cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Крушево
Температура
Просечно годишно во Крушево се јавуваат 178 мразни дена. Просечниот датум на есенскиот мраз е 25 октомври а најраниот есенски мраз е забележан на 22 септември. Просечниот датум на пролетниот мраз е 21 април, а најдоцниот пролетен мраз е забележан на 13 мај.
Врнежи
Врнежите во Крушево се доста нерамномерно распоредени преку годината и ова подрачје спаѓа под средоземниот плувиометриски режим. Повеќето паѓаат во ладниот дел од годината, со максимум во ноември и зимските месеци, а минимум во летните месеци. Секундарниот максимум на врнежите е во мај, што води кон заклучок дека во ова подрачје во одредена мера се нарушува искажаниот плувиометриски режим. Просечната годишна сума на врнежите изнесува 798,6 mm, со максимум во ноември 97,6 mm, а минимум во август 39,3 mm. По сезони, најврнежлива е есента, 225,2 mm, потоа, пролетта 218,1 mm, зимата 213 mm и летото 142,3 mm.
Апсолутно максималната дневна количина на врнежите изнесува 139 mm, забележано на 19 ноември 1979 година. Од вкупниот просечен годишен број на врнежливи денови (124), 85% се врнежливи денови со дневна количина рамна или поголема од 1,0 mm, 42% со количина рамна или поголема од 5,0 mm, 20% со дневна количина рамна или поголема од 10,0 mm и 7% со дневна количина рамна или поголема од од 20,0 mm. Врнежите во Крушево се од дожд но во значителна мера и од снег. Снегот се јавува од септември заклучно со мај. Максималната височина на снежниот покривач изнесува 135 cm забележана на 6 февруари 1954 година. Просечната годишна сума на сончевото зрачење изнесува 2109 часови, со максимум во јули 295 часови а минимум во декември, 99 часови. Просечната годишна релативна влажност изнесува 73% со максимум во декември 80% и минимум во јули 63%.
Ветрови
Подрачјето на Крушево е доста ветровито. Од вкупниот број на измерени случаи претворени во промили, 739‰ се со ветрови од разни правци, а 261‰ е тивко без ветер т.е. со тишини. Со најголема зачестеност е западниот ветер со честина од 151‰, средна брзина на ветерот од 2м/сек и максимална јачина од 9 бофори. Втор по честина е североисточниот ветер со честина од 98‰, кој најчесто дува во доцната пролет и во летните месеци а со голема зачестеност е во зимските и есенските месеци. Средната годишна брзина му изнесува 3,3м/сек, а максималната јачина во Бофори до 10. Југозападниот ветер е со голема зачестеност од ноември до февруари и во април, а со нешто смалена зачестеност е во летните месеци. Годишната честината му е 89‰ средната годишна брзина му е 3,2 а максималната 10 бофори. Источниот ветар дува со честина од 75‰ средна брзина од 1,6 м/с и максимална јачина до 9 бофори. Северниот ветер дува со голема зачестеност преку целата година од 108‰. Нешто смалена зачестеност има само во април, мај и јуни а најчесто дува во јануари, март и јули. Средната годишна брзина му изнесува 2,6 а максималната јачина 10 бофори. Југоисточниот дува со честина од 58‰, средна брзина од 2 м/с. и максимална јачина до 8 бофори. Јужниот дува најчесто во ноември и декември, а со нешто смалена зачестеност се јавува преку целата година. Честината му е 64‰, средната годишна брзина му изнесува 2,4 а максималната достигнува до 10 бофори. Северозападниот ветар е со честина од 33‰ со средна годишна брзина од 3 м/с и со максимална јачина до 10 бофори.
Културата на Крушево
Крушевските градители, зографи и резбари стануваат познати имиња и во други краишта на Македонија, како и во соседните земји. Меѓу најстарите сакрални објекти, што биле изградени во Крушево, се смета црквата „Свети Никола“ (1832), опожарена за време на Илинденското востание од 1903 година. Оваа главна црква е позната по прочуениот иконостас, работен од тајфата на Петре Филиповски - Гарката, родум од село Гари и неговиот помошник и зет Димитар Станишев, роден во Крушево. Двајцата резбари работат заедно скоро три децении.
По смртта на Петре Филиповски - Гарката во Крушево (1854), Димитар Станишев создава своја тајфа, работејќи во Македонија, Бугарија и Србија. Умира на шеесетгодишна возраст (1866) во Крушево, а неговото дело го продолжува неговиот брат Антон Станишев.
Во центарот на градот Крушево, во 1904/1905 година, е обновена од основа старата црква “Свети Никола” (1832 г.), но во значително помали димензии. Само многу мал дел од опожарената црква “Свети Никола” денеска има во Музејот на Илинденското востание и Крушевската Република и е зачуван цифеблатот (бројникот) на тогашната црква, чии камбани, како што се сеќаваа старите крушевчани, при опожарувањето и паѓањето се чуле, наводно до Прилеп. А во 1904 година во дворот на романското училиште, била подигната црквата „Св. Јован Крстител“, позната како Влашка црква.
И зографството било во подем во тие години. Според изборни податоци, зачувани пред сè на иконите во црквите, се спомнуваат имињата на повеќемина зографи, дојденци, или на оние од Крушево. Меѓу нив имаме истакнати личности со реноме на извонредни мајстори, чие сликарско дело оставиле трајни уметнички белези во средината каде што создавале. Таков пример се две зографски семејства - Зиси и Атанасови. Посебно Михаил и неговите синови Димитри и Никола (Лаќа).
Зографот Димитрие на едно место хроничарот забележал “..искусен во својот занает што во турска земја не може да биде друг…”.
Во областа на копаничарството, фрескосликарството и на традиционалното градителство, со специфичната крушевска куќа, има плејада поединци и дваесетина тајфи што крстареле и твореле не само на овие простори, но и подалеку по Балканот. Од архитектурата Крушево особено го трогнало познатиот француски архитект Ле Корбизје.
