cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Виена
Храна
Колбасите се популарни и најчесто може да се најдат на уличните штандови во текот на денот, како и во ноќта. Колбасот познат како Виенер (на германски би значело виенец) во САД и Германија е нарекува Франкфуртер. Други популарни видови на колбаси се: Буренвурст (зачинет бифтек и свински колбас, во главно варена), Касекраинаер (свински колбас со мали парчина на кашкавал) и Братвурст (бел свински колбас). Најчесто се нарачуваат со леб (мит Брот) или како хот дог. Сенфот е традиционална состојка која се јаде со колбаси и најчесто го има во две форми: благ (суш) или лут (шарф). Ќебапите, гирото, пицата, како и грицките кои најчесто се набавуваат од малите штандови, исто така се популарни.
Нашмаркетот е маркет во кој може да се набави: овошје, зеленчук, зачини, риба, месо и др. од целиот свет. Исто така во центарот на градот има многу деликатесни продавници каде што може да се набават прехранбени производи.
Пијалаци
Виена, заедно со уште Париз, Прага, Братислава, Варшава и Лондон е една од малкуте останати светски метрополи кои сѐ уште имаат лозја. Виното се служи во мали виенски пабови познати како Хеуригер кои најчесто и најмногу ги има во области каде што преовладува грозјето како: Дублинг, Флоридсдорф и Лизинг. Виното најчесто со пие како Шприцер (бело вино помешано со минерална вода). Најпознатото австриско вино е Грунер Велтлајнер. Тоа претставува бело суво вино.
Според значењето, веднаш после виното доаѓа пивото. Во Виена се наоѓа пиварницата Отакрингер, како и повеќе од десетина микропивници кои се поддржани од државата.
Виенски кафулиња
Виенските кафулиња имаат екстремно долга историја која води наназад неколку векови и кофеинските состојки на некои познати историски патрони од најстари времиња претставуваат локална легенда. Традиционално, шолјата кафе се служи со чаша вода. Виенските кафулиња сметаат дека тие го измислиле процесот на филтрирање на кафе, односно тоа го измислил заробен човек од вториот Отомански напад на Виена од 1683 година. Некои пак од виенските кафулиња велат дека кога Турците Османлии ја напуштиле Виена, оставиле стотици семиња на кафе. Императорот му дал некои од овие семиња на Франз Џорџ Кулицки, како награда што тој им дал информации на Австријците кои им послужиле да ги победат Турците во битката. После тоа Кулицки го отворил првиот дуќан за кафе.
Туристички атракции
Најголеми туристички атракции во Виена се царските дворци Хофбург и Шенбрун (во кој е сместена и најстарата зоолошка градина во светот, Тиегартен Шенбрун) и панорамата во забавниот парк Пратер од која може да се види целата панорама на градот. Други познати содржини на градот се: Бургтетар, Државната опера на Виена, липицанските коњи и виенскиот машки хор како и екскурзиите до виенскиот хеуригенски округ Дублинг.
Постојат многу туристички атракции кои се поврзани со композитори кои живееле во Виена, вклучувајќи ги неколкуте резиденции и гробот на Бетовен кој се наоѓа на централните гробишта, најголеми во градот и место каде што почиваат многу познати луѓе. Моцарт има меморијален гроб во Хабсбуршките градини и на гробиштата Св. Маркс (каде што неговиот гроб бил изгубен). Многуте цркви на Виена привлекуваат големи метежи од кои најпознати се: Катедралата Свети Стефан (или како што уште се нарекува Штефансдом), Језуитската црква, Црквата Свети Чарлс, Црквата Свети Петар, Свети Руперт, Вотивната црква и други.
Интернационални организации во Виена
Виена е седиште на многу канцеларии на Обединетите Нации и на неколку интернационални институции и компании, вклучувајќи ги Меѓународната агенција за атомска енергија (МААМ), Организацијата на Обединети Нации за индустриско развивање (ООНЗУР), Организацијата на земји извознички на нафта (ОЗИН), Јадрената организација, Организацијата за безбедност и соработка на Европа (ОБСЕ) и Канцеларијата на Обединетите Нации за работа надвор од вселената (КОНРНВ). Моментално Виена е 4-ти град на ООН (после Њујорк, Женева и Хаг). Исто така Виена е и седиште на Комисијата за меѓународна размена на производи на ООН. Неколку дипломатски состаноци биле одржани во Виена за време на втората половина на XX век. Денеска тие документи што биле создадени за време на конвенциите се обележани со реченицата Виенска конвенција или Виенски документ.
Хуманитарни организации во Виена
Освен интернационалните и невладините организации, исто така има и хуманитарни организации чие седиште е во Виена; тие организации им овозможуваат материјални добра на беспомошни деца и други луѓе кои имаат потреба од материјални средства, храна и облека, главно во неразвиените земји.
Една таква организација е мрежата од СОС детски села, која била пронајдена од страна на Херман Гмајнер во 1949 година. Денеска, детските села се активни во 132 земји и територии на светско ниво, вклучувајќи ја и Македонија. Други хуманитарни организации се ПАШДО и Детскиот мост на надежта.
Збратимени градови
Виена е збратимена со следниве градови:
Други форми на соработка и градско пријателско Виена дели со:
Виена како тема во уметноста и во популарната култура
Виена се јавува како мотив во уметноста и во популарната култура, како:
Во кусиот расказ „Гениј“, австрискиот писател Томас Берхнард ја опишува Виена како град со „безглава нечовечност“, во кој владее „непријателска атмосфера за интелектот“ и каде што „безобѕирноста кон мислителите и уметниците отсекогаш била најголема“, нарекувајќи ја „најголеми гробишта на фантазиите и идеите“.
Надворешни врски
Официјални портали
Слики и видеа од Виена
Историја на Виена
Виена - види понатаму
Никола Вапцаров
Никола Јонков Вапцаров (Банско, 7 декември 1909 — Софија, 23 јули 1942) — македонски писател со бугарско државјанство, комунист, роден во Банско, Пиринска Македонија (денес Бугарија). Вапцаров бил член на Сојузот на бугарските писатели, а посмртно бил добитник на почесната Меѓународна награда за мир, во 1952 година.
