cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Разгор на народноослободителната борба на Македонија
Воено-политички мерки за разгор на востанието во Вардарска Македонија
Раководителиет во вардарскиот дел на Македонија својата активност ја насочиле кон ифрлање на нови партизански одреди во оние подрачја каде што такви не постоеле Тетовско, Гостиварско, Штипско, Тиквешко, Гевгелиско и други места, задржување и зацврстување на постојните одреди, нивно меѓусебно поврзување, засилени акции против окупаторските сили, создавање на нови бази и слично. Отука, биле издадени голем број на наредби, прогласи, летоци, писма и разни инструкции за активноста на одредите преку зимата, за мобилизацијата на новите борци во партизанските одреди. Биле издадени голем број на наредби и упатства за спречување на бугарската воена мобилизација во Македонија. Во текот на јануари 1943 година Главниот штаб издал издал наредби до сите месни воени раководства и штабови во кои биле изнесени мерките што требало да ги преземат одредите за нивно зачувување и заздравување на воената организација, за начинот на дејвување во заднина и подготовките што требало да ги извршат за претстојното засилување на одредите и вооружената борба. На територијата окупирана од Италија, членовите на Покраинскиот комитет - Кузман Јосифовски - Питу и Страхил Гигов добиле задача организациски да ја зацврстат и да ја прошират партиската организација и да извршат подготовки за исфрлање на партизански одреди во овој дел на Македонија. Во екот на засилените подготовки во Вардарска Македонија пристигнал во втората полвина на февруари 1943 година делегатот на ЦК на КПЈ - Светозар Вукмановиќ – Темпо.
Во пролета 1943 година раководителите на ослободителната борба во Варадрска Македонија извршиле нова анализа врз основа на која заклучиле дека се постигнати големи политички и воени успеси, дека постојат услови за уше посилен развој на вооружената борба. Врз основа на овој заклучок биле преземени активности за развој на партиско-политичкиот и воениот план:
Формирање на Комунистичка партија на Македонија
При крајот на февруари 1943 година е формирана Комунистичката партија на Македонија и нејзиниот Централен комитет, во состав: секретар Лазар Колишевски (во тоа време во затвор во Царството Бугарија), членови, Кузман Јосифовски - Питу, Цветко Узуновски, Страхил Гигов, Мара Нацева и Бане Андреев.
На 19 март 1943 година во Тетово, Централниот комитет на КПМ ја одржал првата седница. Со создавањето на КПМ се создале услови за создавање на македонски кадри за водење на борбата, меѓутоа тие требало доследно да ја спроведуваат политиката на КПЈ. Набргу потоа од предвидените пет, биле формирани четири обласни комитети. Териториите на обласните комитети се поклопувале со териториите на партизанските воени оперативни зони. Потоа биле формирани поголем број на околиски комитети, така што КПМ ја опфатила територијата на цела Вардарска Македонија.
види: Сојуз на комунистите на Македонија
Зајакнување и дејствија на партизанските одреди
Во пролета 1943 година Главниот штаб презел низа мерки. За поуспешно и полесно организирање на вооружената борба, Вардарска Македонија била поделена на пет оперативни зони. Истовремено биле изработени планови за формирање на и активност на партизанските одреди. Од посебно значење била одлуката на Главниот штаб и штабовите на оперативните зони за непосредно раководење на партизанските одреди, односно излегување на раководителите на теренот.
Воено-политиичката активност во првата половина 1943 година се одликува со со бројно зголемување и зацврстување на партизанските одреди. Во овој период дејствувале следниве партизански одреди:
Во овој период дејствувале 8 партизнаски одреди и други помали групи во сите оперативни зони. Сите тие биле во постајно делување. Кичевко-мавровскиот одред ја нападнал карниниерската станица кај селото Сливово на 5 мај, потоа уследиле нападот на возот кај Пресека, борбата кај делото Карбуница, нападот на Крушево и големиот број на одржани митинзи по селата низ Мавровско, Кичевско, Дебрца, Струшко и Дебарско, каде што биле создадени и нови орани на борбата.
Партизаните од битолските одреди имале голем полупречник на движење, политички и воени акции. Одредот Даме Груев, кој по комплетирањето агитационо дејствувал на албанска територија, требало да мине на територијата на Егејска Македонија. За таа цел, селаните од село Коњско со чунови ги префрлиле борците во селото Живици. По извршената задача Одредот повторно се вратил во Коњско. Иако со примитивни средства, сепак префрлањето на комплетна партизанска единица со чунови претставува значаен момент од војувањето на македонските партизани воопшто. Окружниот комитет на КПЈ - Битола пројавил прилично голема активност во смисла давање на инструкции за поврзување на четата Јане Сандански со партизанското движење во Егејска Македонија, учество во заедничките акции против германските, грчките и бугарските фашисти, како и начинот на дејствување на територијата под италијанска окупација. Затоа четата Јане Сандански и нејзиниот политички комесар. Ванчо Прке-Сермен добиле на повеќепати писмени напатствија во месец февруари (5, 6, 10, 12, 13, 16.II. 1943 година) како од Окружниот комитет Битола така и од Главниот штаб на НОБ и ПОМ.