Радува податокот дека во оваа област како да се наѕираат и следбеници на истакнатите културни дејци од овој крај. Покрај неколкуте музеи, споменици, спомен-одбележја од подалечното минато, посебно од Илинденскиот период и навака, како: Музејот на Илинденското востание и Крушевската Република (отворен 1953 година), Галеријата на основоположникот на современата македонска ликовна уметност, крушевчанецот Никола Мартиноски (1968 г.); Споменикот на националноослободителната борба и Илинденското востание (1974 г.), Споменикот на Мечкин Камен на авторот Димо Тодоровски (1983 година), Музејот на НОВ (1989 година), Музејот „Леарница“ (свечено отворен на 2 август 2003 година). Покрај овие, тука може да се вбројат: Споменикот на Никола Карев, на Питу Гули, Бистата на Веле Марков, Споменикот на боиштето на Слива.
Ликовното и копаничарското дело го продолжуваат сликарите аматери: Перо Начески (професор во пензија), кој ги слика старите куќи од 19 век, кои забот на времето постепено ги подјадува, даровитите природни убавини, што го опкружуваат Крушево, се наоѓаат на платната на сликарот аматер-примариус д-р Матеја Хаџи (Хаѕи) Лега (сега во пензија), чие творештво е инспирирано од неговото Крушево, како и од мотивите на струшкото крајбрежје, а копаничарот Ѓоре Ќискоски кој чекори по даровитоста на Петре Филипович- Гарката, моментално работи на ликот на поглаварот на Македонската православна црква- Неговото блаженство Г.Г. Михаил, кому наскоро ќе му биде предаден овој копаничарски портрет на скопската митрополија. Во исто време добар творец е и Велко Петковски-Шулц. Сите овие, а има интерес и кај помладите, ќе ги надополнуваат и збогатуваат културните содржини на Крушево, а во скорешна иднина, па и сега може да се потврди дека овој град, бележит град по многу нешта и специфичности, го носи името Град Музеј.
Архитектура
Посебно обележје на Крушева е староградската архитектура. Притоа, крушевската куќа е симбиоза на влашката (епирската) и мијачката (галичката) архитектура. Еден од ретките описи на крушевската архитектура е даден во спомените на Никола Киров - Мајски, кој ги споменува познатите куќи на Ничотовци и на поп Костадин Стариот. Според неговиот опис, куќата на Ничотовци била изградена на три ката, изработена од делкани гранитни плочи донесени од Прилеп, а имала дури 60 простории. Таа се одликувала со високи дивани, еркерни балкони, а вратите, таваните, масандрите и долапите биле направени од буково и од ореово дрво. На најдолниот кат се чувала зимницата, а во дворот имало мермерна чешма. За нејзината градба биле потрошени дури 1.000 златни турски лири, што во тоа време било голема сума пари. Во поново време, во Крушево се истакнувале куќите на Нешковци (позната како „Куќата на пашите“), Фундовци, Таховци итн., но голем дел од нив биле уништени при задушувањето на Илинденското востание. Куќата на Нешковци, соѕидана со врела вар, е препознатлива по високите тавани (3,7 метри) и бројните прозорци (дури 24 на предната страна).
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Крушево живееле 9.350 жители, од кои 4.950 Македонци, 4.000 Власи и 400 Албанци христијани.
Според пописот во 1994 година во Крушево живееле 5.507 жители. Според пописот од 2002 година било забележано намалување на македонското население од 4.554 на 4.273, а зголемување на влашкото од 891 на 1.020.
Според пописот на населението од 2002 година, во градот имало 5.330 жители и спаѓал во групата на мали градови. Етнички гледано, населението е составено од:
Во градот се зборуваат следниве јазици :
Во Крушево се застапени следните религиски групи :
Образование
Во градот постојат едно основно и едно средно училиште.
Администрација и политика
Во општината, покрај македонскиот, службени се и влашкиот јазик (согласно новата одлука на Советот на Град Крушево од 30.05.2006 година) и албанскиот јазик.
Избирачки места
Во градот постојат избирачките места бр. 1187, 1187/1, 1188, 1189, 1190, 1191 и 1192 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште, општинска зграда и пензионерски дом.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 4.139 гласачи.
Либражд
Либражд (Librazhd) — град во Албанија. Насечението на градот изнесува 11.027. Toj е најблискиот град до националниот парк Шебеник-Јабланица.
База (хемија)
Во хемијата, базите, како и киселините се дефинирани од три теории:
Меѓутоа, најзастапена дефиниција за база е Бренстед-Лауриевата — хемиско соединение кое апсорбира хидрониум јони кога е растворено во вода. Алкалот е специјален вид на база, каде што во водена средина хидроксидните јони се донираат. Базите и киселините се гледаат како две спротивности бидејќи ефектот на киселината се состои во зголемување на концентрацијата на хидрониум (H3O+) јоните во водата, додека базите ја намалуваат оваа концентрација. Арениусовските бази се растворливи во вода и овие раствори имаат секогаш pH поголема од 7.
Базите и pH
Водородниот показател на (нечистата) вода е мерка за нејзината киселост. Во чистата вода, околу еден од десет милиони молекули дисоцираат на хидрониум јони и хидроксидни јони, според следната хемиска равенка:
Концентрацијата, мерена во мол на литар на јоните е индицирана како [H3O+] и [OH−]. Нивниот продукт е дисоцијационата константа на водата со нив и има вредност 10−14 mol2/l2. pH се дефинира како −log [H3O+]; па според ова, чистата вода има pH-вредност 7. (Овие броеви се точни на 23 °C и малку различни на други температури.)
Базата ги прима (отстранува) хидрониум јоните од растворот, или донира хидроксидни јони (OH−) во растворот. И двете дејства ќе ја намалат концентрацијата на хидрониум јоните и ќе ја покачат pH-вредноста. Киселините имаат обратно дејство.
