cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мехмед II
Први години
"кој и да биде од моите синови што ќе го наследи престолот, веднаш да ги убие своите браќа за да го осигури мирот во земјата"
Мехмед II, како и голем број истакнати претставници на Отоманската династија, бил непредвидлив, таинствен човек, кој водел храбра и контроверзна политика. Благодарение на европските портрети (меѓу нив и од познатиот автор Џентиле Белини) може да се суди за него според надворешниот изглед.
Иако со низок раст, тој предизвикувал многу силен впечаток врз околината. Особено карактеристичен бил неговиот крив и кукест нос, кој во подоцнежните години, според современиците, му давал сличност со папагал. Најверојатно уште кога седнал на престолот Мехмед си поставил за задача да го заземе Цариград. Поради тоа, Мехмед склучил тригодишен мировен договор со Унгарија и ги уредил односите со смедеревскиот деспот Бранковиќ со тоа што и дозволил на жената на Мурат Марија Бранковиќ да со врати во родната земја. Во пролетта на 1451 година, Мехмед го неутрализирал и обидот за напаѓање од страна на Караманија бидејќи го принудил да го признае емирот неговото вазалство. Истото се случило и со останатите емирства како Гермијан, Ајдин и Ментеше.
Мехмед II го обновил мировниот договор и со Венецијанската република, на три години склопил примирје со Јанош Хунјади, витешкиот ред на Родос, господин Ревалахии и други владетели добиле уверување во врска со можноста за иден мир. Пред посланиците на императорот Константин IX, султанот се заколнал на Куранот дека нема да претендира на владенијата на империјата на Цариград, уверувајќи дека ќе продолжи да плаќа пари на дворот на Цариград, поради заложениот во Цариград Орхан (внук на Бајазит и претендент за престолот). Но парите не биле платени, и како одговор на барањата на Византија со скриени закани дека ќе се постави на престолот Орхан, мирниот став се претворил во подготовки за воена акција. Султанот почнал отворено да се подготвува за Опсадата на Цариград, во април-мај 1453.
Цариград 1453
Следниот чекор на Мехмед бил воспоставување контрола над протокот. За таа цел, во текот на летото на 1452 година тој ја изградил на европскиот брег на Босфорот новата тврдина Румелихисар, која заедно со останатите отомански тврдини на азискиот брег ќе може да го блокира сообраќајот во теснецот. Така, во текот на есента тој успешно ја блокирал испораката на храна за Цариград. За време на изградбата, турската армија составена од околу 50.000 војници ги зазела околните места околу Цариград а по завршувањето на тврдината се повлекла. Есента бил извршен и поход кон Пелопонез, кој требал да ги неутрализира византиските напори за евентуална помош на градот.
Опсадата на градот започнала на 2 април 1453 година, а завршила успешно со преземање на градот на 29 мај истата година. Во јули истата година, султанот се вратил во Одрин и веднаш наредил да биде погубен големиот везир Халил-паша, со кое се намалила власта на семејството Чандарли кои во текиот на многу години избирала везири во државата и имала голема улога во управувањето. Првите акции на султанот биле пренесувањето на престолнината од Одрин во Цариград и активното доселување на турското население во градот. Султанот, настапувајќи како римски „василевс„, го презел на себе целокупното раководство над источното христијанство, и за директно управување на бројните христијански заедници бил назначен нов патријарх - Генадиј. Во империјата се охрабрувала верска толеранција. Исто така, Мехмед склучил и договор со Венеција по кое Венецијаните добиле право на своја трговска колонија во Галата.
Белград
Веднаш по падот на Цариград Мехмед II побарал од смедеревскиот деспот Ѓураѓ Бранковиќ да му врати некои земји, отстапени од Мурат, но деспотот тоа го одбил. Во април 1454 година тој спровел поход кон Поморавието и презел две тврдини, останувајќи до крајот на август во Софија, а потоа се вратил во Одрин. Малку подоцна унгарските војници предводени од Јанош Хуњади го принудиле да се повлече. Во 1455 година Мехмед го зазел Ново Брдо, едно од најзначајните рударски центри на Балканот. Ѓураѓ Бранковиќ морал да се обврзе на договор со султанот, а со тоа да ги наруши односите со Унгарците.
Константин Михаиловиќ кој бил заробен во Ново Брдо и одведен во јаничарскиот корпус за зазимањето на градот запишал:
"... Оттаму, Султанот тргна во 1455 година и го опколи градот наречен Ново Брдо, односно Сребрена и Златна Планина, и го зазеде, но се договори со нив и им вети на жителите дека ќе можат да останат на нивните имоти и дека нема да им ги земе младите жени и ситната челад. А кога градот се предаде, султанот нареди да се затворат сите порти, освен една. Кога Турците влегоа во градот, им наредија на сите глави на семејствата да поминат низ таа портасо жените и со децата и да остават во куќите сèшто имаат. Еден по еден, тие така и сторија. Асултанот застана пред портата и почна да ги одвојува, машките деца на една страна, женските на друга, мажите во ровот, а жените на четвртата страна. Тогаш нареди сите видни луѓе да се погубат. На другите им беше дозволено да се вратат во градот и никому не му беше забрането да се врати на својот имот. Одбра 320 момчиња и 704 жени. Жените им ги даде на своите поданици-неверници, а момчињата ги зеде засебе за јаничари и ги испрати преку море, во Анадолија, каде што ги држат. Јас, кој го пишувам ова, живеев во градот Ново Брдо и бев вака земен со моите двајца браќа."
Во 1454-1455 година османлиската флота разграбила некои егејски острови, по што Мехмед влегол во конфликт со Република Џенова. На крајот на 1455 година ги зазел островите Стара и Нова Фокеја, а во јануари 1456 година лично раководел со заземањето градот Енос. Во јуни истата година Османлиите ја освоиле и Атина, која дотогаш била под власта на фиренската фамилија Акајули. За освојувањето на Атина, Мехмед II дознал додека логорувал во близина на Белград.
Во меѓувреме Османлиите и Унгарците започнале да се подготвуваат за нова војна. Мехмед во почетокот на јули ја ставил под опсада клучната гранична тврдина Белград. Кон градот било донесено големо количество артилерија, а во реката Дунав биле изградени бродови. Еден од најзначајните настани од оваа опсада било уништувањето на османлиската флота на 14 јули 1456 година на реката Дунав. Согледувајќи дека градот нема да можат да го заземат преку Дунав, Османлиите се решиле да нападнат со сите свои сили по копнен пат на 21 јули. Опсадата на Белград, подоцна, била опишена како решавачка судбина за христијанството од страна на Папа Каликст III.
Србија, Пелопонез и Трабзон
По повлекувањето на османлиските сили од Белград, папа Калист III кон крајот на 1456 година организирал поход на чие чело застанал Арагон и навлегол во Егејско Море со воена флота, зазимајќи ги островите Лемнос, Тасос и Самотраки. Како одговор на тоа Османлиите го ограбиле Лесбос и бил склучен договор според кој католичките острови и области требале да му плаќаат данок на султанот.
Во пролетта 1458 година Мехмед започнал нов поход кон Пелопонеското деспотство. На 15 мај го опсадил Коринт и во август го зазел, а во исто време навлегле длабоко во Пелопонез и ги ограбиле градовите. Деспотот Димитар Палеолог склопил договор со султанот на кого му биле предадени Патрас, Калаврита, Гребен и земјите кои му припаѓале на деспотот Константин. Истиот договор бил потврден и од братот на Димитар, Тома Палеолог. Голем дел од Пелопонез, оттогаш припаднал на османлиската држава.
Во пролетта 1457 година починал смедеревскиот деспот Ѓураѓ Бранковиќ и бил наследен од својот син Лазар Бранковиќ кој исто така починал неколку месеци подоцна. Во следните месеци помеѓу српската аристократија избил конфликт. Едната страна била проосманлиски ориентирана а другата проунгарски. Ова му дало шанса на Мехмед повторно да организира поход, но бидејќи бил на Пелопонез оваа задача му била доделена на големиот везир Махмуд-паша. Тој успеал да го заземе Смедерево, Голубац и Митровица по кое бил формиран Смедеревскиот санџак. Махмуд заминал за Скопје каде се сретнал со султанот и армијата од Пелопонез. Во 1459 година Мехмед заминал кон Амасра, џеновска територија на Црно Море, кое се предало без војна.
Во 1460 година султанот се замешал во конфликтот меѓу пелопонеските деспоти и искористувајќи го конфликтот успеал да го заземе целиот Пелопонез со исклучок на Монемвасија која била предадена на папата. Деспотот Тома заминал во Рим, додека пак Димитар станал владетел на Имброс и Лемнос како награда од султанот.
Во 1462 година пак силите на влашкиот војвода Влад Цепеш наредил погубување на султановите пратеници по кое ја поминал реката Дунав кај Никопол и ја разграбил Северна Бугарија. Мехмед нормално одговорил со мобилизација на војската и напад по кое Влад побегнал во Унгарија а на негово место бил поставен неговиот брат Раду, кој управувал како османлиски вазал. Воените походи на Мехмед продолжиле кон Босна и Херцеговина каде биле заземени териториите на Стефан Вукчиќ.
Војна со Венеција
Османлиските успеси во Егејско Море директно ги застрашиле венецијанските тењритории во регионот и по деветгодишен мир во 1463 година Венецијанската република објавила војна на Османлиското Царство. До конфликт дошло по заземањето Аргос од страна на Османлиите. Истата година, во август Венеција успеала да си го врати Аргос и го опседнала Коринт. Доаѓањето на османлиските сили на чело со Махмуд-паша ги принудило на Венеција да ја напушти опсадата на Коринт, но и покрај тоа тие ја задржиле контролата над Пелопонез.
Венеција стапла во дипломатски контакт со Папаската држава, Унгарија, Бургундија и Караманија за заеднички поход против Османлиите. Уште во 1463 година, унгарскиот крал и син на Јанош, Матјаш Корвин навлегол во Босна и ги зазел тврдините Јајце и Звечаи. Но во следните месеци поголемиоит дел од сојузниците се откажале од походот по најразлични причини.
Во 1464 година Венеција го зазела островот Лемнос и го опсадила Митилини. Во август 1464 година дуждот Кристофоро Моро и папа Пиј II се состаниле во Анкона каде се планирало нов крстоносен поход против Османлиите во Пелопонез, но планот не успеал поради смртта на папата. Во 1464 година исто така починал и емирот на Караманија и земјата била воведена во граѓанска војна започната од неговите синови за превласт. Најголемиот негов син Исак бил поткрепен од страна на емирот на Акојунлу Узун Хасан а помалиот од Османлиското Царство. Во почетокот силите на Узун Хасан навлегле во Караманија и го поставиле на Исак на престолот по кое бил склучен сојуз со Венеција но во пролетта на 1465 година Мехмед ги испратил своите сили во Караманија и Исак побегнал а по неколку месеци и починал.
Истата година Мехмед се обидел да го искористи Скендербег како посредник за склучување на мир со Венеција на кое тој не се согласил. Најверојатно ова била причината следната пролет султанот со огромна војска да замине кон територијата на денешна Албанија. Во текот на овие походи врз населението било извршено масакар а во истиот период била изградена и тврдината Елбасан, по кое османлиските сили се повлекле. Кон крајот на 1466 година Скендербег пристигнал во Рим за да побара помош која не му била одобрена. По враќањето во Кроја, Скендербег успеал да ги победи османлиските сили кои се наоѓале во околината на Кроја и започнал со опсада на Елбасан. Следната година Османлиите успеале да ја заземат Албанија со исклучок на градовите Скадар, Дришт, Леска, Кроја и Драч кои останале под контрола на Венеција. Самиот Скендербег починал во Леска по една година.
Во 1467 година во Тракија имало епидемија од чума. Поради тоа султанот овој период ги поминал во Видин и Никопол.
