cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ајнштајниум
Природна појава
Поради краткиот полуживот на сите изотопи на ајнштаниум, секој исконски ајнштаниум - тоа е, ајнштаниум кој би можел да е присутен на Земјата за време на нејзиното формирање - одамна се распадна. Синтезата на ајнштаниум од природно-случуваат актиноиди ураниум и ториум во Земјината кора бара повеќекратно заробување на неутроните, што е крајно неверојатен настан. Затоа, сите копнени ајнштајниум се произведуваат во научни лаборатории, високоенергетски јадрени реактори или во тестови за јадрено оружје и е присутен само во рок од неколку години од времето на синтезата. Трансуранските елементи од америциум до фермиум, вклучувајќи и еинстеиниум, природно се појавија во природниот јадрен реактор во Окло, но повеќе не го сторат тоа. Ајнштајнум бил забележан во ѕвездата на Прзибилски во 2008 година.
Синтеза и екстракција
Ајнштајнумот се произведува во мали количини со бомбардирање на полесни актиноиди со неутрони во посветени јадрени реактори со висок флукс. Најголемите светски извори на зрачење се изворот на реакторот со високи флуксни изотопи (HFIR) од 85 мегавати во Националната лабораторија Ок Риџ во Тенеси, САД, и СМ-2 јамскиот реактор во Институтот за истражување на атомски реактори (НИААР) во Димитровград, Русија, кои се посветени на производство на транскириум ( Z  > 96) елементи. Овие објекти имаат слични нивоа на моќ и флукс и се очекува да имаат споредливи производствени капацитети за транскириумски елементи, иако количините произведени на NIIAR не се широко пријавени. Во "типична процесна обработка" во Оук Риџ, десетици грамови кириум се озрачени за да произведат дециграфски количини на калифорниум, милиграмни количини на берклиум ( 249 Bk) и еинстеиниум и пикограми количини на фермиум.
Првиот микроскопски примерок од примерок од 253 Е, кој тежи околу 10 нанограми, бил подготвен во 1961 година во HFIR. Посебна магнетна рамнотежа е дизајнирана да ја процени неговата тежина. Поголеми серии беа произведени подоцна, почнувајќи од неколку килограми плутониум со приносите од еинстеиниум (најчесто 253 Ес) од 0,48 милиграми во 1967-1970, 3,2 милиграми во 1971-1973 година, проследено со стабилно производство од околу 3 милиграми годишно помеѓу 1974 и 1978 година. Овие количини сепак се однесуваат на интегралното количество во целта веднаш по зрачењето. Последователните постапки на поделба го намалија износот на изотопично чист ајнштајум приближно десет пати.
Лабораториска синтеза
Ајнштајнум-247 (полуживо 4,55 минути) беше произведена со израчење на америциум-241 со јаглерод или ураниум-238 со азотен јон. Втората реакција прво беше реализирана во 1967 година во Дубна, Русија, а вклучените научници добија награда Ленин Комсомол.
Изотопот 248 Е е произведен со озрачување 249 Cf со девтериум јони. Тоа главно се распаѓа со емисија на електрони до 248 Cf со полуживот од минути, но исто така ослободува α-честички од 6,87   MeV енергија, со соодносот на електрони со α-честички од околу 400.
Потешите изотопи 249 Es, 250 Es, 251 Es и 252 Es беа добиени со бомбардирање на 249 Bk со α-честички. Во овој процес се ослободуваат 1-4 неутрони, со што се овозможува формирање на четири различни изотопи во една реакција.
Ајнштајнум-253 беше произведен со озрачување на 0,1-0,2 милиграма 252 Cf цел со топлински неутронски флукс од (2-5) × 10 14 неутрони · cm −2 · s −1 за 500-900 часа:
Синтеза во јадрени експлозии
Анализата на остатоците на јадрениот тест на 10 мегабајти Ivy Mike беше дел од долгорочниот проект. Една од целите на која беше проучувањето на ефикасноста на производството на transuranium елементи во високоенергетски јадрени експлозии. Мотивот за овие експерименти беше дека синтезата на таквите елементи од ураниум бара повеќекратно заробување на неутроните. Веројатноста за такви настани се зголемува со неутронскиот флукс, а јадрените експлозии се најмоќните вештачки извори на неутрони, кои обезбедуваат густини на редот 10 23 неутрони / см 2 во микросекунда или околу 10 29 неутрони / (cm 2 · s ). За споредба, флуксот на реакторот HFIR е 5 неутрони / (cm 2 · s). Посебна лабораторија е поставена токму на Атол Енететак за прелиминарна анализа на остатоци, бидејќи некои изотопи можеа да се распаднат до времето кога примероците од остатоците стигнаа до копното САД. Лабораторијата добија примероци за анализа колку што е можно поскоро, од авиони опремени со хартиени филтри кој леташе над атолот по тестовите. Додека се надеваше дека ќе откријат нови хемиски елементи потешки од фермиум, ниту еден од нив не беше пронајден ни по серија мегатон експлозии спроведени помеѓу 1954 и 1956 година во атолот.
Резултатите од атмосферата беа надополнети со податоците за подземните тестови акумулирани во 1960-тите години на тестот за тестирање во Невада, бидејќи се надеваа дека моќните експлозии во затворен простор може да резултираат со подобрени приноси и потешки изотопи. Освен традиционалните ураниумски надоместоци, биле користени комбинации на ураниум со америциум и ториум, како и мешан полнеж со плутониум-нептуниум, но тие биле помалку успешни во однос на приносот и се припишувале на посилни загуби на тешки изотопи поради зголемени стапки на цепење во обвиненија за тешки елементи. Изолацијата на производот беше проблематична, бидејќи експлозиите ширеа остатоци преку топење и испарување на околните карпи на длабочина од 300-600 метри. Дупчењето до такви длабочини за извлекување на производите беше и бавно и неефикасно во однос на собраните количини.
Меѓу деветте подземни тестови кои биле извршени помеѓу 1962 и 1969 година, последниот бил најмоќниот и имал највисок принос на трансураниумските елементи. Милиграми од einsteinium кои вообичаено траеле една година на зрачење во реактор со висока моќност, биле произведени во микросекунда. Сепак, главниот практичен проблем на целиот предлог беше собирањето на радиоактивните остатоци дисперзирани од моќната експлозија. Авионите филтри се адсорбирани само околу 4 од вкупната количина, а собирањето тони корали на атолот Енеметка ја зголеми оваа фракција за само два реда на големина. Екстракција од околу 500 килограми подземни карпи 60 дена по експлозијата на Хатх се опорави само околу 1 од вкупниот полнеж. Количината на трансураниумски елементи во оваа серија од 500 кг беше само 30 пати повисока отколку во 0,4  kg рок се подигнал 7 дена по тестот, кој ја демонстрираше високолинеарната зависност на трансуранските елементи врз износот на извлечената радиоактивна карпа. Шахтите беа пробиени на местото пред тестот, со цел да се забрза собирањето примероци по експлозијата, така што експлозијата би протекувала радиоактивен материјал од епицентарот низ шахтите и до собирање на волумени во близина на површината. Овој метод се обиде во два теста и веднаш обезбедил стотици килограми материјал, но со актиноид концентрација 3 пати пониска отколку кај примероците добиени по дупчење. Бидејќи таков метод можеше да биде ефикасен во научните истражувања на краткотрајните изотопи, тој не можеше да ја подобри целокупната ефикасност на собирањето на произведените актиноиди.
Иако нови елементи (освен еинстеиниум и фермиум) може да се откријат во остатоците од јадрените тестови, а вкупните приноси на трансуранските елементи беа разочарувачки ниски, овие тестови даваа значително повисоки количини на ретки тешки изотопи од претходно достапни во лаборатории.
Одделување
Постапката на поделба на ајнштаниумот зависи од методот на синтеза. Во случај на бомбардирање со светло-јон во циклотронот, тешката јонска цевка е прицврстена за тенка фолија, а генерираниот ајнштаниум едноставно е измиен од фолија по зрачење. Сепак, произведените количини во таквите експерименти се релативно ниски. Приносите се многу повисоки за зрачење на реакторот, но таму, производот е мешавина од разни изотопи на актиноид, како и лантаноиди произведени во распаѓањето на јадреното цепење. Во овој случај, изолацијата на ајнштаниум е досадна постапка која вклучува неколку повторувачки чекори на размена на катјони, при покачена температура и притисок и хроматографија. Одделувањето од берклиум е важно, бидејќи најчестиот изотоп на еинтеиниум произведен во јадрени реактори, 253 Ес, се распаѓа со полуживот од само 20 дена до 249 Бк, што е брз во временската рамка на повеќето експерименти. Ваквото одвојување се потпира на фактот дека берклиевиот лесно се оксидира до цврстата +4 состојба и преципитира, додека други актиноиди, вклучувајќи го и еинтеиниумот, остануваат во нивната +3 состојба во растворите.
Одделувањето на тривалентни актиноиди од производи за фицијација на лантаноид може да се направи со колона со размена на катјони со употреба на 90% вода / 10% раствор на етанол заситен со хлороводородна киселина (HCl) како елуант. Обично е проследена со анионообменна хроматографија користејќи 6 моларни HCl како елуантна. Потоа се користи колонска колона за размена на катјони (колона за размена на Dowex-50) третирана со соли на амониум за да се одделат фракции кои содржат елементи 99, 100 и 101. Овие елементи може да се идентификуваат едноставно врз основа на нивната позиција / време на елуција, со користење на раствор на α-хидроксиизобутират (α-HIB), на пример, како елуанс.
Поделбата на 3 + актиноидите исто така може да се постигне со хроматографија со екстракција на растворувач, со користење на бис- (2-етилхексил) фосфорна киселина (скратено како HDEHP) како стационарна органска фаза и азотна киселина како мобилна водена фаза. Актиноидната елуциска секвенца е обратна од онаа на колоната на размена на катјони. Ејнштиниумот разделен со овој метод има предност да биде ослободен од органски комплексен агенс, во споредба со одделување со смола колона.
Подготовка на метал
Ајнштајнумот е многу реактивен и поради тоа се потребни силни агенси за редукција за да се добие чист метал од неговите соединенија. Ова може да се постигне со редукција на еинстеиниум (III) флуорид со метален литиум :
Сепак, поради неговата ниска точка на топење и висока стапка на оштетување на само-зрачење, ајнштаниумот има висок притисок на пареа, што е повисоко од оној на литиум флуорид. Ова ја прави оваа редукција реакција прилично неефикасна. Тоа беше пробано во почетокот на обидите за подготовка и брзо се напушти во корист на редукција на еинстеиниум (III) оксид со лантан метал:
Оксиди
Ајнштајнум (III) оксид (Es 2 O 3 ) се добива со горење на еинстеиниум (III) нитрат. Таа формира безбојни кубни кристали, кои први се одликуваат од примероци од микрограми со големина околу 30 нанометри. Две други фази, моноклинни и шестаголни, се познати по овој оксид. Формирањето на одредена фаза Es 2 O 3 зависи од техниката на подготовка и историјата на примерокот, и не постои јасен фазен дијаграм. Интерконверзиите меѓу трите фази може да се појават спонтано, како резултат на самооблучение или самозагревање. Шестаголната фаза е изотипична со лантан (III) оксид каде што Es 3+ јон е опкружен со 6-координирана група на O 2- јони.
