средниот мозок до продолжениот мозок, продолжувајќи сѐ до цервикалниот (вратниот) дел од 'рбетниот мозок (каде се спојуваат со клетките на задните рогови на сивата маса). Постојат три одделни јадра на трогранковиот живец, видливи во микроскопски секции на мозочното стебло. Во каудално-рострална насока (искачување од продолжениот мозок до средниот мозок), тие се спиналното јадро на трогранковиот живец (nucleus spinalis nervi trigemini), главното сетилно јадро на трогранковиот живец (nucleus principalis nervi trigemini) и средномозочното јадро на трогранковиот живец (nucleus mesencephalicus nervi trigemini). Овие три јадра примаат различни видови на сетилни информации; спиналното јадро на трогранковиот живец прима информации за температура-болка, главното сетилно јадро прима информации за позиција-допир, а средномозочното јадро прима информации од проприоцептивните и механорецепторните влакна кои доаѓаат од вилиците и забите.
Спинално јадро на трогранковиот живец
Спиналното јадро на трогранковиот живец ги прима информациите за температура-болка од лицето. Нервните влакна за температура-болка поаѓаат од периферните ноцицептори и се спроведуваат со черепните нерви V, VII, IX и X. При влегување во мозочното стебло, сетилните влакна се групираат и се испраќаат до спиналното јадро на трогранковиот живец. Овој сноп од влезни влакна се гледа на пресеците на мостот и продолжениот мозок и се нарекува спинален пат на јадрото на трогранковиот живец. Патот се протега паралелно на јадрото на трогранковиот живец, а тој е аналоген и се надоврзува на постеролатералниот пат (tractus posterolateralis) на 'рбетниот мозок.
Спиналното јадро на трогранковиот живец содржи сетилна мапа за температура-болка на лицето и устата. Од ова јадро поаѓаат влакната на невроните од втор ред, кои се вкрстуваат, а потоа се искачуваат до контралатералниот таламус преку вентралниот тригеминален пат (tractus trigeminothalamicus anterior). Нервните влакна за температура-болка се испраќаат до повеќе таламични јадра.
Соматотопична репрезентација
Сѐ уште е спорно како точно се распределуваат влакната за температура-болка од лицето до спиналното јадро на трогранковиот живец. Моменталното општо сфаќање е дека информациите за температура-болка од сите делови на човечкото тело се примаат во 'рбетниот мозок и мозочното стебло на асцендентен (растечки) начин, односно во каудално-рострална насока. Информациите од долните екстремитети се примаат во лумбалниот сегмент од 'рбетниот мозок, а оние од горните екстремитети во торакалниот сегмент од 'рбетниот мозок. Информациите од вратот и задниот дел на главата се примаат во цервикалниот сегмент од 'рбетниот мозок, а оние од лицето и устата во спиналното јадро на трогранковиот живец.
Во рамките на спиналното јадро на трогранковиот живец, информациите се примаат на слоевит начин. Најниските нивоа на јадрото (во горниот дел на цервикалниот 'рбетен мозок и долниот дел на продолжениот мозок) се примаат информации од периферните делови на лицето (скалпот, ушите и брадата). Повисоките нивоа на јадрото (во горниот дел на продолжениот мозок) примаат информации од централни делови на лицето (носот, образите и усните). Највисоките нивоа на јадрото (во мостот) примаат информации од устата, забите и фарингеалната празнина.
Слоевитата дистрибуција на ниво на спиналното јадро се разликува од дистрибуцијата на дерматомите на периферните гранки на трогранковиот живец. Лезиите што ги уништуваат долните слоеви на спиналното јадро (но не ги засегаат погорните слоеви) не влијаат на осетите за температура-болка на носот (V1), горната усна (V2) и устата (V3), а ги елиминираат осетите за температура-болка кои доаѓаат од челото (V1), образите (V2) и брадата (V3). Иако аналгезијата кај оваа дистрибуција е „нефизиолошка“ во традиционална смисла (бидејќи преминува неколку дерматоми), ваквата аналгезија се јавува после хируршко пресекување на ’рбетниот пат на јадрото на трогранковиот живец.
