cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оровник (Леринско)
Помеѓу двете светски војни
Во периодот помеѓу двете светски војни, селото Оровник се наоѓало под грчка административна управа. Грците веднаш отвориле грчки училишта во кои децата, задолжително, морале да се образоваат на грчки јазик, новороденчињата во матичната евиденција биле заведувани со грчки имиња и презимиња, а на веќе родените им биле присилно променувани. Така на пример, секој што се викал Трајко му било променувано името во Евстратиос или Стратис, Стојан во Јанис, Васил во Василис, Петко во Петрос итн.
Со доаѓањето на власт на диктаторот Метаксас, во 1936, на Македонците со закон им било забрането да комуницираат меѓусебно на својот мајчин јазик. Постарите луѓе посетувале вечерни училишта за да го научат грчкиот јазик, а доколку некој бил фатен како зборува на македонски бил парично казнуван или престојувал одреден период во затвор.
Втора светска војна
При мобилизацијата, на страна на грчката армија се приклучиле 18 Оровчани кои биле испратени на првата борбена линија, односно на самата албанска граница. По окупацијата на Грција од страна на Германија, прв во селото, на 10 април 1941, се вратил Јосиф Божинов, а по него и останатите мобилизирани селани.
На 13 април, 1941, шест англики авиони го нападнале градот Лерин. Истите тие биле пресретнати од три германски авиони-ловци, кои потполно ги собориле англиските авиони. Неколку од нив се урнале во соседните села, а два од нив се урнале во Оровник и еден од пилотите успеал да се спушти со падобран и да остане жив. Откако бил фатен од селаните бил однесен на местото кое тој им го посочил. Загинатите пилоти, на иницијатива на Петко Божинов и Васил Казиовски, биле донесени во селото и закопани на селските гробишта при црквата „Св. Спас“. Во знак на благодарност кон оровчани, англиската влада ја реновирала црквата и нејзиниот двор.
Во времето кога ЕЛАС ги водела борбите против окупаторите, раководството на КПГ дозволило да се формираат посебни македонски организации и борбени единици во рамките на ЕЛАС. Во 1944, баталјонот на Гоце Димовски војувал со германците кои се повлекувале од Лерин. КПГ, на команда на ЕЛАС, му наредила на баталјонот да се повлече во внатрешноста на Грција и таму да се бори, но по одбивањето на наредбата истиот бил нападнат од единици на ЕЛАС. На 13 октомври, 1944, со дозвола на КПМ баталјонот се преселил во Македонија и тмау ги продолжил борбите. Во овој баталјон учествувале 18 оровничани.
Граѓанска војна во Грција
На 10 јули, 1946, во село П’пли биле собрани голем број преспанци, а меѓу нив се нашле и 9 оровчани. Тие биле измачувани во затворот во П’пли со обвинение дека ги помагале партизаните. По 10 дена, двајца од нив биле префрлени во затвор, а останатите биле пуштени. Во август, 1947, била извршена мобилизација во редовите на ДАГ во која биле земени голем број оровчани, а младите кои останале во селото, со оружје го чувале во ноќните часови. Следната година, на 20 март, биле мобилизирани и младите жители родени во 1931 година. Со бомбардирањата на националната армија, во Оровник биле уништени 3 куќи на селани и малата црква „Св. Никола“ во месноста Букшани.
Во Оровник се наоѓале главната телефонска централа и складиштата за храна на ДАГ. За време на војната загинале 13 оровчани на бојните полиња, а 28 биле ранети.
Снежана (бајка)
Снежана (германски: Schneewittchen) — бајка (приказна) од Браќата Грим.
Оровник (Леринско)
Занимања на селаните
Оровчанци главно се занимавала со земјоделство, сточарство, рибарство, лозарство, градинарство, овчарство и шумарство.
Снежана (бајка)
Содржина
Еден зимски ден, една кралица го боцнала прстот со иглата и три капки крв капнале на снегот. Тогаш, кралицата посакала да роди дете кое ќе биде бело како снегот и црвено како крвта. Поради тоа, на девојчето му дале име Снежана. Навистина, кралицата родила убаво женско бебе, но набргу таа починала. По една година, кралот се оженил за друга кралица, која била многу убава, но истовремено, таа била лоша и практикувала маѓепсништво. Новата кралица имала волшебно огледало, кое постојано го прашувала, кој е најубав на светот, а огледалото секогаш одговарало дека таа е најубавата. Еден ден, кога Снежана пораснала, кралицата, како по обичај, му го поставила на огледалото истото прашање, но овојпат, тоа одговорило дека Снежана е најубава на светот. Обземена од завист, кралицата го викнала ловецот и му наредила да ја одведе Снежана во шумата и таму да ја убие, а како доказ да ѝ го донесе нејзиното срце. Сепак, ловецот се смилувал и ја пуштил Снежана да побегне во шумата, а наместо неа, тој убил една дива свиња чие срце го однел како доказ за смртта на Снежана.
