cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IC 1349
IC 1349 — галаксија во соѕвездието Камелеон, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1349 се споменува и како ESO 38-EN9.
Откривање
Објектот е откриен на 22 мај 1900 година од страна на Делајл Стјуарт.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1349 е од видот EN.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 11 ч 9 м 50,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -76° 36' 41".
Други поделби
Проучување на IC 1349 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката.
312
312 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 312 година од новата ера, 312. од првиот милениум, 12. од IV век и трета од 310-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5820 и 5821 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5062 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4072 и 4073 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1065.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 312 година се протега во 2948 и 2949, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3008 и 3009 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 855. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 320 и 319 година пред хиџра.
Туфахија
Туфахија — вид многу сладок десерт, колач, по потекло од Персија. На Балканскиот Полуостров дошол со турските освојувачи. Туфахија означува слатко јадење од варени јаболка во шеќер, филувани со ореви.
Подготовка
Туфахии се подготвуваат така што се лупат јаболката, се чистат од семките и се варат во слатка вода со додаток на сок од лимон.
Филот се прави од: путер, мелени ореви или бадеми, павлака, шеќер и шлаг-пена. Таквиот колач се украсува со вишна на врвот, а може да се додава и џем од кајсии или друго овошје.
Посебно се прави филот тако што се мати путер, белка и слатка павлака. Во изматената смеса се додаваат по желба мелени ореви, мелени бадеми и мелено кафе, додека сè не се изедначи.
Со филот се полнат јаболките и се пресипуваат со шеќерен сируп (шербет) и се украсуваат со шлаг. На врвот на секоја вака прелиена јаболка се става вишна или цреша.
Туфахиите се служат ладни.
Колективно однесување
Поимот колективно однесување првпат е употребен од Роберт Е. Парк, а конечно применет од Херберт Бламер сакајќи да ги протолкува општествените процеси и настани кои не рефлектираат постоечка општествена структура (закони, конвенции и институции), туку оние кои настануваат на „спонтан“ начин.
Колективното однесување може да се дефинира и како дејство кое не е ниту конформистичко (во кое учесниците целосно следат некои норми) ниту девијантно (во кое учесниците ги прекршуваат тие норми). Колективното однесување, како трет облик, се случува кога нормите непостојат или се нејасни или пак се контрадикторни едни на други. Социолозите, во главно, посветуваат значително помалку внимание на проучувањето на колективното однесување во споредба со другите две форми на однесување.
Дефинирање на полето
Класичен нацрт на полето може да се најде во есејот на Херберт Бламер, „Контура на колективното однесување.“ Темите на овој Википедија есеј ја следат токму замислата на Бламер. Ова приоѓање може да се оправда врз основа на важноста на замислата на Томас Кан за добро познатите „парадигми“ во науката. Кан признава дека го користи зборот, парадигма, со речиси дваесет различни значења, но за денешни цели значи групација од предлози и од техники кои ќе бидат искористени за емпириско тестирање на овие предлози. Секоја фаза во историјата на една зрела наука, како физиката или биологијата, е управувана од парадигма, а една „нормална наука“ се приспособува кон истата. Но некогаш постојат толку многу несовпаѓања и нелогичности во пронајдоците на науката, поради што настанува „научна револуција“ и научниците се приспособуваат кон нова парадигма.
Социологијата не е доволно зрела како наука да има вистинска парадигма, но има нешто што може да се нарече „прапарадигма“ (протопарадигма), групации на предлози и техники кои сумираат доказ кој има веќе добиен и овозможен водич за идни студии. Неколку социолози имаат понудено прапарадигми, како Карл Маркс, Макс Вебер и Талкот Парсонс. Бламер исто така има создадено прапарадигма. Контрастно на вистинските парадигми, доказот земен од човекот кој работи со прапарадигмата е помалку решавачки, а теорискиот водич кој го нуди е помалку сигурен.
Прапарадигмата на Бламер има поттикнато емпириско истражување на колективното однесување, поле за кое до неодамна немаше никакви информации. Теории, како таа на Бламер, Теории, како оваа на Бламер, постојат и се корисни, но што е точно и за општо, науката, емпириските студии за кои тие нудат водич се само од минлив интерес. Кога веќе понатамошно истражување ги истисnува, тие се само од историски интерес.
Толпа
Толпа - секој од нас некогаш бил во некаква толпа. Таа се дефинира најчесто како привремено собирање на луѓе со заедничка фокусна точка и кои влијаат еден на друг. Еден од најпознатите проучувачи на толпата е секако Гистав Ле Бон, кој во неговото дело „Психологија на толпата” (1895) покажува дека во толпата се губат сите поединечни особини и на нивно место се појавува т.н. колективен ум, кој ги прави луѓето да чувствуваат, мислат и дејствуваат на сосема поразличен начин отколку кога би биле поединечни (насамо). Меѓутоа, факт е дека не може да се повлече јасна линија во дефинирањето на толпите кои честопати се мешаат со бунтовите. Сепак, може да се каже дека се разликуваат т.н. насочени толпи (кои имаат специфична цел или објект) и дифузни толпи (несигурни и непредвидливи групации на луѓе). И на крај, толпите се одликуваат со: непостојаност во ставовите, луѓето во толпата имаат чувство дека се дел од неа, лесно се манипулира со нив, немање чувство на одговорност, конформизам и сл.
Јавност
јавност - овој поим се спротивен на поимот приватност. Уште во Стара Грција јавното било поврзувано со политиката, а приватното со семејството и економските односи. Денес, во секојдневниот, колоквијален говор, јавно се однесува на нешто што е за секого достапно како на пример јавен простор, јавно училиште и сл. како нешто кон кое секој има право и не може да биде ограничуван. Во дефинирањето на овој поим, мора да се истакне дека е нераскинливо поврзан со демократијата, при што јавноста се сфаќа како надворешната сфера на општествениот живот. Во тој контекст, наместо јавноста да има критичка функција, таа е предмет на манипулација во кој со помош на масовните медиуми станува предмет за контрола на луѓето, т.е. контрола на јавното мислење.
Антони Пешев
Антони Пешев (р. во Скопје) — македонски политичар, Претседавач на Собранието на Стопанската комора на Македонија.
Животопис
Антони Пешев е роден во година во Скопје. Дипломирал на Електротехничкиот универзитет во Скопје по специјалност компјутерска техника и автоматика.
Во периодот од 4 септември 1992 година до 20 декември 1994 година ја извршувал функцијата Министер за урбанизам, градежништво, транспорт и екологија на Република Македонија. По авионската несреќа кај Охрид, која била трета авионска несреќа во последните 16 месеци, поднел оставка од морални причини.
На 18 февруари 2010 година бил избран за потпретседател на Стопанската Комора на Република Македонија, додека во 2015 година станал Претседавач на Собранието на Стопанската комора на Македонија.
1350 п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4158 и 4159 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3400 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2410 и 2411 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 597 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1350 година се протега во 1286 и 1287, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1346 и 1347 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 807 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 2032 и 2031 исламска година пред хиџра.
Откритија
1350 av. J.-C.
Дромон
Дромон — вид на галија и најважниот воен брод на византиската морнарица од до  век, кога биле заменети со галии изработени во италијански стил. Овој брод бил равиен од либурна, кој пак бил главен брод на римската морнарица за време на Римското Царство.
Во средновековниот период од зборот дромон се изведени и зборовите на среедновековен англиски дромонд и старофранцуски дромонт и го опишуваат секој особено голем брод.
Развој и одлики
Појавата и развојот на средновековните воени бродови е тема на дебата и претпоставки: сè до неодамна, немало остатоци од бродови со весла ни од антиката но ни од средновековието, и информациите морале да се соберат со анализа на книжевните докази, или од грубите уметнички прикази и остатоците од неколку трговски бродови. Неодамна во 2005-2006 година археолошките ископувања од т.н. проект Мармареј кои се одвивале на местото на Теодосиево пристаниште (денес Јенкапи) се откриени остатоците на преку 36 византиски бродови од до  век, вклучувајќи тука и четири лесни галии од типот галеа.
Прифатеното гледиште е дека главните равојни карактеристили кои довеле до посебен развој на дромони од либурни, а со тоа карактеристичните средоземни галии, каде била користена целосна палуба (катастрома), напуштањето на употребата на ударен овен на прамецот, за да се овозможи надвода кобилица, и постепена употреба на латинско едро. Точните причини за напуштањето на овнот (rostrum;, емболос) се непознати. Цртежите на нагоре насочени клунови во век во ракописот Ватикански Вергилиј јасно укажува на фактот дека ударните овни се заменети со прамец кај доцните римски галии. Една можност е дека оваа промена се случила поради постепениот развој на изгледот на претходните елементи како надворешноста, жлебувањето, трупот и методот на градба, кои всушност и биле цел на ударниот овен, со што првично се развил скелетниот метод кој обезбедувал поподвижен труп, кој бил повеќе отпорен на напади. Сигурно до почетокот на век основната функција на ударниот овен била целосно заборавена, ако се верува на Исидор Севиљски дека тие се користеле за заштита од удари и судири со подводни камења. А што се однесува на латинското едро, различни автори во минатото посочиле дека во средоземието било првпат употребено од страна на арапите, чие потекло пак најверојатно е Индија. Сепак, со откривањето на нови прикази и книжевни записи во последниве децении, ги навело на заклучок научниците да го поместат датумот на појавата на латинското едро во Левант, во доцниот хеленизам или раниот римски период. Но не постоела само триаголен облик, се знаело и за четириаголен облик, кој бил користен со векови (најверојатно на помали пловила) заедно со квадратни едра. Велизаровата инвазиона флота од 533 година била делумно опремена со латинско едро, со што најверојатно во тој период латинското едро станало стандаердно за дромонот, при што традиционалното квадратно едро постепено се исфрлило од употреба во средновековното поморство.
Дромоните кои Прокопиј ги опишал биле еднотрупни бродови со 50 веслачи, со по 25 веслачи од секоја страна. Повторно за разлика од хеленистичките пловила, кој користле помошен труп, кои биле издадени директно од трупот. Во подоцнежните биремски дромони во и  век, двата реда на веслачи биле разделени од палубата, при што првиот ред веслачи бил сместен под  палубата, додека пак вториот ред на веслачои бил сместен над палубата, од овие веслачи се очекувало да се борат заедно со војската при напаѓање и истоварање на други бродови. Макрипулија зборува за 25 веслачи под и 35 веслачи над палубата на секоја страна од дромонот или вкупно 120 веслачи. Целата должина на овие бродови била најверојатно околу 32 метри. Иако повеќето тогашни пловила имале еден јарбол, поголемите биремски дромони најверојатно имале потреба од два јарболи за да се движат и маневрираат подобро, претпоставувајќи дека единечно латинско едро за брод со оваа големина би имало незамисливи димензии. Бродот бил управуван од две кормила на крмата, на кои исто така имало шатор кој ги покривал капетановите простории. Прамецот имал издигнат дел, под кој се наоѓале цевките за празнење на течниот оган, иако можеле да се носат и дополнителни цевки на секоја страна од пловилото. Имало и павесада, на која можеле војниците да ги закачат своите штитови, истите се простирале по целата должина на бродот, со што се обезбедувала заштита на екипажпот. Поголемите бродови имале и дрвени замоци (ксилокастра) на секоја страна помеѓу јарболите, слични на оние кои постоеле кај римските либури, со што на стрелците им се обезбедувала издигната платформа за стрлање. Металниот дел на прамецот бил наменет за преминување над непријателските весла, кршејќи ги, со што тие бродови биле онеспособени да се заштитат од проектилни напади и истоварање на палуба.
Четирите бродови галеи откриени во ископувањата на Јенкапи, кои најверојатно се од или  век, се со униформен изглед и изградба, што укажува на централизиран производствен процес. Тие се со должина од 30 м, и се изградени од Црн бор и Источен јавор.
Видови на бродови
Во век, имало три главни класи на биреми (дворедни веслачки) веени бродови од општиот дромонски тип, како што се опишани во списоцит на Критските експедиции од 911 и 949 година: [хеландион] остикон, така наречен поради тоа што бил  со екипаж од една оуза, или 108 луѓе,[хелдион] памфилон ([χελάνδιον] πάμφυλον), со екипаж од 120 до 160 луѓе, неговото име најверојатно укажува на потеклото на тој облик во областа Памфилија како транспортен брод или пак неговиот екипаж бил избран и дромон, со екипаж од две оузи. Во делото Церемонии, тешкиот воен брод дромон пишува дека овие бродови имале доста поголем екипаж од 230 веслачи и 70 војници, поморскиот историчар Џон Приор ги смета истите како дополнителен екипаж кој бил носен во странство, додека пак грчкиот научник Макрапулија тврди дека овие дополнителни луѓе во екипажот се соодветниот број на вториот ред на веслачи на горните весла. Помал, еднотрупен брод, монерес или галеа, со екипаж од 60 луѓе, се користел во извиднички мисии но и како крила на линијата на битките. Галеата особено цврсто се поврзува со мардаитите, и Макропулијанаведува дека овој брод бил користен исклучиво од нив. Триредните („триери“) дромони се опишани во век во дело посветено на паракоимените од Василиј Лакапин. Сепак, трактат, од кој се зачувани само одредени делови, се користи со наводи за изгедот и изградбата на класичните триери, и од оваа причина треба да се користи внимателно кога се користи за објаснување и опис на воените бродови во византискиот период. Постоењето на триерни пловила, сепак, е посведочено од фатамидската морнарица во и  век, и забелешките на Лав VI за големите арапски бродови во  век, можное е да посочува на постоењето на триерски галии.
За превоз на товар, византијците вообичаено употребувале обични трговски бродови или пак бродови за снабдување. Овие бродови во голем дел биле пловни бодови, одосно не користеле весла. Византијците и арапите исто така користеле бродови за пренос на коњи (хипагога), кои или биле пловни бродови или пак галии, при што галијата била приспособена за пренос на коњите. Знаејќи дека хеландија е брод кој првично се користел за пренос на коњи, ова пак посочува на разлики во изведбата меѓу хеландионот и дромонот соодветно, поими кои во книжевните извори се користат без да се направи разлика меѓу истите. Додека пак дромонот бил развиен целосно како воена галија, хеландионот би имал потреба од специјален оддел во средиштето во кој би се сместиле коњите, на тој начин зголемувајќи ја ширината на бродот и длабочината на складот. Во продолжение, византиските извориспоменуваат и сандал, што всушност претставува чамец кој бил носен странично од страна на поголемите бродови. Овој чамец опишан во Церемонии имал еден јарбол, четири весла и кормило.
1736
1736 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 1736 година од новата ера, 736. од вториот милениум, 36. од XVIII век и седма од 1730-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7244 и 7245 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6486 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5496 и 5497 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2489.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1736 година се протега во 4372 и 4373, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4432 и 4433 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2279. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1148 и 1149 исламска година.
Мултикултурен организациски развој
Мултикултурниот организациски развој (МОР) е поставен како корисен модел за олеснување на сеопфатни долгорочни промени за поделбите за студентски прашања посветени на преобразба во мултикултурни организации. Има работна сила која вклучува луѓе од различно потекло во сите оддели и која им нуди еднакви можности за придонес и напредок во стопанското друштво. Мултикултурната организација, исто така, поседува отсуство на дискриминација или предрасуди кон луѓето врз основа на нивната раса, религија, етничка припадност, пол, возраст, полова определба или физичка ограниченост.
Акултурација
Акултурацијата се начини со кои две групи се прилагодуваат една на друга и ги решаваат културните разлики. Акултурацијата ја вклучува културната промена при добивање две култури и општеството. Работејќи во нова средина ќе почнете да го прилагодувате обликот и да ја менувате навиката поради акултурацијата.
Структурна интеграција
Културни профили на членовите на организацијата, вклучувајќи вработување, поставеност на работа и профили за статус на работа. Структурната интеграција има профил на работна сила. Податоците вообичаено се следени според традиционалните упатства за еднакви можности и афирмативни мерки. Структурната организација треба да биде широко разгледана од друга етничка припадност и работна група за да се разбере организацијата.
Неформална интеграција
Вклучување на припадниците на малцинската култура во неформални мрежи и активности надвор од нормалното работно време. Неформалната интеграција, исто така, се однесува на менторството и другите неформални развојни односи во организациите. Неформалната организација ги надополнува поексплицитните структури, планови и процеси на формалната организација.
Културна пристрасност
Културната пристрасност има предрасуди и дискриминација. Културна пристрасност е кога судите за туѓата култура врз основа на вашата. На пример, ова се гледа во Италија каде што често луѓето имаат тричасовни дремки среде ден. Тоа би било гневно ако некои бизниси се обидат да го започнат тоа во Соединетите Држави. Ова се однесува на мултикултурализмот бидејќи пристрасноста е често еднострана и мултикултурализмот опфаќа култури од целиот свет.
Организациска идентификација
Чувство на припадност, верност и посветеност кон организацијата. Организациска идентификација е колку личноста се дефинира себеси како дел од организацијата во која е дел. Тоа се однесува и на просперитетот на поединецот во друштвото. Тоа се однесува на мултикултурализмот бидејќи во секоја организација сигурно ќе има многу луѓе со многу различни потекла. Некои можеби нема да го сметаат нивното место во организацијата како врвен приоритет, додека други можеби. На крајот се навраќа на тоа како тие се воспитани и каде работата лежи во редот.
Меѓугрупен судир
Меѓугрупен судир е кога има конфронтација помеѓу две или повеќе групи и нивните членови, било помеѓу оддели, друштва, политички партии или нации. Овој судир може да биде психолошка напнатост или физичко насилство. Судирот се однесува на мултикултурализмот затоа што често различни култури се оние кои завршуваат во судир. Најдобар пример би биле Соединетите Држави и Советскиот Сојуз за време на Студената војна. Тие сметаат дека капитализмот и комунизмот не можат да взаемно да постојат, па затоа мора едното да биде искоренето.
Оптичари
Оптичари — село во Општина Битола, во околината на градот Битола.
Географија и местоположба
Оптичари се наоѓа во јужниот дел на плодното Битолското Поле, на територијата на Општина Битола. Селото е рамничарско, на надморска височина од 578 метри. Од градот Битола е оддалечено 10 километри. Атарот зафаќа простор од 16,7 км2. Обработливото земјиште зафаќа површина од 1.530 ха, а 140 ха се под пасишта. До селото има асфалтиран пат. Изграден е водовод за снабдување на населението со чиста и здрава вода за пиење.
Историја
Првиот пишан помен за Оптичари е од периодот меѓу 1650 и 1750 година. Во 1912 година тука се затекнати 40 македонски домаќинства, од кои половината биле чифчии, а половината рајати. Таа година чифлици имале: Мемиш-ага, Шаќир-ага, Идриз-бег, Рифан-ефенди, Абдула, Малик, Салија и Рашид, сите од Битола. По 1912 година, земјата била разделена на жителите по основа на аграрната реформа.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Оптичари живееле 380 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Оптичари имало 480 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Според пописот од 2002 година, во селото има 317 жители, од кои 316 Македонци и 1 Србин.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 242 жители, од кои 233 Македонци и 9 лица без податоци.
Родови
Оптичари е македонско православно село. Во минатото некое време во селото живееле и муслимански родови, турски и албански. Повеќето родови во селото се доселени.
Родови во Оптичари се:
Муслимански родови кои живееле некое време во селото се: Маликовци (3 к.) доселени се од селото Бела Црква, зборуваат албански, но се издаваат за Турци; Реџеп (1 к.) доселен бил Реџеп како домазет во 1941 година од некое албанско село во околината на Битола; Музафер (1 к.) доселени од некое село во Кичевско, зборуваат албански; Алитовци (1 к.) доселени се 1950 година од селото Коџаџик, зборуваат турски.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 152 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на месна заедница.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 248 гласачи.
Култура и спорт
Во Оптичари постои Фудбалски клуб „Младост“.
Смрдеш
Смрдеш (Κρυσταλλοπηγή, Кристалопиги; до 1927 г. Σμαρδέσι, Смардеси ) — село во Костурско, Егејска Македонија, денес во општината Преспа на Леринскиот округ во Западна Македонија, Грција. Населението брои 314 жители (2011).
