cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Србија во средниот век
Српско Деспотство
Принцот Стефан Лазаревиќ бил еден од вазалите на Бајазит во битката во близина на Анкара, кога Монголците ги поразиле Турците и го заробиле султанот во 1402 година. Од 1402 до 1459 година Србија, со која управувале српски деспоти, била наречена Српско Деспотство. Враќајќи се во Европа по битката во Анкара преку Цариград, синот на кнезот Лазар, Стефан Лазаревиќ, ја добил титулата деспот од византискиот цар. На враќање се водела битка на Косово во која од една страна биле Стефан и Вук Лазаревиќ, а против нив биле Ѓураѓ Бранковиќ и Турците. Оваа битка и таа од пред 13 години биле комбинирани од некои учесници и сведоци во нивните приказни.
Деспотот Стефан Лазаревиќ успеал да ги добие Белград и Мачва од унгарскиот крал Сигисмунд во 1403 година но тој морал да стане вазал на кралот. Богатите рудници за сребро и постојаниот прилив на жители во земјата на деспотот Стефан Лазаревиќ овозможиле обновување на Србија по поразот на Косово. Белград станал главен град на деспотот, кој ги населил најбогатите луѓе и трговци во градот.
За време на владеењето на деспотот Стефан Лазаревиќ, Србија доживеала преродба. Се развила воено, политички и економски и територијално се проширила. Деспотот Стефан е запаметен како витез, но и поет. Неговата најпозната песна е Слово љубве (Слово на љубовта).
Владеењето на Ѓураѓ Бранковиќ, син на Вук Бранковиќ, започнало со намалување на териториите на Српското деспотство. Во времето на погребот на Стефан Лазаревиќ, султанот Мурат II го нападнал и го освоил Крушевац. Унгарскиот крал го освоил главниот град на Ѓураѓ, Белград во 1427 година. Сепак, Србија останала доволно силна за да ја зачува својата двојна вазална позиција. Деспотот Ѓураѓ (1427-1456) ги искористил своите дипломатски вештини и ги зацврстил врските со Унгарија. Тој искористил големо богатство за да ја изгради тврдината Смедерево во 1428-30 година, на бреговите на Дунав, град кој станал нова престолнина. Новата престолнина на Србија била добро утврдена, но морала да им се предаде на Османлиите веќе во август 1439 година. Вазалската позиција на Србија веќе не била безбедна и по смртта на деспотот Стефан Лазаревиќ, султанот Мурат II имал намера целосно да ја присоедини Србија кон Османлискиот Султанат. Деспотот Ѓураѓ не успеал да се одбрани од османлиските напади и морал да го напушти Смедерево во 1439 година, а Ново Брдо се бранел до средината на 1441 година. Благодарение на богатството што го имал и големата војска што ја собрал, Ѓураѓ го принудил на Мурат II да го врати Српското Деспотство во 1444 година. По неговата смрт во декември 1456 година, неговиот најмлад син Лазар станал деспот, но исто така починал набргу потоа во јануари 1458 година. Потоа Мехмед го освоил Смедерево и Српското Деспотство во јуни 1459 година престанало да постои. За време на средниот век, Србија ја презела римско-византиската цивилизација, култура и закони. Се проценува дека српскиот град Ново Брдо (со неговите предградија), сместен југоисточно од Приштина, имал од 8.000 до 10.000 жители во 15 век, а во исто време Лондон имал околу 30 000 жители. Во тоа време, 99% од населението во Косово биле Срби. Рудникот за сребро и злато во близина на Ново Брдо тогаш обезбедувал 20% од потребите на Европа за благородни метали, а по анексијата на Сребреница тој удел се искачил на 35%. Смедерево, град во близина на Белград, бил главен град на Србија пред да падне под власта на Османлиите. Денес Смедерево е најголемата зачувана тврдина на рамнината во Европа.
Општество
После населувањето, Словените повторно населиле некои од напуштените населби од доцната антика. Освен претходно споменатите рани населби, остатоци има и во живеалиштата на Бреза и Паник, близу Билеча, и во современа Босна и Херцеговина, а втората во тоа време била во Травунија. Српската керамика од IX век била откриена во стари римски/византиски живеалишта, кои Словените ги преработувале со употреба на дрво и камен. Освен во керамиката, во некои поголеми населби, откриени се и словенските некрополи, како во Макленовац. Ова било едно од поранешните тврдини, пренаселени од Словените, и тие претежно се наоѓале на границата на Панонската Низина, која станала гранична зона со Аварите откако Словените се разделиле од нив. Повторното населување на тврдините во источниот дел на српските населени области дошло подоцна, од средината на IX век (Рас, Врсенице (кај Сјеница), Градиште (Кралево), Градина (планина Јелица) итн., што веројатно било последица од приближувањето на заканата од бугарските напади.
Во овој период, западните делови на Балканот биле делумно држени и под влијание на Царството на Франките, оставајќи најголем број артефакти на територијата на раната хрватска држава, но исто така и во Захлумија.
Откриените артефакти од VII до IX век покажуваат развиена обработка на алатките. Во Батковиќ имало ножеви, алатки за камен, острилки и српови, но исто така и делови од рамки за ткаење, женски накит изработен од сребро, бронза, керамички садови итн. Во остатоците од Могорјело, близу Чаплина (денешна Босна и Херцеговина), откриена е многу керамика, но и нецелосниот, луксузен позлатен воин појас од втората половина на VIII век. Иако е веројатно увезен и франкиски по изглед, тој се смета за еден од највредните откритија од овој период.
Населби
Првите населби биле типични полукопани куќи, присутни низ сите словенски области. Тие се наоѓале во долините на најголемите реки, во близина до самата вода. До VIII и IX век, населението започнало да се населува близу и во напуштените римски градови и тврдини. Иако бедемите нуделе заштита, поголемиот дел од населението останало во традиционалните, расфрлани отворени населби. Сите важни центри во рамките на ѕидините имале некои административни згради и цркви, и во најголем дел истите се наоѓале во внатрешноста на ѕидините, иако имало и исклучоци кога тие биле градени надвор од ѕидините.
Погребувања
Една од првите промени меѓу Словените, биле погребните обичаи. Во IX и X век, преовладувачки тип на погребни места станале „гробови на редови“ (groblje na redove). Христијанските влијанија вклучувале закопување на телата во истегната положба, со или без ковчег, со главата во правец на запад, но гробовите содржеле садови од грнчарија и други погребни предмети, остатоци од претхристијанските обичаи. Со текот на времето, последниве станале сè помалку присутни. Во планинските и ридските области, гробиштата обично се наоѓале на ридски височиниво, низините или во урнатините од доцната антика.
На многу гробишта биле откриени докази за кремирање, но тие прават само неколку проценти од гробовите (Гомјеница кај Приедор, Петошевци, Дворови, Батковиќ, Челарево, Нови Сланкамен). Различни предмети, како железни ножеви, биле закопани покрај некои урни. На месноста Трновица, во близина на Зворник, урната била погребана во многу постарата, праисториска тумба. Навреме се појавил уникатен начин на погребување, кој се состоел од камени насипи. Гробови со пречник од 4 метри или повеќе, се верува дека содржат кремирани остатоци. Датирани од VIII до XI век, само неколку биле испитани. Откриени се ретки парчиња керамика, накит и лични предмети, но за потеклото на практиката, и ако навистина биле погребни места, останува неодговорено.
Има скоро целосно отсуство на скап накит и лични предмети од овој период. Оние предмети и артефакти што биле откриени, покажуваат дека економската нееднаквост меѓу жителите на еден локалитет била доста мала. Некои лични предмети ја правеле разликата, барем кога станува збор за владејачкото семејство, како во случајот со Печатот на Строимир. Сепак, иако квалитетно дело, тоа е скромен и типично уметничко дело. Накитот не се разликувал од другите Словени под влијание на Византија. Направен е во византиските занаетчиски дуќани и на византиски начин, што пак имало римско потекло. Главните преживеани артефакти вклучуваат женски накит: обетки, прстени, ѓердани, приврзоци, итн. Постарите парчиња биле едноставни и излеани од бронза, но со текот на времето се користеле пософистицирани техники, како филигран, гранулација и позлата, додека главниот материјал се префрлил на сребро
Социјални класи
Бидејќи основната социјална единица во Србија било семејството, доминантен тип на сопственост бил колективен, или познат, во сите класи. Понатаму, куќата или семејството биле правно лице кога се занимавале со државата. Таа била претставена од еден од семејните старешини.
Некои од социјалните класи вклучувале:
Законик
Во средновековна Србија, биле објавувани закони за владетелот и за државниот собор, познат како „Сабор“, кој се состоел од благородници и црковни великодостојници.
На државата, дури и во своите најславни времиња, и недостасувало соодветен апарат сличен на полицијата. На тој начин, тој морал да делегира одредени овластувања за спроведување на законот на локалните регионални и селски поглавари, но само доколку е во согласност со кодексот. Дополнително, во тоа време државата била ретко населена, а огромните делови на земјата немале население, па криминалците имале голема територија да се сокријат. Локалните жители биле силно обесхрабрени од спроведување на сопствената правда, бидејќи преземањето правни работи во свои раце било исто така спротивно на законот. Иако официјално биле судени од судиите, селските совети, кои требало да бидат избрани да започнат и да ја водат кривичната постапка, претставувале коренот на испитувањата од типот инквизитор во Србија, кои биле прекинати со падот на државата, и не успеале да се развијат во сличен пандан на Западна Европа. Постапката била наречена „општа истрага“. Крадењето било едно од најголемите грижи на законикот. Советот најпрвин требало да утврди дали лицето навистина е виновно за кражба и потоа дали оваа личност е „добро познат крадец“, што значи дека тој, во современи термини, има „криминална историја“. Ако некое село станало прибежиштеше на таков крадец, целото село било иселувано, а селаните биле должни да и платат штета на жртвата. Казната за професионалните крадци била ослепување. Крадците кои биле на „пониско ниво“ биле казнувани со некакво осакатување на телото: сечење на парчињата уши или целиот нос и рацете во некои поостри или повторени злосторства. Современите научници за криминал сметаат дека ова е рудиментирана криминална евиденција: „согледувајќи што е скратено кај некој криминалец, можете да видите колку напредувал во неговите злосторства“.
Кривичното дело било поделено на индивидуално и организирано. Криминалец од прв вид бил наречен тат (крадец; татба), додека вториот би бил гусар (пират). Гусарите се сметале за разбојници, кои, исто така, ограбуваат и државни добра, наместо само приватни, а нивното злосторство се нарекувало најежда или грабеж. Коњите користени при нападите биле одземувани од бандата и поделувани на два дела: половина за државата (т.е. царот) и половина за жртвата на злосторството. Бидејќи коњот бил скапа стока во средновековна Србија, тој се користел како валута за исплата на штета. Самите ограбувачи биле бесени наопаку. Државата сметала дека организираниот криминал е многу поопасен за општеството. Бидејќи коњите биле скапи, редовните крадци ретко можеле да се организираат за да вршат напади на коњи, затоа грижата доаѓала од делата на благородниците, кои имале ресурси. Тие честопати го ограбувале населението и земале земји што не се нивни и не им биле дадени од царот. Владетелот не сакал да им дозволи да контролираат повеќе средства отколку што им дал претходно, или да им дозволи да формираат свои приватни војски. Во согласност со ова, казните за овие злосторства станале поостри во времето, вклучително и смртната казна бидејќи подоцнежните измени и дополнувања на кодексот го признале делото како намерно. Законот конкретно забранувал благородниците да ограбуваат свои соселани, што во еден временски период било вообичаена работа.