Одредот Даме Груев кој се наоѓал на територијата под италијанската окупација - Преспа- на 17 март 1943 година преминал во Егејска Македонија, Костурско. Тука главна задача на Одредот му била борба и разоружување на контрачетите. Во својата акција Одредот успеал да разоружа контрачети во седум села и од нив да заплени околу 130 пушки. Истовремено не била запоставена национално-политичката активност на Одредот. Во населбите, борците биле срдечно примани од македонските селани во Егејска Македонија.
Одредите Сава Михаилов и Добри Даскалов во третата оперативна зона, покрај агитацијата, воделеборби со бугарската полција и војска, од кои посебно се истакнуваат: кај селото Гарниково, Бојанчиште и Драдња и др. До формирањето на Кумановскиот одред, Вториот јужномоарвски одред, во кој имало борци од Куманово, извршил повеќе акции во реонот на Козјак, Карадак, Букуревац, Трнава и Остривица, напад на полициската станаица во манастирот Прохор Пчински, кај селото Нерв, борба со четниците од Равногорското движење на Дража Михаиловиќ кај св. Илија и др.
Преспанско советување на ЦК на КПМ
Преспанското советување се одржало во периодот помеѓу 2 до 4 август 1943 година во Преспа, во близината на селото Отешево. На состанокот била извршенба анализа на дотогашниот развој на ослободителното движење и општата воено-политичка состојба во Втората светска војна, со посебен осврт на ситуацијата во Италија и соседните земји.
Паѓањето на фашистичката влада во Италија било оценето како Капитулација на Италија, отука на Преспанското советување било решено главните вооружени сили да се сконцентрираат на територијата под италијнска окупација, евентуалната капитулација на италијанската војска да се исползува за широка мобилизација на македонското население и проширување на слободните територии.
На состанокот било разгледано и прашањето за проширување на органите на народносолободителната власт, како и нивната дотогашна активност. Било решено да се започне со формирање на повисоки органи на власт и со подготовки за создавање на Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија.
Било решено да се создадат воени единци како формација што би биле способни да дејствуваат на целата територија на Македонија и Југолавсија, сп што на воен план, македонското ослободително движење било врзано со Југословенскот фронт на чело со Тито. На советувањето била истакната потребата од понатамошно зајакнување и афирмирање на Главениот штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди.
Народноослободителна Војска на Македонија
На 18 август 1943 година на Славеј Планина, Штабот на Втората оперативна зона од одредот Даме Груев и новопридојдените боеци го формирале Првиот баталјон Мирче Ацев, прва регуларна единица на македонскиот народ. Со ова зпочнал процесет на создвање војска на македонскиот народ, како составен дел на НОВ при Југословенскиот фронт. Овој акт е од посебно значење за македонскиот народ. Создавањето на војската означуваше нов квалитет во воената организација и истовремено услов за понатамошно успешно водење на вооружената борба, како и гаранција дека ќе се сочуваат придобивките што ќе се извојуваат во текот на востанието.
Капитулацијата на Кралството Италија го забрзал процесот на формирање на нови воени единици, отука во текот на септември и октомври 1943 година во Македонија дејствувале девет баталјони и повеќе партизански одреди. Во Западна Македонија, на просторот од Гостивар до Струга и Охрид, дејствуваа баталјоните Мирче Ацев, Мавровскиот, Кичевскиот, Копачка и Дебарско-младинскиот баталјон, како и одредите Славеј, Малесија, кои се познати како баталјно и Дримкол.
Првиот и Вторит косовски баталјон биле формирани по капитулацијата на Италија од солободени политички затвореници и интернирци во Албанија. Покрај овие баталјони и одреди, дејствувала и една батерија топови, 3 топа од 47 мм, една батерија минофрлачи, осум, како и четири вода со по два митралеза. На просторот Преспа - Битола дејствувале одредите Гоце Делечв и Даме Груев, тие на 11 септември 1943 година го формирале баталјнот Стив Наумов.
Во Тиквешијата и Гевгелиско одредите на Третата оперативна зона Сава Михаилов Добри Даскалов низ бројни борби нараснале и на 24 септември 1943 година, заедно со дел од одредот Гоце Делчев, го формирале батлјонот Страшо Пинџур. По нападот на рудникот Дудица преминал 80 рудари на страната на Народноослободителната војска на Македонија и на 30 октомври 1943 година се гормирал Вториот баталјон на Третата оперативна зона.
На територијата на Козјачкиот масив Кумановскиот одред, кој од месец август дејствувал самостојно и во соработка со Вториот јужноморавски одред, развил засилена активност за разбивање на бугарската власт и четничките формации на Равногорското движење на Дража Михаиловиќ, со што се овозможило создавање на пространа слободна територија.
Како резултат на засилена активност, Шарпланинскиот одред нараснал на 100 души. Во текот на октомври 1943 година дел од овој одред се вклучил во составот на единиците на слободната територија во западниот дел на Македонија, а друг дел влегол во составот на Кумановскиот одред. На целата територија на Македонија дејствувале посебни диверзански и ударни групи.
Капитулација на Италија
Кралството Италија објавило капитулација на 9 септември 1943 година. Испаѓањето на Италија од Втората светска војна влијалело врз понатамошниот развој на македонската народноослободителна борба. Германците ги зазеле Тетово и Струга и разоружале дел од италијанските единици во тие гарнизони.
