cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Владимир Санџакоски
Литература од област на философска теологија и библиска егзегеза
Човекот на верата, не сомневајќи се во чудесата Божји, не чувствува потреба од скептично преиспитување на начинот на нивната пројава во светот. Ќе биде ли оправдано нашето барање да се преиспитаат чудесните дела Божји, кои се израз на теофаниските надсуштествени и ни од што ограничени сили, доколку сме свесни за ограниченоста на нашите умни сили? Оној пак, што ќе посака да ги обестајни тајните Божји, така што ќе мора да го допре со својот ум безданото дно на Сèтајната, ќе се соочи со еден Сизифов проблем, имено ќе треба да го пробие неробојниот ѕид што меѓу Бога и човекот се испречува на онтолошки план. Таквиот човек лукиферски посакува да се обожи, според природата. Последиците што ќе ги предизвика гордиот човек, во желбата истоветен со Лукифер, ќе бидат идентични со оние на Деница, црниот, паднат и смртоносив ангел.
Не, ние верните и непотребни слуги, но и деца на нашиот Владика и Татко, не стоиме зад страстните желби на расчовечениот човекобог. Евклидовскиот ум на гордиот кончовек се сопнува од Христос, зашто Неговата Тајна се испречува како карпа од која се одбива неговиот бесплоден напор. Надсуштествените дела Божји не им подлежат на природните експерименти. Токму затоа пак, Бог за да го приведи Народот Божји пред дверите на „Чудото над сите чудеса“, го подготвуваше со помош на други чудеса: Како предверие на Голгота, семилостивиот наш Сотир благоизволи да се случи великото чудо на бессеменото рождество од Дева и после раѓањето. Подобно на тоа, воочи избавувањето на еврејскиот избран народ Божји од Стариот завет, од физичкото ропство на фараонот, Господ благоизволи да му се открие на Светиот Пророк Мојсеј во капината што гореше но не согоруваше. Наопалимата Капина веќе во Стариот завет ја оиконува тајната на Богородица Дева, која неискусомужно и бессемено ќе Го роди вотеловениот Син Божји. Во првиот случај на вештествениот оган му се одзема природната сила да ја изгори капината, а во вториот случај рождеството е оневозможено да ѝ ја одземе девственоста на Приснодева Марија. Невештествениот и несоздаден, благодатен оган Божји ѝ соответствува на приснодевствената утроба на Богородица, која зачна со силата на Сèсветиот и Животворен Дух. Затоа братја, во литургиските песни се пее: „Како што капината гореше а не согоруваше, така и Дева роди и Дева остана“. Откако Логосот Божји се вочовечи, Бог во Богочовекот Христос во ништо не се намали. Христос Е совршен Бог и совршен Човек.
Мирен а не жесток, и тивок а не застрашувачки бесен пламен ја обзеде капината. Тивкоста ја има за пандан љубовната плирома која го одреди кроткиот и благ характир на Спасителот, роден од Најправедната и Сèсвета Негова Мајка и нашата Сèмајка. Пламенот на Неопалимата Капина, тивко и спокојно му се покажа на Мојсеј за да го поштеди од уплав и шок. Тивкиот динамизам на нетлениот оган го охрабри и го смири Мојсеја, го зарадува и го развесели духот негов благовестејќи му го избавувањето на еврејскиот народ од египетското ропство. И нам Христос, Младиот Бог, ни се роди кротко за да нè зарадува со Својата тивка човекољубива посета. Влезе тивко во историјата на светов, во животот на секој човек посебно, и на сите луѓе заедно, за со Своето спасително дело да нè утеши. Преку утробата на Дева како Човек ни се даде, еда би и ние, луѓето, во Него живеејќи да заедничариме со Него како Негови сотелесници, браќа, пријатели и другари, како луѓе со Човек. Бидејќи Бог е Љубов, а човекот е плод на Љубовта, Бог не ќе може на човекот да му се наметне вршејќи насилство врз човекот. Само на човекобогот му импонира застрашувачкиот омјаз на Диктаторот. Слободата благовестена од Богомладенецот Христос е слобода за живот. Таа како таква е уприличена во евангелскиот повик „Кој сака“ да оди по Мене… Вистински, во Христа, слободниот човек е разбременет од тешкиот и несакан јарем на богоборните повелби и закони.
Тогаш пак, кога Јахве, требаше да го исполни заветот што му го беше дал на Свети Пророк Мојсеј во врска со спасението на Старозаветниот избран Народ Божји, повторно благоизволи натприродно собитие. Со тоа чудо Сиј го подготвуваше човечкиот род за со вера да се прими идното најголемо чудо во историјата на човештвото и на светот – натприродното бессемено и неискусомужно рождество на воплотениот Логос Божји, од приснодевствената утроба на Марија Богородица. Во што се состои спомнатото свето и чудесно собитие? Во тоа што Бог повела да се разделат водите на Црвеното море, подготвувајќи сув пат по којшто поминувајќи, ќе го преведе еврејскиот народ од египетското ропство во ветената земја палестинска. Според природните закони, поточната особеност на водата со ништо не може да се спречи ниту за миг. А Бог повелал водата да стои во вид на два водени ѕида од обете страни на патот кој ја сечел срцевината на Црвеното море. И тоа траело сè додека и последниот човек на Старозаветниот Лаос бил изведен од канџите на ропството. После оваа пасха  на еврејскиот народ на истиот тој пат се нашол фараонот придружуван од колесници и коњаници и многубројна одлично вооружена војска. Но, авај, какво чудо на Божјата промисла! Господ над војските повторно ги соединил дотогаш разделените води, за да му постанат гробница на фараонот и неговите војски. Природата, браќа, воѓето ги чини течни а не стојни. Ама бивајќи послушни кон волјата Божја, природните закони отстапуваат пред силата Божја и ги исполнуваат Неговите повеленија. Еве што вели за тоа прекрасниот црковен поет во чудесната песна: „Откако премина Израилот, морето постана непреодно (какво што беше пред преминот), и откако се роди Емануил, Безгрешната остана Дева (каква што и беше пред рождеството)“.
Според природата своја ѕверовите напаѓаат и јадат луѓе, но кога Светиот Пророк Даниил богоборците го фрлиле среде изгладнети лавови, останал неповреден. И како што лавовите му се уподобиле на Божјото повеление, така и бессемено зачнатиот и родениот Логос Божји во Тело, не ја повреди Дева, чувајќи ѝ ја девственоста и после раѓањето.
Тројцата отроци, од Навуходоносор во седумпати вжештуваната фурна фрлени не изгореа, зашто, природата на огнот да пече и согорува беше преиначена. И како што огнот ја изгуби силата да ги изгори отроците, така и несоздадениот оган на Светиот Дух не допушти да се повреди утробата на Пречиста Дева.
Со вакви и на нив слични натприродни чудеса Бог на живите, благовремено го подготвувал човештвото, без сомневање и со вера да го прими бессеменото и безмужното зачатие со силата на Светиот Дух во утробата на Светата Дева.И после сето тоа созреа времето да се исполни ветеното. Ни се роди Синот Божји од Марија Дева во Витлеем на денешен ден, на полноќ, во студени овчји јасли и во темна пештера. Рождеството на Богомладенецот го објавија ангелските хорови, чии химни го славеа Домостројот Божји на спасението: „Слава на Бога во висините, мир на земјата, добра волја меѓу луѓето“.
Луѓето пак, што се прашуваат дали е можно Дева да зачне безмажно и несемено, да роди и повторно да остане Дева, нека го слушнат истото прашање изречено од устата на Пречиста Дева и упатено до благовесниот Архангел Гавриил. Кога Марија Дева ја чу благата вест за тоа дека ќе Го роди Иисуса, го прашала Архангелот: „Како ќе се случи тоа, кога јас не знам за маж?“ (Лука 1,34). Гавриил ѝ одговорил: „Светиот Дух ќе слези на тебе и силата на Севишниот ќе те осени“ (Лука 1,35). Та, според тоа браќа, да научиме од Архангелот како се случило тоа и со безмолвие, покорност, побожност, и силна вера, да го примиме кажувањето на архистратигот, без да го испитуваме собитието што ги надминува нашите сили.
Браќа, кој го спаси еврејскиот народ од ропството на фараонот? Силната вера на Пророк Мојсеј! Кој го спаси Свети Пророк Даниил од лавовите, и трите јуноши од огнот? Нивната моќна вера во Бога! И ние, крстените во Иисуса Христа, да веруваме во силата Божја, и со страв Божји и благоговение да му се поклониме на рождеството Христово. Зашто Господ и нас ќе нè избави како што го избави Мојсеја од дјаволската воденица на смртта; Даниила од ѕверството на истјазанијата на овој свет, трите отроци од огнот на страшните искушенија во светов. Во идниот век ќе нè дарува со она што око човечко не видело, што уво човечко не слушнало, и со она што е немислено за умот човечки.
Овој Новороден и необичен Владика и Цар, владичествува евангелски со срцата човечки. Луѓето жеднеат по Него и Го примаат како свој единствен Човекољубец, Миротворец и Спасител. Заради Своето човекољубие се облече во тело, соединувајќи ги неслеано во Себе духовниот и вештествениот свет; се роди натприродно од Дева; легна во ладните јасли; во темната пештера; надвор од вревата на телесните луѓе – за луѓето да ги стопли со Својата неограничена љубов; да ги просвети со светлината на неизмерната наука Своја; да им донесе спокојство во срцата, мир во душите, радост духовна, благодат и спасение вечно на светот и луѓето.
Затоа, возљубени браќа, не бојте се од верата во Новородениот Богомладенец Христос. Исповедајте Го Источникот на нашиот мир, благодат и спасение. Не плашете се децата ваши да ги воспитувате во духот на спасителната наука Христова. Да не нè прелестат паганските клеветења дека Христос ќе ни ги отуѓи децата од модерните природни науки и дека ќе ни ги фрли во заостанатост. Тоа се големи обмани, заради богослужбениот карактер на природните науки. А тоа значи дека, онака како што Христос го благословил нивното постоење, така тие постојат за да Го потврдат и да Го прослават Христа. Таквиот Христос, очевидно е, не само што не е сопирачка за науките, туку е нивни гарант и образовател на научниот и моралниот лик на нашите деца. Светот на науката ќе биде дотолку поприемчив, доколку верата Христова и христијанскиот морал му постанат почва на никнење живот. Денешниов свет има насушна потреба од учени луѓе, но неспоредливо поголема е потребата од воспитани луѓе во Духот Христов. Затоа без страв ќе им благословиме на децата наши во училиштето да ги изучуваат природните науки, но доколку сакаме целосно да зреат, покрај образование ќе им овозможиме и воспитание. Во неможност воспитанието да се стекнува во нашиот школски систем заради прогонот што го врши врз Христа, ќе се погрижиме родителски да ги згрижиме децата свои така што ќе ги доиме со млекото на евангелските повеленија, читајќи им лекции од Светото Евангелие и внесувајќи ги во рајот и вечното време на Светиот Литургиски Живот на Црквата Божја.
Имајќи во вид дека Христос најмногу ги сакал невините деца, чувствуваме света должност децата наши да Му ги даруваме на Дарителот на Животот, Христос. Овој Божествен им биде единствен и вистински Учител. Нека им биде Татко и Воспитувач на секое добро.
Најголемо злосторство е браќа, да се откажеме од Бога и да се сомневаме во силите Негови. Злосторство е да не Му се поклониме благоговејно на Новородениот Спасител наш Кој ни е сотелесник, и нè дарувал со добра волја а светов со мир. Ваков Владика не се родил ниту ќе се роди, зашто само Христос бескрајно почитувајќи ја од Него нам даруваната слобода, наликува на Просјак, Кој смирено и смерно стои пред враќето на сечие човечко срце и тропа да Му се отвори. На овој наш Сèсакан и тивок Гостин да Му ги отвориме враќето на срцата наши, враќето на нашите домови, враќето на нашите градови, села и училишта. Нека влези и нека посее мир и благослов. Нека Го примиме со радост за вечно а не времено да пребива во нас и ние во Него. Нека нè благослови нас и нашиот пород. Нека Го прегрнеме Оној Кој од преди векови нè прегрнал. Нека вдахне во нас од Својот Дух Свет, Кој ќе нè исполни и ќе нè внеси во полнотата од времето невремено на Вечниот и Небесен Град Иерусалим. Амин!
