cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Јане Задрогаз
Интернетски страници
• Димоски, С. (2018, 04.12.). „Горан Стефановски – во броеви, букви и бронза – накусо“. Пристапено на 15.08.2019, на https: // www. mkd. mk/kultura/teatar-i-film/goran-stefanovski-vo-broevi-bukvi-i-bronza
• Смилевски, Г. (2015, н.д.). „Просторот/местото во драмите Казабалкан, Евроалиен и Хотел Европа од Горан Стефановски“. Спектар 66: 83-97. Пристапено на 08.08. 2019, на https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=522803). PDF
• Стефановски, Г. (2016). „Sir Tom Stoppard in Coversation with Goran Stefanovski“. (2016, 25.01.) Пристапено на 28.08.2019, на https://www.youtube.com/watch?v=ZACKt4_Ds1o
• Стефановски, Г. (2018, н.д.). „Искрата што се измолкнува“/“The Spark Which Escapes”. Светскиот конгрес на Меѓународната федерација за театролошки истражувања (IFTR) Белград, главен говор. https://www.iftr.org/media/3397/iftr-world-congress-belgrade-2018- program.pdf
• http://manu.edu.mk/clenovi_nadvor/горан-стефановски/
• „Горан Стефановски“ http://mactheatre.edu.mk • http://www.ftn.uns.ac.rs/1664329022/broj-izvestaja--01-1129-1-od-20-04- 2018—godine)
Интервјуа
• Стефановски, Г. (1992, 09.01.). „Горан Стефановски: Снежана и двете џуџиња“ (со И. Руси и С. Ордановски). „Пулс“, 18.
• Стефановски, Г. (2005). „Горан Стефановски: интервју во 'Актуел'“ (со Е. Евтимова 2001). Приказни од дивиот исток. Скопје: Табернакул. 132.
Перица Огњеновиќ
Перица Огњеновиќ (24 февруари 1977) е српски професионален фудбалски менаџер и поранешен играч.
Играл како напаѓач или десно крило. Во еден момент, кој се сметал за еден од најпаметните српски фудбалски таленти, Огњеновиќ потпишал со европскиот гигант Реал Мадрид во неговите рани 20-ти години, но никогаш не стана редовен таму, и покрај освојувањето на големи титули, а на крајот имал нередовна кариера во шест други земји.
Тој ја претставувал СР Југославија на Светското првенство во фудбал во 1998 година.
Реал Мадрид
Серијата солидни настапил за Црвена ѕвезда му донесе на Огњеновиќ преселба во Реал Мадрид на 12 јануари 1999 година за трансферна сума од 5 милиони германски марки (2,5 милиони евра) и пријавена годишна плата од 1,2 милиони германски марки. Преговорите за договорот помеѓу агентот на играчот Зоран Векиќ и претседателот на Реал, Лоренцо Санз траеја многу долго, бидејќи тимот имал вишок напаѓачи во својот список и мораше да го ослободи 17-годишниот Самуел Ето на позајмица во РЦД Еспањол пред да потпише какви било нови; се било конечно заклучено само неколку часа пред затворањето на шпанскиот зимски преоден рок, а играчот му се придружил на сонародникот Предраг Мијатовиќ во својот нов клуб.
Времето на Огњеновиќ во шпанската престолнина воопшто не било среќно: само откако менаџерот Гус Хидинк бил заменет со Џон Тошак доцна во сезоната 1998-1999, тој го имал своето официјално деби со Меренгес, појавувајќи се како замена во второто полувреме во Кралскиот Куп. Полуфинален судир на дел Реј против Валенсија ЦФ (победа на домашен терен со 2–1 по пораз од 0–6 на гости). Тој поминал две и пол сезони со Реал Мадрид, имал само околу 30 настапи во сите натпреварувања - главно од клупата - пред конечно да биде ослободен во текот на летото 2001 година; неговиот единствен официјален гол го постигнал против Реал Сарагоса во изданието 1999-2000 на домашниот куп (2-0 победа на домашен терен).
Години на патник
Следните шест месеци по заминувањето од Реал, Огњеновиќ не можел да најде тим. Тренирал сам со приватен тренер сè додека 1. ФК Кајзерслаутерн организирал проба и го донесе бесплатно на 17 јануари 2002 година, во договор до крајот на сезоната со опција за продолжување на две години; тие завршиле седми во Бундеслигата и се квалификувале за Купот на УЕФА Интертото, но играчот се појавил само двапати.
Во мај 2006 година, Огњеновиќ му се придружил на малезискиот Суперлигаш Селангор ФА, потпишувајќи шестмесечен договор - тимот седеше на последното место во моментот на неговиот потпис. Неговата кариера се одвиваше релативно од 2006 до 2008 година бидејќи играше со грчкиот Ерготелис ФК во Суперлигата, иако се појави само 26 пати во лигата заедно; Следната година беше помината и во земјата, со ниско ниво на ФК Калитеа.
Репрезентативна кариера
Огњеновиќ го направил своето деби за репрезентацијата на Југославија на само 18 години, во пријателскиот натпревар со Ел Салвадор на 12 ноември 1995 година. Нацијата беше суспендирана за квалификациите за УЕФА Евро 1996 година.
Потоа, тој бил избран за тимот на Светското првенство во ФИФА 1998 година, настапувајќи како замена во сите три натпревари од групната фаза додека Југославија испадна во осминафиналето.
Играч
Црвена звезда Белград
Реал Мадрид
Динамо Киев
Савка Манеска
Савка Ѓорѓева Манеска (, Владиловци, -, Витолиште, ) —  македонска партизанка.
Животопис
Манеска е родена во велешкото село Владиловци во 1926 година. На денот на нејзиното раѓање, починала нејзината мајка, а бидејќи нејзиниот татко бил на печалба во Романија, Савка заедно со нејзината 2 годишна сестра биле дадени на гледање кај нивниот дедо, односно таткото на нивната почината мајка, Ѓоре Американецот во Прилеп. Ѓоре Американецот како повратник од Америка, имал голема куќа во Корзо Маало и сопствен ан, каде што Савка и нејзината сестра го поминале целото детство. За време на окупацијата, анот и куќата на Ѓоре Американецот биле целосно пренаменети за потребите на бугарските офицери во Прилеп, а Ѓоре со своето семејство биле принудени да се преселат во приземјето во куќата. Савка како 15-16 годишно девојче била многу убава. Таа убавина била забележана од некој бугарски офицер кој честопати и се додворувал и и префрлал. Постојаните додворувања на бугарскиот офицер биле пресудни за таа да замине во партизани, на само 17 годишна возраст. Така Савка во ноември 1943 година со своите другарки Мара Темелкоска, Пара Пајмакоска, Ценка Прчипетлица, Нада Циривири и уште дваесеттина прилепчани се приклучува на батајонот „Мирче Ацев“ при II Македонскo-Косовска ударна Бригада во слободна Дебрца, како борец во третата чета под команда на Манчу Матак. На 25 мај 1944 година II Ударна Бригада извршила напад на рудниците за момирок (лискун) кај месноста Лигураса во близина на Витолиште. Рудниците биле добро обезбедени, со 60 Бугари, 10 Германци и 40 Балисти, а на височините имало 5 бункери со тешки митралези кои покривале голем бришан простор. За време на нападот, знаменосец бил Митко Цветаноски – Ганчо. Него го покосува рафал од митралез и тој загинал на самото место. Не сакајќи знамето да остане на земјата, Савка се втрчала да го подигне знамето, но набрзо ја покосил рафал во натколеницата при што и се откинала ногата. Таа во моментот се одвлечкала во грмушките каде и што им подлегнала на раните. Не успевајќи да извојуваат победа над побројниот и подобро вооружен непријател партизаните се повлекуваат, оставајќи зад себе 13 загинати борци. По неколку денови, нејзиниот дедо дознал дека неговата внука најверојатно е загината на планината Лигураса, во борбите кај рудниците. Тој уште истиот ден тргнал за Мариово и по долга потрага ја нашол својата внука, во коријата под три високи даба, меѓу кои течело поточе. Савка била со поткината нога и со главата во поточето. Телото на Савка Манеска е пренесено во Прилеп каде што е погребано во семејната гробница на старите градски гробишта. Во нејзина чест, една улица во Прилеп го носи нејзиното име.
Едгар Дега
Дега се смета за еден од најистакнатите претставници на францускиот импресионизам, иако самиот себе никогаш не се сметал за дел на импресионистичкото движење. Преокупиран со урбани призори, со балерини, со призори на коњски трки, Дега никогаш целосно не му свртил грб на реализмот и на неговите мајстори како Енгр и Делакроа. Тој повеќето од своите дела ги создава во ателје, но и покрај тоа поголемиот дел од историчарите на уметноста се согласуваат дека неговото место е во рамките на импресионизмот.
Живот и дело
Дега бил син на банкар со италијанско потекло и на Креолка од Њу Орлеанс, (САД), која починала кога Едгар имал 13 години. Во 1853 година почнал да студира право, но во 1855 година се пријавил на Академијата на убавите уметности. Потоа Дега патува во Рим. Во 1866 година се враќа од Рим во Париз збогатен со нови искуства од патувањето. На почетокот сликал историски теми и портрети по примерот на Енгр, а за разлика од Енгр - само портрети на негови пријатели и тоа во масло. Во текот на 70- тите години почнал да слика и во пастел и во темпера. Под влијание на италијанското сликарство, заинтересиран за колоритот и за колоритната страна на појавите сликал, покрај портретите, и актови и појави од секојдневниот живот, главно сцени од театарот - балерини и коњски трки. Со своето сликарско мајсторство успевал да ги наслика моменталните расположенија а неговиот длабок осет за карактерот на луѓето им дава тежина дури и на навидум случајните призори. Неговите најубави дела се изработени во пастел техника.
Уметничка кариера
Откако се вратил од Италија во 1859, Дега продолжил да се школува пресликувајќи слики од Лувр; Во раните 1860ти, додека бил на посета кај својот другар од детството Пол Валпион во Нормандија, тој за првпат почнал да ги проучува коњите. За првпат имал изложба во Салонот во 1865, кога жирито ја прифатило неговата слика Сцени од средновековна војна, која не привлекла многу внимание. Сепак, тој изложувал секоја година во Салонот, но веќе не сликал историски слики, и неговата слика Трка со коњи—Паднатиот џокеј (Салон во 1866) го најавила негиот растеж во современото сликарство. Промената во неговото сликарство било влијанието на Едуар Мане, којшто Дега го сретнал во 1864 додека пресликувал во Лувр. За време на француско-пруската војна во 1870, Дега бил регрутиран во Националната гарда, па во текот на одбраната на Париз немал многу време да се посвети на сликарството. Во тоа време забележал и дека има проблем со окото, и истиот проблем со видот го следел во тек на сиот негов живот.
По војната, во 1872, Дега бил на продолжен престој во Њу Орлеанс, Луизијана, каде што живеел брат му Рене и бројни негови роднини. Живеејќи во куќата Еспленада, Дега изработил бројни свои дела, од кои доста биле слики на кое биле претставени членовите на неговото семејство. Едно од делата на Дега во Њу Орлеанс, кое прикажувало сцена на размена на памук во Њу Орлеанс, се здобило со достојно внимание во Франција, и било единственото дело земено за музеј во {оној во По} во тек на неговиот живот.
Во доцните 1880, Дега исто така развил и страст кон фотографијата. Фотографирал многумина од своите пријатели, меѓу кои Реноар и Маларме. Други фотографии, на кои биле прикажани танчерки и акти, биле користени како појдовна точка за некои негови цртежи и слики.
Дега никогаш не се оженил и остатокот на својот живот го поминал речиси слеп, талкајќи немарно по улиците на Париз пред да почине во 1917. Последните години на дега биле тажни и осамени, особено поради фактот дека надживеал многумина од неговите најблиски пријатели.
Ѓорѓи Зисовски
Ѓорѓи Стерју Зисовски (Нижеполе,, — Нижеполе, ) — македонски партизан, учесник во НОБ.
Животопис
Зисовски е роден во битолското село Нижеполе во 1922 година, во една од најголемите фамилии во селото, позната под името Тоновци. Имотната состојба им била средна, но бидејќи биле многу деца, по завршувањето на основното училиште бил главен како момок во селото. Тој по природа бил весел младич и добар песнопоец. На 10 август 1944 година и се приклучил на Седмата бригада. Зел активно учество во многуте борби што ги водела единицата, но поради болест бил оставен во позадина, во неговото родно село. Тука тој загинал по несреќен случај.
NGC 1232A
NGC 1232A — спирална галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1232A се споменува и како ESO 547-16, MCG -4-8-32, Arp 41.
Откривање
Објектот е откриен на 20 октомври 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1232A е од видот SBm. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 14 m/лм2. NGC 1232A има привидни димензии од 0,9' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 10 м 1,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 20° 35' 58". Положбениот агол на објектот е во износ од 5°.
Пер Лагерквист
Пер Фабијан Лагерквист (23 мај 1891, Векше, Шведска - 11 јули 1974) — шведски писател, добитник на Нобеловата награда во 1951 година.
Животопис
Лагерквист е роден во Векше, град на југот од Шведска, како најмлад од седумте деца во традиционално и длабоко религиозно семејство. Наспроти побожните верувања на своите родители и на секојдневното читање од Библијата дома, Лагерквист развил алтернативен поглед на религијата, а со текот на времето станал, спред сопствените зборови, „верник без вера, религиозен атеист“. Со четворица пријатели, тој ја формирал групата под назив „Црвен прстен“, во која се разговарало за религијата, анархијата, социјализмот и еволуцијата. Дарвиновото дело „Потеклото на видовите“ длабоко влијаело на оваа млада група, а подоцна, Лагерквист напишал дека Дарвиновото дело ја разнишала „самата основа на трансценденталниот поглед на светот“. По завршувањето на средното училиште, Лагерквист поминал две години (1911-1912) на Универзитетот во Упсала, студирајќи хуманистички науки и истовремено започнал да пишува. По дипломирањето, во во 1913 година заминал во Париз, а во текот на Првата светска војна живеел во Данска. Во 1919 година, кратко време работел како театарски критичар во едно списание во Стокхолм, а потоа се занимавал само со пишување. Исто така, често патувал, а најдолго се задржал во Италија и во Франција. Во 1940 година бил избран за член на Шведската академија.
Творештво
Своите први дела ги објавил како студент, во 1912 година: неколку песни и новелата „Луѓе“. По враќањето од Париз, каде бил импресиониран од кубизмот и фовизмот, го напуштил натурализмот и целата негова проза и поезија од периодот 1914-1916 година била под изразено француско влијание. Во 1916 година, збирката „Страв“ му обезбедила углед на значаен поет во Шведска, а во текот на Првата светска војна доживеал уште поголема афирмација. Во тој период, тој живеел во Данска, каде пишувал драми под влијание на Стриндберг. Неговиот книжевен манифест, „Уметноста на зборот и уметноста на сликата“ (1913) го етаблирал на книжевната сцена во Шведска како млад писател со еволуциски идеи. Во него, тој се залагал за едноставност во уметноста, за монументалност на уметничката форма, за неизвештаченост и за надминување на поединечното во општото. Сепак, подоцна, ниту самиот тој не му останал верен на својот уметнички „вјерују“ од младоста.
По Втората светска војна, Лагерквист почесто се свртувал кон формата на романот. Романот „Џуџе“ (1944) е сместен во време на италјанска ренесанса, но сепак се однесува и на Втората светска војна и на човекот воопшто, во сите места и времиња. Со „Варава“ (1950), можеби неговото на најпознато дело, започнала низата романи кои се занимаваат со средба на човекот со божественото и неговата потрага по разбирање и спасение. Оваа тема ја продолжува во „Сибила“ (1956), „Смртта на Абазир“ (1960), „Аџија на море“ (1962) и во „Светата земја“ (1964). Неговиот последен роман, „Миријам“ (1967) користи симболистички консталации кои се појавуваат често во неговите книги.
Со својата појава на книжевната сцена во 1912 година, годината кога умрел Август Стриндберг. Иако, првите книжевни чекори на Лагерквист произлегуваат од стриндберговската традиција, но сепак, тој најавил нова епоха во шведската книжевност. Навистина, неговите први дела се одликуваат со истата психичка атмосфера и со слични философски елементи како оние од псоледната фаза на творештвото на Стриндберг. Подоцна, Лагерквист често ги напуштал тие основи, но повеќепати се навраќал кон неговите книжевни почетоци. Многубројните промени низ кои минувало неговото творештво завршиле со мрачна животна философија, изразена низ песимистичките симболи на човечкото зло и бесмисленоста на животот. Лагерквист дава слика на напуштеноста на модерниот човек во светот без идеали, свет во кој крвавите војни ја илустрираат човековата неспособност да ја пронајде својата цел. Меѓутоа, наспроти доминацијата на темните тонови во неговите дела, тој никогаш не престанал да ги изразува хуманистичките идеи за вредноста на културата.
Кариерата на Лагерквист траела повеќе од 50 години и за тоа време напишал речиси 40 книги, поради што е тешко да се даде општ именител на неговиот опус, особено имајќи предвид дека често ги менувал своите животни ставови и творечкото расположение. Сепак, во текот на целото свое творештво тој останал верен на барањето изразено уште во неговиот книжевен манифест - едноставноста. Сепак, оваа основна одлика никако не исклучува уште една негова важна одлика - длабочината на зафатот. Едноставноста во откривањето на длабоката животна смисла е една од најважните причини за големата почит во и надвор од неговата родна земја. И како поет и како прозаист и како драмски писател, Лагерквист поставува големи и достоинствени прашања за тоа како треба да живееме. Притоа, неговото дело е свесно определено како диктат, т.е. тој не крие дека пишува не само за едно време, туку за сите времиња. Со своето творештво, Лагерквист како да сака да каже дека сите луѓе на светот се подеднакво важни, дека секој човек поставува свои прашања и на нив дава свои одговори и дека сите тие прашања и одговори имаат определена важност и вредност.
Во 1951 година, Шведската академија му ја доделила на Лагерквист Нобеловата награда за литература за „неговата уметничка моќ и длабоко вкоренета независност што ги демонстрира во своето пишување, во барањето одговори на вечните прашања на човештвото“. Неговите креативни достигнувања му донесоа углед на „гигант на модерниот класицизам“.
Библиографија
Најважните дела на Лагерквист се:
NGC 5583
NGC 5583 — спирална галаксија во соѕвездието Воловар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5583 се споменува и како UGC 9196, MCG 2-37-4, CGCG 75-18.
Откривање
Објектот е откриен на 4 јуни 1886 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5583 е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,6 m/лм2. NGC 5583 има привидни димензии од 0,8' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 21 м 40,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +13° 13' 56"". Положбениот агол на објектот е во износ од 80°.
Други поделби
Проучување на NGC 5583 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 51313. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 197; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 915. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 65.
Драга Божинова
Драга Стојанова Божинова ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Произлегува од работничко семејство. Пред заминувањето во партизани била ученичка во трговското училиште. Во СКОЈ била примена 1943 година, а нешто подоцна била избрана и за член на училишниот комитет на СКОЈ. На 7 септември 1944 година, стапила во Дванаесеттата македонска ударна бригада. Била распоредена во Вториот баталјон. Секогаш се одликувала со скромност и дисциплинираност. Поради тоа, била мошне почитувана. Се истакнала и како храбар борец. Активно учествувала во сите борби што Бригадата ги водела против Германците и балистите во Скопско. Иако била веќе избрана за санитетски референт, постојано се наоѓала во првите борбени редови и со личен пример придонесувала во подигањето на борбениот морал. Во борбите за ослободувањето на Скопје, зела активно учество и загинала при извлекување на еден ранет борец, од рафалот на германскиот митралез „Шарац". Бил закопана на скопските гробишта во Бутел.
Ракета
Ракетата е, според најширока дефиниција, секое возило, проектил или авион што се движи како резултат на реакција на исфрлање на брз гас од ракетен мотор.
Делови
Ракетата се состои од следниве делови како минимум: ракетен мотор, мешавина на гориво, каросерија и уред за стабилизација и водење на ракетата. Ракетите со ракетни мотори на течно гориво сè уште имаат потреба од минимални резервоари за гориво и оксиданс (наместо мешавина од гориво).
Користење
Ракетите се користат во воени и мировни цели.
За воени цели, ракетите се нарекуваат многу проектили со ракетен мотор и бојни глави, со различна големина и опсег, за напади на копнени, морски и воздушни цели. Тие исто така се користат за сигнализација, евакуација на екипажот на авиони, скратување на полетувањето на авионите и друго.
За мировни цели, ракетите се користат за лансирање вештачки сателити, вселенско истражување, анти-град одбрана, сигнализација и други цели.
Работа
Ракетата со себе носи кислород или друг оксиданс со врзан кислород во посебен резервоар (ако користи ракетен мотор на течно гориво), затоа што кислородот е неопходен за согорување, а не е во просторот. Ракетата со мотор со цврсто гориво обично има оксиданс веќе измешан со горивото во една маса (наједноставната мешавина е црн барут), така што не треба посебен резервоар со оксиданс.
Согорување на горивото во присуство на оксиданси во комората за согорување, гасовите за согорување излегуваат преку специјално профилиран дел од млазницата (стеснет грло). Откако ќе поминете низ стеснетото грло на млазницата, каде се зголемува притисокот на гасот, се забележува ненадејно проширување на млазницата во форма на „ѕвонче" . Притисокот паѓа нагло, но се зголемува брзината на гасовите, што излегуваат создавајќи корисен потисок.
Ракетните мотори за вселенски мисии мора да бидат доволно моќни за да ја надминат силата на гравитација, а ракетата мора да биде повеќестепена за да ја достигне првата космичка брзина.
Ракетна равенка на Цилковски
\Delta v\ е најголемата теоретска промена во брзината на ракетата без влијание на гравитација или отпорност на воздухот. Оваа промена во брзината може да се пресмета од ракетата равенка на Цилковски:
каде:
Ракетни центри и агенции
Најголемите ракетни центри се наоѓаат во САД, Казахстан и Русија. Најпознатите вселенски агенции во светот се: ESA ( European Space Agency ), НАСА ( National Aeronautics and Space Administration  ) и Роскосмос, ( Федеральное космическое агентство России  )
1927 во архитектурата
Во 1927 година во архитектурата се случиле некои значајни настани.
Римски имиња
Граѓаните на Стариот Рим обично имале три имиња :
Кога се користеле заедно со името на родот и/или со прекарот, личните имиња се обележувале со точка: Marcus Tullius Cicero = M.Tullius Cicero.
Освен што го одредувале потеклото, имињата на родот однапред ја означувале и припадноста кон некој сталеж. На пример, членовите од родот Tullius му припаѓале на витешкиот сталеж и ниеден припадник од овој род не стигнал до државничка функција, сè до Цицерон. Од друга страна, Римјаните од родот Iulius, на кој му припаѓал славниот Цезар, однапред биле предодредени како патриции.