Одлики на базите
Базите се многу малку повискозни од чистата вода, имаат горчлив вкус и се распенуваат при допир. При реакција со киселините даваат соли.
Неутрализација на киселините
Кога е растворена во вода, базата натриум хидроксид се разложува на хидроксидни и натриумови јони:
а слично и хлороводородната киселина формира хидрониум и хлоридни јони:
Кога овие два раствора се мешаат, H3O+ и OH− јоните се комбинираат за да формираат молекула на вода:
Ако се растворени еднакви количини на NaOH и HCl, базата и киселината се неутрализираат, при тоа останува само NaCl (готварска сол) во растворот.
Алкалност на нехидроксидите
И натриум карбонатот и амонијакот се бази, иако ниедна од овие супстанции не содржи OH− групи. Така е затоа што и двете примаат H+ кога се растворени во вода:
Базите како хетерогени катализатори
Базните супстанции моѓат да се користат како растворливи хетерогени катализатори за хемиските реакции. Примери за ова се металните оксиди, како магнезиум оксид, калциум оксид и бариум оксид, како и калиум флуорид на алуминиум и некои зеолити. Голем дел на преодните метали се добри катализатори, од кои многу од нив формираат базни супстанции. Базните катализатори се користат за хидрогенација, за миграција на двојните врски, за Мервејн-Пондорф-Верлај редукција, Мајкл реакција и многу други реакции.
Стево Теодосиевски
Стево Теодосиевски (16 април 1924 - 9 април 1997) — познат македонски естраден уметник, музички педагог и хуманист.
Добитник на многу награди и признанија:
Роден е во 1924 г. во Кочани. На почетокот на 1950-тите години работи како корепетитор на програмата на Радио Скопје. Во 1954 година ја запознава Есма Реџепова која подоцна ќе му стане животна сопатничка. Во периодот од 1960 до 1989 година Стево и Есма Теодосиевски живеат и работат во Белград, а потоа се враќаат во Скопје. Низ нивниот дом поминале 47 деца кои биле израснати и воспитани во традиционален дух достојно да ги наследат своите родители.
Ансамблот „Теодосиевски“ има одржано повеќе од 20.000 концерти, од кои околу 2.000 хуманитарни, има издадено 108 сингл плочи, 20 лонг - плеј плочи, 32 аудио касети, 15 компакт дискови, 6 видео касети и има снимено 12 емисии од по 30 минути за МРТВ.
Стево Теодосиевски почина во Скопје на 9 април 1997 година.
545 Месалина
545 Месалина — астероид од главниот астероиден појас во орбиа околу Сонцето. откриен е на 3 октомври 1904 од страна на Паул Гец (привремено име 1904 OY), во Хајделберг. Именуван според Валерија Месалина, третата сопруга римскиот цар Клавдиј.
NGC 1594
NGC 1594 — спирална галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1594 се споменува и како IC 2075, MCG -1-12-14, NPM1G -05.0197, IRAS 04284-0554.
Откривање
Објектот е откриен на 22 октомври 1886 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1594 е од видот SBbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,8 m/лм2. NGC 1594 има привидни димензии од 1,8' х 1,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 4 ч 30 м 51,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 5° 47' 52". Положбениот агол на објектот е во износ од 60°.
Други поделби
Проучување на NGC 1594 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 15348. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 268; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4746. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 918.
NGC 3528
NGC 3528 — леќеста галаксија во соѕвездието Пехар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3528 се споменува и како NGC 3497, NGC 3525, IC 2624, MCG -3-28-37, ESO 570-6.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3528 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,9 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,9 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 3528 има привидни димензии од 2,6' х 1,5'.
Други поделби
Проучување на NGC 3528 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 33667. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 326; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6080. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1558.
Користена литература
Astronomical Objects (RNGC)"". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0)
Надворешни врски
NGC 3528
Стандардна грешка
Стандардното отстапување на вредностите на параметрите на примероците се дефинира како стандардна грешка и претставува просечна мерка на отстапување на можните вредности на набљудуваните параметри. Стандардната грешка е правопропорционална со големината на варијациите на белегот, а обратнопропорционална со големината на примеркот. Термините стандардна грешка и стандардно отстапување често се поклопуваат. Контрастот помеѓу овие два термина се одразува на важна разлика помеѓу податоците опис и заклучок.Стандардна грешка е проценка на стандардното отстапување на статистиката.
Стандардна грешка на оцената на аритметичката средина на популацијата Најчесто не располагаме со податоци за целата основна маса и поради тоа непознатата вредност на аритметичката средина М ја оценуваме врз основа на реализираната вредност во примерокот (ẍ). Бидејќи σ претставува мерка на отстапување помеѓу ẍ и М, таа покажува колкава грешка во просек правиме при оценувањето. Ако не е познато стандардното отстапување на основната масаа тогаш стандардната грешка се пресметува непосредно при тоа користејќи ја аритметичката средина на примерокот (ẍ) и големината на примерокот.
За негрупирани податоци:
За групирани податоци:
Доколку е познато стандардното отстапување на основната маса тогаш стандардната грешка на оцената на аритметичката средина се пресметува врз основа на следната формула: Стандардна грешка се пресметува од познат примерок, а тоа обезбедува непристрасна оценка на стандардното отстапување.