отец Владимир Санџакоски
протоереј-ставрофор
Во Струга, на Рождество Христово,
25/07 – 12/01   1964 лето Господње
Преведувачка (патристичка литература) и калиграфско - препишувачка дејност (хагиографска литература)
Отец Владимир Санџакоски е активен и на полето на преведувачката (патристичката литература) и калиграфско-препишувачката дејност (хагиографската литература). Тој се пројавува како одличен познавач на црковно-славјанскиот и рускиот јазик, а со самото тоа и на богословскиот лексикон својствен за св. Отци. Тоа ќе му овозможи проникливи и веродостојни преводи и препеви на црковни текстови напишани на еден од класичните јазици, на современ литературен македонски јазик.
Музичко творештво
За музичката дејност на отец Владимир Санџакоски дознаваме пред сѐ од звучните записи, кои датираат од 1968 година. И токму во светот на музичката уметност отец Владимир е ингениозен. Неговото музичко творештво го следи патот на црковно - музичката традиција создавана и негувана во градот Струга од повеќе генерации на црковни композитори и псалти. Токму затоа таа со право се нарекува „струшка црковно-пејачка школа“ (проф. д-р Сотир Голабовски).
Тој е автор на бројни црковни напеви, од кои најпозната е музичката обработка на 136-от псалм Давидов, На реките вавилонски, на прв глас.
Историските аудио записи од 1968 година
Во текстот „Архаични остатоци во сегашната црковно - музичка пракса во струшкиот крај“, Сотир Голабовски забележува дека она што го барал за потребите на своите истражува го пронашол во пеењето на двајцата псалти од Струга, Сотир Чакар и прота Владе Санџак. За таа цел, во повеќе наврати во Струга, снимил на магнетофонска лента „околу девет часа делотворна музика“. "„Со голема радост во Струга го забележав пеењето на Владимир Санџакоски... Владе Санџак, се стреми со своето пеење кон повисок аскетизам во изразот и совршена чистота во репродуцирањето на текстот и тонската структура на напевот“ - проф. д-р Сотир Голабовски"Во 2003 година, Институтот за истражување и архивирање на музиката при Факултетот за музичка уметност во Скопје (ИРАМ), обработи и дигитализира приближно сто и педесет минути звучни записи со пеењето на отец Владимир.
Во 2015 година, современиот македонски музиколог Димитри Кумбароски го систематизираше и класифицираше музичкиот материјал од снимките.
Со оглед на фактот дека овие снимки се ретки и претставуваат своевиден линк помеѓу пишаните извори и усното предание среќавано во византиско-словенското црковно пеење, сметаме дека е неопходно овие снимки, да бидат запишани во регистарот на национално културно богатство.
Современи рефлексии
Поединечниот пеачки и композиторски израз на отецот Владимир Санџакоски одигра клучна ролја во формирањето на раниот музички стил на познатиот македонски композитор и музичар Горан Трајкоски. Неговите композиции На реките вавилонски (Премин (EP), издание на „Дом“ од Ниш 1989 и „Poeta Negra“ од Солун) и саундтракот Премин од филмот „Пред дождот“ на режисерот Милчо Манчевски се директно инспирирани од отецот Владимир.
1714 во архитектурата
1714 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Гомељ
Гомељ (белоруски и Гомель) — град во источниот дел на Белорусија, во близина на границата со Русија во кој живеат околу 520.000 жители. Градот е центар на истоимената област и е вториот по големина град во Белорусија. Се наоѓа во југоисточниот дел на земјата, на 302 километри од главниот град Минск, 534 километри источно од Брест, од Могиљов е оддалечен 213 километри, 279 километри западно од Брјанск и 111 километри северно од Чернигов. Низ него тече реката Сож. Градот е на површина од 121 км². Гомељ се стекнал со Магдебуршкото право во 1670 година.
Потекло на поимот
Постојат неколку теории за потеклото на името на градот. Една од најчестите е таа која вели дека градот го добил своето име од потокот Гомејук, кој се влевал во реката Сож и на тоа место бил основан градот. Оваа теорија е создадена по аналогија како другите градови во Белорусија ги добиле своите имиња, па така Минск го добил името по потокот Менка, Полоцк по реката Полота, и Витепск по реката Витба. Зборот „Гомејук“ може да има финско потекло, Homma Joki, што значи „брза река“.
Во историските записи, името на градот од 1142 до 16 век се јавува во различни форми: Гомь, Гомье, Гомей, Гомьи. Истражувачите-јазичари сметаат името потекнува од словенечкиот збор „гом“ што значи „рид“. Денешното име се воспоставило во 17-18 век.
Географија
Градот Гомељ се наоѓа во југоисточниот дел на Република Белорусија и е административен центар на Гомељската Област, и се наоѓа на околу 40 километри западно од државната граница со Брјанска Област во Русија, и на околу 40 километри северно од Черниговска Област во Украина. Градот се наоѓа во северниот дел на Придњепарската Низина, во физичко-географската област наречена Гомељска Полесја (составен дел на белоруската Полесја). Северозападно од градот на Гомељската Полесја се наоѓа Чечерска Низина.
Геологија и тектоника
Гомељ се наоѓа во југоисточниот дел на Воронешкиот Антиклиз - покачена тектонска структура која е составен дел на рускиот штит во источноевропската плоча. Кристалната основа се наоѓа на длабочина од околу 450-550 метри под нивото на морето. Плочата има засводена структура и се состои од слоеви со палеозојска старост (дебелина од 100–120 m, среднодевонска глина, мек камен, доломит), мезозојска старост (400–420 m, песочна глина од тријас, глина и песок од јура, седименти од креда), и кенозојска старост (дебелина од 30–50 m, глауконско-кварцен песок, песок од морски материјал).