Првиот и Вториот одред од Првата оперативна зона, како и баталјонот Мирче Ацев, кај Маврово, Трница и Јама ги разоружале италијанските сили што се повлекувале од Гостивар и Кичево кон Дебар. Малесиската чета и албанскиот партизански одред на Хаџи Леш ги разоружале италијанските единици во Дебар. Одредите на Втората оперативна зона Гоце Делчев и Дамјан Груев ги разоружале во селото Љубојно италијанските сили дислоцирани од Преспа. Од кичевскиот и гостиварскиот италијански гранизон биле запленети: околу 400 пушки, 10 митралези, околу 20 пушкомитралези, 8 минофрлачи, 3 противтенковкси топа и друга воен материјал и опрема.
По разоружувањето на деловите од италијанската дивизија Фиренца, Првиот и Вториот одред на Првата оперативна зона и баталјонот Мирче Ацев го ослободиле Кичево на 11 септември, а Малесиската лета и албаснкиот одред на Хаџи Леш го ослободиле Дебар на. Со тоа слободната територија го опфатила простарот помеѓу Буковиќ и Влаинца, јужно од Гостивар, до теснината кај селото Ботун, северно од Охрид и Струга, со два слободни града Кичево и Дебар.
Капитулацијата на Италија создала услови за уште поширока мобилизаација сред македонското население и нови борци во партизанските и воените единици. Се забележал општ политички подем низ цела Македонија. Капитулација на Италија довела до промена на квислингшката групација во Албанија. Проиталијанската влада била заменета со прогерманска. Биле променети државните симболи и официјалното име на државата од Кралство Албанија во Држава Албанија. На 14 септември 1943 година била објавена независност на Албанија и новиот Привремен комитет кој ја заменил падната влада. На 23 септември 1943 година бил избран регенски совет од четири лица, а подоцна регенскиот совет го поставил Реџеп Митровица за претседател на владата.
Капитулацијата на Италија и размавот на ослободителното движење го раздвижиле албанскиот народ, од кои добар дел биле под влијание на бајрактарите (племенски водачи). Некои бајракатари веднаш по капитулацијата на Италија започнале преговори со штабовите на Народноослободителната војска на Македонија за да се приклучат кон партизанските одреди. Некои пак се држеле неопредлено за да согледат како ќе се одвивала сосотојбата со активностите на бугарската и германската војска, па потоа да заземат страна.
по капитулацијата на Италија, германските сили бргу ја воспоставиле својата власт во Албанија и Западна Македонија. Кординатор на сета акција бил вонредниот пратеник на германското министерство за надворешни работи на Третиот Рајх - др Нојбахер, кој на 24 септември 1943 година изјавил дека владата на Рајхот ја признава независноста на Албанија и привремената влада. Промената која настанала со капитулацијата била искористена од Царството Бугарија која што окупирала во Преспанско повеќе од 20 села.
Врховната германска команда за југоситок ја разделила територијата на Албанија и Запдна Македонија на фелд-командатури (територијални облсни команди). На територијата на Западна Македонија команда била создадена во Струга на која и биле потчинети плац-команите (команди на места) во Корча и Тетово, со соодветна територија, а под овие плац-команди биле ортс-командите (команди на помали места) во Тетово, Кичево и Гостивар. Подоцна и во Кичево била формирана плац-команда. Плац-командите како месни команди се занимавале со чисто војнички проблеми и со одржување во исправана состојба на патиштата и другите комуникативни средства, но истовремено вршеле и контрола над квинслингшката власт. Покрај воените германски власти, на територијата на Западна Македонија постеле цела низа на германски воени и известувачки служби. Во Струга постоел окружен центар на германската служба за безбедност (СД). Во Гостивар, Тетово, Кичево и Дебар постоеле околиски центри на СД, раководени од окружниот центар во Струга, каде што егзистирал и окружен центар за военоизвидничката служба која подпаѓаа под дирекна управа на командата за Југоисток. Овој центар создал свои клонови во сите поголеми места во Западна Македонија.
Слободни територии во НОВ во Македонија
Егзистенцијата на слободната територија во западна Македонија била од особено значење за развитокот на вооружената борба не само на таа територија туку и за цела Македонија. Во тој период оваа територија претставувала политичка и воена база за јакнење и ширење на осободителната борба во Македонија.
На слободната територија се развила широка политичка и организирана активност на КПМ, Народноослободителниот фронт, АФЖ и Антифашистичка младина, кои агитирале сред македонското население. Од нивната активност произлегол митингот во Кичево на 26 септември 1943 година на кој присуствувало најголемиот дел од граѓаните на овој град и пошироко. На слободната територија, покрај Централниот комитет на КПМ, ОК СКОЈ и Главниот штаб, сите со седиште во селото Црвена Вода, дејствувале и два обласни комитети, првиот и вториот, на КПМ и СКОЈ и четири околиски комитети. Во сите населени места била уништена окупаторската власт и била формирана нова власт со околиски, општински и селски одбори, што ги избирал народот на јавни собири. Новите власти презеле мерки за решавање на проблемите со исхраната на македонското население, собраќајот, просветата, безбедноста, како и разни други парашања кои се јавувале сред народот.