Спиналното јадро на трогранковиот живец испраќа информации за температура-болка до таламусот, а некои информации се испраќаат до средниот мозок и ретикуларната формација на мозочното стебло. Последните две патишта се аналогни на спиномезенцефаличните и спиноретикуларните патишта на 'рбетниот мозок, кои испраќаат информации за температура-болка од остатокот на телото до средниот мозок и ретикуларната формација, соодветно. Средниот мозок ги модулира информациите за болка пред тие да стигнат до свесното ниво. Ретикуларната формација е одговорна за автоматската (несвесна) ориентација на телото кон болни дразби. Патем, сулфурни соединенија пронајдени во растенија од семејството на кромиди стимулираат рецептори кои се наоѓаат во ганглиите на трогранковиот живец, заобиколувајќи го олфакторниот систем.
Велика среда
Велика среда или Велјасреда — ден од Страдалната седмица. Според источното христијанство тој е петти ден од Страсната седмица, односно четири по Лазаровата сабота и три по Цветници. А според западното христијанство тој е трет ден од Страсната седмица, односно два дена по Цветници. На овој ден се прави спомен на Последното претсмртно помазание на Господа, Заговорот на Јудејците за да го убијат Христос и Јудиното предавство на Христа за триесет сребреници.
Трогранков живец
Главно сетилно јадро на трогранковиот живец
Главното сетилно јадро на трогранковиот живец прима сензации за притисок-допир од лицето. Сместено е во мостот, близу влезот на трогранковиот живец. Нервните влакна кои носат информации за позиција-допир од лицето и устата преку черепните живци V, VII, IX и X се испраќаат до ова јадро при нивниот влез во мозочното стебло.
Главното сетилно јадро на трогранковиот живец содржи сетилна мапа за позиција-допир на лицето и устата, исто како што спиналното јадро на трогранковиот живец содржи целосна мапа за температура-болка. Ова јадро е аналогно на јадрата на системот на дорзална колумна - медијален лемнискус (nucleus gracilis и nucleus cuneatus), кои содржат мапа за допир-позиција од остатокот на телото.
Велика среда
Спомен
Покајаната грешница го донела мирото во сад од алавастер; мирото претставува миризлива течност направено од најдобро маслиново масло и смолести материи (како смирна или разни цветови). Гледајќи го помазувањето, Неговите ученици негодувале, сметајќи дека вредноста на мирото би можела да се употреби на поинаков начин - да се продаде и со тие пари да им се помогне на сиромашните. На тоа, Христос им одговорил дека Тој не е тука постојано, додека сиромашните ги имаат секогаш околу нив; уште повеќе, им ја открил вистинската причина поради која жената Го помазала - тоа било сторено за Неговиот погреб, пророкувајќи дека христијаните секогаш ќе се сеќаваат на таа жена, што се потврдува и до ден денешен.
Трогранков живец
Главно сетилно јадро на трогранковиот живец
Од главното јадро поаѓаат влакната на невроните од втор ред, кои се вкрстуваат, по што се искачуваат преку вентралниот тригеминален пат до контралатералниот таламус. Вентралниот тригеминален пат се искачува паралелно со медијалниот лемнискус, кој носи информации за допир-позиција од остатокот на телото.
Велика среда
Спомен
Тогаш Јуда, воден од страста на сребрoљубието, увидувајќи дека нема никаква материјална полза од неговото следење и гневен на својот Учител, оди кај првосвештениците и преговара за предавството. Тројца од Евангелистите зборуваат за советувањето на првосвештениците со старешините јудејски околу погубувањето Христово. Плашејќи се од народни немири, се договориле да Го фатат со лукавство, во тајност и скришност, по завршувањето на пасхалните прослави. Но бидејќи нашле предавник кој би можел тајно да го предаде, и обземени од бесот, решиле тоа да го сторат дури и порано, за време на Пасхата. Овој собир се одржал во дворот на првосвештеникот Кајафа, чие вистинско име било Јосиф, зет на претходниот првосвештеник Анан. Самата цена која била понудена, и за која Јуда не преговарал, е само исполнување на пророштвото Захариин.
Во утрото на Велика среда, по завршената литургија на Претходоноосветени Дарови, за последен пат се чита великопостната молитва на Св. Ефрем Сирин, и се прават три големи поклони. Потоа веќе не се прават поклони, освен пред плаштеницата на Спасителот во центарот на храмот.
Трогранков живец
Главно сетилно јадро на трогранковиот живец
Некои сетилни информации од забите и вилиците патуваат од главното сетилно јадро на трогранковиот живец до ипсилатералниот таламус преку малиот дорзален тригеминален пат (tractus trigeminothalamicus posterior). Информациите за позиција-допир од забите и вилиците од едната страна на лицето се претставени билатерално (двострано) во таламусот и кората на големиот мозок.
Средномозочно јадро на трогранковиот живец
Средномозочното јадро на трогранковиот живец не е вистинско јадро туку сетилна ганглија вгнездена внатре во мозочното стебло. Тоа е единствениот исклучок на правилото дека сетилните информации минуваат низ периферните сетилни ганглии пред да влезат во централниот нервен систем. Пронајдено е кај сите 'рбетници, освен кај Petromyzontiformes и Myxiniformes (безвилични ‘рбетници). Тие се единствените 'рбетници без вилици и имаат специфични клетки во нивните мозочни стебла. Овие „внатрешни ганглиски“ клетки биле откриени кон крајот на 19-тиот век од студентот по медицина Зигмунд Фројд.
Два вида на сетилни влакна имаат клеточни тела во средномозочното јадро: проприоцепторни влакна од вилицата и механорецепторни влакна од забите. Некои од овие влезни влакна одат во моторното јадро на трогранковиот живец (V), заобиколувајќи ги патиштата за свесна перцепција. Пример е рефлексот на истегнување на вилицата; потчукнувањето по вилицата предизвикува рефлексно затворање на вилицата, на ист начин како што потчукнувањето по коленото предизвикува рефлексно истегнување на потколеницата. Други влезни влакна од забите и вилиците одат во главното сетилно јадро на трогранковиот живец. Овие информации се билатерално проектирани до таламусот и се достапни за свесна перцепција.
Активностите како што се гризењето, џвакањето и голтањето бараат симетрична, истовремена координација на двете страни од телото. Тие се автоматски активности кои бараат мала свесна активност и вклучуваат сетилна компонента (повратна информација за допир-позиција) обработена на несвесно ниво во средномозочното јадро.
Патишта до таламусот и кората на големиот мозок
Сензацијата е дефинирана како свесна перцепција на информации за допир-позиција и температура-болка. Со исклучок на сетилото за мирис, сите други сетилни информации (допир-позиција, температура-болка, вид, вкус, слух и рамнотежа) се испраќаат до таламусот, а потоа до кората на големиот мозок. Анатомски таламусот е поделен на неколку јадра.
Сензација за допир-позиција
Информациите за допир-позиција од телото се испраќаат до вентралното постеролатерално јадро на таламусот (nucleus ventralis posterolateralis thalami). Информациите за допир-позиција од лицето се испраќаат до вентралното постеромедијално јадро на таламусот (nucleus ventralis posteromedialis thalami). Од овие две јадра, информациите се проектираат до примарната соматосетилна кора (gyrus postcentralis) во темениот резен (lobus parietalis).
Репрезентацијата на сетилните информации во постцентралната витка е организирана на соматотопичен начин. Соседните области на телото се претставени со соседни области во кората на големиот мозок. Кога деловите на телото се цртаат пропорционално со густината на нивната инервација, се добива слика на човече наречена кортикален хомункул.
Класичниот дијаграм на хомункулот е претставен како една примарна сетилна мапа на телото, но во реалноста постојат повеќе вакви примарни мапи. Најмалку четири одделни, анатомски различни сетилни хомункули се идентификувани во постцентралната витка. Тие претставуваат комбинации на влезни информации од површински и длабоки рецептори, и од брзо- и бавно-прилагодливи периферни рецептори; мазните предмети активираат едни клетки, додека грубите предмети активираат други клетки.
Информациите од сите четири мапи во примарната соматосетилна кора се испраќаат до секундарната сетилна кора во темениот резен. Секундарната сетилна кора содржи уште два сетилни хомункули. Информациите од едната страна на телото главно се претставени во спротивната примарна соматосетилна кора, но и во двете секундарни сетилни кори.
Сензација за температура-болка
Информациите за температура-болка се испраќаат до вентралното постеролатерално јадро (тело) и вентралното постеромедијално јадро (лице) на таламусот (истите јадра кои примаат информации за допир-позиција). Од таламусот, информациите за температура-болка и допир-позиција се проектираат во примарната соматосетилна кора на големиот мозок.
