cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Боја
Обојување на објектите
Од горенаведеното, од физичките особини на подлогата и бојата можат да се изведат некои заклучоци, со претходно занемарување на восприемателните ефекти:
Именување на боите
Англискиот јазик има единаесет основни бојни термини, додека рускиот и италијанскиот по дванаесет, со разлика во сината и азурната боја. И покрај огромниот број на различни поими за боја помеѓу јазиците во светот укажува на меѓусебно големи разлики, сепак, без речиси никакво сомнение постои модел според кој овие поими се вметнати во различните говорни подрачја. Првобитниот говорен модел кој Берлин и Кај го понудиле морал да претрпи одредени измени и да биде проширен на повеќе од една варијанта за да се прилагоди на секоја нова група на податоци.
Секоја различна култура има свој, различен термин за одредена боја и може да се сретне именување на мали, соседни делови од спектарот. На пр. симболот хан 青 (кој има значење и на мандарински и на јапонски), означува термин кој ги опфаќа и сината и зелената боја. Во Јапонија и покрај тоа што семафорите се исто обоени како и на другите места во светот, зелената се нарекува со исто име како и сината “ aoi “ заради тоа што зелената боја се смета како нијанса од сината боја.
Како и да е, во делото на Берлин и Кај е наведено дека сите разлики можат хиерархиски да се подредат и дека постои лимитиран број на универзални бојни термини кои се користат во одредени култури со некој одреден распоред. Авторите ги базирале свиоте анализи на проучувањата на дваесет различни јазици, од различни говорни подрачја. Анализите покажале дека културите со само два термини ги означуваат темните (црна, темни и ладни бои, како сина) и светлите бои (бела, светли и топли бои, како црвена, жолта и сл.). Различните јазици со три термини за боја ја додаваат црвената, а оние со шест ги користат имињата: црна, бела, црвена, сина, зелена и жолта, што е во тесна врска со осетливоста на мрежницата од окото. Тоа ги навело на констатација дека именувањето на боите, не е проста културна појава, туку дека има директна врска и со биолошките законитости.
Потребни елементи за восприемање на бои
Три основни работи се потребни за регистрирање и одредување на боите:
Илуминант - извор на светлина
Боите досега многу успешно се користат за следење и распознавање на објектите. Како и да е, обојувањето на објектот во најголем број случаи се менува со менувањето на светлосниот извор. За да се регистрира бојата, неопходен е енергетски извор од светлосни зраци. Осетот за боја се должи на физичкиот сетилен поттик (стимулација), соодветен за секоја бранова должина од видливото зрачење во склоп на електромагнетниот спектар. За подобро разбирање на боите, неопходно е да се знае повеќе за потеклото на светлината.
Светлината потекнува од голем број на извори и се состои од електромагнетно зрачење, која е вид на енергија која се распространува преку движењето на бранот.
Целокупната видлива светлина претставува смеса од бои, кои кога ќе се комбинираат во различни пропорции формираат единствена светлина. Видливиот боен спектар започнува со бранова должина од 380 nm, завршува на околу 740 nm. Се што е под 380 и над 740 nm, човековото око не е во можност да го регистрира. Белата светлина претставува смеса од одредена група бои, секоја од нив окарактеризирана со специфична бранова должина, која таа ја впива, во подеднаква количина за секоја боја.
Обоеноста на објектите може да изгледа поразлично, кога истите се набљудувани под различни светлосни извори. Така, боите од објектот имаат поинаков изглед кога се разгледувани под влијание на дневна светлина, флуоресцентна или под светлина ослободена од натриумови ламби.
Природната сончева светлина располага со широк спектар од зрачења. Таа е изразито сина, особено околу пладне, кога се гледа на север. Кога се гледа директно во сонцето, изгледа како тоа да има златна боја, а на зајдисонце, пак, како да е обоено во светлоцрвена светлина.
Вештачката светлина може да биде жолта (натриумова пареа), цијан (Hg пареа) или жолта од загреаната цевка, како и во различни бои од флуоресцентната светлина.
Постојат неколку интересни појави кога светлината паѓа врз објектот. Преносот настанува кога светлината минува низ објектот, како што е случај со транспарентните бои. Одбивањето се јавува кога, на пример синиот објект го одбивасиниот дел од бојниот спектар, а останатата светлина ја впива. Белата светлина настанува кога доаѓа до речиси целосна одбивање на сите спектрални бои. Рефракција или распрснување се јавува кога светлината ја менува насоката на движење при нејзино минување, од еден, на друг медиум. Распрснувањето е условено со разликата помеѓу рефрактивните индекси во самите честички и околината во која делуваат, големината на честичките, како и од брановата должина и светлосната енергија. Адсорпција се јавува во случај кога најголем дел од брановите се впиваат во објектот. Црната површина ја впива речиси целокупната светлина.
Објект
Објектот добива одредено обојување заради светлината која се одбива од неговата површина.
Светлината е составена од бранови, кои кога ќе се искомбинираат ја даваат соодветната боја на предметот. На пример синиот објект ја одбива сината светлина, но ги впива црвената, зелената, жолтата, т. е. поголемиот дел од спектарот, а црвениот објект ја одбива црвената, но ги впива останатите бои. Црната и белата боја се поинакви од другите бои, во поглед на условите при кои тие ја впиваат или одбиваат светлината. Белиот објект ги одбива речиси сите бои, а додека црниот ги впива боите од видливиот спектар.
Како поважни фактори кои влијаат на обоеноста на објектот можат да се истакнат и неговиот облик, како и одликите на површината. На пример објектот може да има сферна или квадратна форма, да е темен или сјаен, транспарентен, полупровиден или непровиден, а може да е изработен од метал, да е флуоресцентен или фосфоресцентен.
Бојни вредносни одлики
Восприемањето на боите добива на квалитет благодарение на основните бојни вредносни одлики:
Обојување
Претставува основна одлика и покажува за која боја од видливиот спектар станува збор. Секоја вредност за обојувањето се однесува за различна бранова должина од електромагнетниот спектар, кој е видлив за човековото око.
