cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фулуфелет (национален парк)
Клима
Меѓутоа, времето на Фулуфелет е многу променливо со текот на времето и просторот, и во однос на температурата и врнежите. Особено, областа доживеала екстремна бура ноќта помеѓу 30 и 31 август 1997 година. Кај езерата во Росјоарна, 276 милиметри дожд се собрани во 24 саати а врнежите се проценуваат на 300 до 400 милиметри појужно. Ова било најголемото количество дожд во 24-часовен период забележано во Шведска. Имало значителни штети во паркот, особено покрај потоците, чии брегови било насилно еродирани, откорнувајќи ја целата вегетација таму.
Хидрографија
Многу реки имаат извор на Фулуфелет масив, главниот оние кои се на Танган (1,5 м 3 ⋅s -1), на Гиран, на Бергант, на Фулубаган, на Стура Њупан и Стура Гољан (0.4 м 3 ⋅с - 1). Првите три ја хранат реката Герелвен, која тече по масивот Фулуфелет на запад, додека последните три ја хранат реката Фулан (исто така наречена Фулуалвен), која тече по масивот на исток. Состанокот на Герлвен и Фулан ја раѓа реката Вестердал, која самата ја формира големата река Далвен. Еден од потоците на паркот, Њупан, на север од платото го формира водопадот Њупескар, со висина од 93 метри од кои 70 метри се со слободен пад, што го прави највисокиот водопад во Шведска. Платото, а особено неговиот јужен дел со помалку остра топологија, вклучува неколку важни езера, како што е Стура Рошен (1.01 километри, Стура и Лила Харшен (0,77 и 0,65 милиметри), Стура Гетшен (0,66 километри), итн. Овие езера се најчесто плитки и изобилството на врнежи брзо ги полни. Оваа зона вклучува и многу мочуришта со вкупна површина од повеќе од 20 километри, што е релативно малку во споредба со околните планини.
Камен
Масивот Фулуфелет е главно песочник. Песочникот е формиран пред 900 милиони години, кога овој дел од балтичката тектонска плоча се наоѓал во близина на екваторот. Според тоа, климатските услови таму биле пустински, а ветрот дувал огромни количества песок од дините во океанот. Овие седименти биле набиени на дното на океанот и формирале карпи, особено песочник, во хоризонтални слоеви. Оваа структура е зачувана, бидејќи била малку погодена од каледонската орогенеза.
Оваа формација од песочник е многу различна од карпата што обично се наоѓа во Шведска (гранит и гнајс). Исто така, многу се разликува од останатите Сканди, кои се дел од каледонскиот ороген. Овој песочник се нарекува далекарски песочник, или песочник на Трисил на норвешката страна. Таа ја сочинува најголемата област со песочник во Шведска и достигнува дебелина од 1200 m. Песочникот е обично црвеникав, но може да биде и сив, жолт или кафеав.
Во Фулуфелет, песочникот е обложен со дијабаза. Овој дијабаза е особено важен во областа, бидејќи формира многу побогат подлога од песочник за вегетација. Дополнително, подобро се спротивставува на ерозијата од песочник и затоа формира истакнати структури во селата. На пример, врвот Братфелет, највисоката зона во паркот, се наоѓа во една од најголемите зони на дијабаза. Дијабазата е стара нешто помалку од 300 милиони години, што одговара на формирањето на раседот Осло. Ова сугерира дека овие дијабази се поврзани со тој настан на раседување.
Формирање на село
Истите сили што го создадоа остатокот од Скандите го создадоа и Фулуфелет. Навистина, од пред околу 60 милиони години, западниот брег на Скандинавија и североисточниот брег на Америка претрпеле важно тектонско издигнување. Причините за овој феномен не се јасни и се предложени многу хипотези. Една од овие хипотези е подигнувањето на Земјината кора од страна на жариштето на Исланд. Друга хипотеза е изостазата поврзана со глацијацијата. Се чини дека оваа надморска височина била поврзана со различни периоди на северот и југот на Скандите, со средината, помеѓу Трондхајм и Естерсунд, малку депресивна. Во секој случај, ова издигнување овозможи формирање на огромна рамна зона висока неколку илјади метри.
Оваа област потоа претрпе интензивна ерозија, давајќи му на селата форма што ја гледаме денес. Меѓутоа, за разлика од најјужните делови на Скандите, како оние околу Националниот парк Сарек, селата околу Фулуфелет не е особено обележана со глацијална ерозија. Навистина, дури и во екот на глацијацијата за време на кватернерниот период, кога планината била покриена со ледена покривка, движењето на мразот било слабо и не го еродирало значително масивот. Наместо тоа, најизразената ерозија се случи за време на терциерниот период, целосно под тропска клима.
Животна средина
Паркот се наоѓа во копнениот екорегион на светскиот фонд за природа, скандинавска и руска тајга, иако значителен дел се наоѓа над линијата на дрвото, и затоа станува повеќе како скандинавската шума Монтана Бреза и екорегион со пасишта.
Плато
Поради временските прилики и сиромаштијата на почвата, висорамнината е претежно врела и гола нечистотија со само неколку вообичаени грмушки од смрека и некои брези. Основните васкуларни растенија се врба, алпско мечкино грозје, алпски ајдучки треви, брусница, каурина и алпски Азалеа. Но, она што ја прави вегетацијата на висорамнината Фулуфелет особено уникатна во Шведска е нејзиното богатство со лишаи, особено со огромните покривки од лишаи од ирваси и од, кои не се погодени таму од пасиштата на домашните ирваси, за разлика од повеќето шведски планини. Исто така, во овие непристапни области може да се најде Стар Тјико, норвешка смрека 9,550 години старо, што го прави едно од најстарите дрвја во светот.
Во овие области живеат малку животни; птиците, претежно, како што се врбовината, ливадската јама, северно белогаска, и овие поретки: европската златна блатарка, евроазиската жолтоного блатарче, снежната снежната покривка и лапонскиот лонгспур. На птармиган врба е релативно честа појава, со оглед на рок птармиган се наоѓа само на највисоките врвови. За многу од овие видови, Фулуфелет е најјужниот дел од нивниот опсег во Шведска.
Долини и планински падини
Во долините и на планините, за разлика од нив, дијабазата и подоброто време дозволуваат побогата вегетација. Особено, овие области се покриени со шуми, при што растителните видови варираат во зависност од надморската височина: бреза, бор и норвешка смрека покриваат 4,100 хектари, 3,500 хектари и 5,000 хектари, соодветно. Грмушкиот раст, исто така, претставува голема разновидност во растителниот свет. За паметење, падините свртени кон југ се главно покриени со Шкотски борови и нивниот грмушки силно наликува на грозје, особено со обичните херс и цурус. Останатите зимзелени шуми најчесто вклучуваат курва, северна дабова папрат, кантарион и обична кравјо пченица. Почвата богата со дијабаза овозможува раст на растенија со поголема побарувачка, како што се алпски сино-сее-трн, дрвен жеравче и северна волчица. Овие зони имаат и голем број на видови мов; паркот има повеќе од една третина од сите видови мов во земјата.
Животинскиот свет на овие простори е исто така релативно богат. Зоната е особено важна за кафеавата мечка, која сака да ја хибернира зимата во дувла покрај планината. Во пролетта, кафеавите мечки се спуштаат во рамнините, и се враќаат на планината само кога бобинките го прават тоа. Овие терени се исто така омилени места за газење на евроазискиот рис. И двата вида, кафеавата мечка и евроазискиот рис, се заштитени во Шведска. Покрај црвената лисица, многу поретки се и другите грабливци, а тоа се лакомецот, сивиот волк и поларната лисица и немаат фиксна локација во паркот. Паркот засолнува важна популација на лос кои го минуваат летото на планината, но претпочитаат да ја поминат зимата во области со помалку снежни врнежи. Нема повеќе диви ирваси во паркот, кој е дел од оние неколку шведски планини кои не се вклучени во областа на пасиштата на домашните ирваси. Мускокс, кој ја напуштил областа пред речиси 4.000 години, биле повторно воведени во Норвешка и понекогаш талкаат во близина на паркот. Меѓу помалите животни може да се наведат црвената верверица, европската борова куна и планинскиот зајак. Како и другите шведски планини, норвешкиот леминг е присутен во Фулуфелет, но на различен начин, екстремно многубројни неколку години, а други речиси отсутни. Овој феномен сè уште не е целосно разбран.
Пошумените падини се домаќини на нивните сопствени видови птици, особено прстенестиот узел, обичниот гавран и златниот орел. Општо земено, шумите имаат евроазиски клукајдрвци со три прсти, клукајдрвци од папагали, црвени мекици, обични црвени стартови, брамблинг и сибирски јаи, која последна птица е симбол на паркот.
Список на државни водачи во 1467 година
Ова е список на државни водачи во 467 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Фулуфелет (национален парк)
Мочуриштаж
Во паркот постојат неколку барски комплекси, но тие се генерално сиромашни со вегетација, освен одредени зони кои дијабазата ги прави побогати со хранливи материи. Меѓутоа, покрај потоците од планината, можеше да се развие богат тепих од вегетација, особено со алтернативно-лисје златно-саксифраг и врба, Во Њупескар, условите се особено поволни за раст на дрвната киселица, која вообичаено не расте толку далеку на југ. Овие мочуришта се исто така најинтересните области за мов и лишаи; Фулуфелет е едно од најбогатите места во цела Шведска, со пронајдени 394 видови мов и над 500 видови лишаи. Присуството на овие лишаи делумно се должи на фактот што паркот не е дел од територијата на пасиштата на ирваси.
Главен брод
Главен брод или главен кораб — дел од црква, кој е одреден за учесниците на богослужбени обреди. Од бочните бродови, доколку се работи за повеќекорабна црква главниот брод е одделен со ред столбови односно аркади. Во католичките цркви во главниот брод има клупи, а во задниот дел е сместен црковниот хор со оргулите.
Фулуфелет (национален парк)
Мочуриштаж
Овие области на вода се населени со евроазиски дабар, кој исчезнал пред неколку години поради интензивниот лов, но кој сега ја вратил својата првобитна популација. Покрај ова, претежно богатството на птици ги издвојува мочуриштата на паркот. Тоа претставува степенот најјужниот во Шведска на подрачјето на многу видови птици, како што се морската патка, на долгоопашеста патка, а исто така се фокусира на значајни популации на црвеновратна фаларопа, зеленонога тринга и шумска тринга. Некогаш се среќава и евроазиско мала српоклуна шлука, која се смета за загрозен вид.
Список на државни водачи во 1467 година
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Фулуфелет (национален парк)
Мочуриштаж
Езерата главно се со арктички кал, кафеава пастрмка и бурбо. Водите на паркот се познати по нивното изобилство и се заштитени од 1962 година.
Праисторија
Четири погребни кари од железното време се меѓу најзабележителните траги од таа ера. Тие се единствените кои се откриени во Даларна. Може да се најдат на североисток од висорамнината, 2 километра југоисточно од Њупескар, и мерка од 2 до 4 метри во должина и нешто помалку од 1 метар метар во висина. Гробниците држеле врвови од стрели и копја. Друго значајно место е Алтаринген, овален ѕид 5 метри во пречник и 1 метар височина. Во средината на оваа урнатина е создаден олтар. Датирањето на оваа урнатина е тешко поради бројните реставрации на кои беше подложена.
Меѓутоа, за време на Викиншката ера, некои постојани населби биле изградени околу Мора, на пример, и може да се замисли дека првите постојани населби би биле основани во долините на Фулуфелет пред 1000 година.
Средниот век и модерниот период
Селата Сарна, Хеден и Идре веројатно биле основани во врска со ловот на диви ирваси; трговија со производи од ирваси постоела со цела Европа. Меѓутоа, оваа трговија опаднала во 14 век.
Во средниот век, областа често била мапирана, поради нејзината локација на границата Шведска-Норвешка, која постои од 1273 година. Во таа ера, масивот бил целосно Норвешки, но во 1644 година, Шведска успеала да ја освои Сарна за време на војната во Торстенсон. Меѓутоа, во 1645 година, Вториот договор од Бремсебро не успеал јасно да ја дефинира границата и дури во 1751 година, по преговорите, беше воспоставена сегашната граница. Ако се чинела дека расправијата околу границата траела вечно, дотолку повеќе што зоната била толку тривијална. Областа околу планината била населена дури подоцна. Ова започнало на Норвешката страна: имаше барем една фарма во Љордален во 1528 година. Дури во 18 век, Шведскиот дел станал населен, првично со кабини за трансхумација, на пример во Меркрет. Виртуелните села пораснале по почетокот на 19 век во Гердален, Стурбакен, Стурброн, Хагнасен, Меркрет, Тјернвален и Лиладален. Многу од патеките во паркот датираат од оваа ера на трансхуманс.
До 18 век областа се користела како заедничко ловиште и пасиште. Иако рудниците во Ророс барале огромни количества дрва и јаглен, проблемите со транспортот на Фулуфелет првично го поштедија од сеча. Дури во вториот дел од 19 век, индустријата за сеча го зазеде регионот, а потоа дрвото се транспортирало со рафтинг. Најпрво се користела реката Герелвен, откако одредени конфликти со Норвешка биле прекинати. Експлоатацијата на природните ресурси дури подоцна стигнала до најнепристапните зони, а одредени делови никогаш не биле експлоатирани.
Меѓу другите облици на експлоатација на зоната, може да се забележи експлоатација на форма на песочник во долината Тангадален.
Заштита
Првата заштита на зоната била класификацијата во 1937 година од 62,2 хектри околу Њупескар како резерват за круна (доманресерват), кој бил предок на природниот резерват во Шведска. Во 1946 година, 365 хектри шума долж Голјан била слично класифицирана. Потоа 350 хектри околу Ловасен биле исто така, и конечно резерватот во Њупескар бил проширен на 342,2 хектри во 1960 година. Во 1964 година, областа Њупескар стана природен парк и бил проширена на 525 хектра и повторно се прошири на 1,447 хектри во 1970 година. Паралелно, поголемиот дел од Фулуфелет доби статут за заштита, иако релативно слаб. Во 1973 година, целата област, вкупно 38,060 хектри влезе под статутот за природни резервати. Во 1990 година, пасењето на ирваси било забрането.
Во 1989 година, Фулуфелет се појави во планот на Служба за заштита на природата за создавање на нови национални паркови. Преговорите со локалните власти започнаа следната година, но проектот наиде на противење од месното население. Еден од аргументите во прилог на создавањето на паркот, надвор од едноставната заштита на природата, била дека тој ќе привлече повеќе туристи, особено странци; ова беше особено важно бидејќи додека Идре и Селен успеаја да развијат зимски туризам, Сарна не успеа. Противниците на проектот возвратија дека нема причина европските туристи да изберат да ја посетат оваа далечна планина над Алпите. Покрај тоа, националниот парк ќе бара одреден број ограничувања за месното население како забрана за користење на моторни санки, лов и риболов. Административниот совет на општина Алвдален го слушна негативното мислење на месното население и затоа се спротивстави на создавањето на паркот. Натурвардсверкет и округот Даларна на тој начин ја променија својата стратегија и ги анкетираа месното население за да дознаат како тие мислат дека планината треба да се користи. Дискусиите продолжија по објавувањето на оваа студија, а во 1999 година, месното население почна да изразува поволни мислења. Паркот повеќе не се гледал како збир на ограничувања, туку како можност за општината. Ова доведе до создавање на паркот во 2002 година. Официјалниот мотив за создавањето на паркот беше „да се зачува просторот на централните планини со карактеристична вегетација и големо природно богатство во релативно недопрена состојба“. Тоа беше првиот Шведски национален парк основан во планините од Падјеланта во 1962 година. Официјалната инаугурација беше одржана на 17 септември 2002 година, во присуство на Шведскиот крал Карл XVI Густаф. Паркот е исто така дел од мрежата Натура 2000 од 1995 година и е класифициран како Посебна заштитена зона за зачувување на птиците од 1996 година. Паркот стана еден од првите паркови на европската мрежа на ПАН паркови, создадена од Светскиот Фонд за Природа за усогласување на заштитата на природата и туризмот.
Во моментот на инаугурацијата на Шведскиот парк, Норвешкиот дел од масивот немаше формална заштита и не се појави во планот за создавање национални паркови од 1992 година. Но, оваа реација го отвори прашањето за формирање на национален парк на Норвешка страна, со цел да има поголема заштита на целиот масив. На 27 Април 2012 година, бил создаден Националниот парк Фулуфелет. Надвор од заштитата, една од главните причини за формирање на тој парк беше присуството на кафеави мечки, вид класифициран како загрозен во земјата.
Управување и администрација
Паркот е поделен на четири зони, кои имаат различни намени, со цел да се усогласи заштитата на паркот и пречекот на туристите. Ова е првиот Шведски парк кој го усвои овој строг вид на зонирање. Поголемиот дел од паркот (60%) е во зона 1, односно недопирливата зона: овој простор е срцето на паркот и има само мала количина на туристичка инфраструктура. Југоисточната зона на паркот (14%) е во зона 2, област со ниска активност. Во оваа зона е дозволен лов на елен, но инфраструктурата е секогаш ограничена. 25% од паркот е во зона 3, зона со висока активност. Оваа зона опфаќа најголем дел од туристичката инфраструктура, како што се патеките и кабините. Таму е дозволен риболов. Конечно, зоната 4 (околу 1% од површината на паркот) одговара на полупречник од околу 200 метри околу точките на силна концентрација на посетители, односно влезовите, водопадот Њупескар и долината Голјан, каде се уште се видливи трагите од голема поплава.
Туризам
Паркот е најјужниот од планинските паркови во Шведска и е најблизок од овие паркови до мнозинството од населението во земјата. Тој прими 53.000 посетители во 2003 година (од кои 80% пристигнаа во лето), што е зголемување за околу 40% во споредба со 2001 година, пред создавањето на националниот парк. Околу една третина од овие посетители се надвор од Шведска, главно од Германија. Главната мотивација на овие посети е водопадот во Њупескар, највисокиот водопад во Шведска со 93 метри, 70 метри од кои се слободен пад. Значајна точка на интерес за туристите се и штетите од големото невреме во 1997 година, сè уште видливи недалеку од водопадот. Главниот влез на паркот, со паркинг, се наоѓа во близина на овие две локации. Во близина на овој влез можете да го најдете центарот за посетители на паркот, кој има експонати за природата на паркот и е појдовна точка за тури со водич. Тоа е и почетна точка на многу од патеките на паркот, паркот има 140 километри на пешачки патеки. Меѓу овие патеки, може да се забележи дел од Содра Кунгследен (Сален-Стурлиен, вкупно 350 километри ).
Краткото пешачење (помеѓу 1 и 3 часа) е најчестата активност, но незанемарлив дел од посетителите одат на подолги пешачење (неколку дена), што особено важи за Германските посетители. Во зима, скијањето е можно, но сепак е релативно малку популарно поради недостигот на посветени патеки. На Њупескар се практикува и качување на мраз. Дозволен е и риболов, по набавка на дозвола.
Фулуфелет во популарната култура
Детската песна Морс Лила Оле од Алис Тегнер е сместена во шумите на Фулуфелет. Неговата приказна е инспирирана од вистински настан: во текот на зимата 1850–1851 година, четири деца си играле во шумата. Еден од нив, Џон, имаше само една ипол година. Тие сретнале мечка и нејзиното младенче. Џон ползел до мечката, која го галела и го хранела со бобинки. Кога пристигнала мајката на малото дете, таа врескала, поради што мечките побегнале. Малото момче мислело дека мечките се големи црни кучиња.
NGC 4432
NGC 4432 — спирална галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4432 се споменува и како UGC 7570, MCG 1-32-68, CGCG 42-114, VCC 1018, KCPG 338B.
Откривање
Објектот е откриен на 22 март 1865 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4432 е од видот SBbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 14 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 4432 има привидни димензии од 0,9' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 6°.
Други поделби
Проучување на NGC 4432 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 40875. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 193; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 288. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1560.
Солеја
Солеја (грч: η σολέα) — правоаголен простор пред иконостасот, потесен или поширок, подигнат за најмалку едно скалило во однос на подот на наосот; солејата е возвишување пред иконостасот. На солејата стојат ѓаконите и чтеците, како и свештениците и архијереите за време на различни литургиски периоди: Мал вход, Голем вход, Евангелско читање, проповедање, произнесување ектении, причестување на верните итн.
На тој простор се поставуваат царскиот и епископскиот престол. Во ранохристијанските храмови, солејата била одвоен и извишен дел на средниот брод на храмот, на кој биле поставени престолите на епископот и/или патријархот.
Космос-345
Космос-345 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Тјуратам, Бајконур, СССР на 20 мај 1970 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 4000 килограми. Космос-345 бил надгледувачки сателит.
Кораима Торес
Кораима Торес е венецуелска глумица. Родена е на 6 јуни 1973 година во Валенсија. Нејзините први улоги ѝ биле во теленовелите "Гарденија" и "Алондра". Првата главна улога ја добила во 1992 година во теленовелата "Касандра", што е прикажувана во повеќе од 100 земји. После тоа отиде во Колумбија, каде ја добила главната улога во теленовелата "Соништа и огледала". Нејзин партнер во таа сапуница е колумбискиот глумец Николас Монтеро. Се заљубиле и се зеле во 1996 године.
Кораима исто така играла во мини-серијата "Близнаци" и во сапуницата "Cambio de piel". После оваа сапуница, работела во Перу и Аргентина, каде играла во 3 серии: "Марија Емилија", "Латинска љубов" и "Соледад". Нејзина последна теленовела е "Amor del bueno" и "Лорена". Моментално живее во Богота, Колумбија. После големиот успех на серијата Касандра, Кораима Торес со партнерот во серијата ја посетија и Македонија.
Силјан Аврамовски
Животопис
Аврамовски е роден на 10 април 1960 година во Скопје. Завршил Факултет за Безбедност во Скопје во 1983 година. По дипломирањето се вработува во МВР, каде што постепено напредувал, извршувајќи повеќе функции. Најпрво работел како приправник во испоставата на Службата за државна безбедност - Скопје, како инспектор во Карпош, а потоа како главен инспектор во Втората управа за спротивставување на меѓународен и внатрешен тероризам во Службата за државна безбедност.
Аврамовски потоа бил на функцијата помошник-началник на Втората управа за спротивставување на меѓународен и внатрешен тероризам во Службата за државна безбедност, а по оваа функција тој станал Началник на Управата за контраразузнавање во ДБК, како и помошник Директор за оперативни работи на Управа за безбедност и контраразузнавање. По повеќегодишна работа и напредување во ДБК и УБК, од 3 февруари 2003 Аврамовски ја вршел и функцијата Директор на Управата за безбедност и контраразузнавање. Од 2 јуни 2004 до 17 декември 2004, Аврамовски бил Министер за внатрешни работи на Македонија. Се служи со францускиот јазик.
Невадо дел Руис
Невадо дел Руис, Месеја де Ервео или Кумандај, — вулкан кој се наоѓа на границата на департманите Калдас и Толима во Колумбија, на околу 129 километри западно од главниот град Богота. Невадо дел Руис е стратовулкан, составен од многу слоеви на лава, вулканска пепел и други пирокластични карпи. Невадо дел Руис е активен околу два милиони години, од раниот плеистоцен или доцниот плиоцен, со три големи еруптивни периоди. Сегашниот вулкански конус бил формиран за време на овој еруптивен период, односно пред 150 илјади години.
Вулканот обично создава плиниски избув, кој произведува брзи движечки струи на топол гас и карпа наречени пирокластични текови. Овие ерупции честопати предизвикуваат масивни лахари (течење на кал и остатоци), кои претставуваат закана за човечкиот живот и за животната средина. Влијанието на таквата ерупција се зголемува, бидејќи топлиот гас и лавата се топат со снежната покривка на планината, додавајќи големи количини на вода до потокот. На 13 ноември 1985 година, мала ерупција произвела огромен лахар која го уништила градот Армеро во Толима, предизвикувајќи околу 25.000 смртни случаи. Овој настан подоцна станал познат како Армерска трагедија - најсмртоносниот лахар во запишаната историја. Слични, но помалку смртоносни инциденти се случиле во 1595 и 1845 година, што се состоеле од мала експлозивна ерупција проследена со голем лахар.
Вулканот е дел од Националниот природен парк Лос Невадос, кој исто така содржи и неколку други вулкани. Врвот на Невадо дел Руис е покриен од големи ледници. Вулканот и понатаму претставува закана за околните градови и села, а се проценува дека до 500.000 луѓе би можеле да бидат изложени на ризик од идни ерупции.
Географија и геологија
Невадо дел Руис кој лежи околу 129 километри западно од Богота, и е дел од планинскиот венец Анди. Вулканот е дел од вулканскиот масив Руис-Толима, група од пет вулкани што ги опфаќа вулканите Невадо дел Толима, Санта Изабел, Невадо дел Квиндио и Мачин. Масивот се наоѓа на пресекот на четири раседи, од кои некои се сè уште активни
Невадо дел Руис лежи во Тихоокеанскиот Огнен Појас, регион кој го опкружува Тихиот Океан и содржи дел од најактивните вулкани во светот. Како и многу други вулкани на Андите, Невадо дел Руис е стратовулкан: обемен, приближно конусен вулкан кој се состои од многу слоеви на лава и тефра, вклучувајќи и вулканска пепел. Неговите лави се андезитски-дацитски во состав. Современиот вулкански конус се состои од пет куполи од лава, сите изградени во рамките на купата на предците на вулканот Руис: Невадо Ел Сисне, Алто де ла Лагуна, Ла Олета, Алто ла Пирана и Алто де Сантано. Зафаќа површина од повеќе од 200 квадратни километри, и се протега на 65 километри од исток кон запад. Големиот врв на планината го вклучува кратерот Аренас, кој е 1 километар во пречник и 240 метри (790 стапки) длабок.
Врвот на вулканот има стрмни падини со наклон од 20 до 30 степени. На пониските височини, падините стануваат помалку стрмни; нивната наклоност е околу 10 степени. Од таму, подножјето се протега речиси до крајот на реката Магдалена, северно од вулканот и реката Каука на запад. На двете главни страни на врвот, главниот ѕид покажува како се изливале минатото лавините стихии. Во некое време, мразот на врвот се растопил, создавајќи катастрофални лахари, вклучувајќи ја најсмртоносната ерупција на континентот во 1985 година. На југозападниот дел на вулканот е пирокластичниот конус Ла Олета, кој во моментот не е активен, но можеби избувнал во историски времиња.
ледници
Врвот на Невадо дел Руис е покриен со ледници (невадо значи „покриен со снег“ на шпански), кој се формирал во текот на многу илјадници години и генерално се повлекол од последниот леднички максимум. Пред 28.000 до 21.000 години, ледниците зазимале околу 1.500 квадратни километри од масивот Руис-Толима. Уште пред 12.000 години, кога мразот од последниот леднички период се повлекувал, тие сè уште покривале околу 800 квадратни километри. За време на малото ледено доба, кое траело од околу 1600 до 1900 година од н.е., ледената покривка покривала околу 100 квадратни километри.
Топлинската вода од ледниците првенствено се испуштала на реката Каука и Магдалена преку западните и источните крилја на вулканот. Истекот од овие ледници и оние на околните вулкани е извор на свежа вода за четириесет околни градови, а колумбиските научници и владини претставници се загрижени за водоснабдувањето на градовите доколку ледниците целосно се стопат.
Флора и фауна
Невадо дел Руис е генерално слабо пошумен поради неговата висока надморска височина, а шумското покривање се намалува со зголемување на височината. На пониски височини се присутни добро развиени шуми (20-35 метри/66-110 стапки). Над овие, но под линијата на дрвјата, делови од вулканот се покриени со џуџести шуми со височина од 3 до 8 метри (10-30 стапки). Над линијата на дрвјата, во зоната Парамо, во растителноста доминираат растенија како што е Espeletia. Регионалната растителност се состои од различни семејства на дрвенести растенија, вклучувајќи бросови, бобови, црници, ловори итн. Во регионот се присутни и цвеќиња како што се аруми, треви, главоцветни, орхидеи итн.
Животните што живеат на вулканот вклучуваат планински тапир, очилна мечка, Bolborhynchus ferrugineifrons. Вулканот е дом на 27 видови птици ендемски за Колумбија, а 14 од овие видови се ограничени на регионот околу вулканот. 15 видови на птици во областа се сметаат за загрозени.
