cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сидни Беше
Во популарната култура
Шугар Блу, прочуениот блуз хармоникаш, го презел своето име од снимката “Sugar Blue” на Беше, велејќи: „Имав потреба од прекар ... сите добри прекари беа веќе зафатени! Ги знаете ‘Muddy Waters’, ‘Blind Lemon’, ‘Sonny Boy’… сè до една вечер кога заедно со еден пријател напуштавме концерт на Док Ватсон, кога некој низ прозор фрли кутија полна стари плочи 78-ки: кренав една и на неа пишуваше “Sugar Blue” од Сидни Беше... Тоа е тоа! Мислев дека е совршено... па еве сум.“
Тина Мазе
Тина Мазе (Tina Maze, родена 2 мај 1983) — алпска скијачка од Словенија. Во текот на кариерата остварила седумнаесет победи во светскиот куп; дванаесет во велеслалом, две во комбинација, и по една во спуст, супервелеслалом и слалом. На Зимските олимписки игри 2010 во Ванкувер, освоила две сребрени медали; во велеслалом и супервелеслалом. Тоа е и најголемиот успех на словенскиот зимски спорт во историјата на Зимските олимписки игри, затоа што до тогаш успеале да освојат пет бронзени медали. На светските првенства, има сребрен медал во велеслалом од светското првенство 2009, златен медал во велеслалом од првенствпто во 2011 и златен медал во супервелеслалом од светското првенство во 2013 година.
Животопис
Кога Тина имала само една година таа и нејзините родители се преселиле во Превалје. На три години научила да скија во нејзиниот роден град и околните ридови и падини. Таа исто така тренирала одбојка и студирала пијано. Откако завршила основно училиште таа се запишала во гимназија во „Равне на Корушка“.
Салтасаурус
Салтасаурус (што значи „гуштер од Салта“) — род на титаносауруски сауроподски диносаурус кој живеел за време на Доцна Креда на територијата на денешенна Аргентина. Тој бил мал како за сауропод, иако бил тежок според стандардите на современите суштества. Салтасаурусот се одликувал со краток врат и екстремитети. Тој бил првиот род на сауропод за кој се знаело дека поседува оклоп од коскени плочи вградени во неговата кожа. Таквите мали коскени плочи, наречени остеодерми, оттогаш се наоѓаат на други титаносауриди.
Откривање
Фосилите на Салтасаурус ги ископале Хозе Фернандо Бонапарта, Мартин Винс и Хуан Ц.Леал во периодот од 1975 до 1977 година. Откритието било објавено во 1977 година во научната литература.
Салтасаурусот бил именуван и опишан од Бонапарта и Хаиме Е. Пауел во 1980 година. Типскиот вид е Saltasaurus loricatus. Неговото генеричко име потекнува од провинцијата Салта, регионот на северозападна Аргентина, каде биле пронајдени првите фосили. Специфичното име на латински значи „заштитено со мали оклопни плочи“.
Холотипот, PVL 4017-92, е пронајден во слојот на Лечо формацијата, која датира од раната фаза на Мастрих во Горна Креда, стара околу седумдесет милиони години. Се состои од крсна коска поврзана со две бедрени коски. Под пописот број PVL 4017 се каталогизирани над двесте дополнителни фосили. Овие вклучуваат елементи на задниот череп, заби, пршлени на вратот, грбот, колкот и опашката, делови од рамениот појас и карлицата и коски на екстремитетите — плус разни парчиња оклоп. Овие коски претставуваат минимум пет единки, две возрасни и три малолетни.
Опис
Салтасаурусот е многу мал во споредба со повеќето други членови на Сауропода. Пауел ја проценил должината на возрасните на шест метри. Во 2010 година, Грегори С. Пол ја проценил максималната должина на 8,5 метри, тежината на 2,5 тони. Сепак, Доналд Хендерсон во 2013 година го проценил животното на 12,8 метри во должина и 6,87 тони во тежина.
Забите на Салтасаурусот биле цилиндрични, со шпатуларни точки. Салтасаурусот имал релативно краток врат со скратени пршлени на вратот. Пршлените од средниот дел на опашката имале издолжена центра. Салтасаурусот имал 'рбетни странични јами, плевроцели, кои наликувале на плитки вдлабнатини. Празнините (јами) се слични како кај Малависаурусот, Аламосаурусот, Еолосаурусот и Гондванатитанот. Вененосаурусот исто така имал такви јами слични на депресија, но неговите плевроцели продирале подлабоко во пршлените, биле поделени во две комори и се протегале подалеку во 'рбетниот столб. Кај Салтасаурусот, 'рбетната коска била генерално сунѓестаста и имало и поголеми воздушни комори. Екстремитетите биле кратки и слаби со особено кратки раце и нозе. Салтасаурусот имал поцврсти полупречници отколку Вененосаурусот. Стомакот бил исклучително широк.
Остеодермите се во два вида. Поседувал поголеми овални плочи со должина до дванаесет сантиметри. Овие биле закопчени или шилести и можеби биле подредени во надолжни редови долж грбот. Вториот вид се состоел од мали осикули, заоблени или пентагонални, со пречник од околу седум милиметри, кои формирале континуиран оклоп помеѓу плочите. Студија спроведена во 2010 година заклучила дека поголемите плочи имаат сунѓереста коска, но дека осикулите имаат погусто коскено ткиво.
Палеобиологија
Како и сите сауроподи, Салтасаурусот бил тревојад. Поради својата задница Пауел сугерира дека Салтасаурусот бил воден. И покрај малиот раст, Салтасаурусот не можел да трча затоа што задните екстремитети требало да се држат исправено во носечката фаза од неговиот циклус на одење. Пауел претпоставил дека возрасните единки биле заштитени од грабливци со нивниот оклоп, додека малолетниците биле заштитени од стадото како целина.
Во периодот на креда, сауроподите во Северна Америка веќе не биле доминантна група на тревојади диносауруси, и живееле со други диносауруси какоЕдмонтосаурус и Трицератопс, кои станале најраспространети (ова е најочигледно од периодот на Доцната Креда). Сепак, на други копнени подрачја како што се Јужна Америка и Африка (кои биле островски континенти слично како денешнаАвстралија ), сауроподите, особено титаносаурусите, продолжиле да бидат доминантни тревојади.
Салтасаурусот бил еден таков сауродод на титаносаурус и живеел пред околу 70 милиони години. Кога за прв пат бил откриен, во 1975 година, ги принудил палеонтолозите да преиспитаат некои претпоставки за сауроподи бидејќи Салтасаурусот поседувал оклоп (како остеодерм) како крокодил со 4-5 сантиметри во пречник. Претходно, се претпоставувало дека само големината е доволна одбрана за масивните сауроподи. Оттогаш, палеонтолозите ја испитувале можноста дека и други сауроподи имале оклоп; на пример, Лаплатасаурусот.
Ново откритие, од друга формација, може да ги расветли навиките на гнездење на Салтасаурусот. Големо место за гнездење на титаносауриди е откриено во Патагонија, Аргентина (уште едно место за гнездење на титаносаури е откриено во Шпанија ). Неколку стотици женски салтасаурини ископале дупки со задните стапала, и положиле јајца во просек по околу 25 јајца и ги закопиле гнездата под нечистотија и вегетација. Малите јајца, околу 11 – 12 см (4 – 5 во) во пречник, содржат фосилизиран ембрион. Оклопот на моделот наликувал на оној на Салтасаурус.
Билкау
Билкау (Bülkau; Bülkau) — општина во округот Куксхафен, во сојузната покраина Долна Саксонија, Германија.
Местоположба
Општината се наоѓа околу 20 километри источно од окружниот град Куксхафен, нешто под морското ниво. Билкау е долго 11 километри, а широко само 3 километри, со што претставува најдолгото село во Долна Саксонија.
Билкау се наоѓа во мочуришната област на Долна Елба. Близината на Елба и Северното Море ја носат опасноста од плимни поплави.
Општински единици
Општината Билкау се состои од следниве места:
Нада Поп-Јорданова
Нада Кожинкова Поп-Јорданова (родена на 17 март 1947 година во Скопје) — македонски научник и професор од областа на медицината, психологијата, психосоматиката, член на МАНУ.
Образование и работен век
Основно училиште и гимназија за¬вршила во Скопје како првенец на генерацијата. Паралелно со гимназијата дипломирала и средно музичко училиште, отсек – виолина. Студиите по медицина ги завршила на Медицинскиот факултет во 1970 година со просечна оценка 9,88. По задолжителниот лекарски стаж и положување на стручниот испит работела една година како волонтер во Заводот за ментално здравје за деца и младинци. На Клиниката за детски болести се вработила во 1972 година, а во 1977 станала лекар-специјалист педијатар. Во 1982 година дипломирала психологија на Филозофскиот факултет во Скопје (просечна оценка 9) со одбранета дипломска работа „Цртежите како проективна техника кај децата со органски болести“. Во 1983 година го одбранила докторскиот труд „Психолошки фактори кај идиопатската адипозност кај школските деца“ под менторство на проф. Васка Донева, преку кој за првпат во педијатријата го воведува психосоматскиот приод во етиологијата на заболувањата. Работејќи повеќе години на одделот по гастроентерохепатологија под раководство на проф. Ратка Влашки, во 1987 стекнува титула супспецијалист по гастроентерологија. Меѓутоа, нејзиниот интерес за психолошката медицина и психосоматиката ја мотивира за надградба и усовршување токму во оваа област, поради што остварува куси престои на соодветни институции во Виена (1988), Софија (1988), Загреб (1989, 1990), Нови Сад (1989), Белград (1991), а потоа во Токио (2000) и на Imperial College – Лондон (2003). Сите овие престои го надополнуваат нејзиното знаење од областа на медицинската психологија и детската невропсихијатрија. Една школска година (1992–93), како визитинг-професор престојува во Лозана, Швајцарија, во Centre Hospitalier Universitaire Vadouixa, главно на одделите за развој и ментални проблеми кај младите. Таму работи со познатите Проф. Ансермет и Проф. Бачард, еминентни стручњаци од областа на детската и адолесцентна психијатрија. Во текот на овој престој се вклучува во тамошните стручни екипи посветени на работата на менталното здравје кај младите. Во 1995 година го формира Одделението за психофизиологија на чие чело останува сè до заминувањето во пензија (2011).