Хрома
Го одредува интензитетот и чистотата на бојата. Поимите како „слаба“, потоа „силна“, „сјајна“ или „јасна“, често се користат за опис на интензитетот на обојувањето. Преку контролата на контрастот се врши одредување на вредноста на хромата (заситеноста). Со намалување на контрастот, обојувањето добива сиви нијанси, а со неговото зголемување боите стануваат поинтензивни.
Тон
Големината вредноста на обојувањето прикажува колку е бојата светла или темна. Преку контролата на осветлувањето се дефинира нејзиниот изглед. Со опаѓање на светлината, боите се затемнуваат, а со нејзино зголемување, боите стануваат посветли. Со други зборови, колку вредноста на value е поголема, толку бојата е посветла.
Метамеризам - влијание на илуминантите врз боите
Метамеризмот е ситуација каде два различни примероци на бои со различна спектрална вредност и распространетост изгледаат како да е иста боја кога се набљудуваат една до друга. Со спектралната распространетост се дефинира опсегот на вкупната оддадена светлина, пренесена или одбиена од обоениот примерок со видливата, за човековото око бранова должина. Како и да е, човековото око е составено од три бојни рецептори, што значи дека сите бои се распоредени во три сензорски вредности, наречени тристимулски вредности.
Метамеризмот, како појава настанува заради тоа што секоја рецепторска ќелија реагира на светлинската енергија од широкиот интервал на бранови должини, па така различни комбинации од светлина преку брановите предизвикуваат идентичен рецепторски одглас при препознавањето на бојата од тристимулската вредност. Два спектрално различни бојни примероци кои визуелно се поклопуваат се нарекуваат метамери.
Постојаност на бојата
Постојаноста на боите претставува појава, при која најголем дел од боите настојуваат да го задржат постојниот изглед кога се изложени на дневна светлина, дури и во случај кога се разгледуваат под светлински извор, кој е многу поразличен од светлинскиот спектар кој го оддава дневната светлина.
Постојаноста на бојата е зависна од изворот на светлина, како и од восприемателната способност на окото и е различна во зависност од употребениот извор на светлина. Било која површина не го задржува изгледот кој го има, кога е изложена на дневна свтлина, потоа под флуоресцентна ламба и на крај под монохроматско зрачење.
Некои површини во целост го менуваат своето обојување зависно од светлинскиот извор и за нив се вели дека имаат недостаток од бојна постојаност. Овој поим не смее да се меша со поимот метамеризам, кој е поврзан со најмалку два обоени примероци.
Температура на боите
Температурата на боите претставува важна особина на видливото зрачење, која има голема примена во фотографијата, видеографијата, издаваштвото и сл. Се одредува преку споредба на обоеноста на светлинскиот извор, со загреан, теоретски идеален црн објект.
Мешање на боите
Начинот на кој ги гледаме боите ни овозможува да направиме смеса од две, или повеќе бои, со цел, добивање на нови обојувања. Основни начини за мешање на боите се:
Првиот начин се користи за добивање на нови бои, со комбинирање на различни обоени светлини. Овој метод се применува во фазата на осветлување, каде може да се изберат било кои светлини. Најголем дел од боите од бојниот спектарот може да се прикажат со употреба на само три бојни светлосни зраци и тоа: црвена, зелена и сина. Овие три бои се основни и се користат кај TV екраните, видео и компјутерските монитори.
Вториот начин на мешање на боите опфаќа комбинација од бојни палети, мастила, маркери и други обоени медиуми. И во овој случај, голем број на различни бои се мешаат, за да се добијат нови бои, но можно е добивање на целокупниот спектар со мешање на само три бои: цијан, магента и жолта. Постои одредена поврзаност помеѓу адитивните бои (R, G, B) и суптрактивните (C, M, Y), а доколку се направи смеса помеѓу една адитивна и една суптрактивна боја ќе се добие сосема нова бојна група (третични бои).
Се поставува прашањето, зошто овие две групи од по три бои, се наречени примарни бои?
Трите основни бои е потребниот минимум од бои, кои можат да се комбинираат за да формираат најголем можен број на нови бои;
И во двете групи, примарните бои не можат да се добијат со мешање на други бои.
Второто прашање кое се поставува е, зошто боите добиени со мешање на светлината се наречени адитивни, а оние кои се добиени со бојна синтеза, суптрактивни?
Адитивно мешање на боите
Адитивниот боен систем предвидува оддавање на светлина, директно од светлосниот извор или илуминантот. Основните бои во адитивниот боен систем се црвената, зелената и сината, кои кога меѓусебно ќе се искомбинираат во идентичен сооднос, ги даваат суптрактивните бои, цијан, магента и жолта.
Со синтеза на адитивните и суптрактивните бои во идентична количина, се добива бела светлина.
Мониторите во боја и TV екраните се најчести корисници на адитивниот боен систем. Доколку дојде до мешање на обоената светлина, вредноста (value) на новодобиената боја е поголема.
Ова може да се забележи на местата каде има преклопување на различните светлини (пр. жолтата боја, добиена со синтеза на црвената и зелената е далеку посветла отколку црвената и зелената кога не се комбинирани).
Суптрактивно мешање на боите
Суптрактивното обојување ги опфаќа теориите на мешање на бојни палети, мастила и природни обоители, за да се добијат нови бои, кои впиваат едни бранови должини од светлината, а ги одбиваат останатите.
Се што не претставува адитивна, се смета за суптрактивна боја. Темперните и водните бои, маркерите, мастилата и други бојни медиуми впиваат одредени бои. Останатите бои, кои не се впиени, се одбиваат и ја даваат бојата која ние ја гледаме. Кога ќе се помешаат две суптрактивни бои, даваат примарна боја.
Постои одредена поврзаност помеѓу адитивните и суптрактивните бои, која со научен пристап во бојната синтеза довела до појава на голем број на откритија.