Халиди
Ајнштаниум (III) флуорид (EsF 3 ) може да се преципитира од растворите на еинстеиниум (III) хлорид по реакција со флуоридните јони. Алтернативна процедура за подготовка е експлоатација на еинстеиниум (III) оксид во хлорен трифлуорид (ClF 3 ) или F 2 гас под притисок од 1-2 атмосфери и температура помеѓу 300 и 400  °C. Кристалната структура на EsF 3 е шестаголна, како кај калифорниумот (III) флуорид (CfF 3 ), каде што Es 3 + јоните се 8-пати координирани од флуорните јони во бикопчани триаголни призми.
Ајнштаниум (III) хлорид (EsCl 3 ) може да се подготви со annealing einsteinium (III) оксид во атмосферата на сува пареа на хлороводород на околу 500  °C околу 20 минути. Кристализира по ладење на околу 425  °C во портокалова цврста форма со шестаголна структура од типот UCl <sub id="mwAfA">3 , каде атомите на ајнштаниумот се 9 пати координирани со атоми на хлор во геометриската триаголна призма. Einsteinium (III) бромид (EsBr 3) е бледо-жолта солидна со monoclinic структура на AlCl <sub id="mwAfQ">3 тип, каде што einsteinium атоми се octahedrally координирани од страна на бром (координација број 6).
Двавалентните соединенија на еинстеиниум се добиваат со редуцирање на тривалентните халиди со водород :
Einsteinium (II) хлорид (EsCl 2), einsteinium (II) бромид (EsBr 2), и einsteinium (II) јодид (ЕСИ 2) се произведени и се одликува со оптички апсорпција, без сè уште постојат структурни информации.
Познати оксихариди на еинстеиниум вклучуваат EsOCl, EsOBr и EsOI. Тие се синтетизираат со третирање на трихалид со пареа смеса од вода и соодветниот водороден халид: на пример, EsCl 3 + H 2 O / HCl за да се добие EsOCl.
Органоинтеиниеви соединенија
Сепак, луминисценцијата на Es 3+ јони беше забележана во раствори на неоргански соли на хлороводородна киселина, како и во органски раствор со ди (2-етилхексил) ортофосфорна киселина. Тоа покажува широк врв на околу 1064 нанометри (половина ширина околу 100  nm) што може да биде резонантно возбудена со зелено светло (околу 495   nm бранова должина). Луминисценцијата има животен век од неколку микросекунди и квантниот принос под 0.1%. Релативно високиот, споредено со лантаноидите, нерадијативните стапки на распаѓање кај Es 3 + се поврзуваат со посилната интеракција на f-електроните со внатрешните електрони Es 3+.
Апликации
Речиси нема корист за било кој изотоп на ајнштаниум надвор од основните научни истражувања со цел производство на повисоки трансуранински елементи и трансактиноиди.
Во 1955 година, менделевиумот се синтетизира со израчење на целна која се состои од околу 10 9</supозрачување атоми од 253 Ес во 60-инчниот циклотрон во Лабораторијата Беркли. Резултирачката 253 Es (α, n) 256 Md реакција даде 17 атоми на новиот елемент со атомски број од 101.
Реткиот изотоп einsteinium-254 е фаворизиран за производство на ултрависоки елементи поради неговата голема маса, релативно долг полуживот од 270 дена и достапност во значителни количини од неколку микрограми. Оттука, einsteinium-254 беше искористен како цел во обидот за синтеза на невенлиум (елемент 119) во 1985 година, бомбардирајќи ја со јони на калциум-48 на линеарен акцелератор superHILAC во Беркли, Калифорнија. Не се идентификувани атоми, поставувајќи го горната граница за пресекот на оваа реакција на 300 нанобарни.
Ајнштајнум-254 беше користен како маркер за баждарење во спектрометарот за хемиска анализа (" алфа-расфрлачки површински анализатор ") на месечевата сонда " Surveyor 5". Големата маса на овој изотоп го намали спектралното преклопување помеѓу сигналите од маркерот и проучуваните полесни елементи на површината на Месечината.
Безбедност
Повеќето од достапните податоци за токсичноста на еинтеиниум потекнуваат од истражување на животни. По ингестија од стаорци, само околу 0,01% еинстеиниум завршува во крвотокот. Од таму, околу 65% одат во коските, каде што останува околу 50 години, 25% во белите дробови (биолошки полуживот околу 20 години, иако ова е ирелевантно поради кратките полуживоти на еинтеиниум изотопи), 0.035 % на тестисите или 0,01% на јајниците - каде што еинстеиниумот останува на неодредено време. Околу 10% од внесената количина се излачува. Дистрибуцијата на ајнштаниум врз површините на коските е еднаква и е слична на онаа на плутониум.
Мојата ноќ со Мод
„Мојата ноќ со Мод“ (француски: Ma nuit chez Maud) — француски филм од 1969 година, во режија на Ерик Ромер, кој е и автор на сценариото. Главните улоги ги играат: Жан-Луј Трентињан (Jean-Louis Trintignant), Франсоаз Фабиен (Françoise Fabian), Антоан Витез (Antoine Vitez), Мари-Кристин Баро (Marie-Christine Barrault). Овој е четвртиот филм од циклусот „Морални приказни“ на Ромер. Филмот бил номиниран за „Оскар“ за најдобар странски филм, а се одликува со економичен, речиси скржав и аскетски стил на раскажување во која доминираат дијалозите.
Содржина
Жан-Луј (го игра Трентињан) е вработен во фабриката на „Мишлен“ во Клермон, каде живее во станот на неговиот пријател. Тој е католик кој редовно оди в црква, а во една прилика здогледува девојка во која веднаш се вљубува. Набргу, тој дознава дека девојката се вика Франсоаз (ја игра Баро). На Бадник, неговиот пријател Видал (го игра Витез) го кани кај разведената жена Мод (ја игра Фабиен). На нејзина покана, Жан-Луј останува да преспие кај неа, но упорно ги одбива нејзините понуди да водат љубов, зашто верува во верноста кон саканата девојка. Сепак, утрото, тој му се предава на искушението. Истиот ден, случајно ја среќава Франсоаз на улица, се запознава со неа, а потоа преспива во нејзиниот стан при што ѝ кажува дека ја сака. Така почнува нивната љубовна врска, а Мод, пак, набргу се сели во Тулуза. Неколку години подоцна, Жан-Луј, Франсоаз (сега веќе негова сопруга) и нивното дете одат на плажа при што случајно ја среќаваат Мод. Во таа кратка средба, Жан-Луј сфаќа дека Франсоаз била љубовницата поради која Мод се развела од нејзиниот сопруг.
ОУ „Лирија“ - Вруток
Основно училиште „Лирија“ (порано: Основно училиште „Злате Дамјановски“; службено: Основно општинско училиште „Лирија“ - Вруток; скратено: ООУ „Лирија“) — централно основно училиште во гостиварското село Вруток.
Историја
Училиштето е основано во 1945 година од страна на НОО Гостивар, под името „Вардар“ како неполно осумгодишно училиште, а од 1951 година, станува полно основно училиште. Во 1967 година, училиштето го сменило своето име во Злате Дамјановски.
Настава
Во училиштето наставата се изведува на албански и македонски наставен јазик.
Подрачни училишта
Во составот на училиштето влегуваат следниве подрачни училишта:
Во минатото во состав на ова училиштето работеле и училиштето во селото Дуф, но по промените во територијалната организација, истото во 2005 година била пренесено како подрачно училиште на ОУ „Денче Дејаноски“ - Маврови Анови.
Гаргантуа и Пантагруел
„Животот на Гаргантуа и Пантагруел“ (La vie de Gargantua et de Pantagruel) — серијал од пет романи на францускиот писател Франсоа Рабле, во кои се раскажува за авантурите на двајца џинови - Гаргантуа и неговиот син Пантагруел. Романите се напишани на смешен, екстравагантен, накитен, и сатиричен начин, а поглавјата се полни со саркастичен хумор, насилство и вулгарности. Воопшто стилот на Рабле е полн со игри на зборови и потсмев.
Постанокот на делото
Во текот на животот, Рабле успеал да издаде четири книги од својот роман за Гаргантуа и Пантагруел, при што често се мачел да ги објави своите дела, трпел закани од власта, а често бил принуден да го менува и ублажува напишаното. Четвртата книга од „Гаргантуа и Пантагруел“, објавена во 1552 година, претрпела цензура од Сорбона и била забранета од Врховниот суд. Неколку месеци по неговата смрт била објавена петтата книга од „Гаргантуа и Пантагруел“, чија автентичност не е сигурна. Во прологот на „Гаргантуа“, Франсоа Рабле им кажува на читателите дека романот го пишувал додека јадел и пиел, односно за него не трошел посебно време. Исто така, тој ги советува читателите дека, наспроти привидната несериозност, во романот ќе најдат скриена наука, која ќе им открие возвишени тајни и тајни стравотии поврзани со верата, политичката состојба и стопанскиот живот. Иако романот се вика „Гаргантуа и Пантагруел“, всушност најпрвин била напишана книгата посветена на Пантагруел (1532), а две години подоцна го напишал и делот во кој се опишува животот на Гаргантуа. Дури во подоцнежните изданија, приказната за синот Пантагруел била поставена по приказната за таткото Гаргантуа. Идејата за овој роман Рабле ја добил од едно мало анонимно дело за џинот Гаргантуа, а истовремено неговите популарни алманаси полни со шеги и необични случки му донеле голем успех, покажувајќи му го начинот на пишување.
Гаргантуа
Делот за „Гаргантуа“ (La vie tres horrifique du grand Gargantua pere de Pantagruel) се состои од песна насловена „На читателите“, пролог напишан од авторот и 57 глави.
Џинот Гаргантуа бил син на Грангузиј и на Гаргамела, ќерка на кралот на Пеперутките. Гаргантуа поминал 11 месеци во стомакот на мајка му, а се родил за време на една голема гозба и пијанка, кога Гаргамела се прејала месо и добила болки во стомакот. Тогаш, Гаргантуа излегол од нејзиното лево уво и наместо да заплаче, како сите бебиња, тој посакал да пие. Поради неговата големина, него го доеле со млеко од 17.913 крави, а за го облечат биле потребни стотици аршини платно. Гаргантуа бил облечен во бело (како симбол на радоста) и во сино (како симбол на небото). Кога наполнил пет години, Грангузиј изнајмил учител кој го воспитувал Гаргантуа повеќе од 40 години.
По смртта на неговиот учител, Гаргантуа добил нови педагози и бил испратен во Париз на школување. Таму, Гаргантуа најпрвин се качил на кулата на Богородичната црква и почнал да мокри врз народот при што погинале 260.418 луѓе, а потоа ги украл камбаните за да ја украси својата огромна кобила, голема колку шест слона. Сепак, тој ги вратил камбаните, а потоа времето го трошел на јадење, пиење, играње и безделничење. Меѓутоа, неговиот учител Понократ започнал да го воспитува на најдобар начин и Гаргантуа ги научил сите науки, уметности, занаети и воени вештини.