Областа на денешен Гомељ од почетокот на протерозоикот до средниот девон била на површината, а во текот на средниот девон била поплавена. За време на доцниот девон имало интензивна вулканска активност. За време на кватернерното ледено доба, многу ледници се ширеле по целото денешно градско подрачје, а во текот на александрискиот интерглацијар се формирала долината на реката Сож, која уште доминира во градскиот пејзаж. ледниците со своите активности во оваа област имаат акумулирано огромно количество наносен материјал и така се формирало големото песочно плато на Полеска.
Руда и релјеф
Во релјефот на градот и околината доминира пространата рамнина. Низината долж десниот брег на реката Сож има алувијално-ледничко потекло, додека левиот брег на реката настанал преку таложење на наносен материјал. Воронешкиот Антиклиз се простира во правец север-југ, така што геолошки највисоката точка на градот во северното предградие се наоѓа на 144 метри надморска височина, додека најниската точка е крајбрежна област на Сож (115 м). Најнискиот дел на градот е Новобеличкиот Реон кој се наоѓа на левиот брег на реката и е во просек 10 до 15 метри понизок од северниот и јужниот дел на градот. По должината на левиот брег на Сож има бројни плажи, со вкупна должина од неколку километри.
Во градот Гомељ се пронајдени големи резерви на свежи јаглеводороди (во карпите од кенозојската ера и креда) и минерални сулфатно-хлоридни натриумови води (девон и тријас) кои се користат за бањски третман. Во југозападниот дел на градот е Осовскиот Каменолом чиј песок се користи во градежништвото.
Клима и вода
Гомељ се наоѓа во зоната на умерено-континентална клима, која се одликува со многу топли и влажни лета и студени зими. Годишната сончева светлост е 3.980 MJ / m² (95.1 kcal / cm²), што е за околу 5% повисоко отколку во Минск.
Просечната температура на воздухот во годината е 7,4 °C. Во јануари е забележана најниска температура од -33,9 °C (мерено во 1970 година), а највисоката тој месец била 9,6 °C (мерено во 2007 година). Поради честото навлегување на влажен и топол воздух од Атлантикот, во текот на зимата имало најмногу 40 дена со температури над 0 °С, додека поради студените воздушни маси од исток и север имало околу 30 дена кои имале исклучително ниски температури под -10 °C. Просечната температура во јули е 19,9 °C, а во летото максималната била 38,9 °C (мерено во 2010 година), а најниската тој месец била 6 °C (во 1976). Во текот на летото имало повеќе од 30 дена со тропски температури над 20 °C. Вегетациониот период трае 205 дена од 3 април до 26 октомври, и во овој период температурата на воздухот е околу 5 °C.
Просечната вредност на воздушниот притисок на годишно ниво изнесува 1.001,5 hPa со годишна амплитуда од 6 hPa. Најголема вредност на воздушниот притисок е измерена во 1972 година и имала вредност од 1037 hPa, а најниската вредност била 960 hPa (или 4,5 mm Hg) регистрирана во 1946.
Во текот на зимата доминираат јужни, а во лето западни и северозападни ветрови. Просечната брзина на ветерот на годишно ниво е 3,8 m/s, во зима била 4,3-4,4 m/s, а на лето 3,1-3,2 m/s. Посилни ветрови со брзина до 15 m/s се случуваат еднаш или двапати месечно, додека екстремно моќни ветрови со брзина преку 25 m/s случуваат еднаш во 20 години.
Просечното количество годишни врнежи е 626 мм. Околу 70% од талогот се истура во топлиот период од април до октомври, а годишно во просек 160 дена се врнежливи, додека снежната покривка се задржува околу 106 дена во годината. Снежната покривка е присутна во периодот од 15 декември-21 март, а нејзината просечна висина е околу 20 см. 77% од врнежите се од течен тип, а 11% до 12% мешан.
Релативната влажност на воздухот во постудените делови од годината е околу 80%. За време на топлиот период преку ден, релативната влажност на воздухот е околу 50-60%. Годишно во просек во Гомељ има 147 облачни денови, 30 дена се без облаци, додека останатите се полуоблачни денови. Сончевиот сјај на годишно ниво е во просек 1.855 часа. Снежни бури се случуваат просечно 24 пати во годината, најмногу 54, магла има 61 ден, најмногу 79, грмотевици има во 24, а максимум во 54 дена. Град паѓа 2 пати годишно во просек а 5 максимум, мраз се случува 13 пати годишно, а леден дожд 20 пати.
Најважен хидролошки објект е реката Сож, една од најголемите реки во Белорусија. На територијата на градот се влева и реката Ипуц. Во приградската област во Сож се влеваат помалите реки Ут, Уза и Терјуха. Во и околу Гомељ постојат неколку езера, главно од флувијален тип, а најпознати се Љубенско и Волотовско. Во северниот дел на градот има бројни бари, и од тие места се вади градежен материјал. Населението ги користи за пикник. Во Гомељскиот парк се наоѓа најстарата бара во градот „Лебедово Езеро“, создадена на местото каде потокот Гомејук некогаш се влевал во Сож, според кого во легендата градот го добил своето име.
Флора и фауна
Природната покривка на Гомељ значително се изменила со тек на времето. Природните мочурливи степи биле заменети со полиња, мочуришта се исушиле и натрупале со камен, чакал и песок. Во парковите и ботаничките градини природната средина се култивирала. Непроменет дел е периферијата на градот, каде останала старата земјишна структура во која преовладуваат старите типови почва типични за овој дел од Белорусија, каде релјефот се формирал под дејство на ледниците.
Во градските паркови и на улиците преовладуваат бор, смрека, даб, јавор, див костен, бел јасен, липа, топола, врба и од неодамна доведени видови како европски листовник, црвен даб, багрем, гинко, и други видови егзотични дрвја.
Во Гомељ има околу 66 живи видови цицачи, 188 видови птици, 6 видови влекачи, 11 видови водоземци и 25 видови риби. Низ градот често се среќаваат еж, срна и дива свиња, а во паркот верверички, зајци и кртови. Од птиците најчести градски птици се врапчиња, врани и гулаби, додека надвор од градот се среќаваат чапји.
