cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ФК Манчестер Јунајтед
Ерата на Сер Алекс Фергусон, пред тројната круна (1987-1999)
Алекс Фергусон пристигнал во клубот од Абердин како наследник на Рон Аткинсон и од зоната на испаѓање успева да го донесе клубот до 11 место на табелата. Наредната сезона 1987-88 година клубот ја завршува на второто место, а Брајан Мекклер станува  првиот, после Бест, играч на Јунајтед кој постигнал повеќе од 20 голови  во една сезона.
Меѓутоа, наредните две сезони клубот не играл според очекувањата како и неколкуте засилувања кои ги привлекол Алекс  Фергусон. Тој во 1990 година бил пред отказ, но победата од 1-0 над Нотингем Форест во 3-то коло од ФА Купот со голот на Марк Робинс му ја спасува кариерата. Подоцна го освојуваат ФА Купот со победа над Кристал Палас.
Јунајтед го освојува за првпат Куп на победниците на куповите во 1991 година, победувајки ја шпанска Барселона во финалето. Наредната сезона е разочарувачка бидејќи го губат првенството од лутиот соперник Лидс. Истата 1991 година клубот излегува на Лондонската берза, акциите достигнуваат вкупна вредност од 47 милиони фунти.
Доаѓањето на Ерик Кантона во ноември 1992 година се покажа како многу значаен момент за клубот. Тој заедно со играчите како Гери Палистер, Денис Ирвајн и Пол Инс како и младиот талент Рајан Гигс се најзаслужни за освојувањето на лигата во 1993 година. За првпат после 1967 година Манчестер Јунајтед е шампион. Следната сезона за првпат во својата историја ја освојуваат двојната круна (лигата и ФА купот). Успеваат да ја одбранат титулата следната година со помошта на харизматичниот Рој Кини, кој пристигна во клубот од Нотингем Форест и набрзо стана капитен на екипата. Истата 1994 година е тажна година за Јунајтед, бидејќи е пропратена со смртта на  легендарниот менаџер и директор на клубот Сер Мат Базби кој почина на 20 јануари 1994 година.
Во сезоната 1994-95, Ерик Кантона добива осум месеци суспензија поради напад на навивач на Кристал Палас, кој го навредил на расна основа. Наредната сезона клубот завршува на втората позиција во лигата и е поразен во финалето на ФА купот од Евертон. Тогаш Фергусон ги разлутил навивачите со продажбата на неколку клучни фудбалери и доведувањето на млади играчи од јуниорската екипа, меѓу кои Дејвид Бекам, Гери Невил, Фил Невил и Пол Сколс. Младите играчи за изненадување играле многу добро и како резултат на добрата игра таа сезона повторно ја освоиле двојната круна во 1996 година. Тоа е првпат во историјата некој англиски клуб двапати да ја освои двојната круна. Тој потфат е познат како „дабл-дабл“.
Гетингенски универзитет
Гетингенски универзитет (Georg-August-Universität Göttingen; службено наречен Гетингенски универзитет „Георг Август“) — истражувачки универзитет во градот Гетинген, Германија. Бил основан во 1734 година од Џорџ II, крал на Велика Британија и изборен кнез на Хановер и започнал со работа во 1737 година, со што универзитетот е најстар во сојузната покраина Долна Саксонија и најголем по број на студенти, што е околу 31.500 студенти. Дом на многу познати личности, универзитетот претставува една од историските и традиционални установи во Германија. Гетинген е наречен „град на науката“.
ФК Манчестер Јунајтед
Тројна круна (1998-1999)
Сезоната 1998-99 е најуспешна во историјата на Манчестер Јунајтед. Тогаш станал првиот европски клуб кој ја освоил тројната круна (Премиер лигата, ФА Купот и  Лига на шампиони) во една иста сезона. Лигата ја освоиле со победата во последното коло над Тотенхем Хотспар со 2-1. Тоа бил првиот чекор кон тројната круна кој Алекс Фергусон го објаснува како најтежок.
Гетингенски универзитет
Гетингенскиот универзитет бил претходно поддржуван од иницијативата на сојузното министерство за извонредност, има членство во „Група Коимбра“ и се поврзува со над 40 добитници на Нобелова награда. Понатаму, универзитетот одржува силни врски со големи истражувачки институти со седиште во Гетинген. Со околу 8 милиони единици материјал, Гетингенската државна и универзитетска библиотека спаѓа меѓу најголемите библиотеки во Германија.
ФК Манчестер Јунајтед
Тројна круна (1998-1999)
Во финалето на ФА Купот е совладан Њукасл Јунајтед со 2-0 со головите на Теди Шерингам и Пол Сколс.
Во последниот натпревар за сезоната, во финалето на Лигата на шампионите е поразен минхенски Баерн Минхен. И покрај тоа што до 90-тата минута од натпреварот резултатот бил 1-0 во корист на германците, со два гола во продолжението - еден на Теди Шерингам и еден на Оле Гунар Солшер, Јунајтед станал првак на Европа. Ова финале се смета како еден од најголемите “камбекови“ во историјата на Лигата на шампиони. Тогаш Алекс Фергусон ја добива титулата Сер, за исклучителни заслуги во фудбалот.
Неверојатната сезона клубот ја завршува со победа од 1-0 во финалето на Интерконтиненталниот куп, над бразилскиот Палмеирас во Токио.
Период после тројната круна (1999-2006)
Јунајтед ја освои Премиер лигата 2000 и 2001, но новинарите овие две сезони ги прогласија како разочарувачки поради  неуспехот во Лигата на шампиони. Во 2000 година, клубот стана еден од основачите на G-14, група на водечките европски клубови. Фергусон почна да применува дефанзивна тактика, но тоа не донесе успеси ниту во Европа ниту во Премиер лигата, каде во сезоната 2002 завршија на 3-то место. Во сезоната 2002-03 повторно ја освоија лигата, но наредната сезона не ја одбранија. Сезоната почнала добро но обликот на екипата драстично опадна по осуммесечната суспензијата на Рио Фердинанд поради непојавување на допинг тест. Сепак 2004 година го освоија ФА Купот, победувајќи го во финалето на Милвол.
Сезоната 2004-05 е окарактеризирана како сезона во која екипата не постигнува голови. Главна причина за тоа е повредата на главниот напаѓач Руд Ван Нистелрој. Таа сезона Јунајтед ја заврши без трофеј и на 3-то место во лигата. Не успееја да ја освојат ниту “утешната“ награда, ФА Купот, губејќи на пенали во финалето од Арсенал. Надвор од теренот главна тема беше можноста клубот да биде купен од страна на американскиот магнат Малколм Глејзер.
Јунајтед лошо ја почна и сезоната 2005-06. Капитенот Рој Кин го напушти клубот и премина во Селтик, откако јавно ги критикуваше на некои свои соиграчи поради слабата игра. Таа сезона клубот првпат не успеја да ја мине фазата по групи во Шампионската лига, откако беа поразени од португалска Бенфика. Сезоната беше пропратена и со многу повредени играчи, како Габриел Хајце, Алан Смит, Рајан Гигс и Пол Сколс. Сепак таа сезона Јунајтед го освои Лига купот, победувајќи го во финалето на новиот Премиерлигаш Виган Атлетик со 4-0. Сезоната ја завршија на второто место, кое им овозможи директен пласман во Лигата на шампионите. Таа сезона клубот го напушти еден од најдобрите светски напаѓачи Руд ван Нистелрој и замина во Реал Мадрид поради несогласувања со Алекс Фергусон.
Период на лигашка доминација и повторно искачување на врвот во Европа
Сезоната 2006-07 Јунајтед се вратил на својата препознатлива напаѓачка игра и тактика. Така постигнаа 20 гола повеќе на 32 натпревари од второ пласираниот Челси. Во јануари 2007 клубот потпишал двомесечен договор, на позајмица, со шведскиот напаѓач Хенрик Ларсон. Со негова помош клубот стигна до полуфиналето на Лигата на шампиони, каде бил поразен од Милан (5-3 вкупен резултат)
После четири години, на 6 мај 2007, Манчестер Јунајтед повторно ја освои Премир лигата, откако Арсенал и Челси играа нерешено 1-1, а Манчестер Јунајтед победи ден пред тоа во градското дерби против Манчестер Сити. Toa e 9-та титула во 15 годишната историја на Премиер лигата. Клубот играше и во финалето на ФА Купот но беше поразен од Челси со 1-0 во дополнителното време. Ова финале се играше на новиот Вембли, првпат откако стариот стадион беше срушен седум години порано.
На 21 мај 2008. Манчестер Јунајтед победи во првото англиско финале во Лигата на шампиони, победувајќи го лондонски Челси. Во регуларниот тек на натпреварот резултатот беше 1-1. Голот за Јунајтед го постигна Кристијано Роналдо во 27 минута, по прекрасниот центар шут на Вес Браун. Кон крајот на првото полувреме резултатот го изедначи Френк Лампард по една полуконтра и конфузија во одбраната на Манчестер Јунајтед. Во продолжението црвен картон доби напагачот на Челси, Дидје Дрогба. Победникот се доби после изведувањето на пенали. Манчестер Јунајтед победи со 6-5. За Јунајтед промаши Кристиано Роналдо, а за Челси Џон Тери (капитен) и Николас Анелка. Ова е трета титула за Манчестер Јунајтед во Лигата на шампиони.
Наредната сезона 2008-09 Манчестер Јунајтед успеа да го задржи својот најдобар играч во тој момент Кристијано Роналдо кон кој имаше огромен интерест од страна на Реал Мадрид. Тоа се покажа како многу важен потег, затоа што португалецот имаше огромен придонес во освојувањето на 18-тата титула во Англискиот фудбал. Благодарение на тандемот Роналдо-Руни кој постигна 30 голови, Јунајтед ја одбрани титулата со 4 бода повеќе од второпласираниот Ливерпул. Истата сезона екипата стигнува и до финалето на Лигата на Шампионите, но таму не успева да ја одбрани титулата бидејќи во финалето тие губат од Барселона со 2-0.
Следната сезона се случува тоа што не се случи минатото лето и Кристијано Роналдо го комплетира својот трансфер во Реал за сума од рекордни 80 милиони £. Тоа веднаш се почувства и екипата ја губи титулата во Премиер лигата завршувајќи на 2. место зад шампионот Челси. Јунајтед сезоната ја завршува со еден трофеј, освоен е Лига купот, со победа од 2-1 над Астон Вила на Вембли откако головите на Мајкл Овен и Вејн Руни донесоа пресврт во натпреварот. Руни е топ-реализатор на екипата оваа сезона постигнувајќи 34 голови во сите турнири.
Космос-143
Космос-143 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 27 февруари 1967 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 1730 килограми. Космос-143 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,4 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 64,9°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 294 км, а најмалото на 202.
ФК Манчестер Јунајтед
Стадион
Олд Трафорд или познат како Театарот на соништата, прекар кој го добил од Сер Боби Чарлтон. Во својата скоро 100 годишна историја бил домаќин на многу значајни фудбалски натпревари и дом на многу фудбалери кои оставиле значаен белег  во  историјата на фудбалот.
Стадионот е дом на Манчестер Јунајтед од далечната 1910 година. Во текот на Втората светска војна е бомбардиран и тешко оштетен. Клубот е принуден да ги игра своите натпревари на стадионот на Манчестер Сити сè до 1949 година кога е завршена обновата на Олд Трафорд.
Денес, Театарот на соништата е нејголем клупски стадион во Англија и еден од најмодерните во светот. Неверојатни 1.705.696 гледачи ги посетиле домашните натпревари на Манчестер Јунајтед во сезоната 2005-06. Во 2006 година е завршена доградбата на северозападниот и североисточниот сектор на стадионот со што капацитетот се зголеми на 76.212 седишта.
