cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Грузија
Географија и клима
Пештерата Крубера е најдлабоката пештера во светот. Се наоѓа во Арабиканскиот масив, во Абхазија. Во 2001 година, руско-украински тим го поставил рекордот за длабочина во светот за една пештера на 1710 метри. Во 2004 година, рекордот бил зголемен за секоја од трите експедиции, кога еден украински тим поминал 2.000 метри за првпат во историјата на спелеологијата. Во октомври 2005 година тимот на CAVEX го пронајдел неистражениот дел, со што дополнително ја зголемило длабочина на пештерата. Оваа експедиција ја потврдила познатата длабочина на пештерата на 2.140 метри.
Топографија
Пејзажот во рамките на границите на државата е доста разновиден. Пејзажот на Западна Грузија се движи од низинските мочуришни шуми, мочуришта и умерени дождовни шуми до вечните снеговити региони и ледници, додека источниот дел на земјата содржи дури и мал сегмент од полуаридски равнини. Шумите покриваат околу 40 отсто од територијата на Грузија, додека алпската зона изнесува околу 10 проценти од земјата.
Голем дел од природните живеалишта во низинските области на западна Грузија исчезнале во изминатите 100 години поради земјоделскиот развој и урбанизацијата. Големо мнозинство шуми кои ја опфаќале областа Колхида сега практично не постојат, со исклучок на регионите кои се вклучени во националните паркови (на пример, областа на езерото Палијастоми). Во моментов, шумското покритие обично останува надвор од низинските подрачја и главно е сместено долж подножјето и планините. Шумите на Западна Грузија се состојат главно од листопадни дрва под 600 метри надморска височина и содржат видови како што се даб, габар, бука, костен. Зеленика, исто така, може да се најдат во многу области. Околу 1000 од сите 4000 повисоки растенија во Грузија се ендемски во оваа земја.
Западно-централните падини на опсегот Мешхети во Аџарија, како и неколку локации во Самегрело и Абхазија се покриени со умерени дождовни шуми. Меѓу 600-1,000 метри над морското ниво, листопадната шума се меша со зимзелени видови кои го сочинуваат растителниот живот. Зоната се состои главно од бука, смрека и еластични шуми. На 1500 до 1800 метри, шумата станува главно зимзелена. Линијата обично завршува на околу 1.800 метри и алпската зона ја презема понатаму, што во повеќето области се протега до надморска височина од 3.000 метри над морското ниво. Вечната снежна и ледничка зона лежи над линијата од 3.000 метри.
Пејзажот на Источна Грузија (кој се однесува на територијата источно од Лихи) е значително различен од оној на запад, иако, слично на Колхиската рамнина на запад, речиси сите низини на источна Грузија се уништени за земјоделски цели. Покрај тоа, поради релативно посувата клима во регионот, некои од низинските рамнини никогаш не биле покриени со шуми.
Генералниот предел на источна Грузија опфаќа бројни долини и клисури кои се разделени со планини. За разлика од западната Грузија, скоро 85 проценти од шумите во регионот се листопадни. Од листопадни видови дрвја доминираат бука, даб и габар. Други листопадни видови вклучуваат неколку видови на јавор, јасика и лешник. На повисоки височини над 1.000 метри надморска височина доминираат бор и бреза. Генерално, шумите во источна Грузија се наоѓаат помеѓу 500-2000 метри надморска височина, со алпинистичка зона која се протега од 2.000-2.300 до 3.000-3.500 метри. Единствените преостанати големи, нискоземјишни шуми остануваат во долината Алазани. Вечната снежна и ледничка зона лежи над линијата од 3.500 метри во повеќето области на источна Грузија.
Клима
Климата на Грузија е исклучително разновидна, со оглед на малата големина на државата. Постојат две главни климатски зони, приближно одговарајќи на источните и западните делови на земјата. Планината Голем Кавказ игра важна улога во ублажување на климата на Грузија и ја штити од продор на постудени воздушни маси од север. Мал Кавказ делумно го заштитува регионот од влијанието на сув и топол воздух од југ.
Голем дел од западна Грузија лежи во северната периферија на влажната суптропска зона со годишни врнежи кои се движат од 1.000-4.000 мм. Врнежите имаат тенденција да бидат рамномерно распределени во текот на целата година, иако врнежите може да бидат особено тешки за време на есенските месеци. Климата во регионот значително варира со оглед на височината и додека поголемиот дел од низинските области на западна Грузија се релативно топли во текот на годината, подножјата и планинските области доживуваат студени, влажни лета и снежни зими (снежно покритие често надминува 2 метри во многу региони). Аџарија е највлажниот регион на Кавказот, каде што планината Мтирала, добива околу 4.500 мм врнежи годишно.
Источна Грузија има преодна клима од влажна суптропска до континентална клима. Временските модели на регионот се под влијание на сува воздушна маса од исток и на влажните црноморски воздушни маси од запад. Пенетрацијата на влажните воздушни маси од Црното Море често е блокирана од планинските масиви (Лихи и Мескети) кои ги одвојуваат источните и западните делови на нацијата. Годишните врнежи се значително помали од оние во западна Грузија и се движат од 400-1,600 мм.
Биоразновидност
Поради големата разноликост на пределот и ниската географска ширина, Грузија е дом на околу 5.601 вид животни, вклучувајќи 648 видови на ’рбетници (повеќе од 1% од видовите пронајдени во целиот свет), а голем дел од овие видови се ендемски. Голем број месојади живеат во шумите, како мечки, волци, рисови и кавкаски леопарди. Обичен фазан (исто така познат како Колхиски фазан) е ендемска птица од Грузија која е широко распространета низ целиот свет како важна птица за игра. Бројот на видови на безрбетници се смета за многу висок, но податоците се дистрибуираат низ голем број публикации. На пример, списокот на пајаци на Грузија вклучува 501 видови.