Караманија
Во 1472 година започнала решителната војна со емиратството Акојунлу. Емирот Узун Хасан имал претензии кон Трапезунд и сакал да ја врати Караманија под власта на Пир Ахмет. Неговите сили ги ограбиле Сивас и Токат и го зазел градот Кајсери. Локалните османлиски сили се повлекле на запад за да ја причекат османлиската армија на чело со султанот. Силите на Акојунлу во исто време биле во контакт во Венеција кои неуспешно ја нападнале Анталија. Малку подоцна бил ограбен градот Измир. Во есента на 1472 година Узун Хасан ги нападнал египетските градови Малатија и Халеб но без успех. Овој поход бил причина за создавање на сојуз меѓу Османлиите и Мамелуците во Египет.
Во текот на 1474 година османлиските војски на чело со румелискиот бејлербег Сулејман-паша го нападнал градот Шкодра, најважната тврдина на Венеција во Албанија. И покрај обидот прекинување на опсадата, таа продолжила до јули кога Османлиите се повлекле. Причина за ова повлекување била објавената војна на молдавскиот војвода Стефан. Така во јануари 1475 година Сулејман-паша доживеал пораз во Битката кај Баслуј.
Истата година во Крим избувнала војна меѓу ханот Менгли Гирај и двајцата претенденти за неговиот престол во џеновската колонија Кафа. Во текот на истата година Османлиите ги зазеле сите џеновски територии во регионот, а италијанското население било однесено во Цариград. По овој поход Кримското ханство станала вазална земја на Османлиското Царство.
Оваа прикика била повторно искористена од Венеција која во 1476 година започнала повторно воена акција во Егејско Море, напаѓајќи го и анадолското крајбрежје. Во 1478 година започнала опсада на Шкодра, а по пат била опседната повторно Кроја која на крајот се предала на Османлиите. Во 1479 година бил склучен мир со венеција. Во следните месеци биле заземени островите Кефалонија, Левкада и Закинтос кои се наоѓале под власта на Леонардо III Токо како и Отранто.
Смрт
Мехмед починал на 3 мај 1481 година, на возраст од четириесет и девет години и бил погребан во неговото турбе на гробиштата во Фатих џамија. Неговиот лекар Јакуб-паша изјавил дека султанот бил отруен.
Саботна фиеста, неделна сиеста
Албумот е снимен во живо на концертот на Скопскиот Саем, пред 5000 обожаватели на Суперхикс. На албумот можат да се слушнат песните:
Буков свиркач
Буковиот свиркач е вообичаена и широко распространета врапчевидна птица која се размножува низ северна и умерена Европа и само во западна Азија до јужниот дел на Урал. Оваа птица е исклучиво преселница и целата популација зимно време престојува во тропска Африка. Буковиот свиркач е широко распространет и низ Македонија.
Мпумаланга
Мпумаланга (чиешто географско преименување од Источен Трансвал се случи на 24 август 1995) е покраина во ЈАР. Името значи "место кадешто изгрева Сонцето" на јазикот Зулу. Мпумаланга лежи во источна ЈАР, северно од Натал и граничи со Свазиленд и Мозамбик. Таа е 6.5% од вкупната површина на ЈАР. На север граничи со Лимпопо, а на запад со Фристејт и Гаутенг. Главен град е Нелспруит. До 1994 Мпумаланга беше дел од покраината Трансвал.
Змејските Планини ја делат Мпумаланга на западна половина која се состои главно од тревни површини, опфатени со името Хајвелд и источна половина која се наоѓа на ниска алтитуда. Јужната половина на Кругерскиот национален парк е сместена во источната половина на Мпумаланга.
Буков свиркач
Опис
Буковиот свиркач е долг 11-12.5 см, со типичен лик на грмушарче, зелено одозгора и бело одоздола, со лимон жолти гради. Се разликува од сличните на него елов свиркач P. collybita и брезов свиркач, P. trochilus по жолтата линија над окото, жолтите грло и горниот дел од градите, побледи краеви на крилјата и пократката, но поширока опашка.
Пеење
Има два вида песни, често (но, не секогаш) ги пее наизменично; првата е пискава течна метална вибранта со забрзување на темпото која трае 2-3 секунди, и втората е серија на 3-5 опаѓачки ноти со понизок тон пиу-пиу-пиу. Повикот за контакт е мека нота, слично како вторат песна, но пократко и само еднаш пиу.
Опае
Опае — село во Општина Липково, во околината на градот Куманово.
Историја
Во текот на 1413 - 1421 година селото Опае со уште две села е вклучено во мулк, подарок од султанот Мехмед I за неговата ќерка, принцезата Елалди-Хатун, жена на Ахмед-ага. Во пописниот опширен дефтер од 1570 година, селото е дел од Ќустендилскиот санџак, во Кратовската каза нахија Нагоричане и во него се регистрирани 10 муслимански семејства, 23 христијански семејства и 14 неженети, христијани.Вкупниот износ на данокот на селото изнесувал 4797 акчиња.
Во османлиските даночни регистри на немуслиманското население од вилаетот Кратово од 1618 - 1619 година селото е забележано со 16 домаќинства.
Во XIX век селото било дел од Кумановската каза на Отоманското Царство.
Население
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.619 жители, од кои 32 Македонци, 1.508 Албанци, 1 Бошњак, 1 останат и 77 лица без податоци.
Родови
Опае е македонско-албанско село.
Според истражувањата од 1965 година, родови во селото се:
Македонски
Иселеништво
До 1965 година од селото се иселиле 25 семејства во Скопје, Куманово и Турција. Повеќе се иселувало муслиманското население.
Потпишани
„Потпишани“ е српска андерграунд ТВ серија, снимена во самостојна и независна продукција на МК Арт Студии во 2007., 2008. и 2010. година. Премиерата беше емитувана на београдској АРТ ТВ во почетокот на 2009. година. а од почетокот на 2011. се емитува на ТВ Метрополис. Серија е пародија од култната југословенската серија „Отпишани“ и како таква ги следи комичен авантурите на младиот командоси во окупираниот Белград за време на Втората светска војна. Серија во 2010. година беше дадена и продолжи, вториот циклус - „Подбрадак потписаних“ која за првпат беше прикажан на ТВ Метрополис 4.1.2011.
Список на епизоди
Подбрадак потписаних
Радосав Петровиќ
Радосав Петровиќ (8 март 1989) е српски фудбалер кој игра за шпанскиот клуб Реал Сарагоса како дефанзивен играч за врска. Тој ја претставувал Србија на Светското првенство во фудбал во 2010 година.
Почеток на кариерата
Петровиќ започнал да игра фудбал во неговиот роден клуб Јединство Уб (каде што го добил прекарот Раќа) и таму играл за сите младински редови на клубот, пред да го направи своето деби за сениорската сезона во сезоната 2006-2007. По само една година сениорски фудбал за Јединство, тој се пресели во Раднички Обреновац.
Партизан
На 20 јуни 2008 година, Петровиќ завршил трансфер во Партизан од Раднички Обреновац. Тој потпиша петгодишен договор и го доби дресот со број 20 за Партизан. Петровиќ го направи своето официјално деби за клубот во квалификациите за Лигата на шампионите на УЕФА против Интер Баку на 6 август 2008 година, натпревар во кој Партизан победи со 2–0. На 21 мај 2009 година, тој го постигнал својот прв гол за Партизан во финалниот натпревар од Купот на Србија кој го победил Севојно со 3–0. Тој исто така постигна гол против Чукарички Станком во последниот натпревар од сезоната во српската Суперлига.
По заминувањето на Јука во Депортиво Ла Коруња, Петровиќ го добил дресот со број 8. Тој настапил на вкупно 24 лигашки натпревари и постигна 7 гола во кампањата за освојување на титулата на Партизан. Неговиот најзабележителен момент во сезоната бил фантастичен гол за победа од 1–0 против ривалите од Црвена звезда. Тој исто така бил именуван во тимот на годината во српската Суперлига 2009-10.
На 10 април 2011 година, Петровиќ го одиграл својот 100-ти натпреварувачки натпревар за Партизан и го одбележа својот јубилеј со гол од пенал против Спартак Суботица. Тој втора сезона по ред беше прогласен во тимот на годината во српската Суперлига.
На 30 јуни 2011 година, СБВ Витесе објавил на својата официјална веб-страница дека Петровиќ е на пат да се пресели во Холандија. Партизан истиот ден го потврдил трансферот со изјава дека Петровиќ ќе потпише петгодишен договор. Меѓутоа, неколку дена подоцна се појавила информација дека трансферот пропаднал поради проблеми со висината на обесштетувањето на агентот на играчот.
Блекбурн Роверс
На 24 јули 2011 година, српските медиуми открија можен интерес за Петровиќ од англискиот премиерлигаш (во тоа време) тимот Блекбурн Роверс. Следниот ден било потврдено од Партизан дека Роверс понудил понуда за младиот српски играч за врска. Подоцна било потврдено од Партизан дека Петровиќ останал зад клубот и патувал на претсезонска турнеја подготвена за патување во Англија за да разговара за личните услови кога понудата била прифатена. На 27 јули било објавено дека е договорена такса помеѓу Партизан и Роверс. На 26 јули било откриено дека Петровиќ пристигнал во Англија за да ги помине медицинските прегледи. На 9 август 2011 година, била добиена работна дозвола и Петровиќ официјално се приклучи на Блекбурн Роверс. Целосното домашно деби на Петровиќ за клубот бил против Шефилд Венздеј на 24 август 2011 година во второто коло во Лига купот, во натпревар во кој Роверс победи со 3–1.
Генчлербирлиги
На 22 август 2012 година, Петровиќ потпишал за турскиот клуб Генчлербирлиги за необјавена сума.
Динамо Киев
На 26 мај 2015 година, Петровиќ потпишал 5-годишен договор со украинскиот шампион Динамо Киев, приклучувајќи им се како слободен агент. На 19 јули 2015 година, Петровиќ го направил своето прво официјално деби за Динамо во победата од 2-1 против ФК Стал во украинската Премиер лига. На 4 декември 2015 година, Петровиќ го постигнал својот прв гол за Динамо во победата од 0-6 против Металург Запорожје во украинската Премиер лига.
Спортинг КП
На 14 јуни 2016 година, Петровиќ потпишал 4-годишен договор со португалскиот клуб Спортинг ЦП. Тој беше позајмен на Рио Аве следната година и одигра 13 натпревари за нив. Петровиќ конечно го направи своето првенствено деби за Спортинг како замена во второто полувреме во победата со 2–1 над Есторил.
На 15 мај 2018 година, Петровиќ и неколку негови соиграчи, вклучително и тренерите, биле повредени по нападот од околу 50 приврзаници на Спортинг на тренингот на клубот, откако тимот заврши на третото место во лигата и пропушти квалификации за Лигата на шампионите на УЕФА. И покрај настаните, тој и остатокот од тимот се договориле да играат во финалето на Купот на Португалија закажано за следниот викенд, на крајот губејќи од ЦД Авес.
Алмерија
На 19 август 2019 година, Петровиќ потпишал тригодишен договор со тимот на Сегунда Дивизион, УД Алмерија. Тој беше редовен стартер за клубот бидејќи тие двапати пропуштија промоција во плеј-офот.
На 10 август 2021 година, Петровиќ го раскинал договорот со Андалузијците.
Сарагоса
Неколку часа по заминувањето од Алмерија, Петровиќ потпишал двегодишен договор со Реал Сарагоса исто така во шпанската втора лига.
Репрезентативна кариера
Петровиќ го направил своето меѓународно деби за репрезентацијата на Србија до 21 година во првиот натпревар од баражот за квалификациите за ЕП 2009 година против Данска У21 на 11 октомври 2008 година.
Тој го имал своето деби за српската репрезентација против Јужна Африка на 12 август 2009 година. На 1 јуни 2010 година, Петровиќ бил именуван во последниот тим од 23 играчи за Светското првенство во ФИФА 2010 година.
Клуб
Спортинг
Алтернирачка хемиплегија во детството
Aлтернирачка хемиплегија во детството е ултра-ретко невролошко нарушување именувано по минливите епизоди, честопати наречени „напади“ на хемиплегија (слабост или парализа). Може да почне да се манифестира уште од 18 месеци. Овие хемиплегични напади може да предизвикаат сè, од блага слабост до целосна парализа на едната или на двете страни од телото, и тие можат многу да се разликуваат по времетраење. Нападите исто така може да се менуваат од едната до другата страна на телото, или наизменично да влијаат на едната или на двете страни за време на еден напад. Покрај хемиплегија, симптомите на нарушувањето вклучуваат исклучително широк спектар на невролошки и развојни нарушувања кои не се добро разбрани и проучени. Нормално, хемиплегијата и другите придружни симптоми целосно престануваат со спиењето, но тие може да се повторат по будењето.
Најчесто AХД е предизвикан од спонтана мутација во генот ATP1A3. Познато е дека гените ги спроведуваат информациите за создавање белковини, кои играат значајна улога при повеќето функции во телото. Кога ќе настане ваква мутација на генот, белковинскиот производ може да биде дефектен, недоволен или отсутен. Тоа е исклучително ретко нарушување - приближно 1 од 1.000.000 луѓе имаат AХД. Неодамна беше откриен, а првпат бил карактеризиран во 1971 година.
Знаци и симптоми
Дополнителни знаци се и абнормалните движења на очите, згрчување на мускулите, а во некои случаи имаме пропратни напади или „грчеви“. Пациентите со AХД покажуваат широк спектар на симптоми покрај хемиплегичните напади. Тие може дополнително да се одликуваат како пароксизмални и непароксизмални симптоми. Пароксизмалните симптоми генерално се поврзани со хемиплегични напади и може да се појават ненадејно со хемиплегија или сами. Пароксизмалните симптоми може да траат променливо време. Непароксизмалните симптоми имаат тенденција да бидат несакани ефекти на AХД кои се присутни во секое време, не само за време на епизоди или напади. Епилепсијата, која исто така се смета за пароксизмален симптом, игра важна улога во прогресијата и дијагнозата на AХД.
Хемиплегични напади
Хронолошки, хемиплегичните напади не се секогаш првиот симптом на AХД, но тие се најистакнатиот симптом, како и симптомот по кој е именувано нарушувањето. Хемиплегичните напади може да зафатат една или двете страни на телото, а нападите кои ги зафаќаат двете страни на телото може да се наречат или билатерални или квадриплегични напади. Една од уникатните одлики на AХД е дека хемиплегичните напади, како и другите симптоми кои може да се појават истовремено со хемиплегија, престануваат веднаш по спиење. За време на силни напади, симптомите може повторно да се појават по будењето. Хемиплегичните напади може да се појават ненадејно или постепено, а сериозноста на нападот може да варира во текот на неговото времетраење. Нападите може да се менуваат од една до друга страна на телото, иако тоа е ретко. Должината на нападите, исто така, може да варира од минути до недели, иако должината на нападите многу повеќе варира помеѓу луѓето отколку помеѓу нападите на едно лице. И билатералните и хемиплегичните напади се поврзани со псевдобулбарни одлики како што се дисфагија, дизартрија и тешкотии со дишењето. Парализата е исто така често придружена со промени во бојата и температурата на кожата, потење, немир, тремор, врескање и појава на болка. Хемиплегичните напади се случуваат нередовно и може да се појават со оштетување на говорот, јадењето и голтањето. Пациентите со AХД често имаат недоволна тежина поради овие несакани ефекти. Утврдено е дека просечната возраст на почеток на хемиплегични епизоди е 6-7 месечна возраст. AХД не е исклучиво ограничен во детството - нападите во некои случаи стануваат поблаги по првите десет години од животот, но никогаш не изчеснуваат во целосно.
Пароксизмални симптоми
Пациентите со AХД покажаа различни пароксизмални симптоми кои се манифестираат во различен степен кај секоја личност. Пароксизмалните симптоми вклучуваат тонични, тонично-клонични или миоклонични движења на екстремитетите, дистонично држење на телото, кореоатетоза, окуларен нистагмус и разни други окуларни моторни абнормалности. Речиси половина од сите луѓе имаат дистонични симптоми пред да доживеат хемиплегија. Овие симптоми обично започнуваат пред 8-месечна возраст. Окуларните моторни абнормалности се јавуваат рано, а тоа се најчестите рани симптоми на AХД, особено нистагмус. Речиси 1/3 од луѓето со ова нарушување имале епизодни окуларни моторни одлики во рок од 1-2 дена од раѓањето. Многумина, исто така, доживеале хемиплегија и дистонија пред 3-месечна возраст. Последен симптом што може да се смета за пароксизмална е привремена промена во однесувањето - некои пациенти ќе станат неразумни, напорни и агресивни или пред или по нападот.
Не сите пациенти ги имаат сите овие симптоми и не е познато дали тие се предизвикани од AХД. Симптомите обично се манифестираат во првите 3 месеци од животот на детето, со просечен почеток од 2,5 месеци. Често, некои од овие симптоми се манифестираат во неонаталниот период. Овие пароксизмални симптоми често се користат за да помогнат во дијагностицирањето на AХД, бидејќи не постои едноставен тест за тоа.
Во некои случаи, ЕЕГ земени за време на овие пароксизмални настани се одликуваа со генерализирано забавување на позадината. Сепак, генерално, ЕЕГ за време на епизоди и други истражувачки методи како што се МНР на мозокот, ТАЦ, ангиографски МРИ и ЦФС имаат нормални резултати.
Непароксизмални симптоми
На долг рок, многу пароксизмални симптоми се јавуваат заедно со AХД, и додека овие симптоми се разликуваат по јачина во зависност од личноста, тие се конзистентни одлики на AХД. Се смета дека некои од овие симптоми се јавуваат или се влошуваат со хемиплегични напади, иако тоа не е сигурно познато. Пациентите страдаат од постојан мотор, движење ( атаксија ) и когнитивни дефицити. Овие дефицити стануваат поочигледни со текот на времето и вклучуваат доцнење во развојот, социјални проблеми и ретардација. Ретко е некој со AХД да нема когнитивни дефицити, но студијата во Јапонија откри двајца пациенти кои ги исполнувале сите дијагностички критериуми за AХД, но кои не биле ментално оштетени. Не е познато дали AХД е прогресивна болест, но се сомнева дека тешките напади предизвикуваат оштетување што резултира со трајно губење на функцијата. 100% од децата проучувани во САД имале некаква форма на ментално оштетување, кое обично се опишува како благо до умерено, но многу варира кај поединците.
Епилепсија
Најмалку 50% од заболените од АХД страдаат и од епилепсија, и поради тоа АХД често погрешно се дијагностицира како епилепсија. Овие епилептични настани се разликуваат од другите епизоди со промена на свеста, како и со честа тонично или тонично-клонична активност. Епилептичните епизоди се генерално ретки, иако тие се зголемуваат со возраста. Поради реткоста на епилептични епизоди, има малку ЕЕГ потврди за нив.
Причина
Неодамнешните истражувања сугерираат дека AХД е предизвикана од de novo (спонтана) генетска мутација во генот ATP1A3 на хромозомот 19 (локус 19q13.31) кој го кодира ензимот ATP1A3. Мал број случаи се чини дека се предизвикани од мутација на генот ATP1A2. Онаму каде што мутацијата е наследна, таа има автосомно доминантен модел на наследување. Во случаите каде мутацијата на генот АТП1А3 е причина за болеста, алтернирачката хемиплегија речиси секогаш настанува како нова мутација, што значи дека во скоро сите случаи, генската мутација настанала во време на формирање на јајце-клетката или сперматозоидот само за тоа дете и дека ниту еден член на тоа семејство нема да биде афектиран.
Претходно се сметаше дека AХД е форма на комплицирана мигрена поради силната семејна историја на мигрена пријавени во случаи на AХД. AХД, исто така, се смета за нарушување на движењето или форма на епилепсија. Предложените причини вклучуваат каналопатија, митохондријална дисфункција и цереброваскуларна дисфункција. Нарушувањето кое е најтесно поврзано со AХД е фамилијарна хемиплегична мигрена која е предизвикана од мутација во генот за рецепторите на калциумовите канали. Така, се сметаше дека АХД може да биде предизвикана од слична каналопатија.
Дијагноза
Од 1993 година само приближно 30 луѓе со AХД биле опишани во научната литература. Поради реткоста и сложеноста на AХД, не е невообичаено првичната дијагноза да биде неточна или дијагнозата да се одложи за неколку месеци откако првичните симптоми ќе станат очигледни. Просечната возраст на дијагнозата е нешто повеќе од 36 месеци. Дијагнозата на AХД не е само тешка поради нејзината реткост, туку и поради тоа што нема дијагностички тест, што го прави ова дијагноза на исклучување. Постојат неколку општо прифатени критериуми кои го дефинираат ова нарушување, но други состојби со слична презентација, како што е HSV енцефалитисот, мора прво да се отфрлат. Поради овие дијагностички тешкотии, можно е зачестеноста на болеста да биде потценета.
Следниве описи најчесто се користат во дијагнозата на AХД. Првичните четири критериуми за класификација на AХД беа дека тој започнува пред 18-месечна возраст, вклучува напади на двете хемиплегија на двете страни од телото, како и други автономни проблеми како што се неволно движење на очите (епизоден монокуларен нистагмус), неправилно усогласување на очите, кореоатетоза и постојани мускулни контракции (дистонија). Пациентите страдаат од интелектуални попречености, одложен развој и други невролошки абнормалности. Овие дијагностички критериуми биле ажурирани во 1993 година за да го вклучат фактот дека сите овие симптоми исчезнуваат веднаш по спиењето. Дијагностичките критериуми беа, исто така, проширени за да вклучат епизоди на билатерална хемиплегија која се префрли од едната страна на другата страна на телото
Неодамнешните критериуми се предложени за ран скрининг за AХД, со цел да се подобри дијагностичката временска рамка. Овие скрининг критериуми вклучуваат фокална или унилатерална пароксизмална дистонија во првите 6 месеци од животот, како и можност за флакцидна хемиплегија со или одвоена од овие симптоми. Треба да се земат предвид и пароксизмалните окуларни движења, кои треба да ги вклучуваат и бинокуларните и монокуларните симптоми кои се појавуваат во првите 3 месеци од животот.
Третмани
Севкупните резултати за AХД се генерално лоши, за што придонесуваат различните дијагностички и управувачки предизвици. На долг рок, AХД е изнемоштен поради хемиплегичните напади и трајните оштетувања поврзани со тоа. Оваа штета може да вклучува когнитивно оштетување, бихејвиорални и психијатриски нарушувања и разни моторни оштетувања. Сепак, сè уште нема убедливи докази дека AХД е фатален или дека го скратува животниот век, но релативно неодамнешното откритие на нарушувањето прави големи податоци за овој тип на информации недостапни. Третманот за AХД не е исклучително успешен и нема лек. Третманот е насочен кон специфичните симптоми кои се индивидуални и варираат кај секој пациент. Потребен е мултидисциплинарен пристап од тим составен од педијатар, невролог, офталмолог и други специјалности, зависно од симптоматологијата. Постојат неколку лекови достапни за лекување, како и стратегии за управување за спречување и справување со хемиплегични напади. Еден од лековите кој е одобрен за намалување на честотата на нападите, е Флунаризин, лек кој ги блокира калциумовите канали. Во некои случаи кога постои и епилепсија кај пациентот се давааат и антиепилептици. Се користат и лекови кои предизвикуваат спиење (Мелатонин, Мидазолам, ректален Диазепам).
Стратегии за управување
Хемиплегичните напади може да бидат предизвикани од одредени предизвикувачи, а управувањето со AХД често се фокусира на избегнување на вообичаени или познати предизвикувачи. Додека предизвикувачите многу варираат од личност до личност, има и некои вообичаени кои се распространети кај многу пациенти. Вообичаени предизвикувачи вклучуваат температурни промени, изложеност на вода, силни светла, одредена храна, емоционален стрес и физичка активност. Иако избегнувањето на предизвикувачи може да помогне, тоа не може да ги спречи сите хемиплегични епизоди бидејќи многу се случуваат без да бидат активирани. Бидејќи нападите и другите придружни симптоми завршуваат со спиење, може да се користат различни седативи за да им помогнат на пациентите да спијат.
Флунаризин
Најчестиот лек кој се користи за лекување на AХД е флунаризин. Флунаризин функционира така што делува како блокатор на калциумовите канали. Други лекови, според честотата на употреба се бензодиазепини, карбамазапин, барбитурати и валпроична киселина. Флунаризин се препишува со цел да се намали сериозноста на нападите на AHC и бројот на епизоди, иако ретко целосно ги запира нападите. Минимизирањето на нападите може да помогне да се намали оштетувањето на телото од хемиплегични напади и да се подобрат долгорочните резултати што се однесува до менталните и физичките попречености.
Експертите се разликуваат во нивната доверба во ефикасноста на флунаризин. Генерално се смета за најдобар достапен третман, но некои сметаат дека овој лек е од мала корист за пациентите со AХД. Многу пациенти трпат негативни ефекти без да видат никакво подобрување. Флунаризин, исто така, предизвикува проблеми бидејќи пациентите тешко го добиваат, бидејќи не е лесно достапен во САД.
Натриум оксибат
Во 2009 до 2011 година, клиничкото истражување на Универзитетот во Јута истражуваше дали натриум оксибат, исто така познат како Гама-хидроксибутерна киселина е ефикасен третман за AХД. Досега, земени се само мал број пациенти, а сè уште нема убедливи резултати. Иако досега беше постигнат одреден успех со лекот, познато е дека пациентите со AХД на почетокот добро реагираат на други лекови, но потоа делотворноста ќе се намали со текот на времето. Во моментов, натриум оксибат се користи како третман на нарколепсија - катаплексија, иако во минатото контроверзно се користел во додатоци во исхраната. Овој лек беше избран за тестирање поради можната врска помеѓу причините за нарколепсија-катаплексија и AХД.
Оптички кабел
Оптички кабел – кабел сличен на електричните кабли кој содржи едно или повеќе оптички влакна и служи за пренос на светлина. Вообичаено оптичките влакна се обвиени со слоеви пластични обвивки и се поставуваат во заштитни црева согласно средината каде што се поставува кабелот.
Историја
Оптичките телекомуникации се развиваат со посебен интензитет после 1980 година. Постојат бројни примери на оптички телекомуникации од минатото кои не можат да се сметаат како оптички телекомуникации во денешна смисла. Се користеле постапки за пренос на пораки кои биле видливи за корисниците (сигнализација, знаменца, семафори, светилници, итн.).
Примената на оптиката во денешна смисла е покрената со изумот на ласерот во 1958 година, со полуспроводничкиот ласер во 1963 година и неколку години подоцна на првите оптички влакна.
Оптичкото влакно е тенка стаклена нитка направена од силициум. Стаклото што се користи за оваа намена има исклучителна чистота, стакло со дебелина од неколку километри има провидност како обично стакло од 3-4 мм. Светлината патува низ стаклените влакна благодарение на целосната внатрешна рефлексија. Релациите со кои е опишано заробувањето на светлината во рамните стаклени плочи ги извел Огистен Френел уште во 1820 година.
Во 1962 година оптичкото влакно имало слабеење од 1000 dB/km (атмосфера 20-30 dB/km). Во 1966 година Чарлс Као и Џорџ Хокхам утврдиле дека големите загуби во оптичкото влакно теориски настануваат заради малите нечистотии во стаклото, а не заради внатрешните ограничувања на самото стакло. Процениле дека загубите на светлината која патува по влакното може драстично да се намали, од 1000 dB/km на помалку од 20 dB/km. Благодарение на откритието на Чарлс Као и Џорџ Хокхам, од 1970 година почнува многу интензивен развој на оптичките комуникации кога тимот експерти од компанијата „Корнинг глас“ произвел оптичко влакно со должина од стотина метри. Во 1976 година започнала експериментална примена на оптичките влакна во телефонските системи во Атланта и Чикаго, а во 1984 година пуштен е во работа оптички кабел на компанијата АТ&Т кој ги поврзувал Бостон и Вашингтон. Во 1988 година поставен е првиот трансатлантски оптички кабел со регенератори на оддалеченост од 64 км. Во текот на осумдесеттите години вложени се огромни напори да се отстранат проблемите врзани за поправање на прекинатите оптички кабли и да се подобри техниката на нивното положување. Во 1991 година прикажани се оптички засилувачи кои биле вградени во самите оптички кабли и кои се во состојба да обезбедат капацитет 100 пати поголем од системите со електронски засилувачи. Во 1996 година поставени се кабли преку Тихиот Океан составени исклучиво од оптички влакна.
Си (река)
Си (西江,, Сиѓанг; , Сајгунг) или Западна Река — река во јужна Кина, западна притока на Бисерната Река. Се образува со слевањето на реките Гуеј и Син во Вуџоу, Гуангси. Реката потоа тече на исток низ покраината Гуангдунг, и навлегува во делтата на Бисерната Река веднаш источно од клисурата Лингјенг во Џаоќинг. Главниот тек на Си тече на југоисток низ делтата и се влева во Јужнокинеското Море кај Модао Мен, веднаш западно од Макао. Поважни градови по течението на Си се Вуџоу, Џаоќинг и Ѓангмен.
Оптички кабел
Историја
Во процесот на дигитализација на телефонската мрежа на Македонија од 1994 година, биле користени оптички кабли како медиум за пренос меѓу комутациските јазли, додека во делот на пристапната мрежа почнале да се користат од 2009 година (проект на Македонски Телеком „оптика до домот“).
Дизајн
Во практика, оптичките влакна се заштитени од цврст слој на смола, кој подоцна е обвиен од уште еден заштитен слој, најчесто пластичен. Овие слоеви додаваат цврстина на влакната, но не придонесуваат на пропорциите на неговата спроводливост. Во конечниот состав на оптичкиот кабел понекогаш ставаат и темно стакло кое апсорбира светлина помеѓу влакната, со цел да се спречи „истечената“ светлина од едно влакно да навлезе во друго. Со ова се намалува мешањето на сигналите помеѓу влакната.