постоел еден правен институт што им бил оставен на локалните пратеници да го водат по нивна слободна волја, институтот за помирување. Вклучувал договор за решавање на спорот помеѓу тужителот и тужениот. Иако овој институт денес постои во бројни правни системи, правните историчари сметаат дека тоа е принуден резултат на слабоста на државата, односно на апаратот за внатрешни работи кој не бил во можност да спроведе соодветни истраги и да произведува докази. Особено груби одредби биле за кривично дело предавство на државата, наречено невера (неверство). Целосните средства на лицето осудено за предавство ќе бидат пренесени на владетелот, бидејќи целото семејство требало да плати за злосторствата. Во случај на воено предавство, казната била смрт.
Меѓу одредбите и институтите во Душановиот законик, некои од денес непознатите или невообичаени се:
Витештво и турнири
Првите редови на витештво во Србија се појавиле за време на владеењето на Стефан Немања, во 12 век. Бидејќи заштитник на династијата бил Свети Ѓорѓи, главниот поредок бил именуван по него. Унгарскиот ред на змејот се проширил во Србија во 15 век. Деспотот Стефан Лазаревиќ припаѓал на највисокиот ред, додека уште неколку други благородници биле членови на пониските редови на редот. Отпрвин, сите членови на редот на витезите биле членови на благородништво. Младите мажи не само што биле обучувани за физички и воински вештини, туку биле предавани и на филозофија, странски јазици или етикета на судот. Најпопуларните модели биле хероите од антиката, особено Александар Велики. По полнолетството, младите благородници се населувале во нивните патририи и проноии, чекајќи повици од нивните господари. Иницијацијата во наредбата обично се спроведувала на бојното поле, или пред или по битката. Првиот српски крал кој ангажирал странски платеници, бидејќи не можел да мобилизира доволно домашни воини, бил кралот Милутин. Царот Душан, исто така, имал личен стражар од странство.
Во своето дело „Царството на Словените“ од 1601 година, објавено во Србија во 1968 година со критички коментари, хроничарот Мавро Орбини пишува дека царот Душан практикувал да го користи сите расположливи оружја во тоа време и дека истото го очекувал и од своите господари. Орбини вели дека во тој период биле организирани два вида витешки игри: Чостре или турнири и багорд или двобои. Деспотот Стефан Лазаревиќ исто така организирал турнири, но во помал обем. Тој лично бил учесник на големиот турнир во 1412 година во Буда, организиран од Матија Корвин, кралот на Унгарија. Историчарот Стојан Новаковиќ, во своето дело „Монах и хајдук“ од 1913 година ја опишува палатата на локалниот господар Витомир Гвозденовиќ во 15 век: „На погодната локација, пред малото гратче, имаше место за трки и други херојски игри, каде што мажите од куќата на господарот и другите куќи играа и се забавуваа цел ден“.
Витешките игри биле најпопуларна забава меѓу благородништвото. Патеките биле изградени пред замоците или на огромните, ниски полиња што ги опкружуваат населените места. Турнирите траеле неколку денови и можело да привлечат до 2.000 гледачи. Оружјето користено на двобоите било произведено во Србија во текот на целиот овој период, а особено познат бил славниот српски меч. Наградите биле претежно парични и им биле предавани на победниците од највисоките господари во државата или од царевицата. Царицата Елена често учествувала на собири и конференции, претседавајќи ги соборите направени исклучиво од витези. Принцезата Милица и нејзината ќерка Оливера честопати биле на чело на витешките придружби во нивните дипломатски мисии. Другата ќерка на Милица, придружба на принцезата и регент на Зета Јелена Лазаревиќ, се борела против Венецијанците и Рагусаните по смртта на нејзиниот сопруг Ѓураѓ II Балчиќ во 1403 до 1409 година, кога му го предала престолот на нејзиниот син. Освен што водела војна, таа исто така ги провоцирала противниците шверцувајќи сол, стока што ја продавале само Венецијанците и Рагузанците. Во нејзиниот тестамент, таа го оставила својот целосен витешки оклоп, скапи елеци и машки прстен со знак во форма на змеј..
Културна интеракција
Србите и другите словенски племиња се сретнале со романизираното население во градовите во 7 век. Домородното население првично ги избегнувало новите доселеници, но со текот на времето се развивале трговските и културните врски, како и мешањето на населението. Како резултат на тоа, многубројни зборови во тоа време влегле во српскиот јазик, директно од латинскиот јазик, како имињата на растенијата, секојдневни предмети и животни. Мешањето на населението се случило со различно темпо и романизираното население преовладува најдолго во поморските градови на Јадранот, од кои некои ги задржале оригиналните, римски имиња во словенски превод: Скодра - Скадар, Улциниум - Улцињ, Бутуа - Будва, Ризон - Рисан, Стагнум - Стон, Дормир - Дурмитор.
Некои од подоцнежните византискo-грчки влијанија вклучуваат имиња на регионот Љевиш, во близина на Призрен, Ѓунис (Свети Дионисиј) или Сталаш (Теодор Стратилат). Словенските богови подоцна биле заменети и идентификувани со христијанските светци, пренесувајќи им ги нивните оригинални атрибути. Помеѓу Словените, веројатно најпознат пример е врховниот бог Перун, кој бил бог на грмотевиците, молњите, бурите и бил помешан со Свети Илија. Свети Вид го заменил Световид, бог на војната и плодноста. Меѓу Србите, особено се славел култот на предците, па затоа, во согласност со нив, тие особено го почитувале Дажбог, врховното божество на предците, богот на темнината и заштитник на говедата, кој се сметал за родоначалник на Србите.
Во IX век, византиската држава веќе била вклучена во културната и религиозната експанзија меѓу новонаселените луѓе на Балканот. Во 864 година тие конечно успеале да ги христијанизираат Бугарите, со што ги вклучиле во нивната културна сфера. Особено значајно за историјата на српската култура било мисионерското дело на Свети Кирил и Методиј, кое дејствувало во Велика Моравија од 863 година, воведувајќи ја оригиналната, словенска азбука и преведувајќи ги византиските религиозни и политички дела. Ова претставува темелот на словенската писменост и литература, што наскоро длабоко влијаело и врз Србите, оставајќи големи траги во нивната традиција и култура.