Екологија
Најголемиот проблем за животната средина во Гомељ е радиоактивното загадување кое настанало како резултат на јадрената несреќа во Чернобил, потоа следува загадувањето на воздухот, почвата и водата. Повеќето од еколошките проблеми се резултат на исклучително високиот степен на урбанизација и индустријализација, како за градот така и за неговата околина. Гомељ се наоѓа во зоната на бесплатно сместување со повремена контрола на зрачење. На 20 километри североисточно од градот почнува забранета зона која била погодена од катастрофата во Чернобил.
По индексот на загадување на воздухот, Гомељ има зголемено ниво на загадување на 5,0 и го зазема третото место по загаденост во Белорусија по градовите Могиљов и Гродно. Најчестите причини за загадување се формалдехид, флуороводник, фенол, амонијак и јаглерод моноксид. Главни извори на загадување се транспортот, преработката на дрво, и фабриката за минерални ѓубрива и енергија. Имало среден раст на годишната вредност на јаглеродни оксиди што се објаснува со зголемениот број на возила. Средната вредност на другите елементи е во опаѓање.
Највисокото загадување на воздухот е во западниот дел на градот, во индустриска зона каде се наоѓаат хемиските фабрики, термоелектраната ТЕЦ-2, фабриката за градежни материјали, како и железничката станица, каде има високо сообраќајно оптоварување. Најчист е воздухот во јужниот и во Новобеличкиот Регион. Изложувањето на хемиски отпад е исто така значаен проблем за Гомељ, но најголемиот проблем е предизвикан од таложењето фосфоров гипс (поради непријатниот мирис) како и загадувањето на подземните води.
Загадувањето на реката Сож се одликува како умерено. Концентрацијата на азот е 5 пати повисока од дозволеното, железото и цинкот се 2 пати над дозволеното, додека фосфатите, бакарот, никелот и нафтените деривати се во зона на дозволеното. Процентот на зеленилото во Гомељ е 19,5%, што е значително пониско од урбаните и еколошките норми на Белорусија (40-45%).
Во Киевска Русија
Гомељ бил создаден кон крајот на 10. век на територија на источнословенскиот сојуз на Радмичите. Нивното седиште се наоѓало близу реката Сож и потокот Гомејук, од чиј назив местото го добило името. Високиот лев брег на Сож и длабоките заливи со стрмни падини го сочинуваат неговото природно опкружување. Кратко време градот бил центар на Гомељското Кнежевство, а потоа бил составен дел од Черниговското Кнежевство. Првпат се споменува во Ипатиевските записи како имот на черниговските кнезови. Гомељ кратко бил под власт на смоленскиот кнез Ростислав I Мстиславич, а потоа под власт на Изислав Давидович, по чија смрт во 1161 година преминал во сопственост на кнезот Олгович.
Градот во 12-ти и 13 век не бил помал од 40 хектари, и во него тогаш занаетчиството и трговијата биле доста развиени, и градот имал трговски односи со градовите од јужниот и северниот дел на Русија. Според археолошките наоди, градот бил многу оштетен за време на инвазијата на татарско-монголските племиња во првата половина на 13 век.
Во Полско-литванскиот Сојуз
Гомељ во 1335 година станал дел од Големото Литванско Кнежевство. Во периодот 1335-1406 тој бил дел од имотот на кнезот Патрициј Наримунтович и неговите синови, од 1406 до 1419 со градот управувале намесници на големиот кнез, од 1419 до 1435 година припаѓал на кнезот Свидригајл Олгеродвич. Од 1446 до 1452 година, кнезот Василиј Јарославич го управувал градот, од 1452 до 1483 година, можајскиот кнез Иван Андреевич, од 1483 до 1505 година Гомељ бил под власт на неговиот син Семјон, кој бил во вазалски однос со кнезот од Москва.
Во време на Руско-литванската војна од 1500 до 1503 година, Литванија сакала да го поврати Гомељ и другите територии кои им припаѓале на московските кнезови, но претрпела пораз и загубила една третина од својата територија. Триесет години подоцна, во 1535 година, литванската војска предводена од Јержи Радзивил, Јан Танровски и Андреј Ниемирович успеала да го поврати Гомељ и по мировниот договор од 1537 година, воспоставила своја власт во овој град. Од 1565 година Гомељ бил центар на војводството Минск.
Гомељ станал дел од Полско-литванскиот Сојуз во 1569 година. Од тогаш градот станал средиште на бројни судири меѓу украинските Козаци, руските војски и полската армија. Во почетокот на 1570-тите, градот бил преземен од страна на војската на Иван Грозни, но веќе во 1576 година паднал под власт на Радзивил. Руската армија повторно го нападнала Гомељ во 1581 година, а во 1595-1596 го освоиле Козаците предводени од Северин Наливајко.
Со почетокот на борбата против православието во Литванското Кнежевство, во 1621 година била затворена соборната црква Св. Никола по наредбата на грчкиот католички епископ Јосафат Кунцевич. Градот во 1633 година го освоиле Козаците предводени од Булгаков и Јермолин, а во 1649 година го презеле одредите на Мартин Небаба. Полско-литванските власти во Гомељ испратиле платеници Унгарци, Германци и Татари, но градот издржал неколку опсади до 1651 година, но веќе во 1654 година паднал под власт на одредите на Иван Золотаренко. Тој и неговиот син го држеле градот до 1667 година, кога пристапиле во вазален однос со рускиот цар Алексеј Михајлович.
По Андрусовото примирје градот останал дел од Полско-литванската Државна Заедница, каде што прво припаѓал на Радзивил, а до повторното потпаѓање под руска власт, припаѓал на полскиот кнез Чарториски. За време на Големата северна војна во Гомељ бил присутен одред на руската војска на Александар Мењшиков. Во средината на 17. век, влијанието на градот опаднало. Населението значително се намалило, градот бил уништен поради честите напади и многу занаети исчезнале. Жителите плаќале високи годишни даноци кон Полска до 1770 година.
