cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Руски дијалекти
Кавказ
Дагестански руски (руски: Дагестанский русский) е регионална разновидност на руски јазик што се зборува во Дагестан, конститутивна република на Руската Федерација и некои од соседните региони, вклучувајќи ги Астраханска област и Калмикија. Се одликува со големо влијание од народните јазици, претежно оние кои припаѓаат на семејствата на североисточен кавкаски и турски јазик. Се смета за низок престижен јазик и најмногу се користи во неформални домени. Според некои мерки, тој се смета за етнолект.
Средна Азија
Казахстански руски
Повеќето разлики во клучните зборови доаѓаат во форма на топоними на преименувани градови по независноста на Казахстан во 1991 година. Не сите преименувања се манифестираат на руски јазик, како на пример со градот Алмати, сè уште познат под неговото поранешно име Алма-Ата на руски јазик, бидејќи звучат слично. Другите разлики вклучуваат имиња за авторитети како што се мажилис, мажилисмен кои го заменуваат рускиот збор депутат. Акимат е локализирана руска конструкција на позајмениот збор Аким, што значи градоначалник, и со оглед на традиционалната наставка -ат на стандарден руски јазик што се користи за зборови како што се секретариат и ректорат. Казахстанскиот руски често се класифицира како под силно влијание на казахстанскиот јазик и употребата на казахстански зборови.
Киргистански руски
Киргистанскиот руски јазик првенствено се одликува со правописни разлики. Киргизская Республика (Киргиска Република) и Киргизия (Киргизија) се стандардни руски имиња, но од локалните власти земјата се нарекува Киргизская Республика (Киргистан) или Кыргызстан (Киргистан) на руски јазик. Разликата помеѓу ы и и во именувањето е класифицирана како лингвистички спор и во моментот не е задолжителна за употреба на медиуми на руски јазик.
Постојат и разлики во зборовите, како што е сотка (сотка) за замена на стандардниот мобильник (мобилен).
Вокабулар
Руските дијалекти обично зачувуваат многу архаични зборови и форми што испаднаа од употреба или беа заменети со црковнословенски. На северениот руски јазик има околу 200 зборови од уралско потекло.
Развиен среден век
Развиениот среден век бил периодот од 11, 12 и 13 век од европската историја. На Развиениот среден век му претходел Раниот среден век, а по него следувал доцниот среден век, кој завршил околу 1500 година.
Клучниот историски тренд на развиениот среден век бил наглото зголемување на населението во Европа, што донело големи социјални и политички промени од претходната епоха. До 1250 година, наглото зголемување на населението најмногу и користело на економијата, достигнувајќи бројка што дури до 19 век нема да се забележи во некои региони. Овој тренд запрел во доцниот среден век од серија непријатни настани, особено од Црната смрт но и многу војни и економска стагнација.
Од 1000 година па понатаму, во Западна Европа се случиле последните варварски напади и тој дел станал политички поорганизиран. Викинзите се населиле на Британските Острови, Франција и други места, а додека нордиските христијански кралства се развивале во нивните скандинавски татковини. Унгарците го запреле нивното проширување во 10 век и до 1000 година христијанско унгарско кралство било признато во Средна Европа. Големите навлегувања запреле, со исклучок на монголската инвазија.
Во 11 век, населението северно од Алпите почнало да населува нови земји, кои по крајот на Римското Царство изгледале како дивина. Тогаш започнало ”големото расчистување", со што многу шуми и мочуришта во Европа биле расчистени и култивирани. Во исто време голем број населби изникнаа надвор од границите на Франкското Царство, во Источна Европа, преку реката Елба, со што Германија тројно се зголеми. Сè уште моќната Католичка црква повикала војски од цела Европа и преку Крстоносни војни се борела против Турците Селџуци, кои ја окупирале Светата земја и со тоа основајќи ги крстоносните држави во Левантот. Други војни доведоа до колонизација на Балтикот, освојување на Пиринејскиот Полуостров од страна на христијанските кралства, норманската колонизација на јужна Италија, сето како дел од зголемувањето на населението и шемата за повторно населување.
Британски острови
Во Англија, норманското освојување во 1066 резултирало со кралство под контрола на франкофонско благородништво. Норманите ја нападнале Ирска во 1169 и брзо се наметнале низ поголемиот дел од земјата, иако нивната тврдина била на југоисток. Во исто време Шкотска и Велс беа потчинети како вазали, но Шкотска подоцна станала независна. Државната благајна била основана во 12 век за време на владеењето на Кралот Хенри I и се состанале првите парламенти. Во 1215, по губењето на Нормандија Кралот Џон ја потпиша Големата повелба (Magna Carta), со што се ограничувала моќта на англиските владетели.
Скандинавија
Од средината на 10 до средината на 11 век, скандинавските кралства се обединиле и покрстиле, со што завршиле викиншките напади и тие повеќе се вклучиле во европската политика. Данскиот крал Кнут владеел со Англија и Норвешка. По смртта на Кнут во 1035 година, Англија и Норвешка биле изгубени, а по поразот на Валдемар II во 1227, данската надмоќ во регионот завршила. Во меѓувреме, Норвешка ги зголемила поседите во Атлантикот, од Гренланд до островот Ман, додека Шведска, под власта на Биргер Јарл се наметнала како сила во Балтичкото Море. Сепак, норвешкото влијание веќе во истиот период почнало да опаѓа, што довело до договорот од Перт од 1266 година. Исто така граѓански војни веќе беснееле во Норвешка од 1130 до 1240 година.
Унгарија
]
Во Развиениот среден век, Кралството Унгарија (основано во 1000 година), станала една од најмоќните средновековни држави во Средна и Западна Европа. Народот беше покрстен од кралот Свети Иштван I Унгарски, кој го паметат како многу религиозен владетел, со големо познавање на латинската граматика, строгоста кон народот и љубезноста кон странците. Тој ги истребил остатоците од племенската организација на кралството и го натерал народот да се насели на едно место и да ги прифати христијанската вера, етика, начин на живот и ја основал унгарската држава политички организирајќи ја на грофовии според германскиот систем.
Следните владетели како Свети Ладислав I Унгарски одржувале блиски односи со Рим и толерантен став кон паганите кои пребегнале во во кралството барајќи засолниште (како на пример Куманите во 13 век), што создало одреден неспокој за некои папи. Со стапувањето во личен сојуз со Кралството Хрватска и припојувањето на други помали држави, Унгарија станала мало царство кое ги контролирало Балканот и целиот карпатски регион. Унгарското кралско семејство имало најмногу светци во Католичката црква во средниот век.
Јужна Европа
Поголемиот дел од Пиринејскиот Полуостров бил под окупација на Маврите од 711 година, иако најсеверниот дел бил поделен помеѓу неколку христијански држави. Во 11 век, а потоа и во 13, христијанските кралства од северот постепено ги истиснале муслиманите од централниот и поголемиот дел од јужна Иберија.
Во Италија, независните град-држави станале се повлијателни во источната поморска трговија. Најважни биле таласократиите од Пиза, Амалфи, Џенова и Венеција.
Источна Европа
Во Развиениот среден век се случил зенитот и крајот на словенската Киевска Русија и појавувањето на Полска. Подоцна, монголската инвазија во 13 век имала големо влијание на Источна Европа, бидејќи многу земји биле нападнати, ограбени, освоени и претворени во вазали.
За време на првата половина од овој период (околу 1025-1185), Византиското царство доминирало на Балканот и јужно од Дунав и за време на династијата Комнини имало заживување на просперитетот и урбанизацијата; сепак, доминацијата во регионот завршила со успешното востание на Бугарите во 1185 и со тоа регионот се поделил помеѓу Византијците во Грција и некои делови од Македонија и Тракија и Бугарите во Мизија и поголемиот дел од Тракија и Македонија сè до српските територии на северозапад. Источната и Западната Црква формално се разделиле во 11 век и покрај обиди за повремена соработка во 12 век, во 1204 крстоносците од Четвртата крстоносна војна употребиле измама да го освојат Цариград. Ова сериозно ги оштетило Византијците и нивната моќ на крајот била узурпирана од Османлиското Царство во 15 век. Моќта на Латинското Царство била краткотрајна откако крстоносците биле тешко поразени од бугарскиот цар Калојан во Битката кај Одрин во 1205 година.
Клима и земјоделство
Средновековниот топол период, периодот од 10 до околу 14 век во Европа, бил релативно топол и пријатен интервал кој завршил пред главно поладното Мало ледено доба. Земјоделците одгледувале пченица на север до Скандинавија и винова лоза во северна Англија, иако најголемото раширување очигледно се случило во Малото ледено доба. Заштитата од масовен глад придонела за зголемување на населението во Европа и покрај тоа што масовниот глад од 1315 што одзел 1,5 милиони животи. Зголеменото население придонело за основањето на нови градови и зголемувањето на индустриската и економската активност во овој период. Производството на храна се зголемило во овој период со воведувањето на нови начини на обработка на земјата, употребата на потежок плуг, коњи наместо волови и систем на три полиња што овозможил одгледување на поразлични култури од претходниот систем на две полиња – особено на мешункасти растенија, чиј раст го спречил губењето на азотот од земјата.
Развојот на витештвото
Кралската тешка коњица (витезите) станала вообичаена во 11 век низ Европа и турнирите биле создадени. Иако капиталот вложен во коњ и оклоп бил пречка при влез, витешките титули биле еден начин кметовите да ја заработат својата слобода. Во 12 век, монасите од Клини промовирале етичко војување и го поттикнале формирањето на витешки редови, како што се витезите Темплари. Наследените титули се наметнале во овој период. Во 13 век во Германија, витешките титули станале наследни и иако една од помалку престижните, овој тренд се проширил и во другите земји.
Црквата
Големиот раскол од 1054 година формално ја разделил Црквата на два дела: Западниот Католицизам во Западна Европа и Источното Православие на истокот. Тоа се случило кога папата Лав IX и патријархот Михаил I се меѓусебно се изопштиле, главно поради споровите за постоењето на папска власт над четирите источни патријарси.
Воени редови
Во контекст на Крстоносните војни, се основале монастички, воени редови кои ќе станат шаблон за подоцнежните средновековни витешки редови.
Витезите Темплари биле христијански воен ред основан по Првата крстоносна војна за заштита на христијанските аџии од насилно месно население и бандити. Редот бил длабоко вклучен во банкарството и во 1307 година, Филип IV Убавиот наредил да се уапси целиот ред во Франција и да се укине под обвинение за ерес.
Витезите Болничари биле христијанска организација основана во Ерусалим во 1080 година за помош и грижа на сиромашните, болните и повредените поклоници во Светата земја. По освојувањето на Ерусалим за време на Првата крстоносна војна, тие се претвориле во верско/воен ред со задача да се грижат и да ја бранат Светата земја. Откако Светата земја била освоена од исламските сили, тие ја префрлиле базата на операции првин на Родос, а потоа на Малта.
Тевтонскиот ред биле германски верски ред основан во 1190 година во градот Ако (Акра) со цел да им помогне на аџиите кои патуваат кон Светата земја и да раководи со болниците при грижата за болните и повредените во странство (Outremer). Откако исламските сили ја освоиле Светата земја, редот се префрлил во Трансилванија во 1211 година, а потоа откако биле изгонети, ја нападнале паганска Прусија со намера да го покрстат Балтикот. Сепак, пред нивниот главен непријател Литванија да се покрсти а и по покрстувањето, Редот веќе ги нападнал христијанските држави Новгород и Полска. Моќта на Тевтонскиот ред, која дотогаш станала голема, била скршена во 1410 година во Битката кај Грунвалд, каде Редот доживеал катастрофален пораз против обединетата полско-литванско-руска војска. По Грунвалд, моќта на Редот се намалувала сè до 1809 година кога тој се укина. Вкупно имало десет крстоносни војни.
Схоластика
Новиот христијански метод на учење бил под влијание на Анселмо Кентербериски (1033-1109) поради повторното откривање на делата на Аристотел, прво индиректно преку средновековнита еврејска и муслиманска филозофија (Мајмонид, Авицена и Авероес) и тогаш преку самите дела на Аристотел донесени од византиските и муслиманските библиотеки; а најважните на кои влијаеле беа Свети Алберт Велики, Бонавентура и Абелард. Схоластиците верувале во емпиризмот и ги поддржуваа римокатоличките доктрини преку секуларно учење, разум и логика. Тие се противеле на христијанската мистицика, а платонистичко-августинските верувања во дуализам и поглед на светот го сметале за природно зло. Најпознатиот схоластик бил Тома Аквински (подоцна прогласен за црковен учител), кој бил предводник на оддалечувањето од платонизмот и августинизмот кон аристотелијанизмот. Аквински развил филозофија на умот пишувајќи дека умот при раѓање е tabula rasa (празна табла) која ја има способноста да мисли и препознава форми или идеи преку креативна искра. Други познати схоластици биле Росцелин, Абелард и Петар Ломбард. Едно од најважните прашања во ова време бил проблемот со универзалиите. Главни противници на различни аспекти на схоластичкото учење биле Јован Дунс Скот, Вилијам од Окам, Петар Дамиани, Бернар од Клерво и Викторинците.
Еретички движења
Ереста постоела во Европа пред 11 век но само во мал број и со локален карактер: одметнат свештеник, село кое се вратило на паганските традиции; но почнувајќи од 11 век се појавиле масовни еретички движења. Корените на ова можеле да се најдат со растот на урбаните населби, слободните трговци и новиот вид на економија. Руралните вредности на монаштвото не биле многу привлечни за граѓаните кои почнале формираат секти што се во тек со урбаната култура. Првите еретички движења потекнувале од новите урбанизирани области како јужна Франција и северна Италија. Тие биле масовни движења какви што Црквата немала дотогаш видено, а одговорот бил различен, елиминација на едни, како катарите и прифаќање и припојување на други како Свети Францис, синот на градски трговец кој се откажал од парите.
Катари
Името Катар најверојатно потекнувало од грчкиот збор katharos ”чист”. Една од првите запишани употреби е онаа на Екберт фон Шонау кој напишал за кривоверците од Келн во 1181: ”Hos nostra Germania catharos appellat.”
Катарите исто така биле наречени Албижани. Името потекнувало од крајот на 12 век и се користи од хроничарот Жефри ди Брие од Вижуа во 1181. Името се однесувало на јужниот град Алби (древниот Албига). Ознаката не е баш точна, зашто центарот бил во Тулуза и околните области.
Лешани
Лешани — село во јужниот дел на подрачјето на Општина Дебрца, во областа Дебрца, во околината на градот Охрид.
Развиен среден век
Катари
Албижаните биле силни во јужна Франција, северна Италија и југозападниот дел на Светото Римско Царство. Богомилите познати како Босанска црква, биле силни во Босна и јавната религија била поддржана од босанските кралеви.
Лешани
Географија и местоположба
Селото Лешани се наоѓа во областа Дебрца. Околни села се Велмеј од североисток, Грко Поле, Горно и Долно Средоречие од север и северозапад, Злести од запад и Куратица од југ.
Развиен среден век
Валденси
Петар Валдо од Лион бил богат трговец кој го раздал своето богатство во 1175 година во верско искуство и станал проповедник. Тој ги основал Валденсите кои станале христијанска секта која верувала дека сета верска практика треба да има библиска основа. На Валдо му го одбиле правото да ги проповеда своите проповеди од Третиот Латерански Совет во 1179 година, но тој не ги послушал и продолжил да зборува слободно сè до неговото изопштување во 1184. Валдо го критикувал свештенството велејчи дека не живее според дадениот збор. Тој ја одбил практиката да продава индулгенции (прошки), како и вообичаените практики за славење на светците секој ден.
Трговија
Во Северна Европа, сојузот од слободни градови наречен Ханза кои ја унапредиле поморската трговија, била создадена во 12 век со основањето на градот Либек, кој подоцна ќе доминира во Ханзата, во 1158-1159. Многу северни градови во Светото Римско Царство станале ханзеатски градови, вклучувајќи ги Амстердам, Келн, Бремен, Хановер и Берлин. Ханзеатски градови надвор од Светото Римско Царство биле Брухе и полскиот град Гдањск (Данциг), како и Кенигсберг, главен дел на монастичката држава Тевтонскиот ред. Во Берген, Норвешка и Новгород, Русија, Ханзата имала фабрики и посредници. Во овој период Германците започнале да ја колонизираат Источна Европа вон границите на Светото Римско Царство, во Прусија и Шлеска.
Лешани
Историја
Подрачјето на Лешани е населено уште во младото камено време, за што сведочи наоѓалиштето Думејнчка Горица северозападно од селото.
Во XIX век, Лешани се наоѓало во Охридската каза, нахија Дебрца, во Отоманското Царство.
Развиен среден век
Трговија
Во 13 век, венецијанскиот истражувач Марко Поло станал еден од првите Европејци што патувале по Патот на свилата до Кина. Западњаците подобро се запознале со Далечниот Исток кога Марко Поло ги запишал своите патувања во Il Milione. По него следувале голем број на христијански мисионери кои патувале кон исток, како Вилијам де Рубрук, Џовани да Плано Карпини, Андре де Лонжумо, Одорик де Порденоне, Џовани де Марињоли, Џовани ди Монте Корвино и други патници како Николо де Конти.
Лешани
Потекло и значење на името
Според едно предание, името на селото потекнува од „Лешок“, еден од тројцата браќа кои на различни страни си ја побарале среќата, а Лешок се населил тука.
Стопанство
Во минатото, освен земјоделството, голем дел од населението било вработено во фабричкиот погон на ЕМО за метални конструкции.
Развиен среден век
Наука
Филозофските и научните учења од Раниот среден век се базирале на неколку копии и коментари од старогрчки текстови кои останале во Западна Европа по падот на Западното Римско Царство. Повеќето од нив се изучувале на латински зашто знаењето на грчки било ограничено.
Ова се променило за време на Преродбата во 12 век. Интелектуалната ревитализација на Европа започнала со раѓањето на средновековните универзитети. Ова го зголемило контактот со исламскиот свет во Шпанија и Сицилија за време на Реконквистата и со византискиот свет и муслиманскиот Левант за време на крстоносните војни, со што на Европејците им овозможило пристап до арапски и грчки текстови, вклучувајќи ги и делата на Аристотел, Алхазен и Авероес. Европските универзитети материјално помагале во преводот и пропагирањето на овие текстови и започнале нова инфраструктура што била потребна на научните заедници.
Лешани
Стопанство
Поради поволните услови, планинска вода и рамно поле, жителите главно се занимаваат со одгледување на компир, грав и пченка.
Развиен среден век
Наука
На почетокот на 13 век имало најточни латински преводи на главните дела на речиси сите интелектуално клучни антички автори, што овозможило прилично добар пренос на научните идеи преку универзитетите и манастирите. Дотогаш, природните науки што се содржеле во овие текстови започнале да се прошируваат од поважни схоластици како Роберт Гросетест, Роџер Бејкон, Свети Алберт Велики и Дунс Скот. Претходниците на модерниот научен метод можат да се забележат кај Гросетест кој ја нагласува математиката како начин да се разбере природата и во емпирискиот пристап на кој се восхитувал Бејкон, особено во неговото Opus Majus (Големо Дело).
Лешани
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Лешани имало 450 жители, сите Македонци христијани. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Лешани имало 480 жители.
Лешани е средно село, но со намалување на бројот на населението. Тоа, во 1961 година броело 769 жители, а во 1994 година 472 жители, македонско население и само двајца жители Срби.
Развиен среден век
Технологија
Во 12 и 13 век во Европа имало радикални промени во бројот на нови изуми, иновации во начините за управување со традиционалните средства за производство и економски пораст. За помалку од еден век имало повеќе успешно развиени и употребувани изуми отколку во претходните илјада години од историјата на човештвото во целиот свет. Во овој период имало голем технолошки напредок, вклучувајќи го создавањето на ветерници, воденици, печатници (сè уште не од подвижните), барут, астролабот, очилата, модерните ножици, подобар часовник и многу подобри бродови. Последните два изума го овозможиле почетокот на Големите географски откритија. Овие изуми биле измислени под влијание на странски култури и општества.
Алфред Крозби ја опиша оваа технолошка револуција во The Measure of Reality: Quantification in Western Europe, 1250-1600 и многу други познати историчари на технологијата исто така го забележале ова.
Лешани
Население
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 310 жители, од кои 291 Македонец и 19 лица без податоци.
Развиен среден век
Визуелни уметности
Уметноста во развиениот среден век ги вклучува овие четири поважни периоди или движења:
Лешани
Родови
Лешани е македонско село.
Развиен среден век
Визуелни уметности
Други области на изучување ги вклучуваат регионалните истражувања (на пример, Англосаксонска уметност и Еврејска уметност) или области на специјализација како просветлените ракописи.
Архитектура
Готската аритектура ја заменила романскиот стил комбинирајќи странични потпори, готски (или шилести) лакови и ребрести сводови. Била под влијание на духовната заднина од тоа време, со верска суштина: тенки хоризонтални линии и решетки направиле градбата да се стреми кон небото. Архитектурата изгледала лесна и бестежинска, во спротивност на мрачните и крупни форми на претходниот романски стил. Свети Августин учел дека светлината е израз на Господ. Архитектурните техники се прилагодиле и развиле за изградба на цркви како одраз на ова учење. Разнобојните стаклени прозорци го засилиле духот на осветленоста. Бидејќи бојата била поретка во средниот век отколку денеска, се смета дека овие виртуозни уметнички дела имале огромно влијание на обичниот човек кој гледал од улицата. Високите сложени ребрести сводови, а потоа и во форма на ладало покажувале движење кон Рајот. Почитта кон Бог исто така се изразувала со релативната големина на овие градби. Готската катедрала не само што ги повикувала посетителите да се издигнат себеси духовно, туку и ја покажувала големината на Бог. Планот на една готска катедрала се совпаѓал со правилата на схоластиката: според делото на Ервин Пановски Готска архитектура и схоластика, планот бил поделен на делови и подделови. Овие одлики се покажани кај најпознатата сакрална градба од тоа време: Нотр Дам во Париз.
Литература
Разликата во културата влијаела на литературата на развиениот среден век, а една од најсилните било христијанството. Врската со христијанството била најголема во латинската литература, која влијаела на народните јазици во литературниот циклус на Римски работи. Други литературни циклуси, меѓусебно поврзани групи на приказни, вклучувајќи ги Француските работи (приказни за Карло Велики и неговиот двор), акритичките песни за витештвото на пограничната војска на Византија, а и можеби најпознатиот циклус, Британски работи, кои содржувале сказни за Кралот Артур, неговиот двор, слични приказни од Бретања, Корнвол, Велс и Ирска. Анонимен германски поет се обидел да ги собере германските митови од времето на Големата преселба на народите на ниво како француските и британските епови, создавајќи ја Песната за Нибелунзите. Исто така имало многу поезија и историски записи кои биле напишани во овој период, како Historia Regnum Britanniae (Историја на кралевите на Британија) од Џефри од Монмаут.
Во јужна Франција се родила Провансалската литература, која е позната по трубадурите кои пееле за дворската љубов. Вклучувала елементи од латинската литература и од арапска Шпанија и Северна Африка. Подоцна нејзиното влијание се проширило во неколку култури во Западна Европа, Португалија, минезангерите од Германија, Сицилија и северна Италија, раѓајќи го италијанскиот Dolce Stil Nuovo од Петрарка и Данте, кој ја напишал најпознатата поема од ова време, Божествената комедија.
Музика
Музиката која преживеала до развиениот среден век била главно со верска тематика, бидејќи музичката нотација се развила во верските институции и употребата на нотацијата во секуларната музика се развила подоцна. Во раниот дел од периодот, Грегоријанската песна била доминантната форма на црковна музика; други форми, почнувајќи со органумот, а потоа и клаузулата, кондуктот и мотетот се развиле користејќи ја оваа песна како изворен материјал.
Во 11 век, Гвидо Д’Арецо бил еден од првите кои користеле музичка нотација, со што им било полесно на пејачите да ги запаметат Грегоријанските песни.
Во 12 и 13 век од Грегоријанската песна се изродила полифонијата, која се појавила во делата на школата Нотр Дам (Леонин и Перотин). Подоцна се претворила во ars nova (Филип де Витри, Гијом де Машо) и музичките жанрови од подоцниот среден век. Најважен композитор во 12 век била монахињата Хилдегарда Бингенска.
Најважното секуларно движење било она на трубадурите, кои се појавиле во Окситанија (денешна јужна Франција) во доцниот 11 век. Трубадурите биле патувачки, доаѓале од сите класи на општеството и пишувале песни на најразлични теми, особено за дворска љубов. Нивниот стил влијаел врз труверите од северна Франција, минезангерите од Германија и композиторите на секуларна музика на 1300те во северна Италија.
Театар
Важноста на Развиениот среден век во развојот на театарот била во економските и политички промени кои довеле до формирањето на еснафи и порастот на градовите. Ова донело значителни промени во Доцниот среден век. На Британските Острови, претставите се правеле во 127 различни градови за време на средниот век. Овие народни мистерии се пишувале во циклуси на голем број на претстави: Јорк (48 претстави), Честер (24), Вејкфилд (32) и во останати непознати градови (42). Голем број од претставите преживеале од Франција и Германија во овој период и некои видови религиозни драми се изведувале во речиси секоја земја во Доцниот среден век. Многу од овие претстави имале комедија, ѓаволи, негативци и кловнови.
Исто така имало голем број на изведби со секуларна тематика во средниот век, од кои најраната е The Play of the Greenwood од Адам де ла Ал во 1276 година. Содржи сатирични сцени и народен материјал како самовили и други натприродни случки. Фарсата исто така ја зголемила својата популарност по 13 век. Поголемиот број од овие претстави пристигнал од Франција и Германија и се слични во тон и форма, нагласувајќи секс и телесни екскрети. Најпознатиот писател на фарси е драматургот Ханс Закс (1494-1576), кој напишал 198 драмски дела. Во Англија, Втората овчарска претстава (The Second Shepherds’ Play) од циклусот Вејкфилд е најраната позната фарса. Сепак, фарсата не се појавила како независна во Англија сè до 16 век со делата на Џон Хејвуд (1497-1580).
Наводи
Idade Média
Лешани
Самоуправа и политика
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Охрид. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Белчишта.
Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Белчишта, во која покрај селото Лешани, се наоѓале и селата Белчишта, Ботун, Брежани, Велмеј, Горно Средоречие, Грко Поле, Долно Средоречие, Злести, Ново Село, Песочани и Црвена Вода. Во периодот 1950-1952 година, селото Лешани се наоѓало во некогашната Општина Велмеј, во која влегувале селата Брежани, Велмеј, Грко Поле и Лешани.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 1322 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на дом на културата. Во ова избирачко место е опфатено и селото Грко Поле.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 384 гласачи.
Иселеништво
Од поново време иселеници од селото има во Охрид, Струга, Тетово, Скопје, Битола и во Австралија, САД и Канада.
Фуран
Фуранот, познат и како фурфуран, е хетероциклично органско соединение. Најчесто се добива од топлотното разложување на материите кои содржат пентоза, како целулозните цврсти материи, особено борово дрво. Фуранот е безбојна, запалива и високо испарлива течност со точка на вриење блиска до собната температура. Таа е токсична и може да е карциногена. Каталитичката хидрогенација на фуранот со помош на паладиумски катализатор дава тетрахидрофуран.
Агнета Шедин
Агнета Шедин (родена на 20 јули 1967 година во Норбо, Худиксвал, Шведска) е шведска телевизиска водителка и личност на шведскиот телевизиски канал ТВ4. Таа ги претставила првите две сезони од популарното шоу Ајде да танцуваме со Дејвид Хелениус.
Раниот живот
Родена е во мало гратче, 300 километри северно од Стокхолм. Како мала сакала ракомет, бадминтон и атлетика, но најмногу во театарот. Посетувала театарска група „Слингербултарна“ со нејзините пријатели и често настапувала во различни локални сценски претстави. Нејзината страст кон театарот резултирала со преселба во главниот град на Шведска, но таа на моменти се враќа во родното место, бидејќи чувствува силна поврзаност со своите корени таму.
Во 1985 година студирала театар во Стокхолм и работела во кафуле. Во 1989-1991 година се преселила во Гетеборг каде што работела во технологијата за осветлување во Стадштатерн. Во 1991 година таа дебитирала заедно со Адам Алсинг како ко-презентер на ТВ во првата емисија на „Tur i Kärlek“ (Среќна во љубов). Во 1999 година ја роди ќерката Маја. Тие имаат блиска и срдечна врска.
Телевизиска работа
Шедин ја започнала својата кариера како лесен техничар; таа поправала светла на ТВ4 за телевизиски емисии. Адам Алсинг, водител на ТВ4, барал женски ко-водител за новото играчко шоу наречено Tur i kärlek. По аудицијата на неколку кандидати, тој побарал од Шедин да се аудиција, помислил дека таа е соодветна и ја замолил да го претстави шоуто заедно со него. Шоуто, кое започнало да се емитува во 1992 година и стана огромен успех, било првото шоу за игри на каналот.
Шедин продолжила на телевизија, заедно со Бенгт Магнусон, која се емитувала на ТВ4, ја претставувале емисијата за патување Jakten på den försvunna diamanten, но не добила добри критики и беше откажана набргу потоа. Таа потоа била ко-домаќин на Fångarna på fortet со спортската ѕвезда Гунде Сван. Шоуто било снимено во Форт Бојард во Франција, а шведските познати личности извршувале различни задачи во занданите на тврдината.
Помеѓу 1996 и 1999 година, таа ги претстави Små Stjärnorna и Sikta mot stjärnorna. Во следните години, таа била компере за Гладијаторена шведска верзија на Гладијаторите. Во улогата на „Сакнад“ таа повторно ги споила гостите со изгубените роднини и родители кои не ги запознале долги години. Шедин не се појави на ТВ4 три години. Шедин двапати се претстави на изборот за убавина за Мис на Шведска.
Кон крајот на април 2015 година, Шедин доживела велосипедска несреќа на Ѓургарден во Стокхолм и морала да има операција на колкот.
Други проекти
Агнета Шедин продолжила со пејачка кариера и се појавила во шоуто „ Allsång på Skansen “ што се емитува на СВТ. Од неа било побарано да пее на Мелодифестивален, по што таа одбила. На почетокот на 2006 година, ТВ4 сфатиле дека Шедин требала да го напушти каналот, па и понудиле работа водителка заедно со Дејвид Хелениус во хит-шоуто Ајде да танцуваме шведската верзија на Strictly Come Dancing, која се емитувале две сезони.
Гордана Ендровска
Гордана Ендровска (родена на во ) — македонска театарска, филмска и телевизиска глумица.
Животопис
Гордана Ендровска димпломирала на Факултетот за драмски уметности во Скопје, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, во 1997 година во класата на Проф. Владимир Милчин, дипломска претстава „Старицата и поетот“ Јукио Мишима. Во 2000 година се вработила во Драмски театар - Скопје.
Филмографија
Ендровска ги остварила филмските улоги:
Земјотрес и цунами во Тохоку 2011
Цунамито предизвика голем број на јадрени несреќи, пред сè топење во три реактори во никлеарната централа „Фукушима 1“ кое сè уште трае, поради што мораше да се евакуираат околните подрачја што влијаеше врз стотици илјади жители. Многу електрични генератори беа извадени, а имаше есплозии во најмалку три јадрени реактори поради водороден гас што се собирал во нивните надворешни објекти за задржување откако системот за ладење откажа. Жителите во полупречник од 20 км на атомската централа „Фукушима 1“ и полупречник од 10 км „Фукушима 2“ се евакуирани. Сепак, САД препорача евакуација на своите граѓани до 80 км од централата.
Национална полициска агенција на Јапонија потврди 15.844 смртни случаи, 5890 повредени и 3451 исчезнати лица во осумнаесет префектури, како и над 125.000 оштетени или уништени згради. Земјотресот и цунамито предизвикаа обемно и тешко структурно оштетување во Јапонија, вклучувајќи тешки оштетувања на патишта и железници, како и пожари во многу области и уништување на брани. Јапонскиот премиер Наото Кан изјави; „Во 65 години по крајот на Втората светска војна, ова е најтешката и најстрашната криза во Јапонија“. Околу 4,4 милиони домаќинства во североисточниот дел на Јапонија останаа без електрична енергија и 1,5 милиони без вода.
Кокино (наоѓалиште)
Кокино — мегалитска опсерваторија која се наоѓа во атарот на општината Старо Нагоричане, на оддалеченост од околу 75 километри од Скопје, односно 35 километри од Куманово. Таа е поставена на врвот „Татиќев камен“, а името го добила по блиското истоимено село.
Местоположба
Опсерваторијата Кокино се наоѓа во атарот на општината Старо Нагоричане, на оддалеченост од околу 75 километри од Скопје, односно 35 километри од Куманово. До неа води асфалтен пат, а последните 500 метри треба да се пешачи за да се стигне до самата опсерваторија. Таа е поставена на врвот „Татиќев Камен“, на надморска висина од 1.030 метри. Таа е датирана во 1800 г. п.н.е., односно раното бронзено време, а се протега на површина од 5.000 квадратни метри.
Мегалитската опсерваторија се наоѓа на неовулкански рид. Карпите се создадени со стврднувањето на лавата, која истекла од вулкански кратер. Времето и ерозијата направиле процепи и дел од тие процепи биле главните маркери низ кои се следеле циклусите на Сонцето и Месечината и се мерело времето.
Седумте камени маркери во минатото ги означувале местата за изгревање на Сонцето и Месечината во периодите на кусодневица, рамнодневица и долгодневица, како и нивните отклони. Сонцето, всушност, само на рамнодневиците - на 21 март и на 21 септември — изгрева точно на исток и заоѓа точно на запад. Потоа, постепено има отклонување кое изнесува до 45 степени.
Местата на изгревање кои се опфаќаат со природните маркери на мегалитните стени во Кокино укажуваат дека изгревањата на исто место на Сонцето се повторуваат на 18,6 години. Веројатно некои членови на племенската заедница имале задача секојдневно да ги следат движењата на небесните тела и да прават календари за одредување на деновите за ритуалните обреди, како и за започнување на сезонските работи во земјоделството и сточарството. Опсерваторијата е сместена на две скалести платформи од кои се следеле планетите. На горната платформа се пронајдени траги од неколку објекти и делови на керамика.
Според наодите на археолозите, на наоѓалиштето Кокино, всушност, немало живеалишта туку дека опсерваторијата воедно била и светилиште, а во процепите на карпите се ставале предмети наменети за нивните божества. Во наоѓалиштето има и еден вид престол, каде што, најверојатно, седеле старешините и водачите на племето. При откривањето на наоѓалиштето пронајдени се бројни артефакти (керамички чинии, амфороидни садови, камени секири итн.).
Истражувања
Опсерваторијата е откриена случајно во 2001 год. од страна на Јовица Станковски, а кон крајот на 2001 година биле започнати истражувањата од страна на Народниот музеј во Куманово. Истражувањата продолжиле во 2002 година, а првите астрономски мерења биле извршени во текот на летото и есента истата година. Најновите астрономски истражувања покажале дека од оваа опсерваторија биле набљудувани: ѕвездата Алдебаран, групата Плејади, како и Сонцето при пролетната и есенската рамнодневица.
Просторна поставеност
Наоѓалиштето е сложено и содржи елементи кои се видливи, но и такви кои не се лесно забележливи за посетителот. На врвот од ридот се забележува човечка интервенција во елементите што се дел од ова наоѓалиште. Се забележуваат две рамни платформи: горна и долна платформа, каде на средината се издлабени неколку седишта или престоли, поставени во правец север-југ. Дваесет метри југоисточно од седиштата има мала платформа, наречена астрономска платформа, која не е целосно зачувана, а која се користела за набљудување на движењето на Сонцето и Месечината. До неа се стигнува преку стрмен премин, наречен „премин на стариот астроном“, кој е издлабен во југоисточната карпа. Втората астрономска платформа е псотавена на западниот периметар на вештачки измазнетата тераса, што се наоѓа на северната страна. Овде се пронајдени најголем дел од археолошките артефакти. Целиот простор бил опкружен со ѕид широк 1,20 метри, чија функција била да се обележи светото место, како и да се оддели од останатиот простор каде не се вршеле обредни церемонии.
Артефакти
Како резултат на истражувањата спроведени во ова наоѓалиште, пронајдени се над 500 килограми керамички садови, кои датираат од Бронзено доба, од 2000 г. п.н.е. до 1200 г. п.н.е., а кои биле донесени во чест на Големата Мајка. Пронајдени се керамички садови, цели и во фрагменти, храна, тегови, вретена, врвови од копја, калапи за копчиња, калапи за врв на копје, шила, стрели, ножеви, игли, бронзени секири, приврзоци, керамички фигури, и друго.
Набљудување на небото
Лево и десно од маркерот за сончевата долгодневица се поставени два маркери за појавувањето на полната месечина: од левата страна е маркерот за зима, кога Месечината има максимална деклинација, а десно е поставен маркерот за Полната Месечина со најмала деклинација во зима, односно кога е најниско на небото. Исто така, поставени се два месечеви маркери лево и десно од маркерот за сончевата краткодневица, кои ја покажуваат Полната Месечина во лето, со најголема и најмала деклинација. Постојат индикации дека од Кокино можеле да се предвидат сончевите и месечевите затемнувања, исто така.
Што се однесува до набљудувањето на Плејадите и ѕвездата Алдебаран, на третата платформа се поставени маркери преку кои се гледале четири позиции на Алдебаран во периодот од 1900 до 1500 година п.н.е.
NGC 672
NGC 672 — спирална галаксија во соѕвездието Триаголник, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 672 се споменува и како UGC 1256, MCG 4-5-11, CGCG 482-16, IRAS 01450+2710, VV 338, KCPG 40B.
Откривање
Објектот е откриен на 26 октомври 1786 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 672 е од видот SBc. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,5 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,9 m/лм2. NGC 672 има привидни димензии од 6' х 2,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 47 м 54 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 27° 25' 58". Положбениот агол на објектот е во износ од 65°.
Други поделби
Проучување на NGC 672 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 6595. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 128; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1759. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 896.
Космос-1374
Космос-1374 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Капустин Јар, СССР на 3 јуни 1982 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 88,6 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 49,6°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 229 км, а најмалото на 190.
1145
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 6653 и 6654 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5895 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4905 и 4906 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1898.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1145 година се протега во 3781 и 3782, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3841 и 3842 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1688. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 539 и 540 исламска година.
NGC 5253
NGC 5253 — спирална галаксија во соѕвездието Кентаур, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5253 се споменува и како ESO 445-4, MCG -5-32-60, UGCA 369, AM 1337-312, IRAS 13370-3123.
Откривање
Телото е откриено на 15 март 1787 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5253 е од видот S/P. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 10,9 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,8 m/лм2. NGC 5253 има привидни димензии од 5' х 1,9'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 39 м 55,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -31° 38' 30"". Положбениот агол на објектот е во износ од 45°.
Други поделби
Проучување на NGC 5253 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 48334. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 370; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7266. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 89.
Владо Гаџев
Владо Ѓорѓиев Гаџев ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Потекнува од сиромашно семејство. Основното и граѓанското училиште со успех ги завршил во Кратово. Како добар ученик бил примен на Воено-техничкиот завод во Крагуевац. Заводот и Крагуевац биле средина богата со напредни ученици и работници, па така ѝ тој се изградил идејно-политички. За член на СКОЈ бил примен 1937 година, а 1938 година по завршувањето на училиштето, останал да работи таму како дреар. Во 1940 година бил примен во редовите на КПЈ. По капитулацијата на Кралство Југославија во 1941 година, се вратил во Кратово каде се поврзал со Јове Гичев Михајловски и почнал да работи за формирање партиска организација во Кратово и Кратовско. При крајот на 1941 година добил задача со уште двајца другари да се вработи во рудникот во Пробиштип и меѓу работниците да организира партиска ќелија. Поставената задача била извршена со успех. Владо организирал и учествувал во многу акции, растурање летоци, собирање црвена помош, штрајкови, саботажи и слично, а како стручњак го поправал и одржувал оружјето со кое располагала организацијата. Последна задача му била организирање на приредба во Пробиштип, во очекувањето го претстојниот напад од партизанските единици на Добрево и Пробиштип. Бугарскиот окупатор ја открил намерата на оваа група активисти и истата ноќ Владо со другите другари на приредбата биле затворени и пренесени во штипскиот затвор, каде се ѕверски измачувани од бугарскиот окупатор. На 6 април 1944 година Владо со уште 11 другари и другарки е стрелан на десниот брег на реката Брегалница во близина на Штип.
Адмирал (пеперутка)
Адмирал или Црвен адмирал (Vanessa atalanta) е пеперутка со средна големина. Пеперутката е со црни крилја, портокалови ленти и бели точки. Распонот на крилјата е околу 5 см. За првпат била опишана во 1758 година. Адмиралот е широко распространет низ Северна Африка, Америка, Европа и Азија. Живее во потопли предели, но на пролет мигрира на север. Често се наоѓа во повлажни предели. Адмиралите се територијални, мажјаците со подобри боречки вештини имаат поголема шанса за освојување на женка. Позната е по тоа што не бега од луѓето.
Биологија
Во северна Европа, тоа е една од последните пеперутки што може да се видат пред зимите, честопати хранејќи се со цвеќе од бршлен во сончеви денови. Црвениот адмирал е познат по хибернацијата. Повторното појавување на поединци покажуваат видливо потемни бои од првиот пат. Пеперугата исто така лета во сончеви зимски денови, особено во јужна Европа.