Прекарот се однесувал на огранок од родот или на воените заслуги. Некои Римјани ги определувале и двете работи, па покрај своето име ставале двоен прекар.
Поради малубројноста на имињата, често се случувало таткото и синот да се викаат потполно исто. Така, на пример, предмалку споменатото име Marcus Tullius Cicero му припаѓало и на таткото, славниот римски оратор, но и на неговиот син.
Жените ги добивале имињата според својот род. Ќерката на Цицерон се викала Tullia, жена му Terentia, а снаата Pomponia, што значи дека припаѓала на родот Помпејци.
Список на реки во Македонија
Ова е список на реки во Македонија. Иако не е сеопфатен, на него се наведени голем број реки и потоци со нивните алтернативни имиња.
По азбучен ред
Ова е нецелосен список на реки во Република Македонија по азбучен редослед, според книгата Реките во Република Македонија (2014) од И. Петрушевски и Б. Маркоски.
Кофактор (биохемија)
Кофакторот е небелковинско хемиско соединение или метален јон кое е потребно за активноста на ензимот како катализатор, односно супстанца која ја зголемува брзината на хемиската реакција. Кофакторите може да се сметаат за „помошни молекули“, кои помагаат при биохемиските трансформации. Брзината на хемиската трансформација ја проучува научна област наречена ензимска кинетика. Кофакторите обично се разликуваат од лигандите по тоа што тие често ја остваруваат својата функција во врзана состојба.
Коензимите понатаму се поделени на два типа. Првиот тип се нарекува „простетична група“, и главната одлика на овој тип на коензими е што се цврсто или ковалентно врзани за белковината. Вториот тип на коензими се нарекуваат „косупстрати“ и тие привремено се врзани за белковината. Косупстратите може да бидат ослободени од белковината во одреден момент, а потоа повторно да се врзат. И простетичните групи и косупстратите имаат иста функција, а тоа е олеснување на реакцијата на ензимите и белковините. Неактивен ензим без кофактор се нарекува апоензим, додека целосниот ензим со кофактор е наречен холоензим. (Забележете дека Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија (IUPAC) го дефинира „коензимот“ малку поразлично, имено како не-белковинско соединение со мала молекуларна тежина, кое е лабаво врзано, а учествува во ензимските реакции како дисоцијабилен носач на хемиски групи или електрони; простетичната група е дефинирана како цврсто врзана, неполипептидна единица во белковина која се регенерира во секој ензиматски циклус.)
Некои ензими или ензимски комплекси користат неколку кофактори. На пример, мултиензимскиот комплекс пируват дехидрогеназа, кој ги спојува процесите на гликолиза и циклусот на лимонска киселина, користи пет органски кофактори и еден метален јон: лабаво врзан тиамин пирофосфат (TPP), ковалентно врзан липоамид и флавин аденин динуклеотид (FAD), косупстрати никотинамид аденин динуклеотид (NAD+) и коензим А (CoA), и магнезиумов јон (Mg2+).
Органските кофактори често се витамини или деривати на витамини. Многу кофактори го содржат нуклеотидот аденозин монофосфат (AMP) како дел од нивните структури, како што се ATP, коензим А, FAD и NAD+. Оваа заедничка структура може да рефлектира заедничко еволутивно потекло како дел од рибозими во древен свет на РНК. Се претпоставува дека AMP-делот од молекулата на коензимот може да се смета за еден вид на „рачка“ со која ензимот го „фаќа“ коензимот за да го префрли помеѓу различните каталитички центри.
Класификација
Органските кофактори понекогаш се поделени на коензими и простетични групи. Терминот коензим се однесува конкретно на ензимите и, како таков, на функционалните својства на белковината. Од друга страна, „простетичната група“ ја нагласува природата на врзувањето на кофакторот за белковината (јака или ковалентна) и, на тој начин, се однесува на структурна особина. Различни извори даваат малку различни дефиниции за коензими, кофактори и простетични групи. Некои ги сметаат цврсто врзаните органски молекули како простетични групи, а не како коензими, додека други ги дефинираат сите небелковински органски молекули потребни за активност на ензимите како коензими, а ги класифицираат оние кои се цврсто врзани како коензимски простетични групи. Овие поими често лабаво се користат.
Статија објавена во 1980 година во „Трендови во биохемиските науки“ (англ. Trends in Biochemistry Sciences) ја обработува темата на произволното разграничување помеѓу термините „простетична група“ и „коензим“, кое создава конфузија во литературата. Во оваа статија, кофакторот е дефиниран како дополнителна супстанца, која се разликува од белковината и супстратот, и која е потребна за одвивање на нормалната ензимска активност; додека простетичната група е дефинирана како супстанца која во текот на целиот каталитички циклус е врзана за само една молекула на ензим. Сепак, авторот на оваа статија не можел да дојде до единствена сеопфатна дефиниција за терминот „коензим“ и предложил овој термин да се испушти од употреба во литературата.
Метални јони
Металните јони се чести кофактори. Науката за овие кофактори е во рамките на областа на бионеорганска хемија. Во исхраната, овие метални јони се познати под името олигоелементи. Кај човекот најчестите метални јони кои имаат улога на кофактори се: железото, магнезиумот, манганот, кобалтот, бакарот, цинкот и молибденот. Иако недостатокот на хром во исхраната предизвикува нарушена толеранција на гликоза, досега не е идентификуван ензим кај човекот што го користи овој метал како кофактор. Јодот (неметал) е исто така важен олигоелемент кој влегува во состав на структурата на тироидните хормони, а не игра улога на ензимски кофактор. Калциумот е уште еден посебен случај, со тоа што тој е неопходна компонента на човечката исхрана, а истовремено е потребен за нормалната активност на многу ензими, како што се синтаза на азотен оксид, белковински фосфатази и аденилат киназа, но калциумот ги активира овие ензими со алостерична регулација, честопати врзувајќи се за овие ензими во комплекс со калмодулинот. Од овие причини, калциумот игра улога на сигнална молекула во клетките и обично не се смета за кофактор на ензимите кои ги регулира.