Научно-наставна дејност
Работејќи и објавувајќи трудови од областа на менталното здравје и психофизиологијата станува меѓународно препознатливо име за што говори нејзиниот избор за редовен член на International College of Psychosomatic Medicine (1994), European Association for Research in Adolescence (1996), Swiss Society for Child and Adolescent Psychiatry (1996), International Organization of Psychoscoiology (1997), Interantional Society for Neuronal Regulation (2002), Society for Applied Neuroscience (2004), Society for Seflregulation and Biofeedback (2005). Во 1996 година за првпат во Македонија и во поширокиот регион ја вовела методата компјутеризиран биофидбек како во проценката така и во терапијата на разните психофизиолошки растројства. Притоа, таа соработувала со врвни експерти од оваа област како Lynda Thompson (Торонто), Jury Kropotov (Ст. Петерзбург), Berry Sterman (Калифорнија), Олга Базанова (Новосибирск), Andy Muller (Цирих), John Gruzelier (Лондон), John Roy (Њујорк) и др. Истовремено, за првпат на Балканот ја вовела методата квантитативна електроенцефалографија со мозочно мапирање. Во наставната активност акад. Кожинкова Поп-Јорданова ги поминала сите фази на напредувањето од асистент (1978–84), доцент (1984–90), вонреден професор (1990–96), редовен професор (1996–2011), а во два мандата ја раководела катедрата по педијатрија како нејзин шеф (1999–2003). Акад. Кожинкова Поп-Јорданова објавила над 400 научни трудови, а во над 85% од трудовите таа е единствен или прв автор. Поголемиот број од трудовите се објавени во меѓународни научни списанија. Научноистражувачката активност на акад. Кожинкова Поп-Јорданова се состои во реализирањето на 16 меѓународни и шест домашни проекти, како и со учество како член на работни групи во повеќе меѓународни проекти. Член е на следните странски академии: Њујоршката академија на науките, САД (1997), Светската академија за уметност и наука, САД (2006) и Европската академија на науките и уметностите, Салцбург, Австрија (2012). За редовен член на Македонската академија на науките и уметностите е избрана на 4 јуни 2012 година.
Алперштет
Алперштет (Alperstedt) — општина во округот Земерда, во сојузната покраина Тирингија, Германија.
Географија
Алперштет се наоѓа во југоисточниот дел на Тириншката Котлина, јужно од природната област Алперштетет Рид..
Оливер Кан
Оливер Ролф Кан (Oliver Rolf Kahn, прекар Титан, роден ) — поранешен германски голман. Тој ја започнал неговата кариера во јуниорскиот тим Карлсруе во 1975. Дванаесет години подоцна Кан настапил на неговиот прв официјален натревар за првиот тим. Во 1994 направил трансфер во Бајерн Минхен за 4,6 милиони германски марки, каде што останал да игра сè до крајот на неговата кариера.
Кан е еден од најуспешните германски играчи во неодамнешната историја, со осум освоени Германски првенства, шест германски купови, Купот на УЕФА во 1996, УЕФА Лигата на Шампионите и Интерконтиненталниот Куп освоени во 2001. Тој како голман освоил четири по ред награди за Најдобриот европски голман на УЕФА, три ИФФИС награди за најдобар голман на светот (IFFHS World’s Best Goalkeeper) и 2 трофеја како Германски фудбалер на годината. Во Светското првентсво 2002 година, Кан како единствен голман во историјата на овој турнир ја освои Златната топка.
Од 1994 до 2006, Кан бил дел од Германската репрезентација, во кој бил во првата постава, по пензионирањето на Андреас Купке (Andreas Köpke). На Светското првентство во 2002 година, германскиот тим стигнал до финалето, благодарение на искуството на Оливер Кан, но во финалето загубил од Бразил со 2-0. Тој бил прогласен за најдобар играч и ја добил Златната топка.
NGC 993
NGC 993 — елиптична галаксија во соѕвездието Кит, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 993 се споменува и како NGC 994, UGC 2095, MCG 0-7-52, CGCG 388-63.
Откривање
Телото е откриено на 15 јануари 1865 година од страна на Алберт Март, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 48 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 993 е од видот E-S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 993 има привидни димензии од 0,9' х 0,8'.
Астрономски податоци
Телото е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 2 ч 36 м 46 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 2° 3' 1". Положбениот агол на објектот е во износ од 110°.
Други поделби
Проучување на NGC 993 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 9910. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 220; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 46. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1283.
Ријаншо
Ријаншо (Rianxo) или Ријанхо (Rianjo) — општина во покраината Ла Коруња од автономната заедница Галиција, Шпанија. Има површина од 58,79 жит./км2, население од 11,000 жители (2004) и густина од 200,19 жит./км2.
Глазне
Глазне — река во Разлошко (општините Банско и Мехомија), Пиринска Македонија, десна притока на реката Исток од сливот на Места. Долга е 11 км (24,6 км заедно со десната составница Демјаница).
Реката се образува со слевањето на нејзините составници Бандерица (13 км, лева) и Демјаница (13,6 км, десна) на надморска височина од 1.063 м.н.в, до најјужните населби на градот Банско. За нејзин почеток се смета реката Демјаница, која извира од Големото Езеро (на 2.280 м.н.в.), најголемото од Валавичките Езера на Пирин. Демјаница тече право на север во мошне валова долина, со стрмни страни и силно пошумена. Откако ќе се соедини со Бандерица од лево, новообразуваната река Глазне тече низ западниот дел на градот Банско и ја пресекува Разлошката Котлина во правец југ-север. Западно од с. Бања реката свртува на североисток и завршува како десна притока на р. Исток (десна притока на Места), 1,2 км североисточно од с. Бања.
Сливот на реката зафаќа, што претставува 3,89 % од вкупниот слив на Места. Главни притоки се Мала Глазне и Конушица, обете десни.
Глазне има релативно нерамномерен водостој: средниот годишен истек кај с. Бања е, најполноводна е во мај и јуни, а најслабоводна во септември. При јунското топење на снеговите знае да надмине. И покрај тоа, Глазне ретко се прелева и не предизвикува поплави, бидејќи бреговите се добро утврдени во Разлошката Котлина. Поголеми поплави се случиле во 1957 и през 2007 г. Средниот наклон на течението изнесува 62 ‰.
Единственото населено место по течението е градот Банско.
Галаксија
Галаксија или млечнина — гравитациски спој од ѕвездени системи, меѓуѕвездена прашина, плазма и темна материја. По големина, галаксиите можат да бидат од џуџиња со неколку стотини милиони (108) ѕвезди до џинови со по стотина милијарди (1014) ѕвезди кои кружат околу тежиштето. Поголемиот дел од галаксиите се протегаат и до повеќе од неколку илјадници светлосни години во пречник.
Просторот помеѓу галаксиите е исполнет со плазма која не достига поголема вискозност од еден атом на метар кубен. Проценето е дека во метагалаксијата (видливата вселена) постојат преку 2 билиони (1012) галаксии, кои заедно имаат повеќе ѕвезди отколку зрна песок на нашата планета.
Галаксиите содржат различен број на ѕвездени системи, јата ѕвезди и различни типови на меѓуѕвездени облаци. Помеѓу овие објекти има ретка меѓуѕвездна средина од гасови, прашина и космички зраци. Податоците од набљудувањата укажуваат дека супермасивните црни дупки може да постојат во средиштето на многу галаксии, иако ако не во сите. Се смета дека тие се главен двигател на активни галактички никулци кои се наоѓаат во јадрото на некои галаксии. Млечниот Пат има барем еден таков објект.
Историски гледано, галексиите се категоризираат според нивниот очигледен облик, што вообичаено се однесува на нивната видлива морфологија. Елиптичната галаксија е честа облик, која што има светлосен профил во вид на елипса. Спиралните галаксии имаат облик на диск со искривени краци составени од прав. Оние галаксии кои имаат неправилни или невообичаени облици се познати како неправилни галаксии и типично се последица од нарушувањата од гравитациското влечење на соседните галаксии. Таквите заемодејства меѓу галаксиите кои можат да доведат до спојување, понекогаш предизвикуваат значајно зголемување на образувањето на ѕвезди, што пак, води кон настанок на активни галаксии. Помалите галаксии кои немаат кохерентна структура се нарекуваат неправилни галаксии.
Постојат повеќе од 170 (1,7 × 1011) милјарди галаксии во метагалаксијата. Повеќето се со пречник од 