cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
144 п.н.е.
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 144 година се протега во 2492 и 2493, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2552 и 2553 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 399. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 789 и 788 исламска година пред хиџра.
Апелдорн
Апелдорн е општина и град во покраината Хелдерланд во централна Холандија. Тој претставува регонален центар. Општината Апелдорн ги вклучува селата како што се: Бекберхен, Лунен и Хундерло, и има население 0 жители во  година. Запдниот дел од општината лежи на шумскиот гребен (Veluwe),а источниот дел лежи на (IJssel) долината. Џон Берендс од Христијанско Демократската партија е градоначалник на Апелдорн.
Градот Апелдорн
Најстарото познато повикување на Апелдорн, тогаш наречена Аполдро, датира од 8 век. Населбата се наоѓала, на местото каде што бил стариот пат од Амерсфорт до Девентер кој подоцна преминал од Арнхем на Цволе. А 1740 мапата се однесува на тоа Appeldoorn.
Апелдорн било релативно незначителено место, сè додека не се оствариле големите градежни проекти од XIX век и оние од периодот по Втората светска војна. Протестантската црква била реставрирана после пожарот 1890 година. Римокатоличката црква Мариакерк, е национален споменик.
Апелдорн поседува големи хартиени мелници, голем број канцеларии на, осигурителни компании,како "Централ Бехер", канцеларија за холандските даночните услуги, како "Кадетсер", владини услуги за регистар на земјиште, печатени медиуми, болници и домови. Со повеќе од 95.000 луѓе кои работат во општината, Апелдорн е еден од најважните центри за вработување во источна Холандија. Апелдорн, исто така, има неколку важни образовни институции, како што се на Саксон Универзитетот за применети науки (хотел и објект за управување), Витенбурх Универзитетот за применети науки, Полициска академија на Холандија и на Богословскиот Универзитетот во Апелдорн.
Апенхеул е зоолошката градина која е домаќин на голем број на различни видови на мајмуни и некои од нив  бесплатно можат да се шетаат со посетителите. Таа се наоѓа на западниот дел на Апелдорн и лесно може да се стигне со локален автобуски првоз со линиите 2, 3 и 5. Исто така постои и забавен парк кои се наоѓа во Апелдорн, наречен кула на кралицата Јулијана. Таа се наоѓа во близина на Апенхеул и се наоѓа на патот кон Хоух Сорен. Локалната болница е на Хелре болница "Лукас", нудејќи секундарна здравствена заштита на Апелдорн и околните градови.
Апелдорн железничката станица дава редовни национални и меѓународни услуги.
Во април 2009 година во Апелдорн, осум луѓе беа убиени кога еден човек се  обиде да го нападне Холандското кралско семејство за време на денот на Кралицата, сакајќи да го удри сопствениот автомобил во близина на автобус на кралското семејство.
Југозападниот агол на општината е дел од Националниот парк Хоге Велуве. Тоа е последната битка во чест на кралскиот Канадски полк, кој учествувал во ослободувањето на градот во Втората светска војна.
Сообраќај
Постијат три железнички станици во Апелдорн:
Автобуските линии во градот овозмужуваат 18 линии.
Благоја Здравковски
Благоја Здравковски ( во —  во ) — македонски партизан, учесник во НОВ.
Животопис
Роден е во сиромашно градско семејство. Завршил основно училиште, а потоа станал општ работник.
На 12 септември 1944 година заминал во НОВ и ПОЈ. Стапил во 16 македонска ударна бригада со која учествувал во сите борби против балистите и Германците од Македонија до Косово. Потем во составот на 15 македонски корпус, заминал за Срем. По успешното свршување на обуката за ракување со новото оружје, на 12 април 1945 година, учествувал во големиот победоносен пробив на Сремскиот фронт. Таму и го положил својот живот, кај месноста Мала Вашица.
1511 во музиката
1511 година во музиката содржи некои значајни настани.
Костревница
Костревница (словенечки: Kostrevnica) — населба во Општина Загорје на Сава во средна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Штаерска. Населбата сега е вклучена во Засавскиот статистички регион.
Вевчански карневал
Вевчански карневал — еден од најпознатите настани во Вевчани. Пишани извори сведочат дека карневалот е стар најмалку 1.460 години, но постојат археолошки наоди кои упатуваат на податоци дека карневалот постои барем 2200 години. Денес карневалот е интересно и необично преплетување на пагански со христијански обичаи. Традиционално, учесниците се обидуваат да избегнат воведување на современи карневалски елементи, но сепак во последните години во организација на Општината и Министерството за култура, се воведува ред во овој инаку хаотичен вонвременски настан.
Потекло на поимот
Вевчанскиот карневал во суштина е обичај под маска, кој се нарекува „Свети Васиља“ (Василица). Се празнува на 13 и 14 јануари секоја година и е посветен на св. Василиј Велики. На тој ден се дочекува новата православна година, а се испраќа старата. Инаку, тој е пагански обичај кој тука се сочувал сè до денешни дни. Учесниците во него се нарекуваат василичари. Тоа се маскирани поединци и групи од сите возрасти организирани по маала.
Тоа се маските на зетот и невестата, на музичарите, на Глупи август и на ѓаволите. Особено е карактеристична маската на Глупи Август. Обично неговата улога ја прифаќаат млади луѓе, полни со енергија, бидејќи тоа го бара самиот лик. Глупи август настапува со дозирана агресивност во заштита на зетот и невестата (симболот на плодноста), а со публиката комуницира само со крикови и движења. Оваа маска се јавува од времето на антиката како своевидна пародија на тогашните владетели. Наспроти овие маски, во далеку поголем број се актуелните маски кои се јавуваат само еднаш. Токму тоа ги тера учесниците да бараат нови идеи и маски што го чини карневалот секогаш актуелен, масовен и привлечен за јавноста. Покрај тоа, тој има и натпреварувачки карактер меѓу соперничките групи на Долна и Горна Маала.