Други организми бараат дополнителни метали како ензимски кофактори, како што е ванадиумот во нитрогеназата на азотофиксирачките бактерии од родот Azotobacter, волфрамот во алдехид фередоксин оксидордуктаза на термофилната археја Pyrococcus furiosus, па дури и кадмиумот во карбонатната дехидратаза од морската силикатна алга Thalassiosira weissflogii.
Во многу случаи, кофакторот вклучува и неорганска и органска компонента. Пример се белковините кои врзуваат хем, кој се состои од порфирински прстен во кој е координирано железото.
Железно-сулфурни кластери
Железно-сулфурните кластери се комплекси на атоми на железо и сулфур, кои се врзани за цистеинилните остатоци во склоп на белковините. Тие играат и структурни и функционални улоги, вклучувајќи трансфер на електрони и како структурни модули.
Органски
Органските кофактори се мали органски молекули (со молекуларна маса помала од 1000 Da) кои можат да бидат лабаво или цврсто врзани за ензимот и директно да учествуваат во ензимската реакција. Во вториот случај, кога тие тешко се отстрануваат без да се денатурира ензимот, најчесто се нарекуваат простетични групи. Важно е да се нагласи дека не постои остра поделба помеѓу лабаво и цврсто врзаните кофактори. Многу кофактори, како што е NAD+, можат цврсто да бидат врзани за некои ензими, а од друга страна, лабаво да бидат врзани за други ензими. Друг пример е тиамин пирофосфатот (TPP), кој е цврсто врзан во ензимите транскетолаза и пируват декарбоксилаза, додека помалку цврсто е врзан во ензимот пируват дехидрогеназа. Други коензими, како што се флавин аденин динуклеотидот (FAD), биотинот и липоамидот, се цврсто врзани за нивните ензими. Цврсто врзаните кофактори генерално се регенерирани за време на истиот циклус на реакцијата, додека лабаво врзаните кофактори можат да се регенерираат во последователна реакција, катализирана од различен ензим. Во вториот случај, кофакторот, исто така, може да се смета за супстрат или косупстрат.
Витамините можат да послужат како претходници на многу органски кофактори (на пр., витамините Б1, Б2, Б6, Б12, ниацин и фолна киселина), или пак самите можат да бидат коензими (како на пр., витаминот Ц). Сепак, витамините имаат и други функции во организмот. Многу органски кофактори, исто така, содржат и нуклеотид, како што се носачите на електрони NAD и FAD, и носачот на ацилни групи - коензим А. Повеќето од овие кофактори се наоѓаат во голем број на видови на организми, а некои се универзални за сите форми на живот. Исклучок се група на уникатни кофактори кои еволуирале само во метаногените археи.
Кофакторите како метаболни посредници
Метаболизмот вклучува огромна низа на хемиски реакции, но повеќето спаѓаат во неколку основни типови реакции кои вклучуваат трансфер на функционални групи. Оваа вообичаена хемија им овозможува на клетките да користат мал пакет на метаболни посредници за пренос на хемиски групи помеѓу различни хемиски реакции. Овие посредници за пренесување на функционални групи се лабаво врзани органски кофактори, кои честопати се нарекуваат коензими.
Секоја класа на реакции за пренос (трансфер) на функционални групи ја спроведува одреден кофактор, кој е супстрат за одреден број на ензими кои го создаваат и одреден број на ензими кои го користат. Пример за ова се дехидрогеназите кои користат никотинамид аденин динуклеотид (NAD+) како кофактор. Во овој случај, стотици различни типови на ензими ги отстрануваат електроните од нивните супстрати и го редуцираат NAD+ во NADH. Овој редуциран кофактор тогаш станува супстрат за која било од редуктазите во клетката, на кои им се потребни електрони за редукција на нивните супстрати.
Од овие причини, кофактори континуирано се рециклираат како дел од метаболизмот. Како пример, вкупната количина на ATP во човечкото тело е околу 0,1 мола. Овој кофактор постојано се распаѓа на ADP и неоргански фосфат, а потоа повторно се претвора во ATP. Затоа, во секое дадено време, вкупниот износ на ATP + ADP во телото останува прилично константен. Енергијата кои ја користат човечките клетки бара хидролиза на 100 -150 мола на ATP дневно, што е околу 50-75 килограми. Нормално, човекот согорува маса на ATP дневно која е приближно еднаква на неговата телесна тежина. Ова значи дека секоја молекула на ATP се рециклира околу 1000-1500 пати во текот на еден ден.
Еволуција
Органските кофактори, како што се ATP и NAD, се присутни во сите познати форми на живот и претставуваат основен дел од метаболизмот. Ваквата универзална сочуваност во живиот свет покажува дека овие молекули потекнуваат од раните стадиуми на потеклото на живата материја на Земјата. Според тоа, барем некои од сегашните кофактори во живите организми можеби биле присутни во последниот универзален предок на сите живи организми на планетата, кој живеел пред околу 4 милијарди години.
Атлас (месечина)
Атлас е месечина на Сатурн. Познат е и под името Сатурн 15. При откривањето му е дадено привремениот назив1980 S 28. Сегашното име го добива во 1983 год., кога е наречен по старогрчкиот херој Атлас.
Ранко Божиновски
Ранко Јованов Божиновски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Произлегува од сиромашно селско семејство. По завршување на основното училиште се занимавал со земјоделство. Во септември 1944 година, стапил во борбените редови на Третата македонска ударна бригада. Бил борец во Петтата чета на Вториот баталјон. Учествувал во сите борби што ги водела оваа единица. На 20 октомври кога неговата Бригада ги нападнала балистичките позиции близу Треска, тој загинал, откако единицата бил принудена да се повлече под притсок на новодојдените германски сили.