Теории на боите
Теориите на боите опфаќаат множество од дефиниции, концепти, како примените во дизајнот.
И покрај делата на Аристотел и на другите антички научници за природата на светлината и гледањето во боја, сепак модерното сваќање и толкување на боите започнало со откритието на Њутн, дека светлината е изворот на сваќањето на боите.
Во 1801 година, Томас Јунг ја предложил својата трихроматска теорија, заснована на фактот дека било која боја, може да се добие со комбинирање на најмногу три различни светлини. Оваа теорија подоцна била дообјаснета од Џејмс К. Максвел и Херман В. Хелмхолц. Теориите од Њутновите закони за мешање на боите биле експериментално докажани во 1856 година, од страна на Максвел, а Јунговата теорија останала незабележана, сè додека повторно Максвел не го насочил целокупното внимание на јавноста врз неа. Во 1810 година, Јохан В. Ф. Гете го објавил своето дело “ Теорија на боите ”.
Приближно во периодот со Хелмхолц, Евалд Херинг ја развил својата теорија на спротивни бои, со потенцирање на тоа дека непрепознавањето на боите се одвива со спротивните парови (црвена и зелена, сина и жолта или црна и бела). Овие две теории биле синтетизирани нешто подоцна од Хурвич и Џејмисон, кои покажале дека способноста на мрежницата во човековото око се сложува со трихроматската теорија. Во 1931 година, меѓународната група на експерти, CIE понудува математички модел за приказ на боите, кој подоцна претрпува одредени измени.
Боен модел CIE
Бојниот систем CIE XYZ е добиен по серија истражувања вршени од страна на Дејвид Рајт и Џон Гулд, кои експериментирале со системот CIE RGB.
Боен модел RGB
Уредите кои зрачат светлина (како на пр. TV) користат адитивно мешање на боите, со примарните бои, R (црвена), G (зелена) и B (сина), секоја од нив, со одреден стимул на трите бојни рецептори сместени во окото. Ова е модел познат под името RGB.
Боен модел CMYK
CMYK претставува метод за комбинирање на примарни пигменти. Со овој боен модел се добива огромен интервал од бои, видливи за човековото око, со мешање на цијан, магента и жолти обоители, на бела подлога. Како четврта, се користи црната боја (цијан, магента и жолта, измешани заедно на бела подлога, даваат црна боја), за подобрување на репродукцијата на некои темни бои. Затоа, овој боен систем се нарекува CMY или CMYK.
Боен модел HSV
Бојниот модел, кој има најголема примена во сметачката графика и кој најпрецизно ги прикажува видливите бои е моделот HSV, кој ги распоредува боите во цилиндрична форма, нешто слично како системот CIE XYZ.
Боен систем HSL
Бојниот модел HSL, e познат и како HSI (Hue, Saturation, Lightness/Intensity = тон, заситеност, светлост/јачина). Се изведува во форма на двоен конус, или како сфера.
Испакнатите делови на овој боен модел одговараат на бела и црна. Остриот параметар од HSL системот се однесува на обоеноста (hue), разликата меѓу испакнатите делови, на заситеноста, а делот, од црната, до белата боја на светлоста.
Теорија на одлучување
Теорија на одлучување или теорија на избор во економијата, психологијата, филозофијата, математиката, информатиката и статистиката се занимава со идентификација на вредности, несигурности и други прашања од значење во дадената одлука, рационален избор на рационалности, а се добива оптимална одлука. Таа е тесно поврзана со областа на теоријата на игрите. Теоријата на одлучувањето се занимава со изборот на поединечни агенти, додека теоријата на игрите се занимава со интеракцијата на агентот чии одлуки влијаат една на друга.
Кнездол
Кнездол (словенечки: Knezdol) — населба во Општина Трбовље во средна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Штаерска. Населбата сега е вклучена во Засавскиот статистички регион.
Детска Евровизија 2016
Детскиот изборот за песна на Евровизија 2016 било 14-тото издание на Детската Евровизија, кое се одржало во Средоземниот конференциски центар, во Валета, Малта. Ова било вторпат Малта да биде домаќин на натпреварот за Детска Евровизија, откако првпат тие биле организатори на изданието во 2014 година. Натпреварот се одржал на 20 ноември 2016, и за првпат бил емитуван в недела попладне од 16 до 18 часот.
Победничка била Маријам Мамадашвили од Грузија со песната Mzeo. Тоа било третата победа за Грузија на Детскиот избор за песна на Евровизија (после 2008 и 2011), со што оваа земја станала првата и единствената во ова натпреварување со три победи.
Локација
За време на прес-конференцијата во интервјуто на 21 ноември 2015 година, претставник од ЕБУ изјавил дека тие веќе започнале преговори со неколку радиодифузери во однос на земјата-домаќин на натпреварот за 2016 година. На 13 април 2016 година, официјално било потврдено дека Малта ќе биде домаќин на натпреварот, по вторпат од како се одржува ова натпреварување.
Натпреварот се одржал во Средоземниот конференциски центар, во главниот град на Малта, Валета; место кое исто така ќе биде домаќин и на Изборот на Евровизија за млади танчари во 2017. Центарот исто така служел како место во кое биле одржани многу конференции, состаноци, самити и други настани, како што се Самитот на Валета за миграција и Самитот на шефовите на владина седница на Комонвелтот во 2015.
Промена на извршниот супервизор
Во декември 2015 извршниот супервизор од претходните три изданија Владислав Јаковлев бил отпуштен од ЕБУ, без јасни причини за тоа. На неговото место е поставен Јон Ола Санд, извршниот супервизор на главната Евровизија од 2011 година.
Гласање
За време на прес-конференцијата за Детската Евровизија 2016 која се одржала во Стокхолм, било најавено од страна на Референтната група дека ќе бидат воведени неколку измени во форматот на гласањето за изданието во 2016 година. За разлика од претходните изданија во која бодовите се добивале со комбинација на 50% национално жири и 50% телевоутинг, од 2016 година па наваму само гласовите од професионалното жири ќе бидат земени предвид, со што се стави крај на употребата на телевоутингот за првпат. Гласовите на Детското жири ќе бидат објавени од страна на еден известувач, проследено со гласовите на жирито од секоја земја учесничка.
Учесници
Пред почетокот на самиот настан 17 земји го потврдиле своето учество на Детската Евровизија 2016. Повратници во натпреварувањето биле Кипар кој се вратиле по отсуството во 2015 година, Израел се вратиле после три години пауза, како и Полска која учествувала за првпат после 2004 година. Од овогодинешниот Детски избор за песна на Евровизија се откажале Сан Марино, Словенија и Црна Гора после три односно две последователни учества од својте дебија. Покрај нив Белгија, Велика Британија, Данска, Германија, Грција, Латвија, Молдавија, Норвешка, Хрватска, Чешка и Швајцарија исто така објавиле дека нема да бидат дел од Детската евровизија оваа година. Непроменети земји учеснички од претходната евровизија биле: домаќинот на оваа евровизија Малта (по победата на Дестини Чукунјере лани), потоа Албанија, Ерменија, Грузија, Холандија, Македонија, Австралија, Ирска, Италија, Русија, Украина, Бугарија, Белорусија, Австралија и Србија.
Меѓу овогодинешните учесници немало дебитанти, а осум од земјите којшто ќе настапат победиле барем еднаш на Детската Евровизија; најмногу победи имале домаќинот Малта, Белорусија и Грузија по две, додека Холандија, Ерменија, Русија, Украина и Италија имаат по една победа. Холандија и Белорусија се единствените две земји кој учествувале на сите претходни 13 одржани натпревари на Детската Евровизија, а настапиле и оваа година во Малта.
Ждрепката со редоследот по кој ќе настапуваат учесниците била извлечена на 15 ноември.
Резултати од гласањето
Специјални членови на жирито биле:
Останати земји
Земји кој имале право, но одбиле да учествуваат :
Фонетика на старословенскиот јазик
Меѓутоа ова не е целосната слика за фонетиката на јазикот. Така за гласот ј (т.н. јот) не постоел посебен знак бидејќи овој глас се јавувал речиси исклучиво како протетички глас пред самогласките: а, ', ь, ' и ', односно се вели дека наведените согласки биле прејотирани: ıа, ю, и (<*jь), ',  (изговор: ја, јu, i, j и j соодветно). Исто така гласот ф не е изворно словенски, туку преземен од грчкиот, односно латинскиот. Што се однесува до e, познато е дека e=je (во прилог на што оди фактот дека глаголицата има единствен знак за овие посебни кирилични знаци). Исто така јазикот ја зачувал слоготворноста на гласовите р и л (фонетски: и ), за која се користеле нацртите: ръ, рь, лъ и ль (зошто постојат по два нацрта ќе биде објаснето подолу). Од друга страна во глаголицата се сретнува посебен знак за меко г, глас кој најверојатно имал слична артикулација како македонското ѓ, а се сретнува најчесто во грчки заемки.
Самогласки
Наведениот самогласнички систем старословенскиот го наследил од прасловенскиот. Можни се повеќе начини на нивна поделба, и тоа според:
1. Местото на артикулација се разликувале самогласки од: Самогласките од преден ред можеле да предизвикаат промени на согласките кои им претходеле или следеле по нив (т.е. се вели дека за нив се врзува квалитетот мекост), додека оние од среден и заден ред не покажувале вакви својства (т.е. се вели дека за нив се врзува квалитетот тврдост).
2. Должината (квантитетот) разликувала: Должината на самогласките била неменлива. Тие можеле да се вдолжат или редуцираат, но тоа се постигнувало со замена, а не со продолжена / скусена артикулација. Така се вдолжувале: ь > и, ъ > ъı, е >, о > а. Оваа промена е добро отсликана во следниве примери од македонскиот: собра - собира (стсл. събьрати - събирати), роди - раѓа (стсл. родити - раждати) и сл. Споредено со латинскиот или старогрчкиот каде една самогласка можела да биде и долга и кратка, во старословенскиот се јавува само една: или самогласката (под услов да има „словенска“ должина) или нејзиниот вдолжен / редуциран сопарник. На пример: Слична е состојбата со латинските заемки влезени во старословенскиот во подоцнежниот период:
3. Начинот на артикулација разликувал: орални и назални (односно усни и носни) самогласки. Назални биле само ' (=', преден назал) и ' (=', заден назал). Нивниот изговор бил: за  многу сличен на назалот на фр. fin, додека за  многу сличен на назалот во фр. bon, додека прејотирани се изговарале слично како во фр. bien и lion соодветно. Што се однесува до изговорот на останатите самогласки, сосема веројатно е дека тој бил следниов: а, е, и, о и  се изговарале како македонските а, е, и, о и у; Јатот (') бил еден вид рудиментирана двогласка со изразено широка артикулација, а се спори околу нејзиниот точен изговор, имено, тој најверојатно бил некаде помеѓу и и а (затоа се претпоставува дека имал ист изговор со прејотираното а) или помеѓу е и а (ä или æ, во прилог на што оди неговиот развој во многу словенски јазици, ' > (ј)е); Еровите, јер-ь (мал ер) и јор-ъ (голем ер) претставувале ултракраток изговор на и и  соодветно, т.е. ь=ĭ и ъ=ŭ (затоа и се викаат полугласки). Тие можеле да бидат во силна или слаба позиција; ерот е во силна позиција ако слогот по неговиот содржи друг ер, а во слаба на крајот од зборот или ако слогот по неговиот содржи полна (чиста) самогласка (пример: во вьчерашьнь, еровите во првиот и последниот слог се во слаба позиција, додека ерот во претпоследниот слог е во силна позиција). До 10. век еровите се изговарале и во силна и во слаба позиција и доследно се разликувале. Во подоцнежниот развој на јазикот еровите во слаба позиција престанале да се изговараат, додека во силна се вокализираат, т.е. заменуваат со полни самогласки: ь > е и ъ > о (идентична замена се случува во македонскиот, но во општ случај таа е специфична за секој словенски јазик пооделно). Ова предизвикало разидување на одредени форми кое честопати погрешно се восприема како неправилност во јазикот; спореди македонски: слепец - слепци (слпьць > слпець > слепец за еднина, но слпьци > слепци за множина), ден - дни (< дьнь) и сон - сни (< сънъ); слично во српскохрватскиот (во формите за N. и G. еднина): морепловац - морепловца. Гласот јери (ъı) претставувал повлечен висок изговор на и, слично како латинскиот глас y или модерниот руски глас ы.
Слоготворните согласки ръ, рь, лъ и ль биле доста чести во јазикот. Еровите кои следат по главниот глас не се изговарале, туку само ја означувале неговата слоготворна улога. Изговорот на првиот глас била идентична со современиот македонски изговор на самогласното р: прв, брканица, ‘рбет кој е тврд, додека во вториот глас слоготворниот елемент бил мек (нема соодветен изговор во македонскиот, бидејќи во нашиот јазик овие два различни гласа се изедначиле во корист на првиот). Меѓутоа некогаш се случувало да дојдат во допир р и ер, па погрешно да се добие впечаток дека се работи за слоготворно р кога всушност се работи за оделни гласови (кои како такви треба да се изговорат!). Така на пример слоготворното р во македонското крв се добило на следниов начин: во именката *кръı (=крв) настанала промена ъı > ъв т.е. се добила форма кръвь во која погрешно се протолкувало постоењето на слоготворно р; слично потекло има и слоготвотрното р во крст. Слоготворното л пак се задржало само во чешкиот (литературен) јазик и во мал број други дијалекти. Изговорот веројатно му бил како во дијалектните: сл’нце и пл’н. Во мекиот изговор л-то се изговарало како л во: леб, лето, ливада.
Согласки
Главни особини на согласничкиот систем биле опозициите на согласките по звучност и мекост. Според звучноста се разликувале парови согласки, звучна - безвучна (исто како во современиот македонски): б - п, г - к, ѕ - ц итн., но не сите согласки имале пар; така х и ч немале соодветен звучен сопарник. По однос на мекоста се разликувале меки и тврди согласки. Некои од нив оделе во парови (една согласка имала и мек и тврд изговор), додека други биле само меки или само тврди. Меки биле: ш, ж, ц, ч, ѕ, и групите -шт- и -жд-; и меки и тврди биле: т, д, с, з, л, р, н, г; сите останати согласки биле тврди. Така на пример мекото л се изговатало како во нашето лице, додека тврдото како во луѓе, додека, на пример, ч (кое било исклучиво меко) се изговарало многу слично како неговиот изговор во хрватските чакавски дијалекти (некаде помеѓу č и ć). Согласките кои биле и меки и тврди, се изговарале меко пред самогласка од преден ред, а тврдо пред самогласка од заден ред (затоа и категоријата мекост се врзува за самогласките на овој начин, како што е наведено погоре; спореди л во лице е меко, а и е предна самогласка, додека л во луѓе е тврдо, а у е задна самогласка!). Истите особини за мекоста се однесуваат и на слоготворните р и л, како што беше појаснето.
Палатализација на согласките
За заднонепчените (веларни) согласки: к, г и х се врзува една друга особина на јазикот, нарачена палатализација. Имено, наведените гласови, доколку по нив следи ј или самогласка од преден ред, преминуваат во други гласови. Историски овие промени се случувале низ три етапи, именувани како три палатализации. Промените можеле да зафатат и согласнички групи, а промените се следниве:
Покарактеристични промени на согласнички групи се следниве:
Палатализацијата понекогаш се вршела и по самогласки од преден ред (во третата палатализација), доколку после согласката којашто треба да се палатализаира не стоеле: ъ или ъı. Така на пример имаме:
Палатализацијата била плоден процес во старословенскиот јазик редовно се јавува во промената на именките по падежи и на глаголите по лице и време.
1524 во книжевноста
1524 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Џамија
Џамија (арапски:مسجد - masjid; турски: cami) — храм во кој муслиманите се собираат и извршуваат општа молитва. Џамијата може да се сретне во различни форми, а најчесто е во форма на коцка покриена со една или повеќе куполи. На некој од периметарските ѕидови се наоѓа едно или повеќе минариња.
Историја
Првите џамии биле изградени на Арапскиот Полуостров. Со ширењето на исламот, речиси во секој град започнало да се гради џамија. Подоцна, во почетокот на средниот век и проширувањето на Османлиското Царство, многу цркви и христијански објекти биле претворени во џамии.
Првите џамии
Според исламските верувања, првата џамија која била изградена била Ќабата во Мека, Саудиска Арабија, а била изградена од самиот Алах, кој им наредил на Ибрахим и неговиот син Исмаил да ја исполнат Неговата заповед. Исто така се верува дека тој бил испратен од страна на Бог по првиот грев направен од страна на Адам. Ибрахим овде го жртвувал своето јагне кон Бога.
Меѓу првите џамии кои биле изградени е Ал Куба во Медина, Саудиска Арабија. Нејзиниот прв камен темелник бил поставен од страна на пророкот Мухамед кога се преселил од Мека во Медина,, а подоцна била доградена од неговите сопатници и истомисленици. По само неколку денови откако се започнало со изградбата на џамијата Ал Куба, пророкот Мухамед започнал со изградба и на друга џамија во Медина, Џамија на Пророкот (Месџид ел-Небеви) која во превод значи “џамијата на пророкот“. За местото каде што била изградена џамијата било одлучено од негова страна. По неговото основање, некои од принциите и начинот на изградба на една џамија се зачувани до ден денес.
Првите џамии кои биле изградени на континентот биле на Арапскиот Полуостров, поточно во Мека и Медина. Но со ширењето на исламот надвор од Арапскиот Полуостров дошло до градење на муслимански храмови и во новоосвоените територии од страна на новите господари.
1523 во книжевноста
1523 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Џамија
Првите џамии
Едно од првите проширувања на Арапите се случило во 640 година, кога го зазеле Египет. Со самото воспоставување на исламска власт во Египет започнале да се градат и првите џамии. Со текот на времето, престолнината на Египет, Каиро, започнал да се нарекува “град со илјадници минариња. Со изградбата на џамиите, истоивремено во склопот на џамиите се граделе и исламските верски училишта наречени медреси, други пак џамии во својот комплекс вклучувале болници или гробишта.
Маварското освојување на Пиринејскиот Полуостров започнало во периодот од 711 до 718 година. И овде веднаш започнала изградбата на голем број храмови, чија архитектура не се разликувала од онаа како на арапскиот полуостров. Се смета дека се вметнувале некои елементи од пред-исламската архитектура, како на пример лакови во форма на потковица.
Првата џамија во Кина била изградена во 8 век, позната како Големата џамија во Сиан. При изградбата на овие исламски храмови на територијата на Кина треба да се напомене дека не била користена исламската архитектура, туку традиционалната кинеска архитектура. Посебно ова е застапено во западна Кина, но сепак овие градби многу се разликуваат од будистичките храмови.
Во Отоманското Царство џамиите започнале интензивно да се градат со подемот на самата империја, во 11 век. Со падот на Цариград и целосното пропаѓање на Византија, многу цркви и катедрали изградени од христијаните биле претворани во џамии, додавајќи им минариња и слични елементи од исламски дух. Еден од најпознатиот такви објекти кој бил претворен во џамија е црквата Света Софија (денес музеј) во Истанбул, Турција.
Во западна Европа, џамиите започнале да се градат во време на големите миграции на муслиманското население. Најголемите џамии во западна Европа се наоѓаат во Германија, Англија и Италија. Во САД денеска се претпоставува дека има од 40.000 до 50.000 муслимански храмови. Таму, првата џамија била изградена во 1920 година во Ајова.
Денес, џамијата ел-Харам во Мека, Џамијата на Пророкот во Медина и Ал Акса во Ерусалим се сметаат за трите најсвети места на исламот.
Претворање на храмовите во џамии
Во текот на исламската историја, и со ширењето на исламот, многу верски објекти како цркви или синагоги биле претворани во џамии. Еден од раните такви примери е денешната Омајадска џамија во Дамаск, Сирија, која била изградена како црква посветена на Свети Јован Крстител, и каде ден денес се чува главата на погубениот светител. Во истиот период, околу десет цркви само во Дамаск биле претворени во џамии во тој период.
Овој принцип на претворање на цркви во џамии бил најмногу спроведуван во време на Отоманското Царство. Над триесет цркви, манастири и катедрали биле претворени во џамии после падот на Цариград во 1453 година. Една од најпознатите е црквата Света Софија.
И во Македонија голем број цркви биле претворени во џамии по османлиската окупација: црквите Света Софија и Свети Климент и Пантелејмон во Охрид се некои од нив.
Исламски обичаи
Сите возрасни муслимани имаат должност да се молат пет пати на ден. Повеќето од нив имаат организирано определено време за молитва. При собирот на верниците, тие одржуваат Џамах, што се определува на средното молење во петоците. За разлика од оваа молитва, другите можат да се одржат на било кое место. Џамиите кои се во центарот на исламските организации се во братство и имам. . Молитвите на намаз обично се одржуваат во дворот на џамијата со сите почести, вклучувајќи го и имам. До затемнувањето, во џамиите има специјални верници кои се нарекуваат Сунах Салат.
Во исламскиот календар постојат два најголеми празника: Курбан бајрам и Рамазан бајрам. На овие празници, верниците во поголеми или помали групи се собираат во џамија каде ги одржуваат своите молитви. За време на овие празници, некои од џамиите изнајмуваат посебни сали, со цел да има место за големиот број верници. Ова особено се случува во земјите каде преовладува исламот.
Изградба на џамии
Влијанието на Саудиска Арабија во исламот се зголемило кон 1960 година кога владата на Саудиска Арабија започнала да финансира изградба на повеќе џамии и исламски училишта низ целиот свет. Се претпоставува дека биле одвоени околу 45 билиони американски долари. Саудискиот дневен весник Аин Ал-Јаген напишал во 2002 година дека биле собрани пари за џамии за околу 1500 џамии и околу 2000 исламски објекти. Џамијата Фахд во Калифорнија и исламскиот културен центар во Рим, Италија се едни од најголемите инвестиции на тоа поле од страна на Саудиска Арабија. Само нивната вредност чинела околу 60 милиони американски долари.
Религиозен конфликт
Една конструкција на џамија или самото постоење на таков муслимански храм, на некои места во светот доведуваат до социјален или религиозен конфликт. Постојат многу џамии кои биле урнати поради таквите проблеми. Еден таков случај е џамијата Барби во Индија. Џамијата била урната од страна на хиндуистичките националисти во 1992 година.
При бомбардирањето на Самара, Ирак во 2006 година, џамијата Ал-Аскари била многу оштетена. Во 2005 година при бомбашки напад биле убиени 19 луѓе во џамија во Авганистан.
Архитектура
Архитектурата на џамиите претставува продолжение на праисламската архитектура, во времето на Персија. По инвазијата на Арапите врз Персија, новите господари зеле многу елементи од архитектурата на Сасиндското царство (226. - 651.) и на тој начин започнале да го создаваат новиот исламски поредок. Низ историјата, обликот на џамиите и самата нејзина изработка се менувал, во зависност од културата, местоположбата или начинот на владеење на една империја, но секогаш основните елементи на џамијата биле зачувувани и претставувани.
Внатрешност на џамија
Во внатрешнсота на џамијата нема поставено слики на светци, пророци како во црквите, ниту пак се пушта некаква религиозна музика. Наместо сликовно прикажување на Библијата и самите светци, во џамијата се појавува арапската калиграфија, како уметност на убавиот ракопис, како и предавање за Куранот и тоа исклучиво на арапски јазик. За време на големиот исламски празник Рамазан, се рецитира целиот Куран. Покрај џамијата обично се наоѓа и медреса, арапско училиште, каде верниците се запознаваат со исламот. Во внатрешноста на џамијата се поклонуваат пет дневни намази, во џемата тоа е посеба формација која ја прават верниците кога се спремаат за молитва.
Со самото влегување во џамијата, може да се види еден специфичен дел во облик на полумесечина, со мал дел вграден во самиот ѕид. На тоа место стои предводникот на секоја молитва, кој се нарекува имам. Имамот и сите учесници во намазот се свртуваат со лицата кон „кибла“, која е свртена во насока на Ќабата во Мека, Саудиска Арабија.
Во џамијата често се наоѓа и молитвена ниша, но понекогаш доволно е да има само една црта, стрелка или плочка која се вика кибла и која го означува правецот кон Ќабата во Мека, најсветото место во исламот. Составен дел од речиси секоја џамија е просторијата наречена бунар каде верниците ги праваат своите ритуални капења (вуду), пред секоја молитва. Во повеќето џамии можат да влезат само муслимани. Пред секој влез на џамијата, верниците ги соблекуваат и ги оставаат своите обувки. Во џамијата се влегува со десна нога, а се излегува со лева нога. Обично во џамијата е поставен ќилим.
Покрај основните делови кои се предвидени за намаз, во склоп на џамијата може да се наоѓа и Мектеб или Кутаб, почетно училиште за исламските науки. Во една џамија може да има и Абдест, место каде се врши верско чистење на верникот пред молитва.
По 7 век, џамиите најчесто биле градени во формата на четириаголник, со внатрешен двор, вклучувајќи едно до две минариња (кула, од која мујезинот ги повикува верниците на молитва). Единствената џамија која се состои од 6 минариња е Султан Ахмедовата џамија која се наоѓа во Истанбул, Турција.
Молитвената ниша претставува место каде имамот, водителот на молитвата, ја проповеда молитвата завртен кон Мека. Имам може да биде секој полнолетен муслиман кој има пропишано знаење и го владее Куранот. Во џамијата обично се укажува за калиграфските стихови од Куранот, а елементи од прикажувањето на Бог, луѓе или животни се забранети.
Минаре
Минарето претставува кула во исламската архитектура која се наоѓа околу џамијата и е местото од каде мујезинот ги повикува верниците на молитва. На почетокот минареата служиле за набљудување и контрола и обично овие кули биле опремени со факли. Денес мујезинот им се обраќа на верниците не од минарето, туку од мусалот, посебно место во џамијата опремено со микрофон и големо озвучување. Според тоа, улогата на минарето во денешно време повеќе е традиционална и декоративна отколку практична.
Првото минаре било изградено во 665 година во Басра. Во исламската архитектура минарето многу често е нарекувано и “вратата меѓу небото и земјата“. Височината на минарето согласно канонот е 63 метри, точниот број на годините кој живеал пророкот Мухамед. Највисокото минаре во светот се наоѓа во џамијата Хасан II во Казабланка, Мароко со висина од 210 метри. . Овој рекорд може да биде срушен од страна на минарето кое се гради во Техеран, Иран. Џамија која има најмногу минариња е Масџид ел-Харам, вкупно девет.
Куре
Куполата или купето го претставува кровот на самата џамија, и најчесто се среќава во полукружна или квадратна форма. Најпознати куполи кои се наоѓаат на врвот се онаа на Селимовата џамија во Едрене, Турција, Имам Реза во Иран и Златната купола во Ерусалим, Израел.
Мусала
Мусалата е просторот каде верниците се поклонуваат во правецот кон Мека за време на молитвата.
Минбер
Минберот е местото во џамијата од каде имамот (оџата) проповеда молитва. До минберот обично се стигнува со скали и неговото место во џамијата е околу аголот.
Во првите години по хиџра, не постоел минбер во џамиите, но со зголемување на џемата се наложило да се изгради некакво место, од каде пророкот Мухамед ќе може да ги гледа и слуша сите присутни верници. Така бил изграден минберот, а првиот минбер бил изработен од дрво. И ден денес постои минбер од дрво, а некои од сосема друг материјал: цемент со гранит или мермер. Но и покрај тоа што формата на минберот може да биде различна, сепак неговата функција е насекаде иста.
Медреса
Медресата претставува свето муслиманско училиште. Многу од тие образовни установи се наоѓаат во склопот на џамијата. Распространувањето на медресата започнало во периодот од 9 век до 13 век, во земјите каде преовладувал исламот. Обично во големите џамии има медреса. Во медресата се учи арапски јазик, теологија, право и историја.
Трипериоден систем
Трипериодниот систем е израз што го објаснува начинот на кој се врши периодизацијата на човечката праисторија - во три различни периоди, наречени според името на материјалот кој имал доминанта употреба во соодветната епоха:
Форд Ескорд
Форд ескорд е мал семеен автомобил кој беше произведен од Форд Европа од 1968 до 2004 година. Името на Форд ескорд беше применето и за неколку различни мали автомобили произведени во Северна Америка од страна на Форд помеѓу 1981 и 2003 година.
Во 2014 година, Форд го обнови името на придружба за автомобил заснован на втората генерација на Форд Фокус, продаден на кинескиот пазар.
Првата генерација на Форд ескорд беше воведена во Ирска и во Обединетото Кралство на крајот од 1967 година, правејќи го своето деби на Саемот во Брисел во јануари 1968 година. Тоа ја замени успешната, долготрајната Англија. Автомобилот бил претставен во континентална Европа како производ на Фордовата европска операција. Производството на придружба започна во фабриката Halewood во Англија за време на последните месеци од 1967 година, и за пазарите на левата рака во текот на септември 1968 година во фабриката Форд во Генк. Првично, континенталното придружба малку се разликуваше од изградените во Велика Британија под кожата. Предната суспензија и управувачката опрема беа различно конфигурирани и сопирачките беа опремени со двојни хидраулични кола; исто така, тркалата поставени на Генк-изградените придружба имале пошироки краци.На почетокот на 1970 година континенталното европско производство премина во нова фабрика на работ на Сарлуј, Западна Германија.
Асука Кавазу
Асука Кавазу (родена на 12 Февруари, 2000 во Токио, Јапонија) е јапонска глумица и модел. Таа е дел од агеницијата Asia Promotion.
Биографија
Во 2014 година, Кавазу ја освоила титулата Miss Seventeen 2014 и прво ја започнала својата кариера како ексклузивен модел за јапонското списание Seventeen.
Таа го направила своето деби во филмот Пркосејќи на Куросаки-кун, од 2016 година во живо.
Таа глумела како женска главна улога во токусацу драмата Камен Рајдер Сајбер во 2020 година.
Срцев гликозид
Срцеви гликозиди (или кардијални гликозиди) се лекови кои се користат во терапија на конгестивна срцева инсуфициенција и срцева аритмија. Овие гликозиди претставуваат вторични метаболити на некои растенија, но исто така и на некои животни.
Кромберк
Кромберк (словенечки: Kromberk) — мал град во Градска општина Нова Горица во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Приморска. Населбата сега е вклучена во Горичкиот статистички регион.
Тара
Тара — планина во западна Србија, дел од планинскиот венец Динарски Алпи со надморска височина од 1000 до 1500 метри. Падините на планината се обвиени со густи шуми и бројни ливади, стрмни карпи, и длабоки клисури близу реката Дрина, како и многу варовнички пештери. Планината е популарен туристички центар. Истоимениот национален парк зафаќа поголем дел од планината. Највисокиот планински врв е Збориште, висок 1544 метри надморска височина.
Национален парк
Националниот парк „Тара“ бил основан во 1981, и ги опфаќа планините Тара и Ѕвезда, како и реката Дрина. Површината на паркот е 220 квадратни километри, и надморската висина е во интервалот од 250 до 1500 метри надморска височина. Управата на паркот се наоѓа во Баина Башта. Националниот парк се состои од група на планински врвови со длабоки живописни клисури меѓу нив. Највпечатлива од овие клисури е клисурата на Дрина, поради нејзиниот широк поглед кон западна Србија и соседна Босна. Областа се одликува со карстни пештери, јами, и извори.
Шумите зафаќаат три четвртини од областа на овој национален парк, а некои од нив се меѓу најдобро зачуваните во Европа. Тара има ретки ендемски терцијарни видови, како омориката, која е заштитена во една мала област на паркот. Поради својата реткост и научно значење, тоа е ставена под национална заштита. На локално ниво, Тара е дом на многу различни видови на диви животни, меѓу кои кафеава мечка, дивокоза, срна, рис, видра, волк и други. Постојат повеќе од 100 видови птици, кои имаат привремено или трајно живеалиште на падините на планината: златен орел, белоглав мршојадец, сив сокол, голем ушест був, мал тетреб, како и многу други.
Туризам
Најпосетени туристички места се Калуѓерски Бари на север, близу Баина Башта, и Митровец на југ. Хотелите „Бел Бор“ и „Оморика“, како и некои помали сместувачки места се наоѓаат во Калуѓерски Бари, додека во Митровец има одморалиште за деца. По реката Дрина може да се плови со брод. Месното население рачно изработува дрвени предмети, млечни производи, како и боров мед.
1522 во книжевноста
1522 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Портрет на Амброаз Волар (Сезан)
Портрет на Амброаз Волар – масло на платно од 1899 година од Пол Сезан, портрет на неговиот трговец со слики Амброаз Волар. Денес се наоѓа во Пти пале во Париз.
Рајхенау
Рејхенау — остров кој се наоѓа во јужна Германија. Се наоѓа во Боденското езеро. Сместено е во покраината Баден-Виртемберг, поточно градот Фрајбург. Карактеристично за овој остров е тоа што тој се наоѓа списокот на светски културни наследства на УНЕСКО.
Патрик Кутроне
Милан
Патрик Кутроне е роден во Комо и започнал да игра фудбал во рана возраст. Во 2005 година, 7-годишниот Кутроне ја започнал својата младинска кариера во локалниот тим Г.С. Паредиенсе. Во летото 2007 година бил на проби во ФК Интер, ФК Монца и ФК Милан. На 29 јуни 2007 година официјално се приклучил на академијата во Милан, каде што ги поминал следните десет години, играјќи низ разни старосни групи до тимот на Примавера (под 19 години). Во март 2015 година, Кутроне го потпишал својот прв професионален договор со Милан, со траење до 30 јуни 2018 година.
Кутроне за првпат бил повикан во првиот тим за натпреварот против ФК Пескара одигран на 30 октомври 2016 година, но не добил шанса да влезе во игра. Пред тоа, неговото искуство со првиот тим било ограничено на пред-сезонските пријателски и повремени тренинг сесии. Во јануари 2017 година, Кутроне бил промовиран во првиот тим на Милан. На 21 мај 2017 година, тој го направил своето деби во Серија А во домашната победа против ФК Болоња, како замена за Жерар Делофеу во 85 минута. Во тој натпревар Кутроне го заработил и првиот жолт картон.
Летото 2017 година, Кутроне потпишал продолжување на договорот до 30 јуни 2021 година, во времето кога одборот на кинеските управители на Милан потроши над 200 милиони евра за трансфери, при што Милан се здобил со вкупно 11 нови играчи, од кои двајца биле напаѓачите Андре Силва и Никола Калиниќ. Првично, за да го зголеми времето на играње, Кутроне бил убедуван да се придружи на еден од клубовите од Серија А со понизок ранг, но сепак одбил.