cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Изничка керамика
Сино-бела (1480-1520)
Во текот на првите две децении на 16 век, дошло до постепено менување на стилот со воведување на посветла сина боја, поголема употреба на бела позадина и поголема употреба на цветни мотиви. Од овој период датираат четири џамиски кандила од мавзолејот на султанот Бајазит II во Истанбул кој бил изграден во 1512–1313 година. Петтата светилка која веројатно исто така потекнува од мавзолејот сега се наоѓа во Британскиот музеј. Овие светилки се со слична форма на стаклените светилки од Мамелучкиот период. Постоела традиција да се закачуваат керамички светилки во џамиите што датира од најмалку 13 век. Непроѕирните керамички светилки би биле целосно бескорисни за осветлување и наместо тоа служеле симболична и украсна функција. Светилките од мавзолејот на Бајазит II се украсени со ленти од геометриски мотиви и куфички натписи, но околу центарот тие имаат многу истакната широка лента која содржи големи розети и стилизирани цветови од лотос.
Сулејман Величествениот
По освојувањето на Цариград во 1453 година, османлиските султани започнале огромна градежна програма. Во овие згради, особено оние што ги нарачале Сулејман, неговата сопруга Хурем (Рокселана) и неговиот голем везир Рустем-паша, биле користени големи количини плочки. Само џамијата Султан Ахмед во Истанбул („Сината џамија“) содржи 20.000 плочки. Рустем-пашината џамија е погусто поплочена и во палатата Топкапи интензивно се користеле плочки. Како резултат на оваа побарувачка, плочките доминирале во производството на Изничката керамика.
За време на Сулејман Величествениот (1520–66), побарувачката за производи од Изник се зголемила. Биле произведувани бокали, висечки светилки, чаши, чинии и садови, инспирирани од металната работа и осветлените книги, како и од кинеската керамика. Многу големи садови за јадење биле направени со полабави дизајни, вклучувајќи бродови, животни, дрвја и цвеќиња. Се чини дека садовите се направени за изложување, бидејќи повеќето имаат дупнати стапала за да можат да се закачат, но забележано е и дека се изгребани од употреба. Дизајните во 1520-тите го вклучуваат стилот на саз во кој долгиот, назабен лист на саз (трска), динамички распореден, е избалансиран со статични форми на розета. Во втората половина на шеснаесеттиот век бил воведен и поприродниот quatre fleurs стил кој користел репертоар од стилизирани лалиња, каранфили, рози и зумбули. Го промовирал Кара Меми (Кара Мехмед Челеби) кој до 1557/8 година бил главен уметник на дворот на султанот Сулејман.
Златен Рог (1530-1550)
Таканаречениот „Златен Рог“ бил варијација на сино-белата декорација која била популарна од доцните 1520-ти до 1550-тите. Под тоа име биле именувани така бидејќи во областа Златен Рог во Истанбул биле ископани парчиња во овој стил. Подоцна било увидено дека керамиката била изработена во Изник бидејќи некои мотиви на садовите многу личат на оние што се користени на другите сино-бела керамика од Изник. Декорацијата се состои од низа тенки спирали украсени со мали листови. Тесните обрачи на садовите се насликани со шаблон. Дизајнот е сличен на осветлените спирални свитоци кои се користат како позадина на Тугра на султан Сулејман, или царски монограм. Џулијан Раби го користел терминот „Спирална опрема од Тугаркеш “ бидејќи тугракешите биле специјализирани калиграфи во отоманскиот двор. Поранешните садови биле обоени во кобалтно сина боја, додека подоцнежните садови често вклучуваат тиркизна, маслинесто-зелена и црна боја. Голем број садови кои датираат од овој период го покажуваат влијанието на италијанската керамика. Малите чинии се слични по форма на садовите со мајолика тондино кои биле популарни во Италија помеѓу 1500 и 1530 година
Дамаск (1540 – 1555)
Таканаречениот „Дамаск-стил“ бил популарен во времето на Сулејман Величествениот од 1540 до 1555 година. Садовите за прв пат биле украсени со зелено и бледо виолетова, покрај кобалт сина и тиркизна боја, и формирале премин кон полноправна полихромна керамика. Колекционерите на уметнички дела погрешно верувале дека потекнуваат од Дамаск во втората половина на 19 век. Името е особено погрешно бидејќи плочките со слична палета на пастелни бои и цветни дизајни биле направени во Дамаск од втората половина на 16 век.
Другата зграда е џамијата Хадим Ибрахим-паша во Силиврикапи во Истанбул, која била дизајнирана од царскиот архитект Мимар Синан и завршена во 1551 година. Под портимот на северната фасада се наоѓаат три поплочени панели и две тркалезни табли. Панелите имаат бели букви со тулут резервирани на темно кобалтно сина позадина. Помеѓу буквите има цвеќиња во виолетова и тиркизна боја. Во рамките на џамијата над михработ има голема плоча со плочки обоени во кобалтно сина, тиркизна и темно маслинесто зелена боја.
Плочки
Почнувајќи од средината на 16 век, грнчарите во Изник почнале да произведуваат обоени плочки за фритвер за украсување на царските згради дизајнирани од главниот архитект Мимар Синан. Не е познато како точно е ова организирано, но Синан како архитект речиси сигурно бил вклучен во координирањето на дизајнот на ќерамидите со архитектурата на зградите.
Потребни биле големи количини плочки. Во 1550-тите и раните 1560-ти грнчарите во Изник правеле плочки за џамијата Сулејманије во Истанбул, мавзолејот на Хурем Султан (Рокселана) (завршен во 1558 година),  Големата џамија во Адана (околу 1560 година),   Рустем-пашината џамија во Истанбул (завршена околу 1563 година),  и мавзолејот на Сулејман I (завршен во 1567 година). Мавзолеите на Сулејман I и на неговата сопруга Хурем Султан се наоѓаат во просторот на Сулејманија џамија во Истанбул.