Стандардна грешка на оцената на пропорцијата на популацијата Оцената на пропорцијата на основната маса (р0) ја добиваме така што пропорцијата на примерокот р ќе ја намалиме односно зголемиме за одреден број на стандардни грешки на оценетата релативна честота (составот), σр. Бидејќи можниот распоред на пропорциите кај доволно големите примероци(n≥30) тежи кон нормалниот распоред на масата, поради тоа интервалот на доверба се утврдува според бројот на стандардните грешки на нормалниот распоред. Реализацијата на основната вредност на р примерокот претставува оценета вредндост на стандардната грешка. Стандардна грешка на оцената на пропорцијата
Кога примерокот е голем, наместо n-1 во именителот можеме да користиме само n. Стандардна грешка на средната вредност зависи и стандардното отстапување и големината на примерокот. При пресметување на стандардната грешка на оценка на параметрите на основната маса со конечен број на единици и кога изборот на примерокот го обавуваме без повторување го употребуваме поправниот корективен фактор: Стандардната грешка на аритметичката средина од примероци избрани од конечни популации е помала од стандардната грешка на аритметичките средини на примероците избрани од бесконечни популации и поради тоа добиваме потесен интервал на доверба. Смислата на поправниот фактор е во следното: стандардната грешка се намалува со зголемување на примерокот, така да кога n=N стандардната грешка е еднаква на 0. Претпоставка е дека изборот на примерокот од поголема маса за резултат ќе даде и поизразена варијација особено кога примеркот се издвојува од конечни маси.
Олива де Мерида
Олива де Мерида — општина во покраината Бадахос, во автономната заедница Екстремадура.
Театар Талија (Хамбург)
Покрај неговата главна зграда, која се наоѓа во улицата Raboisen во квартот Хамбург-Алтштат близу Биненалстер во центарот на Хамбург, театарот управува и помала сцена, користена за експериментални претстави, Thalia in der Gaußstraße, која се наоѓа во квартот Отензен, во Алтона.
Блато (река)
Блато (во изворишниот дел позната како Строшка Река) — река во средишниот дел на Македонија, која се влева во Црна Река како нејзина лева притока.
Тек
Реката има најголема сливна површина од притоките на Црна Река, вкупно 937 км2, меѓутоа има најмал релативен пад на своето корито од само 13,2‰.
Во изворишниот дел е позната како Строшка Река. Се влива во реката Црна кај селото Тројкрсти на височина од 591 метар.
Долга е 44 километри.
Прима повеќе притоки меѓу кои поважни се: Прилепска Река во чиј горен тек е изградено вештачкото Прилепско Езеро, потоа Зрза Река и Селишна Река.
Олсон (остров)
Олсон е најголемиот и најсеверниот од Белите острови покриени со мраз, во јужниот дел на Заливот Сулцбергер. Одликата е грубо исцртана на мапата на Бирд Антарктичка Експедиција, 1928–30 година, и е означена како „ниски ледени карпи“ кои се издигнуваат над ледената полица во овој дел од заливот. Детално беше мапиран од Геолошкиот институт на Соединетите Американски Држави (USGS) од истражувања и U.S. Морнарица воздушни фотографии, 1959–65. Именуван е по Мајкл Л. Олсон, Програма за истражување на Антарктикот на Соединетите Држави (USARP) јоносферски физичар во Станица Бирд, зимска забава 1968 година и член на Плато станица летна забава, 1968–69 година.
Кредитен рејтинг
Кредитен рејтинг (англиски: Credit Rating) претставува вреднување на кредитоспособноста на должникот да го отплаќа својот долг, односно оценка на бонитетот, со помош на утврдени симболи, а предмет на оценка може да биде претпријатие, банка, осигурително друштво, многу други профитни и непрофитни организации и државата. Основна задача на кредитниот рејтинг е намалување на асиметричните информации помеѓу инвеститиорите и издавачот на хартиите од вредност. Тој игра значајна улога во економската политика и инвестициските одлуки, и речиси е невозможно да се позајмува капитал на финансиските пазари без кредитобарателот да има одреден кредитен рејтинг.
Кредитниот рејтинг го определуваат специјализирани компании наречени агенции за кредитен рејтинг. Тие имаат пристап до привилегирани информации, врз основа на кои формираат независна и објективна проценка на способноста на должникот да го врати долгот. Нискиот кредитен рејтинг означува дека кај деловниот ентитет или држава постои висок ризик за неисполнување на обврските кон доверителите, додека високиот кредитен рејтинг е знак за должник кој може навремено да си ги отплаќа своите долгови.
Постојат краткорочни и долгорочни кредитни рејтинзи. Краткорочниот рејтинг се однесува на кредитоспособноста на должникот за исполнување на обврските во рок од една година, додека долгорочниот се однесува за период подолг од една година.
Државен кредитен рејтинг
Државен кредитен рејтинг е оцена на кредитоспособнаоста на одредена држава навремено да ги покрива обврските кон своите доверители. Кредитниот рејтинг на државата зависи од условите под кои е задолжена државата. Во зависност од кредитниот рејтинг се одредува и каматната стапка на должничките инструменти (обврзници) кои ги издава државата, како и цената на тие инструменти на пазарот на капитал. Колку е поголема кредитоспособноста на заемобарателот, толку е помала каматната стапка, а поголема цената на должничкиот инструмент. Кредитниот рејтинг, исто така, влијае на приносот на овие хартии од вредност. Процесот на доделување на кредитниот рејтинг е сложен, долготраен и континуиран. Кредитниот рејтинг не се донесува врз основа на универзална формула. Проценката на ризичноста на должникот покрај објективната проценка на финансиските и економски показатели кои им стојат на располагање на аналитичарите, содржи и субјективна проценка. Методологијата која се користи за различни предмети на проценка (компанија, држава и сл.) мора постојано да се усогласува со промените во економијата, нови ризици, последици од криза, итн.
Постојат одредени детерминанти кои се клучни при одредување на кредитен рејтинг на држава:
Кога кредитниот рејтинг на државата и се доделува по првпат, кредитната рејтинг агенција од државата бара низа на податоци кои се однесуваат на погоре наведените детерминанти. Сериите на податоци вообичаено се бараат за период од пет години, како и краткорочни и среднорочни проекции. Составен дел на процесот на доделување на кредитен рејтинг е и доаѓањето на аналитичари од кредитната рејтинг агенција во земјата, каде на терен, во детални разговори со претставници на сите релевантни институции и нивоа на власт прибираат дополнителни информации за економската и политичката состојба во земјата и трендовите. Покрај достапните документи и информации, врз одлуката големо влијание има и субјективната проценка на аналитичарите од рејтинг агенцијата.
После доделувањето на првиот рејтинг, редовно, еднаш во годината се врши ревизија на рејтингот преку повторна оценка на важните детерминанти кои го определуваат кредитниот рејтинг.
Корпоративен кредитен рејтинг
Кредитниот рејтинг на корпорација, банка, осигурителна компанија и сл., исто така, се определува од страна на агенцијата за кредитен рејтинг, на барање на самиот деловен ентитет. Кај корпорациите, кредитниот рејтинг може да се однесува на целата корпорација, но може да се однесува и само на финансиските инструменти, т.е. обврзници кои ги издава таа корпорација. Кај корпорациите, кредитниот рејтинг, како и кај државите, се определува врз основа на одредени детерминанти, како што се: финансиската состојба на корпорацијата, перспективите за во иднина, способноста на менаџментот, историјата на корпорацијата како должник, итн.
Симболи за означување на кредитниот рејтинг
Кредитните рејтинг агенции доделениот кредитен рејтинг го класифицираат во однапред дефинирани групи со различно ниво на ризик. Групите се означени со букви. Вообичаено, со голема буква А се означуваат група на земји кај кои не постои ризик или постои ниско ниво на ризик. Со буквата В се зоначуваат земјите кај кои постои умерен кредитен ризик, додека во групите C и D влегуваат земји со среден или висок степен на кредитен ризик. Па така, долгорочниот рејтинг кај агенциите „Стандард и Пурс (Standard&Poor’s)“ и „Фич (Fitch)“ има распон на оценката од „ААА“ до „ВВВ-“ за инвестициона оценка и од „ВВ+“ до „D“ за шпекулативна оценка.
Варијациите во одделните групи се прават со додавање на уште една или две букви и со знаците „+“ или „-“, а тие се нарекуваат „перспектива“ (Outlook). Овој знак го прикажува можниот тренд на промена на кредитниот рејтинг на државата. Трендот може да биде позитивен, негативен, стабилен или еволутивен, и ја одразува можноста за одредени финансиски или други економски промени на краток рок од од еден до три месеци. Секако, промената на перспективата не значи и автоматска промена на кредитниот рејтинг, туку само го одразува мислењето на рејтинг агенцијата за можното движење на кредитниот рејтинг на краток рок.
Табела 1: Ознаки за кредитниот рејтинг од страна на трите водечки агенции
Кредитен рејтинг на Македонија
Кредитниот рејтинг на Македонија е оценет од три агенции: „Стандард и Пурс“, „Фич“ и Јапонската кредитна рејтинг агенција (JRC).
Кредитен рејтинг според „Стандард и Пурс“
Првиот кредитен рејтинг на Македонија, агенцијата „Стандард и Пурс“ го поставила во 2004 година, со ознаката ББ. Тоа е ознака за обврзници со шпекулативен карактер, која не е добро заштитена и има скромна сигурност на плаќање. Ваквиот тип на обврзници влегуваат во групата на обврзници со неивестиционен карактер. Како позитивни фактори кои влијаеле на оценката на кредитниот рејтинг наведени се: силната поддршка за Охридскиот рамковен договор, брзиот прогрес кон политичка стабилност, членството во ЕУ како движечка сила за поголеми реформи, макроекономската стабилност и умерена надворешна задолженост во сите сектори. Од друга страна, како негативни фактори на влијание се наведени: структурните проблеми во економијата и прашањата поврзани со управувањето се товар на економските и фискалните перформанси, нефлексибилната структура на државните расходи, како и неефикасниот и скап систем за социјална заштита. Сепак, очекувањата биле позитивни. Следната година, „Стандард и Пурс“ го покачиле кредитниот рејтинг на Македонија, на нивото ББ+. Тоа се должело на непрекинатиот прогрес кон политичка стабилност, прогресот во структурните реформи, макроекономската стабилност и опаѓачкиот тренд на нивото на задолженост. Негативно влијание имале структурната ригидност и проблемите во економијата, нефлексибилната структура на трошоците на владата и ризикот од задоцнети меѓуетнички тензии. Ова ниво на кредитен рејтинг, Македонија го имала до 2008 година, кога бил намален кредитниот рејтинг на Македонија на нивото ББ. Истиот кредитен рејтинг, Македонија го добила и во 2010 и 2011 година. Во мај 2014 година, „Стандард ен Пурс“ го оцениле кредитниот рејтинг на Македонија на нивото од ББ-, како резултат на јавниот и надворешниот долг и очекувањата за раст на економијата. Во 2015 година, агенцијата „Стандард и Пурс“ ѝ доделила на Македонија кредитен рејтинг од „ВВ-“, а во 2017 година го потврдила кредитниот рејтинг од „ББ-“ со стабилен изглед. Истата оцена била потврдена и пролетта 2018 година.
Кредитен рејтинг според „Фич“
Американската агенција „Фич“ првиот кредитен рејтинг за Македонија го поставила на 1 ноември 2005 година, на нивото од „ВВ“. . Како јаки страни за кредибилитетот на државата биле наведени долгорочниот тренд на ниска стапка на инфлација и макроекономската стабилност, внимателното водење на фискалната политика умерениот јавен долг, умерениот надворешен долг, како и статусот на потенцијална членка на ЕУ. Фактори со негативно влијание врз кредитниот рејтинг биле: високата невработеност и тешката бизнис клима во државата, ризикот од шокови во политичката стабилност, значителниот дефицит на тековната сметка, високите домашни каматни стапки итн. Во јуни 2006 година, „Фич“ го зголемил кредитниот рејтинг на Македонија, на нивото од „ВВ+“. . Како причина за тоа бил добиениот статус на земја-кандидат за членство во ЕУ, во декември 2005 година, но и добрата фискална политика и ниските нивоа на задолженост. Сепак, ниското домашно штедење и инвестирање, како и ниската стапка на странски директни инвестиции влијаеле кредитниот рејтинг да не се искачи на повисоко ниво. Нивото на рејтинг од „ВВ+“ според „Фич“ се задржало и во следните години. Во 2015 година, десетта година по ред, агенцијата „Фич“ го потврдила кредитниот рејтинг на Македонија на нивото „ВВ+“ при што стабилниот изглед бил заменет со негативна перспектива, а истата оцена била повторена и во февруари 2016 година. На 19 август 2016 година, „Фич“ за првпат го намалил долгорочниот кредитен рејтинг на Македонија од „ВВ+“ на „ВВ“.
Кредитен рејтинг според JRC
Првата оценка на кредитниот рејтинг од страна на „JRC“, Македонија ја добила на 13 септември 2007 година, во висина од ББ+. Причините за ова ниво на рејтинг биле економската стабилност и добрата фискална политика, спроведувањето на структурните реформи насочени кон понатамошна економска експанзија и кандидатскиот статус за влез во ЕУ. Од друга страна, фактори кои го оспорувале кредитниот рејтинг биле: високата стапка на невработеност, ниското ниво на индустриска развиеност на економијата и дефицитот на примарната сметка. Следната оценка на кредитниот рејтинг од страна на „JRC“ пристигнала во ноември 2009 година и се задржала на истото ниво, ББ+. Како позитивен фактор за поддршка на кредитниот рејтинг била наведена упорноста и заложбите на државата за решавање на сите пречки на патот кон ЕУ. Како негативни фактори биле: недоволната индустриска развиеност на државата, поради која БДП по глава на жител изнесувал само 32,5% од просекот во ЕУ, невработеноста и политичките ризици.
Хуан Карлос I (поларна база)
Антарктичката база Хуан Карлос I ,именуван по поранешниот крал на Шпанија, Хуан Карлос I (Base Antártica Española Juan Carlos Primero),е сезонска (ноември до март) научна станица управувана од Шпанија, отворена во јануари 1988 година. Се наоѓа на Полуостровот Херд, Островот Ливингстон во Јужни Шетландски Острови, Антарктик.
Шпанската антарктичка станица Хуан Карлос I (SAS) управувана од CSIC, беше отворена во јануари 1988 година. Нејзината цел е да ги поддржи шпанските активности на Антарктикот и особено спроведувањето научно-истражувачки проекти координирани од Истражувачката потпрограма на Антарктикот на Националната Програма за природни ресурси.
Се наоѓа на ЈИ брегот на Јужниот Залив, на полуостровот Херд на островот Ливингстон (архипелаг на Јужните Шетландски Острови), на околу 20 наутички милји од шпанската станица Габриел де Кастиља, која се наоѓа на островот Децепција. Базата е контролирана од Единицата за морска технологија на Шпанскиот национален истражувачки совет и е оддалечена 20 милји од шпанската антарктичка база Габриел де Кастиља.
Базата претрпе неколку реновирања, најблиското ремоделирање беше завршено во 2018 година и беше инаугурирана од Министерот за наука, Педро Дуке, на 2 февруари 2019 година. Ова последно реновирање вклучуваше изградба на „нови објекти [кои] и овозможија да го удвои својот капацитет, до 51 лице, и да го зголеми просторот достапен за научниот и техничкиот персонал во лабораториите. Островот Ливингстон е вториот по големина остров во архипелагот на Јужните Шетландски Острови. Во зима, температурите паѓаат на околу -13 °F, а во лето се зголемуваат до просечни +36 °F, кога се топи најголемиот дел од снегот на локацијата. Во станицата дува силни ветрови, кои редовно надминуваат 100 милји на час.
Новата база се состои од модул за живеалиште, посебен научен модул и серија модули за поддршка за услуги и складирање. Зградата на живеалиштето има три крила на сместување распоредени околу централното јадро, додека зградата на науката е посебна структура. Ориентацијата на зградите најдобро ја користи топографијата на локацијата, со прозорци кои врамуваат прекрасен поглед на околната земја и морските пејзажи. Помошните модуларни еднокатни згради распоредени околу локацијата обезбедуваат простор за техничка опрема.
Зградите се издигнати над земјата за да овозможат проток на воздух да го исчисти снегот, а топената вода слободно да тече под него. Ретки лишаи растат во близина на локацијата, а отпечатокот беше строго контролиран за да не се оштети овие растенија. Пингвините и крзнените фоки од Gentoo и Chinstrap се исто така редовни посетители на локацијата, а работите беа внимателно следени за да се осигура дека нема ризик за домородната екологија.
Челичните рамки на зградите се потпираат на однапред излеани бетонски темели и обложени со композитни стаклени армирани пластични (GRP) панели кои вклучуваат полиуретанска изолација. GRP облогата овозможи да се изработат големи панели, намалувајќи го времето на градба на терен. GRP е идеално прилагоден за обложени згради на островот бидејќи не е под влијание на корозија како резултат на морската средина и е помалку топлински спроводлив од металите, така што ја минимизира загубата на енергија кога се комбинира со херметички детали за спојување и добро изолирани врати и застаклување.
Во зградите, модуларниот пристап ја максимизира флексибилноста за раст и промени, така што новата станица може да продолжи да одговара на потребите на научниците од Антарктикот 25 или повеќе години. Современиот ентериер е преполн со области за рекреација и релаксација во удобна, возбудлива средина дизајнирана да ја одржува заедницата и поединецот подеднакво. Кровните светла и застаклените влезни површини ја максимизираат дневната светлина, намалувајќи ја потрошувачката на енергија и дозволувајќи му на екипажот постојано да се занимава со околината.