Во октомври 1943 година, на слободната територија десет села започнјале со работа првите училишта на македонски јазик. Во Дебрца било формирано верско наместништво, со задача да го организира свештенствоto за слободно исповедање на верата. Собирот на свешениците во Дебрца, односно во Издеглавје, бил првиот чекор создавање на македонска православна црква. Временскиот период од создавањето на слободната територија па до првите денови на декември 1943 година се одликувале со силна динамика на борбите, а потребата од успешно водење на борбите придонела да се формираат нови единици, а постојните да се реорганизираат. Народноослободителните воени сили на слободната територија биле командувани од штабовите на I и II оперативна зона или од Главниот штаб. Во октомври и ноември 1943 под непосредна команда на Главниот штаб биле две групи на баталјони:
Другите единици биле под команда на штабовите на оперативните зони. Дејствувањето на партизанските сили се состоело од борби за проширување и одбрана на слободната територија создаден пред и по капитулацијата на Италија, потоа од активност за зацврстување и организирање на политичкиот и општествениот живот. Активноста за одбрана на слободната територија започнале од првиот ден на нејзиното создавање. На 12 септември 1943 година, Првиот партизански одред при I оперативна зона водел борба кај селото Бигор против бугарската војска која се обидела да навлезе во слободната територија. Одредот Славеј на 22 и 25 септември водел борба со германските сили кај Ботунска Теснина, кои исто така се обиделе да влезат во слободната територија откај Струга.
По борбите во реонот на Кичево, партизанските баталјоните се повлекле кон реонот на селото Сливово, каде што се реорганизирале, отука на 11 ноември 1943 година била формирана Првата македонско-косовска бригада. Во составот на бригадата влегле четири баталјони и една чета на течи орудија. Таа броела околу 800 борци, добро вооружени и опремени. Штабот на бригадата бил во состав: Петар Брајовиќ - Ѓуро, Чеде Филиповски - Даме, Мита Миљковиќ и Вера Ацева. Неколку дена по формирањето, бригадата започнала борба против германските сили во реонот Извор, Подвис и Кленоец. На 21 ноември, бригадата се движела кон Крушево и Брод, дошло борби во селото Пласница и на планината Козјак, по што се повлекла кон слободната територија.
Борбите во реонот на Козјачкиот масив
Реонот Куманово - Врање - Црна Трава имал стратешко значење за развој на ослободителната борба во јужна Србија, Косово, Варадрска Македонија и Бугарија. Поради големото значење во овој реон бил распоредени бројни германски и бугарски сили кои имале задача да ги обезбедуваат овој реон како и комуникациите на потегот Скопје - Ниш и Скопје - Софија.
Равногорското движење на Дража Михаиловиќ презело мерки за заврстување на своите позиции во реонот на планината Руен и Козјак, и на север од нив. Била спроведена насилна мобилизација и со поддршка на германските сили и сојузниците бил формиран Вардарскиот четнички корпус составен од четири бригади на чело со командантот Стојан Крстев (Крстевиќ), гардиски капетан на бившата југословенска армија, роден во Порече, по потекло Македонец. Четниците започнале подготовки за настапување против партизанските сили, односно против баталјонот Јордан Николов кој бил пречка за зацврстување на Равногорското движење во овој дел на Македонија. Отука баталјонот Јордан Николов и Вториот Јужноморавски одред морале да водат борба против окупаторските сили и Вардарскиот четнички корпус.
Четничките сили биле поопасни бидејќи биле составени од месни лица кои добро го познавале теренот. Партизанските сили водле голем број на борби со бугарските и четничките груапции. Вториот Јужноморавски одред и Косовскиот баталјон воделе борба со бугарската војска и четниците на планината Руен и месноста ''Св. Илија''.
Баталјонот Јордан Николов на 10 декември 1943 година кај селото Дренак водел борба со четничките сили, на кои им пристигнала на помош бугарската милиција. Баталјонот успеал да ги одбие четничките напади. Борбата кај селото Дренак имала силен политички одек сред народот, бидејќи четниците имале сериозни загуби. По Битката кај ова село, батлајнот дејствувал главно на просторот јужно од Крива Река, во Котарлак, со цел да се пробие кон Овче Поле и општо кон источниот дел од Вардарска Македонија. Во периодт помеѓу 8 и 27 декември, баталјонот минла низ сите селаво Котарлак каде што развил силна агитација меѓу населението. По борбата кај селото Рудари, на 27 декември, баталјонот се повлекол кон слободната територија на Козјак. На 29 декември 1943 година Баталјонот Јордан Николов водел борба со бугарската војска кај селото Алинци. Разгорувањето на борбата на Козјачкиот масив во есента 1943 година, создавањето на слободната територија и диверзанските акции придонеле да се прекината комунинациите на потегот Ниш - Скопје.
