cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Камбоџа
Географија и клима
Карактеристично за камбоџанскиот релјеф е тоа што тој е во голем дел составен од рамнини и висорамнини, остатоци од некогашно големо езеро. Ова овозможува да има влажна и плодна почва. Над 75 % од државата е пониска од 100 метри надморска висина, со исклучок на планините Кардамом кои имаат највисока точка од 1.813 метри и планините Дамреи. Највисока точка во Камбоџа е Пном Аорал со висина од 1.813 метри.
Климата на Камбоџа, како и остатокот од Југоисточна Азија, е карактеристична по појавувањето на монсуните, кои се познати по влажноста и сушата во зависност од сезоната кога се појавуваат.
Просечната температура на Камбоџа се движи од 21 до 35 степени. Монсуните во југозападниот дел од државата се движат од морето кон копното и носат голема влажност и се појавуваат од мај до октомври. Североисточните монсуни се појавуваат во сушните сезони кои траат од ноември и март. Најсушен период во државата е во јануари и февруари. Влажната сезона е карактеристична по тоа што најниската температура може да падне до 22 степени. Од другата страна пак, сушната сезона може да има температура и до 40 степени. Најдобрите месеци за посета на Камбоџа, од туристичка гледна точка, се од ноември до јануари. Скоро секоја година има поплави во државата, но со намален интензитет и опасност по населението.
Камбоџа има шаренолика флора и фауна. До денес, во државата се забележани околу 212 видови цицачи, 536 видови птици, 240 видови влекачи, 850 видови слатководни риби и околу 435 видови риби во солена вода. Голем дел од оваа флора и фауна е сконцентрирана во и околу регионот на езерото Тонле Сап. Биосферата околу езерото Тонле Сап е уникатен еколошки феномен. Регионот е составен од езерото каде се протегаат околу девет од покраините на земјата и во 1997 година станало дел од биосферските резервати на УНЕСКО. Покрај овој регион, значајни се и посушните шуми во покраините Мондолкири и Ратанакири, но и екосистемот на планините Кардамом каде се наоѓаат два национални парка и природни животински прибежишта.
Камбоџа е земја која доживеала најголем процент на опустошување на шумите. Така, во 1969 година Камбоџа располагала со шуми од околу 70%, за да во 2007 година овој процент изнесува 3.1 Вкупно гледано, Камбоџа загубола 25.000 км2 шума, нешто помалку од вкупната територија на Македонија.
Политички систем
Политиките на Камбоџа, официјално според уставот од 1993 година, се одвуваат во рамките на уставна монархија оперирана од парламентарна претставника демократија. Премиерот на Камбоџа е претседател на владата, кој исто така е на чело на повеќепартискиот систем. Како шеф на државата, во Камбоџа е кралот.
Премиерот на Камбоџа е назначен од кралот, одлука која ја донесува според совет и одобрување од Националното собрание на Камбоџа. Премиерот и неговиот кабинет на министри ја вршат извршната власт во државата. Законодавната власт во земјата е во рацете на Националното собрание на Камбоџа и на Сенатот на Камбоџа.
На 14 октомври 2004, кралот Нородом Сихамони бил избран за нов крал на Камбоџа од страна на специјален совет составен од девет членови. Нородом Сихамони го наследил неговиот татко Нородом Сиханоук, кој умрел една седмица пред официјалното преземање на престолот од страна на новиот крал. Нородом Сихамони официјално го презел престолот на 29 октомври 2004 година во Пном Пен.
Воени сили
Кралските воени сили на Камбоџа се составени од Кралската војска на Камбоџа, Кралската морнарица на Камбоџа и Кралските воздухопловни сили на Камбоџа. Камбоџанскиот крал е врховен командант на воените сили во земјата, додека премиерот Хун Сен е главен командант. Реформите кои се спровеле во 2000 година биле голем чекор кон реорганизацијата на камбоџанските сили. Министерството за одбрана на Камбоџа формирало три посеби департмани одговорни за финансиските, техничките, одбранбените и материјалните средства на воените сили. Генерлштабот не претрпел никакви промени. Моментален министер за национална одбрана на Камбоџа е Теа Бан, кој е на таа функција уште од 1979 година.
Надворешни односи
Камбоџа е член на ООН, Светската банка и Меѓународниот монетарен фонд. Исто така, Камбоџа е член на Азиската банка за развој, Асоцијацијата на југоисточни азиски нации и на 13 октомври 2004 година станала член на Светската трговска организација.
Камбоџанско-тајландското несогласување официјално започнало во јуни 2008 година, но овој спор трае многу векови наназад. Главниот проблем за спорот меѓу овие две земји е храм од 11 век, Преах Вихеар, кој се меѓу покраината Преах Вихеар во северна Камбоџа и покраината Сисакет во Тајланд. Според Тајланд, демаркацијата на границата сè уште не е завршена според одредбата на Меѓународниот суд за правда.
Стопанство
Во 1987 година, австралиската влада му помогнала на Институтот за да се подобри производството на ориз во Камбоџа. До 2000 година, Камбоџа имала доволно производство на ориз за своите потреби. Покрај оризот, во Камбоџа фармерите се охрабруваат да одгледуваат и останати култури, но сега за сега бројот на фармери кои одгледуваат останати земјоделски култури е значително помалав во споредба со оризот.
Опоравувањето на камбоџанската економија било отежнато во 1997/ 1998 година поради регионалната економска криза, граѓанските немири и политичката нестабилност. Во овој период и странските инвестиции и туризмот драстично се намалиле. Од тогаш, опоравувањето и развојот е рамномерен. 1999 година била прва година од последните 30 кога имало целосен мир и се забележал пораст од 5.0%.
Покрај поплавите кои се случиле во Камбоџа, во 2000 БНП пораснал за 5.0%, во 2001 за 6.3% и во 2002 за 5.2%. Најбрзорастечка економска гранка во Камбоџа бил туризмот. Во 2004 година инфлацијата била 1.7%, порастот за 5% и извозот изнесувал 1.6 милиони американски долари.