Оровник (Леринско)
Занимања на селаните
Оровничкото поле имало разновидни врсти на земја, па така, насекаде имало различни ниви: песокливи, ниви со црна земја, мешовити, со песок и камен, црвеници со камења и други. Земјата се обработувала со волови и коњи, а како предмети за нејзина обработка се користеле: дрвено рало, железен плуг, лопата, срп, мотика, дрвени чекани за кршење на грутките, речини за сеење, дрвени лопати за веење на житото и дрвени вили. Дрвеното рало се употребувало во ридско-планинските региони и кај црвеното земјиште, додека плугот се употребувал за рамните и црно песокливите земји.
Снежана (бајка)
Содржина
Снежана талкала низ шумата и дошла до една мала куќичка во која живееле седум џуџиња, кои во планината копале злато. Така, Снежана останала да живее со џуџињата и се грижела за домаќинството, а тие ја советувале, за време не нивното отсуство, таа да не прима непознати луѓе во куќата. За тоа време, лошата кралица повторно го прашала огледалото, кој е најубав на светот, но тоа одговорило дека Снежана, која живее во шумата со џуџињата, е стопати поубава од неа. Затоа, таа се преправила во стара жена и отишла во шумата кај Снежана на која ѝ продала свилен појас. Кога Снежана сакала да го проба појасот, кралицата ја стегнала многу цврсто, така што Снежана го изгубила здивот и паднала на подот. Џуџињата се вратиле дома, ја здогледале Снежана, го пресекле појасот и таа ја повратила свеста. По некое време, кралицата пак разбрала дека Снежана е жива, пак се преправила во стара жена и овојпат на Снежана ѝ продала отровен чешел, по што таа повторно се онесвестила. Сепак, и овојпат, џуџињата навреме се вратиле дома и го извлекле чешелот од косата на Снежана, така што таа ја повратила свеста.
Оровник (Леринско)
Сточарство и овчарство
Равојот на сточарството и овчарството, пред сè, го диктирале условите на селскиот атар. Повеќето семејства чувале волови, крави, свињи, коњи и магариња. Со овци и кози не се занимавале голем број на жители бидејќи немале соодветни услови за нивно одгледување. Селаните најмувале други луѓе за да им ја пасат живината. Истите ги плаќале со жито и други земјоделски производи во зависност од тоа колку ќе се договореле.
Снежана (бајка)
Содржина
Меѓутоа, кралицата по трет пат преправена како стара жена ја посетила Снежана, подарувајќи ѝ отровно јаболко од прозорецот на куќата. Кога Снежана го гризнала јаболкото, паднала на подот мртва. Овојпат, џуџињата биле немоќни да ја спасат, но восхитени од нејзината убавина, не сакале да ја закопаат во земјата, туку направиле стаклен ковчег што го оставиле на врвот од ридот. По некое време, еден принц поминал низ шумата и го видел ковчегот. Восхитен од убавината на Снежана, тој побарал од џуџињата да му ја дадат мртвата Снежана, ветувајќи дека добро ќе се грижи за неа. Додека неговите слуги го носеле ковчегот, тој се затресол и парчето од отровното јаболко, кое било заглавено во грлото на Снежана, испаднало по што таа оживеала. Потоа, принцот и Снежана се венчале, а на свадбата ја поканиле и лошата кралица на која ѝ обуле усвитени влечки со кои таа морала да танцува сè додека не паднала мртва.
Изданија на македонски јазик
Сказната „Снежана и седумте џуџиња“, самостојно или како дел од збирки со приказни, има доживена поголем број изданија на македонски јазик:
Оровник (Леринско)
Сточарство и овчарство
За исхрана и одгледување на добитокот се користеле селските пасишта во полињата и планините. За таа цел се користело и сено (собрано од ливадите), слама, езерска трска и плодовите од шумата.
Шумарство
Разновидните дрвја селаните ги користеле за многу намени, односно: од буковото дрво се правеле покривите на куќата, вратите и прозорците, чамци и трски за ловење риби; од тополите рачно се изработувале штици кои служеле за подовите, за вратите и прозорците, амбарите и слично; од ореовата обвивка се бојадисувале алиштата и, истата, се костела за огрев.
Градинарство
Во Оровник со градинарство се занимавале речиси сите семејста и имале по една или две градини од кои произведувале различни градинарски култури за домашни потреби. Причината поради која селаните произведувале само за свои потреби е таа што пазарите каде што се пласирале производите биле оддалечени на 50 км од Оровник. За своите потреби селаните произведувале: зелка, пиперки, домати, праз, лук, морков и други додатоци во исхраната.
Лозарство
Во Оровник се произведувало висококвалитетно грозје благодарение на соодветната почва. Најпрочуените месности за одгледување на грозје биле Жабјак и Синор. Во тие предели имало црвеникава земја и теренот бил добро опфатен од сончеви зраци. Во селото се произведувале повеќе сорти на грозје како црно грозје, лисичина, белушина, дренојца и други. Еден дел од селаните произведувал само за домашни потреби, а останатите произведувале поголеми количини за да можат и да продаваат. Грозјето го купувале, главно, трговци од селото Писодер, а во замена за него носеле други прехранбени производи кои ги немало во Оровник, тоа било шеќер, масло, сол и друго.
Рибарство
Голем дел од населението се занимавало и со рибарство. Тие се здружувале во групи од по две семејства бидејќи така им било полесно да ги плетат езерските огради, а и за еднoто да може да оди да работи на нивите, а другото да оди на риболов. Плетените коци се набивале на дното од езерото со дрвен чекан и се правеле замки за рибите да се уловат. Рибите ги ловеле и со мрежи, ости, црпала и други направи.
Оровничкиот дел од езерото е многу богат со риби и бројни езерски птици, па многу од селаните, ловеле повеќе за да можат и да продаваат. Вишокот уловени риби го носеле во селото Л’к и го продавале на трговецот Буш од село Псодери.
Демографија
Според поновите грчки статистички податоци, состојбата со бројот на жители во селото е следнава:
Родови
До 1949 година во селото биле следните македонски родови:
Божиновци, Даламанговци, Ќеримовци, Казиовци и Казиовци (2), Љакимовци, Мишевци, Ничевци, Ноачевци, Настовци, Никовци, Поповци, Петковци, Ристовци, Штерјовци, Савевци, Спасовци, Ставревци, Тимовци и Фотевци.
Религија
Жителите на Оровник биле православни христијани. Иако со малку жители, во селото биле изградени три цркви. Црквата „Св. Никола“ која била изградена пред доаѓањето на Турците; црквата „Св. Атанас“, мала црква, изградена од првите Оровничани кои се населиле на новата локација во XV век. Оваа црква е изградена во источниот дел од селото, на ридот Горица, и ги задоволувала тогашните потреби на селаните бидејќи биле само неколку куќи. Целосно постоела сè до крајот на граѓанската војна во 1949, кога поради негрижа на доселените жители, Маџири, од село Винени, се распаднала. Истата повторно е обновена во 2001 година; во XVIII век, на западниот дел од селото во јужното подножје на ридот Голиот, била иградена црквата „Св. Спас“ на која селаните ѝ го дале името. Оваа црква е изградена од камен, а внатре имала чардаци и дрвени скали. Чардаците биле наменети за млади девојки и момчиња, додека за постарите била наменета долната просторија. По напуштањето на селото, односн по поразот во граѓанската војна, и со доаѓањето на Маџирите, црквата „Св. Спас“ била реновирана и добила нов грчки стил, урнат бил тремот и одајчето на клисарот, како и чардаците и скалите во внатрешноста на црквата. Денес, на влезната врата може да се види спомен плоча поставена од грчката влада во која им се заблагодарува на поранешните жители за покажаниот патриотизам и хуманоста.
Образоваие
Поради големата оддалеченост од поголемите градски центри каде што имало училишта, а и поради репресиите за време на турскоосманлиското владеење, многу малку Оровчани биле писмени. Голем дел од населението се описменило по 1913 година одејќи во грчки училишта каде не учеле на својот мајчин јазик. По воспоставувањето на грчка власт во Егејска Македонија сите се стекнале со основно образование, додека само двајца успеале да завршат гимназија. Тоа биле Танас Казиовски и Коле Стерјовски.
Пред вотрата светска војна, во 1937, како учител во селото бил назначен Карипидис Андонис кој бил мобилизиран во 1940 и загинал на бојните полиња. Во мај, 1941, во селото како учителка била назначена Кирија Елени која останала на оваа позиција до пристигнувањето на италијанските окупатори. Од овој момент, па сè до крајот на војната, сите училишта била затворени.
Имиња на небесни тела
Оровничани ги употребувале следниве имиња на небесни тела: сонце, месечина, деница, квачка, перустија, голема ѕвезда и мала ѕвезда.
Куќи
Сите Оровничани ги граделе своите куќи сами или со мајстори од соседните блиски села. Куќите ги граделе на два ката, а имало и неколку на еден кат. Таваните на куќите најпрво ги опшивале со езерска треска, а потоа ги малтерисувале со смеса од глина и плева. Исто и подовите се лиеле со глинова смеса откако претходно гредите биле рачно опшиени со штици или делкани дрва.
Долниот дел од куќите бил наменет за сместување на крупниот добиток со изградени јасли за ставање на добиточната храна, а еден дел од овој кат служел и како просторија каде што биле сместени амбарите, зимниците, бочвите со вино, прехранбение производи и алатите. Исто така, на долниот кат се готвело и храна. Подовите на куќите најчесто биле покривани со рогозини и веленца. Сите куќи имале дрвени балкони, а под нив биле сместени скалите за качување на катот. На катот биле сместени собите за спиење, а имало и поголеми соби кои се корстеле за пречек на поголем број гости за време на разни прослави.
Покуќнина
Во секоја куќа во Оровник, во зависност од бројот на членови на семествотот, ги имало следниве предмти:
Народни носии
Оровничката носија, до Илинденското востание, била шарена и преовладувале црвената и белата боја, но, по востанието, во знак на жалост од задушувањето на истото, во оровничката носија започнала да преовладува црната боја. До 1935 се облекувале во волнени и плетени алишта кои си ги изработувале сами. Подоцна, откако мажите започнале да се враќаат од печалба, некои од нив започнале да се облекуваат на начинот кој го виделе во странските земји. Сепак, постарите мажи и жени старата носија ја носеле до крајот на граѓанската војна во 1949.