За време на династијата Немањиќи, голем број цркви содржеле низа слики на светци и празници претставени по редоследот по кој тие се слават во текот на годината, што е еден од најраните словенски календари, со забележителен пример во црквата Свети Ѓорѓи во Старо Нагоричане и Марковиот манастир, и двата во Македонија.
Писменост
Најстарото пишување што може да потекнува од регионот на српско говорно подрачје, иако го тврдат и други словенски нации, е Мариинското евангелие. Евангелието било напишано некаде помеѓу 1050 и 1075 година, на 174 страници пергамент. Откриен е во 19 век на Света Гора и испратено во Санкт Петербург, Русија, каде и денес се чува. Испитувајќи го употребениот јазик, исто како и подоцнежното, и многу попознато Мирославо евангелие, тоа очигледно содржи постари текстови напишани на глаголица и, подоцна, собрани, на кирилично писмо. Ова укажува на постоење на, денес непозната, традиција на словенска писменост.
Религија
Откако Кирил починал во 869 година во Рим, Методиј ја продолжил нивната работа самостојно. Тој бил назначен за епископ во Панонија од 870 до 885 година и од овој период (873 г.) дошло писмото од папата Јован VIII во кое го поканува српскиот принц Мутимир да ја прифати компетентноста на Методиј, во обид да се прошири јурисдикцијата на методиевата епископија. Ова било во судир со напорите на Цариградската патријаршија да ја постави областа под нејзина надлежност. Апетитите особено се зголемиле кога во 870 година целата нововоспоставена христијанска црква во Бугарија била покорена на Цариград. На овој начин, областите на Белград и Морава влегле под византиска религиозна јурисдикција и била формирана Моравската митрополија.
Првите податоци за црковната организација датираат од X век. За време на владеењето на бугарскиот цар Петар I (927–969), бугарскиот патријарх и Бугарската православна црква управувале не само со епископиите во долината Морава, туку и со епископијата на Рас, главниот град на Србија. На црковните собори во Сплит, во 925 и 928 година, се споменуваат епископии во далматинските градови Дубровник и Котор, кои се граничат со српските територии, како епископија во Стон, која била дел од Захлумија. Стон бил подреден на Сплитската архиепископија.
До средината на X век, Дубровничката архиепископија се одделила од Сплит и ги опфаќала Котор, Захлумија (епископија од Стон) и Травунија (епископија Требиње). Во втората половина на X век се споменува Епископијата во Дукља, заедно со епископиите во поморските градови Бар, Скутари, Дриваст, Пилот во истоимената жупа и Градац. Иако нивната претходна верска припадност не е позната, во тоа време сите тие биле подредени на Митрополијата Дирахиум на Цариградската патријаршија.
По Големиот раскол од 1054 година, српските земји биле поделени. Делови припаѓале на бугарската црква. Во 1019 година делови паднале под управа на Охридската архиепископија, и со биле под силно влијание на византиската православна традиција. Приморје, Травунија и Захлумија припаѓале на Архиепископијата во Дубровник на Римската црква уште од средината на 10 век. Дукља била под јурисдикција на Митрополијата во Драч. По расколот, романизираните градови на Јадранот, како Бар, Улцињ, Скутари и Дриваст, барале да паднат под Дубровничката митрополија наместо да се под Драчката. Ова било прифатено и во едно писмо од 9 јануари 1078 година, папата Григориј VII го споменува бискупот во Бар како потчинет на архиепископот на Дубровничката митрополија.
Населението било должно да ја поддржува црквата. Данокот бил наречен бир („избран“, „собран“) и првично вклучувал само стоки, претежно храна. Данокот бил познат како поповски бир или духовни бир (свештенички данок, или духовен данок, соодветно). Во XIV век, тој бил делумно, а потоа и целосно заменет со пари. Во средината на XIV век, за време на владеењето на царот Душан, е забележано дека Србите плаќаат лукно жита или 2 динари (една мерка жито или 2 динари). Тоа било многу помало оданочување и полесно да се плати, отколку властелинскиот бир или владаочевиот бир (данок на благородници и данок на владетелот). Данокот го преживеал средниот век. За време на османлиското владеење, тој целосно се претворил во плаќање храна. Преживеал во современата српска држава по ослободувањето, заменувајќи се повторно со пари кон крајот на XIX век. Глаголот убирати, од стариот бир, останал во современиот српски јазик, сè уште го прикажува собирањето данок (ubirati porez).
Образование
Имало три можности да се школување: со свештеници, со монаси во манастирот или со приватни учители. Преживеаните извори не можат да посочат која од овие можности била најраспространета. Современата идеја за училиштето како централна институција во образовниот систем многу се разликува од образованието во средниот век. Училиштата се развиле на специфични места, каде што бил можен континуиран состанок на учениците и наставниците. Секое училиште било образовен субјект за себе и нивото зависело од квалификациите и обуката на наставникот. Сепак, некои традиционални образовни елементи биле применети во различни училишта низ целата држава.
Музика
Византиските историчари оставиле сведоштва за музичари, пејачи и свирачи (труба, жици) меѓу Јужните Словени. Остатоци од средновековната традиција може да се најдат во песните и танците на обичаите на додолата. Откако светите Кирил и Методиј ја вовеле црковната служба на словенски јазик, почнало да се развива и словенската црковна музика. Српската музика еволуирала во рамките на византиската музичка култура, од 12-ти до 15-ти век, но исто така продолжила да се развива на истата основа и за време на подоцнежното османлиско владеење. Пеењето се изведувало во еден глас, хорски и солистички. Диригентот, наречен Доместик, со рацете укажувал на мелодискиот тек. Главниот пејач, протопсалт, на почетокот ја пеел скратената мелодиска подготовка на песната, што било формула за целото музичко дело. После тоа, тој ќе започнал да пее, во еден глас, придружуван од хорот.
