cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Филозофија
Стара Персија
Персиски филозофија може да се проследи наназад колку што е стара иранската филозофиска традиција и мисла, со нивните антички индоирански корени. Овие беа значително под влијание на учењата на Заратустра. Во текот на иранската историја и поради извонредните политички и социјални влијанија како што се на македонски, на арапски, и Монголска инвазија на Персија, стана со широк спектар на школи на мислата. Овие имаат различни ставови за филозофски прашања, кој се протега од старите ирански и главно Зороастризам под влијание на традиции на школи се појавуваат во доцниот предисламскиот период, како што се маникеизмот и маздакизмот, како и разни постисламски школи. Иранската филозофија по Арапската инвазија на Персија се одликува со различни интеракции со старата иранска филозофија, грчката филозофија и со развојот на исламската филозофија. Илуминатионизмот и трансцендентната теозофија се сметаат за две од главните филозофски традиции на таа ера во Персија. Зороастризам е идентификуван како еден од клучните настани на почетокот во развојот на филозофијата. [29]
Средновековна филозофија
Средновековната филозофија е филозофија на Западната Европа и Средниот Исток во текот на средниот век, повеќе збогатувајќи се од христијанизацијата на Римската Империја до ренесанса. Средновековната филозофија се дефинира делумно од препронаоѓање и понатамошен развој на класичната грчка и хеленистисчка филозофија, и делумно од потребата за да се адресираат теолошките проблеми и да ги интегрира после широкосподелените свети доктрини на религијата на Абрахам (Исламот, Јудаизмот и Христијанството) со секуларно учење.
Историјата на средновековната филозофија на западна Европа е традиционално поделена на две клучни периоди: периодот на латинскиот запад следувајќи после раниот среден век до 12 век, кога делата на Аристотел и Платон биле сочувани и култивирани; и златната ера на 12-тиот, 13 и 14 век на латинскиот запад, којшто ја сведочеше кулминацијата на античката филозофија и важни развоји во областот на филозофијата на религијата, логиката и метафизиката. Средновековната ера беше лошо третирана од хуманистите на ренесансата, коишто го видоа тоа како барбаричен „средновековен“ период помеѓу класичната ера на грчката или романската култура и прераѓањето или ренесансата на класичната култура.
Сепак, овој период од речиси илјада години беше најдолгиот период на развојот на филозофијата во Европа, а можеби и најбогатиот. Хорхе Грација тврди дека „во интензитет, софистицираност, и достигнување, филозофското цветење во тринаесеттиот век може точно да се вели дека им конкурира на златната доба на грчката филозофија во четвртиот век п.н.е.“
Некои проблеми дискутирани во текот на овој период се на однос на верата на разумот, постоењето и единството на Бога, на објектот на теологијата и метафизиката, проблемите на знаење на универзалите и на индивидуализацијата.
Филозофите од средниот век ги вклучуваат христијанските филозофи како што се Августин Хипо, Боетиус, Анселм, Гилберт на Поатие, Питер Абелар, Роџер Бекон, Бонавентур, Тома Аквински, Дунс Скотус, Вилијам од Окам и Жан Буридан; еврејските филозофи Мајмондес и Герсонид и муслиманските филозофи Алкинди, Алфараби, Алхазен, Авицена, Алгазил, Авемпаце, Абубацер и Авероес. Средновековната традиција на сколастиката продолжи да се развива дури во 17 век, во бројки, како што се Франциско Суарез и Јован Свети Тома. Аквински, татко на Томисм, беше многу влијателен во Католичката Европа, стави голем акцент на причината и аргументирањето, и беше еден од првите кои го користат новиот превод на метафизичките и епистемолошките пишувања на Аристотел. Неговото дело беше значително отстапување од Неоплатонското и Августинството размислување што доминираше многу на почетокот на Сколастиката.
Ренесанса
Студијата на класичната филозофија, исто така, се разви во две нови начини. Од една страна, студијата на Аристотел беше сменета преку влијанието на Авероизам. Несогласувањата меѓу овие авероистите аристотелиани и повеќе католичките аристотелиани како што се Алберт Магнус и Тома Аквински на крајот придонесе за развојот на „хуманистичкиот арситотелианизам“ се разви во ренесансата, како што е примерот во мислата на Пјетро Помпонази и Џакомо Забарела. Второ, како алтернатива на Аристотел, студијата на Платон и на неоплатонистите стана честа појава. Ова беше помогнето од страна на повторно откривање на дела кои не биле добро познати претходно во Западна Европа. Значајни платонисти од ренесансата се Николај Куса, а подоцна и Марсилио Фичино и Џовани Пико дела Мирандола.
Овие нови движења во филозофијата развиени истовремено со поголеми верски и политички трансформации во Европа: реформацијата и падот на феудализмот. Иако теолозите во историјата на протестантската реформација покажа малку директен интерес во филозофијата, нивното уништување на традиционалните темелите на теолошки и интелектуални органи усогласени со обновување на фидеизмот и скепса во мислители како што се Еразмо, Монтењ, и Франциско Санчес. Во меѓувреме, постепено централизацијата на политичката моќ во државите-нации можеше да се слушне од страна на појавата на секуларните политички филозофии, како и во делата на Николо Макијавели (често се опишува како првиот модерен политички мислител, или клучна пресвртна точка кон модерно политичко размислување), Томас Мор, Еразмо, Јуст Лиспсиус, Жан Бодин, и Хуго Гротиус.
Источна Азија
Средината на Кралската кинеска филозофија е првенствено дефинирана од страна на развојот на неоконфуцијанството. За време на династијата Танг, будизмот од Непал, исто така, стана познат филозофската и религиозната дисциплина. (Треба да се напомене дека филозофијата и религијата јасно се разликуваа во Западот, додека овие концепти беа повеќе континуирано во Исток се должи на, на пример, филозофски концепти на будизмот.)