Космос-142
Космос-142 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Капустин Јар, СССР на 14 февруари 1967 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 315 килограми. Космос-142 бил сателит наменет за воено и научно истражување.
Турски Гробишта (Црешка)
Турски Гробишта  — археолошко наоѓалиште во штипското село Црешка. Наоѓалиштето претставува тумул од  железно време,. На североисточниот крај на селото има малку подигнато зарамнето плато, со димензии од 400 × 40 м, на кое на источниот крај се наоѓа добро зачуван тумул висок 1,20 м и со пречник во основата од 12 м. Во средината има траги од секундарно копање, на повр- шината се гледаат камења а во основата се насетува венец од реден камен. На него и околу него има гробови со нишани од турското население што живеело во селото до педесеттите години.
8 Лебед
8 Лебед е единечна ѕвезда во северното соѕвездие на Сигнас. Врз основа на неговата паралакса од 3,79 маси, е оддалечена од Земјата околу 860 светлосни години (260 парсеци ). Тоа е видливо со голо око како слаба, синкаво-бела завеса ѕвезда со очигледна визуелна големина од околу 4,7. Ѕвездата се приближува до Земјата со околусончева радијална брзина од 21  км / с.
Ова е ѕвезда која старее, како што е наведено од нејзиниот спектрален тип B3IV. Нејзинита ефикасна температура од 16.100 К се вклопува во нормалниот опсег на ѕвездите од типот Б : 11.000 до 25.000  K. 8 Cygni е околу двојно пожесто од Сонцето, и е за шест пати поголема и многупати посветла во споредба. Елементарните изобилства се близу сончеви.
2 Лебед
2 Лебед — сино-бела ѕвезда во северното соѕвездие Лебед, која се наоѓа на неколку степени од Албирео. Станува збор најверојатно за астрометриска двојна ѕвезда видлива составница која може да се гледа со голо око, со привидна величина од 4,976. Врз основа на годишна промена на паралакса од, се наоѓа на растојание приближно од 910  светлосни години од Земјата. Има сопствена брзина од и можно е да станува збор за систем од ѕвезди бегалки.
Ѕвездената класификација на примарната е B3 IV, совпаѓање на subвезда од субгенита од типот Б-тип. Има седум пати поголема од масата на Сонцето и околу 5,6 пати повеќе од сончевиот полупречник. Ѕвездата е 37  милиони години со висока стапка на вртење; има проектирана брзина на вртење од 137   км/с. Зрачи 3.354 пати сончева сјајност од својата фотосфера на делотворна температура од 16.479  К.
Започна во Неапол (филм од 1960)
Започна во Неапол (англиски: It started in Naples) - американски филм од 1960 година, во режија на Мелвил Шејвелсон, според сценариото на Мајкл Пертви и Џек Дејвис. Главните улоги ги толкуваат: Софија Лорен, Клерк Гебл, Виторио де Сика, Марјето, Паоло Карлини и Џовани Филидоро. Филмот е снимен на изворни италијански локации (во Рим и на островот Капри). Во него, Софија Лорен ја пее познатата песна „Tu vuo' fa l'americano“ на Ренато Карозоне, а во филмот глумат и познатиот американски глумец Клерк Гебл, кому ова му било претпоследна улога во кариерата, како и италијанскиот режисер Виторио де Сика.
Содржина
Мајкл Хамилтон (го игра Гебл) е успешен правник од Филаделфија кој мора да отпатува во Неапол, зашто таму умрел брат му. Иако веќе ја има закажано својата венчавка, тој е решен најпрвин да ги среди работите околу преземањето на имотот на брат му и за таа цел го ангажира италијанскиот адвокат Витали (го игра де Сика). Во Италија, Мајкл не може да се навикне на лежерниот живот, а таму го чекаат и бројни изненадувања, зашто брат му има седумгодишен син кого го одгледува неговата тетка, заводливата Лучија (ја игра Лорен), која работи како танчерка во ноќен клуб...
Хамелн-Пирмонт
Хамелн-Пирмонт (Hameln-Pyrmont) — округ (Landkreis) во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Се граничи со (од север надесно) окрузите Шаумбург, Хановер, Хилдесхајм и Холцминден и сојузната покраина Северна Рајна-Вестфалија (округот Липе).
Историја
Округот Хамелн бил основан во 1885 година во рамките на пруската покраина Хановер. Во тоа време градот Пирмонт бил дел од Кнежевството Валдек-Пирмонт. Во 1921 година, Пирмонт на референдум одлучил да го напушти Валдек-Пирмонт и да се приклучи на Прусија. Пруската администрација го ставила градот во округот Хамелн, поради што округот бил преименуван во Хамелн-Пирмонт.
Во 1923 година, Хамелн станал слободен окружен град и не бил дел од округот до 1973 година, кога повторно бил припоен. Поголеми проширувања на територијата на округот се случиле во 1974 и во 1977 година, кога градовите Бад Миндер и Хесиш Олдендорф станале дел од округот.
Географија
Округот се наоѓа во северниот дел на масивот Везерско Средногорје. Реката Везер влегува во округот од југ, тече низ Хамелн и излегува во северозападниот дел кај Ринтелн.
Грб
Лавот е хералдичко животно на Грофовијата Еверштајн, кои ја владееле областа до 1429 година. Црвениот крст во рацето на лавот бил симбол на Пирмонт.
Наука за податоците
Науката за податоците — меѓудисциплинарна област која користи научни методи, постапки, алгоритми и системи за да извлече знаење и корисни информации од многу структурирани и неструктурирани податоци. Науката за податоците е поврзана со податочно рударење (анг. data mining), машинско учење и големи збирови на податоци (анг. big data).
Науката за податоците е „концепт кој ги обединува дисциплините: статистика, анализа на податоци и нивните сродни методи“ со цел да се „разберат и анализираат реалните појави“ преку податоците. Оваа наука користи техники и теории извлечени од многу полиња во контекст на математика, статистика, компјутерски науки и информатика.
Добитникот на наградата Туринг, Џим Греј, ја објаснил науката за податоците како „четврта парадигма“ на науката како додаток на веќе постоечките парадигми: емпириска, теоретска и пресметковна тврдејќи дека „сè во науката се менува поради влијанието на информатичката технологија “ и презаситеноста од податоци.
Науката за податоците е меѓудисциплинарна област насочена кон извлекување на корисни информации и знаење од множества на податоци, кои се обично големи (анг. big data). Ова поле опфаќа подготвување податоци за анализа, податочна анализа, и презентирање на корисната информација извлечена од процесот со цел донесување на информирана одлука на високо ниво во една организација. Како таква, таа вклучува вештини од компјутерски науки, математика, статистика, визуелизација на информации, графички дизајн, сложени системи, комуникација и бизнис. Статистичарот Нејтан Јау, потпирајќи се на Бен Фрај, исто така ја поврзал науката за податоците со односот човек-сметач : корисниците треба да можат интуитивно да ги контролираат и истражуваат податоците. Во 2015 година, Американското здружение за статистика ги идентификувало управување со базата на податоци, статистика и машинско учење и дистрибуирани и паралелни системи како трите нови професионални заедници.
Рана употреба
Во 1962 година, Џон Туки ја опишал областа оваа област нарекувајќи ја „анализа на податоци“, што наликува на современата област наука за податоците. Подоцна, присутните на симпозиумот за статистика во 1992 година на Универзитетот во Монпелје Втори го признале појавувањето на нова дисциплина фокусирана на податоци од различно потекло и форми, комбинирајќи воспоставени концепти и принципи на статистика и анализа на податоци преку компјутер.
Поимот „наука за податоците“ се појавил уште во 1974 година, кога Питер Наур го предложил како алтернативно име за компјутерски науки. Во 1996 година, Меѓународната федерација на класификациони друштва станала првата конференција на која специфично е прикажана науката за податоците како тема. Сепак, дефиницијата сè уште била во тек. Во 1997 година, Ц.Ф. Џеф Ву сугерирал дека статистиката треба да се преименува во науката за податоците. Тој образложил дека новото име ќе и помогне на истата да отфрли некои неточни стереотипи поврзани со работата во ова поле, како на пример нејзиното сметање за синоним со сметководство.
Во 1998 година, Чикио Хајаши тврдел дека науката за податоците е нов, интердисциплинарен концепт, со три аспекти: дизајн на податоци, собирање и анализа.
Во текот на 90-тите години на минатиот век, популарни јазични термини за процесот на изнаоѓање шеми и поврзаности во податочните множества (кои станувале сè поголеми) вклучувале „откривање на знаење“ и „рударење податоци“.
Современата концепција на науката за податоците како независна дисциплина понекогаш му се припишува на Вилијам Кливленд. Во негов труд од 2001 година, тој се залагал за проширување на статистиката надвор од математичката теорија и тоа во технички области; и бидејќи ова значително ќе го промени полето, постои потреба од ново име. „Науката за податоците“ станала пошироко користена во следните неколку години: во 2002 година, Комитетот за податоци за наука и технологија го објавил списанието „Data Science Journal“. Во 2003 година, Универзитетот Колумбија го објавил ,,The Journal of Data Science". Во 2014 година, Одделот за статистичко учење и рударење на податоци на Американското статистичко здружение го променил своето име во Секција за статистичко учење и наука за податоците, како одраз на растечката популарност на науката за податоците.
Професионалното звање „податочен научник“ им се припишува на ДЈ Патил и Џеф Хамербахер во 2008 година. Иако било користено од Националниот научен одбор во нивниот извештај од 2005 година, „"Long-Lived Digital Data Collections: Enabling Research and Education in the 21st Century,", тој општо се однесувал на која било клучна улога во управувањето со дигиталната колекција на податоци.
Сè уште нема консензус за дефиницијата на науката за податоците.
Влијанија на науката за податоците
Големите збирови на податоци многу брзо стануваат витална алатка за деловните субјекти и компаниите од сите големини. Достапноста и интерпретацијата на големите податоци менуваат деловните модели на старите индустрии и овозможуваат создавање на нови. Бизнисите водени од податоци се во вредност од 1,2 трилиони долари колективно во 2020 година, што е пораст од 333 милијарди долари за 2015 година. Податочните научници се одговорни за разградување на големите податоци во употребливи информации и создавање на софтвер и алгоритми кои им помагаат на компаниите и организациите да утврдат оптимално работење. Бидејќи големите податоци продолжуваат да имаат големо влијание врз светот, науката за податоците го прави и тоа како резултат на блиската врска меѓу нив.
Технологии и техники
Постојат различни технологии и техники кои се користат во науката на податоци, кои зависат од апликацијата на истата. Во поново време, развиени се посебни платформи кои се на широко се користат за наука на податоци и машинско учење.
Проект за дигитализација во Мичиген
Проектот за дигитализација во Мичиген (англиски: Michigan Digitization Project) - проект за дигитализирање на печатената библиотека на Универзитетот во Мичиген. Достапен е целосен текст на дела што не се заштитени од авторско право или се во јавна сопственост.
Според Универзитетската библиотека во Мичиген, овој проект започнал од повеќе причини: Проектот добил академско     и медиумско внимание.
Катализатор
Катализатор е секоја супстанција во хемијата која ги забрзува хемиските реакции, без притоа нејзиното количество при реакцијата да се измени. Хемиските реакции во кој учествува одреден катализатор се наречени реакции на катализа. Во случаи на хомогена катализа, катализаторот стапува во реакција со еден од реактантите (т.е. супстратот) и со него образува меѓупроизвод. Дури потоа меѓупроизводот стапува во заемно дејство со другите реактанти за на крајот да се образуваат продукти. При хетерогена катализа, пак, честички од реактантите се апсорбираат на површината на катализаторот, а потоа таму се случува елементарен акт на хемиска трансформација.