Светло-црвената боја била воведена со употреба на железо што содржи жлеб нанесена како лизгање под глазурата. Црвената боја би станала вообичаена одлика на Изничките плочки и керамика. Зграда со плочки со црвена боја е џамијата Сулејманије во Истанбул, која била дизајнирана од страна на царскиот архитект Мимар Синан и завршена во 1557 година. Повторувачките правоаголни плочки имаат цветен шаблон како матрица на бело тло. Цветовите се главно сини, но има и тиркизна, црна и црвена боја. Надвор од џамијата на северната фасада во дворот, прозорците имаат правоаголни табли со текст од Куранот. Белите букви се напишани со тулутско писмо на темно сина земја. Декорацијата на овие плочки ја вклучува и црвената боја.
„Дамаск“ користел зелена боја - зелена со сивкав тон. Оваа боја ретко се користела на плочките на мавзолејот на Хурем Султан (Рокселана) (1558), но зелената не била користена на плочките на Големата џамија во Адана (околу 1560) ниту на мавзолејот на Рустем-паша (1562). Со исклучок на плочата со плочки над надворешната врата која е додадена подоцна, ниту една од плочките во Рустем-пашината џамија не вклучува зелена боја во нивната декорација. Светлото смарагдно зелено било воведено за прв пат на портиските панели на мавзолејот на Сулејман во погребната градина на комплексот Сулејмание, кој бил завршен во 1567 година.
Грнчарство
Важен предмет во проучувањето на керамиката од Изник е џамиска ламба која сега се наоѓа во музејот Викторија и Алберт во Лондон. Се верува дека светилката е направена за џамијата Сулејманије во Истанбул, која била завршена во 1557 година. Кандилото е најраниот предмет од познат датум со боле-црвена декорација што требало да стане карактеристична одлика на керамидите и керамиката од Изник. Црвената боја на светилката е тенка, кафеава и нерамна. Се верува дека неколку преживеани садови кои користат слична тенка црвена боја датираат од истиот период.
Нема сочувани садови со датум помеѓу светилникот на Купола на карпата од 1549 година до 1606/7 година. Многу плочки преживеале на градби со познат датум и иако дизајните генерално се разликуваат од оние што се користат на керамиката, често е можно да се одреди приближниот датум со споредување на композицијата и мотивите со оние на плочките.
Пад (1600–1700)
Кон крајот на 16 век се забележува значително опаѓање на квалитетот на керамиката произведена во Изник. Ова е поврзано со губењето на покровителството од страна на османлискиот двор и со наметнувањето фиксни цени во период на инфлација. Друг важен фактор бил тоа што од средината на 16 век сè поголеми количини кинески порцелан биле увезени во Турција. Занаетчиите од Изник не успеале да се натпреваруваат со висококвалитетниот увоз и наместо тоа, произведувале керамика со грубо обоен рустичен дизајн. Иако кинескиот увоз не се натпреварувал со локално произведените плочки, имало малку нови царски градби и затоа мала побарувачка. Дури и кога дворот барал плочки како за мавзолејот на Ахмед I изграден помеѓу 1620 и 1623 година, ниските цени довеле до пад на животниот стандард на грнчарите. Тие одговориле со наоѓање нови пазари надвор од наметнатиот отомански систем на цени. Плочките биле извезувани во Каиро, каде што биле користени за украсување на џамијата Аксункур, која била реконструирана од Ибрахим-ага во 1651-52 година. Плочките биле извезени и во Грција каде во 1678 година манастирот Голема Лавра на Света Гора бил украсен со полихромни плочки испишани со грчки букви. Сепак, имало опаѓање на обемот на произведената керамика и до средината на 17 век останале само неколку печки. Последната датирана керамика се садови со груби унцијални грчки натписи е од 1678 година. Грнчарските садови кои ги комбинираат традиционалните дизајни на Изник со модерни теми сега се произведуваат за туристичка трговија во Кутахја.
Натриум бромид
Натриум бромид е неорганско соединение со формулата NaBr. NaBr е бела, кристална цврста суптстанца која што е подложна на топење при висока темпераура која наликува на натриум хлорид. Тој е широко користен извор на бромидниот јон и има многу голема примена.
Синтеза, структура, реакции
NaBr кристализира во истиот кубен мотив како NaCl, NaF и NaI. Анхидридната сол кристализира на 50,7 °C. Дихидратните соли (NaBr·2H2O) кристализираат надвор од воден раствор под 50,7 °C.
NaBr се произведува со третирање на натриум хидроксид со водородбромид.
Натриум бромидот може да се користи како извор на бром. Ова може да се постигне со третирање на воден раствор на NaBr со хлор во гасна фаза:
Употреба
Натриум бромид е најкорисен неоргански бромид во индустријата. Исто така се користи како катализатор во реакциите на оксидација со посредство на ТЕМПО.
Медицина
Исто така познат како Sedoneural, натриум бромидот се користи како хипнотик, антиконвулзивен лек и седатив, уште од крајот на 19 и почетокот на 20 век. Неговото дејство се должи на бромидниот јон и поради оваа причина калиум бромид е подеднакво ефикасен. Во 1975 година, бромидите биле отстранети од лековите во САД како што е Бромо-Селцер поради токсичност.
Подготовка на други соединенија на бром
Натриум бромидот е широко користен за подготовка на други бромиди во органската хемија за оррански синтези и други области. Тој е извор на бромид нуклеофил за претворање на алкил хлориди во пореактивни алкилбромиди со Финкелштајнова реакција:
Во минатото NaBr наоѓал голема потреба во фотографирањето, но сега се оваа побарувачка е намалена, па наместо NaBr се користи фотосензитивната сол сребрен бромид кој што се подготвува со користење на NaBr.