За разлика од информациите за допир-позиција, информациите за температура-болка се испраќаат и до други таламични јадра и се проектираат во дополнителни области на кората на големиот мозок. Некои влакна за температура-болка се испраќаат до медијалното дорзално таламично јадро (nucleus mediodorsalis thalami), кое се проектира во предниот цингуларен кортекс (cortex cingularis). Други влакна се испраќаат до вентромедијалното јадро на таламусот, кое се проектира во инсуларниот кортекс (cortex insularis). Конечно, некои влакна се испраќаат до интраламинарните јадра на таламусот (nuclei intralaminares thalami) преку ретикуларната формација. Интраламинарните јадра се проектираат дифузно во сите делови на кората на големиот мозок.
Инсуларната и цингуларната кора се делови од мозокот кои ги обработуваат сензациите за допир-позиција и температура-болка во контекст на други истовремени перцепции (вид, мирис, вкус, слух и рамнотежа) и во контекст на меморија и емоционална состојба. Информациите за периферна болка-температура се канализираат директно до мозокот на длабоко ниво, без претходна обработка. Информациите за допир-позиција се третираат поинаку. Дифузните таламични проекции од интраламинарните и други јадра се одговорни за одредено ниво на свест, при што таламусот и ретикуларната формација го „активираат“ мозокот; информациите за периферна болка-температура се внесуваат директно во овој систем.
Валенбергов синдром
Валенберговиот синдром (латерален медуларен синдром) е клиничка демонстрација на анатомијата на трогранковиот живец, поточно на неговата обработка на сетилните информации. Мозочен удар обично влијае само на едната страна од телото; губењето на осетите поради мозочен удар се јавува странично на десната или левата страна од телото. Единствениот исклучок од ова правило се одредени лезии на 'рбетниот мозок и медуларните синдроми, од кои Валенберговиот синдром е најпознат пример. Кај овој синдром, мозочен удар предизвикува губење на осетите за температура-болка од едната страна на лицето и од другата страна на телото.
Џејн Нишида
Џејн Тошико Нишида (родена на 26 април 1955 година) ― адвокат и владин функционер од Соединетите Држави. Таа е главен заменик-помошник администратор во Кабинетот за меѓународни и племенски работи на Агенцијата за заштита на животната средина на Соединетите Држави. Нишида служела како вршител на должноста администратор на Агенцијата за заштита на животната средина од 20 јануари 2021 година до 11 март 2021 година.
Ран живот и образование
Нишида е родена во Бетесда, Мериленд на 26 април 1955 година. Се стекнала со диплома за меѓународни односи од колеџот „Луис и Кларк“ во 1977 година и докторска диплома од Правниот центар на Џорџтауновиот универзитет во 1980 година.
Крџалиево
Крџалиево — солунско село во Егејска Македонија, Република Грција.
Марша Бергер
'''Марша Ј. Бергер''' (родена година) — американски компјутерски научник. Нејзините области на истражување вклучуваат бројчена анализа, пресметковна динамика на флуиди и паралелно пресметување со високи перформанси.
Образование
Бергер доби диплома по математика од Њујоршкиот Државен универзитет во 1974 година. Таа заминала за да магистрира и да докторира компјутерски науки на Стенфорд универзитетот во 1978 и 1982 година, соодветно.
Кариера и истражување
Истражувањето на Бергер вклучува паралелно пресметување со високи перформанси, бројчени анализи и пресметковна динамика на флуиди. Поточно, таа развила софтверски и инженерски апликации за вселенско летало и авионската индустрија. Бергер работела во Аргон националната лабораторија, како научен програмер, откако дипломирала на СУНИ. Нејзините специфични обврски вклучуваат развивање на модели за Одделот за Енергија и Системи за Животна Средина. За време на нејзиното работење во Стенфорд, таа се поврзала со Стенфорд линеарниот акцелераторски центар. По докторирањето, таа започнала да работи во Курант институтот за математички науки на Њујоршкиот универзитет, како член на факултетот. Бергер работела како заменик директор на Курант Институтот и сè уште работи како едукатор во НЈУ.