Малку повеќе од 6.500 видови габи се евидентирани од Грузија, но овој број е далеку од завршен. Вистинскиот вкупен број на габични видови во Грузија, вклучувајќи ги и оние кои сè уште не се евидентирани, најверојатно ќе биде далеку поголем, со оглед на општо прифатената проценка дека досега се откриени само околу седум проценти од сите габи во светот. Иако количината на достапни информации сè уште е многу мала, направен е прв напор за да се процени бројот на видови габи, ендемски за Грузија, а 2.595 видови биле привремено идентификувани како евентуални ендемски на земјата.
Стопанство
Економијата на Грузија претставува новорастечки слободен пазар. Како и многу постсоветски држави, Грузија поминала низ период на голем економски пад во текот на 1990-тите, со висока инфлација и големи буџетски дефицити, поради постојаното затајување на даноците. Економското закрепнување било попречено од сепаратистичките спорови во Абхазија и Јужна Осетија, отпорот на реформите од страна на некои корумпирани и реакционерни фракции, и Азиската финансиска криза од 1997 година. Под раководство на претседателот Едуард Шеварднадзе, владата ги либерализирала сите цени и најголем дел од трговијата и вовела стабилна национална валута (лари). Во текот на доцните 1990-ти, повеќе од 10.500 мали претпријатија биле приватизирани, и иако приватизацијата на средните и големите фирми била бавна, повеќе од 1.200 средни и големи компании биле трансформирани како акционерски друштва. Грузија го продолжила својот економски напредок бидејќи, „се движи од речиси неуспешна држава во 2003 година кон релативно добро функционална пазарна економија во 2014 година“. Во 2007 година, Светската банка ја прогласила Грузија за светски економски реформатор број еден, и постојано ја рангирал земјата на врвот за водење бизнис.Економијата на Грузија е поддржана со релативно слободна и транспарентна атмосфера во земјата. Според извештајот на Транспаренси интернешнал во 2015 година, Грузија била најмалку корумпирана нација во регионот на Црното Море, надминувајќи ги сите свои непосредни соседи, како и блиските држави на Европската Унија. Со мешано медиумско опкружување, Грузија е исто така единствената земја во нејзиното непосредно соседство, каде што печатот не се смета за неслободен.
Денес, големите приливи на странски директни инвестиции (СДИ) се водечки фактор зад брзиот економски раст во Грузија од 2003 година Привлечната и либералната инвестициска клима и еднаков пристап кон локалните и странските инвеститори ја прават земјата привлечно одредиште за СДИ. Од 2003 до 2011 година, СДИ во Грузија изнесувал 811,5 милиони долари. Најголем обем на СДИ - 2.015,0 милиони долари бил постигнат во 2007 година, со 69,3% годишен раст. Високата стапка на инвестиции се одржувала до 2008 година. Во 2009 година приливите на СДИ биле окарактеризирани со тренд на намалување. Главните причини за намалување биле надворешните шокови - руско-грузиската војна и влијанијата на глобалната финансиска криза.
Од 2014 година, Грузија е дел од Длабока и сеопфатна слободна трговска зона, при што ЕУ и понатаму е најголем трговски партнер во земјата, со повеќе од една четвртина од вкупниот трговски промет на Грузија. Следејќи го трговскиот пакт на ЕУ, 2015 година била обележана со натамошно зголемување на билатералната трговија, додека трговијата со Заедница на Независни Држави (ЗНД), предводена од Русија, се намалила за 22%. Од 2015 година, по редослед на големината, главниот извоз на Грузија се: бакарни руди и концентрати, феролегури, лешник, лекови, азотни ѓубрива, вино, сурова нафта, минерална вода и алкохол. Во 2015 година главниот увоз на Грузија, по редослед на големина, се: нафтени производи, возила, јаглеводороди, бакарни руди и концентрати, мобилни телефони и други безжични телефони, пченица, цигари, железни цевки и делови од железни конструкции.
Структурата на економијата се состои од енергија, земјоделство, туризам, логистика, финансии итн. Грузија има значителен хидроелектричен капацитет, фактор кој станал сè повеќе важна компонента на нејзините енергетски резерви и политики. Топографијата на земјата и изобилството на хидроенергии даваат сериозен потенцијал на доминација на хидроелектричните пазари во регионот на Кавказ. Грузиското Министерство за енергетика проценува дека има околу 26.000 реки на територијата на Грузија, при што околу 300 од тие реки се значајни во однос на производството на енергија. Министерството, исто така, тврди дека тековните проекти за хидроцентралите вредат околу 2,4 милијарди американски долари. Во 2007 година, Грузија генерирала 8,34 милијарди киловат-часови електрична енергија, додека потрошила 8,15 милијарди kWh. Поголемиот дел од производството на електрична енергија од Грузија доаѓа од хидроцентралите. Во 2005 година, земјата произвела 6,17 милијарди kWh хидроенергија или 86% од вкупното производство на електрична енергија. Во 2006 година брзиот раст на производството на хидроелектрични емисии (за 27%) соодветствувал со подеднакво силен раст на топлинска енергија (за 28%). Оттогаш уделот на хидроенергијата растел уште повеќе, кога централата на река Енгури достигнала целосен капацитет во ноември 2007 година. Покрај државната Енгури, која има инсталиран капацитет од 1.300 мегавати, грузиската хидроелектрична инфраструктура се состои од многу мали приватни централи.
Во моментов, околу 55% од вкупната работна сила е вработена во земјоделството, иако голем дел од тоа земјоделство е за секојдневниот живот. Околу 7% од грузискиот БДП (2011) е генериран од аграрниот сектор. Лозарството и винарството се најважните полиња на земјоделството во Грузија. Во Грузија се одгледуваат над 450 видови локални лози, а земјата се смета за едно од најстарите места за производство на врвни вина во светот. Русија традиционално е најголемиот извозен пазар за грузиското вино. Меѓутоа, ова се променило во 2006 година, кога Русија го забранила увозот на вино и минерална вода од Грузија, пред која биле претставени изјавите на грузиските владини претставници за ниските барања за квалитет на рускиот пазар. Оттогаш грузиските производители на вино се обидуваат да го задржат производството и да се пробијат на нови пазари. Во 2011 година Грузија продала вино во вкупен износ од 54 милиони американски долари во 48 земји и алкохолни пијалаци во вкупен износ од 68 милиони американски долари во 32 земји. Вината и алкохолните пијалаци се наоѓаат на топ 10 списокот на извозни добра со 2,5% и 3,1%, соодветно.