Во Руската Империја
Гомељ во состав на Руската Империја влегол во 1772 година, кога била воспоставена царски управа, и спаѓал во Рогачевската Провинција на Могиљовската Губернија. Екатерина Велика во 1775 година „за забава“ го дала градот на доживотна власт на познатиот руски капетан Петар Румјанцев. Румјанцев не сакал управни администратори во оваа област и издејствувал Гомељ да биде негов приватен имот, под услов да изгради нов град кој ќе служи како регионален центар. Гомељ бил дел од Беличкиот округ во Могиљовската Губернија, чие седиште бил градот Белица, кој се наоѓал на 20 километри северозападно од Гомељ.
Румјанцев новиот регионален центар го нарекол Нова Белица, и го изградил на левиот брег на реката Сож, во периодот од 1777 до 1786. Новиот гомелски владетел, кнезот Ивај Паскјевич, го пренел регионалниот центар во Гомељ и ја преименувал областа во Гомељска, прогласувајќи го за неважен градот Нова Белица. Белица се споила со Гомељ во 1854 година како една населба (денешен Новобелички Регион). Врз основа на новиот грб на Белица од 1781 година бил направен грбот на Гомељ во 1856 година.
Периодот во кој Гомељ бил дел од Руската Империја бил обележан со брз раст на населението и развој на урбаната инфраструктура и економскиот потенцијал. Румјанцев изградил камен замок во кој подоцна живееле следните владетели. Првото ланкастерско училиште во Русија било отворено во Гомељ на 8 ноември 1819 година. Тоа било изградено на главната градска улица според проект од архитектот Џон Кларк. Тоа бил цел комплекс на згради (главна зграда со четири крила, бања, штала и амбар) со околното земјиште, фарми и работилници. Тоа било првото училиште од ваков вид во Руската Империја.
Во градот се одржувале два годишни саеми, јануарски (Василичарски) и септемвриски (Воздвиженски), а од 1840-тите им се придружил и летниот (Троицки). По смртта на Румјанцев во декември 1796 година, владетел на Гомељ станал неговиот син Николај Румјанцев. Под негова власт во Гомељ отворило првата гимназија (1797), изложбена сала, фабрики за стакло, керамика, ткаенини и алкохолни пијалаци, како и дрвен мост над реката Сож. Изградбата на Петропавловската катедрала била завршена во 1819 година. Во овој период се изградени синагога, аптека и дом за стари лица.
По смртта на Николај Румјанцев замокот припаднал на неговиот брат Сергеј Румјанцев. Во времето на неговото владеење биле изградени Троицката црква и теолошкиот факултет. Поради финансиски проблеми, Румјанцев го заложил градот на државата, и бидејќи не можел да го отплати долгот тој го продал замокот на кнезот Иван Паскевич-Јеревански кому царот Николај I му го подарил и остатокот од градот во 1838 година.
Во времето на Иван Паскевич била отворена фабрика за шеќер (1839), за свеќи (1840), коноп, како и парохиско црковно училиште (во Нова Белица, 1835) и народен универзитет (1841). Во средината на 19 век, на три годишни саеми се продавале производи во вредност од еден милион рубљи што било околу 39% од вкупната трговија во Могиљовската Губернија. Добрата географска положба придонела за развој на транспортниот систем и понатамошен развој на трговијата. Низ Гомељ минувал автопатот Санкт Петербург-Одеса и првата телеграфска линија во Русија на линија Санкт Петербург-Севастопол. Железничката линија Лиепаја-Ромни била поставена во градот во 1873 година. Во 1854 година во градот живееле 10,1 илјади луѓе и имало 1 219 објекти. Градот многу настрадал од пожарот што избувнал во 1856 година кога биле запалени 540 куќи.
Паскевич направил парк околу замокот и создал единствен природен објект. Денес тоа е обележје на градот како комплекс на палати и паркови. По неговата смрт во 1856 година, градот припаднал на неговиот син Сергеј Паскевич. Тогаш биле основани фабрики за железо, две фабрики за тули, како и фабриката за кибрит „Везувиј“, почнало осветлување на улиците (1873) и ѕидање нови мостови. Неговата ќерка Ирина Паскевич ги основала женското друштво и машката гимназија, како и очната болница. Кнегињата започна изградба на водовод и други објекти поврзани со образованието и здравата исхрана.
Гомељ во 1913 година бил голем индустриски центар со повеќе од сто илјади жители. Најголеми претпријатија биле железничката работилница Лиепаја- Ромни и фабриката за кибрит „Везувиј“. За време на Првата светска војна во Гомељ биле изградени осум болници и логистички центар на варшавскиот воен округ, транзитен центар и воена работилница. Вработените биле донесени од компаниите во другите градови.
Советски период
За време на Руската граѓанска војна, Гомељ беше окупиран од страна на армијата на Германското Царство (1 март 1918), а потоа од страна на украинската војска предводена од Симон Петљурија. Во јануари 1919 година во Гомељ влегла Црвената армија. Најголемиот удар на болшевиците во Гомељ било Стрекопитовото востание. Бунтовниците ги зазеле важните стратешки објекти во градот и егзекутирале членови на советското раководство на градот - Ландер, Бауман, Оербах, Билецки, Фрида, Ратнер, Фајшмит, Фишбејн и други. Востанието било задушено кога во градот влегле зголемени сили на Црвената армија.
Гомељ во 1919 година станал центар на новата административна Гомељска Губернија како дел од Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република. По завршување на воените операции, започнало возобнувањето на економијата и инфраструктурата. Во периодот 1920-1925 се отворени фабриките „Полеспечат“, „Труд“, фабриката за леб и електраната.
Гомељ во 1926 година заедно со Гомељската Губернија се припојува во белорускиот ССР. Оваа одлука предизвикала незадоволство помеѓу населението на територијата која била предадена. Гомељскиот губерниски комитет на Комунистичката партија соопштил дека „обединувањето со Белорусија ќе предизвика незадоволство меѓу работничката класа и меѓу голем дел од селаните и ќе се одрази во политичкото расположение на работниците во округот“. Првиот секретар на градската комисија составил записник „Во врска со прашањето на анексија на Гомељската Губернија во БССР, каде стоело: „Недостасува национално чувство на белорускиот народ од Гомељ во услови на силна позитивна енергија за обединувањето со БССР“. Незаинтересираноста за ова прашање во Москва придонело Гомељ да се оддели од Русија.
За време на Втората светска војна градот бил окупиран од страна на германската армија на почетокот на јули 1941 година. Тогаш биле создадени тајни партизански чети. Градот бил ослободен на 26 ноември 1943 година од страна на белоруската војска под команда на Константин Рокосовски, како дел од Гомељско-Рецичката операција. За време на војната повеќе од 80% од градот бил уништен и речиси сите индустриски објекти биле затворени. По војната, во градот започнала голема реконструкција. Речиси сите предвоени претприја продолжиле со својата работа до 1950 година.
Чернобилската несреќа предизвикала голема штета врз градот во 1986 година. Гомељ се наоѓал во подрачјето зафатено со радиоактивно зрачење. Еколошката состојба дополнително се влошила поради длабоката економска криза која започнала кон крајот на 1980-тите. Ова предизвикало голем пад во квалитетот на животот и придонело за процесот на депопулација кој продолжил во 1990-тите. Гомељ станал дел од Белорусија по распадот на СССР во 1991 година.
По осамостојувањето на Белорусија
Во првата половина на деведесеттите години на 20 век, Гомељ, како и целата територија на Белорусија, бил погоден од тешката економска криза, белата чума и ненадеен пад на производството. Постепеното заживување започнало во 1996 година. Тогаш била предложени нови капитални проекти, како приградска автобуска станица, сали за хокеј, централен стадион и други. Извршена била реставрација на градските знаменитости, а се отвориле нови тролејбуски линии и биле поставени споменици на Николај Румјанцев, Кирил Туровски, и Јанко Купала. Растот на наталитетот во градот започнал со изградба на нови станбени микрореони.
Демографија
Заклучно со 1 јануари 2016 во градот живееле 521.452 жители, од кои работоспособно население било 241.072. Во споредба со претходниот попис од 1999 година, населението се зголемило за речиси 5.000 како доказ за постепеното демографско заздравување и прв пораст на населението од 1993 година. Бројот на вработени бил 191.019, од кои 69.441 биле вработени во индустријата. По националност, градското население се состоело од:. Белоруси – 76,7%, Руси – 16,9%, и Украинци – 5,1%. Од вкупната популација, 55% се жени и 45% мажи. Поголемиот дел од населението во градот е со православна вероисповед. Во градот има 19 активни православни цркви. Гомељ е центар на Гомељско-Жлобинската епархија на Руската православна црква. Постојат Светиниколски и Јоанокормјански женски манастир.
По припојувањето на Гомељ во Руската Империја и забраната за доселување на Евреи во Русија, Гомељ станал град со една од најголемите еврејски заедници во Русија. Според пописот од 1897 во Гомељ живееле 20.385 Евреи (околу 55% ​​од населението). Погром на Евреите се случил во 1903 година. Евреите сочинувале околу 44% од населението на Гомељ во 1926 година со 37.475 жители. Во 1979 година живееле во 26.416 Евреи во градот. Масовно иселување на Евреите од Гомељ се случило за време на перестројката кога повеќето од нив го напуштиле Советскиот Сојуз и се преселиле во Израел, така што нивниот број бил 6,5 пати намален, а во 1999 година бројот на Евреите во Гомељ паднал на само 4.000.
Познати жители
'''Број на жители во Гомељ (1775—2010) [во илјади]'''
Меѓу познатите луѓе родени во Гомељ може да се набројат Андреј Громико (министер за надворешни работи на СССР), Павел Сухој (советски авиоконструктор) на кои им се подигнати споменици во Гомељ, како и Иван Черњаховски (советски генерал). Една од главните улици во градот е именувана по браќата Петар и Александар Лизјуков, воени херои во Советскиот Сојуз, кои биле родени во Гомељ.
Во Гомељ е роден познатиот советски математичар Лав Генрихович Шнирељман и географот Анатолиј Исаченко. Во Гомељ во 1888 година е роден познатиот геолог, геохемичар и академик Александар Сергеевич Уклонски. Исто така, во Гомељ работел психологот Лав Виготски во 1920-тите години.
Од современите познати личности кои се родени во Гомељ, значаен е раперот Серјожа, чија музика е популарна на територијата на поранешниот Советски Сојуз. Модерниот белоруски писател Оксана Безлепкина е родена во Гомељ во 1981 година. Во Гомељ е роден и Сергеј Сидорски, премиер на Белорусија во периодот 2003–2010. Родителите на тенисерката Марија Шарапова живееле во Гомељ пред катастрофата во Чернобил.
Административна поделба
Сегашната форма на градот датира од втората половина на 18 век. Главната архитектонска целина што го формира центарот на градот е областа околу плоштадот Ленин (поранешениот пазар). Од таму во три краци се протегаат Советската улица (поранешна Румјанцевска, главна улица во градот), ленински проспект (поранешна Замковска) и Пролетерската улица (поранешна Фелдмаршалска).
Градот е поделен на четири реони:
Во Гомељ се наоѓа и администрацијата на Гомељскиот реон во кој спаѓа самиот град.
Градска управа
Претставничко тело на градската власт е Гомељскиот градски совет. Него го сочинуваат 40 советници избрани на непосредни избори од страна на населението во 40 изборни единици. Нивниот мандат трае 4 години, а техничките овластувања траат до првата седница на новиот состав на Советот. Советот од својот состав бира претседател, негов заменик, претседател на постојната комисија, кои заедно го сочинуваат президиумот на Гомељскиот градски совет. Од мај 2010 година, претседателот на советот е Иван Бородинчик.
Претставник на централната власт на територијата на градот е Градскиот извршен комитет. Претседателот на Градскиот извршен комитет го поставува претседателот на Белорусија, а го потврдува Градскиот совет. Членовите на општинскиот комитет ги утврдува комисија на претседателството во согласност со извршниот комитет. Сегашниот претседател на комисијата, односно градоначалник на Гомељ, е Петар Кириченко, поставен во ноември 2012 година.
Извршната и управната власт на територијата на градската област, односно општината, е реонската администрација. Нивните претседатели и заменици именуваат претседател на Градскиот извршен комитет, а членовите ги именува претседателот на администрацијата.
Индустрија
Во 2007 година, во градот биле произведени стоки во вредност од 3,084 милијарди рубљи. Во почетокот на 2008 година, градот имал 126 индустриски претпријатија, од кои 49 (38,9%) биле во државна сопственост, и 77 (61,1%) биле во приватна сопственост, од кои 37 (29,4%) биле сопственост од акционерски друштва, 4 (3,2%) од странски претпријатија, и 10 (7,9%) од претпријатијата со мешана сопственост на странски акционери и 26 други.
Најголемите претпријатија се „Гомселмаш“, „Злин“ – фабрика за поправка на вагони, „Киров“ – фабрика за земјоделски машини и алат, „Емаљпосуда“ – фабрика за опрема за мерење, „Центролит“ – фабрика за бонбони, „Спартак“ – комбинат за месо, „Гомељ древ“ – фабрика за масти, „Гомељ стројматеријали“ – фабрика за градежни материјали, хемиски завод, фабрика за пластични маси, „Кристал“ – фабриката за алкохолни пијалаци, „Белоруснефт“ – фабрика за радио делови, „Гомељ стакло” – фабрика за стакло, фабрика за поправка на автомобили, итн.
Сообраќај
Јавниот транспорт во Гомељ се одвива преку тролејбуси, автобуси и минибуси. Тролејбуската мрежа била отворена на 20 мај 1962 година и се состои од 19 линии. Последната линија била отворена на 8 септември 2007 година, по воспоставување на патна мрежа на улицата „Мазурова“. Вкупната должина на мрежата е околу 74 километри, а должината на линијата е 475 км. На линиите сообраќаат тролејбусите од типот AKSM-201, AKSM-321, AKSM-213, AKSM-101, ЗИУ-682. Тролејбусите ги произведува фабриката „Белкоммунмаш“.
Во моментов во градот има 51 автобуска линија. Постојат и експресни минибус линии, кои ги има 28. Градскиот и меѓуградскиот автобуски превоз се врши преку градското сообраќајно претпријатие. Гомељ е поврзан со сите градови од гомелскиот регион и со сите регионални центри во Белорусија (освен Брест), а исто така и со градовите надвор од Белорусија - Чернигов, Киев, Москва, Курск, Бремен, Франкфурт, Орел, Тираспол, Харков, Новозипков, Николаев.
Меѓународниот аеродром „Гомељ “ во советско време секојдневно опслужувал стотици патници со летови до целиот Советски Сојуз. Денес, редовен секојдневен сообраќај има кон Минск и Калининград. Неуспешен бил обидот за отворање линија Гомељ -Москва-Гомељ во 2005 и 2007 година, бидејќи и во двата случаи по неколку месеци линијата била прекината поради слаб интерес. Исто така во 2007 година летонското претпријатие „Ер Балтик“ отворила линија Рига-Гомељ -Рига. Иако бројот на патници бил задоволителен линијата била укината во почетокот на 2008 година. Компанијата „Белавија“ држи чартер и карго линии.
Угостителство
Во услужниот сектор доминираат услуги чие плаќање е задолжително: комунални услуги – 24,4%, транспорт на патници – 14,1%, домување – 5,6%. Во Гомељ има 13 хотели, од кои најголеми се „Турист“, „Сож“, „Гомељ “ и „Ујут“. Во Гомељ има околу 40 ресторани, кафулиња и барови.
Надворешна трговија
Обртот во надворешно-трговската размена во периодот јануари-февруари 2008 година изнесувал 512.400.000 долари, од кои извозот изнесувал 367.700.000 долари, а увозот 144,7 милиони долари. Од вкупниот извоз во земјите од Заедницата на Независни Држави (ЗНД) е извезено 38,5%, од кои 24,7% во Русија, а во земјите надвор од ЗНД-61,5%. Увозот од земјите во ЗНД изнесува 63,9% од вкупниот увоз, од кои 51,8% од Русија, а од земјите надвор од ЗНД-36,1%. Генерално, главните надворешно трговски партнери се Русија (32.3%), Холандија (21,8%), Германија (17,6%), Украина (11,8%), Литванија (3,4%), Полска (2, 2%), Италија (0,9%).
Образование и наука
Во Гомељ има седум високообразовни институции. Градот има 35 илјади студенти, од кои три илјади дипломираат секоја година. Главната образовна институција во градот е Гомељскиот државен универзитет „Франциско Скарина“. Основан е во 1969 година од тогашниот педагошки институт „В.П. Чкалов“. Универзитетот е составен од 26 факултети и има 56 специјализирани студии. Единствениот сообраќаен факултет во Белорусија се наоѓа во Гомељ и се вика „Белоруски државен универзитет за транспорт“.
Од филијалата на Московскиот институт за соработка, во 1980 година е основан кооперативниот гомелски институт (денешен Белоруски трговско–економски универзитет за потрошувачка). Од филијалата на белорускиот политехнички институт во 1981 година е основан градскиот Политехнички институт (денешен Гомељски државен технички универзитет - „П.О. Сухи“).
Катастрофата во Чернобил го забрзала отворањето на гомелскиот Медицински институт (денешен Државен медицински универзитет). По стекнување на независноста на Белорусија, во Гомељ бил отворен огранок на Меѓународниот институт за труд и социјални односи во 1993 како и огранок на градскиот инженерски институт на Република Белорусија во 2003 година.
Во Гомељ исто така има и 77 основни училишта, еден градски културен клуб, еден областен културен клуб, 18 стручно-технички училишта, шест колеџи, седум технички факултети, белоруско-словенска гимназија, Ирининска гимназија. Во градот постојат институти за шумарство, радиобиологија, радиологија, итн.