cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хелиум
Хелиум II
Течен хелиум под неговата ламбда точка (наречен хелиум  II) покажува многу невообичаени одлики. Поради високата топлинска спроводливост, кога врие, не се меур туку испарува директно од неговата површина. Хелиум-3, исто така, има суперфлуидна фаза, но само при многу пониски температури; Како резултат на тоа, помалку е познато за својствата на изотопот. Хелиум  II е супертечна, квантна механичка состојба (види: макроскопските квантни појави) на материјата со чудни својства. На пример, кога тече низ капилари како тенки како 10 −7 до 10 −8  m нема мерлива вискозност. Меѓутоа, кога биле извршени мерења помеѓу два подвижни дискови, забележана е вискозност споредлива со онаа на гасовитиот хелиум. Тековната теорија го објаснува ова со користење на дво-течен модел за хелиум II. Во овој модел течен хелиум под ламбда-точката се смета дека содржи дел од атоми на хелиум во основната состојба, кои се суперфлуидни и проток со точно нула вискозност и дел од атомите на хелиум во возбудена состојба, кои се однесуваат повеќе како обична течност.
Во ефектот на фонтана се гради комора која е поврзана со резервоар од хелиум  II со синтеруван диск низ кој лесно се провлекува суперфлуидниот хелиум, но преку кој не-суперфлуидниот хелиум не може да помине. Ако внатрешноста на контејнерот се загрева, суперфлуидниот хелиум се менува во не-суперфлуиден хелиум. Со цел да се одржи рамнотежата на суперфлуидниот хелиум, суперфлуидниот хелиум протекува и го зголемува притисокот, предизвикувајќи течност да излегува од контејнерот.
Топлинска спроводливост на хелиум  II е поголема од онаа на која било друга позната супстанција, милион пати поголема од онаа на хелиумот   Јас и неколку стотици пати повеќе од бакар. Тоа е затоа што топлината се спроведува со исклучителен квантен механизам. Повеќето материјали кои вршат топлина добро имаат валентни ленти на слободни електрони кои служат за пренос на топлина. Хелиум  II нема таков валентни бенд, но сепак добро ја спроведува топлината. Протокот на топлина се регулира со равенки кои се слични на бранова равенка која се користи за да се одликува звучното ширење во воздухот. Кога се воведува топлина, се движи со 20 метри во секунда на 1,8  К преку хелиум   II како бранови во феномен познат како „втор звук“.
Хелиум  II, исто така, покажува притаен ефект. Кога површината се протега минатото на нивото на хелиум  II, хелиумот   II се движи по површината, против силата на гравитацијата. Хелиум  II ќе избегам од сад што не е запечатен со прилепување долж страните додека не стигне до потоплото подрачје каде што испарува. Се движи во 30  nm- точен филм без оглед на површинскиот материјал. Овој филм се вика филм Роллин и е именуван по човекот кој прв ја карактеризира оваа особина, Бернард В. Ролин. Како резултат на ова ползувачко однесување и хелиум  Можноста II да брзо истекува низ мали отвори, многу е тешко да се ограничи течниот хелиум. Освен ако садот е внимателно конструиран, хелиумот  II ќе лази по површините и низ вентилите додека не стигне донекаде потопло, каде што ќе исчезне. Браните што се шират низ филмот на Ролин се регулираат со истата равенка како гравитациски бранови во плитката вода, но наместо гравитацијата, силата на враќање е ван дер Валсовата сила. Овие бранови се познати како „трет звук“.
Изотопи
Хелиум-3 е присутен на Земјата само во износот на траги. Повеќето од нив се присутни од образувањето на Земјата, иако некои паѓаат на Земјата заробени во вселенска прашина. Количините во траги се исто така произведени од бета распаѓањето на тритиум. Камењата од Земјината кора имаат изотопски количини кои се разликуваат од колку што е десетка, и овие стапки може да се искористат за испитување на потеклото на карпите и составот на Земјиниот плашт. е многу побогат во ѕвездите како производ на јадрено соединување. Така, во меѓуѕвездената средина, процентот на до  е околу 100 пати повисок отколку на Земјата. Дополнителниот планетарен материјал, како што се Месечината и астероидот реголит, има траги од хелиум-3 од се бомбардирани од страна на сончеви ветрови. Површината на Месечината содржи хелиум-3 во концентрации од 10 ppb, многу повисоки од приближно 5 ppt во атмосферата на Земјата. Голем број луѓе, почнувајќи со Гералд Кулчински во 1986 година, предложија да го истражат месечината, минатиот месечев реголит и да го користат хелиумот-3 за соединување.
Течниот хелиум-4 може да се излади на околу 1 келвин, користејќи испарливо ладење во тенџере со 1 К. Сличното ладење на хелиум-3, кое има пониска точка на вриење, може да постигне околу во фрижидер со хелиум-3. Еднакви мешавини на течност и  под  одделуваат во две немисени фази поради нивната различност (тие следат различни квантни статистики : хелиум-4 атоми се бозони додека хелиум-3 атоми се фермиони). Фрижидерите за разредување ја користат оваа мешавина за да се постигнат температури од неколку миликлини.
Можно е да се произведат егзотични изотопи на хелиум, кои брзо се распаѓаат во други супстанции. тежок хелиум изотоп е најтешкиот хелиум-5 со полуживот од. Хелиум-6 се распаѓа со испуштање на бета-честичка и има полуживот од 0,8 секунди. Хелиум-7, исто така, испушта бета-честички, како и гама-зраци. Хелиум-7 и хелиум-8 се создадени во одредени јадрени реакции. Хелиум-6 и хелиум-8 се познати како изложени на јадрен ореол.
Соединенија
Хелиум има валентност од нула и е хемиски нереактен во сите нормални услови. Тоа е електричен изолатор, освен ако не е јонизиран. Како и кај другите благородни гасови, хелиумот има метастабилни нивоа на енергија што му овозможуваат да остане јонизиран во електричното празнење со напон под нејзиниот потенцијал на јонизација. Хелиум може да образува нестабилни соединенија, познати како ексцимери, со волфрам, јод, флуор, сулфур и фосфор кога е подложен на сјаен исцедок, на електронското бомбардирање или се намалува во плазма со други средства. Молекуларните соединенија HeNe, HgHe 10 и WHe 2, како и молекуларните јони  ,    ,    , и    се создадени на овој начин. HeH + е исто така стабилен во својата основна состојба, но е исклучително реактивен - тоа е најсилната Бренстедова киселина позната и затоа може да постои само во изолација, бидејќи ќе протонира било која молекула или контраација што ја контактира. Оваа техника, исто така, произведува неутрална молекула He 2, која има голем број на ленти системи, и HgHe, кој очигледно се одржува заедно со сили за поларизација.
Ван дер Валсовите соединенија на хелиум, исто така, може да се образуваат со криогенски хелиумски гас и атоми од некоја друга супстанција, како што се LiHe и He2.
Теоретски, може да бидат можни и други вистински соединенија, како хелиум флуорохидрид (HHeF), кој ќе биде аналогно на HArF, откриен во 2000 година. Пресметките покажуваат дека две нови соединенија кои содржат врска со хелиум-кислород може да бидат стабилни. Два нови молекуларни видови, предвидени со употреба на теорија, CsFHeO и N (CH 3) 4 FHeO, се деривати на метастабилен FHeO - анјон кој прв бил теоризиран во 2005 година од група од Тајван. Ако е потврдено со опитот, единствениот преостанат елемент без познати стабилни соединенија би бил неон.
Хелиумските атоми се вметнати во молекулите на шупливи јаглеродни кафези (фулирените) со загревање под висок притисок. Облиците на ендодерната фулерена се стабилни на високи температури. Кога се образувани хемиски деривати на овие фулерини, хелиумот останува внатре. Ако се користи хелиум-3, може лесно да се набљудува со хелиум јадрена магнетна резонантна спектроскопија. Пријавени се многу фурирени кои содржат хелиум-3. Иако атомите на хелиумот не се прикачени со ковалентни или јонски врски, овие супстанции имаат различни својства и дефинитивен состав, како и сите стехиометриски хемиски соединенија.
Под високи притисоци хелиумот може да образува соединенија со разни други елементи. Хелиум-азот клатрат (He (N 2) 11) кристали се одгледуваат на собна температура при притисок приближно. 10 GPa во дијамантска наковална ќелија. Изолациониот електрод Na <sub id="mwAg4">2 Тој се покажа дека е термодинамички стабилен при притисоци над 113 GPa. Таа има структура на флуорит.
Природно изобилство
Иако е ретко на Земјата, хелиумот е втор најзастапен елемент во познатиот Универзум (по водородот), што претставува 23% од нејзината барионска маса. Најголемиот дел од хелиумот бил создаден од нуклеосинтезата на Големата експлозија една до три минути по Големата експлозија. Како такви, мерењата на нејзиното изобилство придонесуваат за космолошки модели. Во ѕвездите, тој е создаден од јадреното соединување на водород во реакциите на протонски протон и CNO циклусот, дел од ѕвездената нуклеосинтеза.
Во атмосферата на Земјата, концентрацијата на хелиум по волумен е само 5.2 делови на милион. Концентрацијата е ниска и прилично постојана и покрај континуираното производство на нов хелиум, бидејќи повеќето хелиум во атмосферата на Земјата избега во вселената со неколку процеси. Во хетеросферата на Земјата, дел од горната атмосфера, хелиум и други полесни гасови се најобемните елементи.
Повеќето хелиум на Земјата е резултат на радиоактивното распаѓање. Хелиум се наоѓа во големи количини во минерали на ураниум и ториум, вклучувајќи кливеит, пичбленд, карнотит и монацит, бидејќи тие емитираат алфа-честички (хелиум, тој 2+) на која електрони веднаш се комбинираат штом честичката е запрен од страна на карпата. На овој начин, околу 3000 метрички тони хелиум се генерираат годишно низ литосферата. Во Земјината кора, концентрацијата на хелиумот е 8 делови на милијарда. Во морска вода, концентрацијата е само 4 делови на трилиони. Исто така, постојат мали количини во минерални извори, вулкански гас и метеорско железо. Бидејќи хелиумот е заглавен во подземјето под услови кои исто така заглавуваат природен гас, најголемите природни концентрации на хелиум на планетата се наоѓаат во природниот гас, од кој се исфрла повеќето комерцијални хелиум. Концентрацијата варира во широк опсег од неколку ppm до повеќе од 7% во малото поле за гас во округот Сан Хуан, Ново Мексико.
светските хелиумски резерви се проценети на 40 милијарди кубни метри, а една четвртина од нив се наоѓаат во Јужниот Парс / Северна Купола, гас-кондензат, во сопственост на Катар и Иран. Во 2015 и 2016 година најавени се веродостојни резерви под роклиските планини во Северна Америка и во источна Африка.
Модерна екстракција и дистрибуција
За широка употреба, хелиумот се екстрахира со фракционална дестилација од природен гас, кој може да содржи дури 7% хелиум. Бидејќи хелиумот има пониска точка на вриење од било кој друг елемент, ниски температури и висок притисок се користат за да се втечнат речиси сите други гасови (претежно азот и метан). Како резултат на суровата хелиум гас се прочистува со последователни изложености на пониски температури, во кои речиси сите останати азотни и други гасови се преципитираат од гасовита мешавина. Активираниот јаглен се користи како завршен чекор за прочистување, што обично резултира со 99,995% чист одделение-хелиум. Главната нечистотија во хелиум од класа-А е неон. Во финалниот чекор на производство, најголемиот дел од произведениот хелиум е течен преку употреба на криоген процес. Ова е неопходно за примени за кои е потребен течен хелиум, а исто така им овозможува на снабдувачите на хелиум да ги намалат трошоците за превоз на долги растојанија, бидејќи најголемите контејнери за течен хелиум имаат повеќе од пет пати поголем капацитет од најголемите гасни приклучоци за хелиумски цевки.
Во 2008 година, околу 169 милиони стандардни кубни метри (SCM) на хелиум биле извлечени од природен гас или се повлекоа од резервите на хелиум со приближно 78% од САД, 10% од Алжир, а поголемиот дел од остатокот од Русија, Полска и Катар. До 2013 година, зголемувањето на производството на хелиум во Катар (под раководство на претпријатието RasGas, управувано од Air Liquide) го зголемиле катарскиот дел од производството на светскиот хелиум на 25% и го направи втор по големина извозник по Соединетите Држави. Во Танзабија во 2016 година е пронајдено лежиште на 1,5×109 м3 хелиум.
Во САД, повеќето хелиум е извлечен од природен гас на Хуготон и блиските гасни полиња во Канзас, Оклахома и полето Панхандле во Тексас. Голем дел од овој гас некогаш бил испраќан преку гасоводот до Националниот хелиумски резерват, но од 2005 година оваа резерва била намалувана и била продавана, а се очекува дека во голема мера ќе биде исцрпена до 2021 година, рамките на Одделот за одговорен хелиум и администрација (HR 527).
Дифузија на суров природен гас преку специјални полупропустливи мембрани и други бариери е уште еден метод за обновување и прочистување на хелиумот. Во 1996 година, САД докажале резерви на хелиум, во такви гасни комплекси, од околу 147 милијарди стандардни кубни метри (4,2 милијарди SCM). Во стапките на употреба во тоа време (72 милиони SCM годишно во САД, видете ја табелата подолу) ова би било доволно хелиум за околу 58 години употреба во САД, а помалку од тоа (можеби 80% од времето) во светот стапки на употреба, иако факторите за заштеда и обработка влијаат врз делотворните броеви на резерва.
Хелиум мора да биде извлечен од природен гас, бидејќи тој е присутен во воздухот само на мал дел од оној на неон, но побарувачката за него е многу повисока. Се проценува дека ако целата неоновска продукција е пренаменета за да се спаси хелиумот, ќе биде задоволен 0.1% од светските барања за хелиум. Слично на тоа, само 1% од светските барања за хелиум би можеле да бидат задоволени со прераспределба на сите постројки за дестилација на воздухот. Хелиум може да се синтетизира со бомбардирање на литиум или бор со протони со голема брзина или со бомбардирање на литиум со деутони, но овие процеси се целосно неекономичен метод на производство.
Хелиум е комерцијално достапен во течна или гасна форма. Како течност, може да се набави во мали изолирани контејнери наречени дувари кои задржуваат до 1.000 литри хелиум или во големи ISO контејнери кои имаат номинални капацитети колку што е 42  m 3 (околу 11.000 американски литри). Во гасовити облици, малите количини на хелиум се снабдуваат во цилиндри под висок притисок и држат до 8  m 3 (приближно 282 стандардни кубни метри), додека големите количини на гас под висок притисок се испорачуваат во цевки приколки кои имаат капацитет од колку што е 4.860   m 3 (приближно 172.000 стандардни кубни метри).
Заштитници се залагаат
Според хелиумските конзерватори како физичарот од Нобеловата награда Роберт Колман Ричардсон, пишувајќи во 2010 година, слободната пазарна цена на хелиумот придонесе за "непотребно" користење (на пр. За хелиумските балони). Цените во 2000-тите биле намалени со одлуката на Конгрес на Соединетите Држави за продажба на големите резерви на хелиум во земјата до 2015 година. Според Ричардсон, цената треба да се множи со 20 за да се елиминира прекумерното губење на хелиумот. Во својата книга, Иднината на хелиумот како природен ресурс (Routledge, 2012), Nuttall, Clarke & Glowacki (2012), исто така, предложи да се создаде Меѓународната агенција за хелиум (IHA) за изградба на одржлив пазар за оваа скапоцена стока.
Примени
Додека балоните се можеби најпозната употреба на хелиум, тие се помал дел од целата употреба на хелиум. Хелиум се користи за многу намени кои бараат некои од неговите уникатни својства, како што е неговата точка со ниски температури, мала густина, ниска растворливост, висока топлинска спроводливост или инертност. Од вкупниот производство на хелиум во светот во 2014 година од околу 32 милиони килограми (180 милиони стандардни кубни метри) хелиум годишно, најголемата употреба (околу 32% од вкупната во 2014 година) е во употреба при ниски температури, од кои повеќето вклучуваат ладење на суперпроводните магнети медицински MRI скенери и NMR спектрометри. Други главни цели се системи за притисок и прочистување, заварување, одржување контролирани атмосфери и откривање на истекување. Други употреби по категории биле релативно мали фракции.
Контролирани атмосфери
Хелиум се користи како заштитен гас во растечките кристали од силициум и германиум, во производството на титаниум и циркониум, и во гасна хроматографија, затоа што е инертен. Поради својата инертност, топлинска и калорична совршена природа, висока брзина на звук и висока вредност на топлината, тој е корисен и во надзвучните тунели за тунели и импулсни тела.
Гасно волфрамско заварување
Хелиум се користи како заштитен гас во процесите на лачно заварување на материјали кои при заварувачките температури се загадени и ослабени со воздух или азот. Голем број инертни заштитени гасови се користат во заварување со волфрам за ладење, но хелиум се користи наместо поевтин аргон, особено за материјали за заварување кои имаат поголема топлинска спроводливост, како алуминиум или бакар.
Индустриско откривање на истекување
Една индустриска примена за хелиум е откривање на истекување. Бидејќи хелиумот дифузира преку цврсти материи трипати побрзо од воздухот, се користи како трасиран гас за откривање на протекување во високовакуумска опрема (како што се криогенски резервоари) и контејнери под висок притисок. Испитаниот предмет се поставува во комора, која потоа се евакуира и се наполни со хелиум. Хелиумот што излегува низ протекувањето го детектира чувствителен уред (хелиум масен спектрометар), дури и при стапки на истекување на мала брзина од 10 −9 mbar · L / s (10 −10 Pa · m 3 / s). Постапката за мерење е нормално автоматска и се нарекува интегрален тест на хелиум. Поедноставна постапка е да го наполните тестираниот предмет со хелиум и рачно да пребарувате за протекување со рачен уред.
Лет
Бидејќи е полесен од воздухот, воздушните бродови и балоните се надуени со хелиум за кревање. Додека водородниот гас е многу пловни, и избега проток низ мембрана со пониска стапка, хелиумот ја има предноста да биде незапалив, и навистина огнеустојчив. Уште една помала употреба е во ракетната, каде хелиум се користи како ullage медиум да се менува на гориво и оксиданси во резервоари и да се кондензира на водород и кислород да се направи ракетно гориво. Исто така се користи за чистење на гориво и оксидатор од опремата за поддршка на земјата пред да се започне и за претходна ладење на течен водород во вселенските возила. На пример, ракетата Сатурн V, користена во програмата Аполо, требаше околу 370.000  m 3 (13 милиони кубни метри) на хелиум за лансирање.
Мали комерцијални и рекреативни цели
Хелиум-неонските ласери, еден вид ласерски ласер со ниско напојување, создавајќи црвен зрак, имаа различни практични примени во кои биле вклучени читачи на баркодови и ласерски покажувачи, пред да биле речиси универзално заменети со поевтини диодни ласери.
За неговата инертност и висока топлинска спроводливост, неутронска транспарентност и поради тоа што не образуваат радиоактивни изотопи во услови на реактор, хелиум се користи како медиум за пренос на топлина во некои гасни ладилни јадрени реактори.
Хелиум, измешан со потешкиот гас, како што е ксенон, е корисен за термоакустична ладење поради добиениот сооднос на висок топлински капацитет и нискиот Прандтлов број. Инертноста на хелиум има еколошки предности над конвенционалните системи за ладење кои придонесуваат за осиромашување или глобално затоплување.
Хелиум исто така се користи во некои тврди дискови.
Научни употреби
Употребата на хелиум ги намалува дисторзивните ефекти на температурните варијации во просторот помеѓу леќите кај некои телескопи, поради неговиот крајно мал показател на прекршување. Овој метод е особено користен кај сончевите телескопи каде вакуумната тесна телескопска цевка ќе биде премногу тешка.
Хелиум е најчесто користен гас за гасна хроматографија.
Возраста на карпи и минерали кои содржат ураниум и ториум може да се процени со мерење на нивото на хелиум со процес познат како хелиум датира.
Како загадувач
Додека хемиски инертен, контаминацијата на хелиум ќе го наруши работењето на микроелектромеханички системи, така што iPhone-от може да пропаднат.
Ефекти
Неутралниот хелиум во стандардни услови е нетоксичен, нема биолошка улога и се наоѓа во износот на траги во човечката крв. Брзината на звукот во хелиум е речиси трипати поголема од брзината на звукот во воздухот. Бидејќи фундаменталната честота на празен празнина е пропорционална на брзината на звукот во гасот, кога хелиумот се вдишува, соодветно се зголемува резонантната честота на гласниот тракт. Основната честота (понекогаш наречена теренот) не се менува, бидејќи ова е произведено со директни вибрации на гласовните набори, што е непроменето. Сепак, повисоките резонантни честоти предизвикуваат промена во тембраната боја, што резултира со квалитетен вокален квалитет, како што е патувањето. Обратниот ефект, намалувањето на резонантните честоти, може да се постигне со вдишување на густ гас, како што се сулфур хексафлуорид или ксенон.
Опасности
Вдишувањето на хелиумот може да биде опасно ако се направи на вишок, бидејќи хелиумот е едноставен асфиксиан и така го дислоцира кислородот потребен за нормално дишење. Забележани се смртни случаи, вклучувајќи и млади кои се задушиле во Ванкувер во 2003 година и двајца возрасни кои се задушиле во Јужна Флорида во 2006 година. Во 1998 година, една австралиска девојка (нејзината возраст не е позната) од Викторија паднала во несвест и привремено станала сина откако ја вдишила целата содржина на забавниот балон. Вдишувањето на хелиумот директно од цилиндрите под притисок или дури и балоните за полнење е исклучително опасно, бидејќи високиот проток и притисок може да резултираат со баротраума, фатално пукање на ткивото на белите дробови.
Смртта предизвикана од хелиум е ретка. Првиот случај што бил забележан во медиумите бил случајот на 15-годишна девојка од Тексас, која починала во 1998 година од хелиумско вдишување на забава на пријател; точниот вид на смрт на хелиум е неидентификуван.
Во Соединетите Држави се пријавени само две жртви помеѓу 2000 и 2004 година, вклучувајќи и еден човек кој починал во Северна Каролина од баротраума во 2002 година. Млад маж заспал во Ванкувер во текот на 2003 година, а 27-годишен маж во Австралија имал емболија по дишењето од цилиндар во 2000 година. Оттогаш двајца возрасни загинат во Јужна Флорида во 2006 година а имало случаи во 2009 и 2010 година, еден младич од Калифорнија, кој бил пронајден со торба над главата, закачен за резервоар за хелиум и друг тинејџер во Северна Ирска почина од задушување. Во Игл Поинт, Орегон, тинејџерка починала во 2012 година од баротраума на забава. Една девојка од Мичиген умрела од хипоксија подоцна во текот на годината.
На 4 февруари 2015 година било откриено дека за време на снимањето на нивната главна ТВ-емисија на 28 јануари 12-годишен член (задржано име) на јапонската девојка-пејачка група 3Б Јуниор страдаше од емболија, губејќи свест и паѓање во кома, како резултат на воздушни меури кои го блокираат протокот на крв во мозокот, откако вдишуваат големи количества хелиум како дел од играта. Инцидентот не бил објавен до една недела подоцна. Персоналот на ТВ Асахи одржа прес-конференција за да комуницира дека членот бил однесен во болница и покажува знаци на рехабилитација, како што се движење на очите и екстремитетите, но нејзината свест сè уште не е доволно обновена. Полицијата започна истрага поради занемарување на мерките за безбедност.
На 13 јули 2017 година, КБС Њус објавиле дека политички оперативец кој наводно се обидел да ги поврати електронските пораки што се водат за исчезнати од опслужувачот на Клинтон, Питер В. Смит „очигледно“ извршил самоубиство во мај во хотелска соба во Рочестер, Минесота, и дека неговата смрт била забележана како „асфиксија поради поместувањето на кислородот во затворен простор со хелиум“. Повеќе подробности следече во Chicago Tribune.
Безбедносните проблеми за кримогениот хелиум се слични на оние на течниот азот ; нејзините екстремно ниски температури може да резултираат со ладни изгореници, а односот помеѓу течноста и гасот може да предизвика експлозии ако не се инсталираат уреди за ослободување на притисок. Контејнерите на хелиум со гас од 5 до 10 К треба да се ракуваат како да содржат течен хелиум поради брзото и значајно топлинско проширување што се јавува кога хелиумниот гас на помалку од 10 К се загрева до собна температура.
Надворешни врски
Генерално
Повеќе детали
Разно
Недостаток на хелиум
Крајни точки на Русија
Ова се крајните точки на Русија во географски и топографски поглед.
Најсеверната и најисточната точка на Русија се совпаѓаат со оние на Евроазија (како на копното, така и на островите).
СССР ги имал истите крајни точки, со исклучок на најјужната — Кушка (денес Серхетабат во Туркменистан, додека највисока била Врвот на Комунизмот (денес Исмаил Самани во Таџикистан), со 7.495 м.
Просторни крајности
Со острови и ексклави
Главна копнена територија
Трајно населени места
1 според патеката на меѓународната датумска граница.
NGC 4717
NGC 4717 — спирална галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4717 се споменува и како MCG -1-33-23.
Откривање
Објектот е откриен на 12 април 1882 година од страна на Ернст Вилхелм Либерехт Темпел, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 11 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4717 е од видот SBa. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,7 m/лм2. NGC 4717 има привидни димензии од 1,4' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 12 ч 50 м 34,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -9° 27' 46"". Положбениот агол на објектот е во износ од 12°.
Други поделби
Проучување на NGC 4717 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 43467. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 284; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5535. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1600.
Жлебови (археологија)
Има жлебови ( sliprännor ,  . Sw-En превод: острење жлебови ) врежани во карпи на многу места во Европа, а некои од нив се појавуваат на островот Готланд на Балтичкото Море. Тие се вообичаени во Франција, каде што се користеле за полирање на камени секири.
Во Шведска, исто така, има жлебови во северозападна Сканија и Халанд. Во Гантофта сместен 14 km јужно од Хелсингборг, лице од карпи од песочник е врежано со илјадници жлебови. Локалната традиција вели дека тие биле правени како каменчиња.
Жлебовите во Франција потекнуваат од неолитот и се нарекуваат полисоари. Оние во Лобе датираат од в. 2500 до 2000 п.н.е. Луѓето кои граделе долмени, издигнувале менхири и правеле жлебови, ја поддржувале археолошката култура позната како Сена-Оаза-Марна. Областа Обе имала повеќе од 130 споменици од овој период, вклучувајќи 49 жлебови пред 1927 година. Денес има само 34 вклучувајќи 16 жлебови. Многу камења беа исечени на коловози или градежни блокови за домови.
Жлебови се пронајдени и во Тавастија во Финска и во Луксембург, како и во Фајфилд Даун во Англија.
Готланд
Датумите и функцијата на жлебовите на Готланд доживеаја дебата во последниве децении помеѓу археолозите кои се расправаат за датумот на висок средновековен и некоја индустриска функција, и поборниците на алтернативна теорија кои тврдат за датум од неолит и ритуал календарска функција. Последниве го поддржуваат својот став главно со идејата дека насоката на секој жлеб може да добие астрономско толкување, каде што секој жлеб би означувал поглед кон одреден небесен феномен што може да се реконструира одредена година во текот на каменото доба. Жлебовите под настрешниците во Scania не може да се користат како видливи линии на овој предложен начин.
Одредени сликички камења од доцниот 1-ви милениум на Готланд носат жлебови направени по издлабувањето на релјефот на камењата, кои покажуваат дека жлебовите доцнат. Слично со нивото над сегашната морска површина на најниските жлебови на островот, што покажува дека тие не се постари од н.е.1000 судејќи според поместувањето на крајбрежјето по пост-глацијално. Се претпоставува дека на еден камен од сликата, дел од декорацијата од доцното железно време е издлабен на дното на жлебот, што значи дека овој жлеб мора да биде постар од сликата.
Црква „Св. Атанасиј“ - Војница (манастирска)
Црквата се наоѓа надвор од селото и до нејзе се доаѓа преку земјен пат.
Демократско-републиканска партија
Демократско-републиканска партија — поранешна американска политичка партија формирана од страна на Томас Џеферсон и Џејмс Медисон во периодот помеѓу 1791 и 1793 со цел да се спротивстават на централистичките политики на Федералистичката партија предводена од Александар Хамилтон, кој бил секретар за финансии и архитект на администрацијата на Џорџ Вашингтон. Од Демократско-републиканската произлегле неколку претседатели како и власт во Конгресот и повеќето сојузни држави во периодот од 1801 до 1825 за време на таканаречениот „систем на прва партија“. Започнала со дејствување во 1791 како фракција во Конгресот која вклучувала повеќе политичари кои се спротивставувале на новиот устав. Се нарекувале себеси републиканци поради нивната идеологија, односно републиканството. Тие немале доверба кон федералистичкиот пристап кон него. Партијата се поделила во 1824 на џексоновото движење (од кое подоцна произлегла Демократската партија во 1830-те) и на краткотрајната Национална републиканска партија (подоцна наследена од Виговската партија).
Поимот „Демократско-републиканска“ се користи особено од страна на модерните политиколози со цел да се опиште првата „Републиканска партија“ (спротивно од модерната републиканска партија формирана во 1854 година). Исто така позната била и како „Џеферсонски републиканци“. Историчарите вообичаено го користат името „Републиканска партија“
„Анти-администрациската“ фракција одржала таен состанок во главниот град (Филаделфија) со цел да се спротивстави на финансиските планови на Хамилтон. Џеферсон не ги признавал плановите тврдејќи дека тие водат кон монархија и се субверзивни кон републиканството. На Џеферсон му била потребна партија на национално ниво со цел да ги предизвика федералистите на чело со Хамилтон кои имале поддршка во поголемите градови. Надворешната политика била причината за најголемите спротивставувања од страна на републиканците во 1794 и 1795 година, особено кога се склучил договорот на Џеј со Велика Британија, која тогаш била во војна со Франција. Републиканците ја сметале Франција за подемократска по револуцијата, додека Британија ја сметале за омразената монархија. Партијата ги сметала многуте од мерките на Хамилтон како неуставни, особено националната банка.
Партијата имала најголема поддршка во јужниот дел на САД, а најмала на северниот дел. Се залагала за права за сојузните држави кои биле наведени во „Принципите од 1798“ и артикулирани во резолуциите на Кентаки и Вирџинија на кои би им било овозможено на сојузните држави да поништуваат државен односно федерален закон. Партијата исто така се залагала за правата на јоманските фармери. Републиканците биле длабоко посветени на принципите на републиканството, за кој тие забележувале дека бил загрозен со монархистичките тенденции на хамилтоновите федералисти. Партијата стапила на власт во 1801 со новоизбраниот претседател Џеферсон на изборите во 1800.
Партијата ги избирала своите кандидати за претседател на јавно гласање помеѓу членовите на Конгресот. Тука биле вклучени Томас Џеферсон (номиниран во 1796, избран во 1800-01, 1804), Џејмс Медисон (1808 и 1812). По 1824 системот на јавно гласање повеќе не се употребувал. По 1800, партијата доминирала во Конгресот како и повеќе гувернерски места во сојузните држави надвор од Нова Англија. Во 1824, партијата била поделена на четири различни фракции и недостасувала врска која би ги обединила по распадот на системот на прва партија. Појавувањето на системот на втора партија во 1830-те ги обединила поранешните фракции. Една од тие фракции предводена од Ендру Џексон и Мартин ван Бјурен се претворила во новата Демократска партија во 1828, додека фракцијата од партијата предводена од Џон Квинси Адамс и Хенри Клеј ја формирала Националната републиканска партија во 1828, која што подоцна прераснала во Виговската партија.
Црква „Св. Петка“ - Дуф
Света Петка — селска црква во гостиварското село Дуф, Македонија.
Местоположба
Црквата се наоѓа во маалото Брезовец. Околу црквата се наоѓаат маалските гробишта.
Список на хангулски согласки и самогласки
Ова е список на хангул самогласки и согласки. Оригиналната форма е во сина прва редица и останатите варијанти во следните редови. Пранскрипцијата е направена спрема корејската официјална транскрипција.
Црква „Св. Петка“ - Дуф
Историја
Јован Трифуноски има запишано дека црквата потекнува од 1842 година.
Лозја (Калишта)
Лозја или Бузелица — археолошко наоѓалиште во струшкото село Калишта. Претставува осамен објект од доцноантичко време. Се наоѓа на западната страна од селото, на чие место денес се простираат ниви. При обработувањето на земјата бил откриен под од тули.
NGC 7028
Откривање
Објектот е откриен на 17 септември 1863 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7028 е од видот NF.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 21 ч 8 м 15 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +18° 28' 48"".
Други поделби
Проучување на NGC 7028 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 165; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1653. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 831.
Четириношци
Четириношците (науч. Tetrapoda) се ‘рбетни животни со четири екстремитети. Во групата спаѓаат водоземците, влекачите, птиците и цицачите. Дури и змиите и другите безноги влекачи и водоземци по потекло се четириношци. Најраните четириношци еволуирале од резноперките во периодот Девон. Денес четириношците сочинуваат предоминантен дел на фауната, вклучувајќи ги сите поголеми копнени животни. Некои групи дури му се имаат вратено на подводниот живот. Тука спаѓа најголемото животно во природата - синиот кит.
Биоразновидност
Четириношците се делат на четири класи: водоземци, влекачи, цицачи и птици. Нивната разновидност експоненцијално се зголемила со текот на времето: од една група водоземци во Девонот до илјадници видови денес. Главен двигател на општиот состав на биолошката разновидност во Палеозоикот биле водоземците, а во Мезозоикот биле влекачите. Разновидноста доживеала расцут во Кенозоикот со развојот на птиците и цицачите. Зголемувањето на разновидноста значело и сè поголемо групирање на животните. Првите четириношци живеел во крајводни средини и се хранеле претежно со риба. Денес на Земјата постои огромен број на четириножни животни присутни во најразлични средини и со најразличен начин на исхрана.
Денешни четириножници
Со големиот пресврт во фауната кон крајот на Мезозоикот, преостанале само шест групи на четириношци, кои содржат многу подргрупи што денес се изумрени:
Класификација
Во продолжение е направена делумна таксономија на четириношците:
Рилке патека
Патеката Рилке е туристичка патека, обезбедувачки живописен поглед на заливот Трст името го носи по поетот Рајнер Марија Рилке.
Ги поврзува селата Дуино и Систијана, двете во општина Дуино Аурисина.
Витшток
Витшток или службено Витшток/Досе (Wittstock/Dosse) — град во округот Источен Пригниц-Рупин, во сојузната покраина Бранденбург, Германија.
Географија
Се наоѓа во областа источен Пригниц на реката Досе близу вливот со нејзината притока Глинце, околу 20 километри источно од Прицвалк и 95 километри северозападно од Берлин.
Градски единици
По припојувањето на неколку села во декемвтир 1993 и повторно во октомвру 2003, Вишток станал шестиот најголем град во Германија по површина. Меѓутоа, поранешните општини Херцшпрунг и Кенигсберг, кои биле приморани да се припојат во 2003, ја постигнале својата независност повторно во 2004. Обете општини сè уште се под надзор на Витшток. Од 2005, Херцшпрунг и Кенигсберг се дел од општината Хајлигенграбен, па така големината на градот била намалена.
Моментални градски единици на Витшток се:
Историја
Витшток настанал од словенска населба и првпат бил споменат во декрет на Бискупијата Хафелберг во 946. Името веројатно потекнува од vysoka („високо“) на јазикот на локалните полапски племиња, кое подоцна било герминизирано во Вицток (Wiztok) (1271), Вицшток (Witzstock) (1284) и Витшток Witstock (1441), прифаќајќи го народниот изговор на долногерманскиот witt („бел“) и stock („расад“).
До Триесетгодишната војна, тврдината била сигурно упориште, додека не се нашла во средиштето на Битката кај Витшток во 1636, кога трупите на Шведска под водство на фелдмаршалите Јохан Банер и Александер Лесли ги поразиле обединетите царски и саксонски сили под водство на кнезот Јохан Георг Први. Две години подоцна се појавила и епидемија на чума со што Витшток останал уништен и загубил половина од своето население.
Повторниот развој на градот бил започнат од Фридрих Вилхелм во 1658. Околу 1750, бројни доселеници се доселиле од Виртемберг и Пфалц.
Збратимени градови
Витшток е збратимен со:
Знаменитости
Главна знаменитост во градот е црквата Св. Богородица изграден од тули во готски стил, која потекнува од околу 1240 година. Значително проширена како соборна црква кон крајот на 13 век и збогатена со резбан олтар од Клаус Берг, поради што била користена како катедрала од бискупите од Хафелберг.
Замокот на бискупот бил обновен во 1990-тите и денес е дом на музеј посветен на Триесетгодишната војна. Голем дел од средновековните бедеми сè го опкружуваат стариот град, вклучувајќи ја портата од 13 век, северно од градот и 2,5 километри долгите ѕидини. Височината на ѕидот, првично биле 11 метри, додека денес се од 4 до 7 метри.
Камник (кањон)
Камник ― кањон на малата Кошевска Река, притока на поголемата Радањска Река, сместен во атарот на раселеното село Мал Габер, во југозападниот дел на Општина Карбинци, Македонија.
Местоположба
Овој мал кањон се наоѓа на Кошевска Река, притока на Радањска Река, во северозападниот дел на планината Плачковица. Кањонот е оддалечен 9 километри источно од градот Штип и 5 километри југоисточно од селото Радање.
Пристап
Најлесно се пристапува до самиот кањон преку селото Радање, каде завршува асфалтниот пат. Од сретселото кај Мехмед-агината џамија во Радање се продолжува по земјен пат долж долината на Радањска Река во должина од 5 километри. Кај поставената информативна табла се продолжува право, а при првата кривина на земјениот пат се врти лево и оттука всушност се навлегува во долината на малата Кошевска Река.
Низ самиот кањон има две патеки: потешка, покрај самиот водотек, и полесна на 30-40 метри над дното.
Особеност
Кањончето има должина од околу 1,5 километри и длабочина од само 10 до 50 метри. Тоа е всечено по должината на типичната раседна линија меѓу доста распаднати и еродирани гнајсеви и цврсти амфиболити. Вниманието го привлекува по трагите од речната ерозија и начинот на всекување.