Како и повеќето други постсоветски држави, во грузискиот финансиски сектор доминираат банките. Од 2015 година, имало 21 комерцијални банки, од кои 5 големи банки контролирале најголем дел од финансиските средства. Постојат некои главни предизвици со кои се соочува банкарскиот сектор. На пример, банките имаат ограничена улога во финансирањето на реалната економија и инвестирањето во активности кои се потребни за стабилизирање на постојаната трговија во земјата.
Невработеноста е постојан проблем во Грузија уште од независноста на земјата во 1991 година. Според податоците на Државниот завод за статистика (Грузија) стапката на невработеност во 2011 година изнесувала 15,1% и е намалена од 16,3% во 2010 година. Во 2014 година стапката на невработеност се намалила на 13,7%.
Туризам
Туризмот во Грузија е еден од најбрзорастечките сектори на локалната економија, кој има голем потенцијал за понатамошен развој. Во последниве години бројот на посетители во Грузија значително се зголемил и истиот придонел за растот на другите сектори поврзани со туризмот. Во 2011 година, повеќе од 3 милиони посетители ја посетиле Грузија, кое е за 40% повеќе, отколку во 2010 година. За да се поттикне развојот на туристичкиот сектор, Владата на Грузија инвестира многу во развојот на транспортот и основната инфраструктура, реновирањето и развојот на туристичките одредишта, што е стимул за генерирање на приватни инвестиции. Во 2011 година, вкупното производство на услуги поврзани со туризмот се зголемило за 77% во однос на 2006 година и претставувало 7,1% од вкупното производство на економијата.
Сообраќај
Денес сообраќајот во Грузија се состои од железнички, патен, воздушен и воден. Вкупната должина на патиштата со исклучок на окупираните територии е 20.553 километри а на железницата е 1.576 километри. Позиционирана на Кавказ и на брегот на Црното Море, Грузија е клучната земја преку која увозот на енергија во Европската Унија од соседен Азербејџан поминува. Традиционално, земјата се наоѓала на важен трговски пат меѓу север и југ меѓу Европска Русија и Блискиот Исток и Турција.
Во последниве години Грузија инвестирала големи суми пари во модернизацијата на своите транспортни мрежи. Изградбата на нови автопати е приоритетна цел, а големите градови како Тбилиси доживеале драматично подобрување на своите патишта. Квалитетот на меѓуградските патишта останува слаб и до денес е изграден само еден стандарден пат од автопатот - ს 1.
Грузиските железници претставуваат важна транспортна артерија за Кавказ, бидејќи тие го сочинуваат најголемиот дел од рутата што ги поврзува Црното и Каспиското Море. За возврат, ова и овозможило да има корист во изминатите години од зголемениот извоз на енергија од соседен Азербејџан до Европската унија, Украина и Турција. Услугите на патници ги управува Грузиската железница која е во државна сопственост, додека товарни операции се вршат од страна на голем број лиценцирани оператори. Од 2004 година грузиските железници се во тек со програма за реновирање на возниот парк и менаџерско реструктуирање, чија цел е обезбедување на поефикасна и удобна услуга за патниците. Инфраструктурниот развој, исто така, е на високо ниво на агендата за железниците, при што главната железничка врска во Тбилиси очекува во блиска иднина да биде подложена на голема реконструкција. Дополнителни проекти, исто така, вклучуваат изградба на економски важна железничка пруга Карс-Тбилиси-Баку, која била отворена на 30 октомври 2017 година и поврзува голем дел од Кавказ со Турција со стандардната железничка пруга.
Воздушниот и поморскиот сообраќај се развива во Грузија, при што првиот се користи главно од патници, а вториот за сообраќај на товар. Грузија во моментов има четири меѓународни аеродроми, од кои најголем е Меѓународниот аеродром во Тбилиси, кој нуди врски со многу големи европски градови. Другите аеродроми во земјата се во голема мера недоволно развиени или немаат закажан сообраќај, иако, се направени напори за решавање на овие проблеми. Постојат бројни пристаништа долж брегот на Црното Море во Грузија, од кои најголемо е пристаништето Батуми; додека градот сам по себе е одморалиште, пристаништето е главен карго терминал на Кавказ и често го користи соседниот Азербејџан како транзитна точка за правење енергетски доставки во Европа. Закажани и уредени патнички фериботски услуги ја поврзуваат Грузија со Бугарија, Романија, Турција и Украина.
Демографија
Како и повеќето кавкаски народи, Грузијците не се вклопуваат во ниту една од главните етнички категории на Европа или Азија. Грузискиот јазик, најпродорен од картвелските јазици, не е индоевропски, турски или семитски. Се смета дека денешната грузиска нација резултирала од спојување автохтони жители со имигранти кои се преселиле во Јужен Кавказ од правецот на Анатолија во далечно време.
Етничките Грузијци формираат околу 86,8 проценти од сегашното население во Грузија од 3,713,804 (според пописот во 2014 година). Други етнички групи се Абхазите, Ерменците, Асирците, Азербејџанците, Грците, Евреите, Осетијците, Русите, Украинците, Језидите и други. други. Овие податоци не ги вклучуваат Абхазија и Осетија. Грузиските Евреи се една од најстарите еврејски заедници во светот. Откако Грузија била дом на значителни етнички германски заедници, но повеќето Германци биле депортирани за време на Втората светска војна.
Според пописот во 1989 година, 341.000 биле етнички Руси, или 6,3 проценти од населението, 52.000 Украинци и 100.000 Грци. Од 1990 година, 1,5 милиони грузиски државјани заминале од земјата. Најмалку милион иселеници од Грузија легално или нелегално живеат во Русија. Стапката на нето миграција на Грузија е -4,54, со исклучок на грузиските државјани кои живеат во странство. Сепак, Грузија е населена од имигранти од целиот свет за време на нејзината независност. Според статистичките податоци за 2014 година, Грузија добива најголем дел од имигрантите од Русија (51,6%), Грција (8,3%), Украина (8,11%), Германија (4,3%) и Ерменија (3,8%).