Бугарските власти за да го спречат понатамошниот разгор и развој на ослободителната борба, како и заврстување на своите позиции во овој дел на Вардарска Македонија, во декември 1943 година издале наредба за започнување на подготовки за офанзива против партизанското ослободително движење во Козјачкиот масив. Бил изготвен план кој го опфатил целиот терен од Пирот до Врање и Куманово. Планот предидувал три бугарски дивизии, со поддршка на полицијата, да ги потисната партизанските сили кон Морава каде што требало да бидат опколени и уништени. Командата на Петтата бугарска армија издала наредба за растурање на летоци по воздушен пат меѓу населението. Со летоците на сето машко население на возраст од 18 до 50 години му било наредено да се предаде кај бугарските власти, во спротивно сите оние кои нема да се предадат, по 31 декември ќе бидат третирани како партизани и против нив ќе бидат преземни мерки.
Меѓутоа партизанските сили успеале да го прбоијата обрачот, да ги осчуваат своите борци и да преминат зад грбот на бугарските сили. Во текот на оваа офанзива бугарските сили го одвлекле сето машко население од селата, а околу 30 000 селани биле инетернирани и ограбени, во текот на акцијата биле уништени големи количини на храна и стока.
Славјаномакедонски народноослободителен фронт
Особен успех на македонската ослободителна борба во Егејска Македонија е создавањето на Славјаномакедонскиот народноослободителен фронт за Леринско и Костурско, како и посебниот патиски актив за Македонците во Воденско. Овие акти ја покажуваат позитивната политика на Комунистичката партија на Грција кон Македонците. Истовремено тоа било и голем успех на македонскиот народ во Грција кој стекнал право да создава македонски партизански единици.
Создавањето на СНОФ има своја предисторија. Уште пред Втората светска војна, Внатрешната македонска револуционерна организација (Обединета) во некои делови од Егејска Македонија, особено во Леринско и Костурско имала силно влијание. Во 1941 година на еден состанок на Покраинскиот комитет на КПГ за Македонија било поставено прашањето за обнова на ВМРО (Обединета). Идејата била отфрлена со оправдание дека тоа не би претставувало адекватна форма за политичка мобилизација на Македонците и би можело да дојде до дележ меѓу Македонците и Грците. Но развојот на народноослободителната борба во Грција, односно во Егејска Македонија, покажал дека најголемиот дел од населението (Грци, Македонци и други народности) ја прифатиле борбата против окупаторите.
Голем дел од Македонците и Грците се обединиле во борбата против фашистичките сили оставајќи ги настрана нерешените проблеми, а во прв ред признавањето на македонската националност. Создавањето на СНОФ бил првиот чекор кон решавањето на македонското прашање уште во периодот на самата војна. Со создавањето на оваа македонска воена организација се очекувало таа позитивно да влијае врз мобилизацијата на македонскиот народ и заврстување на единството меѓу Македонците и Грците во борбата против заедничкиот непријател. Единството во овој период било од особено значење, поради развојот на антифашистичката, а воедно и ослободителна борба, придонел окупаторите да преземат дејнсоти за создавање на разни националистички и квинслингшки организации за борба против ослободителното движење. Бортбата против овие организации можела да се води единствено ако се обезбедело, низ разни организации што поголемо учество народодот, вклучително и Македонците, во антифашистичката борба.
СНОФ и македонскиот партиски актив за Воден, врз себе ја презеле одговорноста за мобилизација и организрање на Македонците во антифашистичката борба, меѓутоа тие вршеле и пошироки функции. Тие се јавиле како организатори за снабдување на народот, организатори на културата и просветата, издавајќи голем број на весници, билтени и сл. Меѓутоа СНОФ егзистирал многу краток период, односно само шест месеци.
Јовица Тасевски - Етернијан
Јовица Тасевски - Етернијан (роден на 25 јули 1976 год. во ) — македонски поет, есеист, критичар и преведувач.
Активности
Дипломирал општа и компаративна книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ - Скопје. Работи во Националната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“ - Скопје. Уредник е на списанието за литература, уметност и култура „Стремеж“ - Прилеп. Уредник-консултант е на индиската книжевна ревија „Инчентин версис“. Член е на издавачкиот совет на референтното научно списание „Сајбер литература“. Бил стручен советник за македонска поезија во меѓународниот поетски проект „Други гласови“ - антологија на светската поезија вклучена во World Poetry Directory на УНЕСКО.
Член е на Друштвото на писателите на Македонија, Друштвото за компаративна книжевност на Македонија, Британското поетско друштво (The Poetry Society)   и Светското поетско друштво. Почесен член е Австралиското поетско друштво.
Го има добиено интернационалното поетско признание „Восхитувачки поет“ што се доделува во Индија за исклучителен придонес во современата поезија.
Заедно со Маја Апостолоска го има составено изборот од современата македонска поезија со библиски, религиозни и апокрифни мотиви што излезе како специјален број на списанието Стремеж (11/12. 2000). Приредувач е и на антологијата на младата македонска поезија „Неидентификувана небесна дојка“ (2001).
Врз основа на неговата поезија, во 2005 година, во Народниот театар „Јордан Хаџи Константинов - Џинот“ - Велес била изведена претставата „Небесни стражи“ во режија на Весна Димитровска.
Неговата поезија е преведена на петнаесетина јазици и објавена е во списанија и антологии во над дваесет држави.
Одзиви
За неговата поезија се напишани повеќе позитивни критички осврти и студии од македонски и странски автори. Во објавените прилози и осврти во странство за песните на Етернијан се истакнува дека „се одликуваат со впечатлива сликовитост, иновативен израз и збиен јазик со преплетени значења, алузии и неочекувани конотации“ („Виндмилс“, Универзитет Диакин, Австралија), „исполнети се со инвентивни и импресивни поетски слики“ и се одликуваат со „интелектуална и духовна длабочина“ („Бук Тајмс“, САД), неговите дела имаат „митски квалитети на сакрален текст“ и „извираат од моќна поетска имагинација“ („Калина Ривју“, Велика Британија), се нагласува дека „поезијата на Етернијан е мистична, елиптична, повеќезначна и се одликува со раскошна, уникатна и впечатлива сликовитост, која произлегува од стремежот кон бескрајноста“ („Рекурс о поем“, Франција) и дека пристапот на Етернијан кон пишувањето поезија е „многу креативен, сложен, интелектуален и духовен, при што во неговите песни може да се најдат длабочина и целосност какви што ретко се сретнуваат денес“ (д-р Шаменаз Шеик, „Болоџи“, Индија).
NGC 3675
NGC 3675 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3675 се споменува и како UGC 6439, MCG 7-24-4, CGCG 214-5.
Откривање
Објектот е откриен на 14 јануари 1788 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3675 е од видот Sb. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 3675 има привидни димензии од 5,9' х 3,1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 178°.
Други поделби
Проучување на NGC 3675 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 35164. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 73; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3015. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 719.
Донгхој
Донгхоj (виетнамски : Đồng Hới) — град во провинцијата Куангбин, Виетнам. Градот се наоѓа околу 450 километри југозападно од Ханој, 6 километри северно од Аеродром Донгхоја, 50 километри северно од Пхонг-Нха-Ке-Банг.
Градот брои 103.000 жители и се простира на 155 квадратни километри. Истиот е административен центар на провинцијата Куангбин.
Малас Брегаси
Малас Брегаси — село во Албанија. Селото се наоѓа во областа Белград и општината Кутал.
Џон Вен
Џон Арчибалд Вен — роден на 4 август, 1834 во Јоркшир, а умрел на 4 април, 1923 година во Кембриџ. Бил англиски логичар и филозоф, најдобро познат како изумителот на дијаграм познат како Венов дијаграм -за претставување на категорични искази и тестирање на валидноста на категорични силогизми. Тој, исто така, направи значаен придонес во симболичката логика (исто така наречена математичка логика) и теоријата на веројатност.
Детство
Мајката на Вен, Марта Сајкс,која е по потекло од Свонленд, во близина на Хул, умрела додека тој сè уште бил младо момче. Неговиот татко, Рев Хенри Вен, бил ректор на парохијата Драјпул, исто така во близина на Хул. Неговиот дедо бил водач на сектата Clapham, група на евангелиски христијани центрирани во неговата црква. Тој успешно водел кампања за укинување на ропството, се залагал за реформи во затворите и спречување на сурови спортови. Џон Вен уште од мал имал предиспозиции да стане свештено лице, имајќи ги предвид неговите предци.
Животен пат
По школувањето во Highgate School, студирал на Кембриџ каде што и дипломирал во 1857 и набргу бил избран за соработник во истиот. Вен бил поставен за англиски свештеник 1859 г. На Gonville and Caius, колеџ на универзитетот во Кембриџ, тој предавал Логика на филозофија на науката, а подоцна се посветил на историјата на колеџот и на сопственото семејство. Поднел оставка од свештенството во 1883 година, откако заклучил дека англиканството е неспоиво со неговата филозофски убедувања. Главен интерес му била логиката и објавил три текста на оваа тема: Логика на среќа вклучувајќи ја честотата на толкувањето или честотата на теоријата на веројатност во 1866 г. , Симболичка логика која ја претставил со Веновиот дијаграм во 1881 г. и Принципите на емпириската логика во 1889 г. Во 1910 година тој објави работа на историска биографија, имено трактат за John Caius, еден од основачите на неговиот колеџ. Три години подоцна тој го објави Early Collegiate Life кој собира многу од неговите дела напишани за тоа каков бил животот во раните денови на универзитетот Кембриџ.
Литература
•	Venn, John (January 1876). "Consistency and Real Inference". Mind 1 (1).
•	Venn, John (1881). Symbolic Logic. London: Macmillan and Company. ISBN 1-4212-6044-1.
•	Venn, John (1880). "On the Employment of Geometrical Diagrams for the Sensible Representation of Logical Propositions". The Logic of Chance: An Essay on the Foundations and Province of the Theory of Probability
•	Second Edition (1876): Google Book Search or Internet Archive or University of Göttingen
•	Third Edition (1888): Google Book Search or Internet Archive
•	Venn, John (1901). Caius College. London: F. E. Robinson & Co.
•	John Caius, John Venn (1904). The Annals of Gonville and Caius College. Printed for the Cambridge Antiquarian Society, sold by Deighton, Bell & Co.(1904) - by John Caius, edited by John Venn
Јабунска Река
Јабунска Река — река во Југозападна Македонија со извор на планината Баба.
Валверде де Леганес
Валверде де Леганес — општина сместена во покраината Бадахос, Екстремадура, Шпанија. Според пописот од 2005 година (Национален статистички институт (INE)), општината има население од 3.894 жители.
NGC 6045B
NGC 6045B — леќеста галаксија во соѕвездието Херкул, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6045B се споменува и како DRCG 34-81.
Откривање
Објектот е откриен на 27 јуни 1886 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6045B е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 15,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,6 m/лм2. NGC 6045B има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 16 ч 5 м 10,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +17° 45' 30"". Положбениот агол на објектот е во износ од 160°.
Други поделби
Проучување на NGC 6045B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 84720. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 155; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1507. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 83.
Користена литература
Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206)
Терзиевец (Русиново)
Терзиевец — населба од доцноантичкото време. На 1 километар западно од Петрово Брдо, на простор од околу 200 × 200 метри има многу остатоци од покривни ќерамиди, фрагменти од керамички садови, како и грамади од кршен камен изваден од темелите на стари објекти.
Науката во 1638 година
1638 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Науката во 1637 година
1637 година во науката опфаќа некои значајни настани.
ЦЕФТА
ЦЕФТА (англиски: Central European Free Trade Agreement (CEFTA)) е трговски договор помеѓу Албанија, Босна и Херцеговина, Македонија, Молдавија, Србија, УНМИК во име на Република Косово и Црна Гора. Поранешни членови се Полска, Чешка, Словачка, Словенија, Унгарија и Хрватска кои станале чланки на Европската Унија.
ЦЕФТА ја основале Полска, Чехословачка и Унгарија на 21 декември 1992 во Краков. Подоцна членки станале Словенија (1996), Романија (1997), Бугарија (1998), Хрватска (2002) и Македонија (2006).
ЦЕФТА е договор кој денес ја дефинира единствената слободна трговска зона во југоисточна Европа, иако името на договорот го опишува договорот на земјите средна Европа.
Првобитен договор
Првобитниот договор го потпишале земјите од Вишеградската група, односно Полска, Унгарија и Чехословачка на 21 декември 1992 во Краков, во Полска. Договорот стапил на сила во јули 1994.
Словенија се приклучила во 1996, Романија 1997, Бугарија 1998, Хрватска 2003 и Македонија 2006.
Договор од 2006
Сите земји од оригиналниот договор, со исклучок на Македонија, влегоа во Европската Унија и со тоа ја напуштија ЦЕФТА. Поради тоа, беше одлучено Договорот да се прошири за да ги покрие и останатите балкански држави, кои веќе создале матрица на билатерални договори за слободна трговија во рамки на Пактот за стабилност во Југоисточна Европа.
На Самитот на премиерите на Југоисточна Европа, во Букурешт на 6 април 2006, ја усвоиле Декларацијата за проширување, која ќе ги опфати Албанија, Босна и Херцеговина, Молдавија, Србија, Црна Гора и УНМИК (во име на Косово). Било разговарано за можното пристапување на Украина. Новиот Договор бил потпишан на 19 декември 2006 на Самитот на премиери од Југоисточна Европа во Букурешт. До ратификација дошло на 31 март 2007 и новиот договор стапил во сила на 1 мај 2007 година.
Крводарителство
Крводарителство — чин на некое лице кога доброволно дарува крв, којашто се користи за трансфузија или за производство на лекови преку процесот наречен фракционација.
Во развиениот свет најголем дел од крводарителите се неплатени доброволци коишто даруваат крв за потребите на заедницата. Во посиромашните земји, залихите се ограничени и крводарителите обично даваат крв тогаш кога му е потребна трансфузија на некој член од семејството или на пријател. Многу дарители даруваат крв од милосрдие, но има и такви кои се платени, а во некои случаи има и други начини на поттикнување, освен парите, како на пример платени слободни денови од работа за крводарителите. Еден крводарител може да дарува крв и за свои сопствени потреби во иднина. Дарувањето крв е релативно безбедно, но кај некои крводарители може да се појави модринка на местото каде што била ставена иглата, или да почувствуваат губење на свеста.
Кaј потенцијалните крводарители се прават проценки за сè што може да ја направи крвта небезбедна за употреба. Испитувањето вклучува тестови за болести што се пренесуваат преку трансфузија на крв, вклучувајќи ХИВ и вирусен хепатит. Исто така, се испитува и медицинската историја на крводарителот, а се прави и краток физички тест за да се утврди дека дарувањето крв не е опасно по неговото здравје. Колку често крводарителот може да дава крв има разлика во денови и месеци, врз основа на тоа кој компонент од крвта се дарува, како и на законите во земјата каде што се случува дарувањето крв. На пример, во Соединетите Американски Држави, крводарителот мора да чека 8 седмици (56 дена) за повторно дарување на целокупна крв, а само 3 дена за дарување тромбоцити.
Количеството крв коешто може да се дарува, како и методите на дарување, се разликуваат. Земањето крв може да се изведува рачно или со автоматизирана опрема, со којашто се земаат само посебни делови од крвта. Многу од компонентите на крвта којашто се употребува за трансфузија имаат краток рок на употреба, и одржувањето на постојани залихи е постојан проблем.
Видови дарувања
Дарувањето крв се дели на неколку групи врз основа на тоа за кој е намената на земената крв. Хомологно дарување настанува кога дарителот дава крв која ќе се чува во банка за крв и коjашто е наменета за трансфузија на непознат примател. Директно дарување настанува кога некое лице, најчесто член на семејството, дарува крв наменета за трансфузија на одредено лице. Директните дарувања се релативно ретки. Дарувањето при кое постои дарител кој врши замена претставува хибрид од двата типа дарување и е карактеристично за земјите во развој, како на пример Гана. Во ваков случај, пријател или член од семејството на примателот дарува крв со цел да се замени зачуваната крв која се искористила за трансфузија, и со тоа се обезбедуваат постојани залихи. Дарувањето, пак, при кое земената крв подоцна се враќа назад на дарителот, најчесто по хируршка интервенција, се нарекува автологно дарување. Крвта којашто се употребува за производство на лекови може да се добие преку хомологно дарување или од дарување исклучително наменето за таа цел.
Самиот процес се разликува во зависност од законите на земјата, а и препораките за крводарителите се разликуваат во однос на организациите кои собираат крв. Светската здравствена организација дава препораки за политиките на дарување крв, но во земјите во развој голем дел од нив не се почитуваат. На пример, според препораките, за испитувањето потребни се лабораториски услови, обучен персонал, и посебни реагенси, коишто не се достапни или пак се премногу скапи за земјите во развој. Постапката кога дарителите даваат хомологна крв се нарекува и крводарителска акција. Може да се случува во банка за крв, но често банките се поставени и на некоја локација, како на пример трговски центар, на работното место, во училиштата или во верски објекти.
Испитување
Од дарителите се бара согласност за процесот. Малолетници не смеат да даруваат крв без дозвола од родител или старател. Во некои земји, при испитувањето се поставуваат прашања поврзани со крвта на дарителот, а не со неговото име, за да се обезбеди анонимност, но во други како на пример Соединетите Американски Држави, имињата на крводарителите се чуваат со цел да се создаде список на неквалификувани дарители. Ако потенцијалниот дарител не ги исполнува критериумите, тогаш тој е одложен. Овој услов се применува бидејќи на многу дарители кои не се квалификувани може да им биде дозволено да даруваат подоцна.
Некогаш е важна и расата на дарителот или етничкото потекло, бидејќи одредени крвни групи,oсобено оние коишто се ретки, се позастапени во одредена етничка група. Од историска гледна точка, крводарителите биле одделувани и исклучувани врз основа на расата, религијата или етничкото потекло, но тоа повеќе не е стандардна пракса.
Безбедност на примателот
Дарителите се испитуваат за здравствени ризици кои можат да го направат дарувањето крв небезбедно за примателот. Некои од ограничувањата се контроверзни, како на пример ограничено дарување од маж кој имал полов однос со друг маж поради ризикот од ХИВ. Кај автологните дарители не се вршат секогаш испитувања со кои ќе се утврдат безбедносните проблеми кои можат да бидат предизвикани кај примателот бидејќи дарителот е единственото лице кое ќе ја прими крвта. Крводарителите ги испрашуваат и за лековите кои ги примале, како на пример лекот дутастерид, бидејќи може да бидат опасни за бремените жени кои промаат крв.
Кај дарителите се прават и испитувања за да се открие дали постојат знаци или симптоми за болести кои може да се пренесат преку трансфузија на крв, како на пример ХИВ, маларија и вирусен хепатит. Испитувањето може да опфати и прашања за ризичните фактори кои влијаат на различни болести, како на пример патувања во земји во кои постои ризик од заболување од маларија или Кројцфелт-Јакобов синдром. Овие испрашувања се разликуваат од земја во земја. На пример, центрите за дарување крв во Квебек, Полска, и на многу други места, ги одложуваат дарителите кои живееле во Обединетото Кралство заради ризик од Кројцфелт-Јакобов синдром, за разлика од дарителите во Обединетото Кралство кои се ограничуваат заради ризик од овој синдром само доколку имале трансфузија на крв во Обединетото Кралство.
Безбедност на дарителот
Исто така, се испитува и дарителот. Му се поставуваат одредени прашања за неговата медицинска историја со што се потврдува дека дарувањето крв не е опасно по неговото здравје. Се тестира нивото на хемоглобин на дарителот за да се потврди дека губењето крв нема да предизвика анемија. Ваквата проверка е најчестата причина поради којашто дарителот се дисквалификува. Се испитуваат и пулсот, крвниот притисок и телесна температура. Постарите дарители некогаш се одложуваат само поради возраста која може да им предизвика здравствени проблеми. Безбедноста при дарување крв за време на бременост не е целосно проучена и затоа бремените жени обично се одбиваат.
Испитување на крвта
Ако крвта се употребува за трансфузија, мора да се утврди крвната група на дарителот. Агенциите кои собираат обично одредуваат дали се работи за крвна група А, Б, АБ или 0 и типот на Резус факторот кај крводарителот, а се испитуваат и антитела на помалку познати антигени. Поопширно тестирање, кое вклучува и вкрстена проба меѓу серумот на примателот и тромбоцитите на дарителот (cross-match), обично се прави пред трансфузија. Крвната група 0, најчесто претставува универзален дарител, но ова се однесува само на трансфузија на црвени клетки. За трансфузија на плазма системот е обратен, па крвната група AB е универзалиот дарител.
Даруваната крв се тестира на повеќе начини, но основните тестирања коишто се препорачани од Светската здравствена организација се следниве четири: