cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хебрејски јазик
Историја
Според класификацијата, хебрејскиот е дел од кананските јазици, кои пак се дел од северозападните семитски јазици од големото семејство на семитски јазици.
Според Аврахам Бен Јосеф, хебрејскиот јазик се воздигнал како секојдневен јазик на широките маси во Израелското Кралство и во Јудејското Кралство во периодот од 1200 до 586 година п.н.е. Помеѓу научниците се развила дебата за тоа до кој степен хебрејскиот бил секојдневен јазик на општење во древните времиња по Вавилонскиот егзил, кога во тој период доминантен меѓународен јазик бил староарамејскиот.
Најрани хебрејски записи
Во јули 2008 година израелскиот археолог Јосеф Гарфинкел открил керамички остатоци во Кирбет Кејафа, за кои тврдел дека се најстарите записи на хебрејскиот, кои пак ги датира на старост од 3000 години. Археологот Амихај Мазар од Хебрејскиот Универзитет изјавил дека записите се „праканански“, но предупредил дека „разликите помеѓу писмото, и помеѓу самите јазици во тој период остануваат нејасни“ и додал дека да се именува тој натпис како „хебрејски“ е преголем залак.
Гезерскиот календар исто така датира од 10 век п.н.е., од почетокот на „монархискиот период“, традиционално име на периодот од владеењето на кралевите Давид и Соломон. Натписот на календарот се класифицирал како архаичен библиски хебрејски јазик и тој всушност претставува список на сезонски и поврзани земјоделски активности. Календарот, кој е именуван според градот каде е пронајден, е испишан на старосемитско писмо, слично на феникиското и истиот нема употреба на самогласки.
Бројни постари табли се пронајдени во регионот со слични писма напишани на други семитски јазици. Се верува дека оригиналниот извор на ова писмо е египетското хиероглифско писмо. Фонетските вредности се зададени според акрофонските принципи. Заедничкиот предок на хебрејскиот и феникискиот се нарекува канански и тој бил првиот кој користел семитско писмо различно од египетското. Еден древен документ за хебрејскиот е Моапскиот камен, како и Силоамскиот натпис, кој е пронајден во близина на Ерусалим. Понатака, значаен за развојот на хебрејскиот и историјата на раниот развој на јазикот се и остраконите кои се пронајдени во близина на Лахиш кои пак даваат објаснување за настаните поврзани со последното заземање на Ерусалим од страна на Вавилон во 586 п.н.е.
Библиски хебрејски
Класичниот хебрејски јазик, или попознат како библиски хебрејски јазик, во поширока смисла на зборот бил во својот подем од 10 век п.н.е. до 4 век. Самиот поим „библиски хебрејски“ опфаќа неколку значајни и меѓусебно совпадливи дијалекти. Така, етапниот развој на јазикот, односно неговите фази се именувани според одредени значајни книжевни дела:
По т.н. библиски период на хебрејскиот јазик, јазичарите опишуваат уште два „пост-библиски“ периоди:
Понекогаш, гореспоменатите развојни фази на јазикот се сместуваат во „библискиот хебрејски“, вклучително и дијалектите од 10 век п.н.е. па до 2 век, како и мишнајскиот хебрејски, вклучувајќи ги дијалектите од 3 век п.н.е. па до 3 век. Како и да е, денес, повеќето хебрејски јазичари ги класифицираат дијалектите од Свитоците од Мртвото Море како дијалектна група која се развила од доцниот библиски хебрејски јазик во минајскиот хебрејски, па така вклучувале елементи и од двете фази но сепак ја задржале својата посебност и одделност. Со почетокот на византискиот период во 4 век, класичниот хебрејски престанал да се употребува како секојдневен јазик за општење, односно грубо кажано еден век по објавувањето на Мишна. Ова е делумно како директна последица на Востанието на Бар Кохба во 135 година и катастрофалниот прогон од терор врз еврејското население од страна на Римското Царство.
Падот на хебрејскиот
Во околу 6 век п.н.е. Нововавилонското Царство го освоило древното Јудејско Кралство. При тоа освојување голем дел од Ерусалим бил уништен и како последица на тоа населението пребегнало источно од Вавилон. За време на Вавилонското ропство, голем дел од Израелитите го изучиле арамејскиот јазик, кој пак бил нивен сроден јазик. Така, еден значаен период еврејската елита потпаднала под големо влијание на арамејскиот.
Откако Кир Велики го освоил Вавилон, тој им дозволил на Евреите да излезат од ропството. Како последица на тоа, во Израелската Земја покрај хебрејскиот била донесена и нова верзија (дијалект) на арамејскиот. До почетокот на новата ера, арамејскиот се воспоставил како првенствен секојдневен јазик на Самарија, Вавилон и Галилеја. Во Галилеја се зборувала рабинската форма на хебрејскиот донекаде 3 век од нашата ера. Луѓето, Евреите, се идентификувале со хебрејскиот преку негување на разни песни, поговорки и цитати од хебрејски текстови, а рабините и свештенството го користеле како свет јазик на јудаизмот.
Сегал, Клауснер и Бен Јехуда не се согласуваат со ова општо мислење за изумирање на хебрејскиот. За време на втората половина на 20 век, насобраните археолошки докази и особено јазичните анализи на Свитоците од Мртвото Море го оспориле ова тврдење. Свитоците всушност откриле древен еврејски текст, кој во најголем дел бил на хебрејски, а не на арамејски. Свитоците потврдиле дека јазикот или хебрејскиот кој бил употребуван за свитоците бил разбирлив и читлив за еден просечен Израелит и пишаниот јазик еволуирал од библиското време како што еволуирал говорниот јазик. Скорешните истражувања од ова поле исто така потврдуваат дека Евреите зборувале и арамејски, што пак индицира постоење на повеќејазично општество, што значи дека немало ексклузивитет на еден јазик. Така се верува дека хебрејскиот постоел и се користел паралелно со арамејскиот. Повеќето научници го датираат изумирањето на хебрејскиот јазик со крајот на римската покраина Јудеја, односно 200 година. Сепак тоа изумирање важело за говорниот јазик. Пишаниот хебрејски продолжил и понатака да биде литургиски и свет јазик за јудаизмот.