Мода
Во средновековна Србија, облеката и модата биле обележани со социјални разлики. Најкористените материјали кај пониските класи биле волна, лен и коноп. Благородништвото користело свила, кадифе и тафта кои биле увезувани од Италија, Грција и Фландрија преку Дубровник. Со текот на времето, работилниците за ткаење започнале да се отвораат во самата Србија. Свилата се произведувала во Дечани и Призрен, а домашните златни ткаенини се појавиле на дворот на царот Душан. Со текот на времето, обоениот вез се развил како главни одлики на српската средновековна облека. . Најскапата ткаенина била аксамит. Тоа бил вид на брокат, проткаен со злато, со контрастни основни бои на искривена и ткаенина. Аздија или бражин, бил еден вид на кадифе. Скапите ткаенини биле особено пригодни како подароци за време на дипломатските состаноци. На тој начин, некои егзотични ткаенини пристигнале до Србија, како што се хамуха или камха, блискоисточна ткаенина со целосна боја направена од морска свила. Оловера претставувал пурпурен материјал, понекогаш украсен со лавовски мотиви. Пандаур вклучувал златни ткаени текстили, додека често се употребувал како тенок, памучен материјал за летни фустани. Влијанието на византиската мода било најсилно, додека влијанието на Западот продирало подоцна, додека влијанието на Османлиите станало од 15 век. Нема докази дека луксузот бил забранет, но имало упатства кои украси и бои може да се користат на теренот.
Рурална облека
Постојат проблеми со руралната облека од овој период бидејќи пишаните и уметничките извори се разликуваат визуелно, но исто така ја покажуваат облеката од различни делови на државата и од различни времиња. Најраниот словенски фустан, и за мажи и за жени, се состоел од рубаш, долга кошула изработена од груб лен или коноп, што честопати бил единствената ставка на костумот. Омажените жени додавале здолниште од типот на престилка (поњава) над долниот дел од рубашот, додека над нив носеле различни типови кратки фустани. На современ српски јазик, поњава значи „грубо ќебе“, но во старите времиња значело „да се разбере“, слично на модерната руска понимаю. На девојките им било дозволено да носат поњава само кога ќе наполниле 15 години откако ќе созреат и ќе признаат дека разбрале дека се пораснати. Специјална церемонија се одржувала во присуство на родители, братучеди и пријатели. Девојче ќе седнело на клупа, а мајката држела здолниште велејќи и на својата ќерка да скокне во неа ако разбере дека е порасната. Често девојката се преправала дека се двоуми некое време, а потоа ќе извикала поњала! („Јас разбрав“). На тој начин, девојчето ќе објавило дека е подготвена да се омажи.
Урбана облека
Законот за рудници од 1412 година, издаден од деспотот Стефан Лазаревиќ е најважниот пишан извор за средновековната српска урбана облека. Законот ги наведува овие типови: (а) машка и женска волнена сукња (елек) со копчиња; (б) машки и женски бархан од кадифе; (в) кунтуш, машки врвен фустан со закачени ракави; (г) црн фустан, женски врвен фустан; (д) кавас, костум украсен со везови, со закачени ракави; и (ѓ) Свита, свечена воена облека. Преписот на Законот од втората половина на 16 век содржи илустрација со портретите на граѓаните од рудниците во Ново Брдо. Тие носат долги фустани, високи капи во форма на меурчиња (клобук), додека кај некои има стапчиња со обележја. Бидејќи тие биле симбол на благородништво, се чини дека највисокото ниво на граѓанска класа било изедначено со благородништвото кога станува збор за облеката. Основната облека била слична на руралната. Облека од долниот дел, и од целото тело, била фустан направен од лен или коноп (во основа, рубаш), додека главната одозгора облека сепак била сукна, во урбана облека наречена „гонела“. Друга врвна облека била мрсиња, вид наметка со ракави. Покомплексни предмети биле кунтуш и кавад, вториот попознат како дел од благородниот костум. Двете биле земени од византиската мода. Жените од градовите биле облечени подеднакво со благородничките.
Јадар (Србија)
Јадар е геграфски регион кој започнува приближно од Осечина и е поделен на два подрегиони: Горен Јадар (околу Осечина), кој е дел од многу поголем регион Раѓевина и Долен Јадар, кој исто така е дел од друг, поголем регион. на Подриње. Центар на долен Јадар е градот Лозница, кој не е во близина на реката Јадар, туку околу 10. км на југозапад.
Србија во средниот век
Благородна облека
Најраспространетата облека меѓу благородниците била кавадион или кавад, еден вид туника. Тоа претставувало тесно скроен долг фустан, со долги или кратки, тесни ракави. Бил закопчан напред, и обично имал златни ткаени ленти на јаката и по целата должина. Првиот графички доказ за кавадион е сцената од манастирот Сопочани, која ги прикажува ожалостените во сцената на смртта на кралицата Ана Дандоло. Благородник, кој стои покрај епископот, е насликан во сина облека со златна лента и покрај него е еден млад човек во долг, црвен кавадион, со едноставна кројка и со долги ракави. На страните, од рамената до половината, фустанот е залепен со златната лента, така како по должината на деколтето. Покрај него е благородник со долен црвен фустан со златни нараквици. Тој носи горен син фустан, исечен од двете страни под пазувите, и веројатно е некаков вид наметка, носена над кавадионот. Под влијание на византиската мода, облеката во голема мерка била ориентална по изглед, но со текот на времето и западните влијанија ја обликувале. Фустанот бил долг до глуждовите или потпетиците. Кавадионот бил општо украсен со везови како свилени или сребрени нишки (срма), додека подуената лента што паѓа на колковите, понекогаш била украсена со бисери и скапоцени камења. Низ туниката се носела наметка украсена со везови. Пред тоа се држела со игли, но често со многу скапи фибули. До почетокот на 15 век, фустанот станал пократок, поширок и закопчан со крзно, направен од луксузни италијански и фламански ткаенини, додека скапите крзна, како хермелин, станале популарни. Шапките биле високи, слични на митра, врзани со скапи скапоцени камења. Оваа круна налик на капа била наречена чоја. Главната обувка во овој период биле чизмите. Богатите благородници поседувале скап оклоп со целосна плоча, направен од разни метали, вклучувајќи сребро. Копјата на коњаницата биле украсени, а мечевите извезени со скапоцени камења.