Вапцаров бил најсилен поетски талент меѓу Македонците кои твореле на други јазици, освен на македонскиот. Неговата единствена стихозбирка со наслов „Моторни песни“ (Моторни пѣсни) содржи 20 песни, напишани на бугарски јазик. Нему му припаѓа едно од видните места во бугарската литература, иако тој самиот и во животот и преку својата поезија недвосмислено изјавувал дека е Македонец, и покрај тоа што создавал на бугарски јазик. Неговата поезија е изразито патриотска, социјална, револуционерна и хуманистичка.
Животопис
Вапцаров е роден во Банско во Пиринска Македонија, на 7 декември 1909 година, како прво дете на Иван (Јонко) Вапцаров и Елена Везјова, двајцата Македонци од протестантска (евангелистичка) вероисповед. Татко му, Иван (Јонко) Вапцаров, учествувал во револуционерното движење за ослободување на Македонија од турското ропство: најпрвин во Илинденското востание, потоа во изгонувањето на Турците во 1912 година, а потоа бил вклучен во братоубиствените борби меѓу одделните фракции на македонските револуционери. Мајката на Никола Вапцаров имала неколкугодишно образование во американскиот колеџ во Самоков, а потоа, извесно време работела како учителка во Македонија при што и таа се вклучила во борбата за ослободување на Македонија. Во раното детство, Никола Вапцаров бил воспитуван најпрвин во духот на библиските приказни, а потоа и во духот на љубовта кон книгата и кон татковината. За тоа сведочи и една случка која ја раскажува неговата мајка во нејзините спомени: еднаш, додека патувале во Добриниште, по патот сретнале Срби-заробеници, а малиот Никола ги гледал со сожалување. Кога баба му Милана му објаснила дека тие се заробени Срби, Никола ветил дека ќе стане силен, ќе ги ослободи заробениците.
Вапцаров завршил основно училиште и шести клас гимназија во Разлог. Тогаш го прекинал образованието во гимназијата и се запишал во Морнарско-машинското училиште во Варна, каде се сретнал со марксистичко-ленинистички кружок и станал негов активист. Таму го објавил своето прво поетско дело — стихотворбата „Кон светли идеали“. По завршувањето на школувањето, во 1932 година, Вапцаров станал машински техничар, отпрвин на еден брод со кој патувал по северниот брег на Африка. Поради ограничената комуникација со луѓето, тој ја напуштил службата и се вработил во Бугарската горска индустрија, во селото Кочериново (во близината на Дупница), како машински техничар. Додека работел во фабриката, во слободното време, Вапцаров се занимавал и со културно-просветна работа: на сцената поставил неколку пиеси, држел предавања на различни теми и се дружел со работниците. Малку потоа, тој станал член на Бугарската комунистичка партија. Според сведоштвата на Васил Иванов Чорлев и Мордоше Маџар, работници во фабриката, Вапцаров напишал драма за експлоатацијата на работничката класа која се препишувала од страна на работниците, но скришум од сопствениците и од власта. Додека работел во Кочериново, Вапцаров ја запознал својата идна сопруга Бојка, која била дете на доселени Македонци од Егејска Македонија. Токму Бојка Вапцарова ги оставила најважните информации за животот на Никола Вапцаров во периодот од 1932 и 1942 година, изнесени во нејзината книга „Кога воскреснуваат милионите луѓе“ (Софија, 1961).
Во 1935 година, фабриката во која работел Вапцаров била затворена и тој останал без работа. Меѓутоа, под негово водство, работниците од фабриката кренале бунт и ги присилиле сопствениците повторно да ја отворат фабриката. Сепак, власта дознала за дејноста на Вапцаров и тој бил отпуштен од работа. Тогаш започнале најтешките години во неговиот живот (1936-1937), кои во својата книга ги опишува Бојка Вапцарова: Никола Вапцаров се разболел, а нивното дете умрело, а тој и сопругата преживеале само благодарение на помошта што им ја давале неговите другари. Никола Вапцаров не можел да најде работа, но најпосле, по долго барање, се вработил како техничар во мелницата на браќата Бугарчеви во Софија, каде работел во тешки услови - работно време од 12 часа, и тоа само ноќна смена, постојано изложен на големи количества јаглерод-диоксид што ги испуштала машината. Сепак, дури и во тие околности, Вапцаров не престанал да пишува, а своите стихови ги објавувал во прогресивните весници и списанија. Во 1938 година ги напуштил браќата Бугарчеви и се вработил како ложач во Бугарските државни железници, но и таму условите за работа биле тешки, поради што неколкупати се разболел. Негвоите другари му помогнале да се вработи во фабриката за месо, а истовремено се вработила и сопругата Бојка.
Вапцаров активно се ангажирал во организацијата на бугарските машински техничари, го издавал весникот „Технички глас“, бил член на нелегалното раководство на синдикатот на техничарите и бил дел од раководството на партиската организација на индустрискиот квартал во Софија. Исто така, тој се вклучил во протестите против фашистичката агресија на европски земји и бил учесник во т.н. „Соболева акција“ во околината на Разлог, поради што бил затворен, но подоцна бил ослободен благодарение на одличната одбрана за време на судењето. Сепак, тој бил протеран од разлог, како „опасен елемент“, а во 1941 година бил интерниран во Годеч, за период од три месеци. По враќањето од интернацијата, во септември 1941 година, Вапцаров се вклучил уште поактивно во револуционерната дејност и, како прв помошник на советскиот полковник Цветан Радојнов (кој тајно бил префрлен во Бугарија), учествувал во диверзантски акции. Истовремено, Вапцаров работел активно и како соработник на централниот комитет на Бугарската комунистичка партија. Раководителот на пиринското партизанско движење, Никола Парапунов, го поканил да се приклучи во раководството на движењето, ценејќи ги неговите диверзантски и разузнавачки акции врз важни објекти со кои се служеле фашистите во Бугарија. Вапцаров ја прифатил поканата, но не добил дозвола од раководството на Централниот комитет на Бугарската работничка партија (комунисти). Вапцаров таа постапка не можел да ја разбере, па продолжил со диверзантските акции.
Поради членството во Бугарската комунистичка партија, Вапцаров паднал во немилост на профашистичите реакционерни сили во Бугарија. Најпрвин, во 1933 година, тој бил тепан од страна на функционери на ВМРО поради неговите политички дејствувања. Според сведоштвото на Георги Караславов искажано во „Средби и разговори со Никола Вапцаров“ (Софија, 1961), припадниците на ВМРО на Иван Михајлов извршиле неуспешен атентат врз Вапцаров на патот меѓу Горна Џумаја и Бараково, кога „непознати“ лица пукале во Вапцаров, но не успеале да го погодат. Најпрвин, Караславов сметал дека причината за атентатот била тоа што Јонко Вапцаров бил „протогеровист“ и противник на михаиловистите или пак можеби поради тоаш што Никола му помагал на својот татко. Меѓутоа, самиот Никола Вапцаров му кажал дека обидот за убиството бил поради неговата комунистичка активност во фабриката во која што работел. По неуспешниот атентат врз него, Вапцаров напишал писмо до Ванчо Михајлов, прашувајќи го зашто сакаат да го убијат, а овој настан подоцна го инспирирала да ја напише стихотворбата „Песна“.
Стрелање
Како соработник на воената организација на Бугарската комунистичка партија, на 4 март 1942 година, Вапцаров бил уапсен, заедно со Атанас Романов и Антон Попов, по што бил подложен на измачување од полицијата во текот на четири месеци. Заедно со поголема група антифашисти, во судскиот процес против ЦК БРП, Вапцаров бил осуден на смртна казна, без право на жалба. Под притисок на своите роднини, Никола напишал молба за помилување, која гласела:
„До Негово величество царот — Софија
Осуден сум на смрт со стрелање, кривичен закон дело нр 585, Софиски военополски суд. Молам пресудата да биде заменета со доживотен затвор.
Никола Иванов Вапцаров. Централен затвор”.
И покрај тоа, на 23 јули 1942 година, во 11 часот, во присуство на најбилските, на Вапцаров и на другите осудени им била прочитана пресудата. Истата вечер, во 21 часот и 10 минути, Никола Вапцаров и Антон Попов, заедно со четворица други бугарски комунисти, биле стрелани во дворот на една софиска касарна. Осврнувајќи се на судењето на нејзиниот син, мајка му на Никола Вапцаров во своите „Спомени за мојот син“, објавени во Софија, во 1960 година, запишала: „Нема бог, не може да има. Ако имаше, тој ќе ме слушнеше. Јас толку од срце се молев да ми го спаси синот, мојот син, кој се бореше за среќата на народот, но тој не ме слушна. Или пак, ако го има, тој е ѕвер... Го уништив во своето срце бога, но најдов во зборовите на Никола повеќе вистина: 'Ако треба, и ти ќе умреш за таа идеја' — така ми рече тој. И тие негови зборови за мене станаа смисла на животот.
По промената на односот на БКП кон македонското прашање, комунистичката власт во Бугарија се обидела да го искористи талентираниот писател за зацврстување на сопствениот авторитет, при што во 1963 година бил изработен фалсификат на еден партиски протокол за божемното членство на Никола Вапцаров во партиската организација на БКП во селото Стоб.
Семејството на Никола Вапцаров
Изјавите на семејството на Вапцаров за него биле во голема зависност од политичката состојба во Бугарија. Така, за време на судскиот процес, на 15 јули 1942 година, мајка му Елена напишала молба до царот Борис III со следниве зборови: „Ваше величество, младите години си ги дадов за Бугарија, залакот од устата и оној на децата го делев со сите апостоли за слободата на Бугарија .... Мојата молба е милост, милост, Ваше величество, дарувајте му го животот, преземам одговорност дека ќе се потрудам да му влијајам, дека тој ќе стане добар Бугарин“. Во две други молби до министерот за одбрана исто така се заложува дека „Тој ќе стане добар Бугарин и своите сили и способности ќе ги положи пред олтарот на својата Родина.“ Во очајните обиди да го спасат неговиот живот, сестра му Рајна отишла дури подалеку во својата молба до царот: „Мајка беше вистинска Бугарка и за неa родината беше најскапото нешто. Таа сакаше да ја види слободна од „Дунав до Егејот бел, и од Албанската пустина до Црноморските води“. И сега кога срцата на сите се радуваат, мојата мајка не може да се радува, оти нејзината мечта се остварила, бидејќи нејзините двајца синови се обвинети како комунисти.“ Неколку години подоцна, за време на културната автономија во Пиринска Македонија, при средба со македонски писатели, Елена Вапцарова изјавила: „Најпосле дочекав да се сретнам со македонски писатели, колеги на мојот Кољо. И тој со нив ќе дојдеше ако беше жив, но го убија крвниците... Некои после ослободувањето, ме прашаа - чиј поет е тој? Одговорив со неговите зборови: „Над мојата земја в небото се опира Пирин, и мурите в бури илинденски приказни пејат, над Охрид лазурот е просторен и син, а уште надолу е светлиот брег на Егејот”. Секако, поетот не може да поседува со тапија, но ако постои тоа, во тој случај тапија ќе бидат неговите стихови.“
Братот на Никола, Борис, изградил успешна кариера како комунистички функционер и целосно ја следел политиката на БКП, вклучително и во однос на македонското прашање. Неговите деца, Маја и Никола, на ист начин го продолжиле искачувањето кон политичката елита. Нивната злоупотреба на името на Никола Вапцаров за корисни цели завршила со уништување на неговиот гроб, што предизвикало повеќемесечен скандал.
Книжевна дејност
Покрај основната работа за егзистенција, Вапцаров се занимавал со книжевна дејност. Тој бил еден од организаторите на „Македонскиот литратурен кружок“ во Софија. Од самите членови бил сметан за „срж“ на кружокот. Вапцаров се занимавал со поезија, пишувал критики и бил еден од организаторите на списанието „Литературен критик“. Своите најзначајни стихови ги создал во периодот од 1936 до 1942 година. Во 1940 година ја објавил својата прва и единствена поетска збирка, „Моторни песни“, а во 1946 година во Бугарија посмртно била објавена збирката „Антологија“, како и книгата за деца „Пролет“.
Вапцаров започнал да пишува уште додека работел во фабриката во Кочериново, каде напишал една драма за експлоатацијата на работниците. Неговата книжевна дејност продолжила и по преселбата во Софија, каде своите песни ги објавувал во напредните весници и списанија. Во тој период, неговата песна „Романтика“ ја добила наградата на анонимниот конкурс во списанието „Летец“, а исто така победил и на конкурсот за радиодрама, но откако било откриено кој е авторот, драмата не била поставена. Подоцна, кога малку се поправила неговата материјална положба, Вапцаров и собрал своите песни и ја објавил збирката „Моторни песни“. Притоа, тој ги обиколувал издавачите во Софија, но никој не сакал да ја објави книгата, така што тој и сопругата зеле пари на заем и ја објавиле книгата како сопствено издание. За да се скрие од власта, тој се потпишал само како Никола Јонков. Според сведоштвото на неговата сопруга, во тој период, името на Вапцаров било игнорирано не само од официјалната, туку и од прогресивната книжевна критика. И покрај тоа, Вапцаров бил многу ценет од неговите другари и уживал голема популарност кај прогресивните читатели, а неговите песни биле често рецитирани на многубројните забави и вечеринки. Самиот Вапцаров бил многу активен и бил иницијатор за формирањето на Македонскиот литературен кружок. Подоцна, во 1941 година, започнал да го издава весникот „Литературен критик“, кој често бил подложен на цензура, а наскоро бил и забранет.
Вапцаров пишувал на бугарски јазик, а подоцна, неговите дела се преведени на 45 јазици, вклучувајќи го и македонскиот јазик. Според Гане Тодоровски, според јазичните, идејно-стилските и содржинско-тематските ознаки, поетскиот опус на Вапцаров ѝ припаѓа на бугарската поезија меѓу двете светски војни. Сепак, според потеклото, чувството, акцијата и содржинската означеност на неговата поезија, тој бил Македонец, а македонството претставува содржинска компонента на голем дел од неговата поезија.
Моторни песни
Збирката „Моторни песни“ се состои од три циклуси:
Песната „Земја“
Една од најмаркантните песни на Вапцаров е песната „Земја“, покрај песната „Илинденска“. Оваа песна е дел од првиот циклус на патриотски - македонски песни и во неа, според македонските научници, Вапцаров најотворено ја изразува својата национална припадност и својата татковина, Македонија. Во песната, тојдава поетска слика за делови од својата татковина потенцирајќи ги Пирин, Охрид и Егеј. И покрај фактот што Вапцаров живеел во Бугарија, во песната го изразува чувството дека Бугарија не можел да ја чувствува за своја татковина. Според бугарските научници, во оваа песна, Вапцаров не искажувал политички или етнички ставови. Меѓутоа, во писмото до неговата мајка, Вапцаров јасно се искажува за неговата татковина Бугарија и Пирин како дел од неа.
Песната „Илинденска“
Во песната „Илинденска“ Вапцаров се јавува како обвинувач против оние што предвреме го кренале Илинденското востание, иако биле свесни дека не е доволно организирано, нема да успее и дека потоа би имале „морално“ право да докажуваат дека без „братската“ помош, без воената интервенција од бугарска страна, македонскиот народ не би можел да се ослободи. Според Вапцаров, сторена е „сотонска вина“ кон тој народ, но историјата ќе го каже својот суд. И самиот Гоце Делчев бил против предвременото кревање на востанието. Но, него го ликвидирале со посредство на предавници и тука веќе ништо не можело да се стори. Гласачката машина на софискиот двор се наложила. Поентата на песната е јасна: дека Македонците ја сакаат слободата, издвојувана со сопствени сили, онака како што ја замислувал Гоце Делчев; сè за слободна Македонија.
Песната „Историја“
„Историја“ е можеби најкарактеристичната песна која ја објаснува поетиката на Вапцаров. Во неа се открива најилустративно идејно-содржинските релации во поезијата на Вапцаров — конкретноста, одреденоста и опредметеноста како најважни моменти во неговата поезија. тој настојува да раскаже за простата човечка драма, за тагата и надежите на неговите современици, за неговиот таканаречен молчалив хероизам, за стоицизмот на неуштивиот народ. Според Розалија Ликова, два неразделни моменти ја создаваат монументалноста на оваа песна: суровиот реализам и големиот разговор со епохата и со историјата. Во поезијата на Вапцаров, одделното „јас“ се крева од масовното „ние“, како што е случај со целата пролетерска поезија, но со еднаква сила се забележува и обратен процес — во неговите стихови, народот е индивидуализиран, конкретен образ кој живее во одделниот човек. „Историја“ носи грандиозен мотив: мажествен и чесен разговор со историјата, кој е провокативен, предизвикувачки, луциден и ироничен. Во песната, Вапцаров како да му пее химна на триумфалното „ние“ — малите, непознати луѓе. Гордост и дрскост има во желбата на поетот да го изрази титанизамот на епохата во делата на обичните луѓе, да ја симне историјата до обичниот човек, а него да го крене до височините на историјата. Според Ликова, во тоа очовечување на историјата прозвучува гордото вапцаровско „јас сум!“ и „историјата е со нас!“
Реферат
Значајно место во оставнината на Вапцаров претставува и рефератот напишан за основачкото собрание на Македонскиот литературен кружок. Оригинален и самокритички, тој има за цел да ги покаже вистинските патишта на постоењето и патот на писателот, на литературата која толку многу му е потребна на македонскиот народ. Постојано споменуван и уважуван како посебно значаен труд не само за Вапцаров, туку и за македонската книжевност воопшто, неговата целина останува долго време непозната. Првпат мали делови и почетните реченици ги соопштува Блаже Ристовски во 1963 година, но поопширно во студија во следната 1964 година, кој имал можност да ѕирне во тетратката број 33 во музејот „Никола Вапцаров“ во Софија, заведена како „Доклад от Никола Вапцаров върху Македония и задълженията на писателите-Македонци към нея, които трябва да следват революционните идеи на Гоце Делчев и Даме Груев“. За првпат рефератот бил интегрално објавен во книгата на Михаил Сматракалев „Македонскиот литературен кружок“. Поради политички причини, наскоро по неговото прво делумно објавување, рефератот бил повлечен од Архивата на Домот музеј и до ден-денес е недостапен за истражувачите, со исклучок на тесен круг бугарски научници. Во Бугарија рефератот за првпат бил објавен дури во 1995 година при што тој дал повод Вапцаров да биде прогласен за негатор на бугарскиот јазик и застапник на македонизмот.
Осврт врз творештвото на Вапцаров
Вапцаров започнал да пишува во духот на романтичарско-патетичната традиција на бугарската поезија, под влијание на Христо Ботев и Пејо Јаворов, пеејќи на национални и социјални мотиви и манифестирајќи јасна ангажираност, со повик на акција. Постепено, неговиот поетски израз станал самобитен и оригинален, во согласност со императивите на современата социјална поезија, со поголема непосредност, со употреба на разговорниот јазик и со послободна форма. Така, тој успеал да изгради вапцаровски стил, кој иако не означува посебна фаза во развојот на бугарската поезија, сепак означува автентична поетска личност. Според Гане Тодоровски, она по што позијата на Вапцаров најмногу се издвојува од општите текови на бугарската поезија од пред Втората светска војна, тоа е токму доминантното присуство на македонската тема. Во тој поглед, ниту еден бугарски поет од неговото време не се доближува до вапцаровскиот мотив на татковината, зашто неговото сфаќање на Македонија, македонска татковина и македонска историја остро се разликува од сите други бугарски поети.
Во предговорот кон изборот од поезијата, македонскиот поет Гане Тодоровски го нарекува Вапцаров легенда, синоним на неразделното единство на зборот и на делото и раритетна појава без кого светската книжевност би била посиромашна, а неговото творештво претставува симбиоза на уметноста и моралот, на националното и социјалното одредување, на меѓународниот алтруизам и интимната човекова исповед. Исто така, Тодоровски го смета Вапцаров за една од најуверливите илустрации за творечките потенцијали на македонскиот народ.
За поетиката на Вапцаров пишувале многу писатели и критичари, како: Пантелеј Зарев, Цветан Минков и Розалија Ликова во Бугарија; Димитар Митрев, Блаже Ристевски и Георги Старделов во Македонија. Објавени се бројни избори од поезијата на Вапцаров, како и бројни есеистички дела, како: монографиите на Петар Пондев и на Пењо Русев, расправата „Јазикот и стилот на Вапцаровата поезија“ на Радослав Мутафчиев, есеите на Димитар Митрев со наслов „Вапцаров“, поглавјето за Вапцаров во книгата на Розалија Ликова, „За некои особености на бугарската поезија (1923 — 1944)“, итн. Притоа, критичарот Пантелеј Зарев го нарекува Вапцаров „поет — новатор“, ставајќи го рамо до рамо со Ботев, Вазов, Славјеков, Јаворов и Смирненски. Според Зарев, поетското дело на Вапцаров претставува нова етапа во развојот на бугарската поезија, носејќи необична сила и нешто автентично, оригинално и непознато. Според Петар Пондев, поезијата на Вапцаров слегува до читателот „како просто и јасно откровение за животот“; Стојан Каролев ја опишува како „длабокот реалистична и револуционерна“, но и како „граѓанска поезија“ која „ја чувствува епохата, новото време и пулсот на револуцијата“; Пењо Русев вели дека поезијата на Вапцаров „ја одречува страсно војната - за неа пишува како за ужасен и најголем престап“; според Димитар Митрев, таа е „утврдувач на современата реалистичка постапка кон еден современ револуционерен колективизам и го постига тоа самостојно, без претходни урнеци“; а според Георги Старделов, таа „зачекори по улицата неискичоперена со традиционалната 'поетичност', туку едноствана, обична и сурова како животот“.
Најважната одлика на поезијата на Вапцаров е нејзиниот реализам и револуционерниот романтизам: реализмот е изразен во разоткривањето на животот, а романтиката во инвентивните визии и мечтаењата за иднината, за новиот, поправеден живот. Меѓутоа, Вапцаров е најинтересен поради новото што го внесува во бугарската поезија, а тоа е одразот на епохата и длабокиот израз на неговата личност. Во неговата поезија се втиснати погледите на светот на еден напреден активист и болката на работникот, на потиснатиот и обесправен човек. Неговата поезија е непосредна, искрено произлегува од неговите доживувања и претставува интимна исповед на некој кој верува во среќата. Неговите доживувања се првиот и најсилниот извор на мотивите и темите во песните. Тој е поет кого пред сè го интересира вистината за луѓето и за животот. Тој му се приближува на животот повеќе од секој друг и го воведува во својата поезија и тоа го чини многу наметливо, дури и декларативно. Сепак, тој се труди стихот да не се претвори во фраза, гол вербален коментар и публицистика. Во таа смисла, самиот Вапцаров пишува: „Нашите творби можат да вријат од прекрасни идеи, од човечност која разбранува, но тие ќе бидат само полезна публицистика ако не ја надвладееме тешкотијата на мајсторското изразување.“ Во согласност со тоа, новото во неговата поезија не е само во мотивот и во идејниот став, туку во творечкото и оригинално решавање на прашањето за јазикот, изразот и стилот.
Доминантен мотив во поезијата на Вапцаров е љубовта кон човекот која тој ја воздигнува на повисока емоционална вредност. Притоа, Вапцаров зацртал нова етапа во развојот на социјалната, пролетерската поезија. Односот, љубовта, верата, оптимизмот кон човекот, кон животот, кон иднината, тоа се идејно-содржинските двигатели на поезијата на Вапцаров. Притоа, тој задржува еден идејно-етички максимализам во смисла на целосно себеоддавање и барање на врвната вистина. Лирскиот херој на Вапцаров води потекло од фабриките и канцелариите, од полињата и ридјето. Исто така, и предметите имаат конкретен однос кон судбината на човекот, т.е. предметите и описите на средината во неговите песни не ја вршат функцијата само на декор, туку имаат улога и на форми на животот, препознавања на реалниот живот доловен во неговите перцепции. Сето тоа прави чудно единство до контрасти и противречности. Вапцаров ја враќа поезијата кон конкретното, кон живото човечко чувство, ослободено од вештачките рамки на идејните апстракции. Токму тоа е неговата, голема и значајна, добиена битка во литературата.
За творештвото на Вапцаров, германскиот писател Штефан Хермлин рекол: „Помислиме ли на Вапцаров, мислата нè води кон Шели и Бајрон, кон Бихнер и Леопарди“, а италијанскиот поет Салваторе Квазимодо изјавил: „Народите кои имаат личности како Вапцаров, растат во очите на светот“. Поради изразениот хуманизам на неговата поезија, во 1952 година, жирито на Меѓународната награда за мир, предводено од Пјер Кот, од 72 кандидати, го избрало Вапцаров, одликувајќи го посмртно со Почесната награда на мирот. По тој повод, во својот говор, Жермен Ив Фарж изјавил: „Во борбата за слобода и мир, која денес е најнеодложната задача на сите народи во светот, Никола Вапцаров ќе остане една од најчистите и најблагородните фигури.“
Значење и влијание
Песната на македонскиот поет Блаже Конески, со наслов „Смртна песна“, е посветена на Никола Вапцаров.
По повод 100 годишнината од раѓањето на Никола Вапцаров, Друштвото на писателите на Македонија и Институт за македонска книжевност, одржало свечен собир. Амбасадата на Република Бугарија во Македонија и Културно информацискиот центар на Република Бугарија во Република Македонија, исто така, организирале „Вапцарова вечер“.
Сурим Врчва (Дамјан)
Сурим Врчва  — археолошко наоѓалиште во радовишкото село Дамјан. Наоѓалиштето претставува сакрален објект од среден век На 5 км југозападно од селото се среќаваат фрагменти од покривни ќерамиди и друг градежен материјал.
Стојна Костовска
Стојна Костовска — македонска телевизиска и театарска глумица.
Стојна Костовска е родена на 31 март 1954 година во Крива Паланка. Дипломирала на Вишата музичка школа, Скопје, на отсекот за глумечка игра во 1978 година. Од 1980 година до нејзиното пензионирање во 2022 година, работела во Македонскиот народен театар — Скопје.
Филмографија
Костовска ги остварила филмските улоги:
СН Групација
СН Групација - македонска деловна групација која работи во повеќе дејности.
Организација и менаџмент
Седиштето на „СН Групацијата“ е во Битола. Во нејзиниот состав влегуваат:
Османова Ритка (Дамјан)
Османова Ритка  — археолошко наоѓалиште во радовишкото село Дамјан. Наоѓалиштето претставува сакрален објект од среден век. На 1 км југоисточно од селото се наоѓаат остатоци од црква.
Падарница (Дамјан)
Падарница  — археолошко наоѓалиште во радовишкото село Дамјан. Наоѓалиштето претставува тумул од железно време. На 200 м северозападно од селото се наоѓа тумул оштетен на северната и северозападната страна, така што зачуваниот дел од основата изнесува 10 м.
Александар Шехтански
Александар Шехтански  — македонски театарски, филмски и  телевизиски глумец.
Роден е во 1948 година. Станува член на Драмата при Македонскиот народен театар во 1978 година, и работи сè до неговото пензионирање во 2013 година.
Манастир (Калаузлија)
Манастир — археолошко наоѓалиште во радовишкото село Калаузлија. Наоѓалиштето претставува средновековна населба. На 1,5 км од селото, на границата со селата Калаузлија и Ораовица се гледаат грамади од кршен камен и фрагменти од покривни ќерамиди.
Ограѓе (Дамјан)
Ограѓе  — археолошко наоѓалиште во радовишкото село Дамјан. Наоѓалиштето претставува населба од доцната антика и од среден век. Непосредно до селото, од западната страна се среќаваат фрагменти од керамички садови и згура од топена железна руда. На северозападниот крај на теренот има два тумула.
Чаир (Калаузлија)
Чаир — археолошко наоѓалиште во радовишкото село Калаузлија. Наоѓалиштето претставува средновековна населба. На околу 200 м северно од селото има зарамнето плато на кое се среќаваат фрагменти од керамички садови и питоси.
Хевиозо
Кај народот Еве
Хевиозо кај Еве во Бенин означува сончево божество. Тоа е бог на громот, молњата и на правдата. Неговиот симбол е секира. Ксевиозо убива луѓе и уништува имот и дрвја со божествени секири. Телото на човекот убиен од Хевиозо го закопуваат свештениците на Хевиозо. Имотот на починатиот тие го фрлаат на раскрсниците бидејќи се смета дека станал загаден. Како сончево божество Хевиозо овозможува дожд за доброто на земјоделството па затоа се смета како благослов за земјата, за луѓето и за животните.
СН Осигурителен Брокер
СН Осигурителен Брокер АД Битола - македонско брокерско друштво во областа на осигурувањето.
Организација и менаџмент
Брокерското друштво „СН осигурителен Брокер“ е основано во 2014 година. Тоа е организирано како акционерско друштво, претставува дел од „СН Групацијата“, а седиштето му е во Битола. Во средината на 2019 година, друштвото имало 27 експозитури со над 90 вработени, со што било најголемо осигурително брокерско друштво во Македонија (мерено според бројот на вработени, бројот на експозитури и бруто-премијата од полиси за осигурување). Друштвото е организирано во следниве сектори: Сектор Штети, Сектор за преземање на ризик, Правен сектор, сектор за сметководство и ИТ и маркетинг сектор. Во 2019 година, извршниот директор на друштвото Христо Кондовски бил еден од добитниците на наградата „Business Elite 40 under 40“ која им се доделува на најуспешните млади стопанственици во Југоисточна Европа.
Пиринска Македонија
Пиринска Македонија — дел од регионот Македонија кој денес се простира во југозападниот дел на Република Бугарија, совпаѓајќи се со територијата на Благоевградската област и подрачјето околу селото Бараково, кое денес е во општина Кочериново, Ќустендилска област. Зафаќа површина од околу 6.798 км2 (10,18% од географска Македонија).
