cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мотоцикл
Поголемиот дел од мотоциклите, т.е., 58%, се во земјите во развој во Азија, додека една третина од автомобилите во светот (195 милиони) се концентрирани во САД и Јапонија. Во Индија и Кина, има вкупно 6 милиони автомобили а 71 милиони мотоцикли.
Библиографија на Лав Толстој
Ова е список на целокупната пишана и документирана библиографија на рускиот писател Лав Николаевич Толстој (1828-1910). Тука се вклучени сите негови романи, новели, куси раскази и драми од уметничката литература, како и сите негови останати дела од публицистичката дејност.
Сереј Дие
Сересо Жофроа Гонзаруа Дие (роден на 7 ноември 1984 во Абиџан), познат како Сереј Дие, е фудбалер од Брегот на Слоновата Коска, играч од средниот ред на Базел.
Артемиса (покраина)
Артемиса (Provincia de Artemisa) е една од двете нови покраини на Куба, создадени на почетокот на 2011 г. со подвојување на покраината Хавана.
Најголем град и општина на поранешната покраина Хавана бил Артемиса. Новооснованата покраина се состои од 8 западни општини на покраината Хавана и 3 источни општини од соседната покраина Пинар дел Рио (Баија Онда, Канделарија и Сан Кристобал). Главен и најголем град на покраината е Артемиса (44.000 жит.).
Новата покраина е поголема само од градот Хавана и покраината Мајабеке, но има поголемо население од други четири. Исто така таа е најгусто населена, по градовите Хавана и Сантјаго де Куба.
Стопанството е мешано: се одгледуваат земјоделски култури како овошјето, компирот, оризот, раноградинарските производи, шеќерната трска), а индустриските капацитети се посветени на производство на градежни материјали (две цементарници), преработка на прехранбени производи и производство на електрична енергија. Од особена важност е пристанишниот град Мариел на северниот брег. Во покраината е сместена и главната база на воздухопловните сили (во Сан Антонио де лос Бањос), западната база на морнарицата (во заливот Кабањас) и воената академија „Антонио Масео“ во Кајмито.
Термохемиски равенки
Термохемиските равенки претставуваат израменти стехиометриски хемиски равенки кои во себе ја вклучуваат и промената на енталпијата (ΔH) на хемиската реакција. Една термохемиска равенка изгледа вака:
Во горната равенка А и B претставуваат реактанти, а C претставува производ на реакцијата. Со ΔH = (±) # е обележана промената на енталпијата на реакцијата.
При манипулација со термохемиските равенки треба да се води сметка за следните аспекти кои подолу се дефинирани како прв и втор термохемиски закон.
Прв термохемиски закон
Количеството на енергија што се ослободува (или апсорбира) при една термохемиска реакција од реактантите кон производите е еднакво со количеството на енергија што се апсорбира (или ослободува) во процесите на претворба на производите во (појдовните) реактанти, но со спротивен знак.
Анастас Ќушкоски
Автор е на тв-сценаријата:
Автор е на книгите:
Дамбовичвар
Дамбовичвар (Dâmbovicioara) — општина во округот Арџеш во јужна Романија.
Хишиг-Ондор
Хишиг-Ондор (Хишиг-Өндөр) е област во Монголија во покраината Булган. Во 2009 година, неговото население било 3,171.
Капучино
Капучино — италијански пијалак, традиционално подготвен со еспресо, врело млеко и пена од млеко. Може да се употреби крем наместо млеко, а често се служи со цимет. Употребата на свежо млеко во рестораните и кафетериите е понов феномен и потекнува од 20 век, кога фрижидерите биле во редовна употреба.
Низ историја
Пиењето кафе во Европа станало вообичаено поради традиционалниот турски пијалак што бил мешавина на врела вода и кафе, а понекогаш се додавало и шеќер. Британците започнале да го филтрираат кафето уште во втората половина од 17 век што било прифатено во Франција и во континентална Европа. Во 19 век кафето се варело на различни начини и во посебно создадени направи, за домашна и јавна употреба.
Капучино напишано на италијански јазик (Cappuccino) за првпат е споменато во 1930-те години во северна Италија. Капучиното се пие во Европа, Австралија, Јужна Америка и некои делови од Северна Америка. Во Италија, како и во поголемиот дел од Европа, капучино се пие наутро, најчесто за време на појадок, со колач.
Космос-2120
Космос-2120 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 26 декември 1990 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6300 килограми. Космос-2120 бил воен сателит за фотографска картографија.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 90,2 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,5°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 340 км, а најмалото на 234.
Црква „Св. Богородица“ - Дамјан
Света Богородица – црква во селото Дамјан.
Местоположба
Црквата се наоѓа на неколку стотина метри од рударската населба „Дамјан“, непосредно од левата на патот кој води до селото.
Архитектура
Градбата на црквата има правоаголна основа со мала полукружна апсида на источната страна. На западната и северната страна од храмот има отворена припрата. Главниот влез се наоѓа на западната страна, а црквата има и спроеден влез на северната страна. Објектот е изграден од цигли и камени тули, а покриен е со кров од ќерамиди.
Во дворот на црквата има помошен објект и трпезарија.
Хутаг-Ондор
Хитаг-Ондор (Хутаг-Өндөр) е област во Монголија во покраината Булган. Во 2009 година, неговото население било 4,591.
Ламшпринге
Ламшпринге (Lamspringe) — село и слободна општина во округот Хилдесхајм, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија. Се наоѓа 20 километри јужно од Хилдесхајм.
Од 1 ноември 2016 година, поранешните општини Харбарнзен, Нојхоф, Зелем и Волтерсхаузен се дел од општината Ламшпринге. Сите тие биле дел од поранешната истоимена општинска заедница.