За тоа време започнала војна меѓу кралот на Лерне, Пикрокол и кралот Грангузиј, предизвикана од сосема банална причина: пекарите од Лерне оделе на пазар да ги продадат своите погачи, а некои жители на кралството на Грангузиј им ги зеле погачите кои ги платите по пазарната цена. Тогаш, војската на кралот Пикрокол упаднала во земјата на Незајаз и направила пустош. Кралот Грангузиј се обидел спорот со својот долгогодишен пријател да го реши по мирен пат, но наговорен од своите воени старешини, Пикрокол не сакал примирје. Затоа, Грангузиј го повикал Гаргантуа да дојде да ја брани татковината. Со својата мала дружина, Гаргантуа успеал да го победи бројниот непријател, а во борбите особено се истакнал калуѓерот Јован, кој успеал да зароби еден висок непријателски старешина. И во таа прилика, кралот Грангузиј се покажал многу великодушен, зашто го ослободил заробеникот и му подарил големо богатство. Потоа, Гаргантуа го нападнал кралот Пикрокол и ја уништил неговата војска, но кралот успеал да побегне. По победата, Гаргантуа ги ослободил непријателските војници и уште им дал паричен надомест за изгубеното времеа, а исто така богато ги наградил и своите војници. Поради големите воени заслуги, на калуѓерот Јован му изградил огромен манастир, а него го поставил за независен опат. Притоа, манастирот сосема отстапувал од верските начела: во него живееле мажи и жени заедно, калуѓерите биле многу убави и целото време го посветувале на читање, свирење, воени вештини и занаети, а сите биле потполно слободни и се однесувале според принципот „Прави што ќе посакаш“. Во темелите на манастирот била напишана гатанка во вид на пророштво, во кое се претскажувало дека на земјата ќе дојде човек кој ќе ги раскара луѓето, потоа ќе настапат потоп и голем пожар, по што преживеаните ќе продолжат да живеат во среќа.
Осврт кон делото
По објавувањето, во време на религиска опресија и религиски војни, книгите што го сочинуваат романот биле стигматизирани како вулгарни, а современиците одбивале да ги споменат. Според Рабле, филозофијата на џинот Пантагруел, „пантагруелизам“, во основа е некаква „веселост на умот потопена во среќни случајности“ (француски: une certaine gaîté d'esprit confite dans le mépris des choses fortuites). Рабле го изучувал старогрчкиот јазик во текот на својот живот, а го применил во овие романи на тој начин што измислил стотици нови зборови, од кои многу се дел од современиот француски јазик.
„Гаргантуа и Пантагруел“ се смета за еден од најголемите романи во француската книжевност. Притоа, во романот се забележуваат неколку елементи: Најпрвин, во делото се слави радоста на животот и се повикува на негово уживање на сите начини што ни се дадени од природата. Во основата на романот стојат култот на природата и култот на животот, а кон крајот на делото Рабле дава слика на едно идеално општество, претставено преку манастирот на Телемската опатија чие основно начело е: „Прави што ќе посакаш“ (Fay ce que voudras). Имено, Рабле сметал дека на човекот формиран со добро образование и воспитување треба да му се даде слобода на дејствувањето. Оттука, тој дава остра сатирична осуда на сето она што го спречува слободниот развој на личноста, осуда на застареното средновековно образование, како и осуда на аскетизмот и на апсурдните закони. Оттука произлегуваат и педагошките идеи на Рабле, изложени во описот на младиот Гаргантуа, кој инсистирал на спој меѓу образованието (знаењето) и воспитанието (моралната поука) комбинирани со хигиена и со физичка активност. Овие ставови, особено спојот на духовното и физичкото вежбање, делуваат многу модерно. Притоа, во духот на хуманизмот, Рабле се залагал за потполно знаење, т.е. за совладување на сите науки и вештини, а ја истакнувал и користа од практичната настава. Во таа смисла, делот во кој е опишано воспитувањето на Гаргантуа претставува мала педагошка енциклопедија при што Рабле се јавува како далечен претходник на современата педагодија, особено со залагањето за техничко образование. Исто така, низ описот на војната меѓу кралевите Грангузие и Пикрокол, тој ги искажал своите хуманистички и пацифистички идеи за братска соработка меѓу народите.
Домагој Вида
Домагој Вида (, Осиек) — фудбалски репрезентативец на Хрватска кој игра во ФК Бешикташ. Може да игра на сите позиции во одбранa. Висок е 184 см.
Клупска кариера
Домагој поминал низ сите младински клубови на Осиек. Со 14 години почнал да тренира, и за три години стигнал до првиот тим на Осиек. Наредните четири сезони ги ппоминал во клубот на Осиек, и за тоа време бележи 88 настапи. Со одличните игри во дресот на Осиек привлекол внимание од многу клубови. Прво заминал во загрепскиот Динамо Загреб. Сепак во јули 2009 година за 2/5 милиони евра преминал во ФК Бајер Леверкузен. Во својата дебитантска сезона во дресот на ФК Бајер Леверкузен ги бележи првите настапи во европските натпревари. Дебитираше во 16 септември 2010 година, како измена во мечот против ФК Розенборг. Во Бундеслигата дебитирал на 5 март 2011 година во мечот против ФК Волфсбург.
Репрезентација
Ги поминал сите младински селекции на Фудбалска репрезентација на Хрватска. За селекцијата А дебитирал на 23 мај 2010 годинана пријателскиот меч против Фудбалска репрезентација на Велс. Влегол во игра во 75. минута.
Менаџмент
Менаџментот според човековата и деловната организациска дејност, може да се дефинира како чин на дејствување на луѓето со цел да остварат посакувани цели. Менаџментот вклучува планирање, организирање, екипирање, водење или насочување, како и контролирање и организирање (група на едно или повеќе лица) или обид за остварување цел. Вештината подразбира користење и манипулирање на човечки ресурси, финансиски ресурси, технолошки ресурси и природни ресурси. Менаџментот може, исто така, да се однесува на личност или луѓе кои го вршат чинот на управување.
Етимологија и дефиниции
Англискиот глагол „manage“ доаѓа од италијанскиот „maneggiare“ (се справува, раководи, контролира, ракува), кој пак доаѓа од латинскиот „manus“ (рака). Францускиот збор mesnagement (подоцна management) имаше влијание врз развојот и значењето на англискиот збор management во 17 и XVIII век.