Награди и признанија
Бергер била добитник на Претседателската награда за млад истражувач, благодарение на Националната Научна Фондација, во 1988 година. Добила уште една награда од НСФ во 1991 година, овој пат Факултетска награда за жени. Во 2002 година, Бергер ја добила наградата НАСА софтвер на годината за Cart3D. Во 2000 година Бергер била избрана во Националната Академија на науките. Во 2004 година, таа ја добила наградата ИЕЕЕ Сидни Фернбах. Во 2005 година Бергер била избрана во Национална академија за инженерство. Таа е една од двајцата добитници на Норберт Винер наградата за 2019 година, за применета математика. Покрај тоа, Бергер е соработник на Друштвото за индустриска и применета математика.
Алтруизам
Алтруизам (латински: alter —„ друг“) е несебична грижа за благосостојба на другите. Терминот го означува животниот став кој вклучува несебичност, наклоност, љубов кон другиот и спремност да му се помогне, по цена на лична штета и жртва, без никаков надомест или надворешна награда. Тоа е она однесување кое обично се опишува како „несебично“ затоа што интересите на другите се ставени над сопствените интереси. Алтруистичните постапки се свесни и содржат намера да му се помогне на некого и бараат одредено жртвување и одрекување. Според тоа, според оваа одредување, алтруистичкото однесување би било еден одреден вид на просоцијално (за општество) однесување.
Поимот го сочинил Огист Конт околу 1830 година. Спротивниот поим е егоизам.
Бокерон (департман)
Бокерон (Boquerón) е департман во Парагвај. Департманот се наоѓа во западниот дел на државата. Со своите 91.669 км2 Бокерон е најголем департман во државата. Бокерон има вкупно население од 45.617 жители според пописот од 2002 година. Главен град на департманот е градот Филаделфија, а покрај него позначајни градови се Хенерал Еугенио А. Гарај, Доктор Педро П. Пења и Марискал Естигарубија.
Во западниот дел на Парагвај живее само 2% од вкупното население на државата, но во овој регион се произведуваат околу 65% од вкупните количини на млеко и месо на Парагвај. Во 1945 година Бокерон бил поделен и новиот департман се викал Нуева Асунсион или „Нов Асунсион“. Но во 1992 година Нуева Асунсион бил повторно припоен кон Бокерон.
Географија
Бокерон се наоѓа во регионот Западен Парагвај. Вкупната површина на департманот е 91.669 км2 и население од 45.617 жители според пописот од 2002 година. Голем дел од површината на департманот е рамничарски.
На север департманот се граничи со департманот Алто Парагвај. На југ департманот се граничи со Аргентина, на исток со департманот Пресиденте Ајес и Алто Парагвај. На запад департманот граничи со Боливија.
Демографија
Департманот во последно време го има најголемиот природен раст на населението, кој изнесува 12.4% годишно. Карактеристично за овој департман е големиот број на староседелско население. Според пописот од 2002 година во департманот живееле 45.617 жители од кои 19.945 жители се староседелци. Од староседелците во департманот има Гварани, Ниваклејци, Манхујци, Тобанци, Гварајоси, Ангаитејци и Тапиетејци. Овој департман има најголем број староседелци од сите департмани во државата.
Административна поделба
Департманот е поделен на три окрузи:
Милетково
Милетково — село во Општина Гевгелија, во областа Бојмија, во околината на градот Гевгелија.
Географија и местоположба
Населбата се наоѓа во областа Бојмија, во јужниот дел на територијата на Општина Гевгелија. Се наоѓа во Гевгелиското Поле, од десната страна на реката Вардар и непосредно до автопатот Скопје-Гевгелија. Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 95 метри. Од градот Гевгелија е оддалечено 25 километри.
Историја
Во селото во периодот 1895–1896 бил основан комитет на ВМОРО.
Стопанство
Селото има полјоделска функција.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Милетково имало 140 жители, сите Македонци. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Милетково имало 176 жители.
Селото е мало, коешто во 1961 година броело 128 жители, а во 1994 година 122 жители, од кои 113 биле Македонци и 9 Срби.
Според пописот од 2002 година, во селото Милетково имало 117 жители, од кои 107 Македонци и 10 Срби.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 113 жители, од кои 110 Македонци и 3 Албанци.
Самоуправа и политика
Во век, Милетково било христијанско село во Гевгелиската каза на Отоманското Царство.
Селото влегува во рамките на Општина Гевгелија, која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната Општина Миравци. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Миравци.