До спојувањето на поранешните општини, Ламшпринге поседувала пазарно право и со тоа имала некои одлики на град, но официјално не ги добила градските права. Сепак, била означена како „флекен“ (Flecken), мала населба со локално значење.
Местоположба
Местото Ламшпринге се наоѓа на изворот на реката Ламе помеѓу Харплаге на североисток, Хебер на југоисток и Заквалд на запад. Се наоѓа помеѓу градовите Алфелд–Бад Залцдетфурт–Бокенем–Бад Гандерсхајм.
Историја
Историски била позната како седиште на поранешната Опатија Ламшпринге, од која се останати црквата и други градби.
Стрмол (дворец)
Стрмол  — дворец во паланката Рогатец, Словенија. За првпат објектот се споменува во 1436 година како сопственост на Грофовија Цеље, кој го дал на користење на феудалецот Јакоб Стрмол. Кон крајот на 16 век, замокот бил купен од страна на семејството Ауерсперг, а подоцна тие го продале на Франкопаните.
Во 1620 тој бил купен од страна на Јуриј Рисинг фон Хартенштајн. Капелата, посветена на Свети Винсент Ферер за првпат се споменува во 1682 година. Објектот во голема мера ја изгубила својата дефанзивна улога кон крајот од 17 век, кога нејзините ѕидини биле срушени. Во 1730 тоа беше наследена од Марија Изабела Петази, а во 1804 година била купена од страна на Винтершофен.
Во 2003 година, зградата била целосно реновирана и прогласена за културен споменик. Таа во моментов работи како угостителски објект и како музеј.
Д’рм’нешт
Д’рм’нешт (Dărmăneşti) — општина во округот Арџеш во јужна Романија.
Природен резерват Југански
Природен резерват Југански (Юганский) — руски „заповедник“ (строг еколошки резерват) во сливот на реката Болшој Југан, лева притока на реката Об. Резерватот е во централниот дел на рамнината на Западен Сибир, во јужниот дел на низините на Средниот Об. Сместено е во областа Сургутски во автономниот округ Ханти-Манси, околу 500 км северно од градот Омск. Резерватот е создаден во 1982 година и зафаќа површина од 648.636 хектари.
Топографија
Резерватот Југански се наоѓа во јужната низина Среднеобскаја. Теренот е претежно тесни речни долини и огромни мочуришта. Вудлендс покриваше 64% од заштитените зони. Шумското покритие е само 36%. Остатокот е мочуриште.
Клима и екорегион
Резерватот Југански се наоѓа во екорегионот на западно сибирската тајга, кој опфаќа поголем дел од западно-сибирската рамнина.
Климата на Југански е субарктичка клима, без сува сезона (копеновата класификација на климата, субпртичка клима (Dfc)). Оваа клима се одликува со благи лета (само 1-3 месеци над 10 °C) и студени, снежни зими (најстуден месец под −3 °C). Областа е без мраз во просек 92 дена, а сезоната на растење е 137 дена. Преовладува ветерот е југозападен и јужен.
Флора и фауна
Теренот на Југански е првенствено поплавените подрачја, покриени со смречни шуми со кедар и ела. Во резерватот живеат 40 видови цицачи, од кои повеќе од половина се глодачи. Големите цицачи се претставени со мечка, рис и волквин. Тревојади вклучуваат елен и шумски ирваси.
Екотуризам
Како строг природен резерват, резерватот Југански претежно е затворен за пошироката јавност, иако научниците и оние со цели на „еколошко образование“ можат да направат аранжмани со управувањето со паркот за посети. Постои мал музеј на природата управуван од резерватот во селото за јавно образование. Менаџментот отвори пат за 'екотурист' до една од мочуришните зони што е отворена за јавноста со аранжман однапред. Резерватот е далечен и далеку од удобен превоз, и очекува најголем дел од своите активности за едукација преку интернет и виртуелни медиуми. Главната канцеларија е во селото Угут. Најблизок град е Сургут, 300 км на север.
Могод
Могод (Могод) е област во Монголија во покраината Булган. Во 2009 година, неговото население било 2,738.
Гови-Алтај
Гови-Алтај (Говь-Алтай) е една од 21 покраини во Монголија. Покраината се наоѓа на запад во Монголија и главен град е Алтај.
Административна поделба
Главниот град се наоѓа во областа Јесонбулаг  и да не биде помешан со Алтај дистриктот.
Второ српско востание
Второто српско востание претставува востание кое било дигнато од страна на Србите против Османлиското Царство во 1815 година. На чело на востаниците застанал Милош Обреновиќ. За разлика од Првото српско востание, ова востание довело до српска автономија во рамките на Османлиското Царство и воспоставување на Кнежевството Србија кое имало своја влада, со овој чин биле удрени темелите на модерна Србија.
Позадина
По задушувањето на Првото српско востание т.н Српско прашање не било решено. Везирот Хусрид Паша прогласил амнестија за сите српски востаници. Еден месец подоцна именувал дванаесет оберкнеза во дванаесет нахии на Белградскиот пашалок. На османлиската власт се предале некои од водачите на Првото српско востание, меѓу нив имало војводи и кнезови: Глигорије Радоичиќ, Милош Обреновиќ, Лазар Мутап, Арсеније Лома, Милич Дринчиќ, Павле Пљакиќ и Станоје Главаш.
Во Белград била воспоставена власта на Сулејман Паша Скопјанецот, а главната сила на редовната османлиска армија го напуштила Белградскиот пашалок. Меѓутоа, состојбата била сложена со голем број на нерешени прашања, вклучително и најважното прашање - администрацијата. Србите сè уште биле вооружени и биле побројни од преостанатите османлиски сили. Првото српско востание оставило горчливо чувство меѓу христијаните и муслиманите, а на двете страни постоеле услови за појава инциденти, судири и злосторства.