Дефиниција 1: Организација и координација на активностите на едно претпријатие во согласност со одредени политики со цел остварување јасно дефинирани цели. Менаџментот често се смета како фактор на производство со помош на машини, материјали и пари. Според менаџмент гуруто Петар Дракер (1909 – 2005 г.), основната задача на менаџментот се состои од две работи: маркетинг и иновација. Појавата на практиката на модерниот менаџмент се должи на едно испитување од 16 век во врска со неефикасноста и падовите на одредени претпријатија, спроведено од англискиот државник Сер Томас Мор (1478-1535 г.).
Дефиниција 2: Директори и менаџери кои имаат моќ и обврска да донесуваат одлуки со цел да управуваат едно претпријатие. Како дисциплина, менаџментот се состои од испреплетени функции на формулирање корпоративна политика и организирање, планирање, контролирање и насочување на ресурсите на фирмата со цел да се остварат политичките цели. Големината на менаџментот може да варира од една личност во мала фирма до стотици или илјадници менаџери на мултинационални компании. Во големите фирми политиката ја формулира одборот на претседатели, а понатаму ја спроведува главниот извршител. Некои бизнис аналитичари и финансиери се согласуваат дека најбитно е еден менаџер да има квалитет и искуство во проценувањето на моменталната и идната вредност на организациите.
Теоретско подрачје
Мери Паркер Фолет (1868-1933 г.), која пишуваше на оваа тема во раниот дваесетти век, менаџментот го дефинира како „уметност на извршување на работите преку луѓето“. Менаџментот може да се разгледува и од функционална страна, како дејство на мерење на квантитетот по вообичаена постапка и како дејство на прилагодување на некој почетен план; или како дејство преземено со цел да се оствари некоја цел. Ова се применува дури и во ситуации каде што нема планирање. Од оваа перспектива, Французинот Анри Фејол смета дека менаџментот се состои од седум функции:
Иако некои луѓе оваа дефиниција ја сметаат за корисна, таа сепак не е доволна. Фразата “менаџмент е тоа што го работат менаџерите“ широко се употребува, и притоа претставува проблем за дефинирањето на менаџментот, променливата природа на дефинициите, и врската помеѓу практиката на менаџментот со постоењето на менаџерскиот кадар или класа.
Според некои мислења, менаџментот е еквивалент на „бизнис администрација“ и го исклучува менаџментот на места надвор од трговијата, како на пример добротворни акции и јавен сектор. Меѓутоа, реално, секоја организација мора да ја управува работата, луѓето, процесите, технологијата, итн., со цел да ја зголеми до максимум својата ефикасност. Сепак, многумина универзитетските катедри што предаваат менаџмент ги нарекуваат „школи за бизнис“. Некои институции (како што е Харвард школото за бизнис) го употребуваат тоа име, додека други (како што е Јејл школото за менаџмент) го користи поширокиот термин „менаџмент“.
Англиските говорници исто така го користат терминот „менаџмент“ како заеднички збор кој ги опфаќа менаџерите на една организација, како на пр. корпорацијата. Историски гледано, оваа употреба на терминот беше често спротивставувана со терминот „работа“ кој се однесува на оние кои се управувани.
Природата на менаџерската работа
Во една работа за остварување профит, менаџментот како главна функција има за цел да задоволи еден широк спектар на чинители. Ова обично вклучува остварување профит (за чинителите), создавање вредни производи со разумна цена (за потрошувачите), и обезбедување можности за награда (за вработените). Во непрофитабилното управување, треба да се земе предвид важноста да се биде верен на дарителите. Во повеќето модели на менаџмент, чинителите гласаат за одборот на директори, и потоа одборот ангажира менаџери од висок ранг. Некои организации експериментираат со други методи на избирање или преиспитување на менаџерите (како што се моделите со гласање на вработените); но ова се случува навистина ретко.
Во јавниот сектор на земји уредени како претставнички демократии, гласачите избираат политичари за јавна функција. Таквите политичари ангажираат многу менаџери и администратори, а во некои земји, како што се САД, назначените политичари ги губат своите работни места со избирањето на новиот претседател/гувернер/мајор.
Јавниот, приватниот, и волонтерскиот сектор имаат различни барања од менаџерите, но сите мора да ја задржат довербата на оние кои ги избираат (ако сакаат да ги зачуваат работните места), да ја задржат довербата на оние луѓе кои ги финансираат организациите, и да ја задржат довербата на оние кои работат во организацијата. Ако не успеат да ги убедат вработените во предноста на останувањето наместо напуштањето, тие би можеле да ја втурнат организацијата кон една надолна линија на најмување, обучување, отпуштање и барање соодветен кадар. Менаџментот исто така има задача за воведување промени и подобрување на функционирањето на организацијата.
Историски развој
Тешко е да и се влезе во трага на историјата на менаџментот. Некои го сметаат (по дефиниција) како доцна модерна (во смисла на доцен модернизам) концептуализација. Според ова, не може да имаме пред-модерна историја, туку само предвесници (како што се управниците). Други, пак ги пронаоѓаат првите почетоци на менаџментот кај сумериските трговци и кај градителите на пирамидите во стар Египет. Оние кои поседувале робови низ вековите се соочувале со проблеми како експлоатирање или мотивирање на робовите, понекогаш неентузијастичка и непослушна работна сила, но многу пред-индустриски претпријатија, со оглед на малиот обем, не се чувствувале приморани да се соочат систематски со проблемите на менаџментот. Меѓутоа, иновациите како што е ширењето на арапските броеви (од 5 до 15 век) и кодификацијата на двојното финансиско сметање (1494 г.) обезбеди алатки за вреднување, планирање и контрола на менаџментот.