Постарото население во Камбоџа се соочува и со проблемот на недоволна писменост, додека руралните предели се соочуваат со недоволноразвиена инфраструктура. Странските инвестиции и странската помош биле забавени поради корупцијата во земјата и немањето гаранции за стабилна политичка сцена. Сепак, забележано е дека во земјата има дарители, па така директните донации во земјата во 2004 година изнесувале 504 милиони долари.
Демографија
Околу 90% од населението на Камбоџа се Кмери. Покрај Кмерите, во Камбоџа живеат и малцински заедници како што се Кинезите, Виетнамците, Чамите и Кмер Лоеуците.
Мајчин јазик на доминантната етничка група во Камбоџа е кмерскиот јазик, кој е и службен јазик во државата. Кмерскиот јазик е дел од групата на австронезиски јазици. Пред добивањето на камбоџанската независност, службен јазик на таа територија бил францускиот јазик, кој бил службен јазик во цела Француска Индокина. Денес, само постарите Камбоџанци го зборуваат овој јазик. Покрај тоа, францускиот јазик може да се сретне и во камбоџанското образование, поточно во училишта и универзитети основани од Франција. Како остаток од колонијалниот период, во Камбоџа се развил камбоџански француски дијалект, кој поретко се користи и во владините институции. Како и да е, голем број млади Камбоџанци го изучуваат и англискиот јазик, како еден од најзборуваните јазици во светот. Во големите центри и познати туристички места, доста се зборува англискиот јазик. Англискиот јазик е и јазик кој се изучува во камбоџанските училишта.
Најголема религија во Камбоџа е Теравада будизмот, кој го следат околу 96% од вкупното население на државата. Будизмот не бил сосема забранет за време на комунистичкото управување на земјата, но својот подем како диминантна религија го стекнал по падот на Црвените Кмери. Покрај будизмот, во Камбоџа има околу 2% ислам и околу 2% христијанство.
Граѓанската војна и последиците од истата имале силно влијание врз демографската слика на државата. Така, околу 50% од вкупното население на Камбоџа е помладо од 22 години. Камбоџа има голем разлика во поглед на полот на населението, па така сразмерот е 0.96 мажи/ жени. Во поглед на населението постаро од 65 години сразмерот жени/мажи е 1.6:1.
Според извештајот на УНИЦЕФ, Камбоџа е третата земја во светот со најмногу инсталирано мини, посочувајќи околу 60.000 смртни случаево и илјадници повредени од неекслопирани мини од 1970 година. Поголем број од жртвите се деца кои одгледуваат или пасат животни или пак деца кои играат по полињата. Бројот на смртни случаи на новороденчиња во Камбоџа се намалува, односно во 1993 година имало 115 случаи на 1000 новороденчиња, а во 1998 имало 89.4 на 1000 новороденчиња.
Култура
Разни фактори придонесувале за културата Камбоџа вклучувајќи ги теравада будизмот, францускиот колонијализам, хиндуизамот, ерата Ангкор, и модерната глобализација. Во Министерството за култура и ликовна уметностна Камбоџа е задолжено за промоција и развој на камбоџанската култура. Камбоџанската култура не само што ја вклучува културата на низиното етничко мнозинство, кмерско, но исто така, на уште некои 20 културно различни племиња кои се познати под терминот Кмер Леу, поим измислен од Нородом Сиханоук за да се означи единство помеѓу камбоџанското население.
Руралните Камбоџанци носат марама наречена крама која е уникатен аспект на камбоџанската облека. Камбоџанската култура има карактеристични стилови на танц, архитектура и скулптура, кои биле разменети со соседните Лаос и Тајланд низ историјата. Ангкор Ват (Angkor значи „град“ и ''Wat „храм“) е најдобро зачуван пример на камбоџанската архитектура од ера ан Ангкор и стотици други храмови се откриени во и околу регионот.
Бон Ом Теук или „Фестивал на трка со бродови“ е годишен натпревар во трка со бродови со веслање и е најпосетуван камбоџански фестивал. Овој фестивал се одржува на крајот на дождливата сезона, кога реката Меконг почнува да го губи нивото на водата. Околу 10% од камбоџанското население учествува на овој настан, при што се оддава почит на месечината, се проследуваат огномети и секако се зема активно или пасивно учество во трката. Покрај овој настан, во Камбоџа се популарни и борбата со петли и фудбалот. Бидејќи мнозинството население се будисти тие го следат и класичниот индиски календар по што ја слават и Камбоџанската Нова Година. Камбоџанската Нова Година е голем празник во државата и се паѓа во месец април.
Во поглед на камбоџанската кујна, како и во останатите држави во регионот, оризот и рибата се главни состојки во искраната. Потребата за риба и производи од риба за 2000 година во Камбоџа биле 20 килограми риба годишно по глава на жител. Камбоџанската кујна се состои и од тропски овошја, супи и чорби. Глави состојки за подготвување на камбоџанските јадења се лукот, лимонот, сос од риба, соја сос, кари и останати зачини.
Традиционалната камбоџанска музика има долга традиција и датира уште од времето на Кмерската Империја. Кралските танци како што е апсара се икони на камбоџанската култура. Друг популарен танц во Камоџа е и ромвонгот.
Сообраќај
Граѓанската војна и останатите немири кои се случиле во државата значајно го оштетиле камбоџанскиот транспорт, но со помош и донации од останати држави Камбоџа го подобрува својот транспорт според меѓународните стандардни.
Камбоџа има две големи железнички линии, односно вкупно поставени железнички линии од околу 612 километри. Железничките линии се протегаат од Сиханоуквил од јужниот брег, преки Пном Пен до Сисопон. Моментално, само еден патнички воз оперира седмично од Пном Пен до Батамбанг.
Речниот сообраќај е значаен сегмент на камбоџанскиот транспорт, како денес така и во минатото. Така, во Камбоџа има околу 3.700 километри половна рута. Камбоџа има две главни пристаништа, Пном Пен и Сиханоуквил, но опстојуваат уште пет помали простаништни центри. Пном Пен и речното корито околу него е единственото речно пристаниште и рута кои можат да опслужат бродови од 8.000 тони преку дождлива сезона, или бродови од 5.000 тони преку сушна сезона.
Патниот сообраќај е исто така во подем во Камбоџа, но сепак велосипедите се доста диминантни во секојдневието на Камбоџанците. Државата има четири комерцијални аеродроми. Аеродромот во Пном Пен е втор најголем аеродром во државата, додека најголем аеродром е аеродромот во Сием Реап. Останатите два се во Батамбанг и Сиханоуквил.
Мрчна Села
Мрчна Села (словенечки: Mrčna sela) — населба во Општина Кршко во источна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Долењска. Населбата сега е вклучена во Посавскиот статистички регион.
Тринилски тигар
Тринилскиот тигар (Panthera tigris trinilensis) е фосилен подвид на тигар. Фосилите датираат од пред околу 1,2 милиони години, и се пронајдени во месноста Тринил, на островот Јава во Индонезија. Овој подвид бил опишан во 1908 година, а типичниот примерок е дел од колекцијата на Дубоа (Dubois Collection) во Националниот музеј за историја на природата во Лајден, Холандија. Иако овие фосилли се пронајдени на Јава, се смета дека тринилскиот тигар не е директен предок на јаванскиот подвид. Јаванскиот тигар се претпоставува дека потекнува од предок кој дошол од Кина. Најверојатно тринилскиот тигар изумрел пред околу 50 000 години.
Стевче Спасовски
Стевче Кузманов Спасовски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Потекнува од изразито сиромашно селско семејство. Завршил основно училиште, но поради тешкиот живот во родното село, со семејството се доселил во Страцин. Таму се занимавал со земјоделство и чување на добиток. Под влијание на прогресивните луѓе од Куманово, станал симпатизер на народноослободителното движење. Во јули 1944 rодина стапил во Треттата македонска ударна бригада. Во бригадата бил еден од најмладите борци. Тоа не му пречело набргу да се здобие со борбено искуство и да стане примерен борец. Се истакнал во борбите на теренот околу Велес. Преоблечен во цивилна облека успеал да се доближи до една куќа во која се наоѓале германски војници, да фрли рачна бомба и да ги убие сите шестмина фашисти. Во таа акција заробил поголемо количество воен материјал и придонел да бидат запленети два автомобила. Поради ваквата храброст, бил одликуван и поставен за заменик на политичкиот комесар на првата чета. Борбениот пат на овој истакнат борец храбро завршил во борбата против балистите и Германците на реката Треска, кога неговата чета се пробивала како претходница во оваа битка.
Тројцата заробеници
Тројцата заробеници (српски: Три сужња) - српска епска (јуначка) песна. Песната прв ја запишал Вук Караџиќ, кој ја слушнал од слепиот пејач Ѓура Милутиновиќ Црногорац.
Содржина
Војводите Вуксан, Лијеш и Селак Васојевиќ се затворени кај пашата од Скадар поради тоа што не плаќале арач. Притоа, Лијеш и Селак жалат за своите мајки, сестри, невести и за имотот, додека само Вуксан се држи јуначки. Потоа, џелатот ги повикува затворениците еден по еден, лажејќи ги дека пашата добил откуп за нив, но само што ќе излезат од затворската ќелија, тој им ги сече главите на војводите Селак и Лијеш. На истиот начин, џелатот го повикува и Вуксан да излезе, но тој бара да му ги ослободат рацете за да ја соблече скапоцената облека. Тогаш, Вуксан му ја зема сабјата на џелатот, го убива и бега од затворот. Пашата пушта потера по него, но Вуксан ги убива триесетмината прогонители. На мостот на реката Бојана го запираат оџата и кадијата, но Вуксан ги убива и нив, по што успева да ѝ побегне на потерата и среќно да стигне дома.
Осврт кон песната
Главниот јунак во песната, Вуксан, се одликува не само со јунаштво, туку и со ретка памет. Во мигот кога треба да биде погубен, тој не ги жали ниту мајка си, ни сестра си, ни сопругата, ни имотот, туку жали што ќе умре без замена. Неговите зборови имаат длабока смисла: „Ако таму напред немам каде / ни назад немам каде да се вратам“.
NGC 474
NGC 474 — леќеста галаксија во соѕвездието Риби, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 474 се споменува и како UGC 864, MCG 0-4-85, CGCG 385-71, Arp 227.
Откривање
Објектот е откриен на 13 декември 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 474 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,5 m, оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 15,5 m/лм2. NGC 474 има привидни димензии од 7,1' х 6,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 20 м 6,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 3° 24' 58". Положбениот агол на објектот е во износ од 75°.
Други поделби
Проучување на NGC 474 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 4801. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 218; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 24. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1259.
Туниска кујна
Туниска кујна — кујна која се состои од традиции за готвење, состојки, рецепти и техники развиени во Тунис уште од античко време. Тоа е главно спој на средоземна и домородната пунско-берберска кујна. Историски гледано, туниската кујна има влијание и размени со многу култури и нации како Италијанците, Андалузијците, Французите и Арапите.
Како и многу земји од Средоземјето, кујната во Тунис во голема мера се заснова на маслиново масло, зачини, домати, морска храна и месо. Сепак, таа има карактеристична пикантност што ја разликува од многуте од околните кујни.
Потекло
Туниската кујна се развила највеќе од Берберите, античката Картагина, Рим, исламското освојување на Магреб и Отоманската империја. Но, таа е и под силно влијание на француското и италијанското (особено сицилијанското) готвење.
За време на ерата на француското колонијално владеење, Тунис ги прасирал своите одлики во метрополитенската Франција, што значи дека експериментирале со ориентализамот за да ги продаваат производите од колониите на Франција. Поголемиот дел од рестораните кои се грижеле за меѓународни посетители, не служеле автентична колонијална кујна. Егзотичноста и различноста биле најнагласени во чаршиите. Европските доселеници кои патувале до и од Франција, ги споделиле своите искуства поврзани со храната со францускиот митрополит, но, автентичната туниска кујна не била дел од категотијата на популарната кујна на француските колонии.
Состојки
Како хариса или чили пиперки, пастата од домати е исто така важен дел од кујната во Тунис. Туна, јајца, маслинки и разни видови тестенини, житарки, билки и зачини се исто така состојки кои видно се користат во туниското готвење.
Компирите биле претставени во Тунис од страна на европските доселеници, на почетокот на 20 век и од тогаш тие станале вообичаена состојка во традиционалните салати, сосови и кускус. До 1990 година, една од најчестите домашни јадења со компири била помфритот.
Туниските кулинарски состојки ги вклучуваат следните типични елементи
Табил, (изговорен „тебел“), е збор на туниски арапски што значи „зачинување“, и сега се однесува на одредена туниска мешавина на зачини, иако во минатото значело само мелен коријандер. Пола Волферт изјавува веродостојно тврдење дека Табил е една од мешавините кои биле донесени во Тунис од муслиманите што дошле од Андалузија во 1492 година, по падот на Гранада. Денес, табил, тесно поврзан со кујната во Тунис, содржи лук, кајен пипер, семки од ким и коријандер изматени, а потоа сушени на сонце. Често се користи за готвење говедско, телешко и дивеч.
Поради долгото крајбрежје и бројните рибарски пристаништа, морската храна има видно место во туниската кујна. Рибата, исто така, може да се пече на скара, печена, пржена или полнена и зачинета со ким. Лигњите, сипата и октоподот се сервираат во врело крцкаво тесто со парчиња лимон, во варена салата или полнети и послужени со кускус.
Регионални кујни
Тунис има различни регионални аспекти. Туниската кујна варира од север кон југ, од брегот до планините Атлас, од урбаните области до селата и долж религиозните определби.
На пример, првобитните жители на Тунис (Белдиите), не користат многу хариса. Тие претпочитаат поблага храна, а имаат направено и сопствени уникатни лебови и десерти.
Органите се традиционално основните состојки на туниското готвење. Примери за ова се: шкембе, јагнешки мозок, говедски црн дроб и глави од риба.
И покрај силното присуство на брза храна и ресторани во Сфакс, луѓето од градот уживаат во нивните традиционални јадења повеќе од било што друго. Сфаксијците имаат тенденција да додадат свој шмек на туниската кујна. Тие имаат главни регионални јадења како што е марка - супа од риба на која Сфаксијците обично додаваат фиде или кускус. Супата може да се јаде или со јачменов леб или со крутони. Чармула е јадење направено од печено суво грозје, кромид и зачини, кое традиционално се јаде со солена риба на првиот ден од Бајрам. Сфакс е исто така познат и по своите колачи. Постојат два вида сфаксиски колачи: дневно печиво (локално наречено хлоу Арби ) како макроут, дорија и граиба, и високо рангирано печиво кое се служи на свадби и специјални церемонии (како баклава, млабес и каак варка ).
Во Џерба, достапна е кошер кујна, како и огромен број ресторани кои нудат широк спектар на регионални јадења како руз џерби и главно оброци од морска храна.
Кускус
Кускусот, наречен коскси, е националното јадење на Тунис и може да се подготви на многу начини. Се готви во посебен вид на готвач на пареа, наречен киска (или кускусие на француски). Употребениот кускус е типично ситнозрнест.
Во долниот дел на готвачот, се готват месото и зеленчукот заедно со зачините. Пареата за готвење се крева низ отворите во горниот сад. Се раслојува со цели билки како ловорови листови и се покрива со ситно зрно кускус. Затоа, тестенините за кускус се готват со ароматична пареа. За време на процесот на готвење, кускусот треба редовно да се меша со виљушка за да нема грутки. На ист начин тие готват и рижото. Во туниската кујна, најпопуларното јадење што се готви на сите страни од државате е кускус.
Зборот Кускус потекнува од амазигскиот збор екесекс (ekeseks) што значи правење ситни гранули. Се готви во специфичен готвач на пареа наречен Кискас на арапски
Јадењето е од берберско потекло, што е археолошки потврдено со наоѓање на садови од глина, вклучувајќи и тенџере за готвење Кускус што му припаѓал на берберскиот крал Масиниса (околу 238 п.н.е. – 148 п.н.е.).
Кускусот е јадење кое се служи на секакви настани, но најмногу за социјални настани, од свадби до погреби. Често се служи во огромен традиционален сад со парчиња месо и зеленчук.
Кускусот е признат во прегледот на УНЕСКО за нематеријално културно наследство во 2018 година. Оваа нова ознака од УНЕСКО се должи на вредноста на кускусот и традицијата поврзана со него.
Месо
Преферираното месо е јагнешко или пилешко, но регионалните замени вклучуваат црвен берикс, групер, морски бас, зајак или препелица.
Конзумирањето свинско месо е забрането за муслиманите во Тунис, во согласност со исламските закони за исхрана.
Тажин
Туниските тажини или таџин се всушност еден вид на кич, без кора, направен со изматени јајца, рендано сирење, месо и разни растителни филови заедно печени како една голема торта. Туниското тажине, е многу различно од алжирското или мароканското јадење, но, слично е на италијанската фритата или ега.
Морска храна
Популарен специјалитет од морска храна е поисон комплет или целата риба. Целата риба, со исклучок на внатрешните органи, се подготвува и се готви со оган, но, може да се грилува или да се пржи. Јадењето е придружено со чипс и или блага или лута тастира, направена со пржење зелени пиперки, домати, кромид и малку лук, а сето тоа е ситно сечкано и се служи со поширано јајце или јајце на око. Одозгора се посипува ситно сечканиот свеж магдонос. Неколку капки сок од лимон и малку морска сол го комплетираат рецептот.
Сосови
Составен дел на јадењата се туниските сосови, кои се поблиску до лути чорби. Инаку, маслиновото масло често може да се искористи како сос.
Како што беше наведено погоре, често се вели дека хариса или хриса е туниски сос, но подобро се опишува како состојка на туниското готвење или зачин. Хариса е направена од црвено чили, лук, сол, ким, коријандер, маслиново масло, а понекогаш и се додава нане.
Вреди да се споменат два познати туниски сосови: керкенез и млухија. Првиот е направен од каперси, маслиново масло, домат, млад кромид, коријандер, ким, магдонос, лук, бел оцет и црвен пипер. Вториот е темно зелен сос кој се служи со рендано јагнешко или говедско месо.
Куќа на Ќитановци (Вевчани)
Куќа на Ќитановци, позната и како Куќа на Китановци — староградска куќа во селото Вевчани, Македонија. Куќата е прогласена за споменик на културата на Македонија.
Изградба и почетоци
Куќата почнал да ја гради Андре Ќитаноски со негови средства стекнати во градот Галати, Влашка, денешна Романија, кој во 1898 година го купил плацот и почнал да го рамни местото. Камен-темелникот бил поставен пролетта 1904 година. На свеченоста присуствувале охридскиот валија и чаушот со дваесетина војници. Куќата била завршена во 1906 година. Во целата градба (куќата, авлиите, просториите за стоката и економијата, плевната, куличето и подѕидувањето на јазот и целиот простор) се вградени околу 2.500 кубни метри камен. Тогаш, за прват бил употребен цемент во некоја куќа од Струшко-охридскиот регион. Просториите во кои бил користен цемент служеле како простории за личната хигиена. Во периодот колку што траела градбата постојано биле ангажирани 25 работници, а греди и друг материјал се носеле од планината Јабланица. Каменот, кој го делкале познатите дримколски мајстори, бил плаќал во злато. Биле воспоставени и пет варници. Подоцна, една од тие пет варници, служела како бунар. Дрвенаријата била правена на лице место од вевчански мајстори. Бил изграден и дрвен мост кој ја поврзувал куќата со дворот, авлијата и бавчата. Во 1906 година, Ќитановци се вселиле во куќата.
Во 1925 година, во оваа куќа е направен и првиот македонско-романски речник со 87 збора.
Во 1941 година дел од имотнината на куќата бил одземен од албанските власти. Подоцна, тука била сместена и партизанската радиостаница. За време на НОБ, во 1944 година во куќата бил одржан првиот состанок на НОО за Струшко. Во неа е формиран и првиот Народен одбор на струшката околија. Во знак на заслуга, на 2 август 1954 година, на куќата е откриена и спомен плоча.
Во 1946 година, за прв пат бил сменет покривот. Во 1994 година, повторно бил сменет покривот.
Пролетта 2006 година бил поправан симсот на балконите.
Во 2011 година, куќата бил прогласена за Споменик на културата.
Архитектура
Куќата на Ќитановци претставува високо развиена куќа со троделна поделба на основата и средиштно поставен чардак.
Икона-заштитничка на куќата е Богородица, донесена од Одеса како подарок, која била вградена во еден од ѕидовите, во присуство на три попови.
Мебелот во куќата бил донесен од европските средишта, а целиот приход кој семејството го заработил од ресторанот на брегот на Црното Море, го насочувале кон изградба на куќата во највисок стил.
Куќата во уметноста
Куќата е спомената во песните „У Китаној“ од Сашо Бетоски, и „Куќата вевчанска китаноска“ од Васил Мукаетов. Еден од сопствениците на куќата, Мишо Ќитаноски, ја напишал песната „Песна за Вевчани“ каде ја спомнува неговата куќа.
H II-подрачје
Може да имаат каков било облик, затоа што имаат неправилна распределбата на ѕвездите и гасот. Краткорочните сини ѕвезди создадени во овие подрачја испуштаат огромни количества на ултравиолетова светлина што го јонизира околниот гас. Н II-подрачјата - понекогаш до големини од неколку стотици светлосни години - честопати се поврзуваат со огромните молекуларни облаци. Тие може да се среќаваат во грутчести или издолжени облици, а понекогаш имаат и сложени облици како оној на маглината Коњска Глава. Н II-подрачјата може да изродат илјадници ѕвезди во период од неколку милиони години. На крајот, експлозиите на суперновите и силните ѕвездени ветрови од најмасивните ѕвезди во новосоздаденото ѕвездено јато ќе ги распрснат гасовите на Н II-подрачјето, оставајќи ги зад себе создадените групаци ѕвезди, како што се на пример Плејадите.
Н II-подрачјата може да се набудуваат на значителни растојанија во вселената, и проучување на вонгалактичките Н II-подрачја е важно при одредувањето на растојанието и хемискиот состав на галаксиите. Спиралните и неправилните галаксии содржат многу Н II-подрачја, додека елиптичните галаксии се скоро ида ги немаат. Во спиралните галаксии, меѓу кои е и нашата Млечениот пат, Н II-подрачјата се концентрирани во спиралните краци, додека во неправилните галаксии имаат хаотична распределба. Некои галаксии содржат голем број на Н II-подрачја, кои можат да содржат десетици илјади везди. Како пример може да се напоменат 30 Златна Рипка во Големиот Магеланов Облак и NGC 604 во галаксијата Триаголник.
Поими
Поимот H II се чита како „Ха два“ од астрономите. „Н“ е хемискиот симбол за водород, а „II“ е римскиот број 2. Во астрономијата е вообичаено да се користат римскиот броеви и тоа I за неутралните атоми, II за единечно јонизиранитеатоми — H II е исто што и H+ во остантите науки — III за двојнојонизираните атоми, на пример О III е О++, итн. Н II, или H+, се состои од слободни протони. H I-подрачјето е неутрален атомски водород, а молекуларниот облак е молекуларен водород, H2. При разговори со научници надвор од астрономијата, настанува забуна меѓу истовентите говорни облици за „Н II“ и „Н2“.
Набудувања
Неколку од најсјаните Н II-подрачја се видливи за голото око. Сепак, се чини дека ниту едно не е забележано пред откривањето на телескопот на почетокот на 17 век. Дури и самиот Галилео не ја забележал маглината Орион кога за првпат го набудувал ѕвезденото јато во самата маглина (претходно заведена во каталозите како единствена ѕвезда, θ Орион, од страна на Јохан Бајер). Францускиот набудувач Николас-Клод Фабри де Пејреск е заслужен за откритивањето на маглината Орион во 1610 година. По тие првични набљудувања,забележани се голем број на Н II-подрачја во Млечниот Пат и во другите галаксии.
Вилијам Хершел ја набудувал маглината Орион во 1774 година, а подоцна ја опишал како „необликувана огнена магла, на хаотичен материјал за идните сонца“. Во тој период астрономите правеле разлика меѓу „дифузни маглини“ (за кој денес се знае дека се Н II-подрачја), кои и покрај набљудувањето со големи телескопи давале матна слика и маглини во кои можеле да се набљудуваат ѕвездите, за кои сега се знае дека се галаксии вон нашата.
Потврда за хипотезата на Хершел за созфдавањето на ѕвезди морала да почека уште стотина години, кога Вилијам Хагинс заедно со сопругата Мери Хагинс извршиле брони истражувања на маглините со помош на нивниот спектроскоп. На пример маглината Андромеда, има спектар сличен со оној на ѕвездите, но се покажало дека се галаксии кои се состојат од стотици милиони поединечни ѕвезди. Други пак изгледле сосема поинаку. Наместо силен континуум со надреденост на впивните линии, маглината Орион и други слични маглини покажувале само мал број на оддавни линии. Кај планетарните маглини, најсветлата спектрална линија била со бранова должина од 500,7 нанометри, што не соодветствувала со линијата на некој од познатите хемиски елементи. Отпрвин, се претпоставувало дека линијата потекнува од непознат елемент, кој бил наречен небулиум - слична идеја довела до откривање на хелиумот преку анализа на спектарот на Сонцето во 1868 година. Меѓутоа, хелиумот веднаш бил издвоен на Земјата веднаш по неговото откривање во спектарот на Сонцето, но истото не се случило и со небулиумот. Во почетокот на 20 век, Хенри Норис Расел предложил дека не станува збор за нов елемент, туку линијата на 500,7 nm се должи на веќе познат елемент во непознати услови. Меѓуѕвездената материја, која се смета за густа во астрономски услови, е подложена на висок вакуум според лабораториските стандарди. Физичарите покажале во 20-тите години на минатиот век дека во гасовите со исклучително мала густина, електроните можат да ги населат возбудените метастабилни нивоа на енергија кај атомите и јоните, кои при поголеми густини брзо се девозбудуваат од меѓусебните судири. Електронските премини од овие нивоа кај двојно јонизираниот кислород доведуваат до појава на линијата со бранова должина од 500,7 nm. Овие спектрални линии, кои можат да се видат само во гасови со многу мала густина, се нарекуваат забранети линии. На овој начин, спектроскопските набудувања покажале дека планетарните маглини се состоеле во голема мерка од исклучително разреден јонизиран кислороден гас (O III).
Во текот на 20 век, набљудувањата покажале дека Н II-подрачјата честопати содржеле топли, сјајни ѕвезди. Овие ѕвезди се многукратно помасивни од Сонцето и се ѕвезди со најкус животен век, со вкупно времетраење од само неколку милиони години (во споредба со ѕвездите како Сонцето, кои живеат неколку милијарди години). Од оваа причина, се претпоставувало дека Н II-подрачјата, мора да се подрачја во кои се создаваат нови ѕвезди. За период од неколку милиони години, во Н II-подрачјата ќе се создадат ѕвездени јата, пред зрачиот притисок од младите жешки ѕвезди не предизвика распрснување на маглината. Плејадите се пример за јато што го „изврило“ Н II-подрачјето од кој е создадено. Останата е само трага од отсјајната маглина.
Потекло и истрајност
Претходник на Н II-подрачјето е џиновскиот молекуларен облак (ЏМО). ЏМО има ниска температура (10-20 К) и е густ облак кој се состои претежно од молекуларен водород. ЏМО можат да постојат во стабилна состојба подолг временски период, но ударните брановите со потекло од суперновите, судирите меѓу облаците и магнетни заемнодејства можат да предизвикаат собирање на облакот. Кога тоа се случи, преку процес на собирање и разгранување на облакот, се создаваат ѕвезди (Погледајте ѕвезден развој за подетален опис).
Бидејќи ѕвездите се создаваат во рамките на ЏМО, најмасивните ќе постигнат доволно високи температури за да го јонизираат околниот гас. Наскоро по создавањето на јонизирачкото поле на зрачење, енергичните фотони создаваат јонизациона предница, кој се распостранува низ околниот гас со надзвучни брзини. На поголеми и поголеми растојанија од јонизијационата ѕвезда, јонизационата предница успорува, додека притисокот на новојонизираниот гас предизвикува јонизијационата зафатнина да се прошири. На крај, јонизационата предница успорува до подзвучни брзини и е претекнат од ударната предница предизвикана од проширувањето на материјалот исфрлен од маглината. Создадено е Н II-подрачјето.
Животниот век на H II-подрачјето изнесува неколку милиони години. Притисокот на зрачењето од жешките млади ѕвезди на крајот ќе го одведе најголемиот дел од гасот. Всушност, целиот процес тежнее да биде многу неефикасен, со тоа што помалку од 10% од гасот во Н II-подрачјето создава ѕвезди пред остатокот да биде развејан. Придонес за загубата на гасот се и суперновите на најмасивните ѕвезди, што ќе се случат само 1-2 милиони години по создавањето на тие ѕвезди.
Уништување на ѕвездородијата
Ѕвездите се создаваат во јата од ладениот молекуларен гас што ги приктива новите везди. Само кога зрачниот притисок од ѕвездата ќе го оддува својот „кожурец“, таа постанува видлива. Топлите, сини ѕвезди кои се доволно моќни да предизвикаат јонизација на значителни количества на водород и создаваат Н II-подрачја побрзо засјајуваат, и ќе го осветлат подрачјето во кое штотуку се создале. Густите подрачја кои содржат помлади или помалку масивни ѕвезди кои сè уште се во процес на создавање и кои сè уште не го одвеале материјалот од кој се создаваат, се набљудуваат како силуета во однос на остатокот од јонизираната маглина. Барт Бок и Е.Ф. Рејли пребарувале низ астрономските фотографии во 1940-тите барајќи „релативно мали темни маглини“, водејќи се од идејата дека ѕвездите се создаваат при кондензација на меѓуѕвездената средина; тие забележале неколку такви „приближно кружни или овални темни тела со мала големина“, кои ги нарекле „глобули“, и кои оттогаш се наречени „ Бок глобули“. Бок во декември 1946 година при стогодишниот собир во Харвардовата опсерваторијата, предложил овие глобули да се сметаат за местата во кои настануваат ѕвезди. Во 1990 година било потврдено дека тие навистина се ѕвездородни месра. Врелите млади ѕвезди ги оддувуваат овие глобули, бидејќи зрачењето од ѕвездите што го напојува Н II-подрачјето го оддалечува материјалот. Во оваа смисла, ѕвездите што создаваат Н II-подрачја, се и причината за уништувањето на ѕвездените расадници. На овој начин, сепак може да започен уште едно последна ѕвездообразба, бидејќи зрачниот притисок и механичкиот притисок од суперновите дејствуваат така што ги натискаат глобулите, зголемувајќи ја нивната густина.
Младите ѕвезди во H II-подрачјето покажуваат докази за постоење на планетарни системи. Вселенскиот телескоп Хабл забележал стотици протопланетарни дискови ( проплиди ) во маглината Орион. Скоро половина од младите ѕвезди во маглината Орион најверојатно се опкружени со дискови на гас и прашина, неколкупати повеќе од што е потребно за да се создаде планетарен систем како Сончевиот Систем.
Физички својства
Н II-подрачјата имаат многу разлики во нивните физички својства. Тие може да бидат од големина на т.н. ултракомпактни (УКHII) подрачја, можеби со пречник од само светлосна година или помалку, до џиновски H II-подрачја со пречници од неколку стотици светлосни години. Нивниот полупречник е познат и под името Штремгренов полупречник и во суштина зависи од јачината на изворот на јонизирачките фотони и густината на подрачјето. Нивната густина се движи од над 1 милион честички на cm³ во ултракомпактните Н II-подрачја до само неколку честички на cm³ во најголемите и најопфатните подрачја. Одовде се подразбира вкупна маса помеѓу можеби 100 и 105 сончеви маси.
Во зависност од големината на H II-подрачјето можно е во истото да има неколку илјади ѕвезди. Ова пак прави Н II-подрачјата да бидат посложени од планетарните маглини, кои имаат само еден централен јонизирачки извор. Обично Н II-подрачјата достигнуваат температури од 10.000 K. Тие се претежно јонизирани гасови со слаби магнетни полиња со јачина од неколку нанотесли. Како и да е, Н II-подрачјата се скоро секогаш поистоветуваат со ладниот молекуларен гас, кој потекнува од истиот семеен ЏМО. Магнетните полиња се создадени од слабите електрични полнежи кои се движат во јонизираниот гас, што укажува дека H II-подрачјата може да содржат електрични полиња. Голем број на Н II-подрачја, исто така, покажуваат знаци дека се пробиени од плазма со температура поголема од 10.000.000 К, доволно врело за да испушта Х-зраци. Х-зрачните опсерватории како Ајнштајн и Чандра забележале дифузни емисии на Х-зраци во голем број на подрачја во кои се создаваат ѕвезди, особено како маглината Орион, Месје 17, и маглината Карина. Топлиот гас најверојатно потекнува од силните ѕвездени ветрови, како на пример од ѕвездите од О-тип, кои можно е да се загреани од надзвучните ударни бранови на ветровите, преку меѓусебните судири на ѕвездените ветрови на различните ѕвезди или преку судири на ветровите канализирани од магнетните полиња. Оваа плазма брзо ќе се прошири за да се пополнат достапните шуплини во молекуларните облаци поради голема брзина на гасот при оваа температура. Исто така, ќе се разлева и низ процепите во надворешноста на H II-подрачјето, што пак најверојатно е случајот со Месје 17.
Хемиски, Н II-подрачјата се состојат од околу 90% водород. Најсилната оддавна линија на водородот, линијата H-алфа на 656,3 nm, им ја дава на Н II-подрачјата нивната карактеристична црвена боја. (Оваа оддавна линија потекнува од возбудениот нејонизиран водород). Поголемиот дел од остатокот на Н II-подрачјето се состои од хелиум, со траги на потешки елементи. Низ галаксијата, откриено е дека количеството на тешки елементи во Н II-подрачјата се намалува со зголемување на растојанието од галактичкиот центар. Ова се должи на фактот што во текот на животот век на галаксијата, чекорот на создавање на ѕвездите биле поголеми во погустите централни области, што резултирало со поголемо збогатување на овие области од меѓуѕвездената средина со производите на нуклеосинтезата.
Бројност и распределба
Н II-подрачјата се наоѓаат само во спирални галаксии како Млечниот Пат и неправилните галаксии. Тие не се забележани во елиптичните галаксии. Во неправилните галаксии, тие можат да бидат расејани низ целата галаксија, но во спиралите тие се најзастапени во самите краци. Голема спирална галаксија може да содржи илјадници Н II-подрачја.
Причината зашто H II-подрачјата ретко се појавуваат во елиптичните галаксии, е затоа што се верува дека елиптичните галаксии се создаваат преку галактичко спојување. Во галактичките јата, ваквите спојувања се чести. Кога галаксиите се судираат, поединечните ѕвезди скоро никогаш не се судираат, но ЏМО и Н II-подрачјата при судирите на галаксиите сериозно се разбувнуваат. Под овие услови, се активираат огромни области на ѕвездородство, толку брзо што поголемиот дел од гасот се претвора во ѕвезди, за разлика од нормалната брзина од 10% или помалку.
Галаксиите што се подложени на таква брза ѕвездообразба се познати какоѕвездородни галаксии. По спојувањето во елиптичната галаксија ќе има многу мала содржина на гас, и така повеќе не се создаваат повеќе Н II-подрачја. Набљудувањата во 21 век покажале дека многу мал број на Н II-подрачја може да се забележат надвор од галаксиите. Овие меѓугалактички Н II-подрачја може да бидат остатоци од приливните нарушувања на малите галаксии, а во некои случаи може да претставуваат нова генерација на ѕвезди во неодамна насобраниот гас на галаксија.
Морфологија
Н II-подрачјата може да се забележат во најразлични големини. Обично тие се збир на грутки и нехемогености при сите големини од најмалите до најголемите. Секоја ѕвезда во рамките на Н II-подрачјето јонизира приближно сферична област - позната како Штремгренова сфера - во околниот гас, но заемнодејството на сферите на јонизација на повеќе ѕвезди во рамките на H II-подрачјето и проширувањето на загреаната маглина во околните гасови создава остри густински градиенти што доведува до појава на сложени облици. Експлозиите на суперновите, исто така, можат да го вајат Н II-подрачјето. Во некои случаи, создавањето на големо ѕвездено јато во рамките на Н II-подрачјето доведува до тоа подрачјето да се празни однатре. Ова се случува со NGC 604, џиновско H II-подрачје во галаксијата Триаголник. За H II-подрачјето кое не може да се раздвои, некои информации за просторната структура (електронската густината како функција од растојанието од центарот и процената на згрутчувањето) може да се забележат со интерференција преку употреба на инверзна Лапласова трансформација на честотниот спектар.
Значајни подрачја
Значајни галактички Н II-подрачја се: маглината Орион, маглината Ета Кобилица и Беркли 59/Кефеј OB4. Маглината Орион, на растојание од околу 500 пс (1.500 светлосни години) од Земјата, и е дел од ОМО-1, огромен молекуларен облак за кој, доколку е видлив, ќе се забележи дека го исполнува поголемиот дел од соѕвездието Орион.Маглината Коњска Глава и Бернардовата Јамка се уште други два осветлени дела на овој облак гас. Маглината Орион е всушност тенок слој на јонизиран гас на надворешната граница на облакот ОМО-1. Ѕвездите во јатото Трапезија, а особено θ1Орион, се причината за оваа јонизација.
Голем Магеланов Облак, сателитската галаксија на Млечниот Пат на растојание од околу 50 kpc, содржи џиновско H II-подрачје наречено Тарантула. Со пречник од околу, оваа маглина е најмасивната и второ по големина Н II-подрачје во Месната Група. Тоа е многу поголемо од маглината Орион и создава илјадници ѕвезди, некои со маси и 100 пати поголеми од масите на Сонцето - ѕвезди од типот на OB и Волф-Рајеовите ѕвезди. Ако маглината Тарантула би била близу до Земјата како маглината Орион, ќе заблескаше толку светло како полна месечина на ноќното небо. Суперновата SN 1987A се случила на границите на маглината Тарантула.
Уште едно џиновско H II-подрачје— NGC 604 се наоѓа во спиралната галаксија М33, која е на растојание од 817 kpc (2,66 милиони светлосни години). Со приближни димензии, NGC 604 е второто по големина  Н II-подрачје во Месната Група по маглината Тарантула, иако е со големина малку поголема од второспоменатата. Содржи околу 200 врели OB-ѕвезди и Волф-Рајеови ѕвезди, кои го загреваат гасот во внатрешноста на милиони степени, создавајќи светли емисии на Х-зраци. Вкупната маса на врелиот гас во NGC 604 е околу 6.000 Сончеви маси.
Тековни проблеми
Како и кај планетарните маглини, проценките за изобилството на елементи во Н II-подрачјата се предмет на одредена неизвесност. Постојат два различни начина за утврдување на изобилство на метали (металите во овој случај се елементи поразлични од водородот и хелиумот) во маглините, кои се засноваат на различните видови спектрални линии, а понекогаш и се забележуваат големи разлики во резултатите добиени од двете методи. Некои астрономи го сведуваат ова поради присуство на мали температурни промени во рамките на Н II-подрачјата, а па други тврдат дека разликите се премногу големи за да се објаснат со температурните ефекти и петпоставуваат постоење на ладни јазли кои содржат многу малку водород за да ги објаснат набудувањата.
Целосните детали за масивно создавање на ѕвезди во рамките на Н II-подрачјата сè уште не се познати. Два главни проблеми го отежнуваат истражувањето во оваа област. Прво, растојанието од Земјата до големите H II-подрачја е значително, при што најблиското Н II-подрачје (Калифорнија) е на растојание од 300 pc (1.000 светлосни години) други пак Н II-подрачја се неколкупати подалеку од веќе споменатото растојание. Второ, создавањето на овие ѕвезди е препокриено со прашина, и не е можно да се направат набљудувања при видлива светлина. Радиобрановите и инфрацрвената светлина можат да навлезат во правта, но најмладите ѕвезди можно е да не оддаваат многу светлина на овие бранови должини.
Една Сванова љубов
„Една Сванова љубов“ или „Една љубов на Сван“ (француски: Un Amour de Swann) — дел од првиот том на романот „Во потрага по изгубеното време“ на францускиот писател Марсел Пруст. Бидејќи претставува заокружена целина, овој исечок често се објавува како посебна книга.