cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Прва балканска војна
Мобилизција и планови на Османлиското Царство
Против српско-бугарската офанзива во Македонија била сконцентрирана Вардарската армија на чело со Зеки Паша, кој сметал дека главниот српски напад ќе биде извршен во правец на Врање. Отука, Зеки Паша ги собрал своите главни сили (V, VI и VII корпсус - вкупно околу 58.000 луѓе) за против напад во реонот Штип и Куманово. Струмскиот корпус во јачина од 28.000 војници. , трбало да изврши помошен напад во Кресненската Клисура против Втората сојузничка армија и на тој начин д аго обезбеди десното османлиско крило во борбите околу Куманово и Врање.
Против грчките сили требало да се спротивстави Јанискиот корпус во јачина од 22.000 војници под команда на Еасат Паша кој имал задача да ги одбрани Епир и Јужна Албанија. VIII корпус во јачина од 29.000 војници и под команда на Хасан Тахсин Паша го преградил преминот помеѓу Тесалија и Солун. Во Северна Албанија во борбите против црногорските сили и одбраната на Скадар биле сконцентрирани 25.000 војници. Сите османлиски сили западно од реката Места ја формирале Западната армија под команда на Али Риза Паша.
За да се спротивстават на грчката поморска надмоќност, османлиските власти се обиделе да ги купат модерните германски оклопни крстосувачи Блухер и Молотке. Меѓутоа, османлиските власти не можеле да си ја дозволата нивната висока цена и затоа се задоволиле со двата стари воени брод од класата Брандербург, а двата брода биле именувани како Барбароса Хајредин и Тургут Реис. Овие два брода и крстосувачите Хамидиие и Мисидије го сочинувале јадрото на Османлиската флота до летото 1912 година, меѓутоа се наоѓале во тешка механичка состоја. Флотата имала задача да ги обезбеди османлиските комуникации во Црното, Мраморното и Егејското Море. Во почетокот на војната Отоманското Царство имала десет авиони. Два од нив се наоѓале во близината на Солун, а другите осум биле стационирани во Сан Стефано.
Мобилизција и планови на Балканскиот сојуз
Балканскиот сојуз мобилизација на своите војници објавил на 17-18 септември. Четирите балкански држави на оружје кренеале 1,2 милиони луѓе со околу 2000 топа. За вкупниот број на активни војници и офицери постојат повеќе разлини бројки од 632.000 до 750.000. Меѓутоа балканските држави имале проблем со транспортот на луѓе и опрема. Бугарскиот генерал Иван Фичев истакнува:
Прeдвоените договори на Бугарија, Србија и Грција предвидувале конкретни аранжмани за координација на активностите сојузниците, меѓутоа тие немале заеднички план за борбените операции, а секоја страна дејствува во зависност од потребите. Распределбата на балканските сили против империјата не била избалансирана и отука главниот товар против Турција паднал врз грбот на бугарската армија во Источна Тракија. Србите и Грците се насочиле своите војници во Западниот оперативен театар, кој поради оддалеченоста од центарот на османлиската држава е второстепен од воена гледна точка, но има огромно политичко значење, бидејќи од развојот на воените дејствија зависело кој ќе владее Македонија.
Бугарија
Бугарската армија била мобилизирана во втората половина на септември и броела околу 600.000 војници со 1.116 топови. Редовните активните сили се состоеле од 336.000 војници и офицери, а останатите биле распоредени во волонтерски, гранични и други делови. Од редовите на македонската емиграција, македонското револуционерно движење и бегалците од Османлиското Царство кои не биле прифатени во редовната војска, било формирано Македонско-одринското доброволство во јачина од 14.670 души. . Во периодот помеѓу 4-8 октомври биле формирани три главни бугарски армии:
[[Податотека:The Supreme Military Council in 1910 (Kingdom of Bulgaria).jpg|350px|мини|десно|Високиот воен совет на Бугарската армија во 1910 година.
Седат во првиот ред од лево кон десно: ген. Волк Велчев, ген. Георги Агура, ген. Никола Иванов, ген. Данаил Николаев, ген.Васил Кутинчев, ген.Радко Димитриев, ген. Павел Христов; во вториот ред: ген.Иван Фичев, полк Георги Тодоров, ген. Вичо Диков, ген. Стилиjaн Ковачев, ген. Кирил Ботjов, полк Петар Марков, ген. Стефан Тошев, ген. Атанас Назламов; во третиот ред: полк Пантелеj Cenov, ген.Иван Сарафов, ген. Илија Димитриев, ген. Радован Сираков и полк. Симеон Jaнков]].
Конечниот план за бугарското офанзива во Тракија предвидувал нанасеување на главниот удар со 1-та и 3-та армија во просторот меѓу Одрин и Лозенград со општо напредување кон Цариград. Бугарската команда сметала дека ќе постигне успех преку елементот на изненадување. Затоа армијата на Кутинчев е рапоредена напред, на еден премин на бугарско-турската граница, а војниците на Димитриев биле сместени зад позициите на Самостојната коњаничка дивизија на генералот Атанас Назламов. Втора армија имала задача да го опколи Едрене и со помош на Хасковскиот одред да удри кон Крџали. Општиот фрон кој требало да го покриваат трите бугарски армии бил со широчина ос 120 километри.
Од 22 септември, Бугарскиот генералштаб во соработка со Штабот на македонско-одринските доброволни чети започнал со префрлање на чети на османлиска територија, главно на просторот Македонија, со задача да извршуваат диверзански акции и прибирање на информации за местоположбата, бројот и составот на османлиските сили. Бројот на четите се искачил на 59. На територијата на Македонија веќе дејствувале неколку десетици чети на ВМРО, а вкупниот број на четниците се искачил на 3.000 души. Во октомври 1912 година бугарската борбен флота располага со наставниот команден брод „Надеж“ (тип „Авизо“ 717 т) и шест лесни торпедоносеци „Дрзки“, „Смели“, „Летечки“, „Шумни“, „Храбри“ и „Строги“ (97.5 т) - сите од француско производство. Главните бугарски пристаништа Варна и Бургас биле заштитени со подводни мини.
При објавувањето на мобилизацијата на 17 септември 1912 година бугарската војска располага само со два воздушни балони („Софија 1“ и „Годар“) и еден авион („Блерио XI“). Во текот на војната бројот на авионите во бугарската армија достигнува 29. Врховен командант на бугарската армија бил бугарскиот цар Фердинанд, но реално со целата бугарска армија командувале помошник-командантот генерал Михаил Савов и на началникот на Генералштабот генерал Иван Фичев, кои се наоѓаале во Стара Загора.
Србија
Пред самиот почеток на војната, во престолнината на Србија преовладувала општа воена атмосфера меѓу обичните граѓани и речиси сите ја посакувале војната. Србите биле заморени од неуспешните војни кои ги воделе во последните 50 години. Весникот Хрватско движење објавува:.
Српската држава мобилизира околу 366.000 луѓе со 544 топови, од кои околу 190.000 души биле во активната војска. Од овие сили биле формирани три армии и два самостојни одреда:
Српскиот врховнен командант Александар I Караѓорѓевиќ, во консултации генералите Радомир Путник и Петар Бојовиќ,  при распоредувањето на српските сили тргнал од претпоставката дека Османлиите во почетокот ќе применат пасивна одбрана на своите албански и македонски територии, било оценето дека најдобрата одбранбена линија се протегала на потегот Врање-Куманово-Штип, според српскиот план за дејствување кон оваа одбранбена линија требало да тргне Првата српска армија. Втората сојузничка армија имала задача да ја обиколи оваа линија од запад преку Крива Паланка и Кочани, a Трета српска армија требала да дејствува на североисток кон Приштина и Скопје. Ибарскиот одред требало да навлезе во Косово, додека пак Јаворски одред требало да остане на својата позиција и да дејствува во случај ако Австроунгарија се вмеша во војната, подцна овој одред се вклучил во воените операции на територијата на Новопазарскиот санџак. .
Српската воена авијација се состоела од само четири авиони кои своите воени дејствија ги започнале во последните денови на војната, при опсадата на Скадар.
Пред официјалното влегување на Србија во војната повторно биле активирани силите на распуштениот Српски комитет на четничка акција чии чети долги години воделе борби со Македонската револуционерна организација во т.н Борба за Македонија. Две недели пред преминувањето на границата од страна на српската регуларна армија, на територијата на Македонија биле активни повеќе српски четнички сили. Четничките сили го запоседнале Козјак и со паралата ослободување и проторување на Османлиите, успеале да ги покренат речиси сите козјачки села во борбата против Османлиското Царство. Биле активирани повеќе познати војводи и четници, меѓу нив биле: Јован Грковиќ Гапон, војводата Доксим Михаиловиќ од Галичник, Спасе Павлов-Гарда, Јован Довезенски, Василие Трбиќ, Јован Бабунски, Јован Долгач и други.
Грција
Грчката држава пред почетокот на војната имала на располагање 125.000 војници, а од овие копнени сили биле формирани две армии.
Во последната фаза од војната, бројот на грчките војници се искачил на 215.000 души. Тесалиската армија имала четири авиони. Во 1911-1912 година, грчката држава повторно ги активирала своите андартските чети кои се бореле против Македонската револуционерна организација во т.н Борба за Македонија. Кон крајот на август 1912 година во Македонија влегле андартските вооружени чети на Михаил Анагностакос, Панајотис Пападзанетеас, Александрос Занас и многу други. Нивната активност била насочена во околината на Солун и Халкидик. Со формирањето на Балканскиот сојуз и почетокот на Првата балканска војна, андартските чети активно се вклучиле ја помагале офанзивата на сојузничките армии.
Меѓутоа, Грција била особено важен фактор на Балканскиот сојуз, поради релативно моќната морнарица. Бугарско-грчката воена конвенција од 22 септември 1912 година предвидувала, грчката флота на чело со адмиралот Павлос Кунтуриотис) да го спречи прееминувањето на османлиските војници од Мала Азија на Балканот преку Егејското Море . Грчката флота била поделена на две воени групации и една помошна, односно разузунувачка:
Црна Гора
Во почетокот на војната, Црна Гора имала 30.000 војници и 140 топови. Малку подоцна кон нив се приклучиле и околу 4.500 доброволци од Босна, Херцеговина и други области на Австроунгарија, населени со словенско население. Главната цел на црногорската армија е освојување Скадар, со што би се обезбедила доминацијата на Црна Гора во северна Албанија. За таа цел се определени три девизии со јачина од 22.000 војници (од вкупно четири дивизии) кои требало да ја нападнат главната тврдина преку северниот и јужниот брег на Скадарското Езеро. Четвртата дивизија и една бригада требало да дејствуваат кон Новопазарскиот санџак кои територијално ги одвојувал Црна Гора и Србија. Главен командант бил црногорскиот крал Никола I Петровиќ, меѓутоа вистинската команда се наоѓала во рацете на началникот на црногорскиот генералштаб-генерал Лазаровиќ.
Воружување
Главно пешадиско оружје во Првата балканска војна била австриската пушка „Манлихер“ во неколку варијанти (во бугарската армија - примероци од 1888 и 1895 година], во грчката - „Манлихер-Шонауер“) и германската „Маузер“ (во османлиската и српската армија) Масовно била користена и Мартинката („Хенри-Мартин“) од страна на османлиските сили, а бугарските и српските војници ја користеле и „Берданката“, како и други модели со калибар меѓу 6,5 и 7,62 мм. Коњаницата била вооружена со карабини „Манлихер“ и „Маузер“. Балканските и османлиските војски биле вооружени и со тешки митралези „Максим“ (232 парчиња во бугарската армија), „Хочкис“ (420 османлиската армија), „Норденфелд“ и други модели.
Артилеријата на завојуваните страни била произведена од француската фирма „Шнајдер“ и германската „Круп“. Во годините пред војната, „Шнајдер“ ги снабдува Бугарија, Србија и Грција со модерни полски и планински топови, главно во калибар 75-мм. (Во периодот 1897-1907 година трошоците на Бугарија за Шнајдеровото оружје се трипати поголеми отколку за германското и австриското. Меѓутоа најголемиот дел од артилеријата на балканските сојузници се состола од застарени топови. Истото важи и за османлиската армија, но по 1908 година, таа успева да набави над 800 модерни топови од фирмата „Круп“ (75 и 105-мм).
Воени дејствија до првото примирје (октомври - ноември 1912)
"На петти октомври беше одржана сеопшта молитва. Фердинанд ја прочита прокламацијата за објавувањето на војната, а Методије Кусевич, митрополит на Стара Загора, одржа говор. Се сеќавам на тие моменти како некој сон. Додека излегувавме од црквата, бевме длабоко погодени, но и понесени од воодушевувањето дека ќе победиме. Упорната борба за време на препородот која секогаш била хрбара и успешна - последниот пример е обединувањето на Источна Румелија и Кнежсетсвото Бугарија во 1885. - кое му донесе на бугарскиот народ огромна самодоверба, можам да кажам дури и нова вера во националниот оптимизам. Од друга страна, Шејново, Шипка и Сливница покажаа дека Бугарите останале неослабени и ја покажаа храброста по која нивните предци со векови биле познати. Пред себеси имавме силен непријател, меѓутоа ја потценивме неговата сила. Чудно, после пет векови под турски јарем, сега, откако владеевме со Турците во Бугрија само триесет и четири години, ги потценивме. Во Бугарија беше омилена приказната дека Турција е држава на умирање. Во печатот, султанот секогаш беше прикажуван како болен со повез околу окото. Во војската многу Бугари на вежбите во стрелање од пушка, пукаа во мета која имаше облик на кукла со фес на главата за да се уверат себеси дека султанот е донапред одредена жртва... "
Географските одлики и воено стратешките одлуки на противниците довеле до формирање на неколку театри на воените дејствија во периметар меѓу Цариград, Варна, Скадар и Арта (на Јонско Море). Обидите на османлиската воена команда да се стекне со стратегиска иницијатива во првите денови на војната не успеала, поради иницијативата ја диктирале балканските сојузници. Бугарската армија својот главен удар го нанесува во Источна Тракија. Бугарските и османлиските сили имале помали судири во Родопите и Западна Тракија. Грчката и бугарската војска започанле со свое настапување кон Солун, односно од север, по течението на реката Струма и од југ преку долината на Бистрица. Овие операции се поддржани од грчката флота во Егејското Море. Главниот дел од српската армија навлегува во Македонија, оној дел кој подоцна ќе биде познат како Вардарска Македонија. Заедно со Црногорците, српските сили ги освоиле Санџак и Косово и си пробиле пат низ северна Албанија. Во Епир, грчките и османлиските сили се бореле за тврдината Јанина.
Настапување на бугарските сили во Источна Тракија
Во Источна Тракија, од почетокот на октомври па сè до затишјето на воените дејствија во ноември, помеѓу бугарските и османлиските војници се воделе три големи борби. Во текот на Лозенградската операција, 9-10 октомври, Источната османлиска армија на чело со Абдула Паша од Одрин и Лозенград започанала да настапува во правец на север. Абдул Паша испратил проглас во кој истакнал:
Но Источната османлиска армија не успеала да стигне до турско - бугарската границата кога Првата бугарска армија го одбила нападот и го блокира Одринскиот гранизон. Десното османлиско крило паднало под притисокот на Третата бугарска армија која извршила маневар кај Странџа и се нашла зад позициите на Источната османлиска армија. Главните борби се воделе кај селата Муратчал и Кајпа, Гечкинли, Селиолу, Ескиполос, Петра и Ериклер. Турските војнци почанле да ги напуштаат воените редови, а на 11 октомври, без борба бугарските сили ги окупирале Лозенград.
По освојувањето на Лозенград, бугарските сили не го продолжиле своето дејствување против непријателот кој се повлекувал. Оваа постапка им овозможила на османлиските сили да се реорганизираат и зад реката Караагач, која го попречувала патот кон Цариград, да довлечкаат засилување. Новоформираната Прва источна армија ја зазела областа околу Лулебургаз, а Втората источна армија се разместила во околината на Бунархисар. На 15 октомври, овие османлиски армии се судриле со Третата бугарска армија, која подоцна била поддржана од Првата бугарска армија. Борбата продолќила во следните шест дена со променлив успех од двете страни. Од двете страни имало повеќе од 40.000 загинати и ранети војници. Под команда на бугарскиот генерал Ратко Димитриев, бугарските сили постигнале решавачки успех со пробивот на центарот на османлиската одбрана.
И по овој успех, бугарските сили повторно не започнале со гонење на Османлиите. На 24 октомври, Првата и Третата бугарска армија ја обновиле офанзивата во правец на Цариград. Два дена порано, новата османлиска влада на чело со Ќамил Паша побарала од Франција и Русија молба за посредување на примирје со Бугарија, но Фердинанд I го игнорирал османлискиот предлог, како и руското предупредување да не се напаѓа престолнината на Османлиското Царство. . На 4 и 5 ноември, бугарските војски ја нападнале Чаталџанската утврдена позиција која се протегала од Црното и Мраморното Море на 40 километри западно од Цариград. Бугарската иницијатива пропаднала, а од бугарска страна загинале 12.000 војници.
Во меѓувреме, на 9 и 18 октомври, бугарските сили кај Одрин ги одбиле двата обида на Османлискиот гарнизон. До средината на ноември, Втората бугарска армија целосно ја блокирала тврдината. Опсадата на Одрин траела следните четири месеци. Успешната офанзива на бугарските сили во Тракија ја принудила османлиската воена команда да ги задржи засилувањата, кои првенствено требало да се испратат против српските и грчките сили, за одбрана на Тракија и Цариград.
Српското настапување во Македонија
На 7 октомври, Првата српска армија започнала офанзива од Врање и навлегла во Македонија. Пред навлегувањето во Македонија, српските војници имале перцепција дека на оваа територија живеело српско населени, меѓутоа сотојбата била поинаква. Карнегиевата анкета дошла до заклучок дека:
Следниот ден, Тимошката дивизија (од Втората сојузна армија) се упатила од Ќустендил и ги освоила Крива Паланка, Страцин и Кратово, меѓутоа на 10 октомври западно од Кратово, напредувањето на Тимошката дивизија било запрено до страна на Петнаесеттата османлиска дивизија. Во исто време, главните сили на Вардарската османлиска армија и Првата српска армија се судриле во Битката кај Куманово. Следниот дена (11 октомври), Првата српска армија го разбила турскиот центар. По оваа битка во српски раце, заедно со Куманово се нашла и вантрешноста на Македонија, како и железничката линија што ги поврзвала Солун и Косово Поле. На 13 октомври српските, на чело со Александар Караѓорѓевиќ, влегле во Скопје. . По три дневни борби (21-23 октомври) во планините северно од Прилеп биле разбиени османлиските сили, оставени од Зеки паша, и го освоиле градот. Поразените османлиски војници се повлекувале кон Битола. Еден дел од нив останале изолирани во долината на Црн Дрим. Во Битола, осмалиските сили се соочиле со притисок од две страни, српските сили од север и грчкото настапување од правец на Острово и Лерин. Во Битката кај селото Екши Су, недалеку од Лерин, на 23-24 октомври Петтата грчка дивизија била поразена и одбиена кон Кожани од страна на Шестиот османлиски корпус под команда на Џавит Паша. Во Битката кај Битола на 4 и 5 ноември, Вардарската османлиска армија билла поразена. На 7 ноември српските сили влегле во Битола. Во почетокот на декември, откако изгубиле добар дел од своите сили, Зеки Паша се повлекол во Корча и Белград до јужна Албанија.
По победата над Вардарската османлиска армија и повлекувањето на нејзините остатоците во јужна Албанија, српската команда оделила значителни сили за помош на своите сојузници во Тракија и Албанија. Уште во октомври 1912 година, пред Битката кај Битола, под ѕидовите на Одрин биле префрлени Тимошката и Дунавската дивизија под команда на генералот Степа Степановиќ. Други три српски дивизии ја зајакнале црногорската опсада на Скадар во почетокот на 1913 година.
Превласт на грчката флота во Егесјкото Море
Од октомври па до средината на ноември, грчката воена флота контролирала голем број на егејски острови, вклучувајќи ги Тасос, Самотракија, Тенедос, Хиос, Лезбос. По воспоставувањето на основа на островот Лемнос. , на 14 октомври грчкиот адмирал Павлос Кунтуриотис ги блокирал Дарданелите и ги прекинал османлиските поморски комуникации помеѓу Мала Азија и Македонија.
На тој начин, грчката флота уште во првите денови на војната се стекнале со доминација во Егесјкото Море и не дозволувала пренесување на турските војници за Солун. Источната османлиска армија, која се борела против бугарските сили кај при Лулебургас и Чаталџа била ослабена, бидејќи била принудена да одвои дел од своите сили за заштита на Галиполскиот полуостров, а засилувањата од Сирија и Палестина многу бавно, преку копнена рута, се движеле кон воените подрчја.
По освојувањето на Солун, кон крајот на октомври сојузниците ги користеле егејски правци (во солунското пристаниште) за испраќање на свои војници во Источна Тракија (Седмата рилска дивизија) и во Албанија (против Скадар).
Грчкиот успех бил олеснет од фактот дека во првите недели на војната османлиската команда главнината од своја флота ја користела за заштита на војниците и воените набавки преку Црното Море, а во почетокот на ноември и за одбивање на нападот на бугарската армија кај Чаталџа со помош на тешката бродска артилерија. Зачувувајќи ја контролата над теснец, османлиската морнарица непречено пренесувала војски против бугарските сили, од Мала Азија во Источна Тракија.
Дури на почетокот на декември, по примирјето на фронтот кај Чаталџа, османлиската флота направила обид за пробивање на блокадата на Дарданелите, но во Битката кај Ели (3 декември 1912 година), обидот пробаднал. Месец дена подоцна, бил вториот обид за деблокада, при што дошло до Битката кај Лемнос (5 јануари 1913 година). Само крстосувачот Хамидије успеал да ја пробие блокадата и до крајот на војната, постојано ја вознемирувал грчката трговска морнарица и воени транспортни бродови во Егејското, Средоземното, Јонското и Јадранското Море.
Бугарски и грчки операции за освојување на Солун
На 5 октомври грчката армија започнала офанзива од Тесалија кон Солун. Во Битката кај Еласона, следниот ден, грчките сили успеале да ја пробијат османлиската одбрана и напредувале до преминот Гликово. Во Битката кај Гликово (Сарандапоро), на 9-10 октомври, османлиските сили биле разбиени и Тесалиската грчка армија навлегла во долината на реката Бистрица.
На 19 и 20 октомври, Тесалиската армија извојувала решавачка победа кај Ениџе Вардар, со што и бил отворен патот кон Солун. Недела дена подоцна, 27 октомври, османлискиот командант Тахсин-паша го предал градот на принцот Константин. По падот на Солун била испратена една грчка телеграма во која било истакнато:
Од север кон Солун, настапувала Седмата бугарска дивизија која стигнала неколку часа по пристигнувањето на грчките сили. Офанзивата на Седмата бугарска дивизија започнала на 5 октомври со освојувањето на Царево село и Горна Џумаја. Десната колона на 11 октомври го освоила Кочани, а централната и левата колона ја зазеле Кресненската Клисура на 14 октомври, при што бил поразен Струмскиот османлиски одред. Следниот ден, офанзивата била запрена со наредба командантот на Втората сојузна армија, генералот Степановиќ.
Три дена подоцна, на 18 октомври, заменик командантот на бугарската армија, генералот Савов ја поништил наредбата на српскиот генерал и издал наредба за настапување кон Солун. На 22-23 октомври, бугарските сили ја преминале Рупелската Клисура, а на 27 октомври се наоѓале кај Ајватово на 12 километри од Солун. При овие операции, источното крило на Рилската дивизија била обезбедувана од Родопскиот одред кој го зазел преминот на 11 октомври, Неврокоп (18 октомври) и Сер (25 октомври). По падот на Солун, Родопскиот одред учествувал во офанзива кон исток во правец на Скеча и Ќумурџина.
Поразот на Османлиите во Родопите и Западна Тракија
Во првите недели на војната, бугарските сили кои биле распоредени во централниот и источниот дел на Родопите, Хасковскиот одред и левото крило на Родопскиот одред (Првата бригада на Втората пешадиска дивизија и Деветтиот полк) имале задача да ги покриваат Чепеларе - Хасково - Пловдив во случај на евентуална контраофанзива на османлиските сили со што би се загрозила позадината на бугарските сили кои дејствувале во Источна Тракија. Затоа до почетокот на ноември, дејствувањето на бугарските сили во Родопите имале ограничен опсег и имале за цел заземање на погодни позиции за одбрана.
До 8 октомври, Родопскиот одред успеал да го освои Довлен со целата Тамрашка област. До 13 октомври, одредот ги контролирал Пашмакли и околните села, а неколку дена подоцна направил неуспешен обид за прекинување на железничката пруга кај селото Бук, меѓу Драма и Скеча. Одредот се зацврстил на заземените позиции и на 19-21 октомври го одбил османлискиот противнапад кај Голем Палас и Смиљан.
Во почетокот на ноември, по освојувањето на Солун од страна на грчките сили и протерувањето на главните османлиски сили кон Цариград, главната бугарска команда издала наредба за чистење на Родопските планини од османлиските војници како и освојување на Западна Тракија. Крџалискиот одред на генералот Никола Генев, зајакнат со Третат бригада при Македонско-одринските доброволни чети, 4 ноември презел офанзива и во наредните четири ги разбива османлиските сили кај Мастанли и Балкан Торес. На 8 ноември, одредот ја освоил Ќумурџина и по краток одмор ја продолжува офанзивата во правец на пристаништето Дедеагач.
Прогонуван од војските на генерал Генев, Мехмед Паша Јавер со своите главни сили во јачина од 9.000 војници и 8 топа бил принуден да се повлече на југоситок во правец на османлиската база на Галипоскиот полустров. Меѓутоа кај Мерхамли, на десниот брег на Марица, на 14 ноември османлискиот корпус бил пресретнат од одредот на полковник Александар Танев (една коњичка бригада и една бригада на Македонско-одринските доброволни чети и по кратка борба, Мехмед Паша Јавер бил принуден да капитулира.
Како резултата на победите кај Балкан Тореси и Мерхамли, бугарските сили ги освоиле Родопите и Западна Тракија. На тој начин била осигурана поздаината на армиите кај Чаталџа и Одрин, а биле обезбедени и снабдувачките линии во во пристаништето Дедеагач и железницата во Димотика и Чорлу.
Сојузнички операции во Албанија, Косово, Санџак и Епир
На 26 септември 1912 година, црногорските војски под команда на престолонаследникот кнезот Данило и генералот Митар Мартиновиќ настапуваат од двете страни на Скадарското Езеро и на почетокот на октомври пристигнале пред Скадар, кој бил бранет од дваесет и четири илјади османлиски војници и бранета од 24 илјади турска војска и пет илјади албански доброволци чело со Хасан Риза Паша и Есад Паша Топтани. Првите два напад (на 11 и 15 октомври) биле некоординирани и со тешки загуби, бидејќи Црногорците немале доволно пешадија и артилерија. Со српска помош во почетокот на ноември тие ги прекинале врските на Есад Паша со централна Албанија, но не успеале целосно да го блокираат Скадар и да запрат снабдувањето на гаризонот.
Во тоа време (во средината на октомври) Црногорската источна дивизија, под команда на генералот Јанко Вукотиќ, во соработка со Јаворскиот српски одред, ги освојува западниот дел на Новопазарскиот санџак со градовите Плевља и Бело Поле. Српската ибарска група на 10 октомври го освоила Нови Пазар. Малубројните османлиски сили се повлекле во западниот дел на Косово, прогонувани од црногорските сили. На 20 октомври, црногорските сили го освоиле Пеќ, а два дена подоцна заедно со Третат српска војска влегле во Ѓаково.
Успесите во Македонија и Косово и блокирањето на Скадарскиот гарнизон им овозможиле на српските трупи да навлезат во северна и централна Албанија. По пат, тие наипле на отпор само од албанските герилци. На 4 ноември, десната колона на Третата српска армија стигнала до градот Лежа (Леш, Алесио) и се соединиле со црногорските сили во регионот. Левата колона стигнала до Тирана, а на 15 ноември било освоено пристаништето Драч. Иистиот ден (28 ноември по нов стил) албанскот национално собрание во Валона прогласило независност на Албанија и ги повикало големите сили на помош против странските војници кои навлегле во земјата.
Во Епир на 21 октомври, грчките сили по освојувањето на Превеза успеале да го контролираат Абракискиот Залив. Во средината на ноември тие пристиганле пред Јанина. По освојувањето на Солун, биле префрлени дополнителни три дивизии. Со нивна помош Јаниската тврдината била блокирана од три страни.
Блокада на бугарскиот црноморски брег
Иако бугарскиот флота претставува помалку од половина процент од бугарската војска во 1912, воените морнари било активно вклучени во борбите по море и копно. Првата минско-артилериска позиција во историјата на Бугарија била изградена во Варненскиот Залив. Во заливот се наоѓала минската преграда од околу 240 француски ударни мини „Сотер и Харли“. Во Бургаскиот Залив не биле поставени мини, но и двата залива биле прогласени за минирани, што ги принудило османлиските бродови да бидат претпазливи во своите дејствија пред двата бугарски пристанишни града.
На 4 октомври 1912 година, османлиската ескадра го блокирала градот Варна, а трговските бродови кои биле на пар кон ова пристаниште биле задржани. На 6-8 октомври, градот и воените објекти биле изложени на артилериски напад од кај морето. За да го спречи бомбардирањето, бугарската команда од Шумен довела тешка артилерија. На 8 октомври, била бомбардирана Каварна, а на 18 октомври и Бургас. Истовремено, со овие операции османлиската флота сакала да ги прикрие испораките на оружје од Германија кои се одвивале преку романското пристаниште Констанца.
Бугарските торпедоносни бродови добиле задача да го попречат пренесувањето на оружјето за Османлиското Царство преку романското пристаниште Констанца. Од страна на бугарската разузнавачка служба пристигнала информација за ново пренесување на оружје кое требало да се случи на 7 октомври од страна на египетските бродови „Акдениз“ и „Казалирмак“ под заштита на османлиска воена ескадра. Една група составена од четири бугарски торпедоносци „Летечки“, „Храбар“, „Строг“ и „Дрозок“ под команда на капетанот Димитар Добрев на 7 спроти 8 ноември започанле акција попречување на овој османлиски конвој.
Бугарскиот бродови успеале да ја пронајдат само обезбедувачката османлиска ескадра предводена од крстосувачот Хамидије. Сите бугарски торпедоносци стрелаат кон Хамидије, меѓутоа успешен истрел извршил торпедоносец „Дрзок“. Хамидије бил тешко оштетен и се спасил едниствено поради интервенцијата на османлиските кораби. По оваа битка, блокадата на бугарскиот црноморски брег била укината. До 18 ноември, османлсиката флота се насочила кон Дарданелите и по безуспешните обиди за пробивање на грчката блокада, се фокусирала во поддршка на копнените операции на османлиската армија во Источна Тракија.
Улога на воздухопловните сили
Во Првата балканска војна борбената авијација сè уште била во својот зародиж. Авионите првенствено биле користени за разузнавање на поголем простор (до 60 километри). Бомбардирањата на непријателските позиции се извршувале со рачно изработени бомби и гранати, самото бомбарадирање имало за цел да влијае врз моралот на непријателот отколку нанаесување на голама физичка штета. Воздушни борби нема, бидејќи авионите не се опремени со оружје.
Први во акција атспаиле грчките воздушни сили во Тесалија. На 6 октомври 1912 година грчки авион ги бомбардирал османлиските позиции. По заземањето на Солун, грчкте воздушни сили биле пренесени во Превеза, од каде требало да им помогнат на грчките војнци кои дејствувале против тврдината Јанина.
Бугарските воздушни сили биле сместени на еден километар југоисточно од Свиленград. Во периодот помеѓу 16 октомври-17 ноември, бугарските авиони извршиле 15 полетувања, нивните задачи се состоеле од борбени задачи кои најчесто вклучувсле разузунување на одринскиот реон, како и реоните на Караагач, Јуруш, Ескикадин, Доганџа, Емекчикој, и потегот меѓу Марица и Тунџели. Првото бугарско воздушно бомбардирање врз османлиските позиции кај Одрин било извршено на 17 ноември.
Чаталџанско примирје
"Од сите страни во ист момент слушнав дека нашите војници дав дена не добиле леб. Веднаш спроведов истрага. Од мене ја криеле вистината дека Хадемкој Рамнодушниот ги испланирал залихите на тој начин за да ни наштети. А нашите јадни војници сè до последниот момент не се жалеле. Какви храбри луѓе. Луѓе од исклучителен ков. Кога ќе се потпише мир, ќе се одигра голем воен фудбалски натпревар помеѓу нас, помеѓу абдулахистите (Абдулах Паша, командант на Источната османлиска армија б.н) и назимистите (Назим Паша, османлиски министер за војна б.н). Каква шанса, каква среќа да не припаѓаш на ниедна страна! Ова приказна за ускратувањето на леб за војниците сè почесто се потврдува. Од сите страни, од сите корпуси, сите го напаѓаат Хадемкој Рамнодушниот. Ова е лудило. Командантот побудалел, воените заповедници полуделе, сите сме полуделе. Некои луѓе три дена не пробале леб. Железницата е близу, главниот град е веднаш зад нас... Дали некогаш во животот сте се наоѓале меѓу 21 000 луѓе кои четири дена не јаделе леб? Е, јас сега сум во таква состојба..."
- Изет Фуад Паша
По неуспешниот напад при Чаталџа, Бугарија го прифатила османлиското барање за примирје кон крајот на октомври. Софија го искористила предлогот на големите сили за посредување, упатено непосредно пред борбата и воспоставува контакт со османлиската влада преку рускиот амбасадор во Цариград.
По еднонеделни преговори, на 20 ноември кај Чаталџа бил склучен договор за запирање на воените дејствија меѓу Бугарија, Србија и Црна Гора, од една страна, и Османлиското Царство од друга. Според условите на примирјето армиите на завојуваните страни ги задржале своите позиции. Примирјето не било подпишано од Грција, која ги опседнувала османлиските сили кај Јанина и барала овој град да им биде предаден. Сепак грчките претставници учествувале во мирната конференција, која била отворена на 3 декември во Лондон и се одвивала паралелно со конференција на амбасадорите на големите сили.
Во текот на преговорите, османлиската влада понудила Македонија и Албанија да добијат автономија, но планот бил отфрлен од сојузниците кои ги сакале сите територии западно од линијата Мидија - Енос. Под притисок на големите сили владата на Ќамил Паша се согласила на отстапки, но пред да го стори тоа, владата паднала. Новата влада, која дошла на власт по Младотурскиот преврат во Цариград на 10 јануари, подготвувала контраофанзива во Источна Тракија и не испратила одговор на сојузничките услови. Неколку дена подоцна, на 16 јануари, преговорите во Лондон биле прекинати.
Воени дејствија (декември 1912 - март 1913 г.)
"Кажуваат дека некои војници кај штабот викале: Бегајте! Што ќе барате тука? Готово е. Секој на своја страна! Така некои војници побегнаа од фронтот. Настана непотребна паника. Војниците, кои ги ширеа тие гласини, беа Бугари. Јас мислам дека тоа е вистина. Имаше Грци и Бугари во нашата војска. Беа наши државјани. Меѓутоа тие беа турски предавници. Многу од нив со години се бореа против нас. Ова ни е лекција. Нашата власт мора илјадници пати го доживеала тоа така што не би смееле да примаме во војската никој освен муслиманите. Меѓутоа тие (унионистите б.н) кажуваат: Таков е уставот. Тоа не може така. И тие се наши граѓани. Тие се со нас и во добро и во лошо. И тоа беше вистина, меѓутоа состојбата беше ваква. Секогаш Турчинот беше тој што го плаќаше крвавиот данок. Секогаш тој плаќаше со својот живот. Турската нација изумираше... Некој кажуваат дека паниката ја предизикале унионистите, кој наводно викале Бегајте! Нашата војска во Румелија ја победија Србите. Војската се повлече длабоко во Албанија. Кажуваат дека албанските баталјони побегнале од фронтот. Србите ги навлекле Албанците да го направат тоа. Тоа беше вистина. Грците ја изведоа опсадата на Јанина. Таму Вехир Паша и неговиот брат Есад Паша даваа жесток отпор. Нивниот главен командант, Али Фуад, покажа големо јунаштво и беше ранет. И албанските војници дезертираа од Јанина. Турските војници беа гладни и болни. Храбрите војници долго ја бранеа Јанина, меѓутоа на крајот и таа падна. Хасан Риза Паша покажа големо јунаштво во Скадар. Благодарение на него, опсадата на овој град траеше мошне долго. Хасан Риза беше извонреден војник. На крајот албанскиот Есад Паша, кој уште одамна го принуди Абдул Хамид на абдикација, нареди Хасан Риза да се погуби. Неговата смрт беше голема загуба за Турците. Есад беше прав никаквец. Подоцна, по стекнувањето на независноста, Албанците го убија, меѓутоа што со тоа добија? Скадар падна. Командантот на Солун, албанецот Ташин Паша безусловно го предаде Солун без борба. КАжуваат дека за тоа зел пари од Грците. Синџирот на случувањата покажува дека сите несреќи ги предизвикале Албанците. Одличен начин за да се покаже што значи поставувањето на надворешен елемент на важни места. Овој кабинет навистина беше глуп."
- Риза Нур
Во Епир и Албанија
По одбивањето на Грција да се приклучи кон Чаталџанското примирје, нејзините војници го продолжиле настапувањето во Епир, но долго време немале успех. Првите два напад над Јанинската тврдина (во почетокот на декември 1912 и на 7-9 јануари 1913 година) биле одбиени од османлискиот гаризон. Третиот напад кој се случил на 21 февруари 1913 година завршил со одлучна грчка победа. Поголемиот дел од османлискиот гаризонот на чело со Есад Паша се предал. По падот на Јанина, Грчките сили го освоиле целиот Епир.
Примирјето од 20 ноември 1912 година не било почитувано ниту во северна Албанија. По преземањето на градот Елбасан, во почетокот на декември, српските сили ја запреле својата офанзива во правец на југ од реката Шкумба со намера да се освојат териториите на север од неа. Областа јужно од реката останале под контрола на остатоците од Вардарската османлиска армија (корпусот на Џавид Паша), кој се повлекол во јужна Албанија по поразот кај Битола. Во окупираните албански територии се развило силно герилско движење против српските сили. Во март, српските војски ја минале реката Шкумба, за да ги разбијат албанските чети. Иако Џавид Паша бил засилен со неколку илјади борци од Јанискиот гарнизон, бил поразен и се повлекол кон градот Белград на 30 март.
Во Источна Тракија
Со прекинот на лондонските преговори за мир, Младотурската влада сметала дека ќе дојде до делумен пресврт во војната, со што Османлиското Царство ќе ја задржи контролат над Источна Тракија. За време на примирјето, Младотурската влада поќнала да собира значителни сили кај своитре утврдени позции кај Чаталџа и Булаир (на преминот на Галиполскиот полуостров). Планот на новиот османлиски командант, Ахмед Изет Паша, за одблокирање на Одрин предвидувал троен напад. Главниот удар треба да биде нанесен во Булаир од Галиполската армија. Ударот требало да биде помогнат со десант на брегот на Мраморното Море во тилот на бугарските сили. Чаталџанската османлска армија требало да го изврши вториот помошен удар.
Во очекување на османлиската контраофанзива, бугарската команда ги зајакнала позициите на Првата и Треатат бугарска армија при Чаталџа и по брегот на Црното и Мраморното Море. Кај Одрин, Втората бугарска армија била засилена со две дивизии и опсадна артилерија од Србија. За заштита на тилот на трите армии, во средината на декември 1912 година била создадена Четврта бугарска армија на чело со генерал Стилијан Ковачева. Во нејзиниот состав влегувале и две пешадиски дивизии, кои во првата фаза на војната делуваат во Источна Македонија и Родопите, Седмата рилска и Втората тракиска дивизија, делови од Македонско-одринските доброволни чети, Коњаничка дивизија и една Зборна коњичка бригада.
На 11-13 март 1913 година бугарско-српските сили ја освоиле Одринскта тврдина. Османлискиот командант Шукри Паша се предал со шеесет илјади својата армија. Истовремено со напад на Одрин, Првата и Третата бугарска армија настапуваат против Чаталџа и ги протерале османлиските сили пд територијата која ја зазеле во јануари. На 31 март, завојуваните страни склучиле примирје кое стапило во сила следниот ден.
Македонците во балканската војна
"... Во името на законот на природата, во името на историјата, во име на здравиот разум, ве преколнуваме, браќа, да го прифатите следното известување: Македонија е населена со хомоген словенски народ кои има своја историја, свој начин на живот, кои во минатото имал своја држава, свои идеи, и според кои тој има право сам да одлучува. Македонија треба да биде независна држава внатре во своите етнички, географски и културно-историски граници, со влада одговорна пред народно собрание. Македонската држава треба да биде посебна и рамноправна единица внатре во Балканскиот сојуз со заедничка царинска граница. Во црковните прашања во Македонија е неопходно повторно да се воспостави старата автокефална Охридска црква која потоа би воспоставила канонски односи со другите православни цркви... Браќа сојузници - ослободители! Се надеваме дека нашите зборови ќе најдат пат до вашето срце и душа, и дека ќе го следите примерот на великодушната Русија и во интерес на сопствената историја, неодложно ќе го подржите создавањето на македонската држава со што ќе биде сочуваан мирот и складот помеѓу себе. Ова решение потекнува од големата словенско-хеленска идеја за Балкански сојуз, а во интрес е и на светската култура и правда."
- Димитрија Чуповски
Пред самиот почеток на Балканските војни, Димитрија Чуповски со останатите членови на Македонскотo научно-литературно другарство во Санкт Петербург настапувале на јавни собири во рускиот печат и јавен живот. По почетокот на војните, Димитрија пристигнува во Велес и со Петар Попарсов организираат Општомакедонска конференција во декември 1912 година. Целта на конференцијата била да се донесат заклучоци, а воедно и да се испрати сигнал, за зачувување на целоста на Македонија и обезбедување на слободата и државноста на истата. На самата конференција и од нејзиниот исход, Чуповски добива полна поддршка и полномошност за застапување на тие интереси преку Македонската колонија во Петроград и да ги презентира истите тие интереси пред Русија и Европа, воопшто.
Во тој момент Чуповски ја објавува и првата карта за Македонија во боја и на македонски јазик - „Карта Македониіа“. Покрај картата, Чуповски ги објавува и „Македонски народници“ во март 1913 година и „Меморандум на Македонците“ на 1 март 1913 година. Сите три, Чуповски ги испраќа до Лондонската конференција и до рускиот печат за подобро запознавање со македонското прашање и желбата на Македонците за своја слободна татковина. На 7 јуни бил потпишан и „Меморандумот на Македонците“ кој пак бил испратен до владите на балканските држави, додека пак на 9 јуни 1913 година Чуповски и МНЛД го издаваат својот прв број на македонското списание на руски јазик „Македонски Глас“. Ова списание со 11 броја кое излегувало од 20 ноември 1914 година е важен историски архив за борбата на Македонците за зачувување на територијалната целост на Македонија и за извојувањето на македонската национална слобода.
Непосредно пред објавувањето на Првата балканската војна по дознавањето за Српско-бугарската спогодба, македонското национално јадро од Битола, односно македонскиот сепаратистички кружок, на 15 август 1912 година испратил Програмско писмо до Другарството и до високи раководни органи во Русија, во кое се наведува дека Балканскиот сојуз е создаден заради поделба на Македонија од страна на Србија, Бугарија и Грција, а не за нејзино ослободување. Тие не ја признаваат македонската националност, па сакаат да ја србизираат, бугаризираат и грцизираат. На Македонија, на потомците на Кирил и Методиј може да ѝ помогне само Русија, и тоа на следниов начин:
Во писмото на крајот се наведува:
Во предвечерието на војната, македонското револуционерно движење и македонската емиграција се наоѓале во криза и внатрешни поделби. Непосредното организирање на македонската емиграција и нејзиното активирање во подготовките за војна на Бугарија против Турција, започнало во септември 1912 година.
На чело на овие сили бил Александар Протогеров и Централниот комитет на ВМРО - Тодор Александров и други нивни соработници. Истовремено со објавувањето и текот на општата мобилизација во Бугарија во втората половина на септември 1912 година, раководителите на ЦК т.е. десните претставници на ВМРО: Тодор Александров, Александар Протогеров, Тодор Лазаров, потоа, полковник Николов, Петар Д'рвингов, Христо Матов и други, биле повикани кај началникот на Штабот на бугарската армија, генералот Иван Фичев, од кого добиле заповед веднаш да пристапат кон организирање на доброволечки - македонски оружени чети.
Еридан (соѕвездие)
Еридан (лат. Eridanus, Eri) — соѕвездие, прикажано како река, и истото на старогрчки е името за реката По. Станува збор за едно од 48 соѕвездија наведени од астрономот Птоломеј, и останало едно до 88 современи соѕвездија. Еридан е шесто по површина од сите современи соѕвездија.
Прва балканска војна
Македонците во балканската војна
Четите подготвени од Штабот, упатени во Македонија преку одредените пунктови, ја минале границата меѓу 8 и 11 октомври 1912 година и се нашле во заднината на османските војски и власти, по точно означени реони низ Македонија. Овие чети пристигнати од Бугарија, на теренот наишле на други, од порано постоечки чети кои биле под раководството на Централниот комитет на ВМРО, на чело со Тодор Александров, Христо Чернопеев, Петар Чаулев и други војводи. Некои од овие чети дејствувале и самостојно, а имало и такви што биле под раководството на серските револуционери на чело со Јане Сандански.