Во периодот 1955-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Гевгелија. Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Гевгелија.
Во периодот 1950-1955, селото било во рамките на некогашната општина Миравци, во која влегувале селата Габрово, Давидово, Миравци, Милетково и Петрово.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 363 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 96 гласачи. На парламентарните избори во 2020 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 95 гласачи.
Принц Филип (војвода од Единбург)
Принц Филип (, Крф —, Виндзор) — сопруг на кралицата на Обединетото Кралство, Елизабета II.
Филип бил син на принцезата Алиса Батенберг и принцот Андреј, кој пак е четврти син на грчкиот крал Георги I и Олга Константиновна. Во текот на Втората светска војна, Филип учествувал во служба на британската морнарица. Тој склучил брак со тогашната принцеза Елизабета во 1947 година. По свадбата ја добил титулата принц Филип, Војвода од Единбург. Една година подоцна се родило и нивното прво дете, принцот Чарлс. Потоа во 1950 година се родила Ана, во 1960 Принц Ендрју и во 1964 Едвард.
Неговата сопруга на британскиот престол се качила во 1952 година, по неочекуваната смрт на Џорџ VI, нејзиниот татко.
Животопис
Принцот Филип на Грција и Данска е роден во Мон Репос на Крф, на 10 јуни 1921 година, како петто дете и единствен син на принцот Андреј и Алиса Батенберг. Неговите четири постари сестри се: принцезата Маргарита, принцезата Теодора, принцезата Сесилија и принцезата Софи. Крстен е во грчка православна црква на Крф. Во септември 1922 година, новата воена влада во Грција го избркала такото на принцот Филип од Грција, па така британскиот брод „Калипсо“ го евакуирал семејството на принцот Андреј. Прво семејството на Филип заминале за Франција, и се сместиле во Париз во куќата на неговата богата тетка, принцезата Мари Бонапарт.
Бидејќи Филип бил изнесен од Грција како бебе, тој не го научил добро грчкиот јазик. Во 1992 година, изјавил дека може да разбере само малку. Филип изјавил дека себе се смета за Данец, и дека неговото семејство се зборува англиски, француски и германски јазик.
Школувањето на Филип започнало во американското училиште во Париз, Елмс, Во 1928 година, го испратиле во Велика Британија да учи во училиптето Чим, а за тоа време живеел кај бабата од мајчина страна, Викторија фон Хесен-Дармштат, во Кензингтонската палата и кај чичко му, Џорџ Маунтбете, во Беркшир. Во наредните години, неговите сестри се омажиле за германски принцеви и се преселиле во Германија, мајка му била сместена во болница откако ѝ дијагностицирале шизофренија, а татко му се преселил во Монте Карло. Во 1933 година, Филип бил испратен да учи во Германија, со што семејството заштедувало пари, бидејќи сопственик на училиштето бил негов роднина. По две години, се префрлил во училиште во Гордонстоун во Шкотска. Во 1937 година, неговата сестра Сесилија со семејството загинала во авионска несреќа, а наредната година, неговиот чичко Лорд Милфорд починал од рак на коскената срж.
Филип станал кадет на британскиот Кралски морнарски колеџ, а потоа со мајка му се вратил да живее во Атина кон средината на 1939 година. По налог на грчкиот крал, Ѓорѓи II, се вратил во Британија во септември на тренинг во Кралската воена морнарица. Наредната година ја завршил обуката како најдобар кадет. За време на Втората светска војна, служел во британските сили, додека двајца од неговите зетови, Принц Кристоф од Хесен и Бертолд Баденски, се бореле од германска страна. Филип поминал четири месеци на воен брод во Индиски Океан, а потоа на веон брод кај Цејлон, денес Шри Ланка). По италијанската инвазија на Грција во октомври 1940 година, бил префрлен на брод во Средоземно Море.
Покрај другите борби, Филип учествувал во Битката за Крит и во Битката кај Матапан, за што му бил доделен грчки воен крст за храброст.
На 16 јули 1942 година станал полковник на кралската морнарица, а во октомври истата година станал прв полковник на бродот Валас, на 21 годишна возраст. Учествувал со бродот за време на инвазијата на Сицилија, во јули 1943 година, а во 1944 година, се преместил на бродот Велп. Во моментот на потпишување на капитулацијата на Јапонија, Филип се наоѓал на брод во Токискиот Залив. Во јануари 1946 година, Филип се вратил во Велика Британија, и бил назначен за инструктор во офицерското училиште во Коршам, Вилтшир.