Накит
Производството на скапоцениот накит во Србија датира од почетокот на 13 век. Влијаело и на истокот и на западот. Првично, западното влијание било преовладувачко, но кон крајот на 13 век, византиското влијание стана доминантно. Византиското влијание вклучувало филигранска техника, која станала вообичаена во српската златара. Најдобар пример за мешани влијанија е прстенот на Стефан Првовенчани, првиот српски крал. Филигранот бил дел од националното средновековно наследство кое станала најкористената техника во работењето со злато и сребро откако Србија била освоена од Османлиите.
Јадар (Србија)
Регионот се наоѓа во долината на реката Јадар, граничи со планините Влашиќ, Цер, Гучево и Соколска планина. Долниот Јадар е ниско земјоделско подрачје, додека Горниот Јадар бил важен рударски регион ( рудници за антимон на Завлака и Бела Црква ).
Србија во средниот век
Земјоделство и исхрана
Иако експанзијата на земјоделството со време донело повеќе храна, и во многу добри години дури и селаните и сточарите уживале во изобилство храна, чести биле годините на војни, епидемии, глад и мизерија. Законот за време на владеењето на деспотот Стефан Лазаревиќ предвидувал набавките да се дистрибуираат на сиромашните луѓе наместо да се продаваат на пазарите и рударите, како важна каста, во годините на глад да имаат право да добиваат леб бесплатно од пекарниците.
Специјална класа на обичните беа улијарите. Тие биле пчелари и собирачи на пчелни производи на феудалните господари. Улијарот имал должност да се грижи за пчеларниците кои им припаѓале на владетелите, манастирите, црквите или господарите и бил ослободен од сите други феудални должности. Запишано е дека за време на основањето на манастирите, владетелите понекогаш, покрај другите дарови, донирале и улијаники. Во овој период многу се барале пчеларите бидејќи потребата од пчелни производи, особено восокот потребен за црквите, била голема и растела цело време. Исто така, медот и восокот биле скапа извозна стока. Бидејќи тие даваа 10% почит во производите, тоа не било скоро доволно за целата држава, така што бројот на улијарите растел постојано. Лебот направен од мешавина на пченица, 'рж и јачмен, со додаден квасец бил основа на исхраната во средновековна Србија. Исто така, се правел од овес и хелда. Тестото за леб би било завиткано во лисјата на киселица, ставено на живиот јаглен и покриено со пепел. Често се подготвувале каши, направени од јачмен, овес и просо. Супите се подготвувале со додавање на зеленчук, црвено вино или леб натопен во црвено вино. Цела низа зеленчук (кромид, лук, цвекло, зелка), овошје (јаболка, круши, сливи, малини, глог, капини, боровинки, црница, цреши, ореви, грозје, лешници) и печурки ја надополнувале секојдневната исхрана. Овошјето често се сушело (јаболка, сливи, кајсии). Внесувањето храна била збогатена со млеко претежно козјо бело сирење. Со кисела зелка, скорупот денес се смета за единствено автохтоно српско јадење.
Јадар (Србија)
Во август 1914 година, за време на Првата светска војна, кај реката се случила голема битка меѓу австроунгарската и српската војска. Србите ги победиле Австријците. Оваа битка била позната како Битка кај Цер, тоа било првата победа на сојузничките сили во Првата светска војна. Маршот кој се смета за донекаде алтернативна државна химна на Србија ја прикажува оваа битка ( Марш на Дрину ).
Србија во средниот век
Земјоделство и исхрана
Приборот за јадење бил разновиден, под влијание на различните региони и социјалниот статус на населението. Храната се служела на маса или на синија, позната и како софра, кратка тркалезна или квадратна маса направена од дрво. Во најстарите периоди, луѓето јаделе седејќи на земја. Подоцна, луѓето седеле наоколу на мали трупци, столчиња или на камен, но најсиромашните продолжиле да седат на земјата. Масите во домовите на господарите биле покриени со чаршафи. Различни извори наведуваат златни, позлатени и сребрени стакла.
Првите садови биле направени од дрво. Подоцна, глината и каменот стапиле во употреба. Првично, и богатите и сиромашните користеле дрвени лажици. Познато е дека на дворот на кралот Владислав, во првата половина на XIII век, се користеле прилично едноставен прибор за јадење, како во смисла на употребените материјали, така и во занаетот за правење. Половина век подоцна, за време на владеењето на кралот Милутин, садовите биле веќе направени од сребро и злато. Отпрвин, дрвената лажица ја користела само главата на домаќинот додека останатите членови на домаќинството ги користеле прстите за јадење. Виљушката влегла во употреба многу подоцна. Свештенството ја прогласила виљушката за „грев“ во 12 век. Дури и дрвените се сметале за грев. Дури во 16 век свештенството дозволило употреба на виљушка.
Кога Стефан Немања ја издал основачката повелба за манастирот Хиландар на крајот на 12 век, тој и ги заверил лозјата во Велика Хоча. Се верува дека модерните лозја во Велика Хоча потекнуваат од оние старите. Другите владетели, исто така, донирале лозја на манастирите подоцна, како кралевите Стефан Првовенчани и Стефан Драгутин. Грозјето првично се одгледувало во Приморје, Македонија и Метохија. Центар за производство на вино во Приморје бил градот Котор, кој бил центар на празникот Свети Трифун, кој и денес се слави како заштитник на производителите на вино. Најголемиот регион за производство на вино бил Метохија, а од 14 век, лозјата се прошириле во Врање, Параќин и манастирите Жича, Манасија и Раваница. Било произведувано и бело и црвено вино, а сортата малвасија била меѓу најпопуларните. Потекнува од Пелопонез, но Венецијанците го прошириле по должината на јадранскиот брег. Бидејќи виното е од суштинско значење за црковните ритуали, манастирите имале свои лозја кои биле често споменувани во повелбите. Во Законот за рудници, издаден од деспотот Стефан Лазаревиќ и кој се однесувал на градот Ново Брдо, требаше да се собере почит наречен псуња за секое вино донесено на градскиот плоштад што треба да се продаде. Само виното произведено во градскиот метохион било ослободено од даноци и, освен собирање пари, почитта служела како заштитна мерка за домицилното производство на вино.
Јадар (Србија)
Минерал, познат по тоа што има формула слична (нема флуор за целосно совпаѓање) на онаа на измислениот криптонит од стриповите и филмовите за Супермен, беше откриен во рудник во регионот Јадар и го добил името јадарит, по регионот.
Србија во средниот век
Рударство и пари
Рударството било најважно во економијата на државата, иако се развивало само во 13 век и целосно цветало во 15 век, среде најбурниот период во историјата на државата. Рударството го интензивирал прометот во трговијата, го зајакнало градењето и проширувањето на градовите и ја зајакнало класата на граѓаните во нив. На почетокот на 15 век, српскиот деспот Стефан Лазаревиќ (в. 1427) го издал Рударскиот законик. Новите односи и социјалните сили, веќе претворајќи ги традиционалните во српското феудално општество, биле уништени од османлиското освојување на српската држава. За целата економија, а особено за рударството, започнал периодот на примитивност и регресија.
Рударскиот град Ново Брдо се смета за еден од најголемите примери за тоа. Опишан од Константин Филозоф како „вистински златен град“ во 15 век, рудникот за злато и сребро бил опкружен со град со население од 40.000 жители во 1434 година (повеќе од Лондон, Англија). Поради својата големина и богатство, го добил прекарот „мајка на сите градови“. Ново Брдо имал фекална канализација и улични светла. Рударите работеле 6 часа на ден, имале униформи, своја химна за рударство, музика и знаме, додека двапати годишно имале право да одат на годишен одмор, во тој случај им биле доделувани 3 златници „за патот“. Истата година имало 125 различни конзули од странски држави и градови кои престојувале во Ново Брдо. Првиот правен документ со кој се регулираа економските односи во средновековна Србија (Закон за рударство) бил донесен во Ново Брдо, по наредба на деспотот Стефан Лазаревиќ. Иако бил близу до местото на Битката на Косово во 1389 година, местото било освоено 66 години подоцна, во 1455 година. И покрај големината и богатството, рудникот преживеал само до крајот на 16 век, кога рударството целосно престанало.
За време на владеењето на династијата Немањиќ, ковањето монети било една од привилегиите на владетелот и државата имала унифициран монетарен систем. Првите познати монети ги издале кралот Стефан Радослав (1227-1233). Меѓутоа, како што државата слабеела, правото им се давало на локалните владетели, градови, цркви и сл. Забележано е дека пред битката за Косово, монетите биле ковани од принцот Лазар, членови на семејството Балчиќ, браќата Јован Драгаш и Константин Дејановиќ Драгаш, Марко и неговиот брат Андреј Мрњавчевиќ, нивната мајка но и некои пониски благородници. Патријархот на Српската православна црква ковал парички, како и некои од градовите (Призрен, Скопје). Главни рудници за рударствобиле Ново Брдо, Рудник и Призрен. Семејството Балчиќ ковало монети на кирилица во Призрен и на латински во Зета.
NGC 6426
NGC 6426 — збиено ѕвездено јато во соѕвездието Змијоносец, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 3 јуни 1786 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6426 е од видот IX. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,9 m. NGC 6426 има само една позната привидна димензија, која изнесува 4,2'.
Други поделби
Проучување на NGC 6426 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 248; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 419. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 780.
Гвозно Езеро
Гвозно Езеро или Драгово Езеро е вештачко езеро во Општина Калиновик, Република Српска, Босна и Херцеговина. Ова еезеро се наоѓа на планината Трескавица над Гвозно Поле. Езерото е опкружено од планинските врвови Мали Трескац (1969 м), Мали Вратлом (1950 м) и Вратлом (1780 м). Самото езеро е поделено на два дела, големо и мало. Околу езерото има букова шума.
Историја
Гвозно Езеро го добило името по Гвозно Поле. Покрај тоа, името е познато и по алтерантивното име Драгово Езеро, во чест на творецот на езерото Драго Пухал. Езерото е направено во 1996 година.
Екосистем
Бидејќи езерото е богато со водни билки, тоа е сезонско прибежиште на диви патки.
Палм (Гренадини)
Островот Палм (англиски: Palm Island) е остров во Карипското Море, дел од архипелагот Гренадини. Островот е еден од островите на карипската држава Свети Винцент и Гренадини. Палм се наоѓа на една милја од островот Јунион и е достапен само со брод. Островот има вкупна површина од 0.55 км2. Палм има пет плажи.
Првично островот бил именуван како Прун. Сегашното име потекнува од моментот кога поранешните сопственици на островот, Џон Калдвел и неговата сопруга, засадиле стотици кокосови палми на островот. Така, пустинскиот остров преполн со мочурливи предели и комарци, се претворил во остров прекриен со кокосова шума.
Природа
Островот е погодно место за биотата. Во 2015 година на островот биле донесени 125 желки како замена на популацијата на желку која била однесена од уриганот Иван во 2004 година. Иако не е ендемска, растителноста е слична со таа на островот Јунион.