Реакција со катализатор:
Космос-144
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 28 февруари 1967 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 96,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 81,2°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 633 км, а најмалото на 581.
Катализатор
Забрзувањето на хемиските реакции со присуство на катализатори е многу корисно, а каталитичките реакции наоѓаат широка примена. Практична важност имаат т.н. каталитички претворачи што се поставуваат на патот на издувните гасови кај автомобилите. Други, доста важни катализатори се биокатализаторите, наречени ензими, кои ги катализираат биохемиските реакции.
Здружение на нации од Југоисточна Азија
Здружение на нации од Југоисточна Азија или (АСЕАН) — регионална меѓувладина организација составена од десет земји во Југоисточна Азија, која промовира меѓувладина соработка и ја олеснува економската, политичката, безбедносната, воената, образовната и социокултурната интеграција меѓу нејзините членки и другите земји во Азија.
АСЕАН редовно ангажира и други земји во азиско-тихоокеанскиот регион и пошироко. Како главен партнер на Шангајската организација за соработка, АСЕАН одржува глобална мрежа на сојузи и партнери за дијалог и многумина ја сметаат за глобална централа, централна унија за соработка во Азија-Тихоокеанија и истакната и влијателна организација. Вклучена е во бројни меѓународни работи и е домаќин на дипломатски мисии низ целиот свет.
Основање
На АСЕАН и претходела организација формирана на 31 јули 1961 година, наречена Здружение на Југоисточна Азија ( АСА ), група составена од Тајланд, Филипини и Федерацијата на Малаја. Самиот АСЕАН е создаден на 8 август 1967 година, кога министрите за надворешни работи на пет земји: Индонезија, Малезија, Филипини, Сингапур и Тајланд, ја потпишале Декларацијата на АСЕАН. Како што е утврдено во Декларацијата, целите на АСЕАН се да го забрза економскиот раст, социјалниот напредок и културниот развој во регионот, да промовира регионален мир, соработка и взаемна помош за прашања од заеднички интерес, зејите да си помагаат едни на други во форма на капацитети за обука и истражување, да соработуваат за подобро искористување на земјоделството и индустријата за да се подигне животниот стандард на луѓето, да се промовираат студии во Југоисточна Азија и да се одржи блиска, корисна соработка со постојните меѓународни организации со слични цели.
Создавањето на АСЕАН било мотивирано од заедничкиот страв од комунизмот. Групата постигнала поголема кохезија во средината на 1970-тите години по промената на рамнотежата на силите по крајот на Виетнамската војна во 1975 година. Динамичниот економски раст на регионот во текот на 1970-тите ја зацврстило организацијата, овозможувајќи му на АСЕАН да усвои унифициран одговор на инвазијата на Виетнам на Камбоџа во 1979 година. Првиот состанок на самитот на АСЕАН, одржан во Бали, Индонезија во 1976 година, резултирал со договор за неколку индустриски проекти и потпишување на Договор за пријателство и соработка и Декларација за согласност. Крајот на Студената војна им овозможило на земјите од АСЕАН да остварат поголема политичка независност во регионот, а во 90-тите години АСЕАН се појавил како водечки глас за регионалните трговски и безбедносни прашања.
Повелба на АСЕАН
На 15 декември 2008 година, земјите-членки се состанале во Џакарта за повелбата, потпишана во ноември 2007 година, чија цел е да се приближат до „заедницата во стилот на ЕУ “. Повелбата ја претворила АСЕАН во правно лице и имала за цел да создаде единствена зона за слободна трговија за регионот што опфаќа 500 милиони луѓе. Претседателот на Индонезија Сусило Бамбанг Јудојоно изјавил: „Ова е значаен развој кога АСЕАН се консолидира, интегрира и се трансформира во заедница. Тоа е постигнато додека АСЕАН бара поинтензивна улога во азиските и глобалните работи во време кога меѓународниот систем доживува сеизмичка промена“. Осврнувајќи се на климатските промени и економските пресврти, тој заклучил: „Југоисточна Азија не е веќе горко поделениот, разорен воен регион, од 1960-тите и 1970-тите години“.
Финансиската криза од 2007-2008 година се сметала за закана за целите на повелбата, и исто така ја поставиле идејата за предложеното тело за човекови права што ќе се дискутира на идниот самит во февруари 2009 година. Овој предлог предизвикал контроверзии, бидејќи телото немало моќ да воведува санкции или да ги казнува земјите што ги кршат правата на граѓаните и, според тоа, ќе бидат ограничени во делотворноста. Телото е основано подоцна во 2009 година како Меѓувладина комисија за човекови права на АСЕАН (АИЦХР). Во ноември 2012 година, комисијата ја усвоила Декларацијата за човекови права на АСЕАН.
Без јадрено оружје
Унијата исто така се фокусирала на мирот и стабилноста во регионот. На 15 декември 1995 година, бил потпишан Договор за зона без јадрено оружје во Југоисточна Азија за претворање на Југоисточна Азија во зона без јадрено оружје. Договорот стапил на сила на 28 март 1997 година, откако сите, освен една од земјите-членки, го ратификувале истиот. Договорот станал целосно делотворен на 21 јуни 2001 година откако Филипините го ратификувале, ефикасно забранувајќи го целото јадрено оружје во регионот. Сличен договор бил потпишан во 2017 година, но, Сингапур бил воздржан од гласањето.
Патот на АСЕАН
„ASEAN Way“ се однесува на методологија или пристапот кон решавање на прашања што ги почитуваат културните норми на Југоисточна Азија. Масиламани и Петерсон го сумираат како „работен процес или стил кој е неформален и личен. ''творците на политиките постојано користат компромис, консензус и консултации во неформалниот процес на донесување одлуки... тоа пред сè дава приоритет на консензус, неконфликтен начин за решавање на проблемите. Тивката дипломатија им овозможува на лидерите на АСЕАН да комуницираат без да ги дискутираат дискусиите во јавноста. Членовите избегнуваат срам што може да доведе до понатамошен конфликт.“ Било изјавено дека заслугите на АСЕАН може „корисно да се применат на глобалното управување со конфликти''“. Сепак, критичарите тврдат дека таквиот пристап може да се примени само на азиските земји, на специфични културни норми и разбирање, особено, поради разликата во размислувањето и нивото на напнатост.
Критичарите се спротивставуваат, тврдејќи дека акцентот на АСЕАН Патот кон консултации, консензус и немешање ја принудува организацијата да усвои само оние политики што го задоволуваат најнискиот заеднички именител. Донесувањето одлуки со консензус бара од членовите да гледаат очи во очи пред АСЕАН да се придвижи по некое прашање. Членовите можеби немаат заедничка концепција за значењето на АСЕАН. Мјанмар, Камбоџа и Лаос потенцираат на немешање додека постарите земји-членки се фокусираат на соработка и координација. Овие разлики ги попречуваат напорите да се најдат заеднички решенија за одредени прашања, но исто така го отежнуваат утврдувањето кога е соодветно колективното дејствување во дадена ситуација.
АСЕАН Плус Три
Во 1990 година, Малезија предложила создавање на економска група на Источна Азија составена од членовите на АСЕАН, Кина, Јапонија и Јужна Кореја. Групата имала за цел да се спротивстави на растечкото влијание на САД во Азиско-тихоокеанската економска соработка (АПЕК) и Азија како целина. Сепак, предлогот не успеал поради силното противење на САД и Јапонија. Работата за понатамошна интеграција продолжила, а АСЕАН Плус Три, составен од АСЕАН, Кина, Јапонија и Јужна Кореја, бил создаден во 1997 година.
АСЕАН Плус Три е форум кој функционира како координатор за соработка помеѓу АСЕАН и трите источноазиски нации Кина, Јужна Кореја и Јапонија. Владини лидери, министри и високи функционери од десетте членки на АСЕАН и трите источноазиски држави се консултираат за сè поголем број прашања. АСЕАН Плус Три е најновиот развој на регионалната соработка во Југоисточна Азија-Источна Азија. Во минатото, биле дадени предлози, како што е повикот на Јужна Кореја за азиски заеднички пазар во 1970 година и предлогот на Јапонија за азиска мрежа во 1988 година, за да се приближи регионалната соработка.
Првите состаноци на лидерите биле одржани во 1996 и 1997 година за да се справат со прашањата покренати од форумот Азија-Европа, а Кина и Јапонија посакале редовни состаноци на самитот со членките на АСЕАН потоа. Значењето и групата била зајакната со Азиската финансиска криза. Како одговор на кризата, АСЕАН тесно соработувал со Кина, Јужна Кореја и Јапонија. Од спроведувањето на Заедничката изјава за соработка во Источна Азија во 1999 година на Самитот во Манила, тројца министри за финансии на АСЕАН одржуваат периодични консултации. АСЕАН Плус Три, при воспоставувањето на иницијативата Чијанг Маи, се смета дека е основа за финансиска стабилност во Азија, недостатокот на таква стабилност придонел за азиската финансиска криза.
Од почетокот на процесот во 1997 година, АСЕАН Плус Три исто така се фокусирал на други теми, освен финансии, како што се областите за безбедност на храната и енергијата, финансиска соработка, олеснување на трговијата, управување со катастрофи, контакти меѓу луѓето, намалување на развојниот јаз, рурален развој и намалување на сиромаштијата, трговија со луѓе, движење на труд, заразни болести, животна средина и одржлив развој и транснационален криминал, вклучително и контратероризам. Со цел за натамошно зајакнување на соработката на народите, (ЕАВГ) II била основана на 13-тиот самит на АСЕАН Плус три на 29 октомври 2010 година во Ханој за да се изврши анализа, преглед и идентификување на идната насока соработка.
АСЕАН Плус Шест
АСЕАН Плус Три бил првиот од обидите за понатамошна интеграција за подобрување на постојните врски на Југоисточна Азија со источноазиските земји Кина, Јапонија и Јужна Кореја. Следувал уште поголемиот Самит во Источна Азија (ЕАС), кој ги вклучил АСЕАН Плус Три, како и Индија, Австралија и Нов Зеланд. Оваа група делувала како предуслов за планираната Заедница во Источна Азија, која наводно била направена по урнек на Европската заедница (сега трансформирана во Европската Унија ). Групата за еминентни лица на АСЕАН е создадена за да ги проучи можните успеси и неуспеси на оваа политика.
Групата станала позната како АСЕАН Плус Шест со Австралија, Нов Зеланд и Индија, и стои како основна точка на економската, политичката, безбедносната, социо-културната архитектура во Азија и Тихиот Океан, како и глобалната економија. Кодификацијата на односите меѓу овие земји забележала напредок преку развојот на Регионалното сеопфатно економско партнерство, предложениот договор за слободна трговија со вклучување на 16 земји од АСЕАН Плус шест. Регионалното сеопфатно економско партнерство, делумно, ќе им овозможи на членовите да ги штитат локалните сектори и да им даде повеќе време да се усогласат со целта за членовите на развиените земји.
Тајван е исклучен од учество во организацијата поради влијанието на Кина врз Азија-Тихоокеанија преку своето економско и дипломатско влијание.
Структура
Почнувајќи од 1997 година, шефовите на секоја земја-членка ја усвоиле АСЕАН Визија 2020 за време на 30-годишниот јубилеен состанок на групата одржан во Куала Лумпур. Оваа визија, како средство за реализација на единствена заедница на АСЕАН, обезбедува одредби за мир и стабилност, регион без јадрено потекло, поблиска економска интеграција, развој на човекот, одржлив развој, културно наследство, регион без лекови. Визијата исто така имала за цел да „види како АСЕАН изгледа надворешно како клучна улога во меѓународните фора и ги унапредува заедничките интереси на АСЕАН“.