Историја
Пиринска Македонија e дел од регионот Македонија, кој по Букурешкиот мировен договор во 1913 година ѝ припаднал на Бугарија. Во антиката Пиринска Македонија најпрвин била дел од Пајонија и Тракија, а подоцна станала дел од кралството Македонија. Во римскиот период Пиринска Македонија доживува своевиден процут, за што сведочат повеќето археолошки ископини на антички градови во близината на денешните градови Горна Џумаја (денес Благоевград), Свети Врач (денес Сандански), село Рупите и др. Во средновековниот период Пиринска Македонија била под власта на царот Самуил, Византија и балканските феудалци. Со доаѓањето на Турците, Пиринска Македонија бележи одредена стагнација, но сепак не го напушта својот непокорлив македонски дух. За време на Руско-турската војна во 1877-8 година, северниот дел на Пиринска Македонија ќе потпадне под руската окупациона зона, но по Берлинскиот конгрес ќе ѝ биде вратен на Турција. На подрачјето на Пиринска Македонија е кренато Кресненското (Македонското) востание против османлиската власт во 1878/79 година со центар во Кресна, кое имало силен македонски национален карактер и цел да создаде независна автономна македонска држава. Кон крајот на XIX век на територијата на Пирин со својата чета ќе царува големиот македонски револуционер и великан Јане Сандански (близок соработник на Гоце Делчев и најголем борец против врховизмот) кој е познат под прекарот „Пирински цар“ и кој ќе го изврши познатото грабнување на протестантската мисионерка Мис Стон. По Втората светска војна во времето на владеењето на Георги Димитров, Македонците од Пиринска Македонија ќе добијат целосна културна автономија која требала преку законска рамка да прерасне во територијална и Пиринска Македонија да се обедини кон тогашната СР Македонија како кон матична држава во рамките на балканската федерација.
Според пописот од 2011 населението на Пиринска Македонија (Благоевградска област) брои 341.173 жители. Како мајчин јазик го декларирале бугарскиот 306.118 (89,73%), 19.819 (5,81%) жители го признале за мајчин јазик турскиот, а 9.232 (2,71%) - ромскиот.
Население
Според последниот попис од 2011 година, 814 лица во Пиринско се декларирале како Македонци (0,29%), 544 од нив декларирале македонскиот јазик како мајчин (0,19%), а општо 561 од населението на Благоевградската област декларирале македонскиот јазик како мајчин (0,20%).
Официјални податоци од бирото за статистика на Бугарија за населението во Благоевградската област според пописот во 2011 година
Етнички групи во Благоевградската област
Според информациите од Бугарската влада во Пиринска Македонија населението е претежно Бугарско, оваа е заради асимилацијата и пропагандата од Бугарската влада. Според други извори бројот на Македонци е поголемо.
Географија
Во целост во Благоевградската област може да се одделат 6 географски целини:
Формата на пиринскиот дел на Македонија е неправилна. Растојанието меѓу најоддалечените точки во правец север - југ, изнесува 87 километри и се наоѓа во источниот дел на областа, додека растојанието меѓу најоддалечените точки во правец исток - запад, кое се наоѓа во јужниот дел, изнесува 111 километри.
Граници
Источната граница на Пиринска Македонија, која е долга 130 километри, сета е планинска, започнувајќи на јужниот дел на планината Доспат, продолжувајќи во северен правец по високиот доспатски и западнородопски гребен и планинските врвови. Оваа граница претставува вододелница на сливните подрачја на реките Места и Марица, а истовремено е и административна граница кон соседните области Смољан и Пазарџик, како и етногеографска граница помеѓу Македонија и македонскиот народ од една и Бугарија и бугарскиот народ и неговите субетнички групи како што се родопските Помаци. Северната граница на Пиринска Македонија е долга околу 95 километри и започнува да се протега од изворишниот дел на реката Места и нејзината вододелница со Марица, продолжувајќи кон запад преку планинските врвови Ангелов Врв (2715), Царев Врв (2390) кои ги одделуваат планините Пирин и Рила, а воедно и реките Рилска и Благоевградска Бистрица, навлегува во долината на реката Струма кај Горна Џумаја (Благоевград) и искачувајќи по Влаина Планина на границата со Република Македонија. Како и западната и оваа граница на Пиринска Македонија има административно и етногеографско значење во однос на Бугарија и нејзините етногеографски и административни области, Ќустендил и Софија и шопската субетничка група. Источната и северната граница на Пиринска Македонија, се изразити и целосно планински, јасно одвојувајќи ја Пиринска Македонија од бугарските области, при што овие граници се природни и многу тврди, минувајќи низ најголемите планински масиви на Балканот и во Европа. Западната граница во должина од 94 километри, која има секундарно значење и претставува државна граница со Република Македонија, од Влаина Планина и Пијанец води кон југ по вододелницата на речните сливови на Брегалница и Струма и се искачува на билото на Малешевски Планини по врвови високи 1932 (Кадиица), 1744 и 1404 метри, за преку планината Огражден да се спушти во Струмичкото Поле и сечејќи ја долината на реката Струмешница да заврши искачувајќи се по гребенот на планината Беласица. Јужната граница на пиринскиот дел на Македонија, која е долга 150 километри, започнува на гребенот на Беласица на тромеѓата меѓу Македонија, Грција и Бугарија, односно трите делови на Македонија и продолжува кон исток преку врвови високи 1892 и 2030 (Калабак) метри, при што се спушта и ја сече долината на Струма во Рупелската Клисура, па продолжувајќи преку Рупелската и Гоцевата Планина и јужните ограноци на Пирин, се спушта и ја сече долината на Места кај градот Неврокоп (Гоце Делчев), за да заврши на јужното било на Доспат. Оваа граница е државна граница на Бугарија кон Грција, меѓутоа нема никакво географско значење.
Општина Горна Џумаја (Благоевград)
Ајдарово (Изгрев), Бело Поле, Бистрица, Бучино, Габрово, Горна Џумаја (Благоевград), Дебочица, Делвино, Делијазмино (Зелендол), Дреново (Дренково), Добрава, Еленово, Клисура, Крџево (Б’лгарчево), Лешко, Лешница (Обел), Лисија, Логодаж, Марулево, Моштанец, Падеш, Покровник, Селиште, Хасарлак (Рилци), Хрсово (Горно Хрсово), Церово
Општина Неврокоп (Гоце Делчев)
Баничан, Брезница, Буково, Даг Чифлик (Добротино), Јуч Дурук (Делчево), Корница, Л’жница, Мусомишта (Мосомиште), Неврокоп (Гоце Делчев) Нов Чифлик (Борово), Папас Чаир (Попови Ливади), Цирополе (Господинци)
Општина Грмен
Балдево, Горно Дреново, Грмен, Дабница, Дебрен, Долно Дреново, Ковачевица, Крушево, Лештен, Марчево, Ореше, Осиково, Рибново, Скребатно, Фотовишта (Огњаново), Фустане (Хвостјане)
Општина Јакоруда
Аврамово, Бел Камен, Бунцево, Јакоруда, Јуруково, Конарско, Иланско (Смолево), Черна Места
Општина Кресна
Влахи, Кресна, Брезница (Горна Брезница), Долна Градешница, Оштава, Сливница Стара Кресна,
Општина Петрич
Баскалци, Богородица, Боровичене, Вишна (Вишлене), Габрене, Гега, Горчево, Долене, Долна Крушица, Долна Рибница, Долно Спанчево, Драгуш, Дреново, Дреновца (Дреновица), Елешница (Беласица), Ени Чифлик (Ново Кономлади), Зојчене, Иваново, Јаворница, Јаково, Камена, Капатово, Клуч, Коларово, Крналово, Крнџилица, Кромидово, Кукурахцево, Кулата, Марикостиново, Марино Поле, Масли Чифлик (Кладенци), Мендово, Митино, Михново (Михнево), Орман (Кавракирово), Петрич, Покровник (Дрангово), Право Брдо, Првомај, Припечене (Генерал Тодоров), ’Рждак, Рибник, Робово (Волно), Самуилова Крепост, Димидово (Самуилово), Скрт, Старчево, Струмешница, Тонско Дабе, Тополница (Нова Тополница), Чурилово, Чуричени, Чучулигово, Ширбаново (Рупите)
Општина Мехомија (Разлог)
Бања, Бачево, Годлево, Горно Драглишта (Г. Драглиште), Долно Драглишта (Д. Драглиште), Елешница, Мехомија (Разлог), Недобарско (Добарско)
Општина Свети Врач (Сандански)
Белевехчево, Белово, Бождово, В’лково, Врања, Голем Цалим, Голешово, Горна Сушица, Горни Орман (Ладарево), Горно Спанчево, Дебрене, Дере Мислим (Лозеница), Долени, Долна Сушица (Златолист), Долни Орман (Ласкарево), Ѕивгелија (Зорница), Јаново, К’рланово, Калиманци, Катунци, Кашина, Ковачево, Крстилци, Лебница, Левуново, Лески (Вихрен), Лехово, Лешница, Лилјаново, Љубовишта (Љубовиште), Љубовка, Малки Цалим, Манџово (Виногради), Мелник, Ново Делчево, Ново Хоџово, Орман Чифлик (Дамјаница), Петрово, Пиперица, Пирин, Плоски, Поленица, Рожен, Свети Врач (Сандански), Склаве, Спатово, Стожа, Струма, Сугарево, Хотово, Храсна, Хрсово, Черешница, Џигурово
Општина Сатовча
Боголин, Марулево (Ваклиново), В’лкосел, Годешево, Долен, Жижево, Кочан, Крабул (Крибул), Осина, Плетена, Сатовча, Слаштен, Туховишта, Фргово
Општина Симитли
Брестово, Горно Осеново, Градево, Докатичево, Долна Сушица (Полена), Долно Осеново, Железница, Крупник, Мечкул, Полето, Ракитна, Сенокос, Симитли, Србиново (Брежани), Сухострел, Сушица, Тросково, Черниче
Општина Струмјани
Белица (Илинденци), Велјуштец, Вракуповица, Гореме, Горна Крушица, Горна Рибница, Добри Лаки, Драката, Игралишта (Игралиште), Каменица, Клепало, Колибите, Крпелево, Махалата, Микрево, Никудин, Палат, Раздол, Седелец, Струмјани и Цапарево
Општина Хаџидимово
Абланица, Беслен, Блатска, Гајтаниново, Копривлен, Л’ки, Лески (Н. Лески), Либјахово (Илинден), Нова Ловча, Парил, Петралик (Петрелик), Садово, Теплен, Тешово, Хаџидимово
Кочишо (Злеово)
Кочишо — археолошко наоѓалиште во радовишкото село Злеово. Наоѓалиштето претставува доцноантичка и средновековна населба. На околу 1,5 км северно од селото, од двете страни на Кочишка Река се наоѓаат грамади од кршен камен и фрагменти од керамички садови.
Миристинска киселина
Миристинска киселина (име по МСЧПХ: тетрадеканоинска киселина) — заситена масна киселина со молекулска формула CH3(CH2)12COOH. Нејзините соли и естри се нарекуваат миристати или тетрадеканоати. Наречена е по научното име на морското оревче (Myristica fragrans), од кое за првпат е изолирана во 1841 г. од Лајон Плејфер.
Застапеност
Путерот од морското оревче содржи 75 % тримиристин, триглицеридот на миристинската киселина. Освен морското оревче, миристинската киселина се среќава во палмојаткиното масло, кокосовото масло, млечната маст, 8–14 % од кравјото млеко и 8,6 % од мајчиното млеко, но исто така и како важна составница во многу животински масти. Се среќава и во спермацетот, кристализираното масло од китот кашалот. Присутен е и во ризомите на перуниката, вклучувајќи го перуникиниот корен.
Хемиско поведение
Миристинската киселина има дејство на липидна котва во биомембраните.
Редукцијата на миристинската киселина дава миристил алдехид и миристил алкохол.
Здравствени ефекти
Внесувањето на оваа киселина го покачува малогустинскиот липобелковински холестерол.
Желков Рид (Злеово)
Желков Рид — археолошко наоѓалиште во радовишкото село Злеово. Наоѓалиштето претставува средновековна населба. На околу 1 км северозападно од селото, се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси и грамади од камен.