cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Михаил Шолохов
Творештво
Сепак, Серафимович мошне пофално го опишал стилот на Шолохов, со следниве зборови: „Како степско цвеќе, како живи се издигаат расказите на другарот Шолохов. Едностојно, блескаво, и чувствуваш дека раскажуваното како пред очи да стои. Сликовит јазик, оној јазик полн со боја, со којшто зборува козаштвото. Стегнато и таа стегнатост е полна со живот, напрегнатост и вистинитост... По сè се гледа дека другарот Шолохов се развива во опитен писател.“
Делата на Шолохов се преведени и на македонски јазик. Така, во 1965 година, издавачката куќа Култура ја објавила збирката „Донски раскази“ во превод на Цветко Мартиновски. Во првите години по ослободувањето на Македонија бил објавен првиот том на романот „Разорана долина“, а вториот дел се појавил во 1962 година со наслов „Разорана целина“. Во 1970 година, издавачката куќа Македонска книга го објавила расказот „Судбината на човекот“.
Естреја Овадија-Мара
Естреја Хаим Овадија - Мара (, -, ) — македонска комунистка, Еврејка, учесничка во НОБ. Прогласена е за народен херој на Југославија на 11 октомври 1953.
Животопис
Овадија е родена во Битола, во работничко еврејско семејство. Рано останала без татко. Имала уште две сестри, за чие издржување покрај мајка ѝ, што работела како перачка по богатите куќи, иако мала, се грижела и таа. Естреја посетувала и училиште. Многу мала ја почувствувала сета беда на сиромаштијата и целиот бес на богатите, кај кои и самата морала да работи. Веќе во 1938 година, со неполни 16 години се активира во Еврејското хуманитарно друштво „Визо“ во родниот град. Подоцна истата година, заминала на работа во Белград. Нејзиниот револуционерен активизам дошол до израз за време на демонстрациите на 27 март 1941 година во Белград. Била на чело на работничката група поттикнувајќи општ револт против предавничката политика на југословенската влада. Тоа била доволна причина да стане членка на СКОЈ, а потоа уште поинтензивно да го продолжи своето револуционерно делување. По капитулацијата на земјата, во 1941 година се вратила во Битола и се вклучила во подготовките за оруженото востание.
При формирањето на Третата македонска ударна бригада била назначена за заменик политички комесар на чета. Учествувала и во обезбедувањето на Првото заседание на АСНОМ. На 22 август 1944 година при формирањето на Седмата македонска бригада, била назначена за политички комесар на баталјон.
Загинала во борба со бугарските окупаторски сили, во близина на врвот Кајмакчалан на 25 август 1944 година. Тогаш имала само 22 години.
Спомен-обележја
Во нејзин помен, во центарот на Битола постои нејзина биста и една детска градинка го носи нејзиното име. Во нејзина чест е наречена и улица во Ерусалим, Израел.
Иберија
Иберија — назив кој се користел од страна на Стара Грција за денешниот Пиринејски Полуостров. Овој термин бил користен и од страна на Херодот.
Терминот Иберија е исклучиво грчки термин, како што е Хиспанија латински термин. Да се заменуваат овие термини односно наместо едниот да се користи другиот е сосема погрешно бидејќи двата термина биле користени во различно време од историјата на Пиринејскиот Полуостров. Потеклото на терминот Иберија не е многу познато. Според едно мислење, се смета дека потекнало од народот Ибери, но во исто време не се знае дали Иберите своето име го добиле според некој друг термин или пак според територијата која навидум веќе се викала Иберија.
За овој период од историјата на Иберија се знае дека во текот на 1 век, кралот Мавретанијан Јуба II имал огромна библиотека која содржала текстови и книги од Фенекија, и дека еврејскиот географ Марино од Тир поседувал материјали од таму кои му помогнале да ја состави картата на тогашниот познат свет. Но, ниту Грците ниту Римјаните не обраќале големо внимание на овие документи, така што голем дел од нив се исчезнати.
Иберија како топоним
Во античко време, терминот Иберија немал географска, туку етничка основа. Познато е дека иберските племиња во 6 век п.н.е. живееле во околината на Монпелие, и дека во 5 век п.н.е., Есхил пишувал за “Рона тече покрај Иберија“.
Херодот, старогрчки историчар од 5 век п.н.е., Иберија ја употребил за идентификација на полуостровот. Пред него, овој термин бил користен од страна на Тартешаните за дефинирање на својата територија. Старите Грци за терминот Иберија го користиле зборот oιkoυμενη, кој во превод значи “познат свет“. На истокот тоа била Иберија, но на запад тоа бил Кавказ. Страбон, како Ибери ги нарекувал и народот кој живеел на просторот на денена Грузија, а регионот во тоа време се нарекувал Кавкаска Иберија. Денеска, не е познато дали постои некаква поврзаност помеѓу овие два народи. Според друга теорија, зборот Ибер бил користен за реката која денеска го носи името Ебро.
Іберія
Ренкенберге
Ренкенберге (Renkenberge) — општина во округот Емсланд, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија.
Местоположба
Ренкенберге се наоѓа помеѓу градовите Папенбург и Мепен на еден страничен канал на блискиот канал Дортмунд-Емс.
Соседни општини
Ренкенберге се граничи на север со општините Клузе и Випинген во општинската заедница Дерпен, на исток со општините Верпело и Зегел во општинската заедница Зегел, на југ со општините Латен и Латен-Ван и на запад со општините Фрезенбург и Зуструм.
Општински единици
Општината се состои од местата Ренкенберге, Гутсхоф и Мелструп-Зидлунг.
Синозелена боја
Синозелената боја (или цијан, од κυανoῦς) е назив за секоја боја во опсегот помеѓу сината и зелената. Во минатото не се сметала за посебна боја од видливиот спектар - боите што денес се нарекуваат синозелени се сметале за сини или делумно зелени и немале свое име бидејќи важеле за мешавини. Во системот на адитивни бои, поимот синозелена (цијан) се однесува на бојата што се добива при мешање на подднакво количество на сина и зелена светлина. Се добива и со отстранување на црвената од белата светлина, што значи дека е комплементарна на црвената: синозелените пигменти ја впиваат црвената светлина. Присутна е во бојните системи RGB и CMYK.
Некои тонови близу до синозелената се берија, тиркизната боја, електричната сина и аквамаринот.
Електрична наспроти печатарска
Силната синозелена бојна што се гледа на електронските приказни уреди се нарекува и „електрична синозелена“ за да се разликува од потемната тиркизна како печатарската синозелена (process cyan) согласно CMYK што се користи во печатењето во боја.
Семрежната боја „вода (аква)“ е синоним за електричната синозелена.
Те Вахипоунаму
Те Вахипоунаму (Te Wāhipounamu = „вода на жадот“) — подрачје во југозападниот дел на Јужниот Остров на Нов Зеланд, прогласено за светско наследство на УНЕСКО.
Областа е прогласена за светско наследство во 1990 г. и зафаќа површина од 26.000 км². Има неколку национални паркови:
Се смета дека оваа заштитена област содржи најпретставителни остатоци од фауната на некогашниот праконтинент Гондвана, што е една од причините за прогласувањето за светско наследство.
Слободна територија Трст
Слободна територија Трст (на Territorio libero di Trieste, на Svobodno tržaško ozemlje, на Slobodni teritorij Trsta, на Cлободна Териорија Трста) — поранешна независна територија во Средна Европа помеѓу северна Италија и Југославија, која излегувала на Јадранското Море. Територијата била воспоставена по Втората светска војна, под директна одговорност на Советот за безбедност на ООН.
Територијата била формирана на 10 февруари 1947 година со протокол на Договорот за мир со Италија, со цел етнички и културно мешаното население да се стави во неутрален и независен ентитет. Намерата била да се смират територијалните аспирации на Италија и Југославија произлезени од стратешката важност за трговија со Средна Европа. Територијата станала постоечка на 15 септември истата година. Администрацијата била поделена на две области: едната (Зона А) била сместена во пристанишниот град Трст со тесен крајбрежен појас на северозапад, другата (Зона Б) опфаќала мал дел од северозападниот дел на Истрискиот Полуостров.
Слободната територија де факто прекинала да постои во 1954 година и била поделена помеѓу Италија и Југославија. Овој чин бил официјализиран многу подоцна со билатералниот Договор од Осимо од 1975 година, ратификуван во 1977 година.
NGC 1345
NGC 1345 — спирална галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1345 се споменува и како ESO 548-26, MCG -3-9-46, UGCA 74, VV 690, HARO 21, IRAS 03272-1756.
Откривање
Објектот е откриен на 11 декември 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 29 м 31,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 17° 46' 45". Положбениот агол на објектот е во износ од 108°.
Вегетаријанство
Вегетаријанството е начин на исхрана кој го исклучува јадењето на месо (вклучувајќи го дивечот, рибата и морските плодови ). Тоа подразбира воздржување од консумацијата на црвено месо, живина, морска храна и каков било друг вид на месо. Тоа исто така може да вклучува и воздржување од нуспроизводите добиени од колење на животните.
Постојат неколку видови на вегетаријанство, а во некои од исхраната се исклучуваат јајцата како и некои производи кои се добиваат од животните, на пример млечните производи и медот. Така, ововегетаријанската исхрана вклучува јајца но не млечни производи, алактовегетаријанската исхрана вклучува млечни производи, но не и јајца, а оволактовегетаријанската исхрана вклучува и јајца и млечни производи. Веганската или строгата вегетаријанска исхрана го отфрла конзумирањето на сите животински производи, вклучувајќи ги јајцата, млечните производи, пчелиниот восок и медот. Исто така, веганите избегнуваат производи од животинско потекло како што се кожена облека и маст од гуски која се користи како боја за чевли.
Полувегетаријанската исхрана главно се состои од вегетаријанска храна, но може да вклучува и риба и пилешко месо, а понекогаш и друг вид на месо. Онаа исхрана која содржи риба или пилешко месо, го дефинира месото како месо од цицачи и може да се поистовети со вегетаријанството. Пескотаријанската исхрана се опишува како „риба, но никаков друг вид месо“. Често користената асоцијација помеѓу ваквите видови исхрана и вегетаријанството ги наведе вегетаријанските групи, како што е Здружението на вегетаријанци, да тврдат дека исхраната која содржи вакви состојки не е вегетаријанска, поради фактот што рибите и птиците се животни. Некои поединци можат да се наречат „вегетаријанци” иако практикуваат полувегетаријански начин на исхрана, бидејќи во некои од дефинициите кои постојат во речниците, вегетаријанството се опишува како исхрана која вклучува риба, или вклучува само месо од цицачи како дел од дефиницијата за месо, додека според други дефиниции не се конзумира риба и каков било друг вид на животинско месо. Во други случаи, некои поединци можат да се опишаат како „флекситаријанци”. Овој вид на исхрана може да го практикуваат оние кои го намалуваат конзумирањето на животинско месо како начин за преминување кон вегетаријански начин на живот поради здравствени, етички, еколошки или друг вид на причини.
Макробиотска исхрана е исхраната која главно се состои од зрнеста храна. Во рамките на "ово"-групите постојат многумина кои одбиваат да конзумираат оплодени јајца (јајцата балут анг. balut се екстремен пример). Меѓутоа, ваквата поделеност не е доволно изразена. Исто така, некои вегетаријанци избегнуваат производи кои можат да содржат животински состојки кои не се назначени на нивните етикети. На пример, шеќер кој е избелен со постапка на јагленисување на коски, сирења за кои е употребено животинско сириште (ензими од желудочната мембрана на животните), желатин (добиен од колагенот во внатрешноста на кожата на животното, од коските и од сврзните ткива), некој вид на шеќер од шеќерна трска (но не шеќер од шеќерна репка) и сок од јаболко кој е прочистен од алкохол со желатин или мелени школки и есетра, додека пак други вегетаријанци не се свесни за присуството на вакви состојки или пак не им пречи ваквото присуство.