Шпанија на Евровизија
Шпанија првпат настапува во 1961 година.
Шести вселенски собор
Шестиот вселенски собор (грчки: Η ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδος; Τρίτη Σύνοδος της Κωνσταντινούπολης - Трет цариградски собор) бил одржан во Цариград од 7 ноември 680 до 16 септември 681 година. Соборот бил свикан од страна на царот Константин IV Погонат, и одржан во царскиот двор, во свечена сала со куполи (τρουλλος).
Римскиот Епископ Агатон бил претставен преку три пратеника. Соборот бил свикан за да се даде одговор на монотелитската ерес, која се појавила во времето на Ираклиј I (610-641 г.) а била формулирана од страна на патријархот Сергиј и прифатена од римскиот Епископ Хонориј. Според тоа учење, познато и како Ектесис, Господ Исус Христос има две природи, а после Воплотувањето има само една волја (монотелитизам) или едно дејство (моноенергизам). Вака формулираното учење ја нудело можноста монофизитите да се вратат во црквата, но било противречно на Халкидонскиот орос.
Присуствувале 174 епископи, кои го осудиле монотелитството и ја востановиле формулата против него, која гласи: „Во Исуса Христа има две природи – Божествена и Човечка, а исто така и две волји – Божествена и Човечка, така што втората и се покорувала на првата.“.
Кривогаштани
Кривогаштани — село и административно седиште на истоимената општина, во околината на градот Прилеп. Селото се наоѓа на двете страни на регионалниот пат 1306 помеѓу градовите Прилеп и Крушево.
Потекло и значење на името
Народните преданија говорат за две легенди поврзани за името на селото Кривогаштани.
Според првата легенда, селото Кривогаштани, своето име го добило по некогашниот град, кој бил во непосредна близина на денешната населба, а се викал Крив Град. Градот се одликувал со криви, долги и тесни улички низ кои жителите, пред своите куќи, си ги сушеле „гаштите“, односно алиштата што ги носеле.
Втората легенда зборува дека жителите од Кривогаштани ги носеле своите „гашти“ (панталони) накриво, па поради тоа жителите од околните населби им се потсмевале, викајќи ги кривогаштанци. Интересно е да се напомене дека и денес жителите од некои соседни села не велат Кривогаштани и кривогаштанци туку „Кривограждани“ и „Кривогражданци“, што пак се поврзува со средновековниот Крив Град.
Географија и местоположба
Селото е едно од поголемите села во Прилепското Поле, коешто лежи на неговиот краен западен дел, сместено на регионалниот пат 1306 помеѓу градовите Прилеп и Крушево. Неговиот атар се допира со подрачјето на Општина Крушево. Селото претставува административно седиште на истоимената општина. Селото е рамничарско, на надморска височина од 607 метри. Од градот Прилеп е оддалечено 20 километри, додека од градот Крушево е оддалечено 11 километри, со што селото претставува вистинска раскрсница. Јужно од селото води асфалтен пат и за градот Демир Хисар, кој поминува низ повеќе села, додека на север води асфалтен пат кон селото Ропотово, од каде продолжува кон градот Македонски Брод.
Кривогаштани е големо и познато село во околината на Прилеп. Се наоѓа во западниот дел на Пелагонија. Околни села се Врбоец, Кореница, Свето Митрани, Крушеани и други. Низ селото поминува малата Крушевска Река. На запад од Кривогаштани е Бушева Планина, а на југ, исток и север се простира Пелагонија.
Селото има збиен тип, составено од следниве делови: Карафиловци, Мојсовци, Кочоперовци, Рујановци и други. Имињата на овие делови се од главните родови.
Клима
Климата, како и во целата Пелагониска рамница, па така и во Кривогаштани е изменето средоземна. Врнежите се движат од 700 до 900 милиметри воден талог во текот на годината. Тие се најинтензивни во пролет и есен, а првиот снег обично паѓа кон крајот на ноември или во почетокот на декември. Ветровите дуваат во текот на целата година, но најинтензивно во пролет и есен.
Историја
Траги од старини се наоѓаат на месноста Градиште недалеку од селото. Таму биле наоѓани врчви, стари пари и друго. Такви остатоци биле наоѓани и на месноста Крајни Рид, каде денес има лозја.
Западно од селото се наоѓа месноста Манастириште, каде според народната традиција некогаш имало стар христијански храм. Тој бил срушен пред 150 години од Албанците муслимани. Тој храм се верува дека се викал „Св. Илија“ и бил подигнат во средновековниот период. На патот за соседното село Пресил се гледаат остатоци на стари гробови, каде во близина се наоѓа обновената црква „Воведение на Пресвета Богородица“.
Кривогаштани е старо село, што се гледа од зачуваните македонски родови. Селото е споменато како Кривогаштанех во грамота на царот Стефан Душан за манастирот Трескавец во 1337 година.
Во текот на XIX век со доселување станало прилично големо македонско село. Во овој период во Кривогаштани постоеле четири чифлици, а нивни сопственици биле: Саид-паша, Адем-ага, Устреф-ага и Демчо-ага. Саид-паша бил сопственик и на еден ан во Кривогаштани.
Стопанство
Атарот зафаќа простор од 14,9 км2. На него преовладуваат обработливите површини на површина од 1.215 хектари, на пасиштата отпаѓаат 315 хектари, додека шумско земјиште нема.
Илија Столица
Илија Столица (Земун, 7 јули 1978) бил поранешен српски фудбалер и актуелен фудбалски тренер. Бил селектор на младата српска репрезентација.
Кривогаштани
Стопанство
Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото имало земјоделска задруга, има фабрички погони, услужни и угостителски објекти.