АСЕАН Визија 2020 била формализирана и направена сеопфатна преку Бали Конкорд II во 2003 година. Воспоставени се три главни столба на единствената заедница на АСЕАН: Политичко-безбедносна заедница (АПСЦ), Економска заедница (АЕК) и Социо-културна заедница (АСЦЦ). За целосно отелотворување на трите столба како дел од интеграцијата во 2015 година, нацртите за АПСЦ и АСЦЦ биле последователно усвоени во 2009 година во Ча-ам, Тајланд. Заедницата АСЕАН, првично планирана да започне до 2020 година, била забрзана да започне до 31 декември 2015 година. Одлучено е за време на 12-от Самит на АСЕАН во Себу во 2007 година.
На 23-тиот самит на АСЕАН во ноември 2013 година, лидерите одлучиле да развијат Визија по 2015 година и создале Работна група за високо ниво (HLTF) која се состои од десет претставници на високо ниво од сите земји-членки. Визијата била усвоена на 27-миот самит во ноември 2015 година во Куала Лумпур. Заедницата на АСЕАН ќе ја ревидира и обновува својата визија на секои десет години за да обезбеди рамка за постојан развој и понатамошна интеграција.
Термините во Визијата по 2015 година се поделени во четири поткатегории, имено APSC, AEC, ASCC и Moving Forward. Прашањата на АПСЦ се опфатени во членовите 7 и 8. Првиот генерално ја наведува целокупната аспирација на заедницата која има за цел обединета, инклузивна и еластична заедница. Исто така, ги става човечката и еколошката безбедност како клучни точки. Продлабочувањето на ангажманот и со внатрешните и со надворешните страни е нагласено да придонесе кон меѓународниот мир, безбедност и стабилност. Поткатегоријата „Преместување напред“ подразбира признавање на слабостите на капацитетот на институцијата да ја обработува и координира работата на АСЕАН. Затоа е посакувано зајакнување на Секретаријатот на АСЕАН и другите органи и тела на АСЕАН. Исто така, се повикува на повисоко ниво на институционално присуство на АСЕАН на национално, регионално и меѓународно ниво. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">потребно е цитирање  ] Дополнително, институционалната слабост на АСЕАН е дополнително засилена со неефикасноста на нејзините иницијативи во борбата против КОВИД-19. АСЕАН прави напорни напори за борба против пандемијата преку воспоставување и на внатрешни и на вон-регионални ад хок агенции како што се Заедничката работна група на министри за здравство на АСЕАН и Кина, Специјалниот самит на АСЕАН за одговор на пандемијата, Фондот КОВИД-19 и Специјалниот самит на АСЕАН Плус три за КОВИД-19. Овие механизми имаат за цел да ги олеснат дискусиите за високи меѓу регионалните глумци за тоа како да се ограничи ширењето на пандемијата и да се намалат нејзините негативни влијанија врз регионот. Сепак, нивната практична имплементација е сè уште незначителна бидејќи соработката меѓу земјите-членки е незначителна, што е илустрирано со поларизацијата на нивните политики и големиот број смртни случаи во регионот.
Економска заедница
АЕК има за цел да "спроведе иницијативи за економска интеграција" за да создаде единствен пазар за земјите-членки. Нацртот што служи како сеопфатен водич за воспоставување на заедницата бил усвоен на 20 ноември 2007 година на 13-тиот самит на АСЕАН во Сингапур. Неговите одлики вклучуваат единствен пазар и производна база, високо конкурентен економски регион, регион на фер економски развој и регион целосно интегриран во глобалната економија. Областите за соработка вклучуваат развој на човечки ресурси, признавање на професионални квалификации, поблиски консултации со економските политики, подобрена поврзаност на инфраструктурата и комуникациите, интеграција на индустриите за регионално извори и зајакнување на вклученоста на приватниот сектор Преку слободно движење на квалификувана работна сила, стоки, услуги и инвестиции, АСЕАН ќе се искачи на глобално ниво како еден пазар, со што ќе се зголеми неговата конкурентност и можностите за развој.
Политичко-безбедносна заедница
За време на 14-тиот самит на АСЕАН, групата го усвоила Предлогот на АПСЦ. Овој документ е насочен кон создавање на робусно политичко-безбедносно опкружување во рамките на АСЕАН, со наведени програми и активности за воспоставување на АПСЦ до 2016 година. Таа се заснова на Повелбата на АСЕАН, Планот за акција за безбедност на заедницата АСЕАН и Акционата програма Виентијан. АПСЦ има за цел да создаде чувство на одговорност кон сеопфатната безбедност и динамичен регион со поглед кон надворешноста во сè поинтегрираниот и меѓусебно зависен свет.
Соработката за одбранбена индустрија АСЕАН (АДИК) била предложена на 4-тиот состанок на министрите за одбрана на АСЕАН (АДММ) на 11 мај 2010 година во Ханој. Тој има за цел, меѓу другите, да го намали увозот на одбрана од земјите кои не се членки на АСЕАН за половина и да го развива понатамошниот развој на индустријата за одбрана во регионот. Официјално бил усвоен на следниот самит на АДММ од 19 мај 2011 година, во Џакарта, Индонезија. Главниот фокус е индустриско и технолошко зајакнување на безбедносната способност на АСЕАН, согласност со принципите на флексибилност и необврзувачко и доброволно учество меѓу земјите-членки. Концептот се врти околу образованието и програмите за градење на способности за развој на вештини и способности на работната сила, производство на капитал за одбранбени производи и обезбедување на бројни услуги за решавање на безбедносните потреби на секоја земја-членка. Исто така, целта е да се развие трговија за одбрана во рамките на АСЕАН. АДИК има за цел да воспостави силна одбранбена индустрија потпирајќи се на локалните можности на секоја земја-членка и да ги ограничи годишните набавки од надворешни производители на оригинална опрема (ОЕМ). Земји како САД, Германија, Русија, Франција, Италија, Велика Британија, Кина, Јужна Кореја, Израел и Холандија се меѓу најголемите снабдувачи на АСЕАН. Буџетот за одбрана на АСЕАН се зголемил за 147% од 2004 до 2013 година и се очекува дополнително да се зголеми во иднина. Факторите што влијаат на зголемувањето вклучуваат економски раст, опрема за стареење и план за зајакнување на воспоставувањето на одбранбената индустрија. АСЕАНАПОЛ е основана и за зајакнување на соработката за спроведување на законот и контрола на криминалот меѓу полициските сили на земјите-членки.