Различни видови спакувана или обработена храна како што се торти, колачиња, бонбони, чоколади, јогурти и маршмало често содржат непознати животински состојки и можат да претставуваат особен проблем за вегетаријанците поради веројатноста од постоењето на вакви додатоци. Честопати, пред да купат или да конзумираат некој производ вегетаријанците проверуваат дали во него има животински состојки. Меѓутоа, вегетаријанците се разликуваат во односот кон овие состојки. Додека некои вегетаријанци не знаат за улогата на сириштето од животинско потекло во секојдневното производство на сирење, па оттаму и без да знаат го конзумираат производот, други вегетаријанци едноставно немаат ваков проблем.
Термин
Здружението на вегетаријанци (анг. Vegetarian Society), основано во 1847 година во Манчестер, Велика Британија, вели дека зборот вегетаријанец е изведен од латинскиот збор vegetus што значи жив или енергичен. Спротивно на тоа, англискиот речник на Оксфорд (АРО) и други стандардни речници тврдат дека зборот е создаден од терминот vegetable и наставката –arian. Англискиот речник на Оксфорд пишува дека зборот влезе во општа употреба по создавањето на Здружението на вегетаријанци во Рамсгејт во 1847 година, иако тој нуди два примери на употреба од 1839 година и од 1842 година. Објаснувањето од 1839 година сè уште е предмет на дискусија, но Интернационалната историска група на Здружението на вегетаријанци даде 8 други пишани објаснувања уште пред формирањето на Здружението на вегетаријанци во 1847 година.
Историја
Според тврдењето на некои научници, нашите човеколики предци цели 24 милиони години живееле како вегетаријанци, сè до леденото доба, кога човекот за да преживее почнал да јаде и животни. Според Библијата, Адам и Ева во Рајот јаделе само овошје.
Веродостојните извори велат дека вегетаријанството како начин на исхрана датира од пред неколку илјади години во Индија, каде и останало вообичаен начин на исхрана, најнапред како спиритуална пракса, позната како ахимса (ненасилство). Во Европа, грчкиот филозоф Питагора, кој живеел кон крајот на 6 век п.н.е. бил поборник на вегетаријанството. Во Питагорејските школи не се јадело месо од убиени животни, а целта била да се создадат универзални закони според кои не би смееле да се убиваат живи суштества, ниту да се јаде нивното месо.
Во средниот век во Европа честото и секојдневно јадење на месо било симбол за богатство и моќ. Сепак, постоеле многу христијански редови кои не практикувале јадење на месо, меѓу кои спаѓаат и Богомилите.
Во 17 и XVIII век, посебно во Велика Британија, за вегетаријанството почнува да се зборува како за исхрана која нуди „здраво тело и здрав дух“. Во 1847 година, овој начин на исхрана го добива своето име „вегетаријанство“ од латинскиот збор vegetus што значи - жив. Таа година, на состанок во англискиот приморски град Рамсгејт е основано Вегетаријанското друштво (Vegetarian Society), кое постои и денес. Во 1880-те години, во Англија постоеле 52 вегетаријански ресторани.
Најраните записи за (лакто)вегетаријанството доаѓаат од древна Индија и од Стара Грција од 5 век п.н.е. На пример, во Азија исхраната била тесно поврзана со идејата за ненасилство врз животните (во Индија наречена ahimsa) и била поддржувана од религиозни групи и филозофи. За Хелените, Египќаните и другите народи, исхраната била наменета за медицински или за ритаулни цели за прочистување.
Индискиот император Ашока барал заштита на фауната:
„Дваесет и шест години по моето крунисување, различни животни беа прогласени за заштитени: папагали, птиците маинас (анг. mainas), аруна (анг. aruna), црвеноглавите гуски, диви пајки, нандимукхас (анг. nandimukhas), гелатас (анг. gelatas), лилјаци, кралски мравки, мали водени желки (анг. terrapins), обезкостената риба, ведарејака (анг.vedareyaka), гангапупутака (анг. gangapuputaka), рибата санкија (анг.sankiya), желки, бодливи прасиња, верверички, елени, бикови, окапинда(анг.okapinda), диви магариња, диви гулаби, домашни гулаби и сите суштества на четири нозе кои не се ниту корисни ниту се за јадење. Оние кози, овци и маторици кои имаат млади или давааат млеко на нивните млади се заштитени, а истото се однесува и за младите кои имаат помалку од шест месеци. Петлите не треба да се скопуваат, лушпите под кои се кријат живи суштества не треба да се горат и шумите не треба да се опожаруваат без причина или со цел да ги убијат суштествата. Животните не треба да се хранат едни со други." - Натписите на Ашока, петти столб
По христијанизацијата на Римското Царство кон крајот на античкиот период, вегетаријанство речиси исчезна од Европа и од другите континенти, освен од Индија. Неколку наредби на монасите во средновековна Европа го ограничија или го забранија конзумирањето на месо од аскетски причини, но никој од нив не го избегнуваше конзумирањето на риба. (Средновековната дефиниција за „риба" вклучуваше животни како што се фоки, морски прасиња, делфини, арктички гуски, морски птици (анг. puffins) и дабари.
Вегетаријанството повторно се појави за време на ренесансата, станувајќи се' пораспространето во XIX и XX век. Првото Здружение на вегетаријанци беше основано во 1847 година во Обединетото Кралство а потоа следеа и Германија, Холандија и други земји. Во 1908 година е основан Меѓународниот вегетаријански сојуз, кој претставува здружение на национални општества.
Популарноста на вегетаријанството порасна во 20 век во западните земји, како резултат на проблеми поврзани со исхраната, етички проблеми, а од неодамна и еколошки и економски проблеми. За популарноста помагаат и продавниците за здрава храна кои се отвораат ширум светот.
Исхрана
Вегетаријанската исхрана која се практикува во западните земји е особено богата со каротеноиди, но релативно сиромашна со омега-3 масни киселини и витамин Б12. Веганите можат да имаат релативно мало количество на витамин Б и калциум во организамот доколку не јадат доволно производи од типот на штавел, лиснат зеленчук, темпе и тофу(соја). Се смета дека високите нивоа на хранливи влакна, фолна киселина, витамин Ц, витамин Е и магнезиум, како и малото внесување на заситени масти се добрите страни на вегетаријанската исхрана.
Белковини
Внесувањето на белковини во вегетаријанската исхрана е само малку помало од она во исхраната која вклучува и месо, и може да ги задоволи дневните барања на секој човек, вклучувајќи ги и на спортистите и на телоградителите. Проучувањата направени од Универзитетот Харвард како и други проучувања спроведени во Обединетите Држави, во Обединетото Кралство, во Канада, во Австралија, во Нов Зеланд и во многу европски држави, потврдија дека доколу се достапни и се конзумираат различни растенија, вегетаријанската исхрана обезбедува доволно количество на белковини. Белковините се состојат од аминокиселини и она што често предизвикува загриженост во врска со белковините кои се добиваат од зеленчукот е дали тие имаат доволно количество од неопходните аминокиселини, кои човечкото тело не може да ги синтетизира. Додека млечните производи и јајцата претставуваат доволен извор на белковини за оволактовегетаријанците, неколку зеленчуци имаат значителни количини од сите осум видови на есенцијални аминокиселини. Во овие зеленчуци спаѓаат: грав, соја, семе од коноп, семе од кија, штир, хелда, семки од тиква, спирулина, ф’стаци и киноја. Сепак, есенцијалните аминокиселини можат да се внесат и со јадење на различни комплементарни извори на растенија, кои доколку се во комбинација, можат да ги обезбедат сите осум есенцијални аминокиселини. На пример, не е потребна комбинација од кафеав ориз и грав или хумус и цела пита од пченица. Во 1994 година, едно истражување покажа дека разновидна доза од вакви извори може да биде доволна.
Железо
Вегетаријанската исхрана обично содржи слични нивоа железо како и невегетаријанската исхрана, но ова железо е биолошки понедостапно од она кое се содржи во различните видови месо, и неговата апсорпција понекогаш може да ја попречат другите составни делови на исхраната. Според Вегетаријанската група за ресурси, конзумирањето на храна која содржи витимин Ц, како што е цитрусот, цедените соковите, домати, брокула, е добар начин да се  зголеми  количеството на железо кое се апсорбира од оброкот. Вегетаријанска храна која е богата со железо влкучува кафеав грав, индиски орев, семе од коноп, темноцрвен грав, брокула, леѓа, овес, суво грозје, спанаќ, зелка, марула, грашок, соја, многу житарки, семки од сончоглед, наут, сок од домати, темпе, меласа, мајчина душица и леб од пченица. Веганската исхрана честопати може да биде побогата со железо од вегетаријанската исхрана, бидејќи млечните производи немаат големо количество на железо. Резервите на железо често се помали кај вегетаријанците отколку кај невегетаријанците, и само мал број на истражувања покажуваат висок процент на недостаток од железо (до 40% и 58% за вегетаријанските и за веганските групи).
Витамин Б12
Според Националните институти за здравство на Обединетите Држави, витаминот Б12 обично не е присутен во растенијата и  природно може да се најде во храната од животинско потекло. Лактоововегетаријанците можат да го добијат витаминот Б12 од млечни производи и од јајца, а веганите од збогатена храна (вклучувајќи некои производи од соја и житарици) и диететски додатоци. Исто така, витамин Б12 може да се добие од производи збогатени со екстракт од квасец. Препорачаната дневна доза на витамин Б12 во САД е 0,4 микрограми (0-6 месеци), 1.8 микрограми (9-13 години), 2,4 микрограми (повеќе од 14 години), и 2.8 микрограми (за доилки). Иако секојдневните потреби на телото за витамин Б12 се многу мали, недостаток на витамин Б12 е многу сериозен и може да доведе до анемија и до трајно оштетување на нервите.
Масни киселини
Без разлика дали се од растително потекло или пак вегетаријански, изворите на омега 3 масни киселини вклучуваат соја, ореви, семки од тиква, канола масло, киви, семе од коноп, алги, семе од чиа, ленено семе,семе од ечиум (анг.echium) и лиснат зеленчук како што се зелената салата, спанаќот, зелката и толчницата. Толчницата содржи најмногу омега 3 од која било друга салата. Маслинките (и маслиновото масло) се уште еден важен извор на незаситени масни киселини. Растителна храна може да обезбеди алфа- линоленска киселина која човечкото тело ја користи за да синтетизира долг синџир n-3 масни киселини ЕПА и ДХА. ЕПА и ДХА можат да се добијат директно во огромни количини од мрсна риба или од рибини масла. Вегетаријанците, а особено веганите, имаат пониски нивоа на ЕПА и ДХА од луѓето кои јадат месо. Додека ефектите врз здравјето од ниското ниво на ЕПА и ДХА се непознати, веројатноста дека додатоците кои содржат алфа-линоленска киселина значително ќе ги зголемат нивоата на алфа-линоленска киселина, е мала. Некои компании од неодамна започнаа да рекламираат вегетаријански додатоци ДХА кои содржат екстракти од алги. Почнаа да се појавуваат и слични додатоци кои нудат и ЕПА и ДХА. Сите алги не се погодни како додатоци во исхраната бидејќи нивното високо количество на јод е до дозволената граница. Меѓутоа, некои алги како што е спирулината, се добри извори на гама-линол киселини ГЛА(анг.GLA), алфа-линоленска киселина АЛК (анг.ALA), линоволна киселина ЛК (анг.LA), стеридонска киселина СK (анг.SDA), еикозапентаеочна киселина ЕК (анг.EPA), докозахексаеноична киселина ДК (анг.DHA) и арахидонска киселина АК (анг.АА).
Калциум
Вегетаријанците и невегетаријанците внесуваат слично количество на калциум. Кај некои вегани кои не конзумираат доволно лиснат зелнчук, кој е извор на изобилство од калциум, беше забележана нарушена минерализација на коските. Меѓутоа, кај лактоововегетаријанците не е забележано вакво нешто. Значајни извори на калциум се: брокулата, гравот, грашокот, леќата, зелката, марулата, штавелот, бок чој (кинеско зелје), кељот и репата. Спанаќот, блитвата и репата се богати со калциум, но калциумот преминува во оксалат и затоа слабо се апсорбира.
Витамин Д
Потребите од витамин Д можат да се задоволат со доволна и разумна изложеност на човечкото тело на ултравиолетови зраци (УВ) од сончевата светлина. Производите кои вклучуваат млеко, сојино млеко и житарици можат да се зајакнат за да обезбедат витамин Д. Оние кое не се доволно изложени на сонце и/или не внесуваат доволно витамин Д преку храната, можеби ќе имаат потреба од додатоци на витамин Д.
Витамин Д2
Растенија луцерка (Medicago sativa subsp. sativa: 4.8 μg (192 IU) витамин Д2, 0.1 μg (4 IU) витамин Д3
Габи од базата на податоци за храна УСДА
Витаминот Д2 или ергокалциферол е застапен во печурките (со исклучок на луцерката која е растение) и се создава од виостерол, кој се создава кога ултравиолетовата светлина го активира ергостеролот (кој се наоѓа кај печурките и е наречен стерол од ергот). Сите габи, вклучувајќи го и квасецот, произведуваат витамин Б2 кога се изложени на ултравиолетово зрачење. Според едно проучување, биолошката застапеност на витамин Д2 кај човекот од шампињоните со зголемено количество на витамин Д2 преку УВБ зрачење е ефикасна за подобрување на статусот на витаминот Д и таа биолошка достапност не е различна од онаа на додатокот на витамин Д2. На пример, витаминот Д2 од квасецот кој е изложен на ултравиолетово зрачење и кој се користи за правење леб е биолошки достапен. Со визуелно испитување или со хронометар, според степеност на „белост“ не се забележија значителни промени во бојата на печурките кои беа изложени на ултравиолетова светлина, па затоа беше тешко да се открие дали тие беа испитувани без да бидат означени. Се докажа дека една нормална порција (приближно 3 мл, 1/2 чаша, или 60 грама) печурки изложени на ултравиолетова светлина го зголемуваат количеството на витамин Д за околу 80 микрограми, или за 2700 МЕ доколку се изложи на УВ светлина по само 5 минути откако ќе се набере.
Здравствени аспекти
Во просек, вегетаријанците за разлика од невегетаријанците, конзумираат помалку калории и масти (особено заситени масни киселини), помалку калории, повеќе влакна, калиум и витамин Ц. Општо земано, вегетаријанците имаат понизок индекс на телесна маса. Овие особености, како и други начини на живот поврзани со вегетаријанската исхрана, можат да придонесат за подобра здравствена состојба, која што и беше забележана меѓу вегетаријанците.
Сидни Гову
Сидни Родриг Нукпо Гову (роден на 27 јули 1979) — француските репрезентативен фудбалер со Бенинско потекло кои последно играл за Евијан Тонон Жалар. Гову природно игра на позицијата крило, но понекогаш е користен и како напаѓач.
Вегетаријанство
Здравствени аспекти
Вегетаријанците имаат понизок индекс на телесна маса, пониско ниво на холестерол, понизок крвен притисок, помала веројатност од срцеви заболувања, хипертензија, дијабетес тип 2, болести на бубрезите, метаболичен синдром, деменција како Алцхајмерова болест и други нарушувања. Откриено е дека посното црвено месо е дирекно поврзано со зголемениот ризик од рак на хранопроводот, црниот дроб, дебелото црево и белите дробови. Други проучувања покажаа дека не постојат особени разлики помеѓу вегетаријанците и невегетаријанците кога станува збор за смрт од цереброваскуларни заболувања, рак на стомакот, рак на дебелото црево, рак на дојка или рак на простата. Едно проучување во 2010 година направи споредба меѓу група вегетаријанци и невегетаријанци од Адвентистите од седмиот ден, во која вегетаријанците постигнаа пониски резултати на тестовите за депресија и имаа подобри профили на расположение. Односите помеѓу вегетаријанската исхрана и здравјето на коските сè уште остануваат неразјаснети. Според некои проучувања, вегетаријанскиот начин на исхрана може да се поврзе со недостаток на витамин Б12 и со ниска густина на минерали во коските. Меѓутоа, со проучувањето на неколку возрасни вегетаријанци и невегетаријанци во Тајван се докажа дека непостојат особени разлики во густината на минерали во коските на членовите од двете групи. Други проучувања кои ги истражуваа негативните ефекти на животинските белковини врз здравјето на коските велат дека вегетаријанците се помалку склони кон остеопороза од оние луѓе кои внесуваат секаква храна, поради фактот што вегетаријанците имаат повеќе минерали во коските и подобра коскена структура. Проектот Кина-Корнел-Оксфорд, кој претставува дваесетгодишно поучување кое го извршуваше Универзитетот од Корнел, Универзитетот од Оксфорд и владата на Кина, покажа дека постои поврзаност помеѓу конзумирањето на производи од животинско потекло и различни хронични заболувања, како што се коронарна срцева болест, дијабетес, рак на дојката, рак на простатата и рак на дебелото црево.
Сидни Гову
Најдобрите денови од својата кариера Гову ги поминал во дресот на неговиот прв клуб Лион, со кого во период од десет години од 2000 до 2010 година, освоил грст трофеи. Токму во тој период Сидни бил повикан и во дресот на Француската репрезентација со која 2003 година го освоил Купот на конфедерациите. Својата репрезентативна кариера ја завршил во 2010 година со скор од 49 настапи и 10 голови. Според бројот на настапи за репрезентацијата тој се наоѓа на 38. место на вечната список на Франција.
Вегетаријанство
Долговечност
Една метастудија од 1999 година ги поврза податоците од пет различни проучувања направени од западните земји. Метастудијата го покажа соодносот на смртост, каде што помалиот број означуваше помалку смртни случаи и изгледаше вака: 0.82 за конзуматорите на риба, 0.84 за вегетаријанците и 0.84 за повремените конзуматори на месо (оние кои јадат месо помалку од двапати неделно). Оние кои често конзумираат месо имаа ниска стапка на смртност од 1.0, додека поради големиот број на податоци, бројот на вегани беше многу тежок за одредување (некаде помеѓу 0.7 и 1.44). Истражувањето ги даде броевите на смртни случаи за секоја од категориите, очекуваните грешки кои можат да постојат за секој сооднос и направените измени во податоците. Меѓутоа, ниската стапка на смртност беше најмногу поради фактот што пушењето е релативно слабо распространето кај овие вегетаријански приврзаници. Од сите главни причини за смрт кои беа проучени, само една од нив се однесуваше на разликите во исхраната, а тоа беше наведено и во заклучокот: вегетаријанците имаа 24% пониска стапка на смртност предизвикана од исхемични срцеви заболувања за разлика од невегетаријанците, но вегетаријанскиот начин на исхрана не се поврзува со никакви други причини за смрт.
Сидни Гову
Лион
Престојувајќи во училиштето сè додека не ги заврши своите студии на релативно доцна возраст за фудбалер, Гову влегува во спортскиот свет, приклучувајќи и се на младинската школа на Олимпик Лион дури на возраст од 17 години во 1996 година. Лојален на својот прв клуб, до 2010 година, Гову играл на Стад Жерлан во текот на целата негова професионална кариера. Гову го направил пробивот на фудбалската сцена за време на сезоната 2000-01 помагајќи му на Лион да заврши втор, со само четири бода зад шампионот Нант. Благодарение на неговите одлични за клубот, Гову ја освоил наградата за најдобар млад играч на годината во Лига 1 за 2001.
Гову често бил критикуван за неговиот недостаток на смиреност пред противничките голови, особено во неизвесни ситуации кога притисокот е голем, што делумно објаснува зошто тој подоцна ќе биде шреместен да игра по ширина на теренот, како крило, наместо да зазема место како фокусна точка во нападот на тимот. Неговата офанзивна улога, сепак, не го спречила често да игра важна улога во обновувањето на поседот на топката за неговиот тим, што се должи во голема мера на неговоте широки атлетски способности и високото ниво на фитнес. Тој, исто така има добри способности и во играта со глава.
Вегетаријанство
Долговечност
Во истражувањето за смрноста кај британските вегетаријанци беше донесен сличен заклучок: „Британските вегетаријанци имаат пониска стапка на смртност во споредба со останатиот дел од населението. Тие имаат слична стапка на смртност со невегетаријанците, што е показател дека поголемиот дел од овие добри страни можат да им се препишаат на факторите кои не се однесуваат на начинот на исхрана, како што е слабата распространетост на пушење, високиот општествено-економски статус и различните начини на исхрана кои не се поврзани со неконзумирање на месо и риба.
Сидни Гову
Лион
За време на сезоната 2004-05, кога клубот го водел Пол Ле Гвен, му ја доверил на Гову капитенската лента за време на долгото отсуство од клубот поради повреда на првиот капитен Клаудио Касапа. Одлуката на Ле Гвен била во голема мера мотивирана од лојалноста која кон клубот ја прикажал Гову, иако се соочувал со многу шпекулации кои го поврзувале со трансфери далеку од клубот. На 24 мај 2008 година, Гову го постигнал единствениот гол на натпреварот во додаденото екстра време, шутирајќи со волеј по една нафрлена топка, и бил назначен за "играч на натпреварот", кога што Лион го совладал ПСЖ во финалето на Купот на Франција, тоа била воедно и првата куп-титула на клубот уште од 1973 година.
Вегетаријанство
Долговечност
Во тек е проучување за здравјето на Адвентистите коешто го документира животниот век на Адвентистите на седмиот ден. Од сите истражувања со слична методологија, ова е единственото истажување кое укажуваше на добрите страни на вегетаријанството. Истражувачите открија дека со комбинација на повеќе стилови на живеење можеме да го зголемиме животниот век за околу 10 години. Меѓу различните стилови на живот кои беа проучувани, се процени дека вегетаријанскиот начин на исхрана го зголемува живонтиот век за 1- ½ до 2 години. Истражувачите заклучија дека ,,Адвентистите од Калифорнија имаат подолг животен век за разлика од кое било друго население, со што животниот век за мажи е 78.5 години а за жени 82.3 години. Животниот век на Адвентистите од Калифорнија кои ќе ја преживеат 30та година изнесува 83.3 години за мажи и 85.7 години за жени.
Сидни Гову
Лион
Гову и Лион издржале тешка кампања во сезоната 2009-10. Тој се појавил во игра во 30 лига натпревари за Лион, и започнал во 22, но успеа да даде само два гола и имал уште две асистенции кога Лион завршил како вицешампион зад Олимпик Марсеј. Во ноември 2009 година, Лион бил домаќин на Олимпик Марсеј на Жерлан во она што ќе стане епска средба. Гову постигнал еден незаборавен гол во 14 минута, правејќи сензационален продор со топката странично во средниот ред, а потоа лесно го совладал Стив Манданда за да им даде водство на домаќините од 2-1. Натпреварот одел напред-назад во поглед на заостатокот на Марсеј, па така Лион водел со 5-4 во 90-тата минута кога тимски колега на Гову Жереми Тулалан си постигнал автогол што значел дека бодовите ќе бидат поделени. Лион на крајот завршил одново на второто место, обезбедувајќи си автоматски место во групната фаза на Лигата на Шампионите.
Вегетаријанство
Долговечност
Во една метастудија со наслов „Дали внесувањето на мало количесвто на месо го зголемува животниот век?” која беше објавена во Американскиот весник за медицинска исхрана (анг. American Journal of Clinical Nutrition) се наоѓаше уште едно истражување за здравјето на Адвентистите. Истражувањето покажа дека внесувањето на мало количество на месо (помалку од еднаш неделно) и некои други начини на живот значително го зголемуваат животниот век, за разлика од оние кои внесуваат големи количества на месо. Со истражувањето се заклучи дека ,, податоците од приврзаниците на здрава исхрана велат дека практикувањето на вегетаријанскиот начин на исхрана подолго време (околу 20 години) може да го зголеми животниот век за 3.6 години. Меѓутоа, истражувањето кажа дека и некои од предностите за надживување на вегетаријанците можеби се должеле на забележените разлики меѓу истражувањата за да се прилагодат на збунетите, на дефиницијата за вегетаријанство, на грешката при мерењето,на различните возрасти, на здравствениот волонтирачки ефект и на внесувањето на специфична храна од растенија од страна на вегетаријанците. Во истражувањето стоеше и дека ,,тој факт ја зголемува можноста дека намаленото внесување на месо и зголеменото внесување на овошје и зеленчук може да се главните заштитни фактори, а не исфрлањето на месото од исхраната.” Во едни неодамнешни истражувања во врска со модели на исрхрана кои вклучуваат мала количина на месо и причините за смрт, Сингх кажа дека ,,5 од 5 проучувања покажаа дека возрасните луѓе кои го применуваат начинот на исхрана кој влучува внесување на мала колична месо а голма количина овошје и зеленчук, во споредба со оние кои применуваат друг начин на исхрана, имаат помал ризик од смрт.
Сидни Гову
Панатинаикос
На 2 јули 2010 година, Гову потпишал три-годишен договор со Панатинаикос од Грција. На 14 септември 2010 година, тој постигнал погодок против Барселона на Камп Ноу за да го доведе Панатинаикос во водство од 1-0, иако тие на крајот го загубиле натпреварот со 5-1. На 2 јули 2011 година, било најавено од страна на Панатинаикос дека тие го ослободиле од договорот Гову со взаемна согласност. Играчот бил воглавно ослободен поради финансиските проблеми на Панатинаикос, по што и другите француски играчи Џибрил Сисе и Жан-Ален Бумсонг биле отпуштени. За време на неговото време во клубот, тој бил казнет двапати за несоодветно однесување во врска со "доцните вечерни активности". Гову се појавил во 23 натпревари и постигнал три гола во сите натпреварувања за Панатинаикос.
Евијан
На 5 јули 2011 година, Гову потпишал две-годишен договор со неодамна промовираниот Лига 1 клуб Евијан. Тој го направил своето деби за клубот во нивниот прв некогаш настап во Лига 1 нагостувањето кај Брест. Гову го одиграл целиот натпревар и му помогнал на својот нов состав да се избори за реми 2-2, и да ги заработат нивните први бодови во највиоката по ранг лиха во францускиот фудбал.
Вегетаријанство
Долговечност
Статистичките проучувања, како што е проучувањето за споредување на животниот век кај луѓето од различни региони и нивните локални начини на исхрана во Европа, открија дека животниот век е значително поголем во јужна Франција каде што луѓето конзумираат помалку месо и практикуваат средоземна диета со големо количество на овошје и зелнчук, за разлика од северна Франција кадешто се внесуваат поголеми количини на месо.
Институтот за превентивна и клиничка медицина и Институтот за физиолошка хемија направија проучување во кое испитуваа група од 19 оволактовегетаријанци и група од 19 сештојади од истата област. Истражувањето покажа дека групата на оволактовегетаријанците има повисоки новоа на карбоксилметилизин во крвната плазма и зголемени нивоа на крајните производи од гликатин (анг.AGE) за разлика од групата на невегетаријанци. Карбоксилметилизинот е гликациски производ кој претставува „главен показател за кислородно оптоварување и долгорочно оштетување на белковините во процесот на стареење, артеросклероза и дијабетес”, а зголемениот број на крајни производи од глакацијата (анг.AGE) можат лошо да влијаат врз процесот на атеросклероза, дијабетес, процесот на стареење и врз откажувањето на бубрезите.
Медицинска примена
Во медицината на западните земји, на пациентите понекогаш им се советува да се придржуваат до вегетаријански начин на исхрана. Вегетаријанската исхрана е користена за лекување на ревматоиден артритис, но не се знае дали е доволно ефикасна. Некои видови на алтернативна медицина, како што се Ајурведа и Сидха, предлагаат уптреба на вегетаријанската исхрана во секојдневната исхрана. Маја Тивари истакнува дека Ајурведа препорачува внесување на месо во мали количини за одредени луѓе,, додека правилата за домородното население кое ги ловеше и убиваше животните беа доста јасни и детални.” Иако ваквите методи на ловење и убивање сè уште постојат, таа не ја препорачува употребата на какво било месо од животни во исхраната, дури ни за вата-типовите на луѓе (анг.vata-types); (луѓе кои не можат лесно да се здебелат, слаби луѓе).
Македонска песнарка
Македонска песнарка е стихозбирка напишана од македонскиот национален и револуционерен деец Ѓорѓија Пулевски. Стихозбирката Македонска песнарка се состои од два дела (две книшки) и е објавена во 1879 година во Софија. Како и во својата поема Самовила Македонска, Ѓорѓија Пулевски и во ова свое дело со силен македонски патриотски набој ги повикува Македонците да се кренат во борба за својата слобода и слобода на Македонија. Во песните тој вклучува обраќања кон Македонците, но и кон европската јавност, реагирајќи против решенијата на Берлинскиот конгрес во 1878 (по Руско-турската војна и ослободувањето на Бугарија) со кои се оставила Македонија пак под турското ропство. Исто така и во песните на оваа стихозбирка Ѓорѓија Пулевски ја истакнува непосредната поврзаност на Македонците со Античките Македонци, а Александар Македонски и Филип Македонски ги споменува како наши македонски цареви.
Песни
Како и насловите на претходно објавената поема Самовила Македонска и на песнарките, така и првите три целосно негови стихотворби во првата стихозбирка се одликуваат со изразито потенцирани национално интонирани наслови кои ги содржат зборовите Македонија, македонско/и, Македонци. Меѓу овие песни се вбројуваат: Плачење македонско, Македонцим ув прилог и Жаљост македонска. Додека првите две песни се со еден специфично негов изразен стил, сличен на оној на Григор Прличев, третата патриотска песна е напишана наполно во духот на македонската народна песна, заради што е прифатена во народот до денешни дни. Песната „Жаљост македонска“ претставува приспособување, односно адаптација, на постара народна песна кое е успешно актуализирано со тековните случувања при што таа започнува со познатите стихови: Не жали, Стано мори, не плачи, не рони тије с'лзи крвави. Слични потфати Ѓорѓија Пулевски има правено и во другите навистина народни умотворби што ги објавува во продолжение. Сите тие носат и една специфична графика за укажување на мелодиската линија при вокалното исполнување: со своевидно повторување на вокалите (наместо со нотација) авторот сака да укаже како треба да се пее стихот, а тој исто така изречно наведува со каква инструментална придружба се пеат одделни песни. Мечтата за  Кралевина Македонија  со децидната потенцирана национална идеологија ја покривала рапавоста на стиховите и несмасноста на одделни јазични конструкции.
Македонцим ув прилог
Една од песните во стихозбирката Македонска песнарка е песната Македонцим ув прилог. Во оваа песна Ѓорѓија Пулевски повторно се повикува и ги потсетува Македонците на нивното славно минато и историја со нивните кралеви Филип Македонски и Александар Македонски. Понатаму тој реагира против решенијата од Берлинскиот конгрес со кои Македонија била оставена под турското ропство, за на крај да ги повика своите сонародници - Македонци да се кренат и јуначки да се борат како под цар Александар и историјата стара да ја оживеат.
Одглас
Оваа збирка македонски народни песни била многу позитивно прифатена, а нејзините песни биле мошне популарни во Македонија, особено во Мијачијата и посебно меѓу македонската емиграција во Бугарија. Одгласот меѓу емиграцијата бил доста голем и позитивен, при што дел од овие песни доживувале и второ објавување во 1884 година. Константин Везенков бил еден од оние што биле воодушевени од патриотизмот на својот познаник Пулевски искажан во неговите авторски песни за Филип и Александар Македонски, па решил дел од нив да објави во весникот „Марица“.
Басни од Доситеј Обрадовиќ
Басни - збирка басни на српскиот писател и просветител Доситеј Обрадовиќ.
Содржина
Збирката на Обрадовиќ содржи голем број класични басни, како: „Застреланиот орел“, „Елен“, „Лавот и човекот“, „Двете жаби“, „Рибари“, „Змијата и земјоделецот“, „Змијата и пилата“, „Лисицата и крокодилот“, „зајците и жабите“, „Патниците и тополата“, „Детето и среќата“, „Лисицата и мајмунот“, „Желката и орелот“, „Магарето и жабите“, „Магарето во лавовска кожа“, „Лисицата и дрвената глава“, „Лавот, глушецот и лисицата“, „Лавот и магарето“, „Лавот, магарето и лисицата“, „Чавката и другите птици“, „Лисицата и капината“, „Коњот и магарето“, „Двата патника и секирата“, „Волчицата и волчињата“, „Орелот и лисицата“, „Сатирот и човекот“, „Волкот и лавот“, „Волкот и јагнето“, „Лавот и глушецот“, „Еленот и лозјето“, „Лавот и лисицата“, „Волкот, бабата и детето“, „Лисицата и јарецот“, „Лакомата лисица“, „Волкот и коњот“, „Волкот и ждралот“, „Старецот и златото“, „Селанецот и кучињата“, „Лавот и мечката“, „Херкул и топката“, итн.
Осврт кон басните на Обрадовиќ
Меѓу античките автори кои ги познавал, Доситеј Обрадовиќ особено ги ценел басните на Езоп. И воопшто, тој имал многу високо мислење за басните. Така, во предговорот на својата книга со басни, тој вели дека „басната е првиот израсток и пород на човековото остроумие“ и дека таа го изразува она што „е најнужно и најполезно на светот“. Сепак, Доситеј Обрадовиќ не бил буквален преведувач на Езоповите басни: освен неколку басни кои ги превел од збор до збор, тој најчесто ги приспособувал басните според своите погледи и според потребите на своите читатели, а притоа ги менувал оригиналните басни, додавал некои свои работи, а некои детаљи ги отфрлал. Во таа постапка, тој ја задржувал само основната мисла на басната, која ја прикажувал на својот начин и со својот стил.
Прашањето за изворите на басните на Доситеј Обрадовиќ е сложено и до ден-денес не е до крајот разјаснето, но најголем дел од нив, според идентификацијата направена од Миливој Сирониќ, потекнуваат од басните на Езоп. Во споредба со оригиналните Езопови басни, верзиите што ги пишувал Обрадовиќ се понаративни, побогати со детаљи, поразговорни и со попрактични поуки. Имено, Обрадовиќ остро ги подвлекувал поуките во басните и детаљно им ги објаснувал на своите читатели, со желба да ги поучи. Тој помалку му верувал на својот читател и затоа, за разлика од Езоп кој често басните намерно ги оставал недовршени, Обрадовиќ секогаш давал дополнителни објаснувања, т.е. не оставал самиот читател да ја сфати поентата. Понатаму, како што е случајот со басната „Мува“, Обрадовиќ ја преправа поучната реченица на крајот од басната. Имено, во Езоповата басна, мувата вели: „Убаво се најадов, се напив и се искапив, така што не ми е криво што умирам.“ Од друга страна, во верзијата на Доситеј Обрадовиќ, таа вели: „Леле, колку сум јадна и несреќна на овој свет! Кога најдобро во животот се најадов, напив, искапив и насладив, зарем токму тогаш мора да погинам.“
На своите верзии на Езоповите басни, Обрадовиќ им додавал „наравоученија“, т.е. поучни тесктови во кои ја објаснувал смислата на басните, со намера да ја доближи поблизу до народот. За него, основниот мотив на басната често служел само како повод да го искаже своето мислење за разни прашања кои не мора ниту да бидат во тесна врска со басната. Најчесто, во овие наравоученија, тој се залагал за просветување на народот, ги бранел науката и знаењето, се борел против суеверието и ги славел добрите човекови особини. Притоа, во нив понекогаш се застапени и совети кои делуваат застарени набљудувано од денешна гледна точка, но многу од нив имаат универзално значење и се релеватни и за денешното време.
Како почитувач на здравиот разум, Обрадовиќ се грижел Езоповите басни да ги направи пореалистична, поверодостојна, и поприфатлива. Неговата смисла за раскажување, неговото чувство за мајчиниот јазик се гледа во ситните делови кои ги додал кон оригиналните басни. Навистина, тој често ги менувал Езоповите басни и во нив ставал елементи од другите баснописци кои ги познавал. Оттука, во басните на Обрадовиќ има бројни примери во кои, токму поради наметливата и претерана поучност, неговите верзии заостануваат во однос на езоповите оригинали. Сепак, постојат и басни кои, иако се преводи, ја надмашуваат убавината на Езоповите оригинални басни.