Елементи и украси на женската носија
Жените, главно, носеле долна платнена кошула, шегун со прчалки, кусаче, појас, гушник, наручиња, ресачки, фута, калци и чорапи. Чевли носеле само на празнички денови, додека во останатиот период носеле опинци изработени од свинска кожа. Облеката која ја носеле на празници била украсена со разни гајтани, плетени колани со монистра, обетки прстени и колани со прикачени бронзени токи.
Елементи на машката облека
Мажите најмногу носеле волнени панталони, бели платнени кошули, волнени палта, џабаданчиња, капи, појаси и друго. Овчарите и говедарите, зимно време, наместо палта, носеле волнени козји гуни. И мажите само на празниците носеле чевли, а во останатитот период облекувале опинци.
Заминување на децата од Оровник
На 3 април, 1948, децата од Оровник биле собрани и евакуирани во други држави. Со претходни подготовки на НОФ се барала согласност од нивните родители, а потоа со јавно гласање се избирале одговорни личности кои ќе патуваат со нивните деца. Од Оровник, како одговорни мајки, биле избрани Софија Стерјовска-Кремова, Благуна Теговска-Даламангова, Стефана Поповкса-Ставрева, Ната Џакова и Стоја Поповска-Ставрева.
Овие деца-бегалци биле поделени во две групи и биле испратени од нивните мајки и роднини до грчко-југословенската граница. Со запрежни коли и коњи децата биле однесени во Југославија, а потоа, со возови, биле пренесувани во други држави:
Беа Уусма
Мари Беатрис „Беа“ Уусма, претходно Уусма Шиферт (родена на 20 март 1966 година во Лидинго, Шведска), е шведска авторка, илустраторка и лекарка.
Биографија
Уусма е родена и израсната во Лидинго во округот Стокхолм. Во 1999 година, таа напишала и илустрирала детска книга за американскиот астронаут Мајкл Колинс со наслов Човекот кој отиде на далечната страна на Месечината: Приказната за Астронаутот од Аполо 11 Мајкл Колинс. Во средината на 1990-тите, таа се заинтересирала за Арктичката експедиција со балони на SA Andrée од 1897 година и се обидела да открие што се случило со членовите на експедицијата. Ова истражување резултирало со книгата „Експедиција“, објавена на англиски од Head of Zeus во 2014 година, и за која ѝ била доделена наградата август во 2013 година.
Откако работела како илустраторка неколку години, Уусма започнала да студира медицина и сега работи како лекарка во Стокхолм. Таа вели дека нејзиното медицинско знаење било корисно во нејзиното истражување за Експедицијата.
Уусма ја добила наградата Август, шведска книжевна награда, за нефикција за Експедицијата во 2013 година.
Таа била во брак со шведскиот комичар Хенрик Шиферт помеѓу 1996 и 2012 година. Имале две деца. Уусма е сестра на шведската глумица Мартина Хаг.
Езеро на шампањското
Езеро на шампањското (Champagne Pool) — кратерско езеро кое се наоѓа на Северниот Остров во Нов Зеланд. На местото каде што денес се наоѓа езерото имало неверојатно убави бели и розови карпести тераси, но откако еруптирал вулканот Мауна Тарауера, на местото на терасите се појавило блескаво смарагдно-зелено езеро. Топлиот извор од кој денес се затоплува езерото се формирал пред околу 900 години преку хидротермална ерупција, што го прави во геолошка смисла релативно млад систем.
Езерото се наоѓа на 30 километри југоисточно од Роторуа и околу 50 километри североисточно од Таупо. Името Езеро на шампањското е изведено од изобилството на јаглерод диоксид (СО2). Нејзиниот кратер е околу 65 метри во пречник со максимална длабочина од околу 62 метри и се полни со проценета количина од 50.000 метри3 од геотермалната течност. На дното, водата достигнува температура и до 260 °C, додека на површината на езерото се движи меѓу 73 и 75 °C.
Беранче
Беранче — македонско оро со ритам 18/16 (2, 2, 3, 2, 2, 2, 2, 3). Се игра со држење на китките на рацете, кои се малку свиткани во лактите. Ова е типично машко борбено оро, со високи балансирања во бавниот дел, а со потскоци, доскоци и остри движења во брзиот дел. Во вториот дел се игра и во парови, при што левиот играч го подигнува десниот високо над себе (раце за раце). Во минатото најчесто се играло во Битолско, како што и самото име потекнува според селото Беранци.
Мамурлак
Мамурлак или мамурливост  — доживување на различни непријатни физиолошки и психолошки ефекти обично по консумирањето алкохол, како што се вино, пиво и дестилирани жестоки пијалаци. Мамурлакот може да трае неколку часа или повеќе од 24 часа. Типични симптоми на мамурлакот може да вклучуваат главоболка, поспаност, проблеми со концентрацијата, сува уста, вртоглавица, замор, гастроинтестинални нарушувања (на пример, повраќање, дијареа), отсуство на глад, чувствителност на светлина, депресија, потење, гадење, хипер- раздразливост и анксиозност.
Иако се предложени многу можни лекови (фармацевтски и народни), не постојат убедливи докази кои сугерираат дека некој е ефикасен за спречување или лекување на мамурлакот. Избегнувањето на алкохол или пиењето во умерени количини се најефективните начини да се избегне мамурлак. Социо-економските последици од мамурлакот вклучуваат отсуство од работа на работното место, нарушена ефикасност на работа, намалена продуктивност и слаби образовни резултати. Мамурлакот исто така може да ги наруши перформансите за време на потенцијално опасни дневни активности како што се возење автомобил или ракување со тешки машини.