Во раните 1990-ти, по распаѓањето на Советскиот Сојуз, избувнале насилни сепаратистички конфликти во автономниот регион на Абхазија и регионот Цхинвал. Многу жители на Осетија кои живеат во Грузија ја напуштиле земјата, главно во руската Северна Осетија. Од друга страна, повеќе од 150.000 Грузијци ја напуштиле Абхазија по немирите во 1993 година. Од Месхетските Турци, кои биле насилно преселени во 1944 година, само мал дел се вратиле во Грузија од 2008 година.
Најраспространета јазична група е семејството на Картвелските јазици, кое ги вклулчува грузискиот јазик, сванскиот јазик, мегрелскиот јазик и ласкиот јазик. Службените јазици на Грузија се грузиски, а Абхазија има официјален статус во автономниот регион на Абхазија. Грузискиот е главен јазик кој е зборува од 87,7% од населението, по што следи 6,2% азерскиот јазик, 3,9% ерменскиот, 1,2% рускиот и 1% други јазици. Во 2010 година, федералната влада на Соединетите Американски Држави започнала проект за проучување и воведување на англиски јазик во Грузија за промовирање на англиската писменост во основните училишта. Целта била да се воведе англискиот јазик од целиот свет за да се осигура дека сите деца во Грузија ќе зборуваат англиски за четири години и ќе го заменат рускиот јазик како втор јазик.
Религија
Денес, 83,4% од населението го практикуваат источното православно христијанство, при што мнозинството се придржуваат до националната Грузиска православна црква. Црквата добила автокефалија во раниот среден век, но била укината за време на руската доминација на земјата, и обновена во 1917 година и целосно признаена од страна на Вселенската патријаршија во Цариград во 1989 година.
Религиозните малцинства во Грузија вклучуваат муслимани (10,7%), ерменски христијани (2,9%) и римокатолици (0,5%). 0,7% од запишаните во пописот од 2014 година се изјасниле како приврзаници на други религии, 1,2% одбиле или не ја изнеле својата религија, а 0,5% не објавиле дека се припадници на никаква религија.
Исламот е застапен од страна на двете главни муслимански групи, азербејџански шиитски муслимани (во југоисточните делови), како и сунитски муслимани кои зборуваат ласки јазик, како и турски сунитски Месхети кои живеат на границата со Турција. Во Абхазија, малцинство е, исто така, сунитско, заедно со верниците на обновената Абхазиска паганска вера. Исто така има и помали заедници на грчки муслимани и ерменски муслимани, кои потекнуваат од отоманската ера кога голем број на христијани го прифатиле исламот или пак на денешната територија на Грузија се населиле од Источна Анадолија. Грузиските Евреи ја следат историјата на нивната заедница до 6 век п.н.е. Нивниот број се намалил во последните децении поради високите нивоа на имиграција во Израел.
И покрај долгата историја на религиозната хармонија во Грузија, имало случаи на верска дискриминација и насилство против нетрадиционалните вери, како што се Јеховините сведоци.
Покрај традиционалните религиозни организации, Грузија ги задржува секуларните и нерелигиозни сегменти на општеството (0,5 проценти), како и значителен дел од религиозно поврзани лица кои не активно ја практикуваат својата вера.
Образование
Образовниот систем на Грузија поминал низ модернизирање, и покрај контроверзните реформи од 2004 година. Образованието во Грузија е задолжително за сите деца на возраст од 6 до 14 години. Училишниот систем е поделен на основно (шест години, возраст 6-12), основно (три години, возраст 12-15 години) и средно (три години, возраст 15-18 години), или алтернативни стручни студии (две години). Учениците со средно образование имаат пристап до високо образование. Само учениците кои ги положиле единствените национални испити може да се запишат во високообразовна институција акредитирано од државата, врз основа на рангирање на резултатите добиени на испитите.
Повеќето од овие институции нудат три нивоа на студии: програма на диплома (три до четири години); магистерска програма (две години) и докторска програма (три години). Исто така, постои Програма за сертифициран специјалист, која претставува една високообразовна програма од една до шест години. Од 2016 година, 75 високообразовни институции се акредитирани од страна на Министерството за образование и наука на Грузија. Бруто примарниот упис на запишување бил 117% за периодот 2012-2014, вториот највисок во Европа по Шведска.
Тбилиси станал главна артерија на грузискиот образовен систем, особено со оглед на тоа што создавањето на првата република во 1918 година овозможило создавање на модерни образовни институции на грузиски јазик. Тбилиси е дом на неколку големи високообразовни институции во Грузија, особено на Државниот медицински универзитет во Тбилиси, кој бил основан како Медицински институт во Тбилиси во 1918 година и Државниот универзитет во Тбилиси (ТСУ), кој е основан во 1918 година и останува најстариот универзитет во целиот Кавкаски регион. Со запишување на над 35.000 студенти, бројот на факултет и персонал (соработници) е околу 5.000. Главниот и најголем технички универзитет во Грузија, Грузискиот технички универзитет, како и Универзитетот Грузија (Тбилиси) , Кавказскиот универзитет и Слободниот универзитет во Тбилиси , исто така сенаоѓаат во Тбилиси.
Култура
Грузиската култура се развивала преку 1.000 години со основањето на цивилизациите од Кавкаска Иберија и Колхида. Грузиската култура доживеала ренесанса и златна ера на класичната литература, уметност, филозофија, архитектура и наука во 11 век. Грузиската култура била под влијание на класичната Грција, Рим, Византија, различните ирански царства (особено Ахеменидското, Партското, Сасанидското итн.   ) а подоцна, од XIX век, од страна на Руското царство.
Грузискиот јазик и класичната грузиска литература на поетот Шота Руставели, биле обновени во XIX век по долгиот период на превирања, поставувајќи ги темелите на романтичарите и романописците од модерната ера, како што се Григол Орбелијани, Николоз Бараташвили, Илија Чавчаваѕе, Акаки Церетели, Важа-Пшавела. Грузискиот јазик е напишан во три уникатни скрипти, кои според традиционалните извештаи биле измислени од кралот Фарнаваз I во 3 век п.н.е. Грузија е позната по својот фолклор, традиционална музика, игри, театар, кино и уметност. Значајни сликари од XX век се Нико Пиросмани, Ладо Гудијашвили, Елена Ахвледиани. Значајни балетски кореографи се: Џорџ Баланчин, Вахтанг Чабукијани и Нино Анајашвили. Познати поети вклучуваат Галактион Табидзе, Ладо Асатијани и Мукрахан Мачаваријани. Познати театарски и филмски режисери се Роберт Стуруа, Тенгиз Абуладзе, Отар Јоселијани.
Архитектура и уметност
Грузиската архитектура била под влијание на многу цивилизации. Постојат неколку различни архитектонски стилови за замоци, кули, утврдувања и цркви. Сванети, како и градот Шатили се некои од најдобрите примери на средновековната грузиска архитектура. Други архитектонски аспекти на Грузија ја вклучуваат авенија Руставели во Тбилиси и Стариот градски округ.
Грузиската црковна уметност е еден од најзначајните аспекти на грузиската христијанска архитектура, која го комбинира класичниот куполен стил со оригиналниот стил на базилика, формирајќи го она што е познато како стил на грузиски куполи. Развиена архитектура во Грузија во текот на 9 век; пред тоа, повеќето грузиски цркви биле базилики. Други примери на грузиската црковна архитектура можат да се најдат надвор од Грузија: Бачковски манастир во Бугарија (изграден во 1083 од страна на грузискиот воен командант Григориј Бакуријани), Иверскиот манастир на Света Гора (изграден од Грузијците во 10 век) и Манастир на крстот во Ерусалим (изграден од страна на Грузијци во 9 век). Еден од најпознатите грузиски уметници од 19 век и почетокот на 20 век бил примитивистичкиот сликар Нико Пиросмани.
Медиуми
Медиумското окружување на Грузија останува најслободно и најразновидно во Јужен Кавказ, и покрај долгорочната политизација и поларизација што го погодува секторот. Политичката борба за контрола над јавниот радиодифузер го оставил без сопствена насока во текот 2014 година.
Спорт
Најпопуларните спортови во Грузија се фудбал, кошарка, рагби, борење, џудо и кревање тегови. Историски гледано, Грузија е позната по физичкото образование. Римјаните биле фасцинирани од физичките квалитети на Грузијците откако ги виделе техниките за обука на древната Иберија. Борењето останува историски важен спорт на Грузија, а некои историчари сметаат дека грчко-римскиот стил на борење вклучува многу грузиски елементи.
Во рамките на Грузија, еден од најпопуларните стилови на борење е кахетичкиот стил. Во минатото имало голем број други стилови кои денес не се толку широко користени. На пример, регионот на Хевсурети во Грузија има три различни стилови на борење. Други популарни спортови во 19 век во Грузија биле поло, а лело, традиционален грузиски натпревар подоцна беше заменет со рагби.
Првата и единствената трка во регионот на Кавказот се наоѓа во Грузија. Мотопаркот Рустави, изграден во 1978 година, бил повторно отворен во 2012 година по целосна реконструкција, чија вредност изнесувала 20 милиони долари. Патеката ги задоволува барањата на ФИА.
Кошарката била секогаш еден од главните спортови во Грузија, а Грузија имала неколку многу познати членови на репрезентацијата на Советскиот Сојуз, како што се Отар Коркија, Михеил Коркија, Зураб Саканделизе и Леван Мошешли. Динамо Тбилиси го освоил престижниот натпревар во Евролига во 1962 година.
Битка кај Железниот мост
Битката кај Железниот мост се одвила во октомври 637 година помеѓу силите на Византија и Праведниот Калифат на територијата на денешна Сирија. Битката е дел од Византиско-арапските војни и Муслиманското освојување на Сирија, а завршила со победа на Праведниот Калифат. по битката, градот Антиохија паднал под муслиманска власт.
Позадина
Муслиманските сили постигнале голем успех во Битката кај Јармук. Со оваа победа, тие завладеале со цел Левант. По ова, следувало освојување на Ерусалим, по кое муслиманските сили се упатиле кон северните делови на Сирија, во близина на границата со Анадолија. Целата на муслиманите била да се заземе Антиохија. По освојувањето на Алеп, Абу Убаид и Халид ибн ал-Валид го зазеле Азас во северна Сирија, кое било од суштинско значење за да се осигурат муслиманските водачи дека во регионот нема повеќе големи византиски гарнизони. По ова, започнала експедицијата кон Антиохија преку Харим.
Битка
Дванаесет милји од градот, во близина на денешниот мост Маруба или Железниот мост. Главните детали околу битката не се познати. Халид повторно одиграл одлучувачка офанзива како во Битката кај Јармук. Византиските сили претрпеле тешки загуби и биле поразени. Византиските жртви во оваа битка биле највисоки во муслиманското освојување на Сирија, со исклучок на битките на Аџнадајн и Јармук. Дел од византиската војска успеала да побегне кон Антиохија, која била ставена под опдада веднаш по битката.
Градот се предал на 30 октомври 637 според кој договор на византиските сили заминале од градот по мирен пат.
Евреи
Зборот Евреин се користи за различни намени, но најчесто се однесува на следбеник на еврејската религија, дете на еврејска мајка, или некој со еврејско потекло кој е поврзан со еврејската култура или народност.
Повеќето Евреи се сметаат себеси за народ, припадници на нација, која потекнува од античките Израелити и од оние кои ја прифатиле нивната религија на различни места и во различни времиња. Изразот „Евреин“ настанал кога древното Израелско кралство било поделено на северното Кралство Израел и јужното Кралство Јудеја. Израелитите (кои подоцна ќе бидат уништени од Асирците) биле припадниците на северното кралство, додека Евреите (оние кои преживеале) биле припадниците на јужното кралство. Со текот на времето, зборот Евреин повеќе се однесувал на оние со Еврејска вера, одошто на оние кои буквално потекнуваат од Јудеја. Модерната употреба на зборот Евреин се однесува и на оние кои активно го практикуваат јудаизмот, и на оние Евреи, кои иако не го практикуваат јудаизмот како религија, сѐ уште се идентификуваат себеси како Евреи поради традицијата на нивните еврејски семејства, како и поради лична културна идентификација.
Историја на Евреите и нивното населување на Балканот
Евреите се антички народ, создавачи на првата монотеистичка религија - јудаизмот. Нивната историска прататковина е Палестина. Историјата на Евреите, е позната од текстовите во Библијата, а кои се потврдуваат со археолошките наоди во сегашната држава Израел. Откако Римјаните го задушиле еврејското востание во 66 година од н.е. и го уништиле Соломоновиот храм, Евреите се раселиле по целиот свет. Првите Евреи на Балканскиот Полустров биле наречени Ромањоти, затоа што дошле за времето на Римското Царство. Во средниот век, на Балканот пристигнале Ашкеназите - источноевропски Евреи, кои зборуваат германски јазик. Во 1492 година, на територијата на Отоманското Царство се населиле Сефардите, протерани од Шпанија.
Евреите на Балканот живееле помирно во споредба со Евреите во другите делови на Европа сè до средината на XX век, кога на нив бил извршен холокауст од страна на нацистите. Единствено Бугарија успеала да го спаси своето еврејско население. Сепак, бугарските власти во окупираните подрачја (Македонија и Тракија) учествувале во депортацијата на Евреите во германските концентрациони логори. Депортацијата на македонските Евреи била извршена во Скопје, во март 1943 година.
Евреите основале своја држава - Израел дури во 1948 година.
Карбон
Карбон — геолошки период и систем од развитокот на Земјата кој опфаќа 60 милиони години, од крајот на периодот девон пред 358,9 милиони години до почетокот на пермскиот период пред 298,9 милиони години. Името (carboniferous) карбон се поврзува со јагленот од латинскиот зборови carbō ("јаглен") и е смислено од геолозите Вилијам Конибар и Вилијам Филипс во 1822 година. Многу лежишта и наоѓалишта на јаглен во светот се создадени токму во овој геолошки период. Копнениот животински свет во периодот на карбонот веќе бил добро развиен и воспоставен, при што водоземците биле доминантни копнени ’рбетници, од кои една гранка на крајот се развила во амниоти, први само копнени рбетници.
Максимилијано Ричезе
Ариел Максимилијано Ричезе Аракистаин (Ariel Maximiliano Richeze Araquistain; р. во ) — аргентински професионален друмски велосипедист, кој вози за UCI World Tour екипата. Ричезе го освоил сребрениот медал на Панамериканските игри 2015 во Торонто (екипна потера). Неговите браќа Роберто, Мауро и Адријан се исто така велосипедисти.
Животопис
Во првата сезона како професионалец завршил втор на последната етапа на Џиро д’Италија 2006, само неколку сантиметри зад Роберт Ферстер. Се смета за аргентински возач со најдобар резултат на некоја од трите големи трки, не сметајќи ги асимилираниот Лисје Пети Бретон кој возел за Франција, Хуан Антонио Флеча, роден во Аргентина, но возел за Шпанија и Алехандро Борахо, кој завршил како трет, исто така на Џиро.
На Џиро д’Италија 2007, Ричезе завршил трет на третата етапа и втор на етапите 18 и 21, сите освоени од Алесандро Петаки. Но, по дисквалификацијата на Петаки во мај 2008 година за допинг, Ричезе бил прогласен за победник на етапите 18 и 21 на Џиро.
Помеѓу неговите други достигнувања се првото место на првата етапа и други втори места на Тур де Лангкави 2006 и Трофео Арведи 2005. Исто така, во 2005 година го освоил Панамериканското друмско првенство под 23 години, а во 2003 година станал аргентински друмски првак под 23 години.
Во 2010 година ја добил наградата Конекс како еден од петте најдобри велосипедисти во последната деценија во Аргентина.
Во октомври 2015 година, по поминати 11 сезони со италијански екипи, белгиската екипа објавила дека Ричезе ќе им се приклучи од 2016 година на двегодишен договор со улога за водечки помошник за Марсел Кител и Фернандо Гавирија. По четири години без победи, ја освоил четвртата етапа на Тур де Свис 2016, како и бодовниот пласман за новата екипа.
Допинг
Пред почетокот на Џиро д’Италија 2008, Ричезе излегол позитивен на тестот за стероид станозолол, што предизвикало да биде исфрлен од трката. Иако бил прогласен за невин од Аргентинската велосипедска федерација, добил суспензија од две години од Арбитражниот суд за спорт.
Одбојка на Летните олимписки игри 1980 (жени)
Одбојката на Летните олимписки игри 1980 — официјален одбојкарски турнир на Олимписките игри. Турнирот се одржал во Москва, СССР. На турнирот учествувале вкупно 8 репрезентации.
448 Наталија
Откриен од страна на германските астрономи Макс Волф и Арнолд Швасман на 27 октомври 1899 година во Хајделберг.
Одбојка на Летните олимписки игри 1980 (жени)
Првото место го освоил СССР, второто Источна Германија и третото Бугарија.
Варнов
Варнов (Warnow) — река во сојузната покраина Мекленбург-Западна Померанија во Германија. Се влева во Балтичкото Море близу градот Росток, во неговиот округ Варнеминде. Сливот на Варнов покрива 3.324 км2.
Изворот на Варнов е во Гребин, мало село на 10 километри северно од Пархим, на западниот крај од Мекленбуршката Езерска Област. Тече северно низ Штернберг, Бицов и Шван пред да стигне во Росток.