Брак
Во 1939 година, кралот Џорџ VI и кралицата Елизабета го посетиле британскиот Кралски морнарски колеџ, каде учел Филип, и бил замолен да ги придружува ќерките на кралот, Елизабета и Маргарета. Елизабета се вљубила во Филип, и тие почнале да се допишуваат. Во тоа време, таа имала 13 години. Во летото 1946 година, Филип ја побарал раката на Елизабета од татко ѝ. Кралот се согласил, но рекол дека официјална веридба и венчавка може да има откако Елизабета ќе наполни 21 година, а тоа било наредната година во април. Во март 1947 година, Филип се откажал од грчките и данските кралски титули, го зел презимето Маунтбатен, семејно презиме од страна на мајка му, и станал Британец. Венчавката била јавно објавена на 10 јули 1947 година. Кентерберискиот архиепископ, Џефри Фишер, сакал Филип да биде дел од англиската црква, а тоа се случило во октомври 1947 година. Еден ден пред венчавката, кралот Џорџ VI му доделил на Филип титула Кралско височество, а утрото на венчавката, на 20 ноември 1947 година, титулите Војвода од Единбург, Ерл од Мерионет, и Барон од Гринвич.
Филип и Елизабета се венчале на церемонија одржана во Вестминстерската опатија, со директен пренос на BBC радио, што го следеле 200 милиони луѓе во светот. Но, бидејќи било скоро по Втората светска војна, не биле поканети сестрите на Филип, сите три мажени за германски принцеви, некои од нив биле во нацисти. Нивниот брак засега е најдолготраен од сите кралски бракови во Британија.
Филип станал член на Домот на лордови на 21 јули 1948 година, и никогаш не говорел таму.
IC 1591
IC 1591 — галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1591 е од видот *. Видливиот сјај во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 14,3 mag.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 7 м 22,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +13° 0' 14"".
Други поделби
Проучување на IC 1591 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката.
Надворешни врски
IC 1591
Том Соер
Томас „Том“ Соер — лик во романот на Марк Твен, „Авантурите на Том Соер“ од 1876 година. Исто така, тој се појавува во уште три негови романи: „Авантурите на Хаклбери Фин“ (1884 година), „Том Соер во странство“ (1894 година) и „Том Соер, детектив“ (1896 година), како и во уште најмалку три недовршени дела на Твен: „Хак и Том меѓу индијанците“, „Училиште Хил“ и „Конспирацијата на Том Соер“. Иако сите три недовршени дела се објавени по неговата смрт, само Конспирацијата на Том Соер има целосна содржина.
Името на измислениот лик можеби е земено од вистинскиот Том Соер, со кого Твен се запознал во Сан Франциско, Калифорнија, додека бил вработен како репортер. Самиот лик е спој од три момчиња што Твен ги познавал додека растел. Името Соер е изведено од реката Мисисипи, од поим на пилот за „дрво кое се наоѓа во коритото на реката, со гранки кои го дофаќаат копното и се движат горе-долу со струјата“. Твен, во еден период, бил пилот на река и многу авантури на неговиот лик, Том Соер, се поврзани со реката Мисисипи и делумно произлегуваат од ова искуство.
Опис на ликот
Том Соер е 14 или 15 години, како што може да се заклучи од навестувањата во делата на Твен. Роден е во град на реката Мисисипи, каде што пораснал. Намерата е Том да го претставува слободниот и прекрасен свет на момчешките години во предвоениот период. Типично за момчињата од тој период, тој сака да оди бос поголем дел од времето. Меѓу најдобрите пријатели му се Џо Харпер и Хаклбери Фин. Во Авантурите на Том Соер, очигледен е љубовниот занес на Том за неговата соученичка Ребека „Беки“ Тачер. Том живее заедно со неговиот полубрат Сид, со неговата братучетка Мери и со неговата сурова тетка Поли во (измислениот) град Петерсбург, Мисури. Дополнително, има уште една тетка, Сели Фелпс, кој живее значително подолу по текот на Мисисипи, во градот Пиксвил. Том е син на починатата сестра на Поли.