Национален парк Лос Невадос
Невадо дел Руис е еден од неколкуте стратовулкани во Националниот природен парк Лос Невадос, национален парк сместен западно од Богота во центарот на колумбиските Анди. Паркот е популарно туристичко одредиште и содржи неколку туристички засолништа. Падините на вулканот се користат за зимски спортови, а блиското езеро Отун нуди риболов на пастрмка. Голем број комерцијални бањи можат да се најдат во близина. Во 1868-1869 година, германските геолози Вилхелм Рејс и Алфонс Штубел биле првите кои се обиделе да се искачат на Руис. Во 1936 година, В. Кунет и Аугусто Гансер-Биаги го направиле првиот успешен обид, делумно со скијање; тие го повториле искачувањето во 1939 година.
Еруптивна историја
Првите ерупции на Невадо дел Руис се случиле пред околу 1.8 милиони години на почетокот на ерата на плеистоценот. Идентификувани се три основни периоди на ерупција во историјата на масивот: први, постари и сегашни. За време на првите, од пред еден милион до два милиона години, бил создаден комплекс од големи стратовулкани. Помеѓу 1.0 милиони и 0.8 милиони години, тие делумно се распаднаа, формирајќи големи (5-10 километри) калдера. Во текот на постариот период, кој траеше од 0,8 милиони до 0,2 милиони години, развиен бил нов комплекс на големи стратовулкани (вклучувајќи ги и постарите Руис, Толима, Квиндио и Санта Изабел). Експлозивните купи на врвот се формирале од 0,2 до 0,15 милиони години.
Сегашниот период започнал пред околу 150.000 години и го вклучува развојот на сегашната вулканска градба преку поставување на куполи од лава направени од андезит и дацит (стари карпи) во постарите купи. Во изминатите 11.000 години, Невадо дел Руис поминал низ најмалку 12 еруптивни етапи, во кои биле вклучени повеќе неуспеси на падините (камени лавини), пирокластични текови и лахари, што довело до делумно уништување на куполите на врвот. Во изминатите неколку илјади години, ерупциите на вулканите во масивот Руис-Толима најчесто биле мали, а пирокластичните течења на текови биле многу помалку обемни отколку за време на плеистоценот. Бидејќи претходните ерупции на вулканот не се евидентирани, вулканолозите употребиле тефрохронологија за да ги датираат.
Во текот на регистрираната историја, ерупциите се состоеле главно од ерупција на централниот отвор (во купата), проследена со експлозивна ерупција, и лахари. Најраната идентификувана ерупција на Холоценот била околу 6660 п.н.е., а понатаму ерупции се случиле во 1245 п.н.е. ± 150 години (преку Радиојаглеродно датирање), околу 850 п.н.е., 200 п.н.е. ± 100 години, 350 н.а ± 300 години, 675 н.р. ± 50 години, во 1350, 1541 (можеби), 1570, 1595, 1623, 1805, 1826, 1828 (можеби), 1829, 1831, 1833 (можеби), 1845, 1916, декември 1984 - март 1985 , септември 1985 - јули 1991 година, а веројатно и во април 1994. Многу од овие ерупции вклучувале ерупција на централниот отвор и Фреативна експлозија. Невадо дел Руис е втор најактивен вулкан во Колумбија по Галерас.
1595
Утрото на 12 март 1595 година, избувнал Невадо дел Руис. Епизодата се состоеше од три плинијски ерупции, кои биле слушнати до 100 километри од врвот на вулканот. Големо количество пепел било извадено, кое предизвикало целосно затемнување на околината. Вулканот исто така испуштил лапили (форма на тефра) и пемзатични бомби. Вкупно, ерупцијата произвела 0.16 km3 тефра. The eruption was preceded by a large precursor earthquake three days before. . На ерупцијата му претходел голем земјотрес. Ерупцијата предизвикала лахари, кои патувале низ долините на блиските реки Гуали и Лагунилас, затворајќи ја водата, убивајќи риби и уништувајќи ја растителноста. Повеќе од 600 луѓе загинале како резултат на лахарот. Ерупцијата во 1595 година била последната голема ерупција на Невадо дел Руис пред 1985 година. Ерупциите од 1595 и 1985 година се слични во многу аспекти, вклучително и во хемискиот состав на излиен материјал. .
1845
Утрото на 19 февруари 1845 година се случил голем земјотрес кој предизвикал каливи потоци. Овој излив на кал одлетал по долината на реката Лагунилас околу 70 километри, кој се излевал од речниот канал и убил голем дел од месното население. По постигнувањето на алувијална лепеза, сечилото се поделило на две гранки. Поголемиот дел од него се приклучил на реката Лагунилас и започнал да се влева во блиската река Магдалена, додека помалиот дел бил пренасочен пред кањонот Лагунилас, вртејќи се 90 степени на север додека не пристигне до реката Сабандија, а потоа протечел на исток во реката Сабанџија. Се проценува дека имало околу 1000 жртви.
1985
Започнувајќи од ноември 1984 година, геолозите забележале зголемено ниво на сеизмичка активност во близина на Невадо дел Руис. Други знаци на претстојната ерупција вклучувала зголемена активност на фумарола, таложење на сулфур на врвот на вулканот и мали ерупции. Подоцна, кога топлата магма дошла во контакт со вода, тоа резултирало со експлозии бидејќи водата речиси веднаш се претворила во пареа. Најзначајно од овие настани било исфрлањето на пепел на 11 септември 1985 година. Активноста на вулканот се намалила во октомври 1985 година. Најверојатно објаснување на настаните е дека новата магма се искачила во вулканска градба пред септември 1985 година
Италијанска вулканолошка мисија ги анализирала примероците на гас од фумаролите долж подот на кратерот Аренас и докажала дека тие се мешавина на јаглерод диоксид и сулфур диоксид, што укажува на директно ослободување на магмата во површината. Извештајот на мисијата, донесен на 22 октомври 1985 година, оценува дека ризикот од лахари бил многу висок. Извештајот предложил различни техники за подготвеност за локалните власти.
Во ноември 1985 година, вулканската активност повторно се зголемила, бидејќи магмата се приближила до површината. Вулканот започнал да ослободува зголемени количини на гасови богати со сулфур диоксид и елементарен сулфур. Содржината на водата во гасовите на фумаролите се намалила, а изворите на вода во близина на Невадо дел Руис се збогатиле со магнезиум, калциум и калиум, кои биле исцедени од магмата. Температурата на термодинамичка рамнотежа (стационарна топлинска енергија), која одговара на хемискиот состав на испуштените гасови, била од 200 °C до 600 °C. Големото дегазирање на магмата предизвикало притисок да се изгради во внатрешноста на вулканот, што на крајот резултирало со експлозивна ерупција.
Ерупција и лахари
Во 15:06 часот, на 13 ноември 1985, Невадо дел Руис започнал да избувнува, „бркајќи“ ја дацитската тефра повеќе од 30 километри во атмосферата. Вкупната маса на еруптираниот материјал (вклучувајќи и магма) изнесувала 35 милиони тони - само 3% од износот што избувнал од Света Елена во 1980 година. Ерупцијата достигнала вредност од 3 на индексот на вулканска експлозија. Масата на исфрлениот сулфур диоксид изнесувала околу 700.000 тони, или околу 2% од масата на еруптираниот цврст материјал, што ја прави ерупцијата атипично богата со сулфур.
Ерупцијата создала пирокластични текови што ги топиле ледниците и снегот, создавајќи четири дебели лахари кои се спуштале по речните долини на крилата на вулканот. Исто така, уништило мало езеро кое било забележано во кратерот Аренас неколку месеци пред ерупцијата. Водата во таквите вулкански езера има тенденција да биде крајно солена и да содржи растворени вулкански гасови. Топлата, кисела вода на езерото значително го забрзила топењето на мразот. Овој ефект бил потврден од големите количества на сулфати и хлориди кои се наоѓаат во лавиниот поток.
Лахарите, формирани од вода, мраз, пемза и други карпи, се помешиле со глина кога се движиле по крилата на вулканот. Тие тргнале по страните на вулканот со просечна брзина од 60 км на час, еродирајќи ја почвата, уништувајќи ја карпата и уништувајќи ја растителноста. По спуштањето на илјадници метри од страната на вулканот, лахарите биле насочени во сите шест речни долини што воделе од вулканот. Додека во речните долини, лахарите се зголемиле речиси на 4 пати од нивниот оригинален волумен. Во реката Гуали, лахар достигнал максимална ширина од 50 метри.
Еден од лахарите речиси го избришал малиот град Армеро во Толима, кој се наоѓал во долината на реката Лагунила. Само една четвртина од нејзините 28.700 жители преживеале. . Вториот лахар, кој протечел низ долината на реката Чинкина, убил околу 1.800 луѓе и уништил околу 400 домови во градот Чинчина, во департманот Калдас. Вкупно, повеќе од 23.000 луѓе биле убиени, а околу 5.000 биле повредени. Повеќе од 5.000 домови биле уништени. Трагедијата на Армеро била втората најсмртоносна вулканска катастрофа во XX век, која била надмината само со ерупцијата на планината Пеле во 1902 година, и е четврта најкрвава вулканска ерупција во запишаната историја. Овде се појавила и најсмртоносниот познат лахар и најлошата природна катастрофа во Колумбија.
Губењето на животот за време на ерупцијата во 1985 година делумно се должи на фактот што научниците не знаат точно кога ќе дојде до ерупција, а властите нема да преземат скапи превентивни мерки без јасни предупредувања за неизбежна опасност. Бидејќи последните значителни ерупции на вулканот се случиле пред 140 години, многумина тешко можеле да ја прифатат опасноста што вулканот го претставил; месното население дури го нарекол на вулканот „Заспаниот лав“. Картите за опасност покажале дека Армеро како бил целосно поплавен откако ерупцијата била проширена повеќе од еден месец пред да избувне, но колумбискиот конгрес ги критикувал научните и агенциите за цивилна одбрана за страв. Локалните власти не успееле да ги алармираат луѓето за сериозноста на ситуацијата, заедно со градоначалникот на Армеро и свештеникот. Друг фактор била и бурата што го погодил регионот таа вечер, предизвикувајќи електрични прекини и попречување на комуникациите. Официјалните претставници на граѓанската одбрана од четири соседни градови се обиделе да го предупредат градот Армеро, но не успеал да оствари контакт преку радио.
Научниците подоцна ги истражувале часовите пред ерупцијата и забележале дека во последниве неколку часови пред ерупцијата се случиле неколку земјотреси со долг период, кои започнале да бидат силни и потоа полека да се намалуваат. Вулканологот Бернард Чует истакнал дека „вулканот самиот по себе кажал дека ќе експлодира“, но научниците кои го проучувале вулканот за време на ерупцијата не биле во можност да го разберат овој сигнал.
Тековни закани
Вулканот продолжува да претставува сериозна закана за околните градови и села. Најверојатната опасност е ерупциите со мал волумен, кои би можеле да ги дестабилизираат ледниците и да предизвикаат лахари. И покрај значителното намалување на ледниците на вулканите, обемот на мраз на врвот Невадо дел Руис и другите вулкани во масивот Руис-Толима останува голем. Топењето на само 10% од мразот ќе произведе големи количини на каливи потоци со волумен до 2.000.000 кубни метри, слично на онаа што го уништил Армеро во 1985 година. Таквите лахари можат да патуваат до 100 километри по должината на речните долини за неколку часа. Проценките покажуваат дека до 500.000 луѓе кои живеат во регионот се во опасност, а 100.000 од нив се сметаат за високоризични. Лахарата претставува закана за блискиот градови Хонда, Марикита, Амбалема, Чинчина, Ервео, Вила Хермоса, Салгар и Ла Дорада. Иако е поголема веројатноста за мали ерупции, еруптивната историја на масивот Руис-Толима од две милиони години вклучува бројни големи ерупции, што укажува на тоа дека заканата од голема ерупција не може да се игнорира. Голема ерупција би имала поголеми ефекти, вклучувајќи го и потенцијалното затворање на аеродромот во Богота.
