cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Беркан Таз
Беркан Таз (германски и турски: Berkan Taz, 19 декември 1998) — германски фудбалер кој игра како играч од средниот ред за Унион Берлин. Тој е етнички Турчин.
Кариера
Таз го имал своето професионално деби за Унион Берлин во Втората Бундеслигата на 4 февруари 2019 година, како замена во 78-тата минута за Џулијан Рирсон во победата од 2-3 против ФК Сент Паули.
Јозеф Менгеле
Јозеф Менгеле (Josef Mengele; 16 март 1911 - 7 февруари 1979) — германски лекар кој го добил пракарот „Ангел на Смртта“ поради неговите дејства во Аушвиц и другите концентрациони логори. Вршел експерименти врз луѓе, а бил задолжен и за организацијата во логорите: во гасните комори пратил околу 400.000 луѓе, како и Адолф Ајхман. Роден е во Гинцбург, Баварија.
Се борел како член на V Дивизија на СС-овците и добил Железен крст во првиот и вториот ред. Во Аушвиц правел разни неетички експерименти. Тој е во некои области заслужен за напредокот на медицината денес но не сите експерименти на Менгеле биле од научна вредност, вклучувајќи ги и обидите да ја промени бојата на очите со што вбризгувал со инекција хемикалии во очите на децата, ампутации на екстремитетите, тој вршел и операции (експерименти) врз мозокот на луѓето без анестезија и многу други брутални операции. Бил и во други логори. Им побегнал на Сојузниците, затоа што не знаеле кој стои пред нив. Идентитетот му е потврден дури во 1992 година. Тој никогаш не се покајал за своите злочини.
Личен живот
Менгеле бил најстариот син во семејството. Татко му Карл бил индустријалец кој го основал основал претпријатието „Карл Менгеле и синови“. Имал два брата. Се женел двапати и имал син Ралф.
Градот (Куманичево)
Градот — утврдена населба и некропола од доцноантичкото време во атарот на селото Куманичево, Македонија. На 3 километри југозападно од селото, на висок рид со доминантна положба се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси, тегули, имбрекси и многу градежен камен. Откриени се и гробови од камени плочи - тип циста.
Крал на Баварија
Крал на Баварија — титула што ја држеа наследните владетели на Вителсбах во Кралство Баварија од 1805 до 1918 година, кога кралството беше укинато. Тоа беше второто кралство во Баварија, речиси илјада години по краткотрајното каролиншко кралство Баварија.
Историја
Според условите на Мирот во Пресбург склучен на 26 декември 1805 година помеѓу Наполеонска ја и светиот римски цар Франц II, неколку кнежевства сојузнички со Наполеон, беа издигнати во кралства. Еден од најсилните од нив беше изборниот кнез на Баварија, Максимилијан IV Јосиф, и на 1 јануари 1806 година, тој формално ја презеде титулата крал Максимилијан I Јосиф од Баварија. Тој беше член на фамилијата Вителсбах, поточно на огранокот Пфалц-Биркенфелд-Цвајбрикен.
Наследниците на Максимилијан се спротивставија на германскиот национализам, а Баварија стана заштитничка на помалите држави чии водачи се чувствуваа загрозени од Прусија или Австрија во Германскиот Сојуз. Верските врски и горниот германски дијалект ја поврзуваа државата повеќе со Австрија до нивниот пораз во Австро-пруската војна. Кралот Лудвиг II потпиша сојуз со Прусија на 22 август 1866 година, со што практично се откажа од независноста на Баварија.
Со договорот од 23 ноември 1870 година, Баварија беше интегрирана во новата Германска Империја, но имаше релативно голем степен на автономија. Кралевите на Баварија ги одржуваа своите титули и одржуваа одделен дипломатски и воен кор. Кога Германската Империја беше укината во ноември 1918 година по завршувањето на Првата светска војна, последниот крал на Баварија, Лудвиг III, беше соборен од власт.
Космос-2170
Космос-2170 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 12 ноември 1991 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 220 килограми. Космос-2170 бил комуникациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 114,0 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,6°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1414 км, а најмалото на 1412.
Волта а Каталуња 2021
Волта а Каталуња 2021 (позната и како Трка околу Каталонија 2021) — 100. издание на велосипедската етапна трка Волта а Каталуња, која се одржала помеѓу 22 и 28 март како седми настан во сезоната на Светската турнеја.
Екипи
Бидејќи Волта а Каталуња е настан од Светската турнеја, сите деветнаесет UCI World Tour екипи биле автоматски поканети и се обврзани да учествуваат на трката. Пет професионални континентални екипи биле дополнително поканети, со што се заокружила групата од 24 екипи. Секоја екипа настапила со по седум возачи и имало вкупно 168 возачи, од кои 131 завршил. била првично предвидена да учествува, но се повлекле на почетокот на трката откако тројца членови на посадата добиле позитивни тестови за КОВИД19. се повлекле на почетокот на петтата етапа откако двајца членови на посадата биле позитивни на КОВИД-19.
Организација „Трамп“
Организација „Трамп“ е група од околу 500 деловни субјекти од кои Доналд Трамп е единствен или главен сопственик. Околу 250 од овие субјекти го користат името Трамп. Организацијата е основана во 1923 година од бабата на Доналд Трамп, Елизабет Христос Трамп и таткото Фред Трамп. Доналд Трамп започна да го води во 1971 година, преименувана во околу 1973 година, а раководството им го предаде на своите деца во 2017 година.