Точните меѓусебни врски на доминантните јазици во регионот се сè уште жешка тема на дебата. Во овој римски период и периодот пред и после него се предлага сценарио со три јазика за Галилеја. Хебрејскиот јазик бил мајчин јазик на Евреите и силна врска со историјата, потеклото и златното доба на Израел. Арамејскиот имал функција на административен и меѓународен јазик  или „лингва франка“ за Блискиот Исток. Во меѓувреме навлегле и други јазици, помали, но и европски како што е старогрчкиот. Така, полека и старогрчкиот, заедно со латинскиот, станал јазик за меѓународна комуникација, но не со толкав подем како арамејскиот во своето златно доба.
Според одреден број јазичари, меѓу кои и Сполски, можеби постоело и географско распоредување на јазиците на почетокот на нашата ера. Така, според оваа теорија, јудео-арамејскиот воглавно се користел во северниот дел од Галилеја, старогрчкиот се користел во териториите кои биле поранешни нивни колонии, а хебрејскиот се користел воглавно во јужните села на Јудеја. Со други зборови, тогашната територија на Палестина можела да се подели на арамејско-говорна Самарија и Галилеја и мали делови на Јудеја каде се зборувал мишнајскиот хебрејски. По задушувањето на Востанието на Бар Кохба во 2 век, Јудејците биле прогонети. Голем дел се преселиле во Галилеја па така се верува дека последните говорници на хебрејски би можеле да се најдат на север во Израелската Земја.
Мишнајски период
Поимот „мишнајски хебрејски јазик“ или „мишнајски период“ често се употребува за хебрејските дијалекти кои се користат во Талмуд, освен за директните цитати од Еврејската Библија. Овие дијалекти се делат на две групи, односно: мишнајски хебрејски (ранотрабински хебрејски или танаимски) кој е говорниот јазик и амораимски хебрејски (доцнорабински хебрејски) кој е всушност пишаниот јазик. Најраните делови на Талмудот се мишнајски и биле напишани во 200 година, иако голем дел од самите приказни се одвиваат многу порано. Овој дијалект или форма на хебрејски се наоѓа и во свитоците од Мртвото Море. Денес понекогаш се смета дека мишнајскиот е еден од дијалектите на класичниот хебрејски кој функционирал како жив јазик во Израелската Земја. Транзициона форма на јазикот настанала во другите дена на танаимската книжевност, кои датираат еден век пред Мишнах. Овие дела се Мидраш халаха, Мидраш (Сифра, Мехилта на рабин Ишмаел, итн.) и проширената колекција на материјали поврзани со Мишнах познати како Тосефта. Талмудот содржи исечоци од овие дела.
Еден век откако се објавила Мишна, мишнајскиот хебрејски престанал да се користи како говорен јазик. Така, подоцнежната секција на Талмудот позната како Гемара дава општи коментари за Мишнах и Бараитот на арамејски. Како и да е, хебрејскиот, иако не се користел за секојдневна комуникација, преживеал како литургиски и книжевен јазик во форма на амроаимски хебрејски. Бидејќи уште времето кога се препишувала Тората, јазикот имал висока функција и се сметал за јазик на израелската вера, историја и национална гордост. Дури и кога престанал да се користи како секојдневен јазик, сепак јазикот се користел како „лингва франка“ меѓу еврејските трговци од различни земи.
Средновековен период
По Талмудот, различни регионални книжевни варијанти се појавиле на средновековниот хебрејски. Најважен од нив е тиберискиот хебрејски јазик, или нарекуван и како масоретски хебрејски, книжевна форма која се развила на локалниот тибериски дијалект. Овој дијалект станал стандард за вокализирање на Еврејската Библија и така сè уште влијае врз другите регионални дијалекти на хебрејскиот. Овој тибериски дијалект од 7 до 10 век е понекогаш нарекуван „библиски хебрејски“, но сепак не е исто и треба да се разликува од историскиот древен јазик од 6 в.п.н.е. Тиберискиот хебрејски го вклучува и изучувањето на Масоретите, вклучително и нивните надредни знаци (никуд) и кантилацијата (граматички точки) на хебрејските букви за да се зачува многу порани одлики на хебрејскиот во однос на пеењето на Библијата. Масоретите сметале дека буквите од хебрејската азбука се многу свети и дека нивна модификација не е можна, па поради тоа тие создале систем на точки кои се користеле за означување на самогласките во дадените зборови. Паралелно во тоа време и сириското писмо развило систем на точки за означување на самогласките. Кодексот од Алеп е напишан на овој нов принцип и датира од 10 век. Тој е еден од најважните хебрејски ракописи денес.
За време на златното доба на еврејската култура во Шпанија, значајни дела биле напишани од граматичари кои ја објасниле граматиката, но и зборовите, на библискито хебрејски. Значајни хебрејски граматичари биле Џуда бен Давид Хајуи, Џуда ибн Џанах, Абрахам ибн Езра и Давид Кимхи. Покрај нив, се појавиле и значајни поети како што се на пример Дунаш бен Лабрат, Соломон ибн Габирол, Џуда хе-Леви, Мосес ибн Езра и Абрахам ибн Езра.