Илија Столица
Професионална играчка кариера
Илија Столица ја започнал својата фудбалска кариера во ФК Земун. Како млад фудбалер во 1998 година преминал во редовите на шпанскиот второлигаш Леида, а во 2000 година потпишал за составот на Партизан. За белградските црно-бели одиграл само четири првенствени натпревари, по што се вратил во екипата на Земун, каде настапувал во сезоната 2001/02. Таа сезона бил втор стрелец во Првата лига на СРЈ со вкупно 19 постигнати голови. По клубот на Земун, тој настапувал и за украинскиот состав на Металург од Доњецк, каде одиграл 20 првенствени натпревари и постигнал пет гола.
Кривогаштани
Стопанство
Во Кривогаштани се наоѓа еден од најголемите сточни пазари во Македонија.
Илија Столица
Професионална играчка кариера
Во Србија се вратил во 2005 година и тоа како позајмен играч во составот на ОФК Белград, а потоа кариерата ја продилжил во екипата на Сент Трујден од Белгија, а по две години преминал и настапувал во дресот за составот на Монс. Столица ја заменил Белгија со Грција и се преселил во 2009 година во екипата на ОФИ од Крит. За составот на подгорички Будуќност настапувал во 2010 година, а пред крајот на кариерата имал играно и во САД за составот на Њу Ингланд Револушн и за екипата на Њујорк.
Тренерска кариера
Тренерската кариера Илија Столица ја започнал во 2014 година како асистент во кадетската репрезентација на Србија, потоа работел како асистент на Зоран Милинковиќ во екипата на Партизан, а самостојно ги предводел селекциите на Србија до 16 и 17 годишна возраст.
Кривогаштани
Население
Според статистиката на бугарскиот етнограф Васил К’нчов од 1900 година, во селото Кривогаштани живееле околу 860 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Кривогаштани имало имало 680 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија и 240 Македонци патријаршисти.
Илија Столица
Тренерска кариера
Во месец ноември 2016 година го преземал тимот на Вождовац. Поминал нешто повеќе од една година на клупата на популарните „змејови“ (од ноември 2016 до декември 2017) и со нив успеал да оствари 20 победи, 10 нерешени натпревари и 16 порази од вкупно 46 натпревари. Тој го напуштил клубот на Вождовац по завршувањето на есенскиот дел од сезоната 2017/18.
Домаќин (слуга)
Главен домаќин
Во минатото во големите домаќинства домаќинот (или домаќинката) била жена со значителна моќ. Нивните соби биле чистени, оброците подготвувани и алиштата перени од страна на пониските слуги, и со батлерот председавале во слугинската хала. За разлика од некои други слуги, домаќинката била ословувана со Г-ѓа [Презиме].
Денес домаќинот живее ист таков живот во поголемите куќи, додека повеќето работодавачи неможат да си дозволат цели групи на слуги со комплексна хиерархија.
Илија Столица
Тренерска кариера
На 23 декември 2017 година ја преземал екипата на Војводина од Нови Сад. По нешто повеќе од три месеци, тој на 4 април 2018 година поднел оставка од таа позиција. Го предводел тимот на Војводина на осум натпревари од натпреварувачки карактер, постигнувајќи притоа две победи, два нерешени резултати и четири порази, со гол разлика од 8:9.
Домаќин (слуга)
Главен домаќин
Во големите резиденции, домаќинот е врховна глава на послугата и може да вработува и отпушта јуниорска послуга, се разбира со одобрение на господарката, и да препорачува сениорски персонал. Во воој случај, готвачот и батлерот даваат отчет на господарката преку домаќинот.
Денешниот готвач-домаќин
Денес, во развиените земји најголемиот број на семејства не можат да си дозволат персонал кој би живеел во куќата. Кај народите каде што сѐ уште постои добра понуда на работна сила средните класи би можеле да си дозволат еден до двајца такви слуги. Кај нив домаќинот игра улога и на готвач, позиција која повеќе не е голема како што некогаш била. Современиот готвач-домаќин самиот извршува задачи од типот на готвење и чистење, и иако современите апарати во домаќинствата ја прават работата полесна, оваа позиција е многу потешка отколку онаа во минатото, помалку платена и дава многу понизок општествен статус.
Илија Столица
Тренерска кариера
Во месец јуни 2018 година Столица ја преземал екипата на Олимпија од Љубљана. На клупата на словенечкиот клуб останал само 48 дена бидејќи на 31 јули 208 година добил отказ. Тој го водел тимот на Олимпија на вкупно пет натпревари и притоа постигнал една победа, два нерешени резултати и два порази. Екипата на Олимпија испаднала уште во првото коло од квалификациите за Лигата на шампионите, а по две одиграни кола во словенечкото првенство, тимот од Љубљана се нашол на претпоследното место на табелата.
Кривогаштани
Население
Кривогаштани е големо село, коешто во 1961 година имало 2.366 жители, од кои 2.356 биле Македонци, четворица Срби и двајца жители Хрвати. Во 1994 година селото броело 1.950 жители, од кои 1.947 биле Македонци.
Илија Столица
Тренерска кариера
Во месец октомври 2019 година Илија Стоплица бил назначен за селектор на младата репрезентација на Србија. Под негово водство, младата репрезентација не успеала да се квалификува за Европското првенство во 2021 година. Во квалификациската група за ЕП, репрезентацијата на Србија остварила три победи, четири нерешени резултати и дури четири порази на вкупно 10 натпревари, што било доволно само за четвртото место во групата, зад репрезентациите на Русија, Полска и Бугарија, а пред селекциите на Естонија и Летонија. И покрај неуспехот во квалификациите, Фудбалскиот сојуз на Србија во месец декември 2020 година го продолжила договорот со тренерот Илија Столица и за наредниот квалификациски циклус.
Кривогаштани
Население
Според пописот од 2002 година, во селото Кривогаштани живееле 1.870 жители, од кои 1.860 Македонци, 8 Роми, 1 Србин и 1 останат.