Првични записи
И додека менаџментот е присутен со милениуми, само неколку автори создале основа што би можела да помогне за денешните теории за менаџмент:
19 век
Класичните економисти како што е Адам Смит (1723-1790) и Џон Стјуард Мил (1806 – 1873) обезбедија теоретска основа за прераспределба на ресурсите, производството, и проблемите со цените. Во исто време, иноваторите како Ели Витни (1765-1825), Џејмс Ват (1736-1819) и Метју Бултон (1728-1809) развија елементи за техничко производство како стандардизација, процедури за контрола на квалитетот, пресметување на цената, заменливост на деловите, и планирање на работата. Многу од овие аспекти на менаџмент постоеја и пред секторот основан од робови, во 1861 година, во економијата на САД. Таму беа забележани 4 милиони луѓе, според современата употреба на терминот, „менаџирани“ во профитабилно квазимасовно производство.
До доцниот 19 век, маргиналните економисти Алфред Маршал (1842-1924), Леон Валрас (1834- 1910) и други, претставија нов слој на сложеност во теоретските основи на менаџментот. Џозеф Вартон го понуди првиот трослоен курс за менаџмент во 1881 година.
20 век
Околу 1900 година менаџерите се обидуваа да ги пласираат своите теории на она што според нив беше целосно научна основа. Како примери се наведуваат „Науката на менаџментот” од Хенри Р. Таун (1890), „Правилата на научниот менаџмент” од Фредерик Винслоу Тејлор (1911), „Применето движечко учење” од Френк и Лилиан Гилбер (1917), и графиконите на Хенри Л. Гант (1910). Ј. Данкан ја напиша првата книга за менаџмент наменета за колеџ во 1911 година. Во 1912 година, Јоихи Уено го претстави Тејлоризмот пред Јапонија и стана првиот советник за менаџмент на „јапонскиот менаџмент стил“. Неговиот син Ихиро Уено прв воведе јапонска гаранција за квалитет.
Првите разбирливи теории за менаџмент се појавија околу 1920 година. Харвард школото за бизнис ја измисли дипломата Магистер за бизнис администрација (МБА) во 1921 година. Луѓето како Хенри Фејол (1841 – 1952) и Александар Чурч ги опишаа различните бранши на менаџмент и нивните меѓу-релации. Во раниот 20 век, луѓето како Ордвеј Тед (1891-1973), Волтер Скот и Ј. Муни ги применија основите на психологијата во менаџментот, додека други писатели, како Елтон Мајо (1880-1949), Мери Паркер Фолет (1868-1933), Честер Бернард (1886-1961), Макс Вебер (1864-1920), Резис Ликерт (1903-1981) и Крис Аргирис (1923- ) му пријдоа на феноменот наречен менаџмент од социолошка перспектива.
Во некои од неодамнешните случувања може да се вбројат теорија на ограничувањата, менаџмент според целите, реорганизирање, Сикс Сигма и различни информатичко-тегнолошки теории како што се методологиите за развој на софтвер, и група на менаџмент теории како што е моделот за развој на групата. Општото препознавање на менаџерите како класа која се зацврсти во текот на 20 век и која им даде одредена количина престиж на практичарите на уметност/ наука, па така се отвори патот кон распространување на еден популаризиран систем на менаџерски идеи. Во овој контекст, многу промени на менаџменот можеби се поблиски до популарната психологија отколку до теориите на менаџментот.
Кон крајот на 20 век, бизнис менаџментот се состоеше од шест посебни бранши:
21 век
Во 21 век, на истражувачите им беше тешко да го поделат менаџментот во функционални категории. Сè повеќе и повеќе процеси истовремено вклучуваа повеќе категории. Наместо тоа, тие се обидуваа да ги сфатат како различни процеси, задачи и објекти кои се предмет на менаџментот. Исто така, постојат и гранки на менаџментот кои се однесуваат на непрофитабилните организации и владата: како на пример јавна администрација, јавен менаџмент, и образовен менаџмент. Понатаму, менаџмент програмите кои се однесуваат на организации на граѓанското општество, и програми создадени за непрофитабилен менаџмент и социјално претприемништво. Треба да се забележи дека многу од претпоставките во врска со менаџментот наидоа на удар од страна на бизнис етиката, учењата за критичен менаџмент, и анти-корпоративниот активизам.
Како последица, работната демократијата стана и почеста, и позастапена, дистрибуирајќи ги на некои места сите функции на менаџментот помеѓу работниците, каде што секој зема дел од работата. Сепак, овие модели му претходат на моменталниот политички проблем, и нивната појава може да биде поприродна од појавата на хиерархија на наредби. Сите менаџменти до некој степен ги опфаќаат демократските правила во поглед на тоа дека работниците мора да му дадат мнозинска поддршка на менаџментот; инаку им преостанува да најдат друга работа или да штрајкуваат. И покрај придвижувањето кон работна демократија, организационите структури за наредување и контрола остануваат вообичаеност и де факто организациона структура. Навистина, вкоренетата природа на наредување и владеење може да се забележи кога неодамнешните отпуштања беа спроведени со менаџмент рангови кои помалку или повеќе беа под влијание на вработените и пониските слоеви на организации. Во некои случаи, менаџментот дури се награди себеси со бонуси кога пониските слоеви на вработени беа отпуштени.
Основните функции на менаџментот
Менаџментот делува преку различни функции, често класифицирани како планирање, организирање, водење/мотивирање, и контролирање.
Нивоа на менаџмент и хиерархија
Менаџментот на една голема организација може да се состои од три нивоа:
Пене
Пене (Peene) — река во Германија. Вестпене, Клајне Пене и Остпене се влеваат во Кумеровското Езеро и оттаму продолжуваат како Пене до Анклам и се влеваат во Шчеќинскиот Залив.
Долината на Пене е најголемо непрекинато мочуриште во Европа. Благодарение на нејзината дивина и недопрена природа, реката Пене и нејзината долина често е нарекувана како „Амазон на Северот“.
Западниот ракав на реката Одра, која го одвојува островот Узедом од германското копно, често е исто така нарекувана Пене, но всушност тој дел од Балтичкото Море е наречен Пенештром. Тој е еден од трите канали, кои го поврзуваат Шчеќинскиот Залив со Поморскиот Залив во Балтичкото Море (другите канали се Швина и Ѓивна).