Хебрејскиот бил зачуван низ вековите како пишан јазик за пишана комуникација на еврејската заедница во светот. Оваа пишана комуникација не се однесува само на литургијата, туку и за поезија, проза, трговија, секодневен контакт и договори. Така, Евре ите од целиот свет и од различни земји имале заеднички јазик за комуникација и општење. Ова било слично со Христијаните од тој период, односно заеднички јазик на образованите Христијани и свештеници бил латинскиот.
Оживување
Хебрејскиот бил оживеан како книжевен јазик неколкупати во својата историја, а најзначајно е оживувањето како книжевен јазик за време на преродбата позната како хаскалах во средината на 19 век во Германија. Кон крајот на векот еврејскиот активист Елиезер Бен Јехуда, предводен од идеологијата на национална преродба (שיבת ציון, шиват цијон), денес позната како ционизам, започнал со оживување на хебрејскиот како современ говорен јазик. Како резултат на локалното движење кое тој го создал, но повеќе како последица на новите групи имигранти познати под името „Втор Алијах“, хебрејскиот ги заменил јазиците кои претходно ги зборувале тие луѓе. Тие јазици биле всушност еврејски дијалекти на јазиците на државата каде живееле, од кои денес познати се ладино, јидиш, јудео-арапски и бухориски.
Главниот резултат на книжевната работа на хебрејските интелектуалци во 19 век била лексичката модернизација на хебрејскиот. Нови зборови и изрази биле присвоени како неологизми од различниот корпус на хебрејски писанија, или преку позајмување од арапскиот (воглавно од страна на Елиезер Бен Јехуда), како и постари арамејски и латински зборови. Забележливо е и влијанието на европските јазици, особено од англискиот, рускиот, германскиот и францускиот. Современиот хебрејски станал службен јазик на британскиот мандат Палестина во 1921 година, покрај арапскиот и англискиот. По прогласувањето на независноста на Израел, новокодифицираниот хебрејски бил прогласен за службен јазик на државата. Денес, хебрејскиот го зборуваат 10 милиони луѓе и е главно средство за комуникација во државата.
Додека постоел пишаниот книжевен јазик, говорниот активен секојдневен хебрејски не постоел. Оживувањето на хебрејскиот како прв, мајчин, јазик на Евреите започнало во 19 век со подвизите на Елиезер Бен Јехуда. Тој се приклучил кон Ционизмот и во 1881 година се преселил во тогашната покраина Палестина, дел од Отоманското Царство. Мотивиран од идеите за обнова и отфрлување на животниот стил на дијаспората, Јехуда решил да постави алатки сè со цел книжевниот и свет јазик да го претвори во секојдневен јазик за комуникација. Сепак, неговиот стил следел норми кои биле заменети во Источна Европа со други граматички стилови. Неговите обиди да воспостави училишта и учебници полека земале замав и прифаќање од еврејската заедница. Како и да е, дури во периодот од 1904 до 1914 година, период познат како Втор Алијах, хебрејскиот го зазел вистинскиот моментум кога се појавиле поорганизирани организации на имигранти и ја разработувале идејата. Кога британскиот мандат Палестина го прифатила новиот основан хебрејски како службен јазик во регионот, тоа значително помогнало во етаблирањето на јазикот меѓу населението.
Голем број на Евреи на почетокот го сметале ова оживување како „грев“ сметајќи дека јаизкот на Тората не смее да се користи за секојдневни цели. Сепак, луѓето набрзо сфатиле дека Евреите во Израел имаат потреба од еден заеднички јазик, бидејќи Евреите доаѓале од различни земји од светот и зборувале на јазиците на државите од каде доаѓале. Набрзо бил основан Комитет за хебрејски јазик, кој по озновањето на Израел се преименувал во Академија на хебрејскиот јазик. Работата на Бен Јехуди била објавена во речник насловен како „Целосен речник на стар и современ хебрејски“. Така, од мртов јазик со ниту еден активен говорник, хебрејскиот станал мајчин јазик на околу 10 милиони Евреи во светот. Ова е единствен успешен и добро познат пример на јазично оживување во светот.
Современ хебрејски јазик
Современиот хебрејски, како што бил разработен од Елиезер Бен-Јехуда, бил заснован на мишнајскиот правопис и сефардски хебрејски изгвоор. Сепак, за најраните говорници на современиот хебрејски мајчин јазик им бил јидиш и со тоа вовеле идиоми и зборовен фонд од јидиш.
Изговорот на современиот хебрејски јазик е воглавно заснован на сефардскиот хебрејски јазик. Во одредени аспекти има и фонолошки црти од ашкенашкиот хебрејски јазик, особено во:
Зборовниот фонд кој се користи во хебрејскиот бил променет за разлика од оригиналната форма најмногу поради воведувањето на јазикот на луѓе со различни културни позадини. Усниот пренос на зборовите од генерација на генерација подлегнал на европеизација. Специјализираните училишта за хебрејски јазик во Израел се нарекуваат улпан.
Статус
Современиот хебрејски е национален јазик во Израел каде е и официјален. Според податоците од 2013 година, има околу 9 милиони луѓе што зборуваат хебрејски во светот, од кои 7 милиони го зборуваат течно.
Моментално, околу 90% од израелските Евреи зборуваат течно хебрејски, околу 70% многу течно. Околу 60% од израелските Арапи течно зборуваат хебрејски, а само 30% претпочитаат да зборуваат хебрејски одошто арапски. Сепак, хебрејскиот е мајчин јазик за само 49% од Израелците над 20 годишна старост, а за останатите мајчин јазик им е рускиот, арапскиот, шпанскиот, францускиот, англискиот или јидиш. Околу 26% од руските имигранти и 12% од Арапите не зборуваат убаво хебрејски.