Црква „Св. Димитриј“ - Габрово
Свети Димитриј — главна селска црква во селото Габрово. Црквата е сместена во северниот дел од селото, непосредно на десната страна од патот кој води од Делчево.
Невадо дел Руис
Тековни закани
Бидејќи трагедијата на Армеро била голема поради недостатокот на рани предупредувања, неразумната употреба на земјиштето и неподготвеноста на блиските заедници , владата на Колумбија основала посебна програма (Oficina Nacional para la Atencion de Desastres, 1987) за спречување на ваквите инциденти во иднина. Сите градови во Колумбија биле насочени кон унапредување на планирањето за превенција, со цел да се ублажат последиците од природни катастрофи, и биле извршени евакуации поради вулкански опасности. Околу 2.300 луѓе кои живеат по пет блиски реки биле евакуирани кога Невадо дел Руис повторно избувнал во 1989 година. Кога друг колумбиски вулкан, Невадо дел Хуила, избувнал во април 2008 година, илјадници луѓе биле евакуирани, бидејќи вулканолозите се загрижиле дека ерупцијата може да биде уште една како онаа од 1985 година.
Црква „Св. Димитриј“ - Габрово
Историја
Камен-темелник за изградба на црквата бил поставен на 11 октомври 2005 година од страна на тогашниот Митрополит Брегалнички г. Агатангел. Градбата е проектирана од страна на архитектот Ѓорѓи Јанковски. Црквата е градена со помош на донации од верници, при што најголем дел биле од иселеници во Швајцарија.
Невадо дел Руис
Тековни закани
Во 2006 година, обилните дождови на Руис испратиле каливи потоци по реката Чинкина, при што загинале девет млади на возраст од 12 до 19 години во експедиција во близина на вулканот.
Црква „Св. Димитриј“ - Габрово
Архитектура
Градбата на црквата претставува крстокуполен храм, при што куполата е со осумаголна основа и на секоја од осумте страни има по една тенка монофора. Монофори исто така има и низ ѕидовите на црквата. Во предниот дел од градбата, непосредно пред влезната порта, се издига камбанаријата која е прилепена до градбата на главниот објект. Таа има квадратна основа и до нејзината влезна порта водат странични кружни скали. Градбата е обоена во бела боја, додека рабовите на ѕидовите се обложени со темно-црвена. Целата градба заедно со камбанаријата се покриени со кров од ќерамиди. Пред црквата има дрвена информативна табла на која е насликан Свети Димитриј Солунски.
Невадо дел Руис
Скорешна активност
Научниците кои го надлетувале вулканот на 8 март 2012 година, забележале нови наслаги на пепел на источниот дел од вулканот во близина на кратерот на 22 февруари. Подоцна на истиот ден избувнал мал пепел од кратерот; до 13 март, научниците откриле наслаги на пепел на реката Гуали. Потоа сеизмичноста продолжила да се зголемува, нивото на алармирање било подигнато до портокалово ниво, а во април Националниот природен парк го затворил резерватот, стравувајќи од лахари и опасности. Ненадејниот врв на активностите во март не кулминирал во голема ерупција, а активноста била намалена доволно за да се намали нивото на алармирање во жолто на 3 мај. На 29 мај, сеизмичноста брзо се зголемила и нивото на алармирање било вратена во портокалово ниво, бидејќи пепелта паднала во повеќе од 20 заедници во близина. Во текот на следните неколку месеци често паѓала пепел и се случиле неколку земјотреси во јуни. Поради сериозноста на овие потреси, евакуациите биле наредени од Комитетот за вонредни состојби на Калдас во медиумите за 300-1500 луѓе во близина на вулканот. Нивото на алармирање било подигнато до Црвено, што укажува на неизбежен голем вулкански настан, а на 2 јули 2012 година се случила ерупција од 7,5 километри во пречник, продолжувајќи наизменично до крајот на август.
Воловник
Воловник (словенечки: Volovnik) — населба во Општина Кршко во источна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Долењска. Населбата сега е вклучена во Посавскиот статистички регион.
Гашербрум II
Гашербрум II (گاشر برم -2; ), позната и како К4 — 13-та највисока планина на Земјата. Сместена е на границата помеѓу провинцијата Гилгит-Балтистан, Пакистан, и автономниот регион Синјанг, Кина. Со висина од 8.034 метри, Гашербрум II претставува третиот највисок врв од масивот Гашербрум, сместен во венецот Каракорам на Хималаите. Планината за првпат била освоена на 7 јули 1956 година од страна на од страна на Фриц Моравец, Јозеф Ларх и Ханс Виленпарт, членови на австриска експедиција.
Пијанист
Пијанист е назив за човек што главно професија му е свирење на пијано. Многу популарна професија, со многу моќна музика и широко прифатена од народните маси ширум светот. Македонски најпознат пијанист е маестро Симон Трпчески.
Планинарски дом „Дервен“
„Дервен“ (латиница: Derven) е планинарски дом на планината Бабуна, на височина од која има извонреден поглед кон Прилеп и неговата околина, кон планините Мукос и Селечка. Домот е изложен долго време на сонце, но истовремено и на ветрови кои постојано дуваат „Дервен“ претставува еден од малкуте планинарски домови на Балканот кои имаат оригинална, исклучително цврста кружна градба од камен и бетон која и покрај претрпениот пожар опстојува како туристичка атракција.