Географија и местоположба
Селото Смрдеш се наоѓа 51 км југозападно од Лерин и 38 км северозападно од Костур, во подножјето на планината Орлово во состав Корбец, во областа Корешта. Лежи на надморска височина од 1.130 м. Три километри од селото се наоѓа границата со Албанија и граничниот премин Смрдеш-Капештица. Селото е смстено на каменливиот и гол терен на Смрдешкиот Проод
Османлиско време
Селото важи за многу старо. Според преданијата, населението на Смрдеш е доселено од Девол (денес во Албанија), за да го избегнат малтретирањето од исламизираните Албанци и да ја зачуваат верата. Селото изворно се наоѓало во месноста Селиштето, но подоцна е изградено на друго место поради епидемија на чума. Се смета дека местото го добило името по минералниот извор Смрдлива Вода. Смрдеш првпат се споменува во документите од 1530 г. како Исмирдеш со 53 домаќинства
Во селото работеле две странски пропаганди — грчката и бугарската. Според грчки податоци (поради тоа, сомнителни) во селото имало 190 семејства под врховенството на Цариградската патријаршија и 180 семејства под Бугарската егзархија. Бугарската пропаганда стекнала апсолутна превласт, така што во 1903 г. целото село преминало под врховенството на Бугарската егзархија, како и останатите костурски села. Според податоци на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. селото имало 2.360 жители, сите под егзархијата.
Илинденски период
Почнувајќи од 1900 г. жителите на селото, заедно со оние на Д’мбени, играле водечка улога во борбите на Македонската револуционерна организација. На 8 кон 9 мај 1903 г. на селото е извршен ѕверски напад од турската војска поради тоа што во него населението ја криеле четата на Борис Сарафов. Во нападот се убиени 87 жители (45 мажи, 36 жени и 6 деца), запалени се 300 куќи, 2 училишта и 19 дуќани. Притоа ранети се уште 50 луѓе и 35 жени се силувани. Без покрив останале 1.500 жители. Истата година селската учителка Викторија Михајлова од Прилеп го извезла знамето на Косинската чета. За време на Илинденското востание, селото е повторно ограбено, многу жители се погубени, а на други им се исечени ушите.
Во 1903 г. во куќата на Иљо Истанин, револуционерот Лаки Поповски направил бомболеарница и склад, која по опожарувањето на селото ја преместил во Д’мбени.
Првиот бран на иселување на населението во САД, Канада и Австралија се случил по 1903 г. поради големото обездомување и страшните насилства врз населението. Во 1906 г. во Медисон, Илиноис доселнениците од Смрдеш основале добротворно и просветно друштво, наречено „Пандо Кљашев“.
На почетокот на април 1908 г. властите извршиле рација на селото, вршејќи насилства и мачења. Според Георги Трајчев, во 1911/1912 г. во Смрдеш имало 209 куќи со 989 жители и работело училиште со 3 учители. Според Георги Константинов Бистрицки, пред Првата балканска војна Смдреш имал 350 куќи, сите македонски.
За време на Првата балканска војна, доста жители се регрутирани за борба на бугарска страна.
Припојување кон Грција
Со Букурешкиот договор во 1913 г. селото е припоено кон грчката држава, кога имало 1.488 жители. Во неговиот патописен попис од 1917-18 г. Боривое Милоевиќ го завел Смрдеш како село со 240 македонски куќи. По Првата светска војна доста жители на Смрдеш се иселиле во Бугарија и во градот Лерин. Така, во 1920 г. населението се свело на 780 жители.
Во 1927 г. грчката власт го преименувала селото во Кристалопиги, а во 1928 г. повторно се намалило, овојпат на 598 жители.
Втора светска и Граѓанска војна
Населението на Смрдеш зело масовно учество во антифашистичките борби од 1940 до 1949 г. Селото дало значајни жртви во Втората светска војна, за подоцна, за време на Граѓанска војна во 1949 г. да биде срамнето со земја од грчката монархистичка власт. Поради ова, сите жители се иселиле во Р. Македонија и источноевропските земји, па така во 1951 г. е заведено како напуштено. Преселници имало и во Лерин и Костур.
Подоцна, грчките власти тука населиле номадски влашки семејства од Теспротија и околината на Превеза, кои се населиле и во соседните напуштени македонски села како В’мбел, Косинец и Д’мбени. Така, во 1993 г. селото е заведено како чисто влашко.
Самоуправа и политика
Селото припаѓа на општинската единица Смрдеш со седиште во истоименото село, која припаѓа на поголемата општина Преспа, во округот Лерин. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Смрдеш, каде е единственото населено место.
Цркви
Во селото има четири цркви:
Сетина
Сетина или Сетино (Σκοπός, Скопос, до 1926 г. Σέτινα, Сетина ) — село во Леринско, Егејска Македонија, денес во општината Лерин на Леринскиот округ во областа Западна Македонија. Според пописот од 2011 г. селото има 114 жители, од кои речиси сите се Македонци. Според истражување од 1993 г. селото било чисто „славофонско“ во кое се горови македонскиот јазик.
Потекло на името
Според Димитар Рајков, во книга на Димитар и Константин Миладинови, на страна 160, се споменува од византискиот историчар Јован Скилица во 1019 под наслов прва Грамота (првото писмо), додека во епископијата на Маглен, поред опфатените области и селата Мариово, Острово, Заодрија, се споменува и селото Сетина.
Според искажувањата на Васил Малов, селото Сетина го добило името по месноста викана „Селишчето“ која се наоѓала спроти манастирот „Св. Никола“. „Селишчето“, во периодот од X-XI век, била приградска населба на тврдината Кале и служело како престолнина на Самоиловото царство.