Том Соер а палав, непредвидлив во постапките, фантазер и авантурист. Тој ги содржи сите компоненти на децата од целиот свет. Сепак, некоие негови особини се хиперболизирани. Том е премногу храбар, издржлив, а среќата секогаш е на неговата страна.Преку ликот на Том Соер, Марк Твен проповеда слобода на детството, слободно изразување на детската личност, слободен развој на склоностите и способностите.
Во Авантурите на Хаклбери Фин, Том е спореден лик и е претставен како подлога за Хак, особено во подоцнежните поглавја, откако Хак сам оди на плантажата Фелпс. Незрелоста, фантазијата и опсесијата на Том со приказни, го става планот на Хак за спасување на побегнатиот роб Џим во голема опасност - и на крај го прави потполно непотребен, бидејќи знае дека сопственикот на Џим е починат, а пред смртта го ослободил. Во романот, централна тема е интелектуалниот и емотивниот развој на Хак и преку повторно претставување на лик од почетокот (Том), Твен може да го нагласи овој развој во карактерот на Хак.
92
92 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 92 година од новата ера, 92. од првиот милениум, 92. од I век и трета од 90-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5600 и 5601 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4842 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3852 и 3853 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 845.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 92 година се протега во 2728 и 2729, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2788 и 2789 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 635. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 546 и 545 година пред хиџра.
Надворешни врски
90er
Сув лист
Сув лист (Maniola jurtina) е пеперутка пронајдена во царството на Палеарктикот. Нејзиниот опсег ја вклучува Европа јужно од 62°С, Русија на исток до Урал, Мала Азија, Ирак, Иран, Северна Африка и Канарските Острови. Ларвите се хранат со треви.
Опис
Кај овој вид има изразен сексуален диморфизам. Горната страна на мажјакот е рамномерно светло-кафеава со црн оцелус центриран бел на врвот на предното крило, додека женката има кафеава дамка повеќе или помалку проширена околу оваа оцела. Предното крило од долната страна е обоено со окер и граничи со темно беж со исти окељи на врвот кај мажјакот, додека задното крило е сиво до кафено со повеќе или помалку портокалова лента кај женката. Мажјаците се исто така многу поактивни и се движат наоколу, додека женките летаат помалку и често не може да се оддалечат од областа каде што пораснале.
Опис во Сеиц
Над темно кафеава: апикален оцелус со ситно центрирање на бело, кај мажјакот граничи со темно жолта, а кај женката е во окер-жолта половина лента, која станува потесна позади и не стигнува до задната маргина. Горната страна на живиот мажјак често има прекрасен метален сјај и има широка миризлива дамка под клетката. Долната страна на задните крила кај мажјакот темно кафеава, со тешко забележлива средна лента, кај женката сиво-кафеава, со широка, бледа, заоблена лента со проксимално златно-кафеава граница. Во неколку форми ширум Европа освен формите кои се одликуваат со исчезнување на очелите или појавата на додаток, најпрвин се албиносите кои примиле во кои црно-земната боја се заменува со валкано бела, додека црвеникаво жолтата полупојас останала таква. Кај други црвеникаво жолтата полупојас на предниот дел на женката е бледо до бела боја на слонова коска. Опишани се примероци во кои лентата на мажјакот е многу истакната на свилена прав-сива горната страна. Aberration cinerea има синкав сјај на темната горна страна; задното крило е силно назабено, обоено со розова боја на долната страна и има две точки за очи. Во топли лета не ретко се среќаваат примероци кај кои е зголемена црвеникаво жолтата боја, оваа боја е претставена со жолтеникаво-црвена прашина на апикалната област. Кај мажјакот и кај женката со жолтеникаво-црвена површина во дискот на задното крило. [Подвид] hispulla Hbn. Од Јужна Европа, ги има овие одлики во уште поизразен степен и, покрај тоа, е генерално пошироко крилеста од нимотипната јуртина - фортуната Алф е уште побледа форма. Живиот мажјак во својата апикална област има прекрасен златен сјај на длабоко црно тло, кај женката земјената боја горе се намалува со проширувањето на црвеникаво жолтото. Згора на тоа, формата е многу поголема, а базалната површина на задното крило е толку затемнета долу што светлата дискална лента е живописно контрастна.