Организацијата Трамп, преку своите различни составни компании и партнерства, има или имала интереси за развој на недвижен имот, инвестирање, брокерство, продажба и маркетинг и управување со имот. Субјектите на Организацијата Трамп поседуваат, работат, инвестираат и развиваат станбени недвижнини, хотели, одморалишта, станбени кули и терени за голф во разни земји. Тие исто така работат или работеле во градежништво, угостителство, казина, забава, издаваштво книги и списанија, радиодифузни медиуми, управување со модели, малопродажба, финансиски услуги, храна и пијалаци, деловно образование, патување преку интернет, комерцијални и приватни авијации и салони за убавина. Субјектите на Организацијата Трамп ја поседуваат и Њујорк телевизиска компанија за производство која ја произведе реалната телевизиска франшиза The Apprentice. Пазарното работење вклучува модна облека, накит и додатоци, книги, мебел за домаќинства, производи за осветлување, текстил и додатоци за постелнина, постелнини, производи за мирис на домови, мали кожни производи, вотка, вино, вирус, ѓубре, стекови, чоколади и шишиња пролет вода.
Бидејќи финансиските извештаи на имотот на Организацијата Трамп и личните даночни пријави на Доналд Трамп се и приватни, нејзината вистинска вредност не е јавно позната, иако се направени широк спектар на проценки. Трамп јавно објави мала дефинитивна финансиска документација за да ги потврди своите побарувања за проценка.
Сектор за внатрешни работи - Битола
Сектор за внатрешни работи - Битола е подрачна единица на Министерство за внатрешни работи на Македонија сместена во Битола.
Во Селото (Крапа)
Во Селото — археолошко наоѓалиште во поречкото село Крапа. Претставува некропола од римско време. Се наоѓа на горниот крај на селото, во дворовите на локални селани. каде се откриени неколку гробови градени од големи камени плочи. Според кажувањето на селаните, бил откопан еден надгробен споменик од мермер на кој имало претстава на четворица луѓе. Биле најдени и повеќе римски монети кои се чуваат кај сопствениците на куќите, а споменикот лежи на 1 км јужно од селото, во месноста Грамаѓе.
Хорнбостел-Заксов систем
Хорнбостел-Заксов систем (Hornbostel–Sachs или ) — систем за класификација на музичките инструменти, предложен од Ерих Мориц фон Хорнбостел и Курт Закс и за првпат објавен во германското списание Zeitschrift für Ethnologie во 1914 година. Ова е најшироко користениот систем за класификација на музичките инструменти во музикологијата.
Системот се заснова на предложената класификација на музичките инструменти од крајот на XIX век, од страна на Виктор Мејлон, уредник на колекцијата на музички инструменти во Бриселскиот конзерваториум. Системот на Мејлон е еден од првите кои ги класифицираат инструментите според тоа кој дел од нив учествува во самиот процес на производство на звук, но бил наменет претежно за инструменти од западната класична музика.
Основи на системот
Официјално, системот е осмислен според децималниот класификациски систем на Мелвил Дјуи. Тој има четири главни нивоа, со десетици степени, кои дефинираат околу 300 основни категории. Главните нивоа и соодветните главни степени се:
Квалитет на водата
Квалитет на водата — состојба на својствата на водата кои се проучуваат со нејзина анализа. Се применува за определување на количеството на различни материи кои влегуваат во составот на водата и кои се во контакт со човекот во технологијата и во секојдневниот живот, како и во научни цели.
Загадување на водата
Содржината на материите растворени во водата што не ги надминува воспоставените норми (регулации) не се смета за загадување. Ова се однесува за секој тип на вода (дестилирана или непрочистена отпадна вода). Само во случаите на надминување на ГДК, дадена материја се јавува како загадувач. Нормите за содржината на различни материи во различните типови на води се разликуваат. Материите кои може да се сретнат во водата би можеле да се класифицираат на различни начини:
До денес, најголем дел од загадувачите се органски соединенија и повеќето од нив имаат вештачко потекло и списоците на материи за кои е потребно нормирање (регулација) се пополнуваат за сметка на органските соединенија.
Ако дадена материја е присутна во Земјината кора, тогаш таа исто така ќе биде присутна и во водата. Загадувачите кои доаѓаат во водата како резултат на дејноста на човекот можат да ја зголемат содржината на дадена постоечка материја или да внесат супстанца која претходно не била присутна во водата. Концентрацијата на овие материи може да биде најразлична.
Соленоста или минералноста на водата е резултат од макроелементи присутни во десетици, па дури и стотици милиграми на литар вода. Ова се најчесто хлориди, сулфати, бикарбонати (анјони), калциум, магнезиум, калиум, натриум (катјони). Макроелементите поседуваат оптимални јонски и атомски полупречници и електронска градба погодни за образување на биомолекули. Односот меѓу овие материи во водата може да биде најразличен.
Микроелементите во водата се наоѓаат во многу мали концентрации, и тоа од неколку десетици милиграми на литар вода, до микрограми, и се поделени на неопходни, токсични и есенцијални. Микроелементи се, на пример, тешките метали. Нивното дејство на живиот организам може да се јави дури и во многу мали дози, а безопасните концентрации се мошне мали, па затоа дополнителниот внес на токсични и есенцијални елементи во водата може негативно да се одрази на здравјето на корисниците на таа вода. Неколку тешки метали, напротив, влегуваат во состав на витамините, како материи неопходни за здравјето.
Железо
Во подземните води има најчесто растворено двовалентно железо во вид на Fe2+ јони. Тровалентното железо се јавува по контактот на таквата вода со воздухот и во водоводните системи при контактот на водата со површината на цевките. Во површинските води железото е оксидирано до тровалентна состојба, а освен тоа, влегува во составот на органските комплекси и железните бактерии. Нормата за содржина на вкупното железо во водата за пиење е не повеќе од 0,3 mg/l. Содржината на железо во водата над оваа норма укажува на натрупување на седимент во водоводните системи.