Дизајнот има за цел да го ограничи влијанието на станицата врз животната средина притоа најдобро искористувајќи ја обновливата енергија. Сончевата и ветерната енергија генерирана веќе се користат во Хуан Карлос 1 за напојување на научна опрема во текот на зимските месеци, кога станицата е ненаселена. Новите дизајни го прошируваат овој извор на енергија за да овозможат проширување на научните програми и искористување на обновливите извори на енергија во сместувањето.
Локација
Основата се наоѓа на °N, °W што е на брегот на Española Cove, South Bay, во северното подножје на Mount Reina Sofía и 2,7 км југо-југозападно од Бугаријан база Св. Климент Охридски. Двете бази се поврзани со копнена рута од 5,5 км преку Ледникот Џонсон, Ледникот Чаруа, Ледникот Контел и Карпата Крум.
Од Шпанија работи само летна истражувачка станица на островот Ливингстон на Антарктикот од 1988 година. Зградите на локацијата го достигнаа крајот на својот корисен век и затоа беше организиран меѓународен натпревар за редизајн на базата. Hugh Broughton Architects беа избрани за победници со динамичен дизајн, кој се потпира на неспоредливата експертиза на фирмата која работи во екстремни средини.
Островот Ливингстон е вториот по големина остров во архипелагот на Јужните Шетландски Острови, северозападно од Антарктичкиот Полуостров. Во зима температурите паѓаат на околу -25 °C, а во лето се искачуваат до просечни +2 °C, кога поголемиот дел од снегот на локацијата се топи. Во станицата дува силни ветрови, кои редовно надминуваат 160 км/ч. Со логистиката се управува преку Ушуаја во Аргентина и Пунта Аренас во Чиле, од кои и двете се плови 4 дена. Базата моментално обезбедува сместување за максимум 20 луѓе и е изградена со користење на контејнеризирано и модуларно сместување со иглу. Новата база се состои од модул за живеалиште, посебен научен модул и серија модули за поддршка за услуги и складирање. Зградата на живеалиштето има три крила на сместување распоредени околу централното јадро, додека зградата за наука е посебна структура доволно далеку за да обезбеди засолниште во случај на голем пожар во живеалиштето. Живеалиштето обезбедува сместување за спиење за 24 лица, со можност за зголемување на населението на 48 во иднина. Ориентацијата на зградите најдобро ја користи топографијата на локацијата, со прозорци кои врамуваат прекрасен поглед на околната земја и морските пејзажи.
Зградите на живеалиштето и науката се обложени со пластични панели зајакнати со влакна, фиксирани на челична рамка, потпрени на ногарки, со помошен простор што виси долу.
Современиот ентериер е преполн со области за рекреација и релаксација во удобно, возбудливо опкружување дизајнирано да ја одржува заедницата и поединецот подеднакво. Ѕидовите се направени во форма на касета за да се олесни изградбата. Сите услуги се лесно достапни. Кровните светла и застаклените влезни површини ја максимизираат дневната светлина, намалувајќи ја потрошувачката на енергија и дозволувајќи му на екипажот постојано да се занимава со околината.
Премиер лига на Босна и Херцеговина
Премиер лига на Босна и Херцеговина, спонзорски позната како М: тел Премиер лига на Босна и Херцеговина, позната и како Лига 12, - највисока фудбалска лига во Босна и Херцеговина и е управувана од Фудбалскиот сојуз на Босна и Херцеговина. Како најпрестижно ниво на фудбалско натпреварување во земјата, лигата го сменила форматот во сезоната 2016/17 и се натпреварува со 12 клуба со испаѓање од последните два тима на крајот на секоја сезона.
Трилече
Трилече или торта со три млека (шпански: torta de tres leches), или леб со три млека (pan tres leches), е сунѓереста торта - во некои рецепти, и путереста торта - натопена во три вида на млеко: млеко во прав, кондензирано млеко и суров крем.
Премиер лига на Босна и Херцеговина
Лигата, од сезоната 2020–21, е претставена од четири клуба во европско натпреварување. Победникот во Премиер лигата започнува од првата квалификациска рунда во Лигата на Прваките на УЕФА. Освојувачот на Фудбалскиот куп во Босна и Херцеговина, како и второпласираниот и третопласираниот тим на табелата започнува од првото квалификациско коло во Лигата на Европа на УЕФА. Од сезоната 2021–22, вицепрвакот и третопласираната екипа на табелата ќе започнат од првото квалификациско коло на нововоспоставената Конференциската европска лига на УЕФА.
Трилече
Кога путерот не се користи, на трилечето е многу лесна торта, со многу воздушни меурчиња. Оваа посебна текстура е таква, бидејќи нема влажна содржина, и покрај тоа што е натопена во мешавина на три типа на млеко.
Премиер лига на Босна и Херцеговина
На крајот на сезоната, двата најдобри тима испаѓаат од титулата, додека победниците од Првата лига на Федерацијата Босна и Херцеговина и Првата лига на Република Српска се унапредуваат во Премиер лигата на Босна и Херцеговина.
Трилече
Популарност и потекло
Трилечето е најпопуларно во Средна и Јужна Америка, Северна Америка и многу делови на Карибите. Потеклото е спорно, но сепак идејата за создавање торта натопена во течност најверојатно е од средновековно европско потекло, слична на тортите како што се британската Трифл, и италијанското Тирамису, кои го користат овој метод. Рецепти за натопени десерти беа забележани во Мексико во почетокот на 19 век, веројатно резултат на големиот меѓукултурен пренос што се одржа меѓу Европа и Америка. Рецептите се појавија од страна на компанијата Нестле која ги етикетира во 1940 година, што може да ја објасни широката распространетост на популарноста на тортата низ Латинска Америка, бидејќи компанијата создаде подружници во Аргентина, Чиле, Куба, Мексико и Венецуела во 1930 година.
Премиер лига на Босна и Херцеговина
Воен период 1992–1996 година
По распадот на Југославија и по прогласувањето на независноста кон крајот на зимата 1992 година, клубовите од Босна и Херцеговина ја напуштиле Првата југословенска лига, која престанала да постои по сезоната 1991/92. Веќе во април истата година ФСБиХ се пријавил за членство во ФИФА и УЕФА. Во меѓувреме, поради избувнувањето на Босанско-херцеговската војна во април 1992 година, во сезоната 1992–93 немало одиграно ниту еден натпревар. Кон крајот на 1993 година, некои делови од земјата повторно започнале фудбалски натпреварувања со намален обем. Но, исто како што земјата била поделена по етничка линија, така бил и фудбалот.
Повоен период 1996–2000 година
Овие три одделни фудбалски лиги работеле во Босна и Херцеговина до 1998 и 2000 година. Бидејќи ФИФА и УЕФА покажала поддршка само за здружението кое работи под покровителство на официјалните и меѓународно признати државни установи, за време на војната и пред Дејтонскиот мировен договор, како и по неговото потпишување, тие го одобриле обединувањето на сите три организации како ФСБиХ. Ова исто така дошло како последица на одлуката на ФИФА да го признае ФСБиХ веќе во јули 1996 година, додека истата година УЕФА го примила ФСБиХ како кандидат за членка, сè до 1998 година кога го признала нејзиното полноправно членство. Ова значело дека само клубовите на ФСБиХ и нејзината репрезентација можат да се натпреваруваат на меѓународно и официјално ниво.
На конечното обединување му претходеле неколку фази. Отпрвин бил создаден бараж каде клубовите играле за првак под покровителство на ФСБиХ. Идејата била дека баражот под обединето покровителство на ФСБиХ треба да обедини клубови кои се натпреваруваат под три одделни организации за прв пат, но била одбиена од српската асоцијација, оставајќи клубови од хрватската фудбалска асоцијација и ФСБиХ да учествуваат во баражот за сезоните 1997/98 и 1999/00, додека баражот од 1998/99 бил откажан поради двоумење на хрватската асоцијација за одлуката за тоа на кои стадиони треба да се игра. Следната сезона баражот бил обновен за последен пат пред целосниот и конечен договор за обединет ФСБиХ и нејзиното натпреварување, Премиер лига на БиХ, во есента 2000 година.
Создавање на Премиер лигата 2000/01
Целосен и конечен договор за обединет ФСБиХ и нејзиното натпреварување, Премиер лига на БиХ, се случило есента 2000 година. Сепак, во првата сезона 2000.01 имало клубови само од Федерацијата БиХ, додека клубовите од Република Српска продолжиле да се натпреваруваат во нивната посебна лига, бидејќи нивното здружение на ентитети сè уште одбило да се приклучи на договорениот обединет ФСБиХ и нејзиното ново натпреварување. Сепак, УЕФА и ФИФА никогаш немале намера да ја признаат оваа посебна организација ниту нејзиното натпреварување, што значело дека клубовите не можат да се натпреваруваат надвор од територијата на ентитетот и нема да се натпреваруваат на меѓународно ниво. Оваа ситуација ги принудило клубовите да инсистираат нивната организација исто така да се приклучи на ФСБиХ, и две години подоцна тие станале дел од натпреварувањето за сезоната 2002/03. Уште од 2000 година, Премиер лигата е највисоко ниво во фудбалот во Босна и Херцеговина, со две лиги со седиште во ентитетите, Првата лига на Република Српска и Првата лига на Федерацијата на БиХ, поместени во второто ниво на фудбалската пирамида и служат како пополнувачки лиги во Премиер лигата.
Премиер лигата како Лига 12 од 2016/17 до 2018/19
За време на сезоната 2016/17 и сезоната 2017/18, БХ Телеком Премиер лигата го сменила својот формат во целост, намалувајќи голем број клубови од 16 на 12, со што понекогаш се нарекува „Лига 12“, а календарот исто така бил соодветно изменет и воведување на група за првак и група за опстанок. Број на натпревари што ги играл секој клуб во текот на регуларната сезона, по што, според нивната положба, тие влегле во игра за првак или за опстанок. Групата за првак се натпреварувала од најдобрите 6 клуба во регуларниот дел од сезоната, при што секој клуб играл двапати меѓусебно за титулата, што гарантирало квалификациите во Лигата на шампионите, второ и трето место, гарантирајќи места за квалификации во Лигата на Европа. Шест клуба се натпреварувале во групата за опстанок, со испаѓање од последните две екипи.
Стар формат од 2018/19
Од сезоната 2018/19, лигата не се игра како последните две сезони претходно. Всушност, многу едноставно, откако сите 12 клуба играле едни со други двапати, еднаш дома и еднаш на гости, тие играат едни со други трипати, исто така играјќи дома или на гости во зависност од тоа како се прави распоредот. Со тоа, сезоната во лигата има 33 целосни кола наместо 22 кола и дополнителни 10 кола во игрите за испаѓање и првак.
Спонзорство
На 31 јули 2012 година, Фудбалскиот сојуз на Босна и Херцеговина потпишал двегодишен договор со БХ Телеком во врска со спонзорирањето на лигата, со што лигата ја преименувале во БХ Телеком Премиер лига. Договорот бил продолжен уште еднаш пред почетокот на сезоната 2014/15. На 24 јули 2020 година, било објавено дека Мтел станал новиот спонзор на лигата за следните три години со проценка вредна 23 милиони марки преименувајќи ја лигата во м:тел Премиер лига.
Прваци во Премиер лигата
Од сезоната 2000/01, првото ниво на фудбалско натпреварување во Босна и Херцеговина станало Премиер лига на Босна и Херцеговина.
1 Играно без клубови од Република Српска кои учествувале во лигата само од 2002 година.