Со пропаѓањето на Самоиловото царство, оваа населба, заедно со тврдината Кале, била запалена од византијците и населението било принудено да се насели на запад, односно на 2-3 км од манастирот „Св. Никола“. По ова, од почетокот на XI век, селото го носи името Сетина со сегашната местоположба.
Географија и местоположба
Селото Сетина се наоѓа во подножјето на планината Кајмакчалан и се простира во непосредна близина на македонско-грчката граница. Лежи во котлина, на 760 метри надморска височина. На исток од селото се наоѓаат планините Кајмакчалан (2.521 м) и Пиперката, а на југ се наоѓа планината Висима Рожанско. Од северната страна, долж Македонско-Грчката граница, се простира висорамнината Рогаш (1352 м), а од западната страна на селото се простира атарот Крушоради и Леринското Поле. Од ова произлегува дека голем дел од катастарот на селото Сетина е покриен со планини и само една третина од неговата површина се полиња, ливади и падини. На север, Сетина, се граничи со селата Совиќ и Живојно, на југ со селото Горничево, а на запад со селото Чеган.
Селото Сетина било самостојна општина во чиј состав влегувале и селото Попадија. Самата положба на селото му овозможува да има многу реки, потоци и бразди. Исто така, има многу трапови и долови. Инаку, селото е сместено по течението на реките Стара река, Бела река и Дрстелка. Од десната страна на Стара река се наоѓаат трапиштаа Крушорадски Трап. Бела Вода, Кунгбов Трап, Редешово, Крива Вода, Каландово, Бричиница, Женски Трап, Широкиот Трап, Копачки Трап, Страчкина река, Дрстелка река, Каричката река, Ченгелската река и Екшииската река. Од левата страна на Стара река се наоѓаат потоците и трапиштата: Бела река, реката Цепена Стена, Курио Трап, Речичката, Мушанка, Црничка река, Јанакиот и Филео. Сите овие трапишта, реки и потоци од левата и десната страна се богати со вода во сите годишни времиња. Истите тие се влеваат во Папалазов Камен низоводно од селото Крушоради, го наводенуваат сетинското поле и го прават плодно. Сепак, често се случувало да има поројни дождови кои го поплавувале полето и ги уништувале насадите на жителите. Една од бурите, според сеќавањата на жителите (Лазо Гудов, Коле Тренов, Лазо Донаков, Стојан Малов и Коста Мучов), се случила во април 1932 година.
Среден век
На почетокот на XI век близу денешното село се подигнати утврдени дворци на Цар Самоил. Есента 1017 г. тврдината е заземена и опожарена од византискиот цар Василиј II. Наскоро потоа се одиграла Битката кај Сетина. Во неа македонскиот цар Јован Владислав се дигнал против Византијците, но доживеал пораз. Во хрисовул на Василийј II од 1019 г. Сетина е спомената како дел од Мегленската епаргија на Охридската архиепископија.
Османлиски период
За време на турското владеење животот во Сетина бил многу тежок. Еден дел од сетинското горно маало припаѓало на Кенон бег, додека долното маало му припаѓало на Ахмед Риза бег. Населението било изложено на економска експлоатација давајќи даноци на беговите и на државата. Не можејќи да ги трпи самоволијата на турските власти и на разни муслимански банди, населението почнало да дава разновидни отпори. Така се појавило и ајдуштвото.
Период на Илинденско востание
Како и во дугите села, и во Сетина се формирал селски комитет со појавата на ВМРО. Во селскиот комитет први се зачлениле Ило Димов-Попадински, Коста Божаров, Стефо Трпчевски, Стефо Бејков, Иљо Мучов, Геле Гудов, Тане Канзуров, Фоти Ароманов и Крсте Торбаков. Комитетот имал своја вооружена чета од околу 80 комити. Основна задача на селскиот комитет, како и на вооружената комитска чета, била да го брани селото од разни банди кои крстосувале по тој реон. Голема заслуга за успешното функционирање на комитите имал Георги Иванов, познат под псевдонимот Марко Лерински. Благодарение на неговите организациски способности, неговата чета станала „стожер во револуционерното“ движење во Леринско. По налог на леринскиот околски комитет, четата на Марко Лерински осудила на смрт двајца организациони работници. Убиен бил раководителотот на организацијата во село Борешница и воденичар од селото Неокази. Оваа акција не останала без реперкусии. Десетина дена по исчезнувањето на воденичарот властите извршиле претрес во неколку куќи од селото. Поради предизвиканиот страв од страна на Османлиите, десетина жители на Сетина, поради претпазливост, решиле да станат комити. Така, во средината на март 1902, се создале две чети: една предводена од Марко Лерински и друга од Дедо Андреја.
На 10 септември 1903, група востаници од Сетина се судриле со турскиот аскер на местата Салков Гроб и Нунково Мече. Покрај ранетите, во овие борби загинале и 6 Сетинци. На 5 октомври, истата година, се водела уште една битка во селото Попадија. Тука загинале 25 востаници, а селото било целосно уништено. Исто така, голем пораз комитите доживеале и наредниот ден, 6 октомври, во Битката кај Чукурот.
Неуспехот на Илинденското востание имал тешки последици врз населението. Од 40 Лерински села, 12 биле целосно уништени. Особено настрадало селото Сетина. Во борбата која се водела на 12 август 1903, загинале 93 мажи. Дополнително биле заклани 229 лица, а 227 жени и девојки биле силувани. Поради пустошењето и физичкото малтретирање од страна на турските војски, останатото население се разбегало во шумите или, пак, барало засолниште во околните села.
Сетина во периодот пред Втората светска војна
Виорот на првата светска војна ги натерал Сетинци да се евакуираат во селата Орешница и Пешошница, а и стоката била пренесена во селата Лесковац и Вичо. Голем дел од машкото население било приморано да се ангажира од страна на српската војска, да пренесува храна и материјали на фронтот и да ги пренесува ранетите војници од Кајмакчалан во Елбасан. Целокупниот имот на селаните бил уништен во текот на војната, а на фронтовите биле убиени 11 сетинци. По дефинитивното разграничување во 1919, Сетина потпаднала под грчка административна управа. Македонскиот јазик бил забранет, а сетинците биле пронудени да се декларираат како Грци.
За време на Метаксасовата диктатура, сетинците останале претпазливи. Македонскиот јазик бил забранет да се користи во која и да било пригода. Населението во овој период и во своите домови морало да комуницира со мимики, а секој кој ќе бил фатен како говори на македонски јазик, бил физички казнуван на лице место, а потоа и носен во полициска станица.
На теророт на Метаксас, сетинци одговарале и активно и пасивно. Тие одбивале да ги зачленат младите во метаксасовата младинска организација и свесно ги зачленувале во грчката младинска комунистичка организација (ОКНЕ). Иницијатори за организирање на ОКНЕ во Сетина биле: Јордан Витков, Атанас Груевски, Атанас Русевски, Михаили Пискачов, Ване Канзуров и Ѓорѓи Шилев. Членовите на ОКНЕ претежно се занимавале со читање на политичка литература и материјали за руската социјалистичка револуција итн., а состаноци одржувала на први мај. По откривањето на ОКНЕ од грчката полиција во 1938 година, биле уапсени младинците Јордан Витков, Атанас Русевски и Ѓорѓи Шилев.
Сетина во периодот на Втората светска војна
На 28 октомври 1940 година, по нападот на Грција од фашистичка Италија, од Сетина биле мобилизирани 129 лица, од кои 8 ги загубиле животите, 10 биле ранети и 5 заробени од италијанската војска.
По капитулацијата на грчката влада, КПГ ја презема иницијативата и го организира народот во народноослободителна војна против окупаторите. Започнале да се формираат партиски организации, да се прибира оружје и разни материјали за движење на отпорот. Во периодот од септември 1942, до март 1943, биле примени нови членови во редовите на КПГ во партиската организација во Сетина, претежно луѓе кои работеле во рудникот Мелоите. За секретар на партиската организација бил поставен Атанас Русевски. Населението од соседното село Попадија било евакуирано во Сетина, додека машките постари од 15 години биле затворени во логорот во Солун. Сите членови на КПГ имале формирано своја тројка која делувала за целите на НОБ и ЕЛАС.
Занимање на селаните
Главното занимање на селаните им било селското стопанство, земјоделство, сточарство, шумарство, лозарство, пчеларство, ѕидарство, градинарство, овоштарство, занаетчиство и трговија.
Земјоделство
Земјоделството на селаните во Сетина им било главно занимање. Генерално, тие произведувале: р’ж, пченка, јачмен, овес, просо, пченица, броиница, уров, бурчак, леќа, грав, боранија, грашок, компир, тиква, лубеница, зелка, коноп и друго.
Земјата ја обработувале на стар и примитивен начин, односно со спрега на волови и коњи, со дрвено рало или плуг. Често земјата ја обработувале и рачно со мотика, казма, лопата итн., особено сеидбата се вршела рачно, а потоа се покривало семето со орање на нивата.
По изникнувањето на житарицата, селаните рачно го плевеле житото. По неговото созревање тие со срп и со коса го жнееле истото. И останатите земјоделски култури во голема мера ги обработувале рачно. Треба да се има в предвиди тоа дека Сетинци, претежно, вршењето го правеле во подалечни планински места, каде што житариците биле оддалечени од селото неколку километри и било тешко да се пренесат во селото, па затоа биле принудени таму да припремаат гумно за вршење. Карактеристично е тоа што таквото вршење не го правеле сите селани, туку одреден број на семејства кои имале ниви на исто место. Овие селани спиеле на полињата во направени колиби и останувале таму сè до завршувањето на вршењето.
Градинарство
Во Сетина било развиено и градинарството. Секое семејство имало градина или бавча во која за своите домашни потреби произведувале кромид, лук, пиперки, домати, праз, зелка, марули итн. Освен зеленчукот, во градините, имало и разни цвеќиња, босилок, невен и друго.
Овоштарство
Сетинци, во своите овоштарници, најмногу одгледувале јаболки, круши, вишни, праски, кајсии, сливи, дуњи, ореви и смокви. Покрај питомите овошја, растеле и диви како што се леска, лешници, тренки, дренки, горници, шипинки, боровинки и диви јагоди.
Лозарство
Во Сетина слабо било развиено лозарството. Покрај грозјата кои ги имале на својот атар во месноста Мелоите, сетинци имале и грозје во атарот на Воштарани, каде што произведувале големи количини за вино. Но, тоа траело сè до 1930 кога лозјата се заразиле со болеста филоксера и биле уништени, а земјиштето им било одземено на сетинци и доделено на доселениците од Мала Азија.
Сточарство
Во периодот од 1928-1940, Сетина, заедно со своите околни села (Бака, Попадија, Фармакот, Киријаку, Флору, Карајани) поседувала сточен фонд од 1128 грла говеда, 300 коњи, 322 магариња, 32 мазги, 2480 овци, 1755 кози и 280 свињи. За пасење и чување на многубројните домашни животни, побогатите селани најмувале измеќари.
Бачила
Млечните производи кои селаните ги изработувале, ги продавале во Лерин, а со парите си купувале производи за домаќинството. Освен млечните производи, селаните продавале и добиток, месо, кожа и волна.
Демографија
Во Сетина отсекогаш живееле само Македонци кои биле доселени од разни места на Македонија и во различни временски периоди. Низ целиот историски период, селото претставувало чиста македонска населба. Според историските податови и сеќавањето на постарите сетинци, се смета дека селото било наслено во разни времиња пред и по периодот на турското владеење.
Бројноста на населението варирала во текот на историјата. Така, според В. К’нчев, во 1900 година, во селото живееле 730 лица, во 1928 селото броело 849 лица, 1940-та имало 1132 жители, 1945 имало 210 домаќинства и 1300 жители.
Карактеристични имиња на Сетинци
Во селото Сетина постоеле следниве имиња:
Куќите и домаќинствата во Сетина
Повеќето Сетинци своите куќи ги граделе сами бидејќи многу од нив во минатото граделе куќи и плевни. Своите куќи ги граделе од тврд камен, чатија од дрво, колци за таваните, плетени од трска и рогозина, а ги покривале со ќерамиди или плочи. Поголемиот дел од куќите биле изградени на кат. Долниот дел бил планиран за сместување на крупен добиток со јасли, а во повеќето случаи биле преградувани и за ќерал. Горниот дел се користел за живеење на домаќинството.
Горниот внатрешен дел варосан и имал една или повеќе простории (соби) со врати и прозорци, а во главната соба, каде се приготвувала храната, се наоѓал оџакот со синџир и полици, камарите и прислата за истекување на употребената вода и др. Поголемите куќи располагале со поголем број на соби за спиење, имале и чардаци, балкони и итн. Со собата имало маса направена од штици, две клупи направени од штици постелени со ресено веленце.
Во Сетина, како и во други села во Леринско, сите куќи имале дворови оградени со камени ѕидови и со една голема врата. Во тремот, под скалите, биле сместени амбарите за жито, кошот за пченката, котарникот за свињите, тоалетот, како и земјоделските алатки.
Покуќнина
Во секоја куќа, во зависност од нејзината големина и бројот на членови во семејството, ги имало следните предмети:
Народна носија
Во повеќето села по течението на Стара река, машките се облекувале с ќурдија, долга бела кошула со широки ракави, волнени гаќи, волнени чорапи со разни шари и појас за половината.
Топоними
Од десната страна на Стара река се наоѓаат месностите Тополката, Црната земја, Шупурката, Сива Стена, Сливишта, Грамадата, Мелоите, Сливој Нивје, Лозјата, Синиот Камен, Ритцеото,Коријата, Стисоите, Мецуите Јасики, Големата Страна, Дреноо, Штрбанка, Рогаш, Калинова пелена, Петкои Нивја, Пештерата, Бричиница, Петков Брег, Дупките, Студен Кладенец, Авлаиите, Гарванот, Барбарските гробишта, Долна Караџица, Екшиица, Фармакот, Буките и др.
Од левата страна на Стара река се наоѓаат месностите Убаите, Црвени Стени, Осоо, Колиби, Говедарникот, Скоко, Карауло, Шаркова Нива, Којњот, Белички Снос, Каргуца, Лулките, Друмо Киската, Белица, Беучо Козарник, Ташоо Кладенче, Филео, Вараницата, Космачот, Трнката, Бела река и др.
Месеци во годината
Коложег (јануари), сечко (февруари), март, април, мај, црвеник (јуни), жетвар (јули), гумнар (август), крстов (септември), митров (октомври), листопад (ноември), никуљ (декември).
Имиња на небесни тела
Вечерница, Деница, Квачката, Ралиците, Перустијата, Големата Мечка, Кумоата Слама, Крстој Ѕевгари.
Осојник (Железники)
Осојник (словенечки: Osojnik) — населба во Општина Железники во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Горењска. Населбата сега е вклучена во Горењскиот статистички регион.
Спорт во Црна Гора
Најпопуларни спортови во Црна Гора се тимските спортови, како што се фудбалот, кошарката, ватерполо, одбојка и ракомет. Другите спортови се бокс, тенис, пливање, џудо, карате, атлетика, пинг-понг и шах.
Најпопуларниот спорт е фудбалот. Меѓу многуте големи играчи од Црна Гора се Дејан Савиќевиќ, Предраг Мијатовиќ, Мирко Вучиниќ или Стеван Јоветиќ. Црногорската фудбалска репрезентација, основан во 2006 година, играл во плејофот за Евро 2012, што е најголем успех во историјата на репрезентацијата.