Железото и дава на водата непријатна црвено-кафеава боја, влијае на нејзиниот вкус, предизвикува развој на железни бактерии, таложење на седимент во цевките и нивно затнување. Високата содржина на железо во водата доведува до неблагопријатно дејство на кожата и може да влијае на морфолошкиот состав на крвта, при што води кон појава на алергиски реакции.
Тврдина на водата
Под тврдина на водата се подразбира вкупната содржина на солите на калциум и магнезиум. Според нормите на СЗО, оптималната тврдина на водата за пиење е 1,0 - 2,0 mg-eq/l. По правило, степенот на тврдина на природните води е значително поголем од овие вредности. Во домашни услови, вишокот на соли кои доведуваат до поголема тврдина на водата водат до зараснување на грејните површини во бојлерите, чајниците, цевките со талози од соли и ги расипуваат, а имаат и штетно дејство на кожата и влакната. При перењето, солите на Ca и Mg се врзуваат со ПА соединенијата како што се сапуни или детергенти и го забавуваат нивното дејство. Во прехранбената индустрија, тврдата вода влијае на квалитетот на производите, предизвикувајќи загуба на солите при складирањето.
Во енергетиката, случајното кратковремено навлегување на тврда вода во системите доведува до брзо расипување на топлоспроводната опрема (цевководите). Дури и мал слој на талог од соли на површината на топлоспроводната опрема води до остро намалување на коефициентот на топлински пренос и зголемување на потрошувачката на гориво. Според ова, тврдината на водата за овие цели е ограничена на многу мали вредности од 0,03 - 0,05 mg-eq/l.
Бакар
Бакарот и неговите соединенија се широко распространети во животната средина, па така тие често се наоѓаат и во природните води. Концентрациите на бакар во природните води најчесто сочинуваат десетици mg/l, а во водата за пиење можат да се зголемат како резултат на внес на материи од цевките и арматурите. Бакарот и дава на водата непријатен вкус при ниски концентрации, што и ја ограничува неговата присутност во водата. Овој факт е неопходно да се земе предвид при избор на изворот на водоснабдување при производството на флаширана вода за пиење. Во случаи кога имаме присуство на бакар во водата во количини над 1,0 mg/l, тогаш се преземаат мерки за корегирање на составот на водата со помош на катјоноразменувачки смоли.
Органски соединенија
Органските соединенија од природно потекло (хумински материи, различни амини) и техногено потекло (површински-активни супстанци) се способни да ги менуваат органолептичките својства на водата (мирис, вкус, боја, матност, способност за пенење, образување на филм), што им овозможува да ја ограничат содржината на вода за пиење. Истовремено, голем број на органски соединенија се многу нестабилни и склони кон постојани трансформации, така што непосредното определување на концентрациите на органските соединенија во водата за пиење е отежнато, поради што нивната содржина обично се одредува по индиректен пат во mgOg/l, со што се определува, на пример, перманганатната оксидација на водата за пиење.
Вредности на перманганатна оксидација поголеми од 2mgOg/l укажуваат на присуство на леснооксидирачки органски соединенија во водата, од кои повеќето влијаат негативно на црниот дроб, бубрезите и репродуктивната функција на организмот. При дезинфекцијата на таквата вода, со хлорирањето се образуваат јаглеводороди кои се многу поштетни за здравјето на населението.
Нитрати
Во површинските и подземните извори на вода се присутни соединенијата на азот во вид на нитрати и нитрити. Денес има постојан раст на нивните концентрации како резултат на широката употреба на нитратни ѓубрива, чиј вишок преку подземните води достигнува до изворите на водоснабдување. Според санитарните правила и норми, во водите од централизираното водоснабдување содржината на нитрати не смее да надмине 50 mg/l, нитрити 3 mg/l. Нитратите во концентрации поголеми од 20 mg/l имаат токсично дејство на човечкиот организам. Постојаната употреба на вода со зголемена содржина на нитрати води до заболувања на крвта и кардиоваскуларниот систем.
Доколку во пробите со вода се најде количество на нитрати поголемо од нормите, се преоѓа кон прочистување на водата со помош на обратна осмоза или јонска размена.
Показатели за вода за пиење
Следното е список на показатели кои често се мерени по ситуациона категорија:
335 (број)
335 (триста триесет и пет) — број и име на глифот што го претставува тој број. Тој е природен број што следи после бројот 334 а претходник на бројот 336.
Наводи
300 (number)
Шеки (округ)
Шеки (Şəki) — административен округ во Азербејџан во околината на градот Шеки.
Историја на театарот
Театарот настанал во Грција паралелно со развитокот на драмата, како последица од потребата за место каде ќе се изведуваат делата на големите антички писатели. Во почетокот бил граден од дрво, а потоа од камен,тетатарот оставил во наследство величествени изданија, честопати изградени од најквалитетниот мермер кој можел да се најде во тоа време.
Во грчкиот театар главен дел била оркестрата, со кружна основа, а гледачите седеле околу неа. Потоа настанала сцената, а помеѓу неа и местата за гледачи биле поставени влезовите. Грците не биле толку вешти архитекти како римјаните, и во отсуство на решение како да ја подигнат конструкцијата, идеалниот спој го нашле така што театрите ги вградувале во падината на некое брдо.
Доста често се случувало тетрите од хеленистичкиот период да се најдат надвор од урбаната средина, во недостатокот на избор од прикладна локација во самиот град.
За разлика од нив римјаните, технички поусовршена нација, немале потреба од тоа бидејќи како одлични градители подигнувале субструкција под самиот театар, па можеле да го изградат каде сакаат. Римскиот театар редовно имал полукружна основа. Гледачите седеле на скали кои ја опкружувале полукружната оркестра и сцената пред неа која служела како бина.
На територијата на Република Македонија од хеленистичкиот и од римскиот период, познати под заедничкото име - класичен период, до нас успеале да допрат само четири театри сместени во големите урбани градски целини : Скупи, Стоби, Хераклеја и Лихнид.
Вон Ернандес
Фон Хернандез — водечки активист за животна средина од Филипините. Тој бил извршен директор на Гринпис (Југоисточна Азија) (GPSEA) од 2008-2014 година, каде што ги водел програмите и операциите на еколошката група во регионот на Југоисточна Азија. Пред тоа, тој служел како директор на кампањи за организацијата и бил одговорен за водење на кампањите на групата во Тајланд, Индонезија и Филипини за голем број прашања, вклучувајќи ги климатските промени, шумите, одржливото земјоделство и загадувањето. Во моментов, тој служи како директор за развој на Гринпис Интернешнл.
Историја
Активист за животна средина повеќе од 20 години, Фон иницирал и предводел голем број кампањи на Филипините, вклучувајќи одобрување на значајни закони како што се Законот за управување со еколошки отпад и Законот за чист воздух. Тој, исто така, ги предводел кампањите за рехабилитација на реката Пасиг, како и напорите за чистење на токсични места во поранешните воени бази на САД во земјата. Тој основал и предводел разни еколошки коалиции на национално и меѓународно ниво, вклучувајќи ги Глобалната алијанса за алтернативи за согорување (GAIA), Waste Not Asia, Lakbay Kalikasan, Ecowaste и Движењето Sagip Pasig.
Вон е поранешен професор по литература и познат активист за животна средина од Филипините. Тој се изјаснил против обработката на увезеното ѓубре, кога согорувачите на отпад испумпуваат штетни хемикалии. Филипините биле првата нација во светот што го забранила согорувањето на отпадот на национално ниво, во 1999 година.
Образование
Вон Ернандес дипломирал на Универзитетот во Филипини, со диплома по англиски јазик. Потоа станалмагистер по јавен менаџмент (MPM) на Националниот универзитет во Сингапур.
Награди
Во 2003 година, Фон бил награден со Еколошка награда „Голдман“ за неговата работа што довела до прва национална забрана за согорување на отпад. Наградата Голдман се смета за еквивалентна на Нобеловата награда за основните активисти за животна средина. Бидејќи бил прв добитник на наградата од Филипините, магазинот „Азија“ го именувал како еден од младите Азијци во 2004 година. Во 2007 година, тој исто така бил вклучен во списанието Тајм „Херои на животната средина“.
Џамија Зејрек
Џамијата Зејрек (турски: Molla Zeyrek Camii) - џамија која се наоѓа во стариот дел на Истанбул, Турција. Овој објект во времето на Византија претставувал комплекс од две цркви и една капела, и денес претставува типичен пример за византиската архитектура од средниот период на Цариград. Во времето кога бил изграден, комплексот бил втор по големина како градба во Цариград, веднаш по Аја Софија. Таа била изградена во периодот од 1118-1124 година како црква „Свети Седржител“.
Место
Комплексот се наоѓа во Фазилет, Фатих. На помалку од километар на југоисток од џамијата се наоѓа џамија Ески Имарет.
Византиски период
Црквата била изградена во периодот од 1118-1124 година како црква „Христос Седржител“ во времето на Ирина Комнина. Манастирот се состоел од главната црква, библиотека и болница. По смртта на неговата сопруга во 1124, императорот Јован II Комнин изградил уште една црква во северниот дел на комплексот, и храмот бил посветен на Пресвета Богородица Елеуса. Во следниот период била додадена капела која станала место каде биле погребувани дел од членовите на династијата Палеолози, како императорот Јован II и неговата сопруга Ирена.
За време на Латинско Царство по Четвртата крстоносна војна, комплексот паднал под венецијанска власт. Манастирот се користел и како резиденција на последниот латински император Болдвин. По реставрација на Византија, црквата повторно станала дом за православните монаси, со капацитет од 700 монаси. Еден од најпознатите монаси кои живееле овде бил Генадиј II, кој го напуштил манастирот и станал првиот цариградски патријарх кој застанал на таа функција по исламското освојување на градот во 1453 година.
Османлиски период
По падот на градот објектот бил претворен во џамија, додека манастирот во медреса. Османлиите ја именувале џамијата според Мола Зејрек, научник кој работел во медресата. По завршувањето на медресата во Фатих џамија во 1471 година, учениците ја напуштиле џамијата Зејрек.
Објектот неколку години бил напуштен и како резултат на тоа бил додаден во списокот на загрозени споменици на УНЕСКО.
Грамаѓе (Куманичево)
Грамаѓе — утврдена населба од доцноантичкото време во атарот на селото Куманичево, Македонија. На 500 метри од селото, на импозантна површина се наоѓаат фрагменти од керамички садови и градежен материјал (камен, тегули и имбрекси).
NGC 3130
NGC 3130 — леќеста галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3130 се споменува и како UGC 5468, MCG 2-26-26, CGCG 64-72, near 31 Leo.
Откривање
Објектот е откриен во јануари 1828 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3130 е од видот S0-a. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,7 m/лм2. NGC 3130 има привидни димензии од 1' х 0,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 8 м 12,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 9° 58' 36". Положбениот агол на објектот е во износ од 30°.
Други поделби
Проучување на NGC 3130 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 29475. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 189; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 830. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 74.
Банана
Банана е име на род на зелјести растенија (лат. Musa) и на економски значаен вид (Musa sapientium) од семејството Musaceae. Истото име се користи и за плодот на овие растенија, кој луѓето го користат во исхраната како овошје.
Бананата е овошје кое од ботаничко гледиште претставува бобинка. Таа е плод на неколку големи зелјести, скриеносемени, монокотиледони растенија од родот Musa. Во некои земји, бананите се користат за варење, и тогаш се нарекуваат плантани. Ова овошје варира според величина, боја и цврстина, обично е издолжено и свиткано, со мек плод, богат со скроб и покриен со лушпа која може да биде зелена, жолта, црвена, пурпурна или кафена кај зрелите плодови. Плодовите растат во групи кои висат од врвот на растението. Скоро сите модерни, јадливи банани се партенокарпени (безсемени) банани кои потекнуваат од два диви вида - Musa acuminata и Musa balbisiana. Научните имиња на најчесто одгледуваните видови се: Musa acuminatа, Musa balbisiana и нивниот хибрид Musa × paradisiaca, што зависи од нивната геномска градба. Постарото научно име, Musa sapientum, повеќе не е во употреба.
Природната животна средина на видовите од родот Musa се тропските предели на Индомалајската биогеографска област и Австралија, а се претпоставува дека првобитно почнал да се култивира во Папуа Нова Гвинеја. Бананите се одгледуваат во најмалку 107 земји во светот, првенствено поради плодот, а во помала мера поради производство на влакна, вино од банани, пиво од банани или како декоративно растение.
Не постои јасна разлика помеѓу термините "банана" и "плантани". Во Америка и Европа под терминот "банана" се подразбираат меки, слатки десертни банани, посебно од групата Кевендиш, кои се и главен извозен производ од земјите каде се одгледуваат. Спротивно на тоа, сортите од родот Musa со поцврсти плодови и побогати со скроб се нарекуваат "плантани". Во други региони, како што е Југоисточна Азија, се одгледуваат други типови на банани кои се употребуваат во исхраната, така да оваа поделба ниту е корисна ниту се употребува во локалните јазици.
Терминот "банана" се користи и како заедничко име за други растенија кои го создаваат овој плод. Терминот може да се примени и за другите членови од родот Musa, како што се: скарлет банана (Musa coccinea), розова банана (Musa velutina) и Феи банана (Musa × troglodytarum). Овој термин може да се однесува и на членовите од родот Ensete, како што е снежната банана (Ensete glaucum) и, економски значајната, лажна банана (Ensete ventricosum). И двата рода се припадници на фамилијата Musaceae. Бананите се вреден извор на витамин Б6, витамин Ц и калиум.
Потекло на поимот
Се претпоставува дека зборот "банана" е со западноафриканско потекло, веројатно од зборот banaana од волофскиот јазик, а во другите светски јазици влегол во употреба преку шпанскиот или португалскиот јазик.
Особености
Бананата е најголемото зелјесто цветно растение. Личи на дрво, но тоа што би се нарекло стебло е, всушност, квазистебло и претставува оска опфатена со дршките на листовите што излегуваат од еден краток ризом поставен во основата. Всушност, тука се работи за монокотиледонска "голема трева", а не за дикотиледоно дрво. Култивираните банани варираат во однос на висината, што зависи од видот и условите на одгледувањето. Бананите растат на различни типови на почва, потребно е само земјиштето да биде длабоко барем 60 сантиметри, да има добра дренажа и да е растресито. Најголем број од растенијата имаат висина од околу 5 метри, со варијација од "џуџестиот Кевендиш", со висина од околу 3 метри, до "Грос Мичел", со висина од 7 или повеќе метри. Листовите се спирално распоредени и можат да пораснат до 2.7 метри во должина и 60 сантиметри во ширина. Тие лесно се кинат под влијание на ветер, што е причина за нивниот специфичен изглед на папрат.
Кога растението ќе порасне, ризомот престанува да произведува нови листови и почнува да формира цветни оски или класови. Секое квазистебло нормално создава еден клас познат како "срце на бананата". Понекогаш може да се формираат неколку класови, а само едно растение на Филипините има создадено пет класови. По зреењето, квазистеблото умира, но потомството нормално се развива од основата, така да целокупното растение е повеќегодишно. Во плантажниот систем на култивација, за да се одржи растојание помеѓу изданоците на растенијата, му се дозволува само на еден изданок да се развие. Класот може да содржи многу чашкини ливчиња (брактеи) помеѓу редовите на цветовите. Женските цветови (кои по оплодувањето се развиваат во плодови) се јавуваат во редови високо на изданокот (блиску до листовите), за разлика од редовите на машките цветови. Толчникот е инфериорен, што значи дека венечните листови и другите цветни делови се јавуваат на врвот на толчникот.
Плодовите на бананата се развиваат од срцето на бананата, во голем висечки грозд, составен од слоеви (наречени "раце"), со околу дваесетина плодови во ред. Висечкиот грозд, кој се состои од 3 до 20 слоеви, комерцијално се нарекува сноп на банани и може да тежи 30-50 килограми. Поединечните плодови (познати како банани или "прсти") во просек имаат околу 125 грама, од кои 75 % е вода и 25% е сува материја.
Плодот се опишува како кожеста бобинка. Тој содржи надворешен заштитен слој (кора или кожа) со бројни долги и тенки влакна (флоемски снопови), кои се протегаат долж целиот плод меѓу кожата и внатрешната содржина која се јаде. Внатрешниот дел е, обично, со жолта боја и може надолжно да се подели во три дела кои одговараат на внатрешните делови на трите плодника. Кај култивираните вариетети, присуството на семињата е намалено до толкава мера да практично ги нема; нивните остатоци се мали црни дамки во внатрешноста на плодот.
Таксономија
Родот Musa прв го опишал Карл Лине во 1753 година. Се претпоставува дека Лине името го зел од името на лекарот на римскиот цар Август, Антониј Мусе, или, пак, го адаптирал арапскиот збор за банана, арап. موز, mauz. Родот Musa е класифициран во фамилијата Musaceae, а APG III системот (анг. Angiosperm Phylogeny Group) ја класифицира оваа фамилија во редот Zingiberales, кој е дел од кладот на монокотиледоните растенија. Родот Musa содржи околу 70 вида, кои се наведни во Светскиот список на одбрани растителни фамилии (анг. World Checklist of Selected Plant Families), при последното ажурирање од јануари 2013 година. Некои од овие видови даваат јадливи плодови, додека други се одгледуваат како декоративни растенија.
Класификацијата на култивираните банани долго време претставувала предизвик за таксономите. Лине, првобитно ги групирал бананите во два посебни вида, во зависност од тоа дали се користат во исхраната. Тој со името Musa sapientum ги означил бананите кои се консумираат како слатко овошје, а со Musa paradisiaca ги означил плантаните. Подоцна, дадени се други имиња на видовите. Овој пристап се покажал неадекватен, затоа што не можел да го опфати големиот број на вариетети кои постојат во Југоисточна Азија, која претставува изворното подрачје од кое се распространил овој растителен род. На многу од овие вариетети дадени им се имиња за кои подоцна се утврдило дека се синоними.
Во серија на истражувања, објавени 1947 година, Ернест Чизман докажал дека видовите на Лине, Musa sapientum и Musa paradisiaca, се, всушност, вариетети и потомци на два диви вида кои создаваат вистинско семе: Musa acuminata и Musa balbisiana. И двата вида прв ги опишал Лујџи Алојзиус Кола. Тој предложил отфрлање на Линеовите предлози за видовите во корист на нова класификација на бананите, која би била во согласност со трите морфолошки различни групи на вариетети. Како прв вид, тој ги предложил вариететите кои ги имаат ботаничките особини на Musa balbisiana, во вториот вид ги предложил вариететите кои ги имаат ботаничките особини на Musa acuminate, а во третиот вид, вариететите со особини кои се комбинација на особините на претходните два вида.
Во 1955 година, Норман Симондс и Кен Шеферд предложиле систем на номенклатура, кој би бил заснован на геномот на растенијата. Овој систем ги елиминира сите потешкотии и недостатоци на старите класификациони системи. И покрај ова, првобитните имиња и понатака се во употреба од страна на некои научници и институции, што често може да доведе до забуни.
Моментално прифатените научни имиња за мнозинството култивирани банани се: Musa acuminata Colla и Musa balbisiana Colla, за видовите од кои е добиен хибридот M. acuminata × M. balbisiana, односно Musa × paradisiaca L.
Генерално, модерните класификации на сортите на банани го следат системот на Симондс и Шеферд. Припитомените видови се поделени во групи според бројот на хромозомите и видовите со чија хибридизација се добиени. На тој начин, латундан бананите се ставени во групата AAB, што значи дека сортата е триплоидна и изведена од видовите M. acuminata (A) и M. balbisiana (B). Во 2012 година, тим на научници успеале да добијат нацрт на секвенците од геномот на видот Musa acuminatа.
Во антички времиња
Први кои ја припитомиле и одгледувале бананата биле домородното население на Југоисточна Азија и Папуа Нова Гвинеја. Неодамнешните археолошки и палеонтолошки докази од мочуриштето Кук, во провинцијата Западна Висорамнина во Папуа Нова Гвинеја, покажуваат дека култивирањето на бананите потекнува најмалку пред 5000 пр.н.е., а можеби и до 8000 п.н.е. Многу е веројатно дека други видови подоцна, и независно, биле припитомени ширум Југоисточна Азија. Затоа, Југоисточна Азија е регионот на примарниот диверзитет на бананите. Пределите на секундарен диверзитет се наоѓаат во Африка, што укажува на долгата историја на одгледувањето банани во овој регион.
Откритието на фитолити во Камерун, кои датираат од првиот милениум пр.н.е., покренаа, сѐ уште неразрешена, расправа за почетоците на култивацијата на бананите во Африка. Постојат одредени лингвистички докази дека бананите во тоа време биле познати на островот Мадагаскар. Постарите докази покажуваат дека одгледувањето на бананите во Африка не почнале пред втората половина на 6 век од н.е. Меѓутоа, постои веројатност дека бананите биле донесени барем до Мадагаскар, ако не и до источноафриканското крајбрежје, во текот на една фаза на малагашката колонизација на островот од Југоисточна Азија, околу 400 година пр.н.е.
Бананите, исто така, биле присутни и во одредени подрачја ширум Блискиот Исток, во периодот кога почнал да се шири исламот. Ширењето на исламот довело до големо ширење во одгледувањето на бананите. Постојат бројни наводи во исламската литература, почнувајќи од деветтиот век, каде бананите се спомнуваат (во поеми и хадиси). Со почетокот на десеттиот век, бананите се споменуваат во текстови од подрачјата на денешна Палестина и Египет. Оттаму, бананите се шират во Северна Африка и во муслиманска Андалузија. Во текот на средновековието, бананите кои растеле во Гранада се сметале за најквалитетни во арапскиот свет. Околу 650-тата година, исламските освојувачи ја донеле бананата во Палестина. Денес, потрошувачката на бананите значително расте во исламските земји во месецот на рамазанските постови.
Со сигурност се знае дека бананите биле одгледувани во христијанското кралство Кипар, во доцниот средновековен период. Италијанскиот патописец, Габриел Каподилиста, во 1458 година, позитивно пишувал за производството на банани на имотите на епископијата во близина на денешниот град Лимасол, а во своите патописи дава описи и на самите плантажи.
Бананите биле воведени во Америка од страна на португалските морепловци, кои ова овошје го пренеле од Западна Африка во 16 век.
Плантажна култивација на Карибите, Централна и Јужна Америка
Во 15 и 16 век, португалските колонисти започнале плантажи на банани на Атлантските Острови, во Бразил и во западна Африка. Населението од Северна Америка започнало да консумира банани во мали размери и по многу високи цени, кратко по Граѓанската војна, но, во 1880-тите години, бананите станале пошироко употребувани. Во доцниот викторијански период, бананите во Европа сѐ уште не биле широко познати, иако биле достапни. Жил Верн, во своето најпознато дело "Пат околу светот за осумдесет дена" (1872), со детални описи им ги претставува бананите на своите читатели.
Најраните современи плантажи на банани потекнуваат од Јамајка и околната западна карипска зона, вклучувајќи го и поголемиот дел од Средна Америка. Северноамериканските транспортери, како Лоренцо Дау Бејкер и Ендру Престон, основачите на Бостонската компанија за плодови (анг. Boston Fruit Company), го започнале транспортот во 1870-тите години, но, исто така, учествувале и градежници на железнички пруги, како што е Манор К. Кит, што на крајот кулминирало со формиирањето на мултинационалните, гигантски корпорации, како денешната Chiquita Brands International и Dole. Овие компании биле монополистички, вертикално интегрирани (што значи дека тие го контролирале растот, преработката, транспортот и маркетингот) и обично користеле политички манипулации за изградба на економски енклави (економии кои биле внатрешно самоодржливи, ослободени од данок и извозно ориентирани, со многу мал придонес за локалната економијата). Нивните политички маневри, кои довеле до поимот „банана-држава“ за државите како Хондурас и Гватемала, вклучувале соработка со локалните елити и нивните соперници, за да влијаат на политиката и да бидат марионети на интернационалната политика на САД, особено за време на Студената војна, за да ја задржат политичката клима која била во нивен интерес.
Производство и транспорт на плодот
Производството на банани е ограничено на земји од тесен географски појас, кои поседуваат адекватни климатки услови за одгледување на оваа овошка. Бананите се и еден од главните извозни производи на овие држави, во прв ред на Гвинеја, Еквадор, Колумбија, Мексико и други Латиноамерикански држави. Бананите се одгледуваат на плантажи. Земјата би требало да има поголеми капацитети на вода, а плантажите често се оградуваат поради заштита од ветер, за оптимизација на приносот, бидејќи стеблото е многу кршливо. Бербата почнува 80 до 100 дена по цветањето, а бананите задолжително се берат во незрела состојба, дури и кога не се наменети за извоз, бидејќи евентуалното пукање на лушпата и излачување на соковите претставува поволна средина за развој на микроорганизми. Зелените плодови се тешки и без вкус, но се цврсти, и затоа се погодни за транспорт.
По бербата, бананите се пакуваат и подготвуваат за транспорт. Транспортот најчесто се врши со бродови, оптимално трае 4 до 10 дена, а транспортот подолг од 14 дена сериозно го загрозува квалитетот на бананите. Оптималната температура на транспорт е 11-15 степени Целзиусови, затоа што во овој температурен интервал ензимската активност, која влијае на созревање на плодот, е најмала. Иако респираторната активност на плодот е многу намалена, сепак, таа е на некое основно ниво кое, за да се одржи, потребна е циркулација на воздухот.
Созревање на плодот
По приемот на крајното одредиште на транспортот, се пристапува на созревањето на плодовите. Во плодот се случуваат низа хемиски промени, од кои е најважна трансформацијата на скробот во сахароза и глукоза (во помала мера и фруктоза), но највидливата промена е промената на бојата на плодот од зелена во жолта, што е резултат на разградувањето на молекулите на хлорофил, а задршка на жолтите каротеноидни пигменти. Незрелата банана содржи 17-19% скроб и само 2-5% сахароза, глукоза и фруктоза, додека зрелата банана има само 1-4% скроб, а 17-18% од шеќерите. Количината на органски киселини и танини не се менува значително во текот на зреењето. Оптималната температура за созревање на плодовите е 16-20 степени Целзиусови, оптимална влажност е околу 80%, а за некои соеви и до 95%, при што е потребна постојана циркулација на воздухот. Ова е неопходно бидејќи се интензивираат респираторните процеси, а и поради оптимизација на ослободување на споредни производи при процесот на созревање на плодот. Созревањето трае обично 4 до 10 дена и се одвива во посебни наменски комори.
Нутритивен профил на бананата
Сировите банани (без кора) содржат 75% вода, 23% јаглехидрати, 1% белковини и занемарливи количини на липиди (види табела). Сто грама банани имаат енергетска вредност од 89 калории и се богат извор на витамин Б6, кој обезбедува 31% од препорачаната дневна вредност, содржат умерена количина на витамин Ц, минерали и прехранбени влакна.
Поединци со алергија на латекс, може да разбијат и алергиска реакција на банани.
Космос-2171
Космос-2171 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 20 ноември 1991 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6600 килограми. Космос-2171 бил надгледувачки сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 89,2 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 62,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 290 км, а најмалото на 180.
Магијата во Хари Потер
Магиите се случуваат во замислениот волшебнички свет на серијалот Хари Потер од авторката Џоан К. Роулинг. Многу од ликовите ги користат магиите за да постигнат специјални ефекти без употреба на модерна технологија. Главниот приказ на магијата во книгите за Хари Потер е преку гест со волшебничко стапче и изговaрање на магичните формули. Формули што се употребуваат најчесто се изведени од латинскиот јазик и го немааат соодветното значење во вистинскиот говор.
Авада кедавра
Опис: Една од трите непростиви клетви. Веднаш предизвикува смрт и не остава никаква физичка трага за причината на смртта. Кога се користи од волшебничкото стапче излегува сноп зелена светлина. Само двајца во историјата на волшебничкиот ја преживеале: Хари Потер (затоа што го заштитила мајка му) и Лорд Волдеморт (поради хоркруксите). Ако биде фрлена на феникс тој ќе се запали, но повторно ќе се роди од пепелта.
Спомената: Во „Пламениот пехар“ Лорд Волдеморт ја користи за да го убие Франк Брис, а пред настаните во книгите со неа ги убил и родителите на Хари. Питер Петигру со неа го убива Седрик Дигори, а Северус Снејп Албус Дамблдор.
Етимологија: На арамејски јазик значи “нека биде уништено“.
Авис
Опис: Создава јато мали птици.
Спомената: Во „Пламениот пехар“ Оливандер ја користи за да го тестира стапчето на Виктор Крум, испраќајќи јато птици низ прозорецот. Хермиона ја користи во „Полукрвниот принц“ за да му прати јато птици на Рон Визли.
Етимологија: На латински јазик avis значи птица.
Агваменти
Опис: Прави млаз вода од волшебничкото стапче.
Спомената: Ја користи Флор Делакур во „Пламениот пехар“ за да го изгасне своето здолниште кое беше запалено во текот на задачата со змејовите. Хари ја користи двапати во „Полукрвниот принц.“ Првиот пат обидувајќи се да му даде на изнемоштениот Дамблдор вода, после напитокот од Волдеморт, и вторпат, ја користеше за да ја спаси колибата на Рубеус Хагрид која беше запалена од еден од смртождерите.
Етимологија: Aqua на латински значи вод, а mentis ум.
Акио
Опис: Магија која ги привлекува предметите кај личноста што ја фрлила.
Етимологијата: Латинскиот збор accio значи "јас го повикувам" или "собирам".
Алохомора
Опис: Ги отклучѕва и отвора вратите.
Спомената: Се користи низ целиот серијал. Првпат, во „Каменот на мудроста“ Хермиона ја употребува на забранетиот трет кат, за да ја отвори собата каде што се наоѓа троглавиот пес. Оваа магија не успева секаде, на пример на вратите на канцелариите од Северус Снејп и Долорес Умбриџ.
Етимологија: Името доаѓа од Сидики, јазик на племето Малгаши од Мадагаскар и значи „поволна за крадците.“
Анапнео
Спомената: Во „Полукрвниот принц“ ја користи Хорациј Слагхорн кога еден од учениците почнува да се гуши.
Етимологија: На грчки значи: да се земе здив.
Апаресиум
Опис: Го открива невидливото мастило.
Спомената: Во „Одајата на тајните“ Хермиона ја користи на дневникот од Том Ридл, но не и успева.
Етимологија: На латински јазик appareo значи „да се појави“.
Надворешни врски
הארי פוטר - מונחים
Луис Суарес
Професионална кариера
Летото 2013 година, Суарез потпишал нов договор со "Ливерпул" при што тој станал најплатен фудбалер на клубот. Во првиот дел од сезоната 2013-2014 година, Суарез се истакнал со своите одлични игри, постигнувајќи 19 голови за Ливерпул (до крајот на 2013 година), со што го свртел вниманието на светската фудбалска јавност. Сето тоа предизвикало зголемен интерес на повеќе големи клубови за ангажирање на Суарез, поради што неговиот клуб ги објавил двете откупни клаузули од договорот според кои Суарез може да замине во друг клуб само по цена од 130 милиони фунти (ако се работи за клуб од Премиер лигата) или по цена од 100 милиони фунти (ако станува збор за клуб надвор од Британија).
Летото 2014 година, по завршувањето на светското првенство во Бразил, Суарез преминал во ФК Барселона, каде поради изречената казна од ФИФА не можел да игра на официјални натпревари до 23 октомври 2014 година. Истовремено, оваа година, Суарез ја добил наградата „Златна копачка“ (заедно со Кристијано Роналдо), како најдобар стрелец во Европските национални првенства. Како фудбалер на „Ливерпул“, во сезоната 2013-2014, тој постигнал 31 гол на 37 одиграни натпревари. На 15 април 2015 година, во првиот четвртфинален натпревар против „ПСЖ“, Суарез постигнал два гола, од кои, првиот бил 400. гол на „Барселона“ во Лигата на шампионите.
Во сезоната 2015/2016, Суарез играл во одлична форма. Така, веќе во средината на февруари, по одиграни 35 натпревари за „Барселона“, тој постигнал 39 гола и имал уште 12 асистенции. Со тоа, во поглед на постигнатите голови во текот на една сезона, тој ги надминал поранешните играчи на „Барселона“, Ето, Ривалдо и Ханс Кранкл, кои имале постигнато по 35 гола.
Репрезентативна кариера
На светското првенство во фудбал во Бразил, во осминафиналниот натпревар против Италија, во 71. минута, Суарез го каснал противничкиот играч Џорџо Кјелини за рамото. Поради инцидентот, Луис Сузарес бил казнет од страна на ФИФА со забрана за играње на девет натпревари и суспензија од секакви фудбалски активности во траење од четири месеци. Тоа било највисоката казна што ФИФА ја изрекла на некое светско првенство при што биле земени предвид претходните слични инциденти на Суарез. Претходно, во еден натпревар во холандското првенство, тој го каснал играчот на “ПСВ”, Отман Бакал, за што добил казна од седум натпревари, а потоа, во англиската лига, го гризнал играчот на “Челси”, Бранислав Ивановиќ, за што бил казнет со забрана за играње на десет натпревари.