cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Процес на кредитирање
Склучување договор
Договорот за одобрување кредит се склучува во писмена форма и треба да биде потпишан од овластени претставници на банката и должникот. Со договорот се регулираат најважните прашања во врска со одобрувањето, користењето и одплатата на кредитот. Во таа смисла, како вообичаени елементи на договорот се јавуваат следниве: назив на договорните страни, вид и намена и износ на кредитот, каматна стапка, провизии и други трошоци, рок и начин на отплата(еднократно или во ануитети), начин на користење (еднократно или во транши), инструменти на обезбедување, други обврски на договорните страни итн. Во однос на горните елементи, од особено значење е во договорот јасно да се наведат инструментите коишто служат за обезбедување на кредитот (згради, опрема, хартија од вредност итн.), како и постапката за нивно преземање од страна на банката во случај на неуредна отплата на кредитот. Исто така, треба јасно да се пропишат сите случаи што ќе се сметаат како неуредна отплата на обврските, т.е. прекршување на договорот. Ова е многу важно од аспект на правото на банката да го искористи обезбедувањето на кредитот и да бара судска заштита. За таа цел, договорот за кредит содржни бројни одредби, коишто можат да се јават во два вида: потврдни (affirmative covenants) и одречни (negative covenants). Со првите одредби, од должникот се бара да преземе некои дејствија, како, на пример, периодично да доставува финансиски извештаи, да одржува одредена состојба на сметката итн. Од друга страна, со одречните одредби банката му забранува на должникот некои активности: дополнително да се задолжува, да продава делови од имот, да го менува врвното раководство, да прави статусни промени итн.
Извршување на кредитот и документација
По склучувањето на договорот банката му ги префрла паричните средства на должникот, при што искористувањето на кредитот се врши така, што должникот доставува соодветни документи (фактури, градежни ситуации итн.), а банката плаќа во корист на претпријатијата наведени во нив. На овој начин, банката врши дополнителна проверка на наменското користење на кредитот. Инаку, отплатата на кредитот најчесто се врши во повеќе рати (ануитети), коишто вклучуваат отплата на основниот долг и каматата. Временскиот распоред на отплатата на кредитот се нарекува план на амортизација и претставува составен дел на договорот за кредит. Вообичаено, неколку дена пред денот кога треба да се плати ануитетот, кредитниот службеник го известува должникот, а ако тој не го изврши плаќањето, банката ќе го опомене. Ако должникот не плати два – три ануитети по ред, банката ќе смета дека договорот е прекршен и ќе презема мерки за присилна наплата на кредитот. Се разбира, сите активности во процесот на кредитирање, од одобрувањето до затворањето на кредитот, треба да бидат поткрепени со соодветна документација. За таа цел, за секој клиент посебно, банката отвора кредитно досие (во хартиена или електронска форма), кое што содржи бројни податоци за клиентот и за кредитот како што се: дејноста, сопствениците, органите на управување, кредитното барање, финансиските извештаи за неколку години, инструментите за обезбедување, кредитната анализа, одлуката за (не)одобрувањето на кредитот, договорот за кредит итн.
Следење на кредитите
Процесот на кредитирање во некој случај не завршува со одобрувањето на кредитот, туку треба да продолжи и понатаму, до неговото конечно затворање. Тоа произлегува оттаму што по одобрувањето на кредитот може да настапат одредени околности коишто ќе ја отежнат отплатата на кредитот. Оттука, следењето на кредитите претставува многу важна фаза во севкупниот кредитен процес. Целта на оваа функција е минимизирање на кредитниот ризик и намалување на кредитните загуби. Всушност, следењето на кредитите претставува еден вид рано предупредување за настаните коишто водат кон влошување на квалитетот на кредитното портфолио. Следењето на кредитите претставува комбинација на внатрешната ревизија и дополнителна кредитна анализа, зашто со неа се проверува усогласеноста со законските прописи и кредитните политики и процедури, а истовремено се следат промените на финансиската состојба на должникот за време на кредитниот однос. Постапката за извршување на оваа функција треба да биде составен дел на политиката на банката, а таа треба да биде издвоена од службите што се вклучени во кредитната анализа и одобрувањето на кредитите. За цел, поголемите банки обично имаат посебна служба за следење на кредитите, која што е независна и непосредно е одоговорна пред кредитниот одбор или пред врвното раководство на банката. Во секој случај, независно од големината, секоја банка мора има посебна истурена служба (front office) и заднинска служба (back office), со цел да се разграничат функциите на одобрувањето и следење на кредити.
Во зависност од карактерот на клиентот, односно дали редовно ја врши отплатата на кредитот или со задоцнување, следењето на кредитите може да биде:
Следењето на кредитите се извршува периодично на случајно избран дел од кредитното портфолио (посебно за секој вид кредити). Притоа, почесто следење на кредитите се врши кај големите кредити, кај проблематичните кредити, како и во периодите на рецесија, кога вообичаено се влошува кредитното портфолио. Инаку, со следењето на кредитите се опфатени следниве аспекти: почитување на законските прописи, усогласеноста на кредитниот процес со кредитна политика, дали се запазени сите фази од процесот на кредитирање, дали кредитниот процес е уредно документиран, дали кредитот се користи наменски, дали должникот уредно ги плаќа своите обврски, состојбата на обезбедувањето (правниот статус, пазарната вредност итн.) итн. Се разбира, посебно место има следењето на промените на финансиската состојба на должникот (анализа на финансиските извештаи, состојба на неговата сметка во банката, обврските и побарувањата, залихите, пазарните трендови и економското окружување итн.). Исто така, оваа фаза на кредитниот процес опфаќа и редовни контакти и периодични посети на должникот со цел да се добијат целосно информации за неговата способност за редовна отплата на кредитот.
Франсис Жам
Франсис Жам (француски: Francis Jammes, роден на во  - починал на  во ) — француски писател и поет, кој се вбројува кон групата на француски симболисти.
Биографија
Френсис Жам е роден на 2 декември 1868 година во Турне, Франција. Поетскиот талент на Френсис Жам израснал во осаменоста на малиот град Ортез во подножјето на Пиринеите, далеку од вревата на книжевниот Париз. Поголемиот дел од својот живот го поминал во овој регион. Учел во По и Бордо. Работел како помошник-нотар.
Првата книга со стихови му била „Шест сонети“ (1891), проследено со „Од утринската молитва до вечерната молитва“ (1898), „Оплакување на игликите“ (1901), „Поезија“ (1901), „Христијански георгики“ (1911-1912) и др. Неговите публикации биле забележани од Стефан Маларме и Андре Жид. Од 1895 година целосно се посетил на литературата.
Во 1901 година се запознал со Пол Клод, во 1905 година под негово влијание се ориентирал кон католицизмот што нашло одраз во неговото творештво. Во 1928 година се запознал со Пол Валери. Кореспондирач со Клод, Андре Жид, Реми де Гурмон и други символисти. Бил близок на кругот околу издавачката куќа „Меркур де Франс“, во кое обично ги печатил своите книги.
Освен што е автор на книги со поезија, тој има напишано и неколку романи („Поетот Жано“, 1928), драми, мемоари и есеи. Во втората половина од својот живот ги издал „Одбрани песни“ (1922), "Мојата поетска Франција“ (1926), „Извори“ (1936).
Починал на на во.
Лисја од трева
Лисја од трева (англиски: Leaves of Grass) - збирка поезија на американскиот поет Волт Витман.
Историјат на книгата
За првпат, збирката била отпечатена во 1855 година, во Бруклин, Њујорк. На насловната страница се наоѓала слика на Витман, во отпечаток на дагеротипија, облечен во работна облека, со накривена шапка, држејќи ја едната рака на половината, а другата во џебот од панталоните. Никаде на книгата не се споменати имињата на авторот и називот на издавачот, но внатре, во една од песните се сретнува името на Витман. Книгата содржела предговор и 12 песни без наслов. Во предговорот, Витман се залага за создавање независна, самосвесна американска поезија и, следејќи го Ралф Волдо Емерсон, зборува за Америка како за најголема песна, како нација на многу нации, чија најголема вредност се обичните луѓе.
Книгата била отпечатена во тираж од околу 800 примероци, а печатењето го финансирал самиот автор, кој потоа бесплатно ги поделил примероците од книгата. Еден примерок му испратил на Емерсон, кој му напишал писмо полно со воодушевување, поздравувајќи го непознатиот поет „на почетокот од една голема кариера“. Потоа, без знаење на Емерсон, Витман го објавил ова писмо, а истовремено самиот си напишал неколку анонимни критики кои го свртеле вниманието на јавноста кон збирката. Во 1856 година се појавило второто издание на забирката, кое било збогатено со нови 20 песни и кое, наместо предговорот, го содржело писмото на Емерсон. Третото издание било објавено во 1860 година и содржело уште 86 нови песни. Потоа, во новите изданија, Витман постојано ја менувал збирката, отфрлајќи или менувајќи некои стихови и песни и додавајќи нови. За време на животот на Витман биле објавени вкупно девет изданија, при што последното издание од 1891-1892 година содржело речиси 400 песни.
На тој начин, од првото издание со околу 90 страници, на крајот збирката достигнала повеќе од 450 страници. Инаку, во предговорот на збирката од 1876 година, Витман опишал што го поттикнало да ја создаде збирката: „Размислував за Раѓањето и животот, завиткувајќи ги своите идеи во сликите, деновите, потфатите на моето време, за да им дадам одредено место, идентитет - исполнувајќи ги со силата на гордоста и срдечноста на слободата, која е неопходна за духот на сè уште неродената Америка да се ослободи од наслагите, празноверието и сите долготрајни, тврдокорни и задушливи антидемократски авторитети од минатото на Азија и Европа - при што главната цел ми беше, откажувајќи се од секакво вештачко внесување ред и без помош на вештачки средства, да го искажам вечното Телесно Обележје на Човековото Јас.“
Содржина
Централно место во збирката „Лисја од трева“ зазема поемата „Песна за мене“ (Song of Myself), која истовремено е најдолгата творба. Таа се состои од 52 песни, кои имаат посебен облик, содржина и тон и, во основа, може да се читаат независно одна од друга, иако низ сите се провлекува една заедничка тема.
„Песна за мене“ го опишува духовното патување на авторот кој во неа пишува во прво лице, но исто така, се споменуваат и неговото име и презиме. Таа почива на мистичното сознание на светот - искуство коешто не е исклучително рационално и не запира на „границата на бесконечноста“, туку поминува низ појавното, нуркајќи во духовната реалност. Притоа, Витман истакнува дека, во себеси, тој содржи сè, како најлошото и најниското, така и највозвишеното. Оттука, противречностите претставуваат спротивности, но не се исклучуваат меѓу себе, туку постојат истовремено.
Лагадина (општина)
Лагадина или Лагадин (Δήμος Λαγκαδά, Димос Лангада) — општина во Солунскиот округ од областа централниот дел на Егејска Македонија, денес во Грција. Административен центар на општината е градот Лагадина (Лангадас).
Лисја од трева
Содржина
Покрај „Песна за мене“, збирката содржи и поголем број кратки песни, па дури и некои многу кратки, кои се состојат од два-три стиха, но сепак ја содржат истата тема присутна во големиот еп. Од друга страна, во збирката се сместени и неколку елегии, како „Од лулката што се ниша бесконечно“ (Out of the Cradle Endlessly Rocking) и „Кога во дворот цутеше јоргованот за последен пат“ (When Lilacs Last in the Dooryard Bloom’d), во кои тој се претставува како „поет на смртта“ и кои го претставуваат врвниот поетски домет на Витман. Најпосле, во книгата има и повеќе песни кои се со послаб квалитет, што е сосема разбирливо имајќи ги предвид обемот на збирката, но и сфаќањето на Витман за поезијата како одраз на секојдневниот живот.
Лагадина (општина)
Населени места
Општината Лагадина е содадена на на 1 јануари 2011 г. со спојување на седум административни единици — општините Лагадина (Лангадас), Лахна (Лаханас), Гвоздово (Асирос), Сухо (Сохос), Калиндија, Лагадинско Езеро (Коронија), Богданска Планина (Вертискос) согласно законот „Каликратис“.
Лисја од трева
Критички осврт
Кога се појавила збирката „Лисја од трева“, американските книжевни критичари биле згрозени од неа и се натпреварувале кој повеќе ќе го навреди нејзиниот автор, кој се осмелил да фрла кал на „убавото“, да го соблече човекот до гола кожа, да го наоѓа човекот дури и во порокот и човечкото начело да го стави пред Бога. Притоа, критичарите го нарекувале „неупатен во книжевноста како што крмакот е неупатен во математиката“, барајќи авторот јавно да се жигоса и да му се одземе перото, а од главата да му се извадат развратните сфаќања. Во таа хистерија, единствено Емерсон се искажал пофално за поезијата на Витман, пишувајќи дека „Лисја од трева“ содржи „ненадминливи нешта искажани ненадминливо добро“. Всушност, поезијата на Витман најпрвин добила признание во Англија, каде што Свинберн, Тенисон и некои други поети укажале на нејзиниот квалитет, а дури потоа Витман бил прифатен во САД.
Лагадина (општина)
Општинска единица Богданска Планина
Општинската единица Богданска Планина со седиште во Висока (Оса) ги опфаќа следниве општински оддели и населени места на Богданска Планина (Вертискос):
На територијата на општинската единица се наоѓало и напуштеното село Хламур (Фламури), кое е целосно иселено во 1961 г.
Општинска единица Гвоздово
Општинската единица Гвоздово со седиште во Гвоздово (Асирос) ги опфаќа следниве општински оддели и населени места во северниот дел на Лагадинското Поле:
На територијата на општинската единица се наоѓало и историското село Гнојна (Παλαιοχώρα, Палеохора).
Општинска единица Лагадина
Општинската единица Лагадина ги опфаќа следниве општински оддели и населени места во Лагадинското Поле:
Општинска единица Лагадинско Езеро
Општинската единица Лагадинско Езеро со седиште во Геракари ги опфаќа следниве општински оддели и населени места во северниот дел од полуостровот Халкидик, по јужниот брег на Лагадинското Езеро (Коронија):
Општинска единица Лахна
Општинската единица Лахна со седиште во Негован ги опфаќа следние општински оддели и населени места во северниот дел на Богданска Планина (Вертискос):
Општинска единица Сухо
Општинската единица Сухо со седиште во Сухо (Сохос) ги опфаќа следниве општински оддели и населени места на Богданска Планина (Вертискос):
Бери Бруст
Бери Бруст (роден на 8 август 1983 година) е канадски професионален голман во хокеј на мраз, кој последен пат бил под договор со екипата на Шефилд Стилерс од Елитната хокеј лига на Велика Британија (EIHL). Брус играл во Националната хокеарска лига (НХЛ) за Лос Анџелес Кингс.
Играчка кариера
Откако првично ја започнал својата професионална кариера со филијалата на Кингс ЕЦХЛ на Ридинг Ројалс, Брус се преселил во АХЛ со Манчестер монарси пред да го направи своето деби во НХЛ со Кингс во сезоната 2006-07 и одигра 11 натпревари, победувајќи на два.
Откако не му била понудена квалификациска понуда од Кингс пред сезоната 2007-08, тој потпишал со Хјустон Ерос од Американската хокеарска лига, примарна филијала на неговиот оригинален драфт тим во Минесота Вилд. На Бруст му била доделена на крајот на сезоната, заедно со соиграчот на Аеро, Нолан Шефер, Спомен наградата Хари „Хеп“ Холмс за најмалку голови против во АХЛ. На 1 јули 2008 година, Бруст бил потпишан на нов двегодишен договор со Wild и бил доделен назад во Аерос.
Откако ја започнал сезоната 2009-10 со постојана повреда на стапалото од претходната сезона зафатена со повреди, Бруст бил прекомандуван од Ерос во Флорида Еверблејдс на ECHL на задача за рехабилитација на 10 ноември 2009 година.
На 21 јули 2010 година, Брус ја напуштил организацијата Ерос по три години и потпишал како слободен агент на едногодишен договор со сенаторите на Бингамтон од АХЛ. По една сезона со Сенаторите, за време на која тимот го освоил Калдер купот, Брус потпишал едногодишен договор со Штраубинг во јули 2011 година.
По солидна сезона во странство во германскиот ДЕЛ, Брус се вратил во Северна Америка за да потпише едногодишен договор за АХЛ со Аботсфорд Хит на 8 август 2012 година. На 24 ноември 2012 година, Брус поставил нов рекорд во АХЛ за најдолга исклучена серија од 268 минути и 17 секунди, соборувајќи го претходниот рекорд на Хокејската сала на славните Џони Бауер, поставен со Кливленд Бароните во 1957 година.
На 21 јули 2017 година, Брус бил потпишан на едногодишен договор со HC Fribourg-Goteron од Националната лига (NL) како итен план да го замени Рето Бера кој се вратил во НХЛ без да одигра ниту една минута за Фрибург. Во сезоната 2017-2018, Бруст ги презел почетните должности со Фрибург, забележувајќи 38 настапи со 2,29 гола против просекот со процент од ,926 одбрани.
По завршувањето на неговиот договор во Швајцарија, Брус се вратил во КХЛ, согласувајќи се на условите со кинескиот учесник, Кунлун Црвена звезда на 12 октомври 2018 година. Откако имал само 9 настапи за да ја започне сезоната 2018-19, Брус преминал од Кунлун во Торпедо Нижни Новгород на 26 декември 2018 година.
Брус ја поминал сезоната 2019-2020 играјќи со РК Слован Братислава од словачката Екстралига (Словачка), пред да ја напушти кампањата 2020-2021. Во август 2021 година, Бруст објавил дека потпишал со екипата на Шефилд Стилерс од Елитната лига на хокеј на мраз (EIHL) на Обединетото Кралство.
Во август 2022 година, било објавено дека Бруст нема да се врати во Шефилд за сезоната 2022-2023.
Вертикална поделба
Вертикална поделба е концентрација на жени и мажи на различни нивоа на одговорности или позиции.
Симон де Бовоар
Симон де Бовоар (фр. Simone de Beauvoir;, - , ) — француска писателка и филозоф, автор на многу романи, есеи и мемоари, проткаени со духот на егзистенцијализмот. Автор е на делото „Вториот пол“, 1949 г. Таа била истакнат современ феминистички писател. Нејзиниот главен придонес за феминистичката теорија е аргументот дека во патријархалната култура, мажественоста е поставена како позитивна норма, а женското или женственоста е поставена како негативна, или како она што Де Бовоар го нарекува „Другото”. Таа верува дека Другоста е фундаментална категорија во човековото мислење. Според неа, идентитетот на жената како Друг и нејзиното суштинско отуѓување произлегуваат делумно од нејзиното тело, особено репродуктивниот капацитет, и делумно од историската поделба на трудот диктирана од бременоста и одгледувањето на децата. Де Бовоар тврди дека жените треба да ја зајакнат нивната рационалност и критичка моќ со цел да достигнат трансценденција.
Животопис
Симон била свесна за желбата на нејзиниот татко да има син, наместо две ќерки (таа и нејзината сестра Хелен де Бовоар која е позната сликарка). Нејзиниот татко честопати и вели на Симон дека има мозок на маж, така што таа уште на рана возраст е најдобар ученик во нејзиниот клас. Жорж де Бовоар ја пренесува својата страст кон литературата на својата ќерка Симон. Подоцна тој станува свесен дека само успех во образованието може да им помогне на неговите ќерки да не живеат во сиромаштија.
Уште на 15 години, Симон одлучува дека ќе стане познат писател. Таа е успешна во многу предмети, но особено ја интересира филозофија и токму тоа го студира на Универзитетот во Париз. На факултетот Симон се сретнува со многу млади интелектуалци меѓу кои и Жан Пол Сартр.
Кариера
Откако дипломира математика и филозофија, таа започнува да студира математика на Католичкиот Институт и литература и јазици на Институтот Света Марија. Подоцна студира филозофија на Сорбона. Во 1929 година, додека е на Сорбона, Бовоар студира на École Normale заедно со Сартр. Во 1929 година, на 21 година Симон станува најмладиот студент кој се здобил со agrégation (висока диплома во францускиот образовен систем) во областа на филозофијата, и станува деветта жена која ја поседува оваа диплома. На крајните испити таа добива второ место а Сартр со 24 години е првиот. Според биографијата на Деидре Бар од 1990 година за Симон де Бовоар, комисијата се размислувала кому да ја даде оваа висока почест на Сартр или на Бовоар. На крајот награден бил Сартр. Додека е на Сорбона, Бовоар се здобива со својот животен прекар Кастор, што на француски значи "дабар" заради нејзината анимална етика кога станува збор за работата.
Таа е тука за да остане и Мандарин
Во 1943 година Бовоар ја објавува книгата "Таа е тука за да остане", роман која ја бележи нејзината врска со Жан Пол Сартр, Олга Косакиевиц и Ванда Косакиевиц. Олга била една од студентките во Руенскиот колеџ каде што Бовоар предавала во раните триести години. Олга била нејзина миленичка. Сартр ја прогонувал и и се додворувал на Олга, но таа постојано го одбивала, затоа тој започнал врска со нејзината сестра Ванда. Сартр ја издржувал Олга со години сè додека таа не го сретнала нејзиниот сопруг и љубовник на Симон де Бовоар Жак Лорен Буст. До својата смрт Сартр ја издржувал нејзинта сестра Ванда. Во романот кој е сместен пред почетокот на Втората светска војна, Бовоар создава еден лик кој е мешавина од Олга и Ванда. Во романот Бовоар и Сартр живеат во тројка со една млада жена. Романот ја опишува комплексната врска на Бовоар и Сартр и влијанието на ménage à trois (тројката во врската)
Метафикцискиот роман на Бовоар "Таа е тука за да остане" е проследен со многу други дела како што е "Мандарин" за кој ја добива најпрестижната француска награда за литература Prix Goncourt. Мандарин се случува на крајот на Втората светска војна и ги опишува Сартр, Нелсон Алгрен како и многу други филозофи и пријатели на Сартр и Бовоар.
Егзистенцијалистичка етикa
Во 1944 година Бовоар ги пишува Pyrrhus et Cinéas дискусија за егзистенцијалистичката етика што претставувало инспирација за таа да напише уште многу есеи на оваа тема. Книгата "Двосмислена етика" од 1947 година е можби најмаркантниот влез во францускиот егзистенцијализам.
Сексуалност, егзистенцијалистички феминизам и Вториот Пол
Вториот Пол бил првично објавен како книга од два тома во Франција во 1949 година. Ова дело набрзо се објавува и во Америка а преводот го прави Хауард Паршли, а подготвен е од Бланш Кноф, жена на издавачот Алфред А. Кноф. Бидејќи Паршли имал само основно познавање на францускиот јазик и минимално разбирање од филозофија омплетно ги искривил пораките во делото на Бовоар. Сепак, до денешен ден Кноф не дозволува да се овозможи попрецизен превод на англиски на делото на Бовоар, одбивајќи ги сите предлози на проучувачите на егзистенцијализмот.
На нејзин сопствен начин, Бовоар го антиципира сексуално набоениот феминизам на Ерика Јонг и Жермен Грир. Американскиот писател Нелсон Алгрен бил шокиран од искрениот начин на кој Бовоар подоцна ги опишува нејзините сексуални искуства во Јужна Америка во делото "Мандарин" (посветено на Алгрен врз кој се заснова ликот на карактерот Луис Броган) во нејзинат автобиографија. Тој бил бесен откако ги видел преводите на англиски јазик. Љубовните писма за Алгрен се објавени дури по смртта на Симон де Бовоар.
Во главата "Жена: Мит и Реалност" во делото Вториот Пол, Бовоар тврди дека мажот ја прави жената Другиот во општеството, со примена на лажна аура на "мистерија" околу неа. Таа тврди дека мажите го користиле ова како изговор да не ги разбираат жените или нивните проблеми, и да не им помогнат, и дека ова стереотипирање секогаш било направено во општествата од страна на група повисоко во хиерархијата кон групата пониско во хиерархијата. Таа пишала дека сличен вид на угнетување во хиерархијата, исто така се случи во други категории на идентитетот, како што се расата, класата и религијата, но таа тврди дека ова не е повеќе вистинито отколку со половите каде мажите ги стереотипирале жените и го користеле ова како изговор за организирање на општеството во патријархат.
Клучните концепти на феминистичкото движење во 1970-тите се директно поврзани со идеите за родот како социјална конструкција презентирани во „Вториот пол“. И покрај нејзиниот придонес во феминистичкото движење, особено ослободителното движење на француските жени, и нејзините верувања во економската независност на жените и еднакво образование де Бовоар не сакала да се нарече феминистка. Сепак, по набљудувањето на оживувањето на феминистичкото движење во доцните 1960-ти и раните 1970-ти, де Бовоар изјавила дека таа повеќе не верува дека социјалистичката револуција е доволна за ослободувањето на жените. Таа јавно самата се прогласи за феминистка во 1972 година, во интервју за „Le Nouvel Observateur“.
Вториот Пол, издаден на француски јазик го лоцира францускиот егзистенцијализам кој препишува морална револуција. Како егзистенцијалист, Бовоар го прифаќа правилото на Сартр дека "егзистенцијата и претходи на есенцијата", според тоа никој не се раѓа како жена, туку тоа станува подоцна. Нејзините анализи се фокусираат на Хегеловиот концепт на Другоста. Општествената конструкција на Жената како типична Другост де Бовоар ја идентификува како фундаментална за угнетувањето на жените. Бовоар смета дека и жените се способни да прават добри избори исто како и мажите, и на тој начин тие можат да ја подигнат својата свест, да отидат понатаму од "иманенција" кон "трансценденција", позиција која е одговорна, позиција во која единката ја избира слободата.
Подоцнежни години
Бовоар ги пишува патописите кои се дневнички записи за нејзините патувања во САД и Кина, ги објавува есеи и фикција особено во 1950 и 1960 година. Таа објавува неколку тома на кратки раскази кои зборуваат за стареењето.
Нејзиниот есеј од 1970 година La Vieillesse (Надоаѓањето н годините) е интелектуална медитација за пропаѓањето и осаменоста што сите човечки суштества ги искусуваат доколку не умрат пред да наполнат 60 години. Во 1981 година таа го пишува La Cérémonie Des Adieux (Простување од Сартр) болен приказ на последните години на Сартр. Во воведот на Adieux Бовоар зборува дека тоа е единственото нејзино големо издадено дело кое Сартр не го прочитал пред да се издаде. Таа и Сартр секогаш си ги читале меѓусебно делата. По смртта на Сартр, Бовоар ги објавува неговите љубовни писма за неа.
Наследство
Бовоар умира од пневмонија на возраст од 78 години. Закопана е до Сартр на гробиштата Монпарнас во Париз. По нејзинта смрт нејзинта репутација се зголемува. Особено во академијата, таа се смета за мајка на пост-феминизмот (1968).
Во 2006 година градот Париз именува мост во чест на оваа француска писателка и феминистка, мостот се вика Passerelle Simone-de-Beauvoir и води до Националната библиотека во Париз.
Економија на Таџикистан
Економијата на Таџикистан зависи од земјоделството и услугите. Од независноста, Таџикистан постепено го следел патот на економијата во транзиција, реформирајќи ги своите економски политики. Со приходите од странство несигурно зависни од извозот на памук и алуминиум, економијата е многу ранлива на надворешни шокови. Економијата на Таџикистан исто така вклучува огромен црн пазар, првенствено фокусиран на трговијата со дрога со Авганистан, а трговијата со хероин во Таџикистан се проценува дека е еквивалентна на 30-50% од националниот БДП од 2012 година. Во фискалната година (ФГ) 2000 година, меѓународната помош останала суштински извор на поддршка на програмите за рехабилитација кои ги интегрирале поранешните борци од граѓанската војна во цивилната економија, помагајќи на тој начин да се зачува мирот. Меѓународната помош исто така била неопходна за решавање на втората година на тешка суша што резултирало со континуиран недостиг на производство на храна. Економијата на Таџикистан значително се зголемила по војната. Бруто домашниот производ (БДП) на Таџикистан се зголемил со просечна стапка од 9,6% во периодот од 2000-2007 година, според податоците на Светска банка. Ова ја подобрило позицијата на Таџикистан меѓу другите земји од Средна Азија (имено Туркменистан и Узбекистан ), кои оттогаш се влошиле економски. Заклучно со август 2009 година, околу 60% од граѓаните на Таџикистан живеат под прагот на сиромаштија. Глобалната финансиска криза во 2008 година силно го погодила Таџикистан, како на домашен, така и на меѓународен план. Таџикистан е посилно погоден од многу земји затоа што веќе има висока стапка на сиромаштија и затоа што многу нејзини граѓани зависат од дознаките од Таџикистанците во иселеност.
Економска историја
Следува графикон на трендот на бруто домашниот производ на Таџикистан по пазарни цени проценети од Меѓународниот монетарен фонд со бројки во милиони сомони. За споредби на паритетот на куповната моќ, американскиот долар се разменува само на 0,82 сомони.
Економијата на Таџикистан е сериозно ослабена од шестгодишниот граѓански судир и загуба на пазарите за своите производи. Така, Таџикистан зависи од меѓународната хуманитарна помош за голем дел од своите основни егзистенцијални потреби. Дури и ако се почитува мировниот договор од јуни 1997 година, земјата се соочува со големи проблеми во интеграцијата на бегалците и поранешните борци во економијата. Иднината на економијата на Таџикистан и потенцијалот за привлекување странски инвестиции зависат од стабилноста и континуираниот напредок во мировниот процес.
Во 2006 година, БДП по глава на жител на Таџикистан изнесувал 85% од нивото од 1990-тите. Додека населението се зголемило од 5,3 милиони во 1991 година на 7,3 милиони во 2009 година.
И покрај отпорот на личните интереси, Владата на Таџикистан продолжила да ја извршува макроекономската стабилизација и структурните реформи во ФГ 2000 година. Во декември 1999 година, владата објавила дека приватизацијата на малите претпријатија е успешно завршена, а приватизацијата на средните и големите претпријатија продолжила постепено. Продолжената приватизација на средните и големите претпријатија, реформата на земјиштето и банкарските реформи и преструктуирање остануваат главни приоритети. Набргу по крајот на ФГ 2000 година, Одборот на Меѓународниот монетарен фонд го дал својот глас на доверба на неодамнешните перформанси на владата со одобрување на третиот годишен заем за намалување на сиромаштијата и олеснувачки раст за Таџикистан. Подобрената фискална дисциплина од страна на Владата на Таџикистан го поддржал враќањето кон позитивниот економски раст. Владиниот буџет бил скоро во рамнотежа во 2001 година, а буџетот на владата за 2002 година имал за цел фискален дефицит од 0,3% од БДП, вклучително и неодамнешни зголемувања на потрошувачката на социјалниот сектор.
Следната табела ги прикажува главните економски индикатори во периодот 1997-2017 година.
Бруто домашен производ
Во 2005 година, БДП на Таџикистан пораснал за 6,7%, на околу 1,89 милијарди американски долари, а растот за 2006 година изнесувал околу 8%, што претставувало петта последователна година на годишен раст над 6%. Официјалната прогноза за раст на БДП во 2007 година била 7,5%. БДП по глава на жител во 2005 година изнесдувал 258 американски долари, најнизок меѓу 15-те земји од поранешниот Советски Сојуз. Во 2005 година услугите придонеле со 48%, земјоделството со 23,4% и индустријата со 28,6% во БДП. Неодамнешната глобална рецесија ја намалила стапката на раст на БДП на Таџикистан на 2,8% во првата половина на 2009 година. Дознаките од Таџикистанците се проценуваат на 30-50% од БДП на Таџикистан.
Земјоделството
Иако владата објавила забрзана програма за реформа на земјиштето, многу државни фарми од времето на Советскиот период сè уште постоеле во 2006 година, а државата ја задржува контролата врз производството и бербата на приватизираните фарми. Приватизацијата на фармите за памук се одвивала особено бавно, а нерешените долгови на земјоделците од памук останале проблем и во 2006 година. Во раните 2000-ти, најголемите култури биле памук (кој имал една третина од обработливата земја во 2004 година, но се намалил по тој датум), житарици (главно пченица), компири, зеленчук (главно кромид и домати), овошје и ориз. Памукот дава важен придонес и во земјоделскиот сектор и во националната економија. Памукот сочинува 60 проценти од земјоделското производство, поддржува 75 проценти од руралното население и користи 45 проценти од наводнуваното обработливо земјиште. Повеќе од 80% од 8.800 квадратни километри земјиште што се користи за земјоделство зависи од наводнувањето. Таџикистан мора да увезува жито од Казахстан и Узбекистан.
Таџикистан во 2018 година произвел:
Покрај помалото производство на други земјоделски производи, како <a href="./%D0%9A%D0%B0%D1%98%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0" rel="mw:WikiLink" data-linkid="undefined" data-cx="{&quot;userAdded&quot;:true,&quot;adapted&quot;:true}">кајсија</a> (31 илјади тони).
Шумарство
3% од Таџикистан е пошумен, главно на височини помеѓу 1.000 и 3.000 метри. Ниту еден шумски регион не е класифициран како комерцијално употреблив; повеќето се под заштита на државата. Производството на дрво е занемарливо, но мештаните берат дрвени производи.
Риболов
Потоците и езерата произведуваат ограничена количина риба, а некои риби се произведуваат од аквакултурата. Во 2003 година биле фатени околу 158 тони риба и одгледувани 167 тони во рибници.
Рударство и минерали
Таџикистан има богати наоѓалишта на злато, сребро и антимон. Најголемите наоѓалишта на сребро и злато се наоѓаат во Согдиската област. Руската компанија за никел „Норилск“ пронашла големо ново наоѓалиште на сребро во Болшој Канимансур. Таџикистан исто така произведува стронциум, сол, олово, цинк, флуореспар и жива. Ураниумот, важен минерал во времето на Советскиот Сојуз, останува во одредена количина, но повеќе не се вади. Депозитите на фосилни горива се ограничени на јаглен, од кои се вадат околу 30 000 тони годишно. Големата индустрија за преработка на алуминиум во Таџикистан зависи целосно од увезената руда.
Индустрија и производство
Производството во повеќето индустрии нагло опаднало во текот на средината на 90-тите; и покрај широко распространетата приватизација, во раните 2000-ти индустријата напредувала многу бавно. Во 2006 година, околу една третина од 700 најголеми индустриски претпријатија на Таџикистан биле целосно неактивни, а остатокот работеа со 20 или 25% од капацитетот. Причините биле застарена опрема, ниски нивоа на инвестиции и недостаток на пазари. За ревитализација на секторот, во 2006 година владата размислувала за ренационализација на некои претпријатија. Единствената најголема тешка индустрија во Таџикистан е преработка на алуминиум и производство на хемикалии. Првиот, кој обезбедил 40% од индустриското производство во 2005 година, е со седиште во фабриката за преработка Турсунзода, втората во Душанбе, Кургонтепа и Јаван. Производството на алуминиум се зголемило за 6% во 2005 година. Некои мали лесни индустриски постројки произведуваат текстил и преработена храна, користејќи главно домашни земјоделски производи. Текстилната индустрија преработува околу 20% од домашно одгледуваниот памук. Проширувањето на производството на лесна индустрија значително придонело за раст на БДП во 2005 година. Градежната индустрија, од кои околу половина е во државна сопственост, страдала од ниски инвестиции во капитални проекти и од пониска изработка што ги обесхрабрува меѓународните договори. Сепак, новите инфраструктурни проекти и зголемената изградба на станови донеле 60% пораст на производството од 2004 до 2005 година. Од 2009 година, една третина од индустриските постројки и фабрики се неактивни, според Институтот за економски студии на Таџикистан. Индустриското производство опаднало за 13% во првите шест месеци од 2009 година, што довело до пад на приходите од извоз од 48%.
Енергија
Реките на Таџикистан, како што се Вакш и Пањ, имаат голем хидроенергетски потенцијал, а владата се насочила кон привлекување инвестиции за проекти за внатрешна употреба и извоз на електрична енергија. Таџикистан е дом на хидроцентралата Нурек, втора по височина брана во светот. Хидроцентрала Сангтуда 1 од 670 година капацитет мегавати (MW), управувана од руски Интер РАО ЕЕС, започнала со работа на 18 јануари 2008 година и била официјално пуштена во употреба на 31 јули 2009 година. Други проекти во фазата на развој вклучуваат Сангдута 2 од Иран, Зерафшан на кинески СиноХидро и електрана Рогун, на 335 метри, се предвидува да ја замени браната Нурек како највисока во светот доколку биде завршена. Браната Рогун првично била планирана да ја гради руски Интер РАО ЕЕС, но по несогласувањата, Русија се повлекла. Во 2010 година, производството продолжило со иранска инвестиција и кинеска помош. Покрај хидроенергијата, другите енергетски ресурси вклучуваат големи наоѓалишта на јаглен и помали резерви на природен гас и нафта. Во декември 2010 година, руски „Газпром“ објавил откривање на значителни резерви на природен гас во полето Сарикамиш со 60 мл природен гас, што е доволно за 50 години домашна потрошувачка на Таџикистан. Национална енергетска компанија е Барќи Тојик.
Таџикистан е земја партнер на енергетската програма ЕУ INOGATE, која има четири клучни теми: зајакнување на енергетската безбедност, конвергенција на енергетските пазари на земјите-членки врз основа на принципите на внатрешниот пазар на енергија на ЕУ, поддршка на одржлив развој на енергијата и привлекување инвестиции за енергетски проекти на заеднички и регионален интерес.
Услуги
Во текот на раните 2000-ти, целокупното производство на услужниот сектор постојано се зголемувало. Банкарскиот систем значително се подобрил заради зајакнатиот надзор од страна на Народната банка на Таџикистан, релаксирајќи ги ограничувањата за учество на странски институции и регулаторната реформа. Системот вклучува 16 комерцијални банки е една централна банка, односно Народната банка. Државата го контролира системот, иако во принцип повеќето банки се приватизирани. Програмата за меѓународно потпомогнато преструктуирање била завршена во 2003 година. Банките обезбедуваат тесен опсег на услуги, концентрирани на обезбедување кредит на државните претпријатија. Само околу 10% од капиталот во Таџикистан се движи низ банкарскиот систем, а малите бизниси ретко позајмуваат од банките.
Абдуџабор Ширинов, претседател на Народната банка на Таџикистан, објавил 142 кредитни организации, вклучително 16 банки и 299 нивни филијали, две небанкарски финансиски институции и 124 микрофинансиски организации кои функционирале во Таџикистан на први 2013 година.
Туризам
Туристичката индустрија на Таџикистан била елиминирана од граѓанската војна, но започнала да се воспоставува во последните неколку години. Во 2018 година, British Backpacker Society ја рангирал земјата како 7-мото најдобро одредиште за авантуристички патувања. Таџикистанскиот комитет за развој на туризмот одговорил на ова признание со изјава дека „вклучувањето на Таџикистан во најдобрите 20 авантуристички одредишта за патување во British Backpacker Society, сведочи за развојот на туризмот во [земјата]“.
Работници
Во 2003 година, активната работна сила на Таџикистан се проценува на 3,4 милиони, од кои 64% се вработени во земјоделство, 24% во услуги и 10% во индустрија и градежништво. По падот во раните 2000-ти, реалните плати на државните службеници биле зголемени во 2004 и 2005 година. Поради постојаната доминација на државните фарми, мнозинството работници се државни службеници, иако само мал дел целосно се потпираат на платите. Водени од висока невработеност, во 2006 година околу 700.000 работници нашле сезонско или трајно вработување во Русија и другите земји. Нивните дознаки, проценети на 600 милиони американски долари во 2005 година, се важен економски ресурс во Таџикистан; во 2004 година, околу 15% од домаќинствата зависи главно од тие плаќања. Во мај 2009 година, дознаките за Таџикистан паднале на 525 милиони американски долари, што е пад од 34% во однос на претходната година. Непосредно пред финансиската криза во 2008 година имало околу 1,5 милиони странски работници кои испраќале дознаки назад во Таџикистан. Во 2006 година просечната плата изнесувала 27 американски долари месечно. Националната стапка на невработеност се проценува неофицијално дури 40% во 2006 година, но во руралните области невработеноста надминала 60%. Невработеноста е поголема во јужната Хатлонска област отколку во северната Согдиска област. Просечните плати изнесувале 0,66 американски долари по час во 2009 година. Како што се наведува, неформалниот сектор за вработување на Таџикистан користи детски труд и присилна работа во индустријата за памук во земјата според списокот на стоки на Министерството за труд на САД произведени од детски труд или присилна работа
Валута, девизен курс и инфлација
Во текот на постсоветската ера, инфлацијата била сериозна пречка за економскиот раст и подобрувањето на животниот стандард. За годините 2001–3, стапките на инфлација на Таџикистан изнесувале 33%, 12,2% и 16,3%, соодветно, но во 2004 година стапката паднала на 6,8%, а стапката за 2005 година била 7,1%. Кон крајот на 2006 година, инфлацијата се приближила до нивото од 10%. Официјалната прогноза за 2007 година е 7%.
Буџет на Владата
2004 година била прва година на буџетски дефицит по три последователни години буџетски вишоци, по кое следеле четири години дефицит помеѓу 1997 и 2000 година. Во 2005 година, приходите изнесувале вкупно 442 милиони американски долари (потпомогнато од подобрувања во наплатата на данок), а расходите иззнесувале 542 милиони американски долари, дефицит од 100 милиони американски долари. Одобрениот државен буџет за 2007 година барал приходи од 926 милиони американски долари и расходи од 954 милиони американски долари, оставајќи дефицит од 28 милиони американски долари.
Надворешни економски односи
Во постсоветската ера, Таџикистан значително ги поместил своите пазари подалеку од поранешните советски републики; во 2005 година, повеќе од 80% од вкупниот извоз бил наменет за клиенти надвор од Заедницата на независни држави (ЗНД), вклучително и повеќе од 70% во земјите на Европската Унија (ЕУ) и Турција. Сепак, бидејќи најголемиот дел од храната и енергијата на Таџикистан се увезуваат од земјите на ЗНД, во 2005 година само околу 53% од вкупната трговска активност била надвор од ЗНД. Во 2005 година, како најдобри вкупни купувачи на извозот на Таџикистан, според вредноста, биле Холандија, Турција, Русија, Узбекистан, Летонија и Иран. Покрај алуминиумот, што претставува повеќе од половина од извозната вредност, главните извозни производи се памук, електрична енергија, овошје, растителни масла и текстил. Во 2005 година најголеми снабдувачи на увоз на Таџикистан, според својата вредност, биле Русија, Казахстан, Узбекистан, Азербејџан, Кина и Украина. Овие рангирања на увозот во голема мерка се определени од високата вредност на горивата и електричната енергија што Таџикистан ги купува од своите соседи. Друг значаен увоз е алумина (алуминиум оксид) за снабдување на индустријата за алуминиум. Главните снабдувачи на алумина се Азербејџан, Казахстан и Украина.
Таџикистан претрпел трговски дефицит во текот на постсоветската ера. Во 2003 година, дефицитот изнесувал 97 милиони американски долари, врз основа на извоз од 705 милиони американски долари и увоз од 802 милиони американски долари. Во 2004 година, извозот изнесувал 736 милиони американски долари и увозот, 958 милијарди американски долари, што создало трговски дефицит од 222 милиони американски долари. Дефицитот повторно се зголемил во 2005 година, на 339 милиони американски долари, главно затоа што се намалил извозот на памук и се зголемила домашната побарувачка за стоки.
Во 2005 година, дефицитот на тековната сметка инзесувал 86 милиони американски долари, што покажало општ тренд на опаѓање од крајот на 90-тите години на минатиот век. Проценетиот дефицит на тековната сметка и за 2006 и 2007 година е 4,5% од БДП, или околу 90 милиони американски долари во 2006 година. Во 2005 година, вкупниот биланс на плаќања инзесувал 14 милиони американски долари. Проценетиот вкупен платен биланс за 2006 година е 8 милиони американски долари.
На крајот на 2006 година, надворешниот долг на Таџикистан бил проценет на 830 милиони американски долари, од кои повеќето биле долгорочен меѓународен долг. Оваа сума растела стабилно во текот на 90-тите и раните 2000-ти години, поради политиката на задолжување на државата. Во 2004 година Таџикистан елиминирал околу 20% од надворешниот долг со размена на долг кон Русија за руска сопственост на станицата за следење на вселената Нурек, а до 2006 година, презакажувањето на преговорите го намалил долгот за околу две третини како процент од бруто домашниот производ.
Во раните 2000-ти, странските директни инвестиции останале ниски заради политичката и економска нестабилност, корупцијата, лошиот домашен финансиски систем и географската изолација на Таџикистан. Воспоставувањето деловни активности скоро секогаш бара поткуп на службени лица и честопати се соочува со отпор од претприемачи со владини врски. За привлекување странски инвестиции и технологија, Таџикистан понудил воспоставување на слободни економски зони во кои фирмите добиваат предности на даноци, такси и царина. Во 2004 година, парламентот усвоил закон за слободни економски зони а во 2008 година донел декрет за создавање на две зони: Слободната економска зона Пан и Слободната економска зона Сагд. Во 2003 година, странските директни инвестиции изнесувале 41 милиони американски долари; тие се зголемиле на 272 милиони американски долари во 2004 година заради трансакцијата за намалување на долгот со Русија. Во првата половина на 2005 година, оваа бројка изнесувала 16 милиони американски долари. Почнувајќи од 2005 година, руската компанија за алуминиум Русал продолжила со работа за да ја заврши хидроцентралата во Рогун на реката Вахш и да го прошири производството на алуминиум во фабриката во Турсунзаде. Таа фабрика беше закажана за можна продажба на Русал во 2007 година. Исто така во 2005 година, Русија и Иран ја продолжиле работата на хидроелектричниот проект на реката Вагш Сангтуда. Гаспром, рускиот монопол на природен гас, одвоил 12 милиони американски долари за истражување на нафта и гас во Таџикистан во 2007 година, откако потрошил 7 милиони американски долари во 2006 година. Во 2005 година, руската телекомуникациска компанија „Вимпелком“ купила контролен удел на компанијата за мобилни телефони „Таком“ во Таџикистан. Од 2006 година, Турција навремено планирала да инвестира во луксузен хотел и фабрика за преработка на памук.