Поради глобализацијата и американизацијата во светот, во Израел се преземаат соодветни мерки за да се зачува чистотата на јазикот и да се заштити од навлегување на англиски зборови. Академијата за хебрејскиот јазик при Хебрејскиот Универзитет во Ерусалим во последниов период изумува по 2.000 нови хебрејски зборови секоја година, кои би замениле современи зборови, а кои пак се засноваат на стари хебрејски. Тие би биле замена за интернационализмите. Општината Хаифа забранила да се користат англиски зборови при официјална документација и преписка. Исто така, општината забранила на трговците да користат само англиски при нивните маркетиншки потези. Хебрејскиот е признат малцински јазик во Полска.
Правопис
Хебрејскиот се пишува од десно кон лево со хебрејското писмо. Како и останатите самогласни писма (абџад), не се пишуваат самогласките. Сепак, поради различни причини, понекагаш треба да се бележат и самогласките. Токму поради таа потреба денес има три начина да се запишат хебрејските зборови:
Писмо
Хебрејскиот јазик се пишува со хебрејската азбука. Јазикот се пишува од десно кон лево. Хебрејската азбука всушност е согласно писмо (абџад) и има 22 букви. Древното палео-хебрејско писмо било слична со тоа за хананскиот и за феникискиот јазик. Современото писмо е засновано на букви кои налукуваат на коцки, познати како „ашурит“ (асирски), и потекнуваат од арамејското писмо. За рачно пишување се користи ракописно хебрејско писмо, каде буквите се покружни и поразлични одошто печатените форми. Ракописното писмо се заснова на едно постаро ракописно писмо кое се нарекува рашиево писмо. Бидејќи писмото е согласно, само се користат согласките при пишување, самогласките не се пишуваат и треба да се знаат на памет каде се при изговорот. Сепак, ако треба и тие да се запишат, тие се означени со систем на точки кои се ставаат на согласката со која прават слог, или пак преку употреба на букви кои основно означуваат согласка, а второстепено самогласка, кое пак е познато како „мајка на читањето“ или matres lectionis. Покрај надредните знаци за самогласките, во јазикот се користат надредни знаци за да се означи како точно се изговара самогласката, односно дали е 'с' или 'ш', 'б' или 'в' итн.
Граматика
Хебрејската граматика е делумно аналитичка, односно во јазикот има одредени падежни форми на дативот, аблативот и акузативот, но со користење на предлози, а не чисти падежи. Сепак, зборообразувањето игра значајна улога при создавање нови глаголи и именки.
Фонологија
Следната табела дава преглед на хебрејските согласки:
Препречните согласки се асимилираат во озвучување, односно безвучните  стануваат звучни   кога се појавуваат веднаш пред звучна препречна согласка и обратно.
Во хебрејскиот има девет самогласки, од кои пет се кратки и четири долги:
Долгите самогласки се појавуваат непредвидено каде имало две самогласки разделени со грлена или гласилна самогласка. Секоја од петте самогласки може да се реализира со темен глас  кога не е акцентирано. Во јазикот има и два дифтонга  (ај) и  (еј).
Кај повеќето од зборовите во хебрејскиот акцентот паѓа на еден од двата последни слога во зборот, а најечест е акцентот на последниот слог.
Морфологија
Како и сите семитски јазици, така и хебрејскиот има коренски форми кои се типишно трилитерални, или составен од 3 согласки (но постојат и корени од по 4 согласки). Од овие корени се создаваат именки, придавки и глаголи. Преку внетнување самогласки, удвојување на согласките и со додавање на афикси се создаваат новите зборови.
Хебрејскиот јазик користи бројни претставки од по една буква кои се користат за различни цели. Тие се нарекуваат „неразделни препозоции“ или „корисни букви“ (אותיות השימוש, Otiyot HaShimush). Такви се на пример членот ha- (определен член); be-  (="во"), le-  (="до"), mi-  (="од"; кратка форма на min); ve-  (="и"), she-  (="дека"), ke-  (="како"), итн.
Придавки
Придавките во хебрејскиот јазик доаѓаат по именката и се менуваат по род, број и определеност:
Голем број од придавките во хебрејскиот потекнуваат од сегашната форма на глаголите. Овие придавки се менуваат исто како глаголите од кои потекнуваат:
Предлози
Како и македонскиот и англискиот, така и хебрејскиот е јазик со важна улога на предлозите. Јазикот има поголем број предлози. Сепак, неколкуте од најважните хебрејски предлози не се посебни зборови во реченицата, туку се претставки. Така на пример, предлогот „во“ во фразата „во собата“ на хебрејски е בַּחֶדֶר.
Предлогот אֶת  има важна улога во хебрејската граматика. Негова најчеста употреба е да го претстави директниот предмет. Така на пример, реченицата „Јас ја гледам книгата“ на хебрејски е  אֲנִי רוֹאֶה אֶת הַסֵּפֶר  (буквално Јас гледам  книга-та). Сепак, אֶת /ʔet/  се користи само со семантички „определен“ директен предмет, како што се именки со определен член, лични имиња и лични заменки. За семантички „неопределени“ предмет едноставно не се користи, како на пример во אֲנִי רוֹאֶה סֵפֶר ʔani roʔe sefer (Јас гледам книга). На македонски нема таков предлог, а може да се именува како „предметен предлог“.
Предлогот אֶת /ʔet/ исто така има бројни специјални употреби. На пример, кога придавката צָרִיךְ (нужен (од)) зема определена именка, тогаш се користи предлогот אֶת /ʔet/: הָיִיתִי צָרִיךְ אֶת זֶה  (буквално Јас-имав нужда-од  ова, односно Ми треба ова). Како и претходно кажаното, אֶת  се испушта ако има неопределена именка: הָיוּ צְרִיכִים יוֹתֵר  (буквално тие-имаа нужда-од-повеќе, односно Ним им требаше повеќе). Ова е поврзано со глаголскиот вид со кој се користи придавката.
Ој светла мајска зоро
Ој светла мајска зоро (црногорски: Ој свјиетла мајска зоро) — државна химна на Црна Гора. Денешниот наслов и текст на оваа химна биле усвоени во 2004 година, кога Собранието на Црна Гора го усвоила Законот за државни симболи и денот на државноста на Црна Гора, во чиј 6-ти член се пропишани сегашниот текст и насловот на химната.
Хебрејски јазик
Предлози
Кај индиректниот предмет има потреба од предлог. За тоа кој предлог ќе се користи зависи од глаголот. За нив треба да се има добро познавање или да се ослони кон соодветна литература. Хебрејската граматика разликува различни видови индиректни предмети, во зависност од тоа што се определува. Така, има временски предмет תֵּאוּר זְמַן, предмет за место תֵּאוּר מָקוֹם , премет за причина תֵּאוּר סִבָּה и многу други.
Валин
Валин (скратено како Val или V) — α-аминокиселина со хемиска формула HO2CCH(NH2)CH(CH3)2.
Хебрејски јазик
Прилози
Некои придавки во хебрејскиот имаат и функција на прилози, со иста форма и изговор. Ако придавката е прилог, тогаш таа е во машки род еднина:
Во други случаи, прилогот има посебна форма:
Трет случај е кога прилогот произлегува од придавка, користејќи ја формата за женски род единина (поетски стил) или женски род множина:
Алесандро Лучи
Алесандро Лучи е италијански фудбалски агент, кој моментално работи за компанијата World Sport Agency.
Хебрејски јазик
Прилози
Сепак, повеќето прилози не се совпаѓаат со придавките, туку имаат „прилозни фрази“ кои се создаваат на еден од следниве начини:
Употребата на еден од начините не значи дека ги исклучува и другите начини. Еден прилог може да се направи со повеќе начини. Како и во англискиот, така и во хебрејскиот има прилози кои не се совпаѓаат со соодветната придавка:
Алесандро Лучи
Играчи кој се клиенти на Лучи во моментов:
Извор: www.transfermarkt.co.uk
Хебрејски јазик
Книжевност
Хебрејската книжевност се состои од антички, средновековни и модерни ракописи на хебрејски јазик. Меѓу другите, најпознато дело од оваа литература е Хебрејската Библија (Танак).
Поголемиот дел од еврејската религиозна литература е напишана на хебрејски. Мишната е основната рабинска кодификација на закони доведени од Тората. Еврејските богослужби се собрани во книги на хебрејски највеќе од Амрам Гаон и Садија Гаон. Образложенија од Тора од Абрахан ибн Езра до Раши и слични такви дела се напишани на хебрејски. Такви се и кодификациите на еверјските закони, како на пример Шулчан Аруч.
Овие дела од хебрејската литература доста пати биле комбинирани или зголемувани со додавање на додатна литература на јазик кој им бил повеќе познат на Евреиите во тоа време. Гемарата била додена како арамејско-јазично образложенија на Мишна како состаен дел од Талмудот. Некои од традиционалните еврејски молитвеници се на арамејски. Некои важни дела од средновековната филозофија, како Водич за вчудовидените, биле всушност напишани на арапски.
Броеви
Хебрејските броеви се квази децимален азбучен броен систем кој користи букви од хебрејската азбука. Системот би преземен од грчките броеви при крајот на 2 век п.н.е. и истиот е познат под името еврејски азбучни броеви за да се разликува од претходните системи на запишување кои се користеле во класичната антика. Овие системи биле наследени од арамејските и феникиските записи од околу 800 година п.н.е. во т.н. Самариски остракони и понекогаш познати како хебрејско-арамејски броеви, кои се пак добиени од египетските броеви.
Грчкиот систем бил усвоен преку хеленистичкиот јудаизам и истиот систем се користел во стара грција уште од век п.н.е.
Во овој систем, не постои ознака за нулата, и бројните вредности за поединечните букви се додадени една кон друга. На секоја единица (1, 2, ..., 9) и се назначува одделно буква, за секоја (10, 20, ..., 90) исто така се назначува посебна буква, и за првите четири стотки (100, 200, 300, 400) се назначува посебна буква. Останатите стотки (500, 600, 700, 800 и 900) се претставени како збир од две или три букви кои се користат за првите четири стотки. За да се претстават броевите од 1.000 до 999.999, истите букви се искористени за да служат како илјадарки десетици илјади и стотици илјади. Гематријата (еврејска нумерологија) ги користи обемно овие преобразби.
Денес во Израел, се користи децималниот систем од арапски броеви ( 0, 1, 2, 3итн.) во сите случаи (пари, старост, атуми на граѓанскиот календар). Хебрејските броеви се користат само во специјални случаи, како на пример кога се користат еврејскиот календар, или означување на подреденост на спискок (слично на a, b, c, dитн.), и на наќин како што се користат римските броеви на запад.
Позајмени зборови
Современиот хебрејски јазик има голем број позајмени зборови од различни јазици, како што е случај и со повеќето јазици во светот. Голем дел од позајмените зборови се од арапскиот, арамејскиот, јидиш, ладино, германскиот, рускиот, англискиот, полскиот и други помали јазици. Современиот хебрејски зачувал голем број древни хебрејски зборови, кои пак во тогашно време биле позајмени од околните древни јазици (акадски, арамејски). Некои типични позајмени зборови во хебрејскиот се:
Баленсијага
Баленсијага е луксузна модна куќа основана во Шпанија. Овој бренд бил формиран од страна на Кристобал Баленсијага. Дизајнерот е роден во баскиската земја, Шпанија. Брендот сега е во сопственост на француската мултинационална компанија Керинг. Неговите меур здолништа и чудните женски, но сепак, ултра-модерни форми, се трговска марка на куќата.
Историја
Кристобал Баленсијага го отворил својот прв бутик во Сан Себастиан, Шпанија, во 1919 година. Шпанското кралско семејство и аристократија ги носеле неговите дизајни, но за време на Шпанската граѓанска војна принудно ги затворил своите продавници, Баленциага се преселил во Париз.
Баленсијага ја отворил својата модна куќа на авенијата Џорџ V во август 1937 година, а првата модна ревија и избраните дизајни во голема мера биле под влијание на ренесансата. Успехот во Париз се случил речиси веднаш.'
По војната, неговите линии станале повеќе линеарни и елегантни, различни од оние на Кристијан Диор во „Нов изглед“. Менливоста на неговите силуети му овозможила да манипулира во односот помеѓу неговата облека и женските тела. Во 1951 година, тој целосно ја трансформирал силуетата со проширување на рамениците и отстранување на половината. Во 1955 година, тој дизајнирал туника фустан, кој подоцна се развил во друг вид фустан од 1958 година. Другите придонеси во повоената ера ги вклучува: сферичните балон јакни (1953), палтото кожурец (1957), здолништето балон (1957 година), и здолништето вреќа (1957).
Во 1959 година, неговата работа кулминирала со фустаните и палтата како кимоно. Неговата манипулација со половината особено придонела кон „она што се смета за негов најзначаен придонес во светот на модата: нова силуета за жените“.
Во 1960-ти години, Баленсијага експериментирал со употреба на ткаенините: користе тешки ткаенини, сложен вез и смели материјали. Неговите трговски марки вклучувале „јаки што стојат настрана од рамото“ и скратени „белегзија“ ракави. Брендот се смета за мастер на високата мода во 1950-ти и 1960-ти години.
Во 1960 година, тој ја дизајнирал облеката за свадбата на кралицата Фабиола на Белгија.
Неколку дизајнери кои работеле за Баленсијага отвориле сопствени успешени модни куќи, како Оскар де ла Рента (1949), Андре Курегес (1950), Емануел Унгаро (1958), а негов најпознат и истакнат ученик бил Ибер де Живанши.
Баленсијага денес
Во 1986 година, Жак Богарт С. А. стекнал права да отвори нова Баленсијага. Првата колекција била дизајнирана од страна на Мишел Гома во октомври 1987 година, кој останал како дизајнер во куќата во следните пет години. Тој бил заменет во 1992 година со холандскиот дизајнер Јосиф Тимистер, кој започнал обновување на Баленсијага во високата мода.
Во 1992 година, за Летните олимписки игри, Баленсијага ја дизајнира облеката на францускиот тим.
Методи Ризов
Методи Ризов (роден во — ?) — македонски борец за човекови права, активист за обединета и независна Македонија. Жртва на комунистичкиот режим во Бугарија.
Животопис
Верен јатак на нелегалната чета и секретар на месната партиска организација. За време на блокадата Ризов, како „верен“ на власта, заедно со милицијата заминува да определат каде да се постават полициските пунктови. Тој своевремено ги предупредил браќата Руичеви, од каде можат да побегнат. Бидејќи им помогнал во нивното бегство тој бил осуден на петнаесет години строг темничен затвор. Во логорите на смртта на островот Персин (Белене), тој одлежал повеќе од осум и пол години.
1449
1449 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1449 година од новата ера, 449. од вториот милениум, 49. од XV век и последна од 1440-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1449 година се протега во 4085 и 4086, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4145 и 4146 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1992. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 852 и 853 исламска година.
Отомански Тунис
Отомански Тунис претставувал територија на Отоманското Царство. Во 1516 година Османлиите започнале со заземање на Алжир од страна на браќата Барбароса. Првото османлиско освојување на Тунис се случило во 1516 година од страна на Хајредин Барбароса кој бил командант на османлиската флота во времето на Сулејман I. Сепак ова не било последното освојување на Тунис бидејќи Шпанија го зазела претходно а во 1574 година Тунис бил повторно освоен во времето на османлискиот султан Селим II.
Династијата Хусеинити во 1705 година дошла на власт и успеала да ја наметне земјата како суверена. И покрај тоа што Тунис продолжил да биде вазал на Османлиите, сепак таа имала голема автономија. Така, во земјата на петочната молитва се споменувал османлискиот султан, парите исто така биле правени во негова чест а амбасадорот годишно му давал подароци.
Во 1881 година Франција ја окупирала земјата која траела до 1956 година.
Атајалски јазик
Атајалски јазик — формозански јазик од подгрупата на атајалски јазици. Јазикот се зборува во Тајван. Два главни дијалекта на јазикот се скулички и цолески дијалект. Покрај нив, карактеристични се и дијалектите мајринашки и пакуалиски кои имаат посебни лингвистички единици за машки и женски род. За јазикот до сега има издадено еден англиско-атајалски речник и неколку граматики. Во 2002 година била издадена и библија на атајалски јазик. Јазикот се пишува на латиница, приспособена кон фонетскиот систем на јазикот.
IC 1544
IC 1544 — галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 27 март 1906 година од страна на Макс Волф.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 1544 е од видот *. Видливиот сјај во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,4 mag.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 11 ч 31 м 49,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +13° 7' 58".
Други поделби
Проучување на IC 1544 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката.
Пребачево
Пребачево (словенечки: Prebačevo) — населба во Општина Шенчур во западна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Горењска. Населбата сега е вклучена во Горењскиот статистички регион.
Елеганцијата на ежот
Елеганцијата на ежот (француски: L'Élégance du hérisson) — роман од француската писателка Мириел Барбери, кој бил издаден во 2006 година од страна на издавачката куќа „Gallimard“. Книгата се стекнала со бројни награди, меѓу кои и „Награда на книжарниците“ во 2007 година.
Содржина
Самоуката куќна помошничка Рене во една елитна париска зграда ужива во магијата на уметноста, филозофијата, музиката и јапонската култура. Во истата зграда живее и богатата дванаесетгодишната Палома заситена од животот, која неуморно чита манга-стрипови, наоѓа утеха во јапонските поети и го презира целото семејство. Јапонскиот стопанственик Озу се вселува во зградата и, како и Палома, ја насетува скриената префинетост на куќната помошничка. Низ едноставна нарација, овој роман ве води во светот на богаташката извештаченост, интелектуалните клишеа и надмените сопственици на кучиња со педигре, и ги возвишува тивките победи на ненаметливите меѓу нас.
Успех
Иако критичарите слабо биле заинтересирани за почетокот од делото, романот бил изненадување за 2006 година. Всушност тој бил преиздаван 30 пати и кон август 2006 година имал повеќе од еден милион продадени примероци, заземајќи го првото место по продажба на 30 последователни недели. Романот бил преведен на 34 јазици. Во 2009 книгата на Мириел Барбери останала уште рангирана меѓу педесеттите најдобро продавани романи.
Делото немало голема реклама и единствениот начин на кој го постигнал овој спектакуларен успех се засновало на препораки меѓу читателите.
Филмска адаптација
Романот послужил како основа за филмска адаптација во 2008 година, кога бил екранизиран од страна на Мона Ашаше. Филмот излегол на 3 јули 2009 година во француските кина и имал 750.000 гледања.
Хемиска формула
Хемиска формула е начин на изразување информации поврзани со атомите кои образуваат одредено хемиско сооединение и како врската на тие атоми се менува при одредена хемиска реакција. За молекуларно соединение познат е терминот молекуларна формула која пак го одредува елементот по неговиот хемиски симбол и го кажува бројот на атоми на секој елемент најден во секоја одвоена молекула од тоа соединение.
Етрополе
Етрополе (Етрополе) — град во Западна Бугарија, административен центар на општината Етрополе во Софиската Област. Има население од околу 10.360 жители (2022).
Географија
Се наоѓа во живописната долина на реката Малки Искар, на северните падини на Стара Планина, во подножјето на врвот Баба (1787 м). Етрополската Котлина е опкружена со величествените старопланински врвови – Звездец, Шиндарника, Свети Атанас, Мара Гидија итн. Надморската височина на котлината е 620 м.
Пролин
Пролин е органско соединение.
Љубовта е многу возвишено нешто (филм)
„Љубовта е многу возвишено нешто“ (англиски: Love Is a Many-Splendored Thing) — американски филм од 1955 година во режија на Хенри Кинг (Henry King), по сценариото на Џон Патрик (John Patrick) и Хан Сујин (Han Suyin). Главните улоги ги играат: Вилијам Холден (William Holden) и Џенифер Џоунс (Jennifer Jones). Филмот е снимен по автобиографскиот роман на Хан Сујин, „Многу возвишена работа“ (A Many-Splendoured Thing) од 1952 година.
Синопсис
Дејствието на филмот се одвива во Хонгконг, во 1949 година. Марк Елиот (го игра Холден) е американски новинар кој известува за граѓанската војна во Кина. Привремено разделен од сопругата, тој ја запознава убавта лекарка д-р Хан Сујин (ја игра Џоунс), вдовица од Кина. Набргу, тие се вљубуваат еден во друг, но нејзините роднини и неговите пријатели не ја одобруваат нивната романса.
Исихазам
Исихазам (или паламизам, грчки: ἡσυχασμός) — движење кое дошло до израз особено во 14 век, и кое е органски поврзано со личноста на Св. Григориј Палама (нему Св. Црква му ја посветила втората недела од Великиот пост), долго време заборавено во Македонија, а под влијание на западната литература било и презирано. Дефининирањето на исихазмот е поврзано со контроверзи, при што некои сакале да го прикажат дури и како „болен мистицизам” на минатото.
Терминот исихазам, исихија
Зборот „исихија“ буквално значи „мир”, „мирување”, „тишина”. Меѓутоа, кај православните подвижници означувало нешто многу повеќе и имало подлабока смисла. Она што го карактеризира човекот и светот во кој живее е постојаниот немир и променливост. Оттаму човекот постојано чезнее за спокојство. И како што сведочи искуството дека „мирно море” не се наоѓа на површината на морето, туку во неговите длабочини, така внатрешниот мир треба да се бара во длабочините на човекот. Исихиата е токму тоа: барање на таков внатрешен мир, кој го надминува секој ум. Тоа не е просто спокојство, наоѓање на мирно место за живеење и пребивање, туку битијно собирање на човечкото битие во својот центар; а преку него собирање во Бога и Бога, како единствен извор на вистинскиот мир. Оттаму, најдобар превод на зборот „исихија” е оној на о. Јустин Поповиќ: „Moлитвено Тихивање”. Бидејќи тоа собирање може да се достигне само преку верата, покајанието, постот и молитвата. Тихување не значи пасивност. Тоа бара огромен духовен напор и борба против страстите кои се праизвор на целокупната човекова расеаност и растуреност. Објаснувајќи го овој мир, Св. Григориj Палама вели, додека пророкот Мојсеј молчел, се слушал гласот Божји: „Зошто викаш кон Мене”( 2 Мој. гл. 14 стр. 15). Тоа молчење е погласно од говорот, тишина која расте во длабочинскиот повик на битието. Кој се здобие со такво молитвено тихување, вели Св. Јован Лествичник, ја познал длабочината на тајната.
Исихазмот во минатото
Исихазмот обично се врзува за гореспоменатото духовно-светогорско движење од 14 век. Но ако работите малку подлабоко се погледнат, тоа е карактеристично за целокупниот православен живот. Доволно е да се погледне во древниот Старечник, збирка изреки на египетските старци, па човек да се увери, дека исихазмот не е некој нов пронајдок (изум), туку тој постои како начин на живот и пат за спасение. Тоа е поточно Мариино служење (милување) на нозете Исусови, често присутно во животот на св. Црква.
Св. Григориј Ниски во толкувањето на Псалмите зборува за Мојсеј, дека поминал четириесет години оддалечен од луѓето, пребивајки во „молитвено тихување”, созерцавајки невидливи работи. Според преподобен Исак Сирин, „исихија” е врв на совршенството и „мајка на покајанието”. Тој ја нарекува и „почеток на очистувањето”. Според истиот свет отец, зборовите се орган на овој свет; молитвеното тихување, кое бара радикално одрекување од светот како желба на телото, страст на очите и гордост на животот, го употребува како орган на молчењето во кој е тајната на идниот век.
Учења и одлики
Законот на животот според Св. Григориј Богослов се состои во ова: „Бога треба повеќе да го споменуваме од дишењето”. Само така може да се исполни целта на христијанскиот живот: постигнување заедница со Бога, причестување и гледање на Бога. Тоа е основната идеја на исихастите низ сите времиња, богословски потврдена и озаконета во Црквата, прво низ Ареопагитските списи, а потоа и во делата на преподобен на преподобен Максим Исповедник. Тоа се, заедно со Евагрие, св.Исак Сирин, а особено преподобен Симеон Нов Богослов, духовните родоначалници на светогорските исихасти.
Според нивното учење, Бог е светлина и претстојува ( почива ) во неискажлива светлина. Затоа оној кој постигнува заедница со Бога ,-се причестува со Неговата вечна светлина, притоа постанувајки и сам светлина. Тоа се постигнува со вера и добродетели, од кои “Исихиата” е најсовршена; останатите добродетели се пат кој кон неа водат.
Исихазмот на Света Гора
Токму оваа жед и подвиг е создадена, растела, живеела и живее на Света Гора. Од самиот почеток светогорските подвижници го зграбиле исихазмот. Св. Гора, по својата природа е место за „исихија”, а истовремено и „огниште на добредетелите”. Она што пишува за првиот светогорски пустиник, преподобен Петар Атонски, дека „своите очи, душа, и ум, ги утврдил на небото, се откажал од дома, од татковината, од родителите, пријателите и кажувајќи им на сите збогум, својот живот го посветил на Бога...”, тоа било и останало евангелско правило на сите негови духовни следбеници. За него Св. Григориј Палама (еден од тие следбеници), вели дека со своето умерено и полно (вистинско) воздржување во животот „здобил силна умствена сила”.
Преку тоа собирање на сите душевни и духовни сили, човекот се ослободува од својот страствен однос спрема себе и светот, ја симнува од себе „лошата маска”. Тоа е патот на собирање по созданијата и надвор себе на рассеаното човечко битие, патот на здобивање на вистински мир, богосознание, обожување преку причестување со Божјата благодат, и патот кон вечно усовршување и кон подобро напредување. Исихастот од таков вид, откажувајќи се од се богољубиво и богољубно, стои пред Бога „глув и нем” победувајќи го законот на материјата, а душата му се преобразува со Божја благодат, предавајќи му и на телото „знаци” на Божјата убавина.
Тој исихастички метод на освојување на внатрешниот простор е пренесен од ова светогорско огниште и меѓу словенските народи. Големите руски препородители: Св. Антоние Печерски (основач на руското монаштво), Св. Мојсеј Угрин, Св. Нил Синајски, Св. Нил Сорски, Св. Серафим Саровски и другите Саровски и оптински Старци од минатиот век, биле големи љубители на исихијата.
29
29 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 29 година од новата ера, 29. од првиот милениум, 29. од I век и последна од 20-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5537 и 5538 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4779 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3789 и 3790 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 782.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 29 година се протега во 2665 и 2666, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2725 и 2726 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 572. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 611 и 610 година пред хиџра.
Надворешни врски
20er
Макс Либерман
Макс Либерман (германски: Max Liebermann; 20 јули 1847 - 8 февруари 1935) бил германски сликар и графичар од еврејска националност, познат како водечки заговорник на импресионизмот во Германија во своето време.
Животопис
Роден е во семејство на еврејски стопанственик; студиите по уметност во младоста на кратко му ги прекинало учеството во Француско-пруската војна. По смртта на неговите родители наследството го искористил за да купување на француски импресионистички слики и врз основа на нив го развил својот стил. Од 1899 до 1911 година бил на чело на авангардното уметничко друштво "Берлинска сецесија". Во 1920 година, тој станал претседател на Пруската академија на уметностите; Поднел оставка од таа позиција во 1933 година во знак на протест, кога нацистичките власти ги забраниле изложбите на еврејски автори.
Тресонечка Река
Тресонечка Река — река која потекнува од селото Тресонче, по кое и го добила своето име. Реката се наоѓа во малореканскиот крај, западна Македонија. Реката заедно со Гарска Река, ја создаваат Мала Река, збирно име за сите реки од подрачјето на планините Бистра и Стогово, која подоцна се влева во реката Радика (Голема Река).
Извор
Реката извира непосредно над селото Тресонче. До самиот извор постои патека која води од селото.
Реката е понорница во нејзиниот извориштен дел. Понира кај месноста Ќириловец на височина од 1705 метри, додека вистинскиот водотек на реката почнува да се создава од водите на Три Извори.
Притоки
Како главни и најзначајни притоки на реката се сметаат Росочка и Јадовска Река, кои ги дренираат водите на југозападните падини на планината Бистра.