Поголеми градови кои се наоѓаат на течението на реката се Волгаст, Тетеров, Демин и Анклам.
Црква „Св. Петка“ - Битола
Света Петка — црква во градот Битола.
Местоположба
Црквата се наоѓа на улица „Кочо Палигора“ во непосредна близина на населбата Карпош.
Градба
Црквата подигната во 1980-тите години во модернистички стил.
Хелме
Хелме е река во централна Германија, која е околу 65 километри долга и претставува лева (западна) притока на Унштрут во покраините Тирингија и Саксонија-Анхалт.
NGC 5267
NGC 5267 — спирална галаксија во соѕвездието Ловечки Кучиња, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Телото е откриено на 28 април 1827 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5267 е од видот SBb. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 13 m/лм2. NGC 5267 има привидни димензии од 1,4' х 0,5'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 40 м 40 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +38° 47' 40"". Положбениот агол на објектот е во износ од 56°.
Други поделби
Проучување на NGC 5267 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 48393. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 110; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3026. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 154.
Узерин
Узерин (Userin) — општина во округот Мекленбуршка Езерска Област, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија.
Немањиќи
Немањиќи (Немањић) — српска династија од средниот век. Династијата владеела со Србија повеќе од два века и со освојувањата во нивното време Србија го доживеала најголемото територијално проширување. Династијата е наречена по Стефан Немања I, кој бил нејзин основоположник. По машка линија бил поврзан со Вукановиќи, а по женска линија бил поврзан со Воиславлевиќи. Династијата имала единаесет директни владетели, а можеби по женска линија се продолжила и во склоп на династијата Лазаревиќи. Бидејќи династијата Лазаревиќи била роднински поврзана со династијата Бранковиќи, кои владееле до првата половина на 16 век, постои можност да по женска линија и Бранковиќите биле потомци на Немањиќи.
Србија за време на Немањиќи
Српската држава го доживеала својот врв во средниот век за време на династијата Немањиќи. Српското Кралство било прогласено во 1217 година, а Српската архиепископија за автокефална во 1219 година. Истата година Сава Немањиќ го објавил и Номоканон или Законоправило на Свети Сава.
Стефан Душан се прогласил за цар во 1346 година. Во текот на неговото владеење, Србија постигнала најголем просперитет во политичкиот и стопанскиот развој и најголемо територијално проширување. Царот Душан го донел Душановиот законик, отворил нови трговски патишта и го зацврстил стопанството на земјата. Заедно со Папа Инокентиј IV и со Венецијанската Република, тој се обидел да организира крстоносна војна против Турците, меѓутоа починал во декември 1355 година. Го наследил синот Урош Несилниот, за време на чие владеење државата била вовлечена во анархија. Во овој период започнал и подемот на Османлиското царство, кое се проширило од Мала Азија кон Европа.
Наследство на династијата
Сите српски владетели од династијата Немањиќи оставале позади себе наследство како цркви, манастири, за да ја покажат својата величина.
Меѓу бројните манастири кои тие ги изградиле се: Жича, Студеница, Милешева, Сопоќани, Хиландар, Грачаница, Свети Арханѓели, Бањска, Високи Дечани и други.
Стефан како заедничко владетелско име на династијата Немањиќи
Како основоположник на династијата во пишаните извори се смета Стефан Немања. Неговото лично име било Немања, а името Стефан настанало од грчкото име Стефанос (Στεφανοσ) т.е. „оној кој е крунисан“ и токму поради таа причина ова име му било додадено на личното име. Сите негови наследници кои владееле или биле одредени за наследници исто така го носеле името Стефан во смисол на „крунисан владетел“. Покрај владетелското име Стефан, сите имале и лично име. Затоа и сите наследници на Стефан Немања I, еднакво се нарекуваат Стефан Немањиќи.
Сите Немањиќи во пишаните документи, повелби по правило се потпишувале само со заедничкото владетелско име Стефан, а нивните лични имиња биле ретко ставани. Според пишувањето на Свети Сава во Студеничките записи, неговиот среден брат кој во 1196 година најверојатно го наследил својот татко се викал исто како него – Стефан Немања. Денес, кај сите историчари тој се јавува само под заедничкото име Стефан Немањиќ или како Стефан Првовенчани и никој не го нарекува по неговото лично име Немања II.
Владетелската лоза на Немањиќи
Династијата имала единаесет владетели, и најголем дел од нив Српската православна црква ги канонизирала и затоа целата династија се нарекува Светородна. Владетелите од семејството Немањиќ владееле со Србија од 1166 до 1371 година. Владетелите се:
Други владетели:
Надворешни врски
ќи (српски) * Родословното стебло на Немањиќи (англиски)
1130
1130 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1130 година од новата ера, 130. од вториот милениум, 30. од XII век и прва од 1130-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6638 и 6639 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5880 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4890 и 4891 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1883.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1130 година се протега во 3766 и 3767, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3826 и 3827 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1673. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 524 и 525 исламска година.
Кирил Михајловски
Кирил Михајловски – Груица (Виница, 1916 – Белград, 20 мај 1991) — македонски комунист, учесник во НОВ, генерал-мајор. Во 1953 година бил прогласен за народен херој. Носител е и на Партизанска споменица 1941.
Животопис
Кирил Михајловски е роден во 1916 година во Виница. Неговите родители биле просветни работници, односно учители. Поради преместување на неговите родители, семејството се преселило во Лесковац, каде Кирил учел гимназија. За време на неговото школување, тој дошол во допир со револуционерите од Лесковац: Коста Стаменковиќ, Војо Ѓорѓевиќ, Благоја Николиќ и Коста Томиќ, со кои тајно ги читале книгите од Маркс, Енгелс и Ленин. За време на Шпанската граѓанска војна, Михајловски учествувал во собирање на материјална помош и испраќање на доброволци.