Покрај желките и растителноста, на островот има домашен гуштер, копнени гуштери, копнени краби, морски желки и слично. Дополнително на тоа, островот е засолниште на гулаби, тропски дрозд, бананов тангар, сина и крунеста чапја, колибри и други. Секако, на островот има галеби и фрегати.
Туризам
Палм е дом на „Палм Ајланд Ресорт и Спа“. Овој комплекс има 40 соби и неколку приватни вили. Има два ресторана, два бара, спа, базен, сала, библиотека, игралишта и современа технологија. Овој ресорт има капацитет од околу 100 гости и вработен персонал од 92 луѓе.
Дамат
Дамат (damat, од персиски: داماد (dâmâd) „младоженец“) — официјална османлиска титула која им била доделувана на мажите кои влегувале во служба на османлиската династија преку брак, буквално станувајќи зет на отоманскиот султан и династијата. Речиси во сите случаи, ова се случувало кога еден маж ќе се оженил со отоманска принцеза.
Следниве луѓе ја имале титулата дамат:
Кукар
Историја
Историјата на селото е поврзана со историјата на градот и општина Врлика. Селото е наречено по хрватското племе Кукари (еднина Кукар), кое имаше привилегија да го одбере хрватскиот крал (заедно со 11 други привилегирани хрватски племиња).
Демографија
Селото е населено со православни Срби и католички Хрвати. Од 1995, неколку селани претежно стари пензионери, Срби и Хрвати, се вратија во Кукар.
Blueswailing July '64 (Live)
Blueswailing July '64 е албум во живо снимен од англиската блуз рок група „The Yardbirds“ во јули 1964. Точниот датум на концертот сè уште е непознат.
Истакнати факти
По песната „Got Love If You Want It“ било објавено дека гитарата на Ерик Клептон треба да се наштима и во меѓувреме Кејт Рилф ја раскажува приказната околу поранешна проба на која гибсон гитарата на Крис Дрежа се сркшила паѓајќи над појачало. Тој, исто така, тврди дека гитарата на Клептон е единствениот црн фендер џезмастер во светот.
Круг
Во Евклидовата геометрија, круг е множество од сите точки во рамнината кои се наоѓаат на еднакво растојание, наречено полупречник, од дадена точка, наречена центар. Кружницата е проста затворена крива, која ја дели рамнината на внатрешен и надворешен дел. Внатрешноста заедно со самата кружница се нарекува круг.
Во x-y координатен систем, кружница со центар во (a, b) и полупречник r е множеството од сите точки (x, y) такви што
Ако кружницата има центар во координатниот почеток (0, 0), тогаш оваа формула добива упростен облик
Кружницата со центар во координатниот почеток и со полупречник 1 се нарекува единична кружница.
Кругот како мотив во книжевноста
Кругот се јавува и како тема во бројни дела од областа на уметноста и популарната култура, како:
Кузнецки Алатау
Кузнецки Алатау (Кузнецкий Алатау) е планински венец во јужен Сибир, Русија помеѓу Кузнецката и Минусинската Котлина. Се протега 300 км долж границата на Кемеровската област со Хакасија, а достигнува височина од 2178 m. Венецот претставува дел од планинскиот систем на Средна Азија.
Овие планини се со благ облик, со стрмни западни и благи источни падини. Во шумскиот појас предоминира елката, освен го погорниот дел (1300–1900 м), кадешто предоминира пинијата. Високите предели се главно прекриени со огромни сипови од крупни камења, но на места се среќаваат делчиња со субалпски ливади, а на некои јужни масиви има грмушести тундри од лишаи и мов. Сливот на реката Кондома во Горнаја Шорија е особено интересен по липините шуми за кои се мисли дека се остаток од предплеистоценската умерена вегетација во Сибир. Ридестите предели имаат шуми со отвори од долги мешани шумски ливади.
Планинскиот венец Кузнецки Алатау е составен главно од метаморфни карпи кои изобилуваат со железо, манган, нефелини и злато.
Радамел Фалкао
Радамел Фалкао Гарсија Сарате (роден на 10 дебруари 1986 година, познат како Радамел Фалкао, или едноставно Фалкао, е професионален колумбиски фудбалер кој настапува како напаѓач за францускиот клуб Монако, и како капитен на фудбалската репрезентација на Колумбија. Неговиот прекар понекогаш е "El Tigre" Тигар или "Кралот на  Уефа Лига Европа".
Фалкао ја започна својата кариера во Ланцерос Бојака, пред да се пресели во арегнтинскиот Ривер Плата каде што ја освои аргентинската лига во сезоната 2007–08. Во 2009 година, тој се приклучи на португалскиот Порто каде што тој освои неколку трофеи, вклучувајќи ја Европска лига и португалската Примеира, двете со Порто во сезоната 2010–11 година. Фалкао стана нивниот најдобар стрелец на сите времиња според списокот на евиденцијата на Порто и статистиката најдобар стрелец во меѓународни натпревари и постави рекорд во Лига Европа, според евиденцијата и статистиките, постигнал најмногу голови во една сезона во Европските натпревари. Тој, исто така, стана првиот колумбиец кој ја добил Португалсксата Златна топка. Во Август 2011 година, Фалкао направи трансфер во Атлетико Мадрид за рекордни клупски €40 милиони евра, водејќи го клубот до победа во Уефа Лига Европа и Уефа Супер Куп во 2012 година.Фалкао заврши како најдобар стрелец втора година по ред и стана единствениот играч кој освоил титули во низа во Лига Европа со два различни тимови.
Во мај 2013 година, Фалкао беше промовиран како големо засилување на Монако за рекордна сума од € 60 милиони евра; но како и да е, повредата на лигаментите го оддалечија неколку месеци од теренот. Фалкао следната сезона ја помина како позајмен играч во Премиер лигата за Манчестер Јунајтед и Челзи, но се мачеше да ја поврати неговата претходна стара форма.