Неоконфуцијанството е филозофското движење што се залага за повеќе рационална и секуларна форма на конфуцијанството отфрлајќи суеверни и мистични елементи на Даоизмот и будизмот кој беше под влијание на конфуцијанството за време и по династијата на Хан. Иако неоконфуцијанците беа критични на даоизмот и будизмот, двајцата имаат влијание врз филозофијата, а неоконфуцијанците беа позајмени поими и концепти од двете. Сепак, за разлика од будистите и даоистите, на кого метафизиката како катализатор за духовниот развој, верски просветлување, и со бесмртноста, неоконфуцијанците ја користат метафизиката како водич за развивање на рационалиста етичка филозофија.
Учењето на неоконфуцијанството има свои корени во династијата Танг. Конфуцијанците Хан Ји и Ли Ao се сметаат како предци на неоконфуцијанците од времето на династијата Сунг. Филозофот Дуни од династијата Сунг Џоу се смета како првиот вистински „пионер“ на неоконфуцијанството, со користење на даоистичката метафизиката како рамка за неговиот етичка филозофија.
На други места во Источна Азија, јапонската филозофија почна да се развива како верувањата на јапонското Шинто сплотена со Будизмот, конфуцијанството и други школи на кинеската и индиската филозофија. Слични како во Јапонија, корејската филозофија на емоционална содржина на шаманизмот беше интегриран во неоконфуцијанството увезено од Кина.
Блискиот Исток
Во почетокот на исламската мисла, која се однесува на филозофијата за време на „Исламската Златна Доба“, традиционално со датум во периодот меѓу 8 и 12 век, два главни струи можат да се разликуваат. Првиот е Калам, што главно се занимаваа со исламски теолошки прашања. Тие ги вклучуваат мутезилите и ешариите. Другата е фелсефа, која беше основана на толкувања на арситотелианизмот и неоплатонизмот. Имаше обиди од страна подоцна филозоф-теолози во усогласување и трендови, особено од страна на Ибн Сина (Авицена) кој ја основал школата на авиценизмот, Ибн Рушд кој ја основал школата на авероизмот, а други како Ибн ал-Хајтем (Акхацен) и Абу Рејхан ел-Бируни.
Почетокот на модерната филозофија
Хронолошки гледано, на почетокот на модерната ера на западната филозофија обично се идентификува со 17. и 18 век, додека ХVIII век често се нарекува просветлување. Модерната филозофија се разликува од неjзините претходници поради зголемување на независноста од традиционалните органи како што се Црквата, академијата, и аристотелианизм; нов фокус врз темелите на знаење и метафизички систем за градење. Појавата на модерната физика од природната филозофија. Други централни теми на филозофијата во овој период го вклучуваат природата на умот и неговата поврзаност со телото, импликациите на новите природни науки за традиционалните теолошки теми како што се слободната волја и Бог, и појавата на секуларна основа за морална и политичка филозофија. Овие трендови првиот изразито сдружавам во повик Френсис Бекон за новата, емпириска програма за проширување на знаење, а наскоро се најде масовно влијателна форма во механичка физика и рационалистичка метафизиката на Рене Декарт. Томас Хобс беше првиот да ја применува оваа методологија систематски да политичка филозофија и е основоположник на модерната политичка филозофија, вклучувајќи ја и модерната теорија за „општествен договор“. Академскиот канон на почетокот на модерната филозофија обично го вклучува Декарт, Спиноза, Лајбниц, Лок, Беркли, Хјум, и Кант, иако влијателни придонеси за филозофија беа направени од страна на многу мислители во овој период, како што се Галилео Галилеј, Пјер Гасенди, Блез Паскал, Никола Малебранч, Исак Њутн, Кристијан Волф, Монтескје, Пјер Бејле, Томас Рид и Адам Смит. Жан-Жак Русо беше плодотворна фигура во иницирање реакција против просветителството. Приближно на крајот на почетокот на модерниот период најчесто се идентификува со систематски обид Имануел Кант да се ограничи метафизиката, оправда научни сознанија и ги помири обата од овие со моралот и слободата.
Скандинавци (појаснување)
Скандинавците се група на германски народи кои ја населуваат Скандинавија. Во оваа група народи спаѓаат Данци, Норвежани, Швеѓани, Исланѓани и Фарчани.
Филозофија
Филозофијата на XIX век
Подоцно модерната филозофија обично се смета да започне по филозофијата на Имануел Кант од почетокот на 19 век. Германската филозофија врши големо влијание во овој век, што се должи делумно на доминацијата на германскиот универзитетски систем. Германските идеалисти, како што се Јохан Готлиб Фиче, Георг Вилхелм Фридрих Хегел и Фридрих Вилхелм Шелинг Џозеф, ја трансформираа работата на Кант со ставот дека светот се состои од еден рационален процес и како таква е сосема усвоена. [68] Артур Шопенхауер за идентификација на овој процес, како ирационална волја да живее под влијание на размислувањето од 19 и почетокот на 20 век, како на пример работа на Фридрих Ниче и Сигмунд Фројд.
По смртта на Хегел во 1831 г. филозофијата од 19 век во голема мера се сврте против идеализмот во корист на сорти на филозофски натурализам, како што се позитивизмот на Огист Конт, на емпирија на Џон Стјуарт Мил и материјализмот на Карл Маркс. Логиката го почна период од неговите најзначајни достигнувања уште од почетокот на дисциплина, како зголемување на математички прецизни отворење на цели полиња на инференција за да ја формализираат во работата на Џорџ Бул и Готлоб Фреге. [69] Други филозофи кои иницираа линии на мислата дека ќе продолжат да ја создаваат филозофијата во 20 век вклучуваат: Готлоб Фреге и Хенри Сидвик, чија работа во логиката и етиката, односно, ги овозможи алатките за почетокот на аналитичка филозофија. Чарлс Сандерс Пирс и Вилијам Џејмс, кој го основал прагматизмот. Sоren Кјеркегор и Фридрих Ниче, коишто ги поставиле темелите за егзистенцијализмот и пост-структурализмот.
Филозофијата од XX век
Во рамките на минатиот век, филозофијата повеќе станува професионална дисциплина практикувана во универзитетите, како и другите академски дисциплини. Според тоа, стана помалку општи и повеќе специјализирани. Во поглед на една истакната последните историчар: "Филозофија стана високо организиран дисциплина, направено од страна на специјалисти првенствено за други специјалисти Бројот на филозофите има експлодирала, обемот на публикација порасна и потполиња на сериозни филозофски истраги се множат.. не само што е на широко поле на филозофијата денес премногу голема што ќе биде прифатена од еден ум, нешто слично е точно дури и на многу високо специјализирани потполиња“.
Во англиското говорно подрачје, аналитичка филозофија стана доминантна школа за голем дел од 20 век. Во првата половина на овој век, тоа беше школа на смирување, обликувана силно од логички позитивизам, обединети во идејата дека филозофските проблеми може и треба да се реши со внимание на логиката и јазикот. Пионерската работа на Бертранд Расел беше модел за почетокот на развојот на аналитичка филозофија, движејќи се од отфрлање на доминантниот идеализам во доцниот 19 век на британската филозофија на нео-хумеаната емпирија, зајакната со концептуални ресурси на современата математичка логика. Во втората половина на 20 век, аналитичка филозофија дифузен во широк спектар на различни филозофски погледи, само лабаво беа обединети со историски линии на влијание и само-идентификувана посветеност на јасност и ригорозност. Повоената трансформација на аналитичката програма доведе во две широки насоки: од една страна, имаат интерес во обичниот јазик, како начин за избегнување или преопишување на традиционалните филозофски проблеми, а од друга страна, повеќе темелен натурализам што бараше за распуштање на загатки на модерната филозофија преку резултатите од природните науки (како што се когнитивната психологија и еволутивната биологија). Промената во работата на Лудвиг Витгенштајн, од цел складни со логички позитивизам на терапевтско распаѓање на традиционалната филозофијата како лингвистичко недоразбирање на нормални облици на живот, беше еден од највлијателната верзија на првата насока во аналитичка филозофија. Подоцнешната работата на Расел и филозофијата на Квин се влијателни примероци на натуралистички доминантен пристап во втората половина на 20 век. Но, разновидноста на аналитичка филозофија од 1970-тите наваму пркоси на лесна генерализација. Натурализмот на Квин и неговиот епигони беше во некои околности заменет од страна на „новата метафизиката“ на можни светови, како и во влијателна работата на Дејвид Луис. Неодамна, експерименталното движење на филозофија се обиде да ги преизвести филозофски проблеми преку општествените науки техники на истражување.
На континентална Европа, ниту едно школа или темперамент не уживаше доминанција. Летот на логички позитивисти од Средна Европа во текот на 1930-тите и 1940-тите години, сепак, намалениот филозофски интерес за природните науки, како и акцентот на хуманистичките науки е важна и во она што обично се нарекува „континентална филозофија“. 20 век движења како што се феноменологијата, егзистенцијалноста, модерната херменевтиката, критичката теорија, структурализмот и постструктурализмот се вклучени во оваа лабава категорија. Основачот на феноменологијата, Едмунд Хусерл, се обиде да ја научат свеста како што е искусен од перспектива на прво лице, додека Мартин Хајдегер се привлече од идеите на Кјеркегор, Ниче и Хусерл да предложи неконвенционален пристап кон егзистенцијална онтологијата.
Во арапскиот свет Арапската националистичка филозофија стана доминантна школа на мислата, вклучувајќи филозофи како што се Мишел Афлак, Заки ал-Арсузи, Салах Ал-Дин Ал-Битар од Батизм и Сати'ал-Хусри. Овие луѓе беа занемарени многу за истражување на Маркс и во најголем дел се занимава со духовноста на поединецот кој во борбата против империјализмот и угнетување, доведе до обединетите арапски нации.
Германски идеализам
Форми на идеализам се распространети во филозофијата од XVIII век до почетокот на XX век. Трансценденталниот идеализам на Имануел Кант за ставот дека постојат ограничувања на она што може да се разбере, бидејќи има многу работи што не можат да бидат донесени под условите на објективна пресуда. Кант ја пишува Критиката на чистиот ум (1781-1787) во обид да ги помири конфликтните пристапи на рационализмот и емпиризмот и да се воспостави нова основа за проучување на метафизиката. Кант имал намера со оваа работа да погледне во она што го знаеме, а потоа да го разгледа она што мора да биде вистина за тоа, како логична последица на начинот на кој ние го знаеме. Една од главните теми била дека постојат фундаментални одлики на реалноста дека избегаат нашите директни знаење. Иако Кант сметал дека целосното познавање на светот бара умот да наметне концептуални или категорични рамка за поток од чисти сетилни податоци вклучувајќи просторот и времето дека тоа постоело независно од нашите перцепции и пресуди; тој затоа не бил идеалист во било која едноставна смисла.
Покрај опусот на Кант, следно најзначајно дело на германскиот идеализам е Феноменологијата на духот од Хегел напишана во 1807 г. Хегел препознава дека неговите идеи не се нови, но и дека сите претходни филозофии не биле комплетни. Неговата цел е да ја заокружи западната филозофија во целост. Хегел осигурува дека близначките цели на филозофијата треба да се сметаат за контрадициите видливи во човечката експеријенција и истовремено да ги реши овие контрадикции помеѓу тоа „да се биде или не“. Оваа програма на признавање на контрадикциите е позната како „хегелијанска дијалектика“. Филозофите под влијание на Хегел се Лудвиг Андреас Фојербах, кој го измислува терминот проекција како се однесуваат на нашата неспособност да признае нешто во надворешниот свет без проектирање квалитети на нас самите по тие работи; Карл Маркс; Фридрих Енгелс, и британските идеалисти, особено Ти Грин, Мек Тагарт и Ф.Х. Бредли.
Малку од филозофите на XX век го прифааќат идеализмот. Сепак, неколкумина ја прифаќаат Хегеловата дијалектика. „Коперниковиот пресврт“ на Имануел Кант, исто така, останува важен филозофски концепт денес.
Прагматизам
Прагматизмот е отпочнат во духот на изнаоѓање на научен концепт на вистината, кој не зависи од личниот увид или од повикување на некое метафизичко царство. Вистината на изјавата треба да биде осудена од страна на ефектот што го има на нашите дела и вистина треба да се гледа како и она што на целата територија на научно истражување на крајот се согласи. Ова веројатно треба да се гледа како водечки принцип повеќе од една дефиниција на што значи тоа за нешто да биде вистина, иако детали за тоа како овој принцип треба да се толкува биле предмет на дискусија од Чарлс С. Пирс прво тоа зачнати. Максимата на Пирс за прагматизмот е како што следува: „Промислете со што ефекти, што разбирливо може да имаат практична лежишта, ние го замислуваме предметот на нашата концепција да имаат. Потоа, нашата концепција на овие ефекти е целта на нашите сфаќања на објектот.“ Како постмодернистички нео-прагматичар Ричард Рорти, многумина се убедени дека прагматизмот тврди дека вистината на верувања не се состои во нивната кореспонденција со стварноста, туку во нивната корисност и ефикасност.
На крајот на 19 век американските филозофи Чарлс Сандерс Пирс и Вилијам Џејмс беа нејзините соосновачи, а тоа подоцна беше развиена од страна на Џон Дјуи како инструментализам. Од корисноста на било која вера во секое време може да биде контингент на околност, Пирс и Џејмс ја конципираа конечната вистина како нешто само воспоставени од страна на иднината, конечното решение на сите мислења. Критичарите го обвинија прагматизмот од паѓање жртва на едноставен заблуда: затоа што нешто е тоа точно покажува корисно, дека корисноста е основа за својата вистина. Мислители во прагматичната традиција се вклучени Џон Дјуи, Џорџ Сантајана, Квин и КУ Луис. Прагматизам од неодамна е донесена во нови насоки од страна на Ричард Рорти, Џон Лакс, Доналд Дејвидсон, Сузан Хак и Хилари Путнам.
Феноменологија
Феноменологијата на Едмунд Хусерл е амбициозен обид во поставувањето на темелите за една вредност на структурата на субјективното искуство. Еден важен дел од феноменолошкиот проект на Хусерл е да покаже дека сите постапки на свеста се директни или се поврзани со објективната содржина. Оваа одлика Хусерл ја нарекол намерност. Во првиот дел од неговата двотомна работа, Логични истражувања (1901), тој поставил еден проширен удар на псилогизмот. Во вториот дел тој започнал да ја развива техниката на дескриптивната феноменологија, со цел да покаже како објективните судови се всушност дел од субјективното искуство, но не како дел од искуството на одредени поединци, туку како основен просперитет на какво било искуство да се работи.
Тој исто така се обидел да ги идентификува основните просперитети. Тој развил метод кој подоцна прераснал во Идеи (1913) под името трансцендентална феноменологија, со намера да ги основа моменталното искуство, како и сите полиња на човечкото знаење, во структурата на свеста на едно идеално, трансцендентално его. Подоцна, тој се обидел да ја усклади неговата трансцендентална гледна точка со знаењето на интерсубјективниот жив свет во кои реалните индувудуални субјекти комуницираат. Во текот на својот живот, Хусерл објавил само неколку свои дела, кои главно ја третираат феноменологијата во апстрактните методолошки поими. Но, тој оставил огромно дел од неговите необјавени анализи.
Делата на Хусерл биле многу влијателни во Германија, со самото отворање на школа за феноменологија во Минхен и Готинген. Феноменологијата достигнала интернационална слава преку работата на филозофите како Мартин Хајдегер (асистентот на Хусерл), Морис Мерло-Понти и Жан Пол Сартр. Всушност, преку работата на Хејдегер и Сартр, Хусерловото фокусирање на субјективното искуство влијаело врз егзистенцијализмот.
Егзистенцијализам
Егзистенцијализмот е поим кои го користеле филозофите од доцниот ХIX и XX век. И покрај разработените доктрински разлики, тие го поделиле верувањето дека филозофското мислење започнува со човечкиот субјект, не единствено размислувачкиот субјект, туку постапувањето и чувствувањето на човечката единка. Во егзистенцијализмот, гледната точка на поединецот се одликува со она што се нарекува „егзистенцијален нарав“ или чувство на дезориентација или конфузија во лицето на еден навидум бесмислен или апсурден свет. Многу егзистенцијалисти ги земале предвид традиционалната систематична или академска филозофија, по стил и содржина, како и онолку апстрактна и далечна од конкретното човечко искуство.
Иако тие не го користеле поимот, филозофите од 19 век, Серен Кјеркегор и Фридрих Ниче се сметаат за татковци на егзистенцијализмот.
Главната цел во делата на Кјеркегор е идеалниот филозофски систем на Хегел, за кој тој смета дека е игнориран или исклучен внатрешниот субјективен живот на човечките поединци. Кјеркегор пак смета дека „вистината е субјективност“, водејќи полемика дека повеќе важно за едно човечко битие се прашањата поврзани со внатрешната врска на индивудуата со егзистенцијата. Во основа, според Кјеркегор, еден христијанин кој верува дека вистината на религиозното верување е субјективно прашање и дека секој треба да се бори со страст.
Иако Кјеркегор и Ниче се меѓу неговото влијание, прашањето за тоа дали Мартин Хејдегер треба да се смета за егзистенцијалист е доста дискутабилно. Во Битие и време, тој го претставил коренот на методот на филозофските објаснувања за човечкото постоење да биде анализирано во рамките на егзистенцијалните категории и дека ова довело до тоа да многу критичари го сметаа него за една важна личност во ова егзистенцијалистичко движење. Сепак, Во Писмата за Хуманизмот, Хајдегер експлицитно го одбива егзистенцијализмот на Жан Пол Сартр.
Сартр станал најпознатиот поборник за егзистенцијализмот, истражувајќи го не само во неговите теоретски дела како што е Битие и ништост, туку и во драми и романи. Сартр заедно со Симон Бовоар ја претставиле јасната атеистичка гранка на егзистенцијализмот, која денес сè повеќе се поврзува со нивните идеи за одбивност, случајност, лошо верување и апсурдот отколку со Кјеркегоровата духовна тегобност. Сепак, фокусот на индувидуалното човечко суштество, одговорно пред универзумот за автентичноста на неговото/нејзиното постоење е слично со сите овие мислители.
Ресурси
Следните сајтови се на англиски јазик
Организации, сајтови и асоцијации
Следниве сајтови се на англиски јазик
Таифа
Овој модел на муслиманските таифи подоцна бил користен од страна на Шпанија односно нејзиното колонизирање на Америка, каде биле создавани поголем број на држави. Тие држави, исто како и во ел-Андалуз имале дијаметрално спротивни ставови една со друга и покрај тоа што користиле еден ист јазик или имале заедничка култура.
Процесот на “таифизација“ започнал по одвојувањето на Кордопскиот калифат од Северна Африка, кој останал во рацете на Багдад. Населението во таифите било мултиетничко, со доминација на муслиманите особено во јужните делови на Пиринејскиот Полуостров. Освен муслиманите, овде живееле и христијани, евреи итн. кое доведувало до постојани конфликти подпомогнати од соседните христијански кралства на север, како и до постепено слабеење на самите таифи. По падфот на последната таифа дошло до огромна промена на верските и јазичните околности. Арапскиот јазик бил исфрлен од употреба, а на негово место како официјален станал кастилскиот шпански јазик. Следувал процес на асимилација на муслиманското и еврејското население и нивно протерување.
Кипчачки јазици
Кипчачки јазици (северозападни туркиски јазици) — подгрупа на туркиските јазици. Овие јазици се зборуваат воглавно во Средна Азија, но може да се најдат и заедници во Источна Европа и Азија. Кипчачките јазици ги зборуваат околу 12 милиони луѓе.
Особености
Кипчачките јазици имаат големи сличности со останатите туркиски јазици. Сепак, покрај заедничките, овие јазици имаат некои уникатни јазични особини поради кои се класифицираат во посебна подгрупа.
NGC 1448
NGC 1448 — леќеста галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1448 се споменува и како MCG -1-10-32.
Откривање
Објектот е откриен на 9 октомври 1864 година од страна на Хајнрих Даре, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 46 м 3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 4° 8' 17". Положбениот агол на објектот е во износ од 22°.
Други поделби
Проучување на NGC 1448 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 13798. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 222; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7575.
Amata phegea
Amata phegea е молец во семејството Erebidae. Видот првпат бил опишан од Карл Линеј во неговото 10-то издание на Systema Naturae во 1758 година.
Живеалиште
Видот главно се наоѓа во јужна Европа, но исто така се наоѓа во Македонија, до северна Германија, и на исток до Мала Азија и Кавказ, и има некои популации во југоисточните холандски природни резервати на Леудал и Мајнвег. Не се размножува во Велика Британија, но е многу редок имигрант. Видот претпочита суви области, отворен опсег со грмушки и дрвја, како и отворени шуми и топли, сончеви падини.
Опис
Amata phegea достигнува распон на крила од 35-40 милиметри. Мажјаците се помали од женките и имаат подебели антени. Крилјата се сино-црни или зеленикаво-црни со бели дамки и метален сјај. Бројот и големината на дамките се доста разновидни. Вообичаено има шест бели дамки на предните крила и две или три дамки на задните крила. Телото е прилично долго, со жолта дамка на вториот сегмент на стомакот. Друга одлика е истакнатиот жолт прстен на шестиот сегмент на стомакот. Антените налик на црна нишка имаат бели совети. Гасениците може да достигнат должина од околу 5 см. Тие се сиво-црни со густи темнокафеави меки влакна кои растат од мали израстоци. Главата е црвено-кафеава.
Здружение за жени во математиката
Здружението за жени во математиката или ЗЖМ (Association for Women in Mathematics, AWM) - професионално здружение чија мисија е да ги охрабри жените и девојчињата да учат и да имаат активна кариера во математичките науки и да промовираат еднакви можности и еднаков третман на жените и девојчињата во математичките науки. ЗЖМ е основано во 1971 година во државата Масачусетс. ЗЖМ има приближно 5,200 членови, вклучувајќи над 250 установни членови, како што се колеџи, универзитети, институти и математички друштва. Тоа нуди бројни програми и работилници за менторство на жени и девојчиња во математичките науки. Голем дел од работата на ЗЖМ е поддржана преку федерални грантови.
Историја
Здружението било основано во 1971 година како Здружение за жени математичари, но името било променето веднаш. Како што било објавено во „Кратка историја на здружението на жени по математика: Перспективи на претседателите“, од Ленор Блум.
Мери Греј, рана организаторка и прва претседателка, поставила оглас во Известувањата за АМС во февруари 1971 година и го напишала првиот број на Билтенот на ЗЖМ тој мај. Првите цели на здружението се фокусирале на еднаква плата за еднаква работа, како и подеднакво внимание за прием на постдипломски студии и поддршка додека беа таму; за назначувања на факултети на сите нивоа; за унапредување и за мандат; за административни назначувања; и за владини грантови, позиции за преглед и советодавни панели и позиции во професионални организации. Алис Т. Шафер, која ја наследила Мери Греј како втора претседателка на ЗЖМ, создала канцеларија на ЗЖМ на колеџот Велесли. Во тој момент, ЗЖМ започнало да му се препознава присуството на математичката сцена. ЗЖМ одржува годишен состанок на Заедничките состаноци по математика. Во 2011 година, за време на прославата на 40 -годишнцата, 40 години и броејќи, здружението иницирало двогодишен истражувачки симпозиум.
Предавања
ЗЖМ спонзорира три низи на почесни предавања.
Награди
AWM спонзорира неколку награди и награди.
Три неодамна создадени награди за жени во рана кариера се спонзорирани и од ЗЖМ.
Програмата AWM Fellows препознава „лица кои покажале постојана посветеност на поддршката и унапредувањето на жените во математичките науки“.
Кордопски Калифат
Кордопскиот Калифат била држава која се наоѓала на Пиринејскиот Полуостров и Северна Африка во периодот од 929 година до 1031 година. Престолнина на калифатот бил градот Кордоба. Периодот во којшто опстојувал калифатот е познат по значајните успеси кои биле постигнати на полето на трговијата и културата. Во текот на владеењето на овој калифат, Во престолнината била изградена познатата Мескита де Кордоба, најголемата џамија во тоа време во регионот. Абдераман III на 16 јануари 929 година се прогласил за халиф на Кордоба. Сите наредни калифи биле членови на Умаидската династија. Претходно, истата династија владеела со овие простори но како емири од Кордоба. Во 1010 година избила граѓанска војна. Калифатот формално постоел до 1031 година, кога бил уништен од страна на независните мали таифи кои формирале на овие простори мали муслимански кралства.
Омејадска династија
Оваа династија во 750 година била симнета од власт во Багдад, а калифот Абдераман I морал да побегне од градот. По шест години бегство, тој во 756 година ја презел власта во Кордоба, станувајќи емир на градот. Тој ги победил исламските владетели на тие простори, станувајќи политички независен. Титулата емир или султан била користена до 10 век, кога Абдераман III извршил инвазија на Египет кој бил под контрола на Фатимидите. По Битката кај Медила во 927 годиуна, династијата ги контролирала териториите помеѓу Алжир, Атлантскиот Океан и Сииманса. Светото Римско Царство во 950 година испратил амбасадор во Кордоба, преку кое бил признаен дипломатскиот суверенитет на калифатот.
По смртта на халифот Алхакама во 976 година, негов наследник станал Хишаму II. Од друга страна, Алмансур бил оној којшто раководел со калифатот, а вистинскиот калифат бил само еден обичен “послушник“. Алмансур презел 57 подходи против христијанските држави на полуостровот и во сите војни на крај излегувал како победник. Маврите, под негово раководство во 985 година ја опљачкале Барселона. Но, христијанските војсски создале сојуз помеѓу себе, каде во 1002 година го поразлие за првпат својот противник. Неговиот наследник владеел слично како и Алмансур. Во 1010 година избила граѓанска војна околу новиот наследник на престолот. Од една страна биле наследниците на Алмансур а од друга биле наследниците на поранешните калифати кои не биле од семејството на Алмансур. Граѓанската војна довела до слабеење на Кордопскиот Калифат. Во периодот од 929 до 1008 година владееле само три халифи, а веќе од 1008 до 1031 дури седум халифи. Последен халиф на Кордоба бил Хишам III. По неговата смрт, калифот бил разделен на повеќе мали таифи. Во времето на Реконквистата, овие мали кралства не биле во можност да се спротивстават на христијанските кралства.
Економија
Економијата на Кордопскиот Калифат се засновала на трговијата, високото развиено занаетчиство и употреба на најусовршената технологија во земјоделството во Европа. Кордоба имала 450.000 жители и претставувала еден од најзначајните центри во светот. Други поголеми градови биле Толедо, Алмерија, Сарагоса и Валенсија.
Култура
Халифот во Кордоба основал библиотека која имала 400.000 книги. Калифатот најмногу се ангажирал во преведувањето на старогрчките записи од филозофијата. Ибн Рушд бил оној кој ги “вратил“ делата на Аристотел во Европа. Во Кордоба имало значајни достигнувања во областа на математиката, медицината и астрономијата.
Тануше
Тануше — село во Општина Маврово и Ростуше, западна Македонија.
Географија и местоположба
Селото е сместено во областа Горна Река, под планината Кораб. Атарот зафќа и се протега сè до врвот на планината. Целата западна страна на атарот се граничи со Албанија.
Западно од селото, во повисоките делови на атарот, течат Бабин Поток (Прои и Бабес) и Изворски Поток, кои потоа се спојуваат, образувајќи ја Рибничка Река. Таа во свиок го заобиколува селото од север и исток, и продолжува на југоисток крај селата Грекање и Рибница.
Историја
Сите села во Горна Река порано биле македонски. Во XIX век, Тануше како и останатите села во областа биле во процес на албанизација. Во XIX век Тануше било албанско село во Реканската каза на Отоманското Царство. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Тапушани (Tapouchani) е село со 50 домаќинства сочинети од 126 жители; од нив 51 биле Албанци муслимани и 75 Албанци православни.
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во 1900 г. Танушане веќе било наполно муслиманско село и имало 350 жители Арнаути. Се поставува прашањето колкав дел од нив биле вистински Албанци доселени од Албанија, а колку биле албанизирани (или неалбанизирани) Македонци.
Стопанство
Тануше има сточарско-шумарско стопанство. Според податок од 1998 г. атарот опфаќа 1.204 ха пасишта, 402 ха шуми и само 51 ха обработливо земјиште.
Население
Населението на Тануше опаднало во првиот период на XX век, но по Втората светска војна тоа почнало да се опоравува. Селото се зголемувало во текот на наредните децении за да опадне на само 89 жители во првата половина на 1990-тите, а потоа да се намали за 5,5 пати во наредните години. Интересно е да се забележи дека во 1953 г. се заведени 17 лица кои се изјасниле како Македонци, што значи дека сè уште имало жители со македонска свест.
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 16 жители, сите Албанци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 2 жители, сите Албанци.
Бањешница
Бањешница е населба во Гостивар која се наоѓа на крајниот југоисточен дел на градот.Нејзините граници се, започнува од мостот на р. Вардар кај Горни Полог па сè до новоизградената бензиска пумпа во кругот на фабриката Тулана.Низ оваа населба минуваат реките: Бањешница и Сушичка река. Компании и објекти:Агенција за стопанисување со пасишта "Лера",седиштето на млекарата"Фејзи", на модната конфекција "Ивона", на компанијата "Асани компани", Бензиската пумпа, КНК-компани, супер маркет Бонита.
Население: во населбата Бањешница живееат околу 1800 жители, од македонаска, албанска и ромаска националност. И токму поради тоа оваа населба претставува пример за меѓуетнички соживот и заедничко живеење.
Историја и развој:Населбата Бањешница почнала да се создава во 60-тите години на XX век, кога поради индустријализацијата населението од селата: Куново, Беловиште , Трново, Страјане и др. се доселиле тука. Меѓутоа забарзан развој населбата доживува после 90-тите години, кога се изградија голем број на нови куќи, и населбата Бањешница се подели на Бањешница, 1 и 2. Низ оваа населба поминувала старата пруга за Кичево, а на нејзино место денес се наоѓа главната улица а од 1967год. е изградена новата пруга кој исто така поминува низ оваа населба.
NGC 3347B
NGC 3347B — спирална галаксија во соѕвездието Пумпа, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3347B се споменува и како ESO 376-10, MCG -6-24-5, IRAS 10397-3640.
Откривање
Објектот е откриен на 1 мај 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 95°.
Други поделби
Проучување на NGC 3347B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 31875. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 366; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 7198. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Конфуциј
Конфуциј (кин. 孔子 „Кунг фу-це‘“, лат. Confucius; (28 септември 551 - 479 п.н.е.) — прочуен кинески филозоф, основач на конфуцијанството. Фунг Ју-лан за него ќе рече дека тој е првиот човек кој развил вистински систем на мислење. Конфуциј е светски познат по своето учење во која основна црта е „жен“ (човечност). Роден е во Ќуфу, во тогашната држава Лу.
Наспроти медитативниот Лао Це и таоистичката филозофија за тоа дека „создавачката сила влегува во светот низ вратата на ништото“, Конфуциј отвора на позитивна работа и здрав разум. Најважните извори на неговата наука се „Зборови и мисли“ на Лун-ји, „Златна средина“, „Возвишена наука“ итн. Во својата длабока старост тој собрал голем број на народни песни и ги објавил под насловот Ши-кинг.
Име
Во Кина, Конфуциј обично се именува како Учител Кунг (孔子, пинјин: Kǒng Zǐ или 孔夫子, пинјин: Kǒng Fū Zǐ).
Неговото презиме било Кунг (孔, пинјин: Kǒng), лично име Ќу (丘, пинјин: Qiū, во буквален превод брег), а прекар Џунг-ни (仲尼, пинјин: Zhòngní).
Македонската транскрипција на Конфуциј или потекнува од латинската транскрипција на неговото име, Confucius, која ја направиле Исусовците во XVI век.
Животопис
Според традиционалното верување, Конфуциј се родил на 28 септември 551 г.п.н.е. во местото Ќуфу (曲阜, пинјин: Qūfù) во државата Лу (鲁, пинјин: Lǔ), во денешната провинција Шандунг.
Неговиот татко, војсководецот Шулианг Хе (叔梁纥, пинјин: Shūliáng Hé) потекнувал од благородно семејство од државата Сунг, кое по распадот на државата се преселило во државата Лу. Војсководецот Шулианг имал 66 години кога се родил Конфуциј, а неговата мајка само 15. Овој брак не бил според обредните прописи од тоа време, според кои маж постар од 63 години не смеел да стапува во брак. Кога татко му починал, Конфуциј имал само 3 години, па самохраната мајка го одгледала во сиромаштија.
Кога имал 19 години, Конфуциј се оженил со Чи Гуанше (亓官氏, Qí Guānshì) и со неа имал син, на кој му го дал името Ли (鲤, Lǐ, во буквален превод крап) и прекарот Боји (伯鱼, Bóyú). Конфуциј работел како чиновник во државата Лу, како надозрник на царското богатство и како надзорник на магацинот со царската стока. Одредено време работел и како министер за правда, односно врховен судија на државата Лу. Функцијата министер ја напуштил поради несогласувањата со владетелот и поради тоа што подоцна не можел да напредува во државната служба. Во педесеттата година од животот, поради нови проблеи со царскиот двор, ја напиштил држаната служба во целост и заминал на пат низ кинеските држави, подучувајќи ги обичните држави и владетелите. Во доцните години, се вратил во државата Лу, каде продолжил да учителствува. Починал на 4 март 479 г.п.н.е.
Учење
Во збирката со афоризми Лун-ји (Конфуцијанско читање), Конфуциј вели дека тој е само пренесувач и толкувач на старите знаења. Во времето на распадот на робовладетелското општество, многубројните војни и создавањето на феудализмот во Кина, тој како своја должност ја земал реафирмацијата ан старите општествени и морални вредности. Сепак, тој не мкже да се смета за конзервативен учител, бидејќи низ своите толкувања на старите записи, често давал сопствени идеи за политиката и моралот, кои биле нови и оригинални.
Исто така, и покрај тоа што Кинезите често се придржуваат кон конфуцијанските обичаи на религиозен начин, конфуцијанството не се смета како религија, бидејќи речиси воопшто и да не е засегнато со теолошките и духовните прашања, како оние за Бог, за задгробниот живот и слично.
Етика
Конфуцијанската етика е строго рационална, јасна и бескомпромисна во поглед на разликите меѓу легалното и моралното. Неговата етика претставува директен претходник на Кантовиот категорички императив и ја содржи истата максима во своето објаснување. Етиката се заснова на три концепти: обреди, правилност и човекољубие.
Аксиомата на совесноста кон другите гласи: Ако сакаш себеси да се воздигнеш, воздигни ги другите.
Аксиомата на човекољубието гласи: Не му го прави на другиот она што не сакаш да ти го прават тебе.
Овие две начела, во Кина се познати како начекло на применување на правилото, каде човекот се користи самиот себеси како единствено мерило за регулирање на сопственото однесување.
Најдобар и најморален човек е онојчовек оној кој постапува од човекољубието, врз основа на исправност (义, yì, „ји“). Морално правилна постапка (според Кант морална) е онаа која е направена од чиста моралност и должност, како единствен мотив. Секоја друга постапка, која е направена од корсит (利, lì, ли) може вредносно да се одреди како добра или како лоша, но не е суштински морална (според Кант легална). Разликувајќи ги овие две постапки, Конфуциј рекол: Благородниот човек ја разбира правилноста, а малиот човек ја разбира користа.
Обредите (礼, lǐ, ли) се материјален израз, односно очигледен вид на човекољубието. Иако неговата манифестација е ограничена со обредите, човекољубието не ги отфрла обредите, туку наоѓа соодветен начин за да се искаже.
Политика
Конфуциј, општествените односи ги поделил на пет главни, под кои може да се сврстат сите останати. Тоа се односите меѓу владетелот и поданиците, меѓу таткото и синот, мажот и жената, постариот и помладиот брат и односот меѓу пријателите. Првите четири се одликуваат со праведност и добронамерност во управувањето и искреност и правилност во однесувањето. Односот меѓу пријателите треба да се одликува со меѓусебно унапредување и рутина. Со тоа, многу е важно влијанието и примерот на владетелот. Соодветниот однос кон родителите, постарите е претпоставените е наречен синовска благочестивост (孝, xiào, „сјао“)
Во склад со ова, одново се протолкувал и односот кон претолкуваното је и однос кон мандатот на Небото, односно потеклото и суштината на царската власт. Конфуциј ја поддржувал идејата за царски апсолутизам, но вовел и разни формални ограничувања но владетелското самоволие. Меѓу другото, се сметало дека во рамките на почитувањето на надредениот, подредениот има обврска да го посоветува, доколку овој не постапува правилно.
Ученици и потомци
Конфуциевото учење продолжиле да го предваат и шират неговите ученици и потомци. Најзначајни меѓу нив биле неговиот внук Циси (子思, пинјин: Zǐsī), Менг-це (孟子, Mèng Zǐ, Менг-ци), Сјин-це (荀子, Xún Zǐ) и Јен Хуеј (颜回, Yán Huí).
За време на целото владеење на династиите, Конфуциевите потомци биле третирани со најголеми почести и одликувани со титули од страна на владетелите. Титулата војвода со врвна светост (衍圣公, Yǎnshèng gōng, Јен-шенг гунг) била давана на најстариот член на секоја генерација. Последниот Конфуциев потомок, кој бил одликуван со титулата беше Кунг Деченг(孔德成, Kǒng Déchéng; 1920-2008), кој беше од 77-мо пооколение и работел како професор на Народниот универзитет на Тајван.
Конфуциевото семејство, денес го има најдолгото сочувано педигре во светот. Најмладата генерација на директни потомци на Конфуциј, сметајќи се по неговата смрт, денес е 83. по ред. Според Комисијата за Конфуциевото родословие, денес Конфуциј има преку 2 милиони, а можеби и 3 милиони потомци. Од овие, неколку десетици илјади живеат надвор од Кина. Во 1300-тите, негов потомок се преселил во Кореја, каде што денес живеат околу 34,000 потомци. Потомците од една од главните негови лози се преселиле од Ќуфу во Тајван, за време на Кинеската граѓанска војна во 1940-тите. .......................
Познати изјави
Конфуциј го опишал својот живот на следниот начин:
На петнаесет години започнав да учам, на триесет одев со цврсти чекори по патот на знаењето, на четириесет немав никакви сомнежи, на педесет ги познавав само законите на небото, во шеесеттите разбирав сѐ што ќе слушнеше моето уво, во седумдесеттите, следејќи ги желбите на моето срце, не прекршив ниедно правило.
Кула (Мургаш)
Кула  — археолошко наоѓалиште во кумановското село Мургаш.
Наоѓалиштето претставува градиште од римско време.
На 1 км од селото, на висок доминантен рид со зарамнето плато се гледаат остатоци од фортификација. На површината има фрагменти од керамички садови и множество градежен материјал. .
Млечна индустрија
Млечна индустрија — гранка на прехранбена индустрија која се занимава со преработка и производство на млеко и млечни производи. Се заснова на сточарството, кое претставува нејзин главен извор на потребните суровини.
Во Македонија се наоѓаат неколку фабрики за млеко: Осогово Милк, БиМилк, Тетовска млекарница, Здравје Радово и други.