Сепак, нееднаквиот степен на способности меѓу земјите-членки во одбранбената индустрија и недостатокот на воспоставена трговија со одбрана претставуваат предизвици. Пред усвојувањето на концептот АДИК, статусот на базата на одбранбена индустрија во секоја од земјите-членки бил на различно ниво. Сингапур, Малезија, Индонезија и Тајланд се меѓу првите земји-членки со воспоставена база на одбранбена индустрија, но тие поседуваат различни нивоа на капацитет. Останатите земји-членки допрва треба да ги развиваат и зајакнуваат своите можности. Индонезија и Сингапур се меѓу најконкурентните играчи; првиот е единствениот признат како еден од најдобрите 100 снабдувачи на глобална одбрана од 2010 до 2013 година. Земјите-членки на АСЕАН практично не купуваат производи за одбрана од АСЕАН. Сингапур купува производи од Германија, Франција и Израел. Малезија купила само 0,49% од АСЕАН, Индонезија 0,1% и Тајланд 8,02%.
Конвенцијата за борба против тероризмот на АСЕАН (АЦЦТ) служи како рамка за регионална соработка за спротивставување, спречување и сузбивање на тероризмот и продлабочување на соработката за борба против тероризмот. Таа била потпишана од лидерите на АСЕАН во 2007 година. На 28 април 2011 година, Брунеи ја ратификувала конвенцијата и еден месец подоцна, конвенцијата стапила на сила. Малезија станала десеттата земја членка што го ратификувала ACCT на 11 јануари 2013 година.
Социо-културна заедница
АСЦЦ била усвоена и за време на 14-тиот самит на АСЕАН. Предвидува „АСЕАН заедница која е центрирана кон луѓето и е општествено одговорна со цел да се постигне трајна солидарност и единство меѓу земјите и народите на АСЕАН преку заеднички идентитет и градење на грижливо и споделување на општеството кое е инклузивно и хармонично, преку подобрувањето на егзистенцијата и благосостојбата на народите “. Меѓу областите во кои се фокусираат, спаѓаат човечкиот развој, социјалната благосостојба и заштита, социјалната правда и правата, одржливоста на животната средина, градењето на идентитетот на АСЕАН и намалувањето на јазот во развојот.
За да се следи напредокот, била изработена алатка за усогласеност, наречена Резултатна картичка АЕЦ, заснована врз основа на Резултатот за внатрешен пазар на ЕУ. Тој е единствен во сила и се очекува да послужи како непристрасна алатка за проценка за мерење на обемот на интеграција и економското здравје на регионот. Се очекува да обезбеди релевантни информации за регионалните приоритети, а со тоа и да се поттикне продуктивен, инклузивен и одржлив раст. Овозможува да се следи спроведувањето на договорите на АСЕАН и постигнувањето на пресвртниците наведени во Стратешкиот распоред на АЕК. Картичката за оценување наведува конкретни активности што мора да се преземат колективно и поединечно за да се воспостави АЕК до 2015 година. До денес се објавени две официјални бодовни карти, едната во 2010 година, и другата во 2012 година. Сепак, картичката за оценување е чисто квантитативна, бидејќи испитува само дали некоја земја-членка ја извршила задачата АЕК или не. Колку повеќе „да“ одговори, толку е поголема резултатот.
Додека Брунеи, Индонезија, Малезија, Филипини, Сингапур и Тајланд ги елиминирале 99,65% од нивните тарифни линии, Камбоџа, Лаос, Мјанмар и Виетнам ги намалиле тарифите на 98,86% од нивните линии на тарифниот опсег 0-5% во 2010 година, и се предвидувало да ги елиминираат тарифите за оваа стока до 2015 година, со можност да го сторат тоа за неколку увозни давачки до 2018 година. Неодамнешното истражување на Deloitte Touche Tohmatsu Limited предвидува дека пет од најдобрите петнаесет локации за производство во светот ќе бидат во АСЕАН до 2018 година. Понатаму, до 2050 година, АСЕАН се очекува да биде четвртата по големина економија во светот (по Европската Унија, САД и Кина).
АЕК предвидува слободен проток на труд во странство. Како и да е, земјите примачи може да побараат од потенцијалните работници да полагаат лиценцирани прегледи во тие земји, без оглед дали работникот има или не професионална лиценца од нивната матична земја. Сингапур е главно одредиште за квалификувани мигранти од други земји на АСЕАН, претежно од Малезија и Филипини. Вкупната вработеност таму е двојно зголемена помеѓу 1992 и 2008 година од 1,5 милиони на три милиони и бројот на странски работници скоро тројно, од помалку од 400 000 на скоро 1,1 милион. Високо квалификувани странски таленти (услуги на клиенти, медицинска сестра, инженерство, ИТ) заработуваат неколку илјади американски долари месечно и со акредитив (обично факултетска диплома) добиваат работни листови. Во последниве години, Сингапур полека го намалува бројот на странски работници за да ги предизвика компаниите да ги надградат критериумите за вработување и да им понудат повеќе работни места на мештаните.