Во 2003 бил отворен првиот современ тунел со патарина, Варновскиот тунел, кој го поврзува пристаништето во Росток на источниот брег со западниот брег на реката.
Името на реката веројатно потекнува од средновековното словенско племе Варнаби, кои живееле во околината.
Михо Чакеља
Михо Чакеља (хрватски: Miho Čakelja;, Хрватска, – , ) — македонски архитект и редовен професор на Архитектонскиот факултет во Скопје.
Животопис
Чакеља е роден во хрватскиот град Дубровник на 9 јануари 1909 година.После дипломирањето на Архитектонскиот отсек на Техничкиот факултет во Белград во 1933 година, се доселил во Скопје, каде останал до крајот на својот живот. Освен педагошката работа, развил богата проектантска и урбанистичка активност. Учествувал на повеќе анонимни архитектонски конкурси. Се занимавал и со графички дизајн. Позначајни реализации: зградата на Вакувската дирекција во Скопје; зградата на Електродистрибуција во Скопје. Го проектирал архитектонскиот дел на термо и хидроелектрани во Македонија. Од урбанистичкото проектирање познапознач ајни дела му се: урбанистичкото решение за Културно-спортскиот центар „Сарај“ во Скопје во 1949 година, Директивниот план на Гостивар, работнички населби на рудникот „Злетово“. Негов проект била и Зградата на Ибни Пајко која е изградена во 1938 година. Починал во Скопје на 12 април 1977 година.
Brother Industries
Brother Industries (јапонски: ブラザー工業株式会社) — јапонска мултинационална компанија за електроника и електрична опрема со седиште во Нагоја, Јапонија. Неговите производи вклучуваат печатачи, повеќефункционални печатачи, десктоп компјутери, индустриски машини за шиење, машински алатки, печатачи на етикети, машини за пишување, факс машини и друга компјутерска електроника. Brother Industries ги дистрибуира своите производи и под свое име и под ОЕМ договори со други компании.
Историја
Историјата на Brother Industries започнала во 1908 година, кога Yasui Sewing Machine била основана во Нагоја, Јапонија. Во 1955 година била основана Brother International Corporation во САД како нивна прва филијала во странство. Во 1958 година во Даблин била формирана Европска регионална трговска компанија. Името на компанијата било променето во Brother Industries, Ltd. во 1962 година. Компанијата влегла на пазарот на печатачи за време на неговата долгогодишна соработка со Centronics.
Во 1968 година компанијата го преместила своето седиште во Велика Британија, Манчестер, по купувањето на Jones Sewing Machine Company, британска марка на машини за шиење.
Во декември 2011 година, Brother Industries ги диверзифицирал своите понуди со купување на Nefsis, иноватор на мрежен софтвер.
Во ноември 2012 година, Brother Industries најавил дека ја произвел последната машина за пишување направена во Велика Британија во фабриката во Северен Велс. Велејќи дека во својата фабрика во Рексем произвела 5,9 милиони машини од нејзиното отворање во 1985 година, фирмата ја донирала последна машина во Лондонскиот музеј за наука.
Од март 2013 година, годишниот промет на Brother Industries изнесувал 5,84 милијарди американски долари.
Машини за шиење и везење
Во 2010 година, шивачките поделби на Brother Industries низ Европа биле консолидирани во една поголема компанија наречена „Brother Sewing Machines Europe GmbH“. Со промет поголем од 80 милиони евра, таа е четврта по големина компанија на Brother Industries Ltd.
Производството на машини за шиење на Brother Industries се одвива во Џухај, Кина, додека компјутеризираните машини за шиење и везачки машини во Тајван. Нова фабрика за производство на машини за шиење била отворена во 2012 година во Виетнам.
Во септември 2012 година, Brother Industries ја произвел својата 50-милионска домашна машина за шиење.
Во мај 2017 година, компанијата ја произведела својата 60-милионска домашна машина за шиење
Спонзорство и реклама
Компанијата го спонзорирала Фудбалскиот клуб Манчестер Сити од 1987 до 1999 година, како еден од најдолгите непрекинати спонзорски договори на некој англиски фудбалски клуб.
Својата прва интегрирана европска рекламна кампања компанијата ја започнала во есента 2010 година за нивниот асортиман на печатачи во A3 формат.
Александар Степанулески
Александар Степанулески (р. во ) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец.
Филмографија
Степанулески ги остварил филмските улоги:
Аљуторски јазик
Аљуторскиот е чукотски јазик, дел од јазичното семејство на чукотско-камчатски јазици. Јазикот се зборува на полуостровот Камчатка од околу 200 Алјутори.
Социолингвистичка состојба
Аљуторците се староседелци кои живеат во северниот дел на полуостровот Камчатка. Јазикот не е пишан и до скоро се сметал за дијалект на корјачкиот јазик. Самонаречениот назив за јазикот значи „селани“ или „селски“.
Самогласки
Аљуторскиот има шест самогласки, кои може да бидат долги и кратки. Темниот глас не може да биде акцентиран.
Согласки
Алјуторскиот има 18 согласки:
Црква Сан Крисогоно
Црквата Сан Крисогоно  (италијански :Basilica di San Crisogono) е црква која се наоѓа во Рим, Италија и е во склопот на Римокатоличката црква. Црквата била изградена во 4 век и реновирана во 12 век и 17 век. Црквата е посветена на Свети Крисогоно.
Дени Дидро
Дени Дидро (француски: Denis Diderot;, –  ) — француски писател и филозоф, важна фигура во просветителството и бил главен уредник на „Енцикопедијата“ (Encyclopédie).
Со своите дела влијаел врз расположението на граѓаните во борбата против феудалниот и апсолутистичкиот режим. Главни негови дела се: „Фаталистот Жак и неговиот господар“ (Jacques le fataliste et son maître), славниот дијалог „Внукот на Рамо“ (Le Neveu de Rameau) и по други негови дела како „Писма на слепите“, „Разговор на Даламбер и Дидро“, „Мисли на толкување на природата“.