Си (река)
Си е пловна долж целото течение и претставува важна стопанска сообраќајница во јужна Кина, поврзувајќи ги градовите на делтата со внатрешноста на земјата. Пред повеќе од илјада години е прокопан каналот Лингќу, кој го поврзува сливот на Си (реката Ли, притока на Гуеј) со реката Сјанг, која се влева во Сината Река (Јангцекјанг), образувајќи непрекината сообраќајница од делтата на Бисерната Река до долината на Сината Река.
Оптички кабел
Дизајн
За внатрешна употреба, заштитната обвивка генерално содржи мешавина од флексибилни, полимерни и синтетички влакна како арамид, обвиткани со лесна пластична обвивка со цел да се создаде едноставен кабел. Секој крај од кабелот мора да биде поврзан со специјален конектор на оптички влакна со цел да се дозволи полесно вклучување и исклучување од опремата за примопредавање информација.
Си (река)
Целиот речен систем на Си е најголемиот меѓу сите притоки на Бисерната река. Долг е и има втор најобемен проток во Кина, веднаш по Сината Река. Служи за водоснабдување на многу места во Гуангси, Гуангдунг и Макао.
Оптички кабел
Дизајн
За употреба во полоши средини, има потреба од многу по сложена конструкција на кабел. За вакви услови оптичкото влакно се поставува спирално во полуцврсти цевки што му овозможува на кабелот да се издолжува без да се издолжи оптичкото влакно. Ова го заштитува влакното за време на температурни промени. Просторот помеѓу оптичките влакна во овие цевки може да биде исполнет со гел или со постапка позната како „dry block”. Постапката „dry block” дава помала заштита на влакната отколку исполнувањето со гел, но чини занително помалку. Наместо да се стави во полуцврста цевка, влакното може да биде заштитено од тешка политерна заштита, често познати како тесна зона(tight buffer) конструкција .Тесна зона(tight buffer) каблите ги има во многу верзии, но најчести се "Breakout" и "Distribution". Овие влакна најчесто се замотани од челични жици, заради цврстината, повторно во спирална форма заради издолжување.
Најголем проблем кај каблите кои се користат во надворешна средина е заштитата од вода. Ова се постигнува со употреба на бакарни цевки(бакар) и водоотпорен гел или прав кој впива вода околу влакното.
Конечно, кабелот мора да биде заштитен од надворешните услови, како при извршување на градежни работи и од глодачи. Подводните кабли сè повеќе заштитени во близина на копното, со цел да се заштитат од бродските сидра, опрема за рибарење, па дури и од ајкули.
Модерните оптички кабли можат да содржат и до илјада оптички влакна во еден кабел, па така оптичките мрежи лесно може да се справат со денешната побарувачка. Неупотребуваните влакна иако не остваруваат сообраќај сепак имаат вредност. Компаниите можат да ги изнајмат или продадат неупотребуваните влакна на други услужници кои сакаат да пружат услуги во таа област. Многу компании ги „преразградуваат“ своите мрежи со цел да имаат голема мрежа на оптички влакна за продажба. Ова е одлична идеја бидејќи во многу области е тешко да се добијат дозволи и права, или пак тоа премногу чини.
Модерните оптички кабли имаат многу видови на обвивки и заштита, со цел да можат да ја олеснат нивната инсталација во тешки средини и со најразлични машини. Во последниве години цената на оптичките кабли е сериозно намалена благодарение на јапонските и јужнокорејските побарувања за ваков тип на инсталации до нивните домови.
Материјалот на заштитната обвивка
Материјалот на заштитната обвивка е специфичен. Тој одлучува за механичката издржливост, стареењето благодарение на УВ зрачењето итн.
Кодирање според боја
Стандардни кодирања според боја за заштита и побрзувачи се следниве:
Забелешка: Можно е мал дел од конекторот да биде дополнително кодиран по боја или пак рамката на некој адаптер.
Кабли со повеќе оптички влакна
Поединечните оптички влакна во кабелот со повеќе оптички влакна се разликуваат едни од други според бојата на заштита на секое влакно. Шемата за идентификување користена од Corning Cable Systems е заснована на EIA/TIA-598, "Optical Fiber Cable Color Coding." EIA/TIA-598 ги дефинира шемите за идентификација на оптички влакна, влакнени единици и групи од оптички влакна. Овој стандард помага шемата да биде разбрана од страна на стручно лице.
Безбедност
Бидејќи инфрацрвената светлина употребувана во комуникацијата не може да биде видена, можно е да има опасност за техничарите; во некои случаи нивоата на енергија се доволно високи за да ги оштетат очите, посебно кога се употребуваат леќи или микроскоп за да се истражат оптичките влакна.
Наставување на оптички кабли
Фабричката должина на оптичките кабли кои се испорачуваат е околу 2100 м. За постигнување на поголеми должини оптичките делини се наставуваат една по друга. Постапката на наставување се нарекува „сплајсување“, а се состои во заварување на стаклените влакна и истата се изведува под микроскоп. При постапката треба да се обезбеди голема чистота при работата.
Мојот свет
Песната ја компонирал Григор Копров, a текстот го напишал Огнен Неделковски, и двајцата со претходно искуство на овој музички натпревар. Каролина, исто така, имала претходно искуство на Евровизија, исполнувајќи ја Од нас зависи на Евровизија 2002. Со овој нејзин настап Македонија за првпат откако учествува на Евровизија двапати имала ист изведувач.
Опис
Песната е драматична балада што раскажува за моќта на музиката, велејќи дека таа "нема ниту вера ниту граница / Мојот свет се осум ноти / една душа балканска".
Песната за првпат била изведена на 24 февруари 2007 година, на националниот избор за песна на Евровизија, при што победила со максимални 144 бода од секој од 12-те гласачки региони.
Оваа песна била прилично необична во однос на другите песни поради тоа што имала 7/8 такт.
Настап на Евровизија 2007
Бидејќи Македонија на Евровизија 2006 не се пласирала меѓу првите десет, “Мојот свет“ била изведена во полуфиналето. Каролина настапила 18-та по ред и добила 97 бода, пласирајќи се на 9 место од вкупно 28 претставници, со што се квалификувала за финалето.
Ингеборг Ауер
Ингеборг Оер е австриски климатолог, позната по својата работа на Проектот HISTALP (Историска инструментална климатолошка временска серија на поголемиот алпски регион).