Знаци и симптоми
Алкохолниот мамурлак е поврзан со различни симптоми кои може да вклучуваат поспаност, главоболка, проблеми со концентрацијата, сува уста, вртоглавица, гастроинтестинални тешкотии, замор, потење, гадење, хиперраздраливост, анксиозност и чувство на општа непријатност што може да трае повеќе од 24 часа. Симптомите на мамурлакот од алкохол се развиваат кога концентрацијата на алкохол во крвта значително опаѓа и го достигнува својот врв кога ќе се врати на речиси нула. Симптомите на мамурлакот потврдени во контролните студии вклучуваат општа малаксаност, жед, главоболка, чувство на вртоглавица или несвестица, замор, губење на апетит, гадење, стомачна болка и чувство на забрзано срцебиење. Некои симптоми како што се промените во режимот на спиење и гастроинтестиналниот систем, им се припишуваат на директните ефекти на алкохолната интоксикација или симптомите на повлекување. Поспаноста и нарушената когнитивна функција се двете доминантни одлики на алкохолниот мамурлак.
Причини
Процесите кои доведуваат до мамурлак сè уште не се добро разбрани. Неколку патофизиолошки промени може да доведат до мамурлак со алкохол, вклучително и зголемени нивоа на ацеталдехид, хормонални промени на цитокинските патишта и намалување на достапноста на гликоза. Дополнителни поврзани појави се дехидратација, метаболистичка ацидоза, нарушена синтеза на простагландини, зголемен срцев минутен волумен, вазодилатација, неспиење и недоволно јадење. Некои сложени органски молекули кои се наоѓаат во алкохолните пијалаци познати како конгенери може да играат важна улога во создавањето ефекти на мамурлакот бидејќи некои, како што е метанолот, се метаболизираат до особено токсичните супстанции формалдехид и мравја киселина.
Патофизиологија
Алкохолот, исто така, го индуцира ензимот CYP2E1, кој го метаболизира етанолот и другите супстанции во пореактивни токсини. Особено, при брзо пиење ензимот се активира и игра улога во создавањето на штетна состојба позната како оксидативен стрес што може да доведе до смрт на клетки.
Ацеталдехид
Ацеталдехидот, првиот нуспроизвод на етанолот, е помеѓу 10 и 30 пати поотровен од самиот алкохол и може да остане на покачена рамниште многу часови по првичното консумирање на етанол. Покрај тоа, одредени генетски фактори можат да ги засилат негативните ефекти на ацеталдехидот. На пример, некои луѓе (претежно источноазијци) имаат мутација во нивниот ген на алкохол дехидрогеназа што го прави овој ензим невообичаено брз во претворањето на етанолот во ацеталдехид. Покрај тоа, околу половина од сите источноазијци го претвораат ацеталдехидот во оцетна киселина побавно (преку ацеталдехид дехидрогеназа), предизвикувајќи поголемо акумулирање на ацеталдехид отколку што вообичаено се гледа во другите групи. Високата концентрација на ацеталдехид предизвикува реакција на алкохол, колоквијално позната како „азиско плакнење“. Бидејќи оваа реакција на алкохол е многу непријатна и можноста за мамурлак е моментална и силна, луѓето со оваа варијанта на ген имаат помала веројатност да станат алкохоличари. Ацеталдехидот, исто така, може да влијае на глутатион пероксидазата, клучен антиоксидансен ензим, и ја зголемува подложноста на оксидативен стрес. Исто така, оцетната киселина (или ацетатниот јон) може да предизвика дополнителни проблеми. Една студија покажала дека инјектирањето на натриум ацетат кај стаорци предизвикува ноцицептивно однесување (главоболки). Покрај тоа, постои биохемиско објаснување за овој наод. Високите нивоа на ацетат предизвикуваат акумулација на аденозин во многу делови од мозокот. Но, кога на стаорците им бил даден кофеин, кој го блокира дејството на аденозин, тие повеќе не чувствувале главоболки.
Конгенери
Неколку студии испитувале дали одредени видови алкохол предизвикуваат полош мамурлак. Сите четири студии заклучиле дека потемните пијалаци, кои имаат повисоки вродени материи, предизвикуваат полош мамурлак. Еден дури покажал дека мамурлакот е полош и почест со потемни пијалаци. Во една студија од 2006 година, во просек биле потребни 14 стандардни пијалаци (по 330 ml) пиво за да се добие мамурлак, но само 7 до 8 пијалаци биле потребни за вино или жесток пијалак (забележете дека еден стандарден пијалак има иста количина на алкохол без оглед на видот). Друга студија рангирала неколку пијалаци според нивната способност да предизвикаат мамурлак на следниов начин (од ниско до високо): дестилиран етанол разреден со овошен сок, пиво, вотка, џин, бело вино, виски, рум, црвено вино и ракија.