Животопис
Во 1743, тој уште повеќе се оддалечил од татка си женејќи се со Антоанет Шампион. Тие не биле соодветен пар поради нејзиното слабо образование, низок социјален статус а и со тоа што на негови триесет и две таа била четири години постара. Од овој брак Дидро имал едно дете, ќерка. Таа се викала Анжелика, крстена по неговата покојна мајка и по неговата сестра. Смртта на неговата сестра, калуѓерка, веројатно влијаела врз мислењето и ставот на Дидро за црквата и религијата. Таа му била инспирација за неговиот роман Верничка, La Religieuse, каде тој зборува за жена која е принудена да оди в манастир, и страда во рацете на другите калуѓерки во заедницата. Тој имал љубовни врски со писателката Мадам Пуизје и со Софи Волан. Неговите писма до Софи Волан се мошне значајни показатели за секојдневието на филозофскиот кружок во Париз во тој период.
Иако неговото дело било обемно, пишувањето не го збогатило. Тој дури и не добил јавно признание за тоа што бил избран за член на Француската Академија. Кога дошло време да обезбеди мираз за ќерка си, немал друга алтернатива освен да ја продаде својата библиотека. Кога Катерина II од Русија слушнала за неговите финансиски проблеми, назначила агент во Париз за откуп на Дидроовата библиотека. Тогаш побарала Дидро да ја задржи библиотеката со сите книги во Париз се` додека таа не си ги побара, а Дидро да делува како нејзин библиотекар со годишна плата. Во 1773 и 1774, Дидро поминал неколку месеци во дворецот на царицата во Санкт Петербург. Дидро починал од проблеми со цревата во Париз, на 31 јули 1784 и бил закопан во Црквата Сен-Рош. Неговите наследници огромната Дидроова библиотека и` ја испратиле на Катерина II, која ја подарила на Националната Руска Библиотека.
Дела од раниот период
Раниот период на Дидро вклучува превод на делото Историја на Грција од Станиан. Заедно со уште двајца колеги, Франсоа Венсен Тусен и Марк-Антоан Еиду, го превел Медицинскиот речник на Роберт Џејмс. Во 1746, го напишал неговото прво оригинално дело: Филозофски мисли (на француски Pensées philosophiques), и на тоа додал еден друг кус есеј во врска со природата на религијата. Во 1747, го напишал делото Прошетка на скептикот (на француски: Promenade du sceptique), алегорија која ја покажува екстраваганцијата на католицизмот.
Славното Дидроово дело Писмо за слепите (на француски: Lettre sur les aveugles) (1749), го покажува на светот како оригинален мислител. Темата е дискусија за меѓусебната врска меѓу човековиот разум и знаењето стекнато со перцепцијата или (петте сетила). Насловот, Писмо на слепиот наменето за оние што гледаат исто така иронично евоцира сомнеж за тоа кој е “слепиот“ во дискусијата. Во есејот, еден слеп англиски математичар кој се вика Саундерсон расправа дека штом знаењето потекнува од сетилата, тогаш математиката е единствената форма на знаење со кое можат да се сложат и двајцата, и тој и оној другиот што не е слеп. Она што го прави есејот Писмо за слепите толку впечатлив, сепак, е тоа дека во него е претставена теоријата на варијација и природна селекција.
"Овој моќен есеј ... содржи сцена на слепиот филозоф на умирање, Саундерсон, кој ги отфрла аргументите за Бог во тек на своите последни часови. Аргументите на Саундерсон се дека постои природна евалуација на видовите без Создавањето и некоја друга натпрородна сила. Делото се појавило анонимно.. и жестоко било задушено од страна на властите. Дидро кој бил под полициски надзор уште од 1747, бил идентификуван како негов автор.. и бил затворен неколку месеци во занданите на Венсен, каде речиси секојдневно бил посетуван од страна на Русо, во тоа време еден од неговите најблиски сојузници."
Откако потпишал писмо на покајание каде ветил дека повеќе никогаш нема да напише ништо спротивно на религијата (на што резултат е неговите најконзервативни дела да бидат објавени дури по неговата смрт), Дидро по три месеци бил ослободен од затворот во тврдината Венсен. Во соработка со Даламбер, го започнал својот најголем подвиг, делото Енциклопедија, обмислен речник на науките, уметностите и занимањата (на француски: Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers).
Енциклопедија
Андре Ле Бретон, издавач и трговец со книги, му се обратил на Дидро за превод на делото Циклопедија, или Универзален речник на уметностите и науките од Ефрем Чемберс на француски. Дидро го прифатил предлогот. Во текот на преводот неговиот креативен ум го трансформирал делото. Наместо обична репродукциј на Циклопедијата, тој го убедил Ле Бретон да започнат еден нов труд, кој ќе ги собере сите активни писатели, идеи и знаење. Неговиот ентузијазам за проектот се префрлил на издавачите тие собрале доволно пари за една поголема работа од онаа што првично била планирана. Го убедиле Жан Ле Рон Даламбер да стане соработник на Дидро, а се добило и дозвола од страна на владата. Првиот том бил објавен во 1751. Делото било доста невообичаено и многу понапредно во однос на идеите за тоа време. Освен што ќе ја опфаќа секоја гранка на знаењето тоа ќе даде и “сила за промена на обичното човечко мислење“. Оваа идеја била двигателна со тоа што и делото било едно од првите кои го одбележале Просветителството. Дидро сакал на секој човек да му овозможи да го збогатува своето знаење, односно, секому да му биде достапно било кое знаење на светот.
Трудот на Дидро уште на почетокот бил под контроверза. Државата немала баш некој посебен интерес со тоа што ќе се промовира знаењето меѓу народот и за народот. Проектот бил суспендиран од страна на судовите во 1752. Кога се појавил вториот том започнале да се појавуваат и осудите, во однос на некои делови од содржината, во однос на написите за религијата и за природниот закон. Дидро бил заробен а неговата куќа била пребарувана за да се најдат текстовите со спорната содржина. Но претрагата не вродила со ништо бидејќи таквите сомнителни ракописи не биле пронајдени.