Кањонот започнува на околу 300 метри спротиводно од вливот на Кошевска во Радањска Река.
Без оглед на малите димензии, минувањето низ кањончето, посебно преку тесните и вертикални карпи, претставува вистинско адреналинско доживување. Кошевска Река овде создала неколку помали, но привлечни водопади високи до 5 метри, со џиновски лонци во вид на базени. Без оглед што најчесто изгледа како мало поточе, водостојот може да биде доста променлив, а за време и после врнежи, слабиот поток станува силен и бучен пороен водотек.
1060 п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4448 и 4449 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3690 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2700 и 2701 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 307 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1060 година се протега во 1576 и 1577, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1636 и 1637 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 517 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1733 и 1732 исламска година пред хиџра.
Кајсери Ерџијеспор
Суат Алтин Иншаат Кајсери Ерџијеспор, попознат како Ерџијеспор или Кајсери Ерџијеспор е турски фудбалски клуб од градот Кајсери кој моментално се натпреварува во Турската Супер лига.
Вајсенфелс (округ)
Вајсенфелс (Weißenfels) бил округ на југот на Саксонија-Анхалт, Германија. Соседни окрузи биле (од југ надесно) Бургенланд, Мерзебург-Кверфурт и саксонскиот округ Лајпциг.
Историја
Во близина на малиот град Гозек археолозите ја открија во 1999, најстарата сончева опсерваторија во Европа, победувајќи го Стоунхенџ за повеќе од 2000 години. Околу 5000 години п.н.е. кружниот ров со пречник од 75 метри бил опкружен со дрвени палисади, со три отвори што се овозможува да се мери датумот на пролетната и есенската рамноденица. Ископувањата на наоѓалиштето се планирани да продолжат до 2007.
Округот во денешните граници бил основан во 1994, кога двата претходни окрузи Вајсенфелс и Хоенмелзен биле споени.
Географија
Главната река во округот е Зале, со лозја по течението на речната долина. Во источниот дел од округот има отворен рударски коп за лигнит, во близина на Хоенмелзен.
Гванозин трифосфат
Гванозин-5'-трифосфат (GTP) е пурински нуклеозид трифосфат. Ова соединение е една од градбените единици кои се потребни за синтезата на РНК во тек на процесот на транскрипција. Структурата на овој нуклеотид е изведена од азотната база гванин, која е врзана за молекула на рибоза, на нејзината 1' позиција, додека на 5' позицијата на рибозата врзани се три фосфатни групи.
Слично на аденозин трифосфат (АТP), и GTP игра улога на извор на енергија и активатор на супстрати вометаболни реакции, но, за разлика од ATP, реакциите во кои учествува GTP се поспецифични. Најпознати метаболни процеси каде GTP се користи како извор на енергија се синтезата на белковините и глуконеогенезата.
Исто така, GTP е од суштинско значење за процесите на пренос на сигнали во клетката, особено во склоп на G-белковините, во механизмот на втор гласник, каде се разградува до гванозин дифосфат (GDP) од ензимите GTPази.
Енергетски трансфер
GTP учествува во реакциите на енергетски трансфер во клетката. На пример, во тек на циклусот на лимонска киселина се создава една молекула на GTP, што е еднакво на создавање на една молекула на АТP, бидејќи GTP лесно се претвора во ATP со помош на ензимот нуклеозид дифосфат киназа (NDK).
Генетска транслација
Во текот на фазата на елонгација на процесот на транслација, GTP се користи како извор на енергија за врзување на нова аминоацил-тРНК за А местото на рибозомот. GTP се користи и како извор на енергија за транслокација на рибозомот кон 3' крајот на иРНК.
Ден на независноста на Македонија
Ден на независноста на Македонија — државен празник кој се празнува во Македонија на 8 септември. Празникот популарно е наречен и 8 Септември. Празникот ја означува сувереноста, независноста и самостојноста на Македонија и македонскиот народ.
Гванозин трифосфат
Динамична нестабилност на микротубулите
За време на полимеризацијата на микротубулите, секој хетеродимер, формиран од алфа и бета тубулин, носи две GTP молекули, при што GTP се хидролизира во GDP кога тубулинските димери се додаваат на плус крајот од растечката микротубула. Хидролизата на GTP не е задолжителна за формирање на микротубулите, но се чини дека само тубулинските молекули кои имаат врзано GDP можат да се деполимеризираат. На тој начин, тубулин со врзан GTP служи како капа на врвот на микротубулата за да ја заштити од деполимеризација; а, доколку GTP се хидролизира, микротубулата започнува да се деполимеризира и брзо да се смалува во величина.
Ден на независноста на Македонија
Историја
Референдумот во Македонија се одржал во предвечерјето на распадот на СФРЈ на 8 септември 1991 г. Врз основа на плебисцитот од декември 1990 година на кој словенечкиот народ со уверливо мнозинство се определил за градење суверена држава и Декларацијата за независност, на 24 јуни следната година Словенија прогласила независност. Веднаш по тој чин дошло до оружени конфликти меѓу ЈНА и словенечката територијална одбрана. Воениот судир завршил за триесетина дена со Брионската декларација и повлекување на единиците на ЈНА од Словенија во Србија и во БиХ.
Гванозин трифосфат
Митохондриска функција
Транслокацијата на белковините во митохондријалната матрица вклучува интеракција на GTP и АTP. Внесувањето на белковини во митохондријата игра значајна улога за неколку метаболни патишта кои се одвиваат во оваа органела, како што е претворањето на оксалоацетат во фосфоенолпируват (PEP), во тек на глуконеогенезата.