Еден моќен конген е метанолот. Природно се формира во мали количини за време на ферментацијата и може случајно да се концентрира со несоодветни техники на дестилација. Метаболизмот на метанолот произведува некои екстремно токсични соединенија, како што се формалдехид и мравја киселина, кои можат да играат улога во сериозноста на мамурлакот. Етанолот ја забавува претворањето на метанолот во неговите токсични метаболити, така што најголемиот дел од метанолот може безопасно да се излачува во здивот и урината без да се формираат неговите токсични метаболити. Ова може да го објасни привременото одложување на симптомите пријавени во вообичаениот лек за пиење повеќе алкохол за да се ублажат симптомите на мамурлак. Бидејќи метаболизмот на метанолот делотворно се инхибира со консумирање алкохол, метанолот се акумулира за време на пиењето и почнува да се метаболизира само штом ќе се исчисти етанолот. Ова задоцнето дејство го прави атрактивно можното објаснување за одложените постинтоксикациски симптоми и корелации помеѓу концентрациите на метанол и присуството на симптоми на мамурлак што се пронајдени во студиите.
Губење на витамини и електролити
Метаболистичките процеси потребни за елиминација на алкохолот ги осиромашуваат есенцијалните витамини и електролитите. Понатаму, алкохолот е диуретик, предизвикува екскреција на електролити преку мокрење. По една ноќ пиење, како резултат на недостатокот на клучните витамини Б и Ц, како и калиум, магнезиум и цинк може да предизвика замор, болка и други симптоми слични на мамурлак.
Дехидратација
Етанолот има дехидрирачки ефект предизвикувајќи зголемено производство на урина (диуреза), што може да предизвика жед, сува уста, вртоглавица и може да доведе до нерамнотежа на електролитите. Студиите сугерираат дека промените на електролитите играат само мала улога во генезата на алкохолниот мамурлак и се предизвикани од ефектите на дехидратација. Пивка вода за пиење може да помогне во ублажување на симптомите како резултат на дехидратација, но малку е веројатно дека рехидратацијата значително го намалува присуството и сериозноста на мамурлакот со алкохол. Ефектот на алкохолот врз слузницата на желудникот може да биде причина за гадење бидејќи алкохолот го стимулира производството на хлороводородна киселина во желудникот.
Сулфурно-обоена пеперуга
Сулфурно-обоена пеперутка (Colias alfacariensis) е пеперутка од видот на пеперутки белци. Пеперутката ја има и во Македонија.
Мамурлак
Имунолошки систем
Во тековно истражување, значајната врска помеѓу имунолошките фактори и сериозноста на мамурлакот е најубедлива меѓу сите досега проучувани фактори. Нерамнотежата на имунолошкиот систем, особено на метаболизмот на цитокините е идентификувана дека игра улога во патофизиологијата на состојбата на мамурлак. Особено симптомите на мамурлак, гадење, главоболка и замор се сугерира дека се посредувани од промени во имунолошкиот систем. Утврдено е дека концентрацијата на неколку цитокини е значително зголемена во крвта по консумирање алкохол. Тие вклучуваат интерлеукин 12 (IL-12), интерферон гама (IFNγ) и интерлеукин 10 (IL-10). Некои фармаколошки студии како што се за толфенамичната киселина и Opuntia ficus-indica (OFI), исто така, укажале на вклученост на имунолошкиот систем. Овие студии сугерираат дека присуството и сериозноста на симптомите на мамурлакот веројатно може да се намалат со администрација на инхибитор на циклооксигеназа како што се аспирин или ибупрофен.
Сулфурно-обоена пеперуга
Опис
Пеперутката живее од Јужна и Средна Европа па сè до Кина. Ја има и во Македонија.
Мамурлак
Фактори поврзани со личноста
Познато е дека неколку фактори кои сами по себе не предизвикуваат алкохолен мамурлак влијаат на неговата сериозност. Овие фактори вклучуваат личност, генетика, здравствена состојба, возраст, пол, поврзани активности за време на пиењето како што се пушење, употреба на дроги, физичка активност како танцување, како и квалитетот и времетраењето на спиењето.
Во рамките на ограничениот обем на сериозни студии на оваа тема, постои дебата за тоа дали мамурлакот може да се спречи или барем да се ублажи. Исто така, има огромен број народни лекови и чисто шарлатански. Прегледот на литература на четири страници во Британскиот медицински журнал заклучува: „Не постојат убедливи докази кои сугерираат дека некоја конвенционална или дополнителна интервенција е ефикасна за спречување или лекување на мамурлакот од алкохол. Најефективниот начин да се избегнат симптомите на мамурлакот предизвикан од алкохол е да се избегне пиење.“ Повеќето лекови не ја намалуваат значително севкупната сериозност на мамурлакот. Некои соединенија ги намалуваат специфичните симптоми како што се повраќање и главоболка, но не се ефикасни во намалувањето на другите вообичаени симптоми на мамурлак, како што се поспаност и замор.
Потенцијално корисни
Некои извори укажуваат дека нема докази дека некој третман за мамурлак е ефикасен.
Епидемиологија
Мамурлакот се јавува често.
Сулфурно-обоена пеперуга
Опис
Горната страна на пеперутката кај мажјаците е сулфурно-жолта. Предните врвови на крилјата имаат црни нијанси. Има по една црна и портокалова точка на горната страна. Женките имаат зеленкасто-бела боја, а долната страна е жолтеникава. Кај мажјаците на долната страна има портокалова точка со црвена бордура.