Средство за дезинфекција
Натриум бромид се користи заедно со хлор како средство за дезинфекција за топли кади и базени.
Нафтена индустрија
Поради неговата висока растворливост во вода (943,2 g/L или 9,16 mol/L, на 25 °C) натриум бромидот се користи за подготовка на густи течности за дупчење што се користат во нафтени бунари за да се компензира можниот прекумерен притисок што се јавува во колоната на течноста и да се спротивстави на поврзаниот тренд на издување. Присуството на натриум катјонот исто така предизвикува бентонитот додаден во течноста за дупчење да отече, додека високата јонска јачина предизвикува бентонитна флокулација.
NGC 1498
NGC 1498 — тројна ѕвезда во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 8 февруари 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1498 е од видот *3.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 4 ч 0 м 19,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 12° 1' 10".
Браќа Манаки
Животопис
Браќата Манаки биле родени во влашкото село Авдела, во близина на градот Гребен, Егејска Македонија. Нивниот татко бил познатиот чифликсајбија, Димитри. Димитри отворено се залагал и го помагал отворањето на романски училишта и воведувањето на богослужба на влашки јазик во црквите. Од бракот со Луша Карајани му се изродиле пет деца: три ќерки Евантија, Василика и Стерјана, и двата сина Јанаки и Милтон.
NGC 1498
Други поделби
Проучување на NGC 1498 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 268; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5308. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 912.
Браќа Манаки
Животопис
Јанаки е роден на 18 мај 1878 година, во селото Авдела. Во службените документи за школска наобразба, работно искуство, дипломи, уверенија, потврди, како и патни исправи, за време на турската управа се употребува името Јоан, за време на српската управа е Јован, а за време на бугарската управа во 1915-1918 година е Иван. Името Јанаки го употребувале во меѓусебната семејна комуникација, но и самиот во многу писма се потпишувал како Јанаки. Јанаки бил образован и талентиран за цртање, а помладиот Милтон бил темпераментен и имал голема љубов кон коњите и играта табла. По завршувањето на образованието, во 1898 година, Јанаки се вработил во гимназијата во Јанина, како професор по цртање и калиграфија, а истовремено отворил и фотографски дуќан. Така започнала нивната заедничка работа во фотографското ателје, каде Милтон го изучувал фотографскиот занает од постариот брат.
Браќата Манаки биле многу познати фотографи, за што сведочи и фактот дека имале свој личен заштитен печат и калиграфски потпис. Печатот, кој се чува во битолското подрачно одделение на Историскиот архив на Македонија, има кружна форма, а текстот е испишан на влашки јазик, на латинично писмо. Во средината на печатот има врежан грб над кого пишува: „Романски кралски двор (Furniborii Curtii Regale Romane)", а под грбот пишува: „Битола, Турција (Monastir, Turcia)". Наоколу на печатот пишува: „Браќа Ј. и М. Манаки - фотографи и кинематографери (Fratii I. & M. Manakia, Fotografi si Foto-Cinematografi)". Браќата Манаки го ставале печатот на пратките кои ги испраќале во странство. Се претпоставува дека, освен на влашки јазик, ист таков печат бил изработен и на француски јазик. Фактот дека во средината на печатот се наоѓа романски кралски грб упатува кон претпоставката дека печатот, можеби, потекнува од 1906 година, кога браќата Манаки учествувале со свои фотографии на големата светска изложба во Букурешт. Освен печатот, браќата имале и калиграфски потпис, кој го ставале на секоја слика, а веројатно го изработил Јанаки.
Во 1915 година, кога српската војска се повлекувала од Македонија, Милтон пронашол некои пушки и ги донел во студиото за да ги користи како реквизити при сликањето. Но, кога пристигнала бугарската војска, таа ги пронашла пушките и Јанаки бил осуден на смрт. Но, бидејќи се работело за угледен граѓанин, тој бил депортиран во Пловдив, каде останал до 1919 година.
Творештво
Во извонредно богатиот и значаен филмски опус на браќата Манаки, останале забележани голем број значајни манифестации и личности од почетокот на ХХ-от век, како и прекрасни записи за народни обичаи, верски ритуали, прослави, како и многу познатите снимки на турските репресалии врз македонското население по Илинденското востание. Покрај работата во фотографското ателје и снимањето со филмската камера, во текот на еден период, браќата Манаки се занимавале и со киноприкажувачка дејност во нивното кино „Манаки“, кое работело од 1921 до 1939 година.
Во 1906 година, браќата Манаки се претставиле со свои фотографии на големата светска изложба, одржана во Букурешт, каде што Јанаки Манаки добил златен медал и диплома за фотографии и лица од Македонија, како и сребрен медал со диплома за фотографии од влашки цркви. Исто така, и Милтон добил златен медал и диплома за друга збирка фотографии. Потоа, по покана на кралот Карл Први, браќата престојувале во кралската летна резиденција во Синаја, каде биле назначени за официјални фотографи на кралското семејство. За време на тој престој, браќата Манаки ги фотографирале кралот Карл Први и кралицата Елизабета.
Целокупниот фотографски и филмски опус на браќата Манаки е богат и премногу значаен. Неговите фактографски и естетски вредности, со одминувањето на времето се здобиваат со уште една димензија, онаа историската, и тоа не само за македонската кинематографија, туку и многу пошироко. Од нивниот опус се зачувани 7.600 стаклени плочи негативи и околу 11.000 фотографии. Нивната камера се чува во архивот на Битола, затворена во лимен орман.
По повод 50-годишнината од смртта на Милтон Манаки, во Битола била поставена изложба на која бил прикажан дел од творештвото на браќата вклучувајќи и некои помалку познати фотографии. Таков бил случајот со една фотографија од 1924 година, снимена пред Црвената касарна во Битола на која се прикажани професорот во битолската гимназија Адолф Бартипан и српскиот офицер Чопи како играат шах со живи луѓе облечени во костуми како шаховски фигури, опкружени со бројна публика. На друга фотографија е прикажана воената амбуланта во Битола од 1916 година, при што, еден војник со прострелна рана позира со неговиот часовник.
Катаја
Катаја (швед. Kataja) е островче јужно од Хапаранда во округот Норботен, Шведска. Зафаќа површина од 0,71 км2, со димензии од 2 км во должина и 200–500 м во ширина. Местоположбата му е 65° 43′ 0″ СГШ, 24° 10′ 0″ ИГД.
Островот е поделен помеѓу Шведска и Финска. Границата е повлечена во 1809 низ водната површина помеѓу тогашните два острова - поголемиот шведски остров Катаја и помалиот фински остров Инакари (фин. Inakari). Со текот на времето островите се споиле благодарение на поледничкото издигање на тлото.
Дорандо Пјетри
Дорандо Пјетри, а често неговото презиме се среќава и како Петри (16 октомври 1885 - 7 февруари 1942) бил италијански атлетичар познат по неговата контраверзна дисквалификација на неколку чекори од целта на маратонот на Летните олимписки игри - 1908 одржани во Лондон.
Роден е во Кореџо, родното место на славниот ренесансен сликар Антонио Алегри да Кореџо. Во 1907 година Пјетри станал шампион на Италија во атлетика на долги патеки. Негови главни дисциплини биле од 5000m, па сè до маратонот.
Летни олимписки игри - 1908, Лондон
За Летните олимписки игри - 1908 во Лондон, Дорандо Пјетри се подготвувал во брзо темпо. Во трката во Карпи во должина од 40 км, тој поставил одличен резултат од 2 часа и 38 минути.
На игрите во Лондон бил главниот негов предизвик. На 24 јули, доста топол летен ден за британски услови во 14:33 започнал маратонот во должина од 42 км 195m. Тоа била првата маратонска трка со оваа должина која во 1921 година била официјално признаена како должина на една маратонска трка.
Пјетри започнал со послабо темпо, но во вториот дел од трката моќно забрзал и по истрчаните 32 км бил 4 минути зад водечкиот Јужноафриканец Чарлс Хеферон. Во 39-от километар, Дорандо го презел водството. На 2 километри од целта, Пјетри започнал да ги чувствува ефектите од дехидратацијата предизвикана од неговите големи напори. Тој на стадионот влегол во несвесна состојба и тргнал по погрешен пат. Тој паднал за првпат, а потоа уште неколкупати пред зачудените 75.000 гледачи на стадионот, но сепак се насочил по правиот пат кон целта. На неколку метри од целта двајца официјалци му помогнале да ја помине целта.
На Пјетри му биле потребни 10 минути за да ги истрча последните 350m. Неговото време на целта било 2:54:46. Втор завршил американецот Џони Хајес. По трката американската делегација протестирала за помошта и Дорандо Пјетри бил неправедно дисквалификуван.
Сепак, кралицата Александеа му доделила сребрен пехар којшто бил предложен од писателот Артур Конан Дојл како награда за почесната победа.
Меѓународната слава
Пјетри се вратил во Италија во мај 1909 и продолжил да се натпреварува и во нарединте 2 години. Последниот маратон го истрчал во Буенос Аирес на 11 мај 1909 на којшто го остварил најдоброто лично остварување од 2:38:48,2.
„Последната“ трка Пјетри ја истрчал во Парма на 3 септември 1911 во должина од 15 км на која победил. Но, повторно се вратил да се натпреварува и на неговата дефинитивно последна трка која што ја истрчал во Гетеборг во октомври 1911 повторно победил. Со тоа Пјетри ја завршил својата тригодишна атлетска кариера на само 26 години. За време на кратката професионална кариера, Дорандо ефикасно го искористил времети, а заработил 200.000 лири.
Овие пари, тој ги вложил во хотел којшто го отворил неговиот брат, но наскоро банкротирал по што се преселил во Санремо каде што бил директор на автомеханичарски сервис.
Дорандо Пјетри умрел во Санремо на 7 февруари 1942 година на 56 години.
17 (број)
17 (седумнаесет) — број и име на глифот што го претставува тој број. Тој е природен број што следи после бројот 16 а претходник на бројот 18.
Џамија Ас Сиакирин
Џамијата Ас Сијакирин е муслимански храм кој се наоѓа во Каула Лумпур, Малезија, во близина на трговскиот центар Сурија КЛЦЦ и кулите близначки Петронас, највисоките кули близначки на светот.
NGC 5866A
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5866A се споменува и како Keeler 690.
Откривање
Објектот е откриен на април 1781 година од страна на Пјер Мешен, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 3 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 15 ч 5 м 16,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +55° 49' 39"".
Други поделби
Проучување на NGC 5866A е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 166188. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 50; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3864. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1096.
Жан-Жак Русо
Жан-Жак Русо (Jean-Jacques Rousseau) (28 јуни 1712–2 јули 1778) — женевски филозоф, писател и композитор од периодот на францускиот романтизам. Неговата политичка филозофија влијаела на Француската револуција, како и на општиот развој на модерната политичка, социолошка и образовна мисла. Неговиот легитимитет како радикал и револуционер е можеби најдобро прикажан во „Општествениот договор“: „Човекот се раѓа слободен, а секаде е во окови“. Исто така, тој бил и успешен музички композитор. Напишал неколку опери, како и други музички дела, а дал придонес кон музиката и како теоретичар.
Животопис
Русо е роден во Женева, на 28 јуни 1712 година, како втор син на часовничарот Исак Русо. Мајка му умрела неколку дена по неговото раѓање така што него и неговиот постар брат ги одгледала една тетка. Исак Русо многу ги сакал книгите и ги забавувал синовите читајќи им романи, како и делата на Плутарх кои предизвикувале восхит кај малиот Жан-Жак, кој подоцна изјавил: „Бев Римјанин пред да навршам 12 години.“ Кога Жан-Жак бил на десетгодишна возраст, татко му бил принуден да побегне од Женева поради учеството во еден двобој, а неговите деца им биле предадени на еден калвинистички свештеник и на неговата сестра. На 13-годишна возраст, Жан-Жак станал помошник во дуќанот на еден резбар и живеел во неговата куќа. Подоцна, Русо изјавил дека, иако ја сакал работата, грубоста на мајсторот и претераните ограничувања предизвикале таа да му стане одбивна. Една саботна вечер, во март 1728 година, по една прошетка во околината, Русо се вратил во Женева кога градските порти веќе биле затворени. Бидејќи тоа веќе му се случило двапати претходно, кога неговиот мајстор го истепал поради тоа што цела ноќ останал надвор, Русо одлучил повеќе да не се враќа во Женева и така започнал периодот на неговото скитање низ Европа.
Инаку, во 1727 година, кога Русо бил на 15-годишна возраст, неговото име било врежано на градската порта, како знак дека е граѓанин на Женева. Подоцна, кога преминал во католичката вера, тој го изгубил граѓанското право, кое му било вратено дури во 1755 година, кога повторно го прифатил калвинизмот. Во таа прилика, тој бил принуден да докаже дека не бил оженет со Тереза, туку дека таа му била само слугинка, а исто така се повикувал и на својата болест – стеснувањето на мочниот меур поради што бил принуден да носи катетер.
По напуштањето на Женева, Русо заминал во Савоја, каде еден негов пријател го испратил кај баронесата де Варен која живеела без својот сопруг во Анеси (Annecy), а која привлекувала млади протестантски момчиња со цел да ги направи католици. Мадам де Варен не го задржала Русо кај себе, туку го испратила во Торино, каде тој преминал во католичката вера. Следното лето се вратил во Анеси кај бароницата која ја нарекувал „мама“ (maman), а таа го нарекувала „малечок“ (petit). Таму почнал да зема часови по музика и имал можност да ја користи големата библиотека на баронесата. Одвреме-навреме, Русо ја напуштал баронесата и работел кај разни работодавачи и патувал во потрага по авантури, но секогаш се враќал кај неа. Кога навршил 20 години, мадам де Варен започнала љубовна врска со него, која траела шест години, а тогаш Русо дознал дека таа си нашла друг љубовник. Оттога, Русо почнал постепено да се оддалечува од неа и, работејќи како домашен воспитувач во семејството де Мабли, му се јавила идејата да стане писател, па одлучил да замине во Париз.
Во 1741 година заминал во Париз, каде го запознал Дидро, кој го ангажирал да ги напише статиите во „Енциклопедијата“ посветени на музиката. Имено, во тоа време, Русо станал познат по тоа што измислил нов нотен систем кој не бил прифатен од Академијата, но му донесол награда, а неговата статија „Дисертација за модерната музика“ (Dissertation sur la musique moderne) била објавена и предизвикала одредено внимание во стручната јавност. Исто така, тој компонирал опери и балети во италијански стил при што неговиот балет „Галантните музи“ (Les Muses galantes) се изведувал на балетските сцени во Париз во текот на 1745 година, постигнувајќи скромен успех, а неговата опера „Селскиот претскажувач“ (Le Devin du village) била прикажана во Фонтенбло во 1752 година во присуство на кралот. Во меѓувреме, Русо станал соработник на „Енциклопедијата“ на Дидро, најпрвин пишувајќи статии посветени на музиката, а потоа пишувал и на други теми. Во 1749 година, за време на посетата на Дидро, кој бил бил затворен поради своите антирелигиозни погледи, Русо добил идеја да напише една статија за влијанието на напредокот на науката и уметноста врз моралот. Со неа, Русо победил на конкурсот објавен од Академијата на Дижон.
Работејќи како личен секретар на уште една богата добротворка, мадам Дупен (Madame Dupin), Русо ги искористил нејзините врски и во 1743 година се вработил во француската амбасада во Венецијанската република, каде немал службен дипломатски статус, туку му бил личен секретар на амбасадорот, грофот Монтегу (Comte de Montaigu). Бидејќи амбасадорот се однесувал кон него како со слуга, Русо бил незадоволен и се чувствувал измамен и понижен. По една година, Русо бил отпуштен од работата при што не му била ниту исплатена ветената плата. Набргу по враќањето од Венеција во Париз, Русо започнал заеднички живот со необразованата и глупава перачка Тереза ле Васер (Thérèse le Vasseur) и со нејзината мајка. Тереза му родила пет деца, но сите биле дадени во дом за сираци веднаш по нивното раѓање. Русо се оженил со Тереза дури многу подоцна. Во 1750-тите, Русо живеел селата во близината на Париз, најпрвин во куќата на Мадам д’Епинеј (Madame d’Épinay) во Ермитаж (L’Hermitage), а потоа во (Montmorency), на имотот на својот покровител, Маршалот на Луксембург (Maréchal de Luxembourg).
Останките на Русо, кој бил масон, се пренесени во парискиот Пантеон, како национален херој во 1794 година, 16 години по неговата смрт.
Русо бил познат по неговиот незгоден карактер и верувал дека целиот свет го мрази.
Творештво
Жан-Жак Русо бил соработник на „Енциклопедијата“, а ненадејно се здобил со популарност со статијата „Дали обновата на науките и уметностите придонела кон моралното прочистување?“, која предизвикала големо внимание, пред сè, поради актуелноста. Исто така, Русо се прославил со текстот „За потеклото на нееднаквоста меѓу луѓето“ — академска расправа во која Русо ја изложува јатката на својата политичка мисла. Своите филозофски ставови ги искажал во текстовите „Општествениот договор“ (со идеи за можни реформи на државното уредување) и „Емил“ (трактат за воспитанието на човекот кој би требало да се вклучи во граѓанското општество). Русо се разликува од неговите современици по тоа што го негира разумот на сметка на чувственоста. Неговата љубов кон природата е во согласност со тезата дека смислата на човечкиот живот е во чувствата и во неговата хармонија со природата.
Русо, кој инаку не ги сакал театарот и романот, ја прифатил оваа книжевна форма сакајќи да ја искористи нејзината еластичност и во неа вметнал различни видови на текстови - расправи и трактати за различни проблеми од неговото време. Според овие одлики, неговите дела „Јулија или Новата Елоиза“ (епистоларен роман кој доживеал невидена популарност), „Португалски писма“ (несреќен љубовен роман), а особено „Исповеди“ (во кои писателот станува лик во делото во кое инсистира на самоанализата на чувствата и на имагинацијата), припаѓаат на сентиментализмот, но во творештвото на Русо препознаваме и некои елементи (субјективноста, музикалноста, лиризмот, чувството за природата), кои ќе го определат како предвесник на романтизмот.
Во јули 1749 година, за време на посетата на Дидро, кој бил бил затворен поради своите антирелигиозни погледи, Русо дознал за конкурсот распишан од Академијата на Дижон на тема: „Дали напредокот на уметноста и науката го поткопува или го прочистува моралот?“ Возбуден од прашањето, Русо седнал под едно дрво и заплакал, а подоцна му ја рaскажал случката на Дидро, кој пак го поттикнал да се пријави на конкурсот, иако не се согласил со мислењето на Русо дека научниот и уметничкиот напредок го расипуваат моралот. И навистина, со својата статија „Расправа за науката и за уметноста“ (Discours sur les sciences et les arts), Русо победил на конкурсот со што наеднаш станал познат. Во неа, Русо ги нападнал ставовите на Бејкон за придобивките од научниот напредок, истакнувајќи дека напредокот е само илузија, а науката само ќе го уништи моралот. Според него, развојот на цивилизацијата не го направил човекот посреќен или подобар, туку напротив, човекот бил среќен за време на првобитната природна состојба, додека во современите напредни општества човекот е морално расипан. Исто така, Русо го отфрла ставот на Бејкон дека научниот напредок ќе доведе до изобилство на земјата, сметајќи дека тоа ќе предизвика повеќе лоши отколку добри работи, зашто изобилството води кон луксуз, а луксузот е изворот на расипаноста на луѓето. Напротив, Русо смета дека скромноста и воздржаноста претставуваат основа за добар и исправен живот на поединецот и за здрава и силна држава. Во тој поглед, тој прави споредба меѓу Атина и Спарта, сметајќи дека атинската култура предизвикала морално опаѓање, додека Спарта ја посочува како идеален тип на град-држава.
Дванаесетте години од добивањето на наградата за „Расправата за науката и за уметноста“ до објавувањето на „Општествениот договор“ го претставуваат најплодниот период во творештвото на Русо, кога работел на романите „Емил“ и „Нова Елоиза“, а исто така ги напишал и статиите: „Расправа за нееднаквоста“ (Discours sur l’inégalité), „Писмо до Д’Аламбер за гледачите“ (Lettre à D’Alembert sur les spectacles) во кое ја напаѓа театарската сцена, „Писмо до Волтер за провидението“ (Lettre à Voltaire sur la providence) во кое ја брани религијата, „Писмо за француската музика“ (Lettre sur la musique francaise) во кое го истакнува природниот мелодичен стил на италијанската музика наспроти интелектуалниот и вештачки француски стил, „Есеј за потеклото на јазикот“ (Essai sur l’origine des langues) во кое своите идеи од теоријата на музиката ги применува во областа на комуникацијата.
Во 1754 година, Русо напишал уште една статија за Академијата во Дижон, „Расправа за потеклото на нееднаквоста меѓу луѓето“ (Discours sur l'origine de l'inégalité parmi les hommes) со која не успеал да ја освои наградата на конкурсот на тема: „Во што се состои потеклото на нееднаквоста меѓу луѓето и дали нееднаквоста е утврдена со природниот закон?“ Статијата била објавена во септември 1755 година и била посветена на Републиката Женева поради намерата на Русо да го врати своето право како граѓаниин на Женева кое го изгубил по прифаќањето на католичката вера. Во статијата, Русо ја опишува природната состојба како состојба на невиност. Човекот се разликува од ѕверовите по две нешта: прво, неговиот напор за сопственото унапредување и второ, моралниот квалитет — сочувството. Во природната состојба човекот живее сам, а дури подоцна, кога станува општествено суштество, тој се расипува. На почетокот, кога луѓето се здружиле поради заеднички лов или заедничка одбрана, тоа го зголемило сочувството, но подоцна, кога човекот почнал да ја обработува земјата, тоа довело до појавата на приватната сопственост. Дури оттогаш, нееднаквоста во поглед на дарбата довела до нееднаквоста во поглед на богатството. Самата идеја за сопственост предизвикува судири и војни меѓу луѓето при што едни луѓе ги потчинуваат и поробуваат другите. Тогаш, богатите луѓе имаат потреба од ред и закони заради заштита на нивниот имот и така настанува политичкито систем. Меѓутоа, со воспоставувањето на политичкото општество нееднаквоста се институционализира и уште повеќе се зголемува. На крајот, тој систем предизвикува отуѓеност, односно состојба во која „човекот живее надвор од себеси и знае да живее само во мислењето на другите... тој стекнува свест за своето постоење само преку ставот на другите луѓе.“
Во 1761 година го објавил романот „Новата Елоиза“ (Le nouvelle Héloise) кој постигнал голем успех, а една година подоцна се појавил романот „Емил“ (Émile). Во нив, Русо ја изложува идејата дека личните идеи не можат да бидат потчинети од државата и од притисокот на општеството. Во 1762 година се појавило неговото најпознато дело „Општествениот договор“ (Du contrat social), а истата година ја напишал статијата „Верската професија на савојарскиот свештеник“ (Profession de foi du vicaire savoyard) која претставува напад врз религијата. Во 1770 година го завршил делото „Исповеди“ (Confessions).
Политичка мисла
Како претставник на радикалната концепција на природно-правната теорија за граѓанското општество, Русо особено обрнува внимание на две суштествени состојби. Прво, Русо, за разлика од останатите теоретичари на природно-правната (договорната) теорија, општеството што настанува по пат на склучување општествен договор го сфаќа како „морален и севкупен организам“, како „општествен човек“ што „своето единство, заедничката идентичност, живот и волја“ ги стекнува како резултат на „отуѓувањето“ (во смисла на нивно органско пренесување) на природните права на членовите-создавачи на тој договор и нивно „пренесување“ на новата државна (органска) заедница што ја создаваат. Секој државјанин - ќе рече Русо - да биде сосема независен од сите други, а целосно зависен од државата. Тоа се постигнува секогаш со истите средства, зашто само силата на државата ја прави слободата на своите членови. „Граѓанските закони се јавуваат токму во вториот однос“.
Препуштајќи ја во општа „сопственост“ својата личност, „секој член се претвора во неразделен дел од целината“. На оваа основа Русо ја прави разликата помеѓу волјата на сите (volonte de tous) и општата волја (volonte generale); „последнава ја гледа само општата корист, а првата - користа на поединците, па затоа е само збир на поединечни волји... За општата волја да дојде до вистински израз, мошне е важно во државата да нема одделни друштва и секој граѓанин да гласа според сопственото убедување“.
Валунска плоча
Валунската плоча (хрватски: Valunska ploča) е плоча од 11 век, испишана на два јазика (старохрватски и латински), со две писма (глаголица и латиница), која веројатно служела како надгробна плоча, а била пронајдена на гробишта во Валун, на островот Црес. Текстот е запис за три генерации на семејството Валун од 11 век, кои биле закопани под плочата: бабата, нејзиниот син и нејзиниот внук (со имиња Teha, Bratohna и Juna). Денес, плочата се наоѓа вградена во ѕидот на црквата Света Марија во Валун. Нејзината двојазичност е значаен доказ за коегзистенцијата на два етнички и јазични елемента: стариот народен латински јазик и новиот хрватски јазик.
Плочата
Валунската плоча е природна плоча, необработена од резбар, од тип кој често може да се најде во карстна област и кој често се употребува од селаните, на пр. за поплочување на под. Според Фучиќ, плочата првично служела да обележи плитко ископан гроб кај црквата Св. Марко во Буќево, над денешното село Валун на островот Црес.
Текстот
На плочата се наоѓа двојазичен натпис: еден на хрватски јазик, врежан во постара, заоблена глаголица, и латински натпис, врежан со каролиншки минускул.
Латинскиот текст лесно може да се прочита:
Очигледно е дека станува збор за гроб на три генерации, кои носат стари хрватски имиња на крштевка. Тие се бабата Těha, нејзиниот син Bratohna и нејзиниот внук Juna.
На натписот на глаголица, кој го носи стариот хрватски текст, имињата TĚHA и JUNA лесно можат да се прочитаат, но името BRATOHNA недостасува. Во средина на натписот се наоѓаат 8 букви, од кои две се непознати на Фучиќ, па затоа ја прочитал секвенцата како: Непознатата буква (6) според Фучиќ е стариот глаголички "I", со дуплирана хоризонтална линија која го одвојува горниот елемент од долниот. Што се однесува на непозната буква (7), дијагоналната линија во окото на буквата N (14) во зборот JUNA го навела Фучиќ да ја разгледа дијагоналната линија во буквата (7), со што забележал дека резбарот направил очигледна грешка, така што изрезбал на погрешно место следна полусамогласка. После зборот TĚHA може да се прочита зборот SINЪ "син", што се совпаѓа со FILIUS "син" од латинскиот текст, а во преостанатата група на букви VЪKЪ треба да се земе предвид дека е испуштено NU за да се добие зборот VЪNЪKU "внук", за да се совпадне со зборот од латинскиот текст.
Затоа глаголичкиот натпис на Валунската плоча е:
Датирање
Латински натпис со каролиншки минускул може да се датира до 9-тиот, 10 и 11 век. Глаголичкиот натпис е испишан со значително заоблено глаголичко писмо.
Типовите на полусамогласки, триаголен Ě, V со полукружна врска, К со долга странична линија—сите недвосмислено укажуваат на 11 век.
Штркови
Штрковите се фамилија птици од редот на штрковидните, големи, со долги нозе, долг врат и долг, цврст клун. Штрковите живеат во многу подрачја во светот, и на посуви места од блиските на нив чапји, ибиси и лажичарки.
Опис
Штрковите се неми, не испуштаат гласови, а комуницираат со штракање на клунот. Многу видови се преселници. Повеќето од нив јадат жаби, риби, инсекти, црви, мали птици и мали цицачи. Има 16 вида штркови распоредени во 6 рода. Поради крупното тело, а и големите крилја кои достигнуваат распон и до 3,2 метра, при летањето штрковите ги користат воздушните струења. Нивните гнезда се многу големи и може да ги користат повеќе години. Гнездото може да биде и до 2 метра во пречник и околу 3 метра длабоко. Тие се моногамни, но не онака како што се мислело за нив порано. Можно е да го сменат партнерот по преселбата, или да се селат без својот партнер. Нивното доживување како верни партнери потекнува од митологијата и културата, а не од реалниот живот.
Родови и видови
Видови: Видови: Видови: Видови: Вид: Видови:
Полициско куче
Полициско куче или воено куче, во земјите каде што се зборува англиски јазик познато и како „К-9“ — куче односно животно за спроведување на законот кое е специјално обучено да помогне на полицијата и други државни агенции. Тие се сметаат како регуларни полициски службеници. Неколку од нивните должности се: Откривање на дрога и експлозиви; пронаоѓање на изгубени лица; пронаоѓање на докази за криминална истрага и заштита на своите водичи или други лица.
Ваквите кучиња во својата обука се обучуваат да запомнат неколку вербални и рачни наредби од страна на своите водичи. Најкористените раси на кучиња се: Германски овчар; белгиски овчар и ротвајлер. Секоја раса на куче има свои предности, па така ваквите кучиња се избираат според своите способности.
Овие кучиња се прифатени во полицијата и војската како регуларни и чесни службеници, според тоа во некои земји повредувањето или убивањето на вакви кучиња се смета за тешко кривично дело, слично како убивање или повредување на обичен полициски службеник или воено лице.
Русомир Богдановски
Русомир Богдановски (Ниш, 1948 - ), драмски писател и театарски сценарист. Во 1972 година дипломира драматургија на Академијата за театар, филм, радио и телевизија во Белград. Магистрира на факултетот за драмски уметности во Белград (1997) со трудот „Комични драмски форми во македонските обреди и обичаи за време на некрстените денови“. Работел како драматург и уредник на редакцијата за драмска програма на МТВ. Сега е професор по филмско и ТВ сценарио на Факултетот за Драмски уметности во Скопје.
Драмски текстови
"На заборавениот остров" (1968); "Фарса за храбриот Науме" (1968/1969); "Панургиј" (1969); "Чудото на свети Ѓорѓи" (1971/1979); "Патенталија и Тентелина" (1983); "Ништо без Трифолио" (1986); "Вечерва фалстаф" (1993); "Ноќ спроти Василиј" (1996).
Детски Драмски текстови
"Рекламна бајка" (1989); "Чудовиштата во нашиот град" (1990).
Филмски и Телевизиски сценарија
"Добра долина" (1973); "Како се сакаа Пертеф и Леонида" (1974); "Нели ти реков" (1976); "Златни години" (1978); "Учителот" ([1980|1980]]); "Време на летала" (1982); "Пасквелија" (1992) и "Life time" (1999).
Тенкоопнен транзистор
TFT монитори (анг. Thin Film Transistor) спаѓаат во LCD монитори (анг. Liquid Crystal Display) видот на монитори. Не содржат катодна цевка, туку течни кристали измеѓу две стаклени плочи, два поларизациони филтри, филтри за боја и два слоја за порамнување. Зад овие слоеви се наоѓа позадинско осветлување кое обично е состои од повеќе флуоросцентни ламби. Со донесување на напонот на слој за порамнување се прави електрично поле кое ги порамнува течните кристали, што оневозможува светлоста да помине низ нив, додека со укинување на напонот се овозможува премин. Разликата помеѓу ЦРТ и ТФТ мониторите е голема, ЦРТ мониторите се кабасти, додека ТФТ се тенки и големи баш колку што треба. Потрошувачката на електрична енергија кај ЦРТ мониторите е околу 80 вати за 17 инчи додека кај TФT e едвај 20. ЦРТ емитуваат електрони низ катодната цевка, кои излегуваат и до 80цм надвор од екранот и ако човекот седи блиску тогаш тие го погодуваат. Тоа се чувствува при долготрајно седење пред мониторот на мало оддалечување (идеално е 50цм, но тогаш сме сѐ уште во зоната на зрачењето па е препорачливо да секој саат се прави пауза од 10-тина минути). Кај ТФТ монитори ова го нема, електроните не излегуваат на толкава оддалеченост, туку на неколку см од стаклото. Освежување на ЦРТ мониторите е во идеален случај 120 херци по секунда а поквалитетните монитори можат да понудат до 100, а поевтините имаат можност до 85 (1 херц е една слика во секунда која се исцртува на мониторот). Кај ТФТ мониторите освежување се врши само тогаш кога е тоа потребно (кога на сликата нешто се поместува). Брзината на современите ТФТ монитори е 2 мили секунди или 500 слики во секунда за пример земете монитор од 16 мс има нешто повеќе од 50 слика во секунди. Главниот недостаток на ТФТ мониторите е верноста во прикажувањето на сликата, зошто сликата е “попластична“ од онаа на ЦРТ, што може да им засмета на графичките дизајнери, но и тоа наскоро ќе се реши. Постои низа на недостатоци во секоја технологија, па така и во оваа, ТФТ технологијата не е совршена, така сликата не е иста при сите агли на гледање, зошто кристалите се во некој вид на мрежа, тие даваат идеална слика кога се гледа под агол од 90 степени во однос на екранот, во последно време се појавуваат монитори кои се декларирани на агол за видливост од 180 степени, добиваме впечаток дека се е совршено. Конструкцијата на самиот екран е таква, па сликата се деградира доколку се гледа од страна. Кај поевтините монитори тоа е многу видливо, а кај поскапите помалку, но пак постои деградација. Секако, ако мониторот се користи за еден корисник, тоа не е проблем, затоа што мониторот е лесен и многу лесно се подесува во положба која е идеална за корисникот, проблемот е кога повеќе луѓе гледаат на пример филм, тогаш оние одстрана имаат полоша слика отколку оние во центарот. Кај поскапите монитори тоа е помалку воочливо.