Во почетокот српските првенци, меѓу кои бил и Милош Обреновиќ се обиделе да соработуваат со обновената османлиска власт. Кога во 1814 година избувнало т.н Хаџи-Проданова буна, Милош Обреновиќ се понудил да ја задуши под услов на учесниците во оваа локална буна да им се даде амнестија. Меѓутоа, Сулејман Паша Скопјанецот издал наредба за егзекутирање на некои од бунтовниците, а овој чин меѓу српското население предизвикал страв од можна масовна одмазда врз нив од страна на Османлиите. Убиствата извршени врз некои од учесниците од Хаџи-Продановата буна биле повод за започнување на нова борба на Србите против османлиската власт.
Таковско собрание
На 11 април 1815 година бил одржан голем народен собир, а меѓу нив биле и сите српски првенци од рудничката нахија и околните села. Народниот собир бил искористен како маска за разговорите на меѓу српските првенци за политичките односи со Османлиите. Отука, на 24 април се одржала средба на која било решено да се дигне ново востание против Османлиското Царство, а за водач бил избран Милош Обреновиќ. На оваа средба учествувале:
Борби
Вооружените борби против Османлиите траеле околу 4 месеци. Високата Порта против востаниците испратиле две војски, една од територијата на Царството, а друга од самиот Белградски пашалок. Востаниците го опседнале Чачак и во текот на четириесет дена го држеле под опсада. Милош Обреновиќ, опасадата ја доверил на својот брат Јован Обреновиќ, Милич Дриниќ и Јован Добрач, а со својата војска се упатил кон север и кај Палеж се судрил со Османлиите, во битката која се разврзала, востаниците постигнале победа и заплениле два османлиски топа.
По Битката кај Палеж, востаниците воспоставиле контакт со српската емиграција во Австроунгарија, а Во Србија се вратиле војводите Петар Николајевиќ Молер, Павле Цукиќ, Стојан Чупиќ, Сима Катиќ и Сима Ненадовиќ. По Битката кај Палеж, Мило со своите сили се упатил кон Валево, кое било држано под осада од страна на Павле Цукиќ. По пристигнувањето на Милош Обреновиќ, Валево било освоено. По падот на Валево, опсадата врз Чачак продолжила, а Османлиите извршиле напад врз востаниците кај Љубиќ, меѓутоа биле одбиени по што востаниците ја преминале Западна Морава и подигнале ровови на брегот.
По поразот кај Љубиќ, Високата порта испратила казнени единици од Ниш и Босна кон јужната и западната граница на Белградскиот пашалок, каде што востаничките сили биле концентрирани. Босанската војска била поразена кај Дубља, а Нишката војска претрпела пораз кај Љубиќ.
Крај
Борбите помеѓу двете страни го немале интензитетот како оној од Првото српско востание, меѓународната состојба била поволна за востаниците, походот на Наполеон Бонапарт доживеал неуспех, а постоела и можност од руска интервенција врз основа на членот 8 од Букурешкиот договор. Во Цариград, руските дипломатски претставници ја потикнувале Високата Порта да го спроведе членот 8. Портата решила да започне политика на смирување, по што Сулејман Паша Скопјанецот бил отстранет од функцијата белградски паша.
Веднаш потоа започнале преговори помеѓу српските претставниции везирот на Румелија, Маршали Али Паша. Во ноември 1815 година бил постигнат усмен договор, кој подоцна бил потврден со ферман од османлискиот султан. Во текот на преговорите, Милош Обреновиќ ги побарал и ги добил слични услови, оние што Високата Порта била подготвена да му ги гарантира на Караѓорѓе Петровиќ во текот на Првото српско востание.
Епилог
Со ферманот од 1830 година, османлиската централна власт на српското кнежевство му дало целосно автономен статус. Милош Обреновиќ бил признат за наследен кнез кој требало да владее заедно со собрание. Данокот требало да биде фиксен, а ниту еден муслиман не смеел да живее во Кнежевството Србија освен османлиските војници во шесте утврдувања што останале под контрола на Османлиите. Сите други муслимани требало да ги продадат своите имоти и да заминат. Прашањето за шесте окрузи било решено во 1833 година.
Естрид Оботритска
Естрид од Оботритите (околу 979 – 1035) била кралица на Шведска во ерата на Викинзите, западнословенска принцеза мажена за Олоф Скоткоунг, крал на Шведска в. 1000 – 1022 г. Таа била мајка на шведскиот крал Анунд Јакоб и светицата и големата принцеза на Киевска Русија Ингегерд Олофсдотер.
Биографија
Нејзиниот сопруг, исто така, имал љубовница, Едла, која потекнувала од истата област во Европа како и таа, и која можеби во исто време била однесена во Шведска. Кралот се однесувал со Едла и Естрид на ист начин и му дал на својот син и неговите две ќерки со Едла исти привилегии како и децата што ги имал со Естрид, иако токму со Естрид се оженил и ја направил кралица.
Кралицата Естрид била крстена со нејзиниот сопруг, нивните деца и голем број од шведскиот кралски двор во 1008 година, кога шведското кралско семејство го прифатило христијанството, иако кралот ветил дека ќе ја почитува слободата на вероисповед - Шведска не станала целосно христијанска до последената верска војна помеѓу Инге Постариот и Блот- Свејн од 1084–1088 година.
Не се знае многу за Естрид како личност. Сноре Стурласон ја споменува како љубител на раскошот и луксузот, а како тврда и строга кон нејзините слуги.
Лугунци (Воденско)
Лугунци (познато и како: Лунци; Λαγκαδιά, Лангадја; до 1926 година: Λούγγουντσα, Лунгунца; мегленоромански: Lugunţa или Lundzini) — село во Мегленско, Егејска Македонија, дел од денешната Општина Меглен, во Централна Македонија, Грција.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа на југоисточните падини на планината Кожуф, на надморска височина од 610 метри. До 1912 година потпаѓало под Гевгелиската околија.
Сместено е во североисточниот дел на областа Меглен, мала котлина помеѓу планините Кожуф на исток, Пајак на југоисток и Ниџе на северозапад, на околу 25 километри североисточно од селото Капињани. На 2 километри на север се наоѓа селото Бериславци, а на 6 километри на север е границата со Македонија.
Историја
Селото отсекогаш било населено со Власи од етничката група позната како Пајакашки Власи.
Поп Ној од Лугунци направил опис на Мегленската каза, кое во 1866 година преку мачуковскиот учител Христо Боженов стигнала до Стефан Верковиќ и во 1889 година ја издал како „Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“.
Во селото во периодот 1895-1896 бил основан комитет на ВМОРО. Помеѓу 1896-1900 година, селото потпаднало под раководство на Бугарската егзархија.
Селото настрадало за време на Првата светска војна, во 1916 година од страна на бугарските воени власти неговото население било интернирано во внатрешноста на Бугарија, бидејќи самото село се наоѓало на самиот фронт. По завршувањето на војната, неговото население се вратило и го обновило селото.
Во 1920-тите години, во селото биле населени грчки бегалци од Турција, кои во 1928 година броеле 19 семејства со вкупно 65 жители, со што селото станало мешана населба.
Во 1926 година, името на селото било променето во Лангадја (Λαγκαδιά).
Селото повторно настрадало во 1946-1947 година, во времето на Граѓанската војна, кога повеќемина од неговите жители побарале засолниште во Македонија, а еден мал дел побарале засолниште во мегленските полски села. Според статистиката на НОФ од 1947 година, во селото живееле 83 бегалци Грци и 480 Власи. По завршувањето на војните, селото не било веднаш обновено.
Стопанство
Основно занимање на населението е сточарството и земјоделството, со главни производи компири и малку жито.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 година во Лугонци (Лунци) живееле 700 Власи христијани. По податоци на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Лугунци имало 588 Власи и работело влашко училиште.
Во 1920 година, Лугунци е посочено со 50 влашки куќи.
Во пописот од 1913 година било забележано со 633 жители. Во текот на Првата светска војна, поради близината на воените дејства, селото настрадало, а неговите жители биле интернирани во внатрешноста на Бугарија од страна на бугарските власти. Дел од жителите не се вратиле ниту по завршувањето на војната, поради што во 1920 година селото било забележано само со 406 жители. Во 1925 година, околу 70 семејства заминале за Романија, кои биле сместени во Добруџа, во селата Сансалај, Капакли и Казмир. На нивно место биле населени неколку бегалски семејства од Понд. Поради поголем број на иселени семејства, Лугунци во 1928 година имало 331 жител, а во 1940 година 543 жители. Селото тешко настрадало и било целосно напуштено за време на Граѓанска војна. По завршувањето на војните било повторно обновено, но не веднаш, поради што во пописот од 1951 година било спомнато како напуштена населба. Во 1961 година било забележано со 135, во 1971 година 160, во 1981 година со 99, а во 1991 година со 90 жители.
Во пописот спроведен во 2001 година, селото било попишано со 89 жители. Во најновиот спроведен попис од 2011 година во Грција, селото било забележано со 82 жители.
Самоуправа и политика
Од 1919 година, селото е дел од општината Бериславци, а атарот на општината опфаќал површина од 57 квадратни километри. Во 1997 година, општината Бериславци била припоена кон поранешната општина Капињани. Во 2011 година, општината Капињани станала дел од поголемата општина Меглен.
Селото припаѓа на општинската единица Капињани со седиште во истоименото село, која припаѓа на поголемата општина Меглен, во округот Постол. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Бериславци, во кој покрај селото Лугунци влегува и селото Бериславци.
Штер
Штер (Stör) — река во сојузната покраина Шлезвиг-Холштајн, Германија, десна притока на Елба. Нејзината вкупна должина е 87 километри. Штер извира источно од Нојминстер и тече западно низ Нојминстер, Келингхузен и Ицехо. Штер се влева во Елба близу Гликштат.
Минстер
Минстер (Münster) — град во сојузната држава Северна Рајна-Вестфалија, Германија.
Историја
Градот Минстер е основан од страна на мисионерот Лудгер, кога Карло Велики го пратил да ги крсти Фризите и Саксонците. Во 793 г. Минстерската епископија во 799 г. ја прогласил папата Лав III, а Лудгер во 805 г.] бил првиот епископ. Минстер бил еден од водечките градови на Ханзеатскиот сојуз. За време на регормациите, во Минстер анабапистите ја презеле власта во побуна наречена Минстерско востание (1534-1535). Анабапистите по преземањето на власта ги запалиле сите книги, освен Библијата, но нивната власт траела само една година. Во Минстер и во Оснабрик во 1648 г. бил потпишан Вестфалскиот мир, со кој е ставено крај на триесетгодишната војна. Со Минстер и државата со векови владееле спископи сè до 1803 г. Тоа била најголемата црковна територија во Светото Римско Царство. Од 1815 до 1946 г. Мистер бил рпестолнина на пруската покраина Вестфалија. Во сојузничкото бомбардирање во 1944 и 1945 г. било уништено околу 63% од градот. Стариот град е униште во втората светска војна (91% од градот), но бил обновен во 1950-тите години.
Географски и демографски податоци
Градот се наоѓа на надморска височина од 60 метри. Површината на општината изнесува 302,9 км2. Во самиот град, според проценките од пописот од 2010 г. живееле 275.543 жители. Просечната густина на населението изнесува 910 жит/км2. Има регионална шифра(AGS) 5515000, NUTS (DEA33) и LOCODE (DE MSR) код.
41 Лебед
41 Лебед — единечна ѕвезда во северното соѕвездие Лебед, во близина на јужната граница со соѕвездието Лисица. Може да се забележи со голо око како слабосјајна, жолто-бела ѕвезда со привидна ѕвездена величина од 4,02. Ѕвездата е на растојание од околу 770 светлосни години од Сонцето, врз основа на измерената паралакса, и ни се приближува со радијална брзина од −18 км/с.
Станува збор за остролиниска суперџиновска ѕвезда со ѕвездена класификација F5Ib-II. Се проценува дека нејзината старост е 85 милиони години и со маса 5,3 пати поголема од Сончевата маса и се врти со предвидена вртежна брзина од 9.5 км/с. Бидејќи го согорела водородот во јадрото, ѕвездата се проширила за 27 пати повеќе од Сончевиот полупречник. Зрачи со јачина за 1.200 пати поголема од Сончевата сјајност од зголемената фотосфера при делотворна температура од 6.533 K.
Стрмол (замок)
Стрмол — замок во Општина Церкље на Горењска, Словенија. Името потекнува од неговите градеители, семејството Стрмол. За првпат, замокот се споменува во 13 век, иако не постојат сигурни податоци за неговото основање. Моментално, објектот служи како сала каде се одржуваат некои од конференциите на Владата на Реублика Словенија.
Во јануари 1944 година, партизаните ги киднапирале и убиле сопствениците на замокот, Радо Хрибар (1901–1944) и Ксенија Горјуп Хрибар (1905–1944). Замокот бил национализиран од комунистичката влада по војната. Барањето за враќање на имотот било поднесено во 1992 година, а замокот бил вратен на наследниците во 2004 година. Телата на Радо Хрибар и Ксенија Горјуп Хрибар биле пронајдени во декември 2015 година. .
Општина Горња Радгона
Општина Горња Радгона (Občina Gornja Radgona) — општина во североисточна Словенија. Седиште на општината е гратчето Горња Радгона. Областа е дел од историскиот регион Штаерска. Денес е дел од Помурскиот статистички регион. Во 2020 г. населението броело 8.417 жители.
Населени места
Покрај општинското седиште Горња Радгона, општината ги опфаќа и следните населени места:
Економија на САД
Економијата на САД е најголемата економија во светот, мерено според вредноста на БДП.
Пазар на обврзници
Пред 1984 година, САД задржувале данок во висина од 30 % на каматата исплатена на нерезидентите кои поседувале американски корпоративни или државни обврзници. Исто така, и американските претпријатија кои издавале еврообврзници во САД биле подлежни на оваа даночна обврска за каматата што им ја исплаќале на нерезидентите. Меѓутоа, овој данок бил укинат во 1984 година, а потоа американските претпријатија добиле право да им продаваат на странските инвеститори домашни обврзници кои гласат на доносител.
Пазар на акции
Пазарот на акции во САД е најголем во светот: пазарната капитализација во 2019 година изнесувала 44% од светската капитализација на акционерските друштва, иако американските акционерски друштва учествуваат само со 17% во вкупниот број на акционерски друштва во светот. Сепак, тоа претставува намалување во однос на 2000 година, кога американската пазарна капитализација претставувала половина од светската капитализација. Американскиот пазар на акции е двојно поголем во споредба со сите европски пазари на акции, земени заедно. Американските акции се најскапите акции во светот, мерени според показателот „цена / принос“. Во текот на XX век, реалниот принос на акциите во САД изнесувал 4,3% на годишно ниво, во споредба со останатите пазари кои имале принос од 0,8%.
Најпрестижниот берзански индекс во САД е Дау Џонс (Dow Jones Industrial Average), формиран во 1885 година, кој е составен од 30 акционерски друштва со вкупна пазарна капитализација од 7,5 трилиони долари. Во составот на Дау Џонс 30 влегуваат следниве друштва: Microsoft, Apple, JP Morgan Chase & Co., Johnson & Johnson, Walmart, Visa, Procter & Gamble, ExxonMobil, Walt Disney, Home Depot, Verizon, Кока кола, Dow, Chevron, UnitedHealth, Merck & Co., Боинг, Cisco Systems, Интел, Pfizer, McDonald's, IBM, United Technologies, Најк, American Express, 3M, Goldman Sachs, Caterpillar, Walgreens Boots Alliance и Travelers. Индексот се пресметува со методата на ценовно пондерирани просеци, при што акциите со повисоки пондер цени имаат поголемо влијание врз индексот од оние со понизок. Највисок пондер во индексот имаат акциите на „Боинг“, а по неа следуваат акциите на „Јунајтед хелт“.
Во 1987 година се случил голем пад на американскиот пазар на акции. Имено, во текот на три дена, од среда, 14 октомври до петок, 16 октомври, индексот Дау Џонс се намалил за околу 10% при што најголемиот дел од падот се случил во петокот попладне. По викендот, во понеделник, на 19 октомври 1987 година, индексот Дау Џонс се намалил за повеќе од 20%.
Инвестициски фондови
Инвестициските фондови (Mutual funds) се појавиле во 1940 година и оттогаш забележале огромен растеж. Така, во 1940 година, вкупните средства со кои управувале овие фондови изнесувале 500 милиони долари, во 1960 година тој износ достигнал 17 милијарди, до 1980 година се зголемил на 134,8 милијарди, во 2000 година изнесувал 6 946,6 милијарди, додека во април 2014 година го достигнал нивото од 15 196,2 милијарди долари. Притоа, 46% од американските семејства имаат инвестирано во инвестициски фондови.
Историски развој на банкарскиот систем во САД
По стекнувањето на независноста, САД презеле мерки за намалување на зависноста од странските банки. Притоа, давањето дозвола за основање на банките било надлежност на сојузните држави при што на банките им било дозволено да основаат филијали само во рамките на одделна држава, а тие имале право и да издаваат банкноти. Подоцна, во 1791 година, американскиот конгрес ја основал Првата банка на САД (First Bank of the United States) која добила дозвола за работа со трајност од 20 години. Таа била во сопственост на сојузната влада, можела да отвора филијали во сите сојузни држави, а била основана за да се зголеми довербата во банкнотите. Меѓутоа, кредитната активност на банката била мала, а истовремено, конгресот бил загрижен поради централизацијата на финансиската моќ, па затоа, во 1811 година, кога завршила нејзината дозвола, банката била затворена, а нејзините средства и обврски биле префрлени на банките основани во сојузните држави. Во меѓувреме, банките одобрувале премногу кредити, што довело до првата американска банкарска криза во која пропаднале повеќе банки. Затоа, во 1816 година, конгресот ја основал Втората банка на САД (Second Bank of the United States), повторно со дваесетгодишна дозвола. Сепак, поради стравот од преголема финансиска централизација, во 1836 година таа престанала да постои, т.е. нејзината дозвола не била продолжена. Така, во тој период, банкарскиот систем на САД го сочинувале само приватни банки, основани со дозвола на сојузните држави. Иако кон крајот на 1830-тите пропаднале повеќе банки, сепак во средината на 19 век бројот на банките драстично се зголемил. Во 1864 година бил донесен Националниот банкарски закон (national Banking Act) чија цел била да ги принуди големите банки од северните држави да се префрлат од државна кон сојузна дозвола за работа. Оттука, конгресот им дал посебни даночни олеснувања на националните банки, кои пак морале да купуваат државни обврзници. Така, со тој закон настанало двојното банкарство во САД при што истовремено постојат банки со дозвола од сојузните држави и национални банки, т.е. банки со сојузна дозвола. Периодот од Американската граѓанска војна до почетокот на 20 век е познат како „диво банкарство“ (wildcat banking), зашто постапката за основање и затворање на банките била многу лесна и немало никаква регулација на банките, кои контролирале повеќе од 90 % од финансиското посредување. Во овој период, од средината на 1870-тите до средината на 1890-тите пропаднале околу 20 % од американските банки. Меѓутоа, по големата финансиска паника од 1907 година, довербата на јавноста во банките била нарушена, па во 1913 година, конгресот го донесол Законот за федералните резерви (Federal Reserve Act) со кој бил основан Системот на федералните резерви како централна банка на САД. Со тој закон, сите национални банки имале обврска да членуваат во Системот на федералните резерви, додека членството било доброволно за банките со дозвола од сојузните држави.
За време на Големата депресија, американскиот банкарски систем доживеал голем потрес: меѓу 1930 и 1933 година пропаднале дури 9 600 банки. Како последица на тоа, веднаш по стапувањето на должноста, американскиот претседател Рузвелт веднаш издејствувал конгресот да го изгласа Законот за банките во вонредни услови (Emergency Banking Act) кој бил донесен на 9 март 1933 година. Врз основа на тој закон, банките биел затворени во период од шест дена, а потоа 12 000 банки биле повторно отворени, 2 000 биле веднаш затворени, а 3 000 започнале да работат подоцна. Во следните две години, администрацијата на Рузвелт донела неколку важни закони во областа на банкарството, како: Федералниот закон за осигурување на депозитите од 1933 и 1934 година со кој била основана Федералната корпорација за осигурување на депозитите (Federal Deposit Insurance Corporation), Глас-Стигаловиот закон од 1933 година со кој се одделиле инвестициското и комерцијалното банкарство и биле воведени ограничувања во однос на исплатата на камата на депозитите, Законот за федералните резерви (Federal Reserve Act)од 1935 година со кој се засилила контролната функција на ФЕД, итн.
По Втората светска војна, американските банки биле многу регулирани и заштитени од конкуренцијата. Како последица на тоа, во 1960-тите банките располагале со околу 40 % од вкупните средства на финансискиот систем, а потоа започнал периодот на нивната стагнација така што во 1998 година нивното улество се намалило на само 20 % од вкупните средства на финансискиот систем. Истовремено, банките постепено почнале да воведуваат нови иновативни производи со кои настојувале да ја избегнат строгата регулација. Така, во 1962 година, њујоршката банка City National Bank ја вовела преносливата потврда за депозит (Negotiable certificate of deposit). Под притисок на банките, во 1980 година, конгресот го донесол Законот за дерегулација на депозитарните институции и за монетарна контрола (Depository Institutions and Monetary Control Act) со кој било предвидено до 1985 година да се отстранат ограничувањата на каматните стапки на депозитите. Во текот на 1980-тите се случило масовно пропаѓање на штедно-кредитните здруженија (Savings and Loan Associations), а за обесштетување на штедачите биле потрошени меѓу 200 и 300 милијарди долари, Истовремено, и банките се нашле во неповолни услови, што довело до пропаѓање на 1 304 банки меѓу 1985 и 1992 година, вклучувајќи го и фактичкото пропаѓање на десеттата по големина банка, Continental Illinois Bank of Chicago. Во 1990-тите дошло до голема концентрација на американскиот банкарски систем: бројот на малите банки (оние со средства под една милијарда долари) се намалил од 12 500 на 8 661 при што нивното учество во вкупните средства на банкарскиот сектор се намалило од 54 % на 21 %; од друга страна, бројот на големите банки (оние со повеќе средства од 10 милијарди долари) се зголемил од 6 на 65, а нивното учество во вкупните средства на банкарскиот сектор пораснало од 32 % на 60 %.
Структура на банкарскиот систем
Во текот на 1970-тите и почетокот на 1980-тите, бројот на банките во САД бил приближно стабилен и се движел помеѓу 13 500 и 14 500. Потоа, пропаѓањата на повеќе банки и меѓусебните спојувања придонесле бројот на банките драстично да се намали на 6 544 во 2010 година. Наспроти големиот број банки, американскиот банкарски систем е многу концентриран: во 2014 година имало само 91 голема банка (со вкупни средства над 10 милијарди долари), но тие учествувале со дури 83% во вкупните средства на американскиот банкарски систем.
Регулација на банкарскиот систем
Во САД постојат повеќе периоди на засилување и намалување на регулацијата на банките. Првиот закон во областа на банкарството е Законот за националното банкарство од 1864 година при што била основана посебна служба (Comptroller of the Currency) за доделување дозволи за работа на целата територија на САД, наместо само во одделните сојузни држави како што било дотогаш. Во 1913 година бил донесен Законот за федералните резерви со кој била основана централната банка која добила одредени надлежности во регулацијата и супервизијата на банките. Во 1933 и 1934 година било воведено задолжителното осигурување на депозитите во согласност со Федералнито закон за осигурување на депозитите, а Глас-Стигаловиот закон од 1933 година ги раздвоил инвестициското од комерцијалното банкарство. Со Законот за банкарските холдинг компании од 1956 година и со неговите амандмани од 1963 и 1970 година биле ограничени активностите на банкарските холдинг компании. Во 1980 година започнал процесот на дерегулација на банките, кога бил донесен Законот за дерегулација на депозитарните институции и за монетарна контрола (Depository Institutions and Monetary Control Act) со кој било предвидено до 1985 година да се отстранат ограничувањата на каматните стапки на депозитите и бил зголемен износот на осигурувањето на депозитите од 40 000 на 1000 долари. Дерегулацијата на депозитите на населението била дополнително засилена со Гарн-Сенжерменовиот закон (Garn-St. Germain Act) од 1982 година, кој им дозволил на депозитарните институции да отвораат сметки на пазарот на пари. Во 1989 година бил донесен Законот реформа на финансиските институции, за обнова и за спроведување (Financial Institutions Reform, Recovery, and Enforcement Act, FIRREA) со кој биле направени промени во однос на штедно-кредитните здруженија и во однос на осигурувањето на депозитите. Дополнителни промени во осигурувањето на депозитите биле направени со Законот за унапредување на Федералната корпорација за осигурување на депозитите (Federal Deposit Insurance Corporation Improvement Act). Во 1994 година, со Законот за меѓудржавно банкарство и за ефикасност на отворањето филијали (Interstate Banking and Branching Efficiency Act) целосно се отстраниле сите органичувања за влез на банките од една во друга сојузна држава.
Пред 1930-тите, големите комерцијални банки во САД работеле и со хартии од вредност. За да се спречи судирот на интереси меѓу комерцијалното и инвестициското банкарство, во 1933 година бил донесен т.н. Глас-Стигалов закон (Glass-Steagall Act) со кој се раздвоиле овие две активности, т.е. на комерцијалните банки им биле наметнати бројни ограничувања. Така, ним им било забрането да вршат јавна понуда на хартии од вредност, да вршат купопродажба на хартии од вредност со јавноста и да продаваат осигурителни полиси. Сепак, на комерцијалните банки им било дозволено да запишуваат државни хартии од вредност и приватни пласмани. Од друга страна, на инвестициските банки им било забрането да прифаќаат депозити и да одобруваат комерцијални кредити. Во 1960-тите, на комерцијалните банки им било дозволено да посредуваат во издавањето на општинските обврзници, а тие можеле слободно да се занимаваат со инвестициско банкарство во странство. Во 1987 година, американската централна банка дополнително ги олабавила овие ограничувања, дозволувајќи им на банките да формираат холдинг компании со две подружници — една за инвестициско и друга за комерцијално банкарство. Во 1991 година, со законот познат како FDICIA, можноста на банкарските холдинг компании да се занимаваат со инвестициско банкарство добила и законска основа. Во 1997 година, комерцијалните банки добиле дозвола да купуваат (преземаат) инвестициски банки. Во 1997 година, ФЕД им дозволил на подружниците на банкарските холдинг компании да можат да остваруваат приходи од инвестициско банкарство до 25 % (наместо 10 % како што било дотогаш). Конечно, во 1999 година бил донесен Законот за модернизација на финансиските услуги (Financial Services Modernization Act), кој ги отстранил сите ограничувања во активностите на банките. Во 2008 година, банката JPMorgan Chase ја презела инвестициската банка Bear Stearns, додека Бенк оф Америка ја купила инвестициската банка Мерил Линч (Merrill Lynch). Истовремено, другите две големи инвестициски банки, Голдман Сакс (Goldman Sachs) и Морган Стенли (Morgan Stanley) се пререгистрирале како банкарски холдинг компании и тоа го означил крајот на поделбата меѓу инвестициското и комерцијалното банкарство во САД.
Традиционално, во американскиот банкарски систем постоеле долгогодишни ограничувања во однос на можноста за ширење на банките од една во друга американска држава. Така, во 1927 година бил донесен Мекфејденовиот закон (дополнет во 1933 година) со кој на банките им било забрането да отвораат филијали во повеќе од една сојузна држава, а едниствениот начин за заобиколување на ова ограничување било да се воспостави мултибанкарски холдинг (multibank holding company), т.е. друштво кое поседува повеќе подружници-банки. На тој начин, до 1956 година се појавиле 47 банкарски холдинг компании, но потоа бил изменет Законот за банкарски холдинг компании и оваа практика била укината. Од друга страна, за да ги заобиколат новите ограничувања, банките почнале да формираат холдинг компании кои поседувале само една банка, а повеќе небанкарски друштва. Меѓутоа, Законот за банкарски холдинг компании од 1970 година ги ограничил активностите и на ваквите холдинг компании. Сепак, во 1978 година, државата Мејн им дозволила на банките од другите држави да работат во неа, а потоа, тој пример го следеле и другите држави. Како последица на тоа, меѓудржавните органичувања на банките почнале да исчезнуваат. Во 1994 година бил донесен Ригел-Ниловиот закон за меѓудржавно банкарство и ефикасноста на филијалите (Riegel-Neal Interstate Banking and Branching Efficiency Act) кој им дозволил на банкарските холдинг компании да преземаат и отвораат филијали во други сојузни држави. Наспроти големиот број банки, американскиот банкарски систем е многу концентриран: во 2014 година имало само 91 голема банка (со вкупни средства над 10 милијарди долари), но тие учествувале со дури 83% во вкупните средства на американскиот банкарски систем.
Во однос на регулативата во врска со активностите на странските банки во САД, клучна улога има Законот за меѓународно банкарство (International Banking Act) од 1978 година со кој се воспоставил принципот на национален третман на сите странски банки од кои се бара да ги исполнат сите законски прописи кои се однесуваат на домашните банки. Тоа значи дека странските банки се предмет на супервизија на ФЕД и мора да издвојуваат задолжителна резерва под истите услови како домашните банки. Во 1991 година бил донесен уште еден важен закон, Законот за унапредување на супервизијата на странските банки (Foreign Bank Supervision Enhancement Act) кој донесол пет важни новини: прво, за да влезе на американскиот пазар, секоја странска банка мора да добие одобрение од ФЕД за организационата форма; второ, ФЕД може да ја затвори странската банка ако супервизијата во нејзината домашна земја е несоодветна, ако банката ги прекрши американските закони или ако применува несигурни банкарски практики; трето, ФЕД може да врши супервизија на секоја филијала на странската банка; четврто, на депозитите во странскиет банки се применува американскиот систем на осигурување; петто, филијалата на странка банка која работи со дозвола на некоја сојузна држава не може да врши активности кои не им се дозволени на филијалите на домашните банки.
Регулацијата на капиталот на банките во САД започнала во 1981 година, по големиот бран на пропаѓање на штедно-кредитниет институции, кога регулаторните агенции започнале за воведуваат единствени стандарди за капиталот. Притоа, ФЕД и Службата на контролорот на валутата се фокусирале врз две мерки на капиталот: односот меѓу основниот капитал (акционерскиот капитал и резервите за покривање на загубите на кредитите) и вкупните средства и односот меѓу вкупниот капитал (збир на основниот капитал, приоритетните акции со ограничена рочност и дел од субординираниот долг) и вкупните средства. Од друга страна, Федералната корпорација за осигурување на депозитите користела само едне показател: односот меѓу акционерскиот капитал и вкупниет средства. Во 1986 година, ФЕД склучил спогодба со Банката на Англија за воспоставување повисоки стандарди за потребниот капитал при што тие ги вклучувале и вонбилансните ставки. Во 1989 година, Конгресот го донел законот познат како FIRREA со кој од депозитните институции се барало да одржуваат основен капитал од најмалку 3 % од вкупните средства. Подоцна, од 1992 година, законот познат како FDICIA воспоставил стандарди за потребниот капитал засновани врз односот меѓу основниот капитал (core capital) и вкупните средства изложени на ризик. Притоа, според степенот на капитализација, банките биле поделени во пет групи:
Финансиската криза од 2007 година оставила големи последици врз американскиот банкарски систем. Поради пропаѓањето на повеќе банки, во јули 2010 година бил донесен т.н. Дод-Френков закон (Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act) чии главни одредби се:
Во периодот од 1930 до 1933 година, во САД пропаднале околу 10 000 банки. Поради тоа, во 1933 година, САД формирале посебна државна агенција за заштита на малите штедачи — Федералната корпорација за осигурување на депозитите (Federal Deposit Insurance Corporation, FDIC). На почетокот биле осигурани само депозитите во износ до 2 500 долари, а подоцна овој износ бил зголемен во неколку наврати, а со последните измени од октомври 2008 година, осигурувањето ги покрива депозитите во висина до 250 000 долари по штедач во една банка. Притоа, банките плаќаат премии за осигурување на домашните депозити, а од 2007 година, големината на премиите зависи од капиталот на банката и од оцената на банката добиена од супервизорот. За добро капитализираните банки, премијата може да изнесува 0,1% од осигурениот износ, а за поткапитализираните банки премијата може да достигне 0,35%. До 1980 година, системот на осигурување на депозитите функционирал добро, но потоа, во следните десет години пропаднале над илјада банки така што резервите на Федералната корпорација сериозно се намалиле и таа морала да позајми 30 милијарди долари од министерството за финансии. Во 1991 година бил донесен Законот за подобрување на Федералната корпорација за осигурување на депозитите (Federal Deposit Insurance Corporation Improvement Act, FDICIA) со цел да спречи таа да стане несолвентна во иднина. Во 2006 година, резервите на Федералната корпорација достигнале 50 милијарди долари, но тие повторно се намалила за време на финансиската криза од 2007 година.
Фирдаус Неби
Фирдаус Неби (р. во ) — македонски театарски филмски и телевизиски глумец.
Филмографија
Неби ги остварил филмските улоги:
NGC 1183
NGC 1183 — ѕвезда во соѕвездието Персеј, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 17 декември 1884 година од страна на Гијом Бигурдан, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 12 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1183 е од видот *. Видливиот сјај во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 13,9 m.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 4 м 46,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 42° 22' 10".
Други поделби
Проучување на NGC 1183 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 63; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2855. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1618.
NGC 3099B
NGC 3099B — галаксија во соѕвездието Мал Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3099B се споменува и како MCG 6-22-58.
Откривање
Објектот е откриен на 7 декември 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.