Мамурлак
Општество и култура
Алкохолниот мамурлак има значителни економски последици. Една британска студија покажала дека употребата на алкохол резултирала со 3,3 милијарди долари (USD) во изгубени плати секоја година, како резултат на пропуштената работа поради мамурлак. Во Канада годишно се губат 1,4 милијарди американски долари поради намалената професионална продуктивност предизвикана од симптоми слични на мамурлак. Во Финска, земја со население од 5 милиони жители, годишно се губат над 1 милион работни денови поради мамурлак. Просечните годишни опортунитетни трошоци поради мамурлакот се проценуваат на 2000 (USD) по вработен. Социо-економските импликации на мамурлакот од алкохол вклучуваат отсуство од работното место, намалена продуктивност и слаби образовни резултати. Негативно влијаат и на потенцијално опасните дневни активности како што се возење автомобил или управување со тешки машини.
Во 2019 година, пазарот на „производи за лекување на мамурлак“ во Јужна Кореја, кој доаѓа во различни облици, како што се пијалаци, апчиња и желе, е индустрија од 250 милијарди вони (213 милиони американски долари).
Сулфурно-обоена пеперуга
Опис
Ларвите се хранат со Hippocrepis comosa и Coronilla varia.
Возрасните единки летаат во тревни површини и избегнуваат ладни и дождливи места. Имаат две генерации годишно, и летаат од мај до јуни, и август до септември.
Црква „Св. Атанасиј“ - Арилево
Свети Атанасиј — помала селска црква во крушевското село Арилево, Македонија.
Црквата се наоѓа надвор од селото, во близина на самиот регионален пат 2337. До нејзе се врти пред скршнувањето за влезот во селото, по земјен пат.
NGC 4933B
NGC 4933B — елиптична галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Откривање
Објектот е откриен на 9 мај 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4933B е од видот E2. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 13 m/лм2. NGC 4933B има привидни димензии од 0,6' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 3 м 54,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -11° 30' 18"". Положбениот агол на објектот е во износ од 69°.
Други поделби
Проучување на NGC 4933B е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 45142. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 284; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5539. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1591.
Тонио Сан
Антонио Аренгеловиќ, професионално познат како Тонио Сан или РНС — македонски рапер и продуцент. Досега има издадено 2 студиски албуми, а членуваше во хип-хоп групациите „Легијата“ и „Green Out“. Неговиот прв албум е „Цветот на светот“, кој содржи 12 нумери. Во 2010 излезе и неговиот втор албум, прв под алтер-егото Тонио Сан, наречен „Друштвото на мртвите поети“. Содржи 20 нумери, од кои 3 се битови, а првата песна претставува интро на албумот. Подоцна во 2012 година го има издадено и својот трет студиски албум, втор под името Тонио Сан, наречен „Синтеза на ум и меч“ кој содржи 12 песни, од кои првата е интро.
Има издадено многу песни кои се немаат најдено на некој од неговите студиски албуми. Меѓу нив спаѓаат: „Green Out Бандит“, „Животот е убав“, „Кармата се враќа“, „Не си достоен“ ( со Вуиса ), „Од лирики до реалност“ ( со Да Џака Накот ), „Штом заспијам“ и др. Членувајќи во групата Green Out ги има издадено следниве песни: „Факалависта“, „Блокови“, „Playground“, „Гомно Ем Сератор“, „Педерлана“, „Волците сити, овците на број“, „Истомисленици“, „Хиени“, „Имам-немам“, „Басот“, „Супер херои“ и др.
ПУ „Даме Груев“ - Пеширово
Основно училиште „Даме Груев“ (официјално: Подрачно основно општинско училиште „Даме Груев“ - Пеширово; скратено: ПООУ „Даме Груев“) — подрачно основно училиште во селото Пеширово, составен дел од истоименото училиште во селото Ерџелија.
Училиштето е именувано по македонскиот револуционер Даме Груев.
Местоположба
Објектот на училиштето се наоѓа во крајниот јужен дел од селото, во непосредна близина на црквата „Св. Прохор Пчински“.
Настава
Во училиштето се изведува настава во 1 комбинирана паралелка. Наставата се изведува на македонски наставен јазик.
1781
1781 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1781 година од новата ера, 781. од вториот милениум, 81. од XVIII век и втора од 1780-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7289 и 7290 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6531 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5541 и 5542 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2534.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1781 година се протега во 4417 и 4418, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4477 и 4478 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2324. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1195 и 1196 исламска година.
1123 п.н.е.
1123 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1123. година пред новата ера, 123. од вториот милениум п.н.е., 23. од 12 век п.н.е. и четвртта од 1120-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4385 и 4386 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3627 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2637 и 2638 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 370 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1123 година се протега во 1513 и 1514, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1573 и 1574 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 580 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1798 и 1797 исламска година пред хиџра.
IC 1311
IC 1311 — галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 22 април 1897 година од страна на Стефан Жавел.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1311 е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,3 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13,5 m/лм2. IC 1311 има привидни димензии од 0,9' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 9 ч 23 м 31,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +24° 26' 46"". Положбениот агол на објектот е во износ од 80°.
Други поделби
Проучување на IC 1311 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 3084878.
Улица - врвулица
Улица - врвулица е илустрирана книга (сликовница) од 1989 година, издадена од „Детска радост“ како дел од библиотеката „Росица“. Илустрациите во книгата ги направил Душан Петричиќ. Сликовницата обработува теми од сообраќајното воспитување на децата и таа била издадена како програмска активност на Републичката самоуправна интересна заедница за предучилишно и основно воспитание и образование и општествена заштита на децата.
Сликовницата била испечатена во печатницата на НИПРО „Нова Македонија“, во Скопје. Идејата за сликовницата, дизајнот и ликовното обликување било дело на Александар Цветкоски. Рецензенти на книгата била: Димитар Кондовски, Зоран Ѓуровски и Лилјана Самарџиска.
464
464 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 464 година од новата ера, 464. од првиот милениум, 64. од V век и петта од 460-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5972 и 5973 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5214 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4224 и 4225 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1217.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 464 година се протега во 3100 и 3101, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3160 и 3161 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1007. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 163 и 162 година пред хиџра.
Рита Ерменска
Рита, позната уште како Марија (10/11 јануари 1278 - јули 1333) била ерменска принцеза и византиска царица, сопруга на царот Михаил IX Палеолог.
Ѓорѓи Пахимер соопштува дека цар Андроник II Палеолог започнал преговори со Левон II, бидејќи барал жена за својот син и помлад спцар Михаил IX Палеолог. Левон II ја понудил раката на својата ќерка Рита. Бракот меѓу Рита и Михаил IX Палеолог бил склучен на 16 јануари 1294 година. Во тоа време Рита имала 16 година, а Михаил 17 години. По свадбата Рита го прифатила името Марија.
Рита и Михаил IX имале четири деца:
Нордиска комбинација на Зимските олимписки игри 2014
Нордиската комбинација на Зимските олимписки игри 2014 била одржана на комплексот за скијачки скокови Рускије горки. Трите дисциплини се одржале од 12 до 20 февруари 2014 година.
Рита Ерменска
Рита била помлада царица од 1294 до 1317 година. Во тоа време постарата царицата била Ирина Монфератска, втора сопруга на царот Андроник II. До 1303 Андроник II и Ирина Монфератска живееле разделени, Андроник бил во Цариград, а Ирина во Солун. Во 1317 починала Ирина Монфератска и Рита останала единствената царицата во империјата.
Нордиска комбинација на Зимските олимписки игри 2014
Распоред на натпреварување
Распоред на одржување на натпреварите во трите дисциплини.
Рита Ерменска
Во 1319 година царицата доживеала голема трагедија поврзана со смртта на помалиот нејзин син Мануел. Поголемиот син на Рита, Андроник III Палеолог, одржувал љубовна врска со жена која сметал дека го изневерува. Љубоморен од тоа, Андроник поставил пред домот на љубовницата стража, која требало да го убие секој маж, кој се обидел да влезе среде ноќ во домот нејзин. Единствениот кој се обидел да влезе во ноќното време кај љубовницата на Андроник, бил помалиот брат Мануел, а обезбедувањето не го препознал и го убил. Така се покажало дека Мануел бил убиен по наредба на својот брат.
Нордиска комбинација на Зимските олимписки игри 2014
Распоред на натпреварување
Саатницата е по месно време (UTC+4).
Рита Ерменска
Аферата со смртта на Мануел Палеолог имала сериозно влијание врз здравјето на Михаил IX, кој починал на 12 октомври 1320. Смртта на Мануел Палеолог и Михаил IX Палеолог ги заладил односите меѓу Андроник II и внукот Андроник III. Двајцата започнале граѓанска војна меѓу себе, која траела до победата на младиот Андроник во 1328 година. Во меѓувреме вдовица Рита се повлекла во манастир, каде што починала пет години по завршувањето на граѓанската војна.
Нордиска комбинација на Зимските олимписки игри 2014
Квалификации
Вкупно 55 места биле достапни на натпреварувачите во нордиска комбинација на овие игри. Од еден Национален олимписки комитет можеле да учествуваат максимално 5 натпреварувачи. За да имаат право да учествуваат, натпреварувачите морале да имаат освоено бодови на светските или континенталните купови за време на квалификацискиот период од јули 2012 до 19 јануари 2014. Најдобрите 55 натпреварувачи на светската ранг листа се квалификувале за олимпиското натпреварување (почитувајќи го правилото по 5 натпреварувачи од секој НОК).
Земји учеснички
Се натпреварувале вкупно 55 спортисти од 15 земји. Бројот на натпреварувачи по земја е означен во заградите.
NGC 7253/1
NGC 7253/1 — спирална галаксија во соѕвездието Пегаз, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7253/1 се споменува и како NGC 7253A, UGC 11984, MCG 5-52-10, VV 242, Arp 278, KCPG 566A, CGCG 494-14.
Откривање
Објектот е откриен на 9 септември 1863 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 22 ч 19 м 27,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +29° 23' 49"". Положбениот агол на објектот е во износ од 116°.
Други поделби
Проучување на NGC 7253/1 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 68572. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 122; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2217. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1174.