cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ана Брнабиќ
Животопис
Во 1994 година завршила средно училиште бр. 5 во Белград. Доби високо образование во странство. До 1998 година, студирала бизнис менаџмент на Универзитетот Нортвуд. во Мичиген, САД, каде што ја бранеше својата диплома за бизнис администрација (BBA). Подоцна студирала на британскиот универзитет Хал, каде добила Магистер по бизнис администрација (МБА).
Во 2001 година, таа се врати во Србија, каде работеше во Аграрната програма за развој на Србија (под покровителство на Европската унија), а потоа и во областа на консултациите. Од 2002 до 2011 година - во Агенцијата на САД за меѓународен развој. Од 2011 година работеше во американската компанија Continental Wind Serbia, од јануари 2013 година е нејзина директорка. Во 2006 година учествуваше во создавање на Национална алијанса за локален економски развој (НАЛЕД), од 2013 година беше потпретседател, а во 2016 година стана претседател на оваа организација.
Во 2007 година, Ана Брнабиќ стана советник на директорот на Координативното тело на Владата на Србија за заедниците Прешево, Бујановац и Медвеѓа, чиј предмет е разгледување на последиците од конфликтите во Прешевската долина и Косово. На 11 август 2016 година, премиерот Александар Вучиќ ја назначи за министер за држава и локална самоуправа.
По претседателските избори во 2017 година, за време на кои победи сегашниот премиер Александар Вучиќ, Ана Брнабиќ беше предложена од него на функцијата премиер на Србија. На 15 јуни 2017 година, претседателот на Србија Александар Вучиќ го назначи Брнабиќ за Премиер на Србија.
Вртимушка
Вртимушка — конусен, топчест или овален предмет со зашилен врв (клин) чија цел е да се врти што подолго. Најчесто се користи како играчка. Ако се заврти, вртимушката ќе продолжи да се врти околу една оска на ротација. Нејзините физички својства се слични на оние на жироскопот.
Во природата, вртимушката може да се најде во многу облици - желад, семе од јавор со „пеперутки“, школка со зашилен врв. Најстарата пронајдена вртимушка е од пред околу три и пол илјади години пред нашата ера.
Постојат различни видови вртимушки: обични вртимушки кои се наоѓаат кај нас, вртимушки што се вртат со конец или камшик, кинески вртимушки што се извртуваат кога се вртат, јапонски вртимушки со дупки што произведуваат брмчење или татнеж кога се вртат. Тие се направени од различни материјали, од дрво, преку глина и керамика, за да во последно време се прават од пластика. Телото на сите вртимушки обично е шупливо.
Историја
Различни народи дошле до идеја да направат вртимушка. Ова го потврдуваат археолошките ископувања кои ја откриле оваа играчка на сите континенти, освен на Антарктикот. Вртимушката се изработува од различни материјали. При археолошките ископувања во градот Ур, кој се наоѓа на подрачјето на денешен Ирак, биле пронајдени вртимушки направени од глина, создадени околу три и пол илјади години пред нашата ера. Керамички вртимушки биле пронајдени во Троја, за кои се проценува дека се од пред три илјади години пред нашата ера. Пронајдени се вртимушки од Стар Египет, од периодот од 2000 до 1400 година пр.н.е., како и во Кина од периодот пред околу илјада години пр.н.е. Коскени вртимушки биле откриени од Стар Рим, од третата деценија пр.н.е.
На некои предмети од старогрчка керамика од 500-тите. пр.н.е., насликани се сцени на жени кои се забавуваат со вртење на вртимушки. Вртимушките се споменуваат во грчките книжевни дела кои датираат од пр.н.е.:
Во римската книжевност од првиот век пр.н.е.
Вртимушките се спомнуваат и во англиската книжевност во шеснаесеттиот и седумнаесеттиот век:
Видови вртимушки
Наједноставната вртимушка е вртимушка направена во облик на стожер, со додаток на горната страна на продолжениот дел. Додатокот служи како држач, се фаќа со прстите, се става на основата, се врти силно и се пушта да се врти. Кога ваквата вртимушка ќе се заврти, таа се врти и постепено успорува, полека застанува и паѓа „на страна“. Со вакви вртимушки можат да се пофалат различни култури, од Јапонија, преку Германија, Полска, Кореја, Франција, Шкотска, па се до нашата земја.
Вртимушки што се вртат со врвца
Постои еден вид вртимушки кои имаат засеци со жлебови, предвидени околу нив да се обвиткува врвца. Да се знае како да се вртат такви вртимушки се смета за вештина, бидејќи не е лесно да се постави вртимушката во соодветна положба и со нагол замав да се повлече врвцата завиткана околу него, и со тоа движење да се успее што е можно подолго да се врти.
Вртимушки што се вртат со бич
Се смета дека овој посебен вид вртимушки потекнува од Кина, а Европејците дознале за неа во 14 век. Археолозите пронашле такви вртимушки кај народите во Европа, во Северна и Јужна Америка, на островите во Тихиот Океан, во Индија и Африка.
Кинеска вртимушка
Кинеската вртимушка е посебен вид на вртимушка која се состои од сферично тело и стапчест држач. Кога ќе се заврти кинеска вртимушка, таа прво се врти како обична вртимушка. Меѓутоа, поради големата аголна брзина, нејзиниот држач се навалува надолу и во моментот кога ќе ја допре земјата, вртимушката целосно се врти и почнува да се врти на држачот. Вртењето предизвикува момент на сила поради површинско триење. Како што се намалува брзината, вртимушката ја губи стабилноста и паѓа.
Занимливо е тоа што кога кинеската вртимушка го менува своето вртење, го подига својот центар на маса и почнува да ротира во спротивна насока. Истиот ефект може да се постигне со тврдо варени јајца, топка за рагби или овален камен.
Бејблејд
И покрај тоа што сè уште се прават вртимушки, кои се малку поинакви од вртимушките што се користеле за забава во Стар Египет, Рим, Грција, особено кај помладите генерации, оние кои имаат посебен механизам кој ги придвижува и ги тера да се вртат многу долго. време се многу попопуларни и барани.
Бејблејд вртимушките биле создадени во 2000 година во Јапонија. Производителот Такара ги вовел на пазарот во исто време кога на телевизија почнала да се прикажува истоимената цртана серија. Овие вртимушки може да се вртат на тврда површина или во посебна овална „арена“ каде што се судираат две вртимушки и победува онаа што останува подолго да се врти. Со текот на времето, бејблејд вртимушките биле усовршени така што, кога ќе се повлече чкрапалото од механизмот на вртимушката, тие ќе продолжат да се вртат што е можно подолго, и биле надградени со делови што може да го забават нивното движење при контакт со противничката вртимушка.
Вртење на вртимушката
Популарноста на вртимушките значително се зголемила во педесеттите години на минатиот век и тогаш биле објавени неколку теоретски написи за нивното движење. Вртењето на вртимушката не би се разликувала од вртењето на кое било друго тело доколку не резултира со добро забележлива појава на прецесија. Под прецесија се подразбира промена на насоката на оската околу која телото ротира. лево|мини|259x259пкс| Прецесија кај вртимушката Објаснување зошто се јавува прецесија :
Ако забележиме заротирана вртимушка која, гледана одозгора, се врти во спротивна насока од ротацијата на стрелките на часовникот (на сликата: поглед однапред, слика лево), можеме да ја прикажеме во попречен пресек од напред и одзади како на сликата. Во моментот кога, под влијание на гравитацијата, вртимушката е навалена на десната страна кога се гледа од напред (на сликата: поглед однапред, слика десно), тогаш кога ќе се гледа одзади, ќе се навалува на левата страна кога се гледа одзади (на сликата: поглед одзади, слика десно). Движењето на двете означени точки на вртимушката (розовата точка на предната страна и сината точка на задната страна на вртимушката) во тој момент, под влијание на ротацијата на посочената насока, ќе биде насочена од лево кон десно за розовата точка и од десно кон лево за сината точка, како што е прикажано на сликата со розовиот и синиот вектор. Овие вектори можеме да ги разложиме на компоненти во правец на рамнината на дискот со канта и правец на рамнината на дискот на вртимушката и во правецот по должината на држачот на вртимушката (испрекинати линии на сликата).
Ако сега ја погледнеме розовата точка, на неа ќе дејствуваат вкупно две сили: посилни сили од ротацијата на векторот насочена нагоре и послаби сили од гравитацијата на векторот насочени надолу. Затоа, движењето на предниот крај означен со розовата точка ќе биде насочено нагоре. Слично на тоа, ако ја погледнеме сината точка, векторите на двете сили што дејствуваат на неа ќе бидат насочени надолу и затоа движењето на овој дел од дискот на вртимушката ќе биде надолу. Затоа, целиот врв на местото на розовата точка се издига на предниот раб и се спушта во соодветната точка на задниот раб, што објаснува зошто врвот на вртимушката се навалува на страна кога се гледа од предната страна, а вртимушката не паѓа веднаш поради гравитацијата.
Прецесијата може да се набљудува на овој начин само во услови кога аголната брзина на ротација е многу поголема од аголната брзина на прецесија. Ова се случува на почетокот на движењето, додека држачот на вртимушката се отклонува од вертикалната оска под мал агол. Кога вртимушката ќе успори, нејзината аголна брзина исто така се намалува и движењето станува покомплицирано.
Вртење на кинеската вртимушка
Посебно занимливи се кинеските вртимушки. Најпрво се вртат како обични вртимушки. Но, неговиот држач постепено сè повеќе се навалува и кога ќе се допре до земјата, вртимушката целосно се свртува и почнува да се врти на него. Се претпоставувало дека за таквото свртување клучно е триењето на лизгање. Оваа претпоставка ја потврдил Дел Кампо. Тој дал доказ во кој објаснил дека држачот на овие вртимушки сè повеќе и повеќе се навалува поради подигнувањето на тежиштето на вртимушката. Со подигнувањето на тежиштето на вртимушката од земјата, потенцијалната енергија се зголемува за сметка на намалувањето на кинетичката енергија, што се намалува, а успорувањето на телото е изразито ако се посматра преминот на ротацијата на вртимушката на вртење со подлога на нејзиниот држач. Успорувањето претставува намалување на аголниот моментум, а тоа е можно само ако постои надворешен момент на сила што може да дојде само од лизгачко триење.
Игри со вртимушки
Древната јапонска игра позната како „баи“ потекнува од дамнешни времиња. Школката ќе се наполнела со восок или песок за да добие на тежина, а потоа со движење на прстите ќе се завртела на некоја цврста подлога.
Во Стара Грција, и мажите и жените учествувале во играта со вртимушки, додека оваа игра на островите на Тихиот Океан областите на Југоисточна Азија била резервирана само за мажи.
Некогаш вртимушките се користеле и за коцкање. Тие вртимушки имаа испишани букви на нивните страни, така што, во зависност од тоа на која буква „слетала“, тоа би значело дека во одредена игра правилата налагаат играчот да преземе сè, да се обложи нешто друго или да остане без ништо и да го изгуби правото да ја продолжи играта.
Натпревари
Некогаш вртењето на вртимушки било забава за народот. Голема вртимушка, тешка околу килограм и висока преку дваесет сантиметри, била оставана на градскиот плоштад за да можат сите жители да си играат со неа кога ќе посакаат. Честопати се организирале натпревари за екипи на „вртимушкари“ од два града.
Во Јапонија, вештината на вртење на вртимушка била повеќе поврзана со професионални играчи отколку со деца. Јапонските вртимушки се разликувале од другите по тоа што обично имале многу издолжен врв на кој се вртеле. Највештите натпреварувачи биле препознавани по тоа што успевале да ја завртат вртимушката на тесно јаже, дури и на острицата на мечот. Слични вртимушки, главно направени од бамбус, може да се најдат во Кина и Кореја.
Дури и во поново време се одржуваат натпревари во вртење вртимушки. Со драстичното популаризирање на вртимушките во педесеттите години на минатиот век, на почетокот на шеесеттите години, американската фабрика за играчки Данкан тој компани (Dunkan toy company) започнала да организира натпревари за натпреварувачи кои користеле дрвени вртимушки, живо обоени во различни бои. Во следните години, како и повеќето играчки, вртимушките почнале да се прават од пластика. Во 1963 и во 1964 година фабриката Данкан спонзорирала натпревари што се одржувале во голем број американски градови. Финалето на шампионатот се одржувало секоја година во Дизниленд, Калифорнија. На крајот на 20 век, натпреварите повторно биле обновени.
Побарувачка
Побарувачката го претставува количеството на еден производ што потрошувачот сака да го купи по различни цени при непроменети останати фактори. Односот меѓу количеството производи што сакада ги купи потрошувачот по различни цени се нарекува функција на побарувачката или крива на побарувачката. Кривата на побарувачката го претставува количеството што потрошувачите сакаат да го купат при дадени цени, а не количеството производи што тие навистина го купуваат.
Теорија на побарувачката на потрошувачот
Според Алфред Маршал, побарувачката на потрошувачите го претставува крајниот регулатор на целокупната побарувачка.
Корист и маргинална корист
Основа на теоријата на потрошувачката е анализата на користа (ползата) на потрошувачот. Во тој поглед, иако желбите на потрошувачот не можат директно да се измерат, сепак тие се мерат преку цената која е подготвен да ја плати потрошувачот за да задоволи одредена желба. Вкупната корист на потрошувачот (total utility) се зголемува со секоја дополнителна единица од производот што го троши, но ова се однесува само на вкупната корист. Притоа, вкупната корист расте со опаѓачка стапка, односно секоја дополнителна единица од производот што го троши поединецот му носи сè помала и помала корист. Онаа единица од производот за која потрошувачот се двоуми дали да ја купи, Маршал ја нарекува маргинална купувачка (marginal purchase), а неговата корист - маргинална корист (marginal utility). Според тоа, маргиналната корист на секое нешто опаѓа со секое зголемување на количеството што го имаме. Меѓутоа, законот за опаѓачка маргинална корист важи само ако човекот се набљудува во една точка од времето, т.е. ако се занемарат промените на неговите желби и потреби со текот на времето. Законот за опаѓачка маргинална корист може да се претстави и преку цената на производот. Имено, цената што е подготвен да ја плати потрошувачот за една дополнителна единица од производот Маршал ја нарекува маргинална цена на побарувачката (marginal demand price). Токму оваа цена ја претставува маргиналната корист на производот. Слично на тоа, цените што потрошувачот сака да ги плати за два производа зависат од односот на маргиналната корист на тие производи. Притоа, колку што се зголемува количеството од некој производ што го има потрошувачот, толку пониска ќе биде цената што тој ќе сака да ја плати за една дополнителна единица од тој производ. Според тоа, при непроменети други услови, и маргиналната цена на побарувачката опаѓа со секоја натамошна единица од производот.
Изборот на потрошувачот меѓу одделни производи се врши според нивната маргинална корист. Ако еден производ му носи на потрошувачот поголема маргинална корист во споредба со друг производ (пресметано во однос на нивните цени), тогаш потрошувачот ќе го избере првиот прозивод. Притоа, потрошувачот ќе го распредели својот доход по одделни производи во точката во која се изедначува маргиналната корист на сите производи (во однсс на нивните цени). На сличен начин се врши и изборот меѓу сегашната и идната потрошувачка: ако денешната потрошувачка му носи на потрошувачот поголема маргинална корист во споредба со неговото купување во иднина, тој ќе одлучи да го купи производот денес. Оваа меѓувременска споредба меѓу сегашната и идната маргинална корист се изразува преку субјективната дисконтна стапка на потрошувачот.
Скала и крива на побарувачката
Списокот на количествата од некој производ што потрошувачот сака да ги купи по различни цени се нарекува скала на побарувачката (demand schedule), а поимот зголемување на побарувачката значи дека тој сака да купи повеќе производи по целиот список на цени. Со други зборови, порастот на побарувачката означува поместување на скалата на побарувачката, т.е. потрошувачот сака да купи повеќе производи по постоечките цени, односно постоечките количества се купуваат по повисоки цени. Порастот на побарувачката може да биде предизвикан од различни фактори, како: промените во модата, отворање нови можности за употреба на производот, намалување на понудата на некој друг производ кој служи како супститут, постојан пораст на богатството и на куповната моќ на потрошувачите итн. Промените на побарувачката предизвикуваат различни ефекти врз цената, во зависност од тоа дали во производството на производот важи законот за константни, опаѓачки или растечки приноси: при константни приноси, порастот на побарувачката предизвикува само зголемување на производството на производот без никаков ефект врз цената по која се продава тој; при опаѓачки приноси, зголемената побарувачка предизвикува мало зголемување на количеството што се продава и пораст на цената; при растечки приноси, поголемата побарувачка води до голем пораст на производството и до намалување на цената.
Графичкиот приказ на количествата што потрошувачот сака да ги купи по различни можни цени ја претставува кривата на побарувачката (demand curve). Притоа, законот на побарувачката (law of demand) гласи: количеството производи што сака да го купи потрошувачот се зголемува ако се намали цената на производот и обратно, по повисока цена, потрошувачот сака да купи помало количество од производот. Со други зборови, кривата на побарувачката е негативно наклонета (опаѓа) по целата нејзина должина. За законот на побарувачката не постои теоретски доказ, туку тој претставува (според многу економисти — најважното) емпириско правило кое се потврдува во неброено многу поединечни случаи. Меѓутоа, општиот закон дека човекот купува повеќе ако се намали цената на некој производ важи само при непроменети (константни) други фактори, како што се: цените на другите производи, доходот на потрошувачот и неговите вкусеви и преференции.
Вообичаено, економистите ја изразуваат побарувачката како функција во следниов општ вид:
x = f(p x, p y , p z , ..., R)
каде: x e количеството што се купува, p x e цената на производот x, p y и p z се цените на производите y и z, а R е доходот на потрошувачот, изразен во пари.
Математичкото изразување на побарувачката служи за две цели: прво, за нèвпотсети дека ефектите на одделните детерминанти врз побарувачката не се независни едни од други; второ, за да ги разликуваме промените на количеството што се купува под дејство на промените на цените или доходот од промените кои предизвикуваат од промената на функцијата на побарувачката. Притоа, пазарната функција на побарувачката е континуирана, дури и кога функцијата на побарувачката на одделните потрошувачи е дисконтинуирана.
Табела 1: Скала на побарувачката
Општиот закон на побарувачката вели дека ако се зголеми цената на производот, потрошувачот ќе купува помало количество. Меѓутоа, постои и можност за отстапување од ова правило, т.е. потрошувачот да купува повеќе, ако се зголеми цената на производот. Овој случај е познат како Гифенов парадокс. Теоретски, овој парадокс може да се објасни со меѓусебното дејство на ефектот на супституција и ефектот на доходот, но меѓу економистите постои дилема во поглед на тоа дали Гифеновиот парадокс е само хипотетички случај или пак тој постои во реалниот свет. Така, Алфред Маршал тврдел дека во една прилика се појавил овој парадокс, но не постои ниту едно емпириско истражување кое го потврдува неговото постоење.
Побарувачката на производи и побарувачка на факторите на производството
Законот на изведената побарувачка (the law of derived demand) гласи: Цената која ќе биде понудена за секое средство за производство претставува разлика меѓу цената по која може да се продаде готовиот производ и цените по кои се нудат останатите средства за производство. Со други зборови, кривата на побарувачката на секој поединечен фактор на производството може да се изведе од кривата на побарувачката на готовиот производ така што за секое количество од производот од цената на побарувачката (demand price) ќе се одземе збирот на цените на понудата (supply prices) на другите фактори на производството, за соодветното количество.
На конкурентскиот пазар, побарувачката на факторите на производството е изведена од вредноста на маргиналниот производ на производниот фактор, а таа вредност се добива како производ на маргиналниот физички производ и цената на производот. Притоа, вредноста на маргиналниот производ ја претставува цената на побарувачката за производниот фактор под претпоставката дека количествата на другите производни фактори остануваат константни. Меѓутоа, на монополски пазар, фирмата има контрола врз пазарната цена на производот и врз обемот на производството, а со тоа и врз цената на производните фактори. Оттука, при монопол, побарувачката на производните фактори е изведена не од вредноста на маргиналниот производ, туку од маргиналниот приход на производот, кој се добива така што маргиналниот приход што го носи секој дополнителен производ ќе се помоножи со маргиналниот физички производ што го дава дополнителниот производен фактор.
Постојат три правила за еластичноста на побарувачката на факторите на производството:
Првите две правила важат и за побарувачката на производните фактори во услови на монопол, додека третото правило важи во изменет вид, т.е. побарувачката на производните фактори ќе биде поеаластична, ако се поеластични маргиналните трошоци на останатите производни фактори.
Еластичност на побарувачката
Според општиот закон на побарувачката, ако се намали цената на некој производ, потрошувачите ќе сакаат да купат поголемо количество. Процентуалната промена на бараното количество при промена на цената се нарекува еластичност на побарувачката (elasticity of demand). Еластичноста на побарувачката може да биде различна, т.е. во некои случаи, таа е голема, а другпат мала. Ако цената на производот се намали за еден процент, а бараното количество се зголеми, исто така, за еден процент, тогаш еластичноста на побарувачката изнесува еден; ако бараното количество се зголеми за два проценти при намалување на цената за еден процент, тогаш еластичноста на побарувачката е еднаква на два, итн. По правило, еластичноста на побарувачката е различна по должината на кривата на побарувачката: ако цената на производот е висока, тогаш еластичноста е голема, а онака како што се намалува цената на производот, еластичност на побарувачката е сè помала. Бидејќи што е висока а што ниска цена зависи од општествената класа на која ѝ припаѓа потрошувачот, тоа значи дека еластичноста на побарувачката за ист производ се разликува кај богатите и кај сиромашните луѓе. На пример, еластичноста на побарувачката на месо е мала кај богатите луѓе, а голема кај сиромашните луѓе: при намалување на цената на месото, богатите луѓе нема да ја зголемат својата побарувачка, додека побарувачката на месо ќе се зголеми значително кај сиромашните луѓе. По правило, производите со мошне различна употреба (на пример, водата) се одликуваат со висока еластичност на побарувачката, додека еластичноста на побарувачката е ниска кај луксузните производи и кај производите што се неопходни за живот (на пример, лебот). Општо правило во однос на еластичноста на побарувачката е дека таа е бројчено висока, ако за производот има блиски супститути, иако во праксата е тешко да се определи степенот на супституција меѓу хетерогените производи. Кога се зборува за еластичноста, може да се занемари времето, т.е. по правило, производите со висока еластичност на побарувачката на долг рок имаат и висока еластичноста на побарувачката на кус рок. Меѓутоа, кога се зборува за еден определен производ, тогаш, еластичноста на неговата побарувачка зависи од времето, т.е. на долг рок, побарувачката е поголема.
Еластичноста на побарувачката на еден производ во однос на промената на цената на друг прозивод се вика вкрстена еластичност (cross-elasticity). Таков е случајот со еластичноста на побарувачката во однос на производите кои служат како супститути (го заменуваат дадениот производ) или комплементи (се надополнуваат со дадениот производ). Притоа, вкрстената еластичност во однос на блиските супститути е позитивна, додека во однос на блиските комплементи е негативна. По правило, колку производите се поголеми супститути, толку вкрстената еластичност е повисока. На пример, еластичноста на побарувачката на определена марка кафе во однос на цената на другите марки кафе е многу висока, додека вкрстената еластичност на кафето во однос на другите пијалаци е помала. Бидејќи поголемиот број производи не се блиски суспститути или блиски комплементи меѓу себе, тешко е да се определи знакот или големината на вкрстената еластичност на нивната побарувачка.
Потрошувачки вишок
По правило, купувачот добива поголемо задоволство од производот што го купува од цената која ја плаќа за него, бидејќи тој би бил подготвен да плати повисока цена за да го добие саканиот производ. Оваа разлика меѓу повисоката цена што би ја платил потрошувачот и вистинската цена што ја плаќа за производот што го купува се нарекува потрошувачки вишок или вишок на потрошувачот (consumer's surplus). На пример, ако цената на чајот изнесува 20 шилинзи, да претпоставиме дека по таа цена потрошувачот сака да купи една фунта чај, но дека по цена од 14 шилинзи неговата побарувачка изнесува две фунти чај. Во овој случај, бидејќи двете фунти чај ги купува по цена од 14 шилинзи, потрошувачот добива задоволство што вреди 34 шилинзи за плаќа 28 шилинзи. Така, тој остварува вишок за задоволство од шест шилинзи.
Побарувачката и доходот
Побарувачката на еден производ може да се изрази и во однос на доходот на потрошувачот, а графичкиот приказ на оваа врска може да се нарече крива на доходот (income curve), иако за него нема општоприфатено име. Притоа, кривата на доходот може да се претстави како однос меѓу доходот и количеството на производот што се купува или почесто како однос меѓу доходот и издатокот што се прави за купување на некој производ (изразен во пари). врската меѓу побарувачката и доходот може да биде позитивна или негативна: побарувачката на некои производи расте онака како што се зголемува доходот и тие се нарекуваат нормални производи (normal goods); наспроти нив, побарувачката на некои производи се намалува, ако порасне доходот на потрошувачот и тие се нарекуваат инфериорни производи (inferior goods). Еластичноста на побарувачката на некој производ во однос на промените на доходот на потрошувачот се нарекува доходна еластичност (income elasticity) и се пресметува така што процентуалната промена на побарувачката на производот ќе се подели со процентуалната промена на дхоходот на потрошувачот. Се разбира, нормалните производи имаат позитивна доходна еластичност, додека инфериорните производи имаат негативна доходна еластичност. По правило, доходната еластичност изразена преку расходите за еден производ е поголема од доходната еластичност изразена преку количеството што се купува. Првиот економист кој ја изучувал побарувачката во однос на доходот бил Ернст Енгел, кој го дал познатиот закон дека со порастот на доходот на семејството се намалуваат расходите за храна (изразени како процент од доходот). Кривите линии кои ги претставуваат расходите за одделни категории производи како функција на семејниот доход се познати како Енгелови криви.
Во принцип, од кривите на доходот на поединците може да се изведе збирната, т.е. пазарната крива на доходот. Меѓутоа, ова изведување е комплицирано зашто одделните потрошувачи имаат различен доход, така што ефектите од порастот на доходот врз вкупната побарувачка на некој производ зависат од првичната распределба на доходот и од распределбата на порастот на доходот меѓу одделните потрошувачи. Само ако распределбата на доходот е стабилна и ако доходот на сите потрошувачи порасне пропорционално, тогаш пазарната крива на доходот се добива како пондериран просек од поединечните криви при што како пондери служат учествата на одделните потрошувачи во вкупната потрошувачка на производот.
Зоран Ерцег
Зоран Ерцег (Пакрач, 11 јануари 1985 година) е поранешен српски кошаркар. Играл на позицијата крилен центар.
Клупска кариера
Ја започнал својата кариера во сениорската екипа во тимот на Поле керамика во Нови Бежеј. По само една сезона тој оди со нив во ФМП Шелезник. За време на раните години, тој немал многу минути и поминал една сезона на позајмица во Борац од Чачак. Вистинската афирмација во дресот на ФМП се добива во сезоната 2006/07 година. кога тој станувал еден од најдобрите играчи на тимот. Во следната сезона тој продолжил со добри игри во 2008 година. Заминал во Олимпијакос со кој потпиша петгодишен договор.
Тој не играл многу со екипата на Пиреја во првата сезона, па во 2009 година бил испратен на позајмица во Паниониос. Во нивниот дрес тој обезбедувал одлични игри и станува еден од најдобрите крилни центри во грчката лига. За сезоната 2010/11. се враќа во Олимпијакос и под водство на Душан Ивковиќ добивал повеќе минути. На крајот на сезоната тој го раскинал договорот со нив и замина во Бешикташ. Тој е со нив во сезоната 2011/12. ги освоил Турското првенство, Купот и ФИБА Евролигата и бил еден од најдобрите играчи во тимот. Прекрасните игри во дресот на турскиот тим не поминаа незабележано, па во јуни 2012 година потпишувал тригодишен договор со ЦСКА Москва. Сепак, по само една сезона, тој го раскинал договорот со нив и потпишал за Галатасарај.
Репрезентација
Играл со репрезентацијата на Србија на Европското првенство 2007 година во Шпанија. Тој исто така бил член на тимот што играл во квалификациите за Европското првенство 2013 година.
Иго, грофот на Париз
Иго, грофот на Париз (италијански: Ugo, conte di Parigi) ― трагедија лирика, или трагична опера, во два чина на Гаетано Доницети. Феличе Романи го напишал италијанското либрето според „Бела Аквитанка“ (Blanche d'Aquitaine) на Иполит-Луј-Флорен Бис. Премиерата била прикажана на 13 март 1832 година во Ла Скала, Милано.
Синопсис
Погледнетего синопсисот на opera-rara.com
Наводи
ЗабелешкиЦитирани извори
Други извори
Аеродром Мелиља
Аеродром Мелиља (Spanish: Aeropuerto de Melilla) (IATA: MLN, ICAO: GEML) налази се 3 км југоисточно од града.
Историја
Аеродромот беше отворен на 31 јули 1969 година. Во 2005 година, пистата беше продолжена на 1.433 метри.
Миленичка (опера)
Миленичка (италијански: La favorita) — голема опера во четири чина од Гаетано Доницети со либрето на француски јазик од Алфонс Роаје и Гистав Ваез, засновано на театарската претстава Ле конт де Коминж (Le comte de Comminges) од Бакилар д'Арно со додатоци од Ежен Скриб врз основа на приказната за Леонора де Гусман. Операта се однесува на романтичните борби на кралот на Кастилја, Алфонсо XI, и неговата љубовница, „миленичката“ Леонора, наспроти позадината на политичките лукавства на повлекувањето на Мавританска Шпанија и животот на Католичката црква. Праизведбата била прикажана на 2 декември 1840 година во Кралската музичка академија (Salle Le Peletier) во Париз.
Позадина
Првично, Доницети компонирал опера под името Le Duc d'Albe како негово второ дело за Операта во Париз. Сепак, режисерот Леон Пије се спротивставил на операта без истакната улога за неговата љубовница, мецосопранот Розин Столц. Затоа, Доницети ја напуштил Le Duc d'Albe и позајмил многу работи од L'Ange de Nisida, нереализиран проект од 1839 година, за да ја создаде Миленичката.
Доницети го напишал целиот завршен чин за три до четири часа, со исклучок на каватина и дел од дуетот, кои биле додадени во текот на пробите.
Синопсис
Љубовен триаголник во кој се вклучени кралот на Кастилја, Алфонсо XI, неговата љубовница („миленичката“) Леонора и нејзиниот љубовник Фернандо, приказната се развива во позадината на мавританските инвазии на Шпанија и борбите за моќ меѓу црквата и државата.
Чин 1
Слика 1
Во манастирот Свети Јаков, монасите тргнуваат на богослужба. Со Фернанд (тенор) влегува супериорниот Балтазар (бас), татко на кралицата на Кастилја. Балтазар знае дека Фернанд е обземен со нешто. Фернанд признава дека се заљубил во убава, но сè уште непозната дама. Неговата вера во Бога останува, но тој сака да го напушти манастирот во потрага по неа. Балтазар налутено го испраќа Фернанд од манастирот, предупредувајќи го за опасностите од надворешниот свет. Тој предвидува дека Фернанд еден ден ќе се врати во манастирот, како разочаран но помудар човек.
Слика 2
Фернанд ја пронаоѓа својата дама Леонор (мецосопран), ѝ ја изјавува својата љубов и ја добива нејзината за возврат, но тој сè уште не е свесен за нејзиниот вистински идентитет. Таа договора да се сретне со него на островот Леон, на кој со брод го носат со врзани очи. Него го среќава Инес (сопран), нејзината придружничка, која му ја нагласува потребата за тајност. Влегува Леонор. Таа му вели дека никогаш не можат да се венчаат и дека не смеат повторно да се сретнат, но му дава документ за да му помогне во иднината. Набргу потоа се најавува доаѓањето на кралот и Леонор заминува. Фернанд е оставен да претпоставува за нејзината висока општествена положба. Читајќи го документот што таа му го оставила, тој наоѓа провизија во армијата – можност за напредување.
Чин 2
Алфонс (баритон) ги победи Маврите и го зазеде Алказар. Во разговор со дворјанинот Дон Гаспар (тенор), кралот го изразува своето задоволство од храброста на Фернанд. Сам, кралот ја изразува својата љубов кон Леонор и желбата да се разведе од кралицата и да се ожени со неа. Тој сфаќа дека тоа ќе предизвика противење на неговиот моќен тест Балтазар, кого го подржува папата. Леонор влегува и ја изразува својата болка што останува негова љубовница, а не неговата кралица. Кралот се сомнева дека ја губи нејзината наклонетост. Дон Гаспар влегува со вест дека е откриено писмо во кое се открива дека Леонор има љубовник. Таа не негира, но во тој момент Балтазар влегува во намера да го принуди кралот да се откаже од плановите за кралски развод.
Чин 3
Алфонс треба да му оддаде почит на Фернанд за неговата улога во војната. Тој го прашува Фернанд каква награда би сакал и Фернанд бара да се ожени со жената која го вдахновила во неговата храброст. Алфонс ја прашува која е таа, а Фернанд покажува на Леонор. Кралот е зачуден кога дознава дека Фернанд е неговиот успешен соперник. Со ненадејна промена на мислењето, тој им наредува на Фернанд и Леонор да се венчаат во рок од еден час. Леонор е оставена со измешани чувства на страв и задоволство. Таа одлучува дека Фернанд мора да биде известен за нејзиното минато и ја испраќа Инес тоа да му го соопшти. Но, без да дознае Леонор, Инес е уапсена пред да може да го види. Фернанд ја дознава вистината дури по свадбената свеченост. Сметајќи дека е обесчестен од кралот, тој го крши мечот, ја напушта Леонор и му се доверува на Балтазар.
Аранжмани
Во 1840 година, Рихард Вагнер изготвил аранжмани на делото за пијано, за флејта и за виолинско дуо.
Антонио Паскули компонирал концерт на теми од операта за обоа и пијано/оркестар (околу 1879 година).
Кал (филм од 1984)
Кал (англиски: Cal) - британски филм од 1984 година, во режија на Пат О'Конор (Pat O'Connor), според сценариото на Бернард Меклаверти (Bernard MacLaverty), засновано врз неговата истоимена новела. Главните улоги ги играат: Хелен Мирен (Helen Mirren) и Џон Линч (John Lynch). На Канскиот фестивал во 1984 година, Хелен Мирен била наградена за улогата на Марсела, а режисерот бил номиниран за „Златна палма“. Идната година, Мирен и Џон Линч биле номинирани и за наградата БАФТА. HRT, Cal, britanski film - ciklus Britanski film 1980-ih (пристапено на 2.12.2019)
Синопсис
Дејствието на филмот се одвива во 1970-тите во Северна Ирска. Младиот католик Кал (го игра Линч) е припадник на ИРА. За време на една акција, во која тој е само возач, припадниците на ИРА убиваат полицаец во неговиот дом. Додека умира, полицаецот ја повикува својата жена Марсела. Една година подоцна, Кал дознава дека вдовицата на полицаецот е библиотекарката Марсела (ја игра Мирен), која е со католичка вероисповед. Оптоварен со својата улога во убиството, Кал се обидува да ја напушти ИРА, но членовите на организацијата го притискаат да остане. Во меѓувреме, тој и Марсела започнуваат љубовна врска, но притоа таа не знае дека тој е вмешан во убиството на нејзиниот сопруг... HRT, Cal, britanski film - ciklus Britanski film 1980-ih (пристапено на 2.12.2019)
Наводи
[Категорија:Филмови на Пат О'Конор]]
Оливо и Пасквале
Историја на изведбите
Премиерата била прикажана на 7 јануари 1827 година во Театар „Вале“, Рим. Доницети направил некои ревизии во следната продукција во Неапол за Новиот театар (Teatro Nuovo) во септември 1827 година, од кои најважна била промената на Камило во тенор.
Синопсис
Оливо и Пасквале се двајца браќа, и двајцата трговци од Лисабон: првиот е жешко и брутален, другиот е сладок и срамежлив. Ќерката на Оливо, Изабела, сака еден млад чирак, Камило, но нејзиниот татко сака таа да се омажи за богат трговец од Кадиз, Ле Брос. Изабела му кажува на Ле Брос дека сака друг. Отпрвин го наведуваат да верува дека тоа е Колумела, стар вообразен и смешен човек, но набргу потоа сфаќа дека тоа е Камило. Оливо, сфаќајќи дека неговата ќерка се осмелува да се спротивстави на неговата волја, е бесен и Ле Брос, шокиран од неговата непропорционална реакција, станува сојузник на Изабела и Камило и им ветува дека ќе им помогне да се венчаат. Љубовниците се закануваат дека ќе се самоубијат во пет часот доколку Оливо не се согласи да се случи бракот, но тој не им верува и одбива да биде уценуван. Меѓутоа, во пет часот одекнуваат истрели од огнено оружје: Пасквале се онесвестува и Оливо вели дека сега повеќе би сакал Изабела да му биде сопруга на Камило отколку да биде мртва. Заканата за самоубиство не била точна, а на вратата се појавува младата двојка; Оливо ја прегрнува и благословува нивната заедница.
Наводи
ЗабелешкиЦитирани извори
Други извори
Ум Култум
Ум Култум (Ес Синбивалејн, 31 декември 1898 - Каиро, 3 февруари 1975 година ), родена како Фатма Ебрахим Елбелтаги — египетска пејачка, глумица и текстописец. Ум Култум во арапскиот свет се смета за една од најпознатите и најславните пејачки на 20 век, а постигнала и светска слава. Ја добила почесната титула Кавкаб ал-Шарк (كوكب الشرق, „Ѕвезда на истокот“). Ум Култум била позната по нејзините пејачки способности и уникатен стил. Продала над 80 милиони плочи ширум светот, што ја прави една од најпродаваните блискоисточни пејачки на сите времиња. Се смета за национална икона во нејзиниот роден Египет, и е наречена „гласот на Египет“ и „четвртата египетска пирамида“.
Детство
Ум Култум е родена во селото Тамај-аз-Захајра, кое му припаѓа на градот Сенбелавеин во провинцијата Ад Дакахлијах на северот на Египет. Научила да пее слушајќи како нејзиниот татко го подучува нејзиниот постар брат Калид. Уште како девојче покажала исклучителен талент за пеење. Нејзиниот татко, селскиот имам, ја научил да го чита Куранот и според неа, таа ги знаела напамет (Хафиз) сите ајети од овој верски текст. На дванаесет години, преоблечена во момче, почнала да настапува на забави во околните градови. Кога имала шеснаесет години, нејзиниот талент го забележал познатиот локален пејач Мохамед Або Ал-Ела, кој ја научил на стариот класичен арапски репертоар за пеење. Неколку години подоцна, таа го запознала познатиот композитор и инструменталист на уд (музички инструмент) Закари Ахмед, кој ја повикал да оди во Каиро.
Иако на почетокот на 1920-тите неколкупати го посетила Каиро, трајно се преселила во 1923 година. Неколку пати била поканета во куќата на Амин Бех Ал Махди, кој ја научил да свири на уд, еден вид лејта. Развила блиски односи со Равјеја Ал-Махди, ќерката на Амин, и станала нејзин најблизок пријател. Ум Култум дури присуствувала на свадбата на ќерката на Равјеја, иако обично претпочитала да избегнува јавни настапи.
Амин Ал Махди ја запознал со културните кругови во Каиро, каде што внимателно ги избегнувала привлечностите на боемскиот живот во кој уживала тогашната елита. Во текот на животот, изразувала гордост за своето потекло и конзервативното воспитување, што многу ќе ѝ помогне да стане миленичка на египетскиот народ.
Во 1925 година, го запознала Ахмед Рами, кој за неа напишал 137 песни. Ја запознал со француската книжевност, на која ѝ се восхитувал уште од неговите студии на Сорбона во Париз, и на крајот станал нејзин главен ментор во арапската книжевност и книжевна анализа. Малку подоцна, се запознала со познатиот виртуоз на виолина и композитор Мохамед Ел Касабги, кој ја запознал во Палатата на арапскиот театар, каде што го доживеала својот прв вистински јавен успех. Во 1932 година нејзината слава како пејачка се зголемила со продажбата на плочи, по што започнала голема концертна турнеја на Блискиот Исток и Северна Африка, настапувајќи во истакнати арапски престолнини како што се: Дамаск, Бејрут, Триполи, Рабат и Тунис.
Професионална кариера
Во 1944 година, египетскиот крал Фарук ѝ го доделил одликувањето од највисоко ниво (нишан ел камал), чест резервирана исклучиво за членовите на кралското семејство и политичарите. И покрај ова признание, кралското семејство силно се спротивставило на нејзиниот можен брак со вујкото на кралот, отфрлање што длабоко ја ранило нејзината гордост и ја натерало да се оддалечи од кралското семејство и да прифати пониски цели, како што е нејзиниот одговор на барањето на египетската легија заробена во џебот Фалуџа за време на Арапско-израелската војна во 1948 година да пее одредена песна. Меѓу војниците кои биле заробени биле личностите кои ќе ја водат ненасилната револуција на 23 јули 1952 година, истакнатиот Гамал Абдел Насер, кој веројатно бил обожавател на Ум Култум и кој подоцна ќе стане претседател на Египет.
По завршувањето на револуцијата, египетскиот еснаф на музичари чиј член станала (и на крајот претседател) ја отфрлил затоа што пеела за тогаш соборениот крал на Египет Фарук. Кога Насер открил дека нејзините песни се забранети за емитување на радио, тој наводно рекол нешто слично на „Што се тие, луди? Дали сакаат Египет да се сврти против нас?“ Се претпоставува дека токму неговата наклонетост го натерало музичкиот цех повторно да ја прифати; иако е неизвесно дали тоа навистина се случило.
Ум Култум била посветен египетски родољуб уште од времето на кралот Фарук. Некои тврдат дека популарноста на Ум Култум му помогнала на Насер во неговата политичка агенда. На пример, говорите на Насер и другите владини пораки честопати се емитувале веднаш по месечните радиоконцерти на Ум Култум. Таа отпела многу песни за поддршка на Насер, со кого развила блиско пријателство. Една од нејзините песни поврзани со Насер - „ Walaḫi Zaman, Ja Silaḫi “ („Помина долго време, о мое оружје“) - била усвоена како државна химна на Египет од 1960 до 1979 година, кога претседателот Садат ја укинал поради мировните преговори со Израел и ја заменил со помалку милитантната „Билади, Билади, Билади“, која и денес е химна на Египет.
Ум Култум била позната и по својот постојан придонес со работа за поддршка на египетските воени напори. До 1972 година, околу половина век, одржувала барем еден месечен концерт. Месечните концерти на Ум Култум се одржувале во првиот четврток од месецот и биле познати по нивната способност да ги расчистат улиците на некои од најнаселените градови во светот додека луѓето брзале дома да ја слушаат.
Слава
До 1948 година, нејзината слава стигнала до Гамал Абдел Насер, кој подоцна станал претседател на Египет. Неколку месеци по револуцијата, здружението на египетските музичари ѝ забранлои на Ум Култум да настапува поради нејзините врски со соборениот крал. Меѓутоа, кога Насер дознал дека ѝ е оневозможено да настапува, тој наводно рекол: „Кои се тие? Дали се тие луди? Сакаат да го свртат Египет против мене?“. По неговата интервенција Култум повторно била примена во здружението.
Ум Култум, како родољуб, силно ги поддржувала панарапските идеи на Насер. Секој прв вторник во месецот Култум одржувала познати концерти преку државното радио, кои биле толку популарни што улиците на Каиро, Дамаск и Бејрут биле целосно пусти, бидејќи сите биле покрај радиоприемниците. По секој концерт, Насер држел говори. Нивната врска придонела за нејзината голема популарност низ арапскиот свет.
Нејзините песни најмногу пееле за универзалната тема на љубовта, носталгијата и загубата. Настапите траелеа по 40 минути, а понекогаш и со часови. Нејзиниот типичен концерт се состоел од само една песна која потсетува на западна опера со долги вокални пасуси и кратки оркестарски интерлудии.
Должината на песните на настапите не била одредена, туку зависела од силата на емотивната врска помеѓу пејачот и публиката. Нејзината најчеста техника била повторување на една реченица, благо подигајќи го емоционалниот набој и интензитет секој пат. Оваа силна и високо персонализирана креативна врска со публиката е неспорно една од причините за големата слава на Ум Култум како уметник.
Смрт
Во 1967 година, лекарите откриле дека Ум Култум боледува од напреднат нефристис. Својот последен концерт го одржала во палатата Нил во 1972 година. Наодите покажале дека нејзината болест е неизлечива. Со помош на египетската влада се преселила во Соединетите Американски Држави каде ја добила најдобрата медицинска нега, но во 1975 година, кога била во посета на Египет, била хоспитализирана. Ум Култум починала на 3 февруари 1975 година во Каиро.
На нејзиниот погреб присуствувале над 4 милиони луѓе, што е еден од најголемите собири во историјата. Толпата ја презела контролата врз планираната церемонија и го носела ковчегот во џамијата за која верувале дека ѝ е омилена.
Сеќавање
Опширно се споменува во стиховите на централната балада „Омар Шариф“ во мјузиклот „Посета на бендот“.
Во јануари 2019 година, на фестивалот Зима на фестивалот Тантор во Ал-Ула, тие за првпат извеле концерт во живо со неа „прикажана како холограм во придружба на оркестар и облечена во цветен долг фустан како оние што ги носела за време на нејзиното деби во 1920-тите Холограмски концерти со неа биле организирани и од египетскиот министер за култура Инас Абде-Дајем во Каиро и Дубајската опера.
Киевски листови
Киевските листови (или Киевски мисал; научна кратенка Ki) се седум листови од старословенски ракопис напишан на глаголица, кои содржат делови од римската литургија. Вообичаено се смета за најстариот и најархаичен старословенски ракопис, и се датира не подоцна од втората половина на 10ти век. Седумте пергаментни листови се во мал формат (c. 14.5 cm × 10.5 cm), односно биле дел од лесно пренослива книга која ја користеле мисионери кои често се движеле од едно на друго место.
Датирање и потекло
Првата страница од листовите е напишана подоцна во споредба со другите страници, веројатно на преминот од 11ти во 12ти век. Лингвистичките, палеографските и графичките особености ја индицираат јужна Хрватска како место на потекло на оваа страница.
Лингвистички особини
Киевските листови од страна на славистите се сметаат за најстари меѓу старословенските ракописи, иако тие имаат некои западнословенски одлики што укажуваат на зачетокот на чешко-моравската рецензија на старословенски. Тие се: