Христијанизација_на_Киевска_Русија
Крштевањето според археологијата
Во првиот период по признавањето на христијанството за државна религија, тоа го опфатило пред се градското население. Еден од показателите за постепеното ширење на христијанството се наоѓањата на пекторални крстови и икони во културните слоеви на населбите и во погребните споменици. Од друга страна, во некои гробни могили, крстовите биле дел од богатите ѓердани и биле придружени со материјал за облека што не бил карактеристичен за христијанските погребувања. Во периодот од средината - втората половина на 10 век до 12 век, во Русија биле вообичаени крстови со приврзоци од таканаречениот „скандинавски тип“ (крстови со три „топки“ на краевите и слични на нив). Пронајдени се во Гнездово, Киев, Саркел (Белаја Вежа), Изборск и други места. Овие би можеле да бидат производи од локално производство, бидејќи во Киев бил пронајден калап за лиење бронза за нивно производство. Концентрацијата на крстови од „скандинавски тип“ е забележана во земјата на Радимичи и во Владимирско-суздаљското Кнежевство. Крстовите од овој тип може да се од византиско потекло, бидејќи крстовите со краеви во облик на трифолија сличен по стил се познати од ископувањата на Херсоне и Коринт. Византиските аналози имаат и тркалезни приврзоци со исечени крстови. Ретко има пекторални крстови со ликот на Христос, изработени од сребро или бронза. Тие доаѓаат главно од градовите, поретко од могили лоцирани на најважните трговски патишта - Днепар (патеката „од Варангите до Грците“) и Волга. Реликвијарните крстови (енколпиони), произведени во византиски или бугарски работилници од 10-11 век, се меѓу ретките артефакти во Русија. Иконите од 11 век, покрај тоа, доаѓаат од Тмутаракан и од една барика на Суздалско опоље (село Городишче), ископана од А.С. Уваров. Крстовите пронајдени во камерните гробници ја покажуваат улогата на четата во процесите на христијанизацијата. Првиот бран на христијанизација го зафатил тимот, па неговите претставници носеле пекторални крстови. Раната христијанизација ги опфаќала регионите на Киев, десниот брег на Блискиот Днепар (Искоростен), Гнеждово, северозападниот дел ( Ладога, Псков, Новгород), регионот Горна Волга (Тимерево, Углич), југозападниот (Плеснеск), западот (Минск), источниот (Рјазан, Воин) и Донскиот слив (Белаја Вежа). Повеќето наоди на крстовидни приврзоци во Русија и Скандинавија се идентични, што може да укажува на учество на Русија во христијанизацијата на Северна Европа. Во последните векови од I милениум и самиот почеток на II милениум, погребувањата според обредот на кремирање во могили се постепено заменети со ритуалот на инхумација (таложење на трупови) во истите могили. По правило, двете могили формираат единечни гробници кои функционирале неколку века. Голем број истражувачи ја објаснуваат оваа промена во ритуалите со ширењето на христијанскиот светоглед. Меѓутоа, и Л. Нидерле привлекол внимание на ширењето на обредот на погребување во некои области од населувањето на Словените во претхристијанскиот период. Во јужните руски земји, првите трупови во гробни могили датираат од 9 век. Истражувајќи ја киевската некропола, М.. Каргер покажал дека нема знаци на христијански ритуали во труповите од 9-10 век. Според В. Седов, најголемиот дел од гробните могили од 9-10 век, според обредот на погребување, е поврзан со паганското население. Промената на обредот, според археологот, одразува некои сериозни промени во митолошките пагански идеи. Исто така, кај Словените кои се преселиле во VII-VIII век на бреговите на Јадранот доминирал обредот на инхумација. Самиот погребен обред е пагански, а само неговото исчезнување, според научникот, може да биде доказ за христијанизација. Само во XI век, повеќето од старите гробишта во Киев биле напуштени, а се појавуваат нови, христијански, обично во близина на цркви. Такви се гробиштата во имотот на катедралата Света Софија и околу црквата Света Ирина, кои се одликуваат со погребувања понекогаш во камени саркофази. Истата слика е забележана и во Черниговски. Доцните погребувања во некрополата на Гнеждов датираат од почетокот на XI век. До средината на 11 век, гробиштата во Псков престанале да функционираат. Одреден дел од населението на Перејаслав Југ продолжило да ги закопува мртвите во гробни могили уште на почетокот на 12 век. Во 11-12 век, погребните могили на Суздаљ, Изборск и други градови продолжиле активно да функционираат.