На вевчанскиот карневал се збираат жители и од околните села како публика. Два дена ечи селото од зурлите, тапаните, песните и игрите, шегите и довикувањата. Три месеци пред тоа печалбарите пак живеат за Василица. Се приготвуваат, измислуваат или прават маски, се договараат со што да ги изненадат другите василичари - како што ги викаат маскираните во карневалот. Тој е и чудна парада на духот на овие луѓе, инвентивноста, манифестацијата на веселоста иако градите им се полнеле со офкање од разделбите катагодишни.
Опис
На вечерта спроти Василица, штом се спушти ноќта, горномалската и долномалската тајфа василичари тргнува во обиколка на куќите. Пред секоја оро, пред секоја грст мрсни шеги за домаќинот и домашните, песни, и ,, Сурва година, со женcки јагниња, машки дечиња, женски телиња...... Ураааааа!!! ,,. Големите желби за плодна и среќна година и донесената веселба домаќините ги наградуваат со парче леб, неготвено месо и згора на тоа пари. На вевчанскиот карневал познат е обичајот „Крштевање вода во извор“ во водите на познатите вевчански извори. Тоа се прави кога негде ќе се расцути муграта под налетот на зората во два или три часот наутро, на 14 јануари, на Василица. Иако рано, учесници се, речиси, целото село, 1.000 до 1.500 вевчанци. Во нив има повеќе жени од мажи, има и стари, но повеќе млади вевчански генерации. Остварувањето на овој обичај е сврзан со предметите ѓум или бакарно котле, а поретко има литургија или погача, домашно месена и печена. Главниот предмет за обичајот „Крштевање вода“ е василичарската китка. Неа некои ја прават како крст, но задолжително од три гранчиња: дрен, босилек и василичарка. Секое гранче на китката има посебна цел: дренот е тврдо дрво, рано ја најавува пролетта и раѓа здрав живот и богат бериќет. Босилекот е господово растение со кое се благословува плодност, нов и здрав живот и бериќетно лето. Пак, василичарката е растение со боцки кои го прогонуваат злото и се што е страшно, лошо и неприфатливо за новата година.
И за овој обичај главнината на поворката ја чинат горномаалските и долномаалските василичари. Тие се предводени од зетот и невестата со побратимите и музиката. Во оваа пригода селскиот поп игра главна улога. Попатно на поворката се придружуваат соселани од сите селски маала кои се упатуваат кон изворите. Ова вевчанци, како обичај го викаат „одење на вода“. Тука во водите на вевчанските извори се прави чинот на крштевање вода: молитвите на попот, кршењето на лебот и квасењето на василичарската китка, го симболизира крштевањето на водата, а потоа се полнат бакарните садови. По ова зимската атмосфера се облагородува со песни, игри, желби и честитки „За многу години - Сурва година“. Потоа следува враќањето дома, каде што продолжува празнувањето на обичајот. Во домот „крстената вода“ од бакарниот сад се дели на половина. Целта нејзина е да се употреби за две намени. Првата се однесува на водата што ќе остане во котлето. Имено, домаќинот со садот „крстена вода“ тропа на затворената врата на својата куќа, а потоа вратата се отвора и почнува првата церемонија на остварување на обичајот. Тој ја кваси китката и ги прска просториите во куќата - домот, благословувајќи „за убајна, бериќет за женски јагниња и телиња и за полни амбари жито и бочви со вино“. Домаќинот и прскањето со „крстена вода“ го прави и во просториите каде што се одгледува стоката и живината: пондилата, кокошарниците. И ова се прави за добро и подобро во новото Господово лето.
Втората намена на „крстената вода“ ја употребува домаќинката на куќата. Таа со неа, рано наутро, на 14 јануари, на Василица ќе меси кашаник со паричка. Значи празнувањето на обичајот продолжува со месење, печење и гостење со кашаникот, тој е вевчански специјалитет за гостите и гостењето на денот на Василица. Тоа е некиснато тесто од пченично брашно со квасец. Кашаникот на гостите што ќе го посетат домаќинот на Василица се послужува со луканци (вевчански домашни колбаси) и со домашно биено сирење и кисело млеко. Преданието вели: „Кој ќе кеснит од кашаникот и тој што ќе ја најт паричката, ќе имат убајна, ајр, ем бериќет до година на Василица - Сурва година“. Дента на Нова година арена на игрите и песните продолжува среде селото, каде и завршува прекрасниот празник. Од 1993 година карневалот е член на Здружението на европските карневалски градови,во кое Вевчани на големо негодување на Грција, ја внесе Македонија под своето уставно име.
Старост на настанот
Последните испитувања на теренот носат сигнали дека вевчанскиот карневал е постар од утврдените 1.400 години. Се цени дека неговиот почеток е 800 години пред тоа. Кажувањата и тврдењата дека карневалот не постоел во турско време се неточни, пред сè од причина што Вевчани никогаш не било под турска окупација. Затоа и не може ништо од неговото постоење да биде забечежано во турските тефтери. Почнувањето на овок пагански обичај јасно ја одсликувала потребата на луѓето преку маски да се ослободат од злото и од црните мисли. Токму затоа, Вевчанскиот карневал, всушност, претставува културно-забавна манифестацијасо примеси на наука.
Грамади (Негрево)
Грамади — населба од доцноантичко време. Близу до селото, на голема површина се среќаваат фрагменти од керамички садови, питоси и множество градежен материјал. Најдени се и рановизантиски златници.
Торлауксхепн
Торлауксхепн (Þorlákshöfn) — град во јужниот дел на Исланд, односно спаѓа во Јужниот регион, брои околу 1.540 жители и е дваесетитрети град по големина во Исланд. Градот е поврзан со копнен, воден и воздушен сообраќај. Торлауксхепн, заедно со уште неколку градови во земјата, се смета за еден од поважните и поголемите населени места во државата.
Хаузен (Тирингија)
Хаузен (Hausen) — општина во округот Ајхсфелд, во Тирингија, Германија.
1510 во музиката
1510 година во музиката содржи некои значајни настани.
Железничко моделарство
Железничкото моделарство е активност во која се изработуваат модели на железничките возила и железничката инфраструктура. Најраспространето е претежно во Северна Америка како и во западноевропските земји а најмногу во Германија, Чешка, Швајцарија и Австрија. Некои го нарекуваат хоби за цел живот. Основно се дели на изработка на модели (модели на возилата), макети (макета на вистински делови од железничката мрежа и измислени односно freelanced макети и диорами во кои возовите не се движат. Важи за најскап, најкопмплексен и најкомплициран вид на моделарство поради тоа што возовите се движат исто како и во реалноста како и поради тоа што при изработката на макетите треба да се води сметка и за најситните детаљи.
Историја
Изработката на модели на железници има корени уште со појавувањето на првите локомотиви и вагони за кои инженерите изработувале детални модели. Некаде околу 1850 година во Велика Британија се оформило првото друштво на моделари и љубители на железници. По ова, слични друштва почнале да се создаваат и во другите земји. Во 1890 познатата германска фабрика Marklin изработила модел на железница со стандардизиран колосек и погон на навивање и со тоа ги поставила темелите на железничкото моделарство какво што го познаваме денес. Подоцна моделите на локомотиви биле со погон на пареа и електромотор.
Размери
Првите мали железници биле повеќе играчки отколку модели. По повеќе години познатата германска фабрика Maerklin го произвела првиот воз кој бил навистина во размер и овој размер го нарекла I. Подоцна се појавиле и размерите II, III и на крај О (1:45 или некаде и 1:43.5). Првата револуција во конструирањето на моделите се случила во 1935 кога за првпат во Германија претпријатието Maerklin понудила модели за на маса во размер 1:76 односно ОО. Дотогаш најмал размер бил S (1:64). По прекинот поради Втората светска војна во САД биле понудени модели во размер 1:120 (ТТ скратено од Table Top) кој не бил особено прифатен во САД но затоа пак бил многу добро прифатен во повоена Европа поради помалите станови. ТТ бил најмал размер до 1960 г. кога претпријатието Arnold Rapido на пазарот го претставило размерот N (1:160), а во 1972 го претставил размерот Z (1:220) кој е најмал размер и досега не се направени помали пазарни модели.
Според NEM (Normen Europaeishen Modellbahnen - норми на европските модели на железници) се предлагаат следниве размери:
За модели од тесен колосек 760 мм на називот се додава буквата e (engspur односно тесен колосек), за модели од тесен колосек 1000 мм на називот се додава буквата m (meterspur - колосек од 1 метар) и на крај за тесните колосеци помали од 650 мм се додава буквата i (industriebahn - индустриска железница) а во земјите од германското говорно подрачје може да се користи и буквата f (feldbahn - полска железница)
Норми
Единствена норма во почетоците на железничкото моделарство била ширината на колосекот. Денес железничкото моделарство е прецизно нормирано најпрво од NMRA (National Model Railroaders Association) кон крајот на 30 години од XX век а подоцна кон средината на 50 од минатиот век и со NEM нормите. NMRA се однесува на моделите од Северна и Јужна Америка, додека NEM се однесува на европските модели. Овие норми содржат податоци за димензиите на моделите, колосекот, начинот на напојување со електрична енергија, начинот на прикачување на моделите еден со друг и сл. Намената е да се овозможи компатибилност помеѓу моделите од различни фабрики. Со нормите се уредени и други параметри како на пример епоха на железницата и сл.
Нескејпстадир
Нескејпстадир (Neskaupstaður) — град во источниот дел на Исланд, односно спаѓа во Источниот Регион, брои околу 1.440 жители и е дваесетишести град по големина во Исланд. Градот е поврзан со копнен, воден и воздушен сообраќај. Нескејпстадир, заедно со уште неколку градови во земјата, се смета за еден од поважните и поголемите населени места во државата.
Попинари
Попинари или Опинари — село во Албанија. Селото се наоѓа во областа Дебар и општината Макеларе.
NGC 3640
NGC 3640 — елиптична галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3640 се споменува и како UGC 6368, MCG 1-29-33, CGCG 39-130.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3640 е од видот E3. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 3640 има привидни димензии од 4' х 3,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 100°.
Други поделби
Проучување на NGC 3640 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 34778. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 236; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 267. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1392.
Користена литература
Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238)
Никола Пушкаров
Никола Пушкаров бил бугарски револуционер, учесник во бугарското револуционерно движење и деец на Македонската револуционерна организација. Во подоцнежните години се занимавал со научна дејност во Бугарија.
Животопис
Никола Пушкаров е роден на 14 декември 1874 година во Пирдоп, тогаш во Отоманското Царство. Основно образование завршил во родниот град, a средно училиште во Софија и предавал како учител во Мирково. Во периодот помеѓу 1898-1901 година изучувал природни науки при Софискиот универзитет.
Предавал во Скопската егзархиска гимназија, каде што станал член на Организацијата. Во 1902 година добил задача од Гоце Делчев да го зајакне Скопскиот револуционерен округ. Никола Пушкаров бил избран и за претседател на Скопскиот револуционерен комитет. Пред почетокот на Илинденското востание доведува од Бугарија чета од 18 лица, меѓу кои трновлиите Димитар Бојанов, Тодор Николов и Диме Баев, кои пренеле 100 килограми динамит и 200 бомби.
При избувнувањето на востанието бил началник на востаничките сили во VI востанички округ - Овчеполски. На 22 јули четата се сместила во манастирот Св. Јован над селото Ветерско, недалеку од реката Пчиња. Организацискиот курир добил задача во манастирот пред Пушкаров да ја доведе србоманската чета кој претходно се појавила во Кумановско. Таа чета се состоела од тројца Срби и четири македонски србомани. Началникот на српската чета истакнал дека тие дошле во Македонија за да и помогнат на Македонската револуционерна организација во борбата со Турците и дека тие сакаат да се приклучаат кон организациската чета, војводата Пушкаров ги примил. Од манастирот четата заминала за селото Новачани. На 1 август во 11 часот бил извршен атенатат на железничката линија Скопје - Солун. Расчистувањето на пругата траело два дена. Потоа едно одделение на чело со Димитар Бојанов имале судир со турска потера, во судирот загинале 10 војници, а останатите се разбегале. Четниците ги зазеле каменестите висови над Кожле, а оттаму сакале да ја привлечат потерата кон нив, но Турците заминале кон селото Кожле, таму Турците фатиле 50 селани и ги повеле со себе. Тогаш четата отворила оган, а престрелката траела со вечерта. Следниот ден Пушкаров имал судир со аскерот кај Ветренскиот манастир, при што комитите немале жртви. По судирот кон четата на Пушкаров се присоединила четата на светиниколскиот војвода Боби Стојчев, кој тргнал за да помогне во судирот. На 20 август четата преку Врање се засонила во Ќустендил. Никола Пушкаров формирал нова чета, со која влегол во Македонија преку Крива Паланка, и во октомври по борба во Прелесија се повлекол кон во Бугарија.
Пушкаров бил уредник на организацискиот весник „Слобода или смрт“. По востанието, Пушкаров се вратил во Бугарија и се посветил на научна работа. Се занимавал со истражување на почвата и ја создал првата почвена карта на Бугарија во 1931 година. Се оженил за Славка Чакарова од Струга. Починал на 18 февруари 1943 година.
Неговата родна куќа во Пирдоп, денес е куќа - музеј (Пирдоп, ул "Никола Пушкаров" № 4). Според Пушкаров е именуван Институтот за почвознание во Софија.
Муратов Врв (Огражден)
Муратов Врв (Муратов връх) — врв на планината Огражден сместен од страната на Петричко, Пиринска Македонија, недалеку од границата со Македонија. Се издига на висина од 1.398 м на главното планинско било југозападно од врвот Голак, од кој е одвоен со долината на реката Градешница. Врвот има конусен обли. Сртот е овенчан со множество карпести облици. Сочинет е од метаморфни карпи. Почвата е кафеава шумска. Врвот е обраснат со планинска тревна растителност. Северните, северозападните и западните падини се покриени со букови шуми, а источните и јужните се пошумени со бел бор. Во југоисточното подножје на Муратов Врв се наоѓа селото Кукурахцево.
Искачување
Главно приоднос место за искачување на врвот е селото Гега, до кое оди асфалтиран пат. За време на т.н. „Преродбен процес“ на НР Бугарија врвот е преименуван во Игуменец, но ова име не успеало да се наметне врз мештаните и посетителите.
Боро (Негрево)
Боро — населба од доцноантичко време. На 2 километри од селото Негрево, на простор од околу 500 × 500 метри се среќаваат голем број фрагменти од керамички садови, питоси, покривни ќерамиди и друг градежен материјал.
Сказна за цар Салтан
„Приказната за цар Салтан, за неговиот славен и силен херој, принцот Гвидон Салтанович и убавата принцеза Лебед“ (скратена верзија на насловот - „Приказната за царот Салтан“) е приказна во стихови на Александар Пушкин, напишана во 1831 година и првпат објавена во следната година во стихозбирката.
Во приказната се раскажува за историјата на бракот на Цар Салтан и раѓањето на неговиот син, принцот Гвидон, кој поради зависта на тетките завршува на ненаселен остров, се среќава со волшебничката - принцезата Лебедица и со нејзина помош, станува моќен владетел и најпосле се обединува со својот татко.
Содржина
Три сестри разговарале, мечтаејќи за тоа што би сторила секоја од нив ако стане царица. Првата од нив ветила дека ќе направи јадење за целиот свет, втората ветила дека ќе исткае платно за целиот свет, а третата ветила дека на царот ќе му роди син. Во тој момент, во собата влегол Царот Салтан, кој цело време го слушал разговорот на сестрите, стоејќи под прозорецот. Тој ја побарал третата сестра за сопруга, а другите две сестри ги поканил на дворот, нудејќи им да работат како ткајачка и готвачка. Истата вечер, царот и третата сестра се венчале, а таа останала бремена.
Еден ден, покрај морето пловел брод и трговците биле изненадени кога на некогашниот ненаселен остров здогледале „нов град со куполи од злато, пристаниште со силна претстража“. Кнезот Гвидон ги поканил морнарите на гости, а во разговорот дознал дека патуваат во островот Бујан каде вледеел царот Салтан. Гвидон испратил поздрави до царот, а кога испловил бродот, тој шетал тажен крај морскиот брег. Веднаш се појавил лебедот, кој го претворил Гвидон во комарец и тој го стигнал бродот и така пристигнал во земјата на царот Салтан. По пристигнувањето во царството на Салтан, трговците му раскажале за прекрасниот град и му ја пренесле поканата на Гвидон да го посети островот. Царот Салтан бил воодушевен, но една од завидливите сестри, готвачката, му раскажала на Салтан дека има поголемо чудо: распеана верверица која живела пеела и гризела ореви со бисери и златни лушпи. Тогаш, комарецот ја боцнал готвачката во десното око и побегнал.
По враќањето на островот, Гвидон му раскажал на лебедот за верверичката, а кога се вратил во дворецот, таму ја здогледал необичната верверица на која ѝ направил кристална куќичка. Следниот пат кога крај островот поминал брод, Гвидон повторно ги поканил на гости трговците, пренесувајќи му ги своите поздрави. Тогаш, тој пак изразил желба да го види царот Салтан и лебедот го претворил во мува и тој се качил на бродот. Морнарите пак му раскажале на царот Салтан за островот и за необичната верверичка. Царот Салтан се израдувал и изразил желба да го посети кнезот Гвидон, но сестрата-ткајачка му раскажала за 33 јунаци кои излегувале од морето, предводени од нивниот чичко Црномор. Тогаш, кнезот Гвидон, претворен во мува, ја каснал тетка му во окото и побегнал. Гвидон му раскажал на лебедот за 33 јунаци, а тој рекол дека јунаците се негови браќа. Кога Гвидон се вратил во палатата, видел дека од морето излегуваат 33 јунаци, предводени од чичко им Црномор. Тј му кажал на Гвидон дека јунаците ќе го бранат островот, а потоа пак се вратиле во морето.
Повторно, на островот дошле трговци кои по враќањето дома му раскажале на царот Салтан за сите чуда на островот и повторно му ја пренесле поканата на Гвидон: „Тој вети дека ќе не посети, но сè уште не пристигнал“. Тогаш, царот веднаш заминал на пат, а Гвидон го пречекал и му ги покажал убавините на островот. Таму, тој ја препознал неговата сопруга и така сфатил дека го пронашол своето семејство. Сестрите и сваќата ја признале својата злоба, а царот им простил, а потоа направиле голема веселба.
Историја на создавањето
Во основа, Пушкин ја користел народната приказна „Колено во злато, лактот длабоко во сребро“ (види подолу), напишана од него концизно во две или три различни верзии (во зависност од тоа дали прозата е запишана во 1828 г. година како нацрт или не). Во делото биле користени и ликови позајмени од други народни приказни - на пример, магичната слика на принцезата Лебед, која има сличности со ликот на Василиса Мудра (види. подолу).
Се верува дека Пушкин го направил првиот запис поврзан со заплетот на идната бајка во 1822 година во Кишињев.(Иако постои мислење дека ова е подоцнежна (1824-1825 или 1828 година) ставка во тетратката на Кишињев.
Ова е краток шематски запис, кој најверојатно е синопсис на литературен, веројатно западноевропски извор (за што сведочат и детали како „оракул“, „брод“, „бура“, објава на војна итн.) Тешко е да се разбере овој шематски запис поради конфузијата во ликовите. ( Марк Азадовски коментирал: „Царот кој умира без деца е несомнено цар на земјата во која пристигнала царицата во егзил со нејзиниот син, „Принцезата роди син“- новата сопруга;„ - мајката на принцот“).
Следното кратко снимање на бајката го направи Пушкин 1824-1825, за време на неговиот престој во Михајловски. Овој запис е наводно вратен на дадилката Арина Родионовна и е меѓу записите познати под кодното име „Приказни за Арина Родионовна“.
Првично, во 1828 година, кога ја пишувал бајката, Пушкин можеби сакал да ја менува поезијата со прозата, но подоцна се откажал од оваа идеја.Оригиналното издание на почетокот (14 редови поезија и прозаично продолжение) датира од оваа година. (Иако постои верзија дека прозниот фрагмент е материјал е од понатамошната работа. Како резултат на тоа приказната е напишана од четириметарска хореа со спарен рим (види. подолу). Приказната била завршена во летото, есента 1831 година,кога Пушкин живеел во Царско Село кај А. Китаева. Во овој период, тој бил во постојана комуникација со Жуковски, со кого влегол во конкуренција, работејќи на истиот "руски народен" материјал. Жуковски им предложил на сите да напишат стиховна верзија на народна приказна. Потоа работел на приказни за принцезата што спиела и за царот Берндеј, Пушкин ги напишал „Приказната за царот Салтан“ и „Балда“.
Според приказната на пријателот на Пушкин - Павел Воинович Нашхокин, напишана од П. И. Бартенев, Пушкин ја напишал „Приказната за царот Салтан“ додека патувал на патот од Санкт Петербург до Москва (овие спомени не се веродостојни).
Според фрагменти, според некои индикации, не зачувани автограмот на приказната, датира од 29 август 1831 година.
Преживеале неколку ракописи [К. 1] Бајката е повторно обелоденета (според делот во автограмот „PBL“ бр. 27) на 29 август 1831 година. Нацрт за ревизија на преработките 725-728 најверојатно е направена во средината на септември. Копијата од приказната била малку ревидирана од Плетнев и Пушкин откако ја прочитал Николај I во септември-декември 1831 година.
Издавање на сказната
За првпат, Пушкин ја објавил сказната во збирката „Песни на А. Пушкин “(стр. III, 1832, стр. 130-181). Сепак, според сведочењето на Ефремов, искажано во неговото прво издание на делата на Пушкин (вол. III, 1880, стр. 441), постоело и постаро издание: оваа бајка „за првпат била објавена во посебна брошура заедно со бајките на Жуковски, но оваа брошура им била поделена само на највисоките лица“. Ниту една копија од оваа брошура не е позната до денес. Во текстот на првото издание од 1832 година, биле воведени некои промени, веројатно од цензурарен карактер.Тие понекогаш се обновуваат во современите изданија - од читање на копија на службеник со корекциите на авторот и Плетнев во цензуриран ракопис.
Интересна е забелешката на крајот од 1. издание: „Исправка. Во приказната за цар Салтан и така натаму. Наместо зборот Окијан, Океан по грешка беше отпечатен насекаде “(т.е.чудесноста на овој окијан по грешка била елиминирана при печатење).
Одлики на текстот
Можеби на почетокот Пушкин сакал да ја менува поезијата и прозата,но на крајот приказната беше напишана со четириметарска хореа со спарена рима:во тие денови, „имитациите“ на народната поезија често се пишуваа на овој начин.
Како што истакнуваат научниците за Пушкин, во оваа приказна „тој му пристапува на проблемот со поетска форма на нов начин за пренесување на„ народните приказни“. Ако „Младоженецот“ (1825) бил напишан во форма на стих од балада, тогаш „Салтан“ веќе бил напишан во четириметарска хореа со соседни рими - со алтернација на машки и женски; големина, која оттогаш станала цврста во литературната пракса за пренесување на дела од ваков вид “.
Поемата содржи 1004 редови и е типографски поделена на 27 одделни строфи со нееднаква должина(од 8 до 96 редови).
Структурата на приказната „се одликува со своето екстремно жанрско богатство.Цар Салтан е двојна бајка и оваа двојност делува како главен принцип за формирање структура: две фолклорни парцели се споени, две верзии на една од овие заговори се комбинираат, ликовите се удвојуваат, функциите се спојуваат, се воведуваат паралелни мотивации, реалностите се дуплираат. Во „Приказната за царот Салтан“,едни на други се надредени две бајки, кои постојат одделно во фолклорот: едната е за невино прогонуваната сопруга, другата е за работи на девојката која придонесува за победата на својот свршеник.Бајката на Пушкин раскажува за тоа како цар Салтан се изгубил, а потоа ги пронашол сопругата и синот и како младиот Гвидон ја запознал Лебедот принцеза, неговата свршеница.Како резултат, секој од хероите станал среќен и „хоризонтално“ (кралот, и покрај интригите на неподготвеност, повторно ја наоѓа жената, принцот Гвидон ја наоѓа својата принцеза) и „вертикално“ (татко и син се наоѓаат едни со дру, кралот и кралицата добиваат снаа). Радоста се множи со радост“. Принципот на удвојување, кој се користи во конструкцијата на заплетот како целина, исто така работи во конструкцијата на индивидуални слики - постапките на хероите (на пример, гласникот), упатувањата на верверица итн итн.
Фолклорот и литературните извори
Долгиот наслов на приказната ги имитира насловите на популарните наративи кои биле широко распространети во 18 век,можеби пред се,„Приказната за храбриот,славниот и моќен витез и Богатир Боув“.
„Приказната за царот Салтан“ е адаптација на народната приказна „Колено во злато, лактот до сребро“ (види. подолу), за кое се верува дека го напишал Пушкин во различни верзии (види. погоре). Поетот не следел точно ниедна од нив, слободно го менувал и дополнувал заплетот, притоа одржувајќи го народниот карактер на содржината. Бонди пишува дека Пушкин ја ослободил бајката „од забуна во заплетот (резултат на расипување на текстот во усното пренесување), од груби не-уметнички детали воведени од раскажувачи“.Се забележува и влијанието на бајката „Дрвото што пее, жива вода и птицата што зборува“ (види. подолу). Првите руски публикации на двата вида на заговор за бајките кои се користени датираат од крајот на 18 век и почетокот на 19 век. Најинтересните варијанти се во збирките на Е. Н. Ончуков („Северни приказни“ бр. 5) и М. Азадовски („Приказни за регионот на горна Лена“, бр. 2). Некои од запишаните текстови, пак, го одразуваат запознавањето на раскажувачот со текстот на бајката на Пушкин.Познатиот текст на оваа приказна е исто така познат, е популарниот расказ „ Приказната за трите сестри на принцезата“ веќе бил многу популарен на почетокот на 19 век. Несомнено, Пушкин ги прочитал печатените текстови на народни и книжевни бајки - мала колекција од нив е зачувана во неговата библиотека, а се споменува и дека меѓу нив била и бајката „За Катерина Сатерим“, која го има истиот заговор.
Како што истакнуваат научниците за Пушкин, поетот многу внимателно се придржувал до усната традиција, а само неговите сопствени имиња (Салтан, Гвидон) се земенил од други извори.
Длабоко до колена во злато, лактот длабоко во сребро
Руската народна приказна „Колено во злато, до лактот во сребро“ е напишана од Александар Афанасиев во 5 верзии. Општо, има многу верзии на приказната за прекрасни деца на европски јазици; има и индиски, турски, африкански и напишани од американските Индијанци. „Руски варијанти - 78, украински - 23, белоруски - 30. Заплетот често се наоѓа во збирките на бајките на несловенските народи на СССР во верзии блиски до источнословенските “.Слична е и приказната „За Катерина Сатерим“.
Дрвото што пее, живата вода и птицата што зборува
Бајката „Дрвото што пее, живата вода и птицата што зборува“ ( Арн-Томпсон бр. 707) е запишана од Афанасиев во две верзии. „Мотивот на затворањето на клеветената сопруга на царот во капелата (затвор во кула, заѕидана во ѕид) има кореспонденција во западната и во белоруската, украинската, летонската, естонската, литванската верзија. Исто како верзијата на „Прекрасни деца“, која е особено карактеристична за источнословенскиот фолклор - „Коленото во злато“, верзијата (разновидност) „Распеано дрво и птицата што зборува“ се развила на тлото на Истокот, Словенска традиција од бајките, збогатена со необични детали “.
Истата приказна е објавена во збирката Италијански популарни приказни од Томас Фредерик Крејн (види.Танцувачка вода, јаболко што пее и птица што зборува.
Зелената птица и принцезата Бел-Етоил
Оваа приказна за „клеветената мајка“ и „прекрасните деца“ е исклучително распространета низ целиот свет и на сличен начин на двете руски верзии се опишани погоре.
Најстарите снимени европски текстови се италијански. Бајката „Убавата зелена птица“ ( «L’Augel Belverde»“ ) колекција на Страпарола Пријатни ноќи (Ноќ IV, Бајка 3), која играла значајна улога во ширењето на бајките за прекрасните деца во Западна Европа до 18 век. Мотивите на бајката на Страпарола се користат во дворската приказна за колекцијата „Приказни за самовилите“ ( «Contes de fées»“ ) од баронесата Д’Онуас за принцезата Бел-Етоил од 1688 година ( „Принцезата Прекрасна Sвезда“), каде што главниот лик станува ќерка со прекрасна звезда, како и во драмата на Карло Гоци „Зелената птица“(1765). Во Франција, народните приказни за оваа птица се познати под имињата од типот „Птицата што ја кажува вистината“ («L’oiseau de vérité»,«L’oiseau qui dit out»).Исто така, некои слични мотиви може да се проследат во приказната за баронесата Д-Оноа „Делфин“ ( Ле Дофин), што пак се враќа во приказната за Петре Будалчето од колекцијата Страпарола. Кратко прераскажување на приказната „Делфин“ е содржано во вториот дел од првиот том на „Општата библиотека на романи“ (во библиотеката на Пушкин имало целосен комплет - сите 112 двојни тома на оваа книжевна енциклопедија).
Во 1712 година, објавен е превод на Илјада и една ноќ на француски јазик од А. Галанд, кој содржел слична приказна „Приказната за две сестри Љубоморни на помладиот“ (француски: Histoire des deux sœurs jalouses de leur cadette) ... Во исто време, не постои таков текст во арапски оригинал, иако се наоѓаат некои азиски аналози на него. Благодарение на овој француски „превод“, приказната за прекрасните деца беше објавена многу пати и стана добро позната во Европа. А.А. Афанасјев, В. В. Сиповски и Е. Е. Аничкова веќе го свртија вниманието на оваа паралела. Добро познатиот фолклорист МК Азадовски дури ги именуваше западноевропските теми меѓу главните литературни извори на делото на Пушкин: „Сите овие текстови беа, без сомнение, добро познати на Пушкин, во чија библиотека имаше и превод на Галан од 1001 ноќ и збирка на d'Onua (фр. 'Aulnoy) ".
Мотивот за затворање на хероите во буре се појавува во друга приказна на Страпарола, Петре Будалчето (Ноќ III, Приказна 1), како и во истиот тип на Перуонто,една од приказните на Пентамерон (1634) од Џамбатиста Басиле (Перуонто, I-3).
Според истражувачите,Пушкин несомнено бил запознаен со приказните за Баронесата Д’Онуа и Илјада и една ноќ, а текстот на прозната снимка од 1828 година е многу близу до последната од нив Американскиот историчар од бајки С.Томпсон,познатиот составувач на индексот на бајки за Арн-Томпсон (AaTh), напиша дека генерално „ова е една од осумте или десетте најпознати приказни на светот.Брз преглед на достапните референтни дела открива 414 верзии,што сугерира дека потемелно пребарување може да доведе до откривање на уште неколку стотици верзии“.
Приказните од Кентербери
Исто така, се верува дека приказната наликува на вториот дел од „Приказната за човекот“ од „Приказните во Кантербери“ од Чосер (1387). Пушкин можеше да го знае само во превод на француски јазик.
Задолжувањето на овој заговор директно од Чосер беше докажано во работата на Е.Аничкова.Таа пишува дека Пушкин ја напишал својата приказна врз основа на неговото запознавање со делата на рускиот и странскиот фолклор (кавкаски,татарски),каде што има многу заплети кои се многу слични на приказната за адвокатот на Чосер,но дека откако ја прочитале уште пред тоа неговото дело беше завршено,Пушкин наводно „го препознал заговорот на неговата приказна и ја завршил,приближувајќи ја до англиската верзија на приказната за Констанца“.
Во Стариот Еда, има верверица која брза околу Игдрасиљу,верверицата, Рататоскр.
Салтан и Гвидон
Пушкин многу внимателно се придржувал до усната традиција, а само неговите сопствени имиња (Салтан,Гвидон) се земени од други извори .Во подготвителните белешки од 1822 и 1824 година, Цар Салтан : постои теорија дека ова е „сирискиот султан“-првиот сопруг на хероината Чосер. Надвор од контекстот на соодветно име, „Цар Салтан“ е официјална формулација што се користи во дипломатската кореспонденција на руските цари и тогашната документација на амбасадорските и другите наредби во врска со султаните на исламските земји („Цар Салтан од Тур “- Султан на Отоманската империја).
Принцезата Лебед
Со спасување на девојката, Пушкин го збогатил заплетот опишан погоре на клеветената мајка и прекрасниот син-овој детал не се наоѓа во ниту еден фолклор или во авторските верзии на оваа приказна.
Иако во народните приказни, приказната и го должи својот среќен крај на птицата - но ова е волшебна,а понекогаш и зелена птица што зборува,а не волшебничка врколак. Лебедовата принцеза е целосно авторска слика. Тој „ги апсорбирал, од една страна, одликите на Русинката Василиса Мудра, од друга, Софија Премудра (сликите,сепак,се враќаат на истиот архетип)“. „Лебедовата принцеза ја поседува не само божествената или магичната мудрост на организаторот на светот (Пословици 8-9),таа исто така поседува и обична секојдневна мудрост, неверојатен мотив за фолклорот“.
Пушкин можел да ја земе темата Лебеди соодветно од колекцијата на Кирша Данилов,добро позната за него-во епот за херојот Потик има редови за запознавањето на херојот со неговата идна сопруга: И увидел белую лебедушку, Она через перо была вся золота, А головушка у ней увивана красным золотом И скатным жемчугом усажена (…) А и чуть было спустит калену стрелу — Провещится ему Лебедь белая, Авдотьюшка Лиховидьевна: «А и ты Поток Михайло Иванович, Не стреляй ты меня, лебедь белую, Не в кое время пригожуся тебе». Выходила она на крутой бережок, Обернулася душой красной девицей
Нејзиниот изглед Пушкин го пренел со некои одлики на прекрасното момче од бајката што ја запишал („еден месец сјае под режа, а звезда му гори во челото“) или хероина од бајката за баронезата Д-Онус. Покрај тоа, тој ја направил сестра на 33 морски херои, кои во приказната се браќа на херојот. Врската со морскиот елемент може да се пронајде во фактот дека во руските народни приказни Василиса Мудра е ќерка на морскиот крал.
„Богородица со златна звезда во челото“ е омилена слика на западноевропскиот фолклор,што се наоѓа и кај браќата Грим. За тоа дека има одредено влијание од западни извори сведочи и фактот дека во нацртот Пушкин го употребувал зборот „волшебничка“ за неа. Необично е тоа што во Скандинавија, меѓу Арапите, Персијците и Индијците (како и Кина, Јапонија), може да се наје лебедовиот - лик од бајка од другиот свет. Во скандинавската митологија има девојчиња лебеди-Валкири, кои имаат способност да имаат форма на лебеди.
Триесет и тројцата јунаци
33 херои се појавуваат во втората синопсија на народната приказна снимена од Пушкин, веројатно од Арина Родионовна.Сепак, таму тие се браќа и сестри на главниот јунак, принцот, е под надзор на неименуван чичко и, само откако го пробале мајчино млеко (измешано во леб), се сетиле на врската. Тие првпат се појавуваат со него во 1828 година, во познатиот предговор „На Лукоморие зелен даб“ додаден на „Руслан и Људмила“: „И триесет прекрасни витези / Бистра вода излегува од водите/и нивниот морски чичко е со нив“.
Бабариха
Ткајачот и готвачот се присутни во многу приказни за оваа типологија,но Бабариха се појавува само кај Пушкин.Тој го зел од фолклорот: Бабариха е пагански лик во руските заговори со некои сончеви одлики. „Бабариха држи„ топла топла тава “што не и го гори телото,не го зема“.Азадовски истакнува дека Пушкин го зел ова име од колекцијата на Кирша Данилов,добро позната за него,од смешната песна за злото: „ Добро ти баба, / Баба-Бабариха, / Мајка Лукерија / Сестра Чернава! "
Нејзината казна е каснатиот нос, бидејќи го кренала носот, го внела во своја работа. Ткајачот и готвачот извикувале: „На руски јазик, зборот „крива“ не само што значи еднооки, туку е и спротивставен на зборот „прав“, исто како што вистината е лажна; ова спротивставување е архетипско. Ако слепилото во митот е знак на мудрост (Темида има врзани очи на нејзините очи за да не обрнува внимание на надворешното, залудно), доброто гледање е знак на интелигенција, тогаш едноокото е знак на лукавство и грабливост (еднооки пирати, киклопи, растрчани - исто така еднооки)“. Нејасно е каква е нејзината врска со Гвидон, иако тој жали за „очите на неговата баба“.
Верверицата
Во народните верзии на приказната, чудата што се појавуваат на островот се сосема различни. Мотивот на верверицата, гризејќи златни ореви со смарагдни јадра, е потполно туѓ на рускиот фолклор, а изворот на неговиот изглед не е јасен. Во усните изданија, обично се споменува мачка што раскажува приказни или пее песни: овој детал се среќава кај Пушкин, но тој го користел за прологот на „Руслан и Људмила“ (1828).
Во Стариот Еда, има верверица која брза околу Игдрасиљу, верверицата, Рататоскр.
Островот Бујан
Островот на кој беше фрлено бурето се наоѓа на запад, во целосна согласност со бројните митолошки традиции,според кои зајдисонцето се сметаше за владетел на земјата на зајдисонцето,на истото место на запад беа сместени островите на благословените,прекрасни острови на бесмртност и вечна младост. „И повторно,Пушкин наметнува друга реалност врз архетипска основа.Благословените митски острови се наоѓаат на самиот крај на светот,на самиот запад,а враќањето од таму на обичен смртник е невозможно-во меѓувреме,трговски бродови редовно крстарат покрај нашиот остров,тие го посетуваат овој остров на враќање,враќајќи се од уште повеќе западни земји и секој пат му известуваат на кралот Салтан дека „животот не е лош преку морето“.Но,островот Гвидон лежи не само западно од кралството Салтан: за да се вратат дома, гостите треба да пловат „покрај островот Бујан“.Островот Бујан не е мотив од народни приказни,туку од заговори во кои тој делува како „центар на светот“ (има дабово дрво со четири гранки,на него камен алатир, кој лежи среде море,на неа е главата на самиот Адам).Како „центарот“ го дели светот на два дела: Запад и Исток.
Осврти
Во септември - декември 1831 година,Пушкин му прочитал бајка на императорот Николај Први.Зачуван е список на поемата со белешките на императорот (види. повисоко).
На 23 април 1832 година Николај Гнетич напишал поема: „А. ОД. Пушкин,откако ја прочитал неговата бајка за Цар Салтан, и така натаму." Пушкин, Протей Гибким твоим языком и волшебством твоих песнопений! Уши закрой от похвал и сравнений Добрых друзей; Пой, как поёшь ты, родной соловей! Байрона гений, иль Гете, Шекспира, Гений их неба, их нравов, их стран — Ты же, постигнувший таинство русского духа и мира, Пой нам по-своему, русский баян! Небом родным вдохновенный, Будь на Руси ты певец несравненный.
Автограмот на пораката со наведениот датум беше испратен до Пушкин и објавен од И.А.Шапкин во неговата книга „Од необјавените трудови на А.С.Пушкин“, 1903, стр.169.Пушкин сакаше да му одговори на Гнетич со порака, која поради некоја причина не беше завршена („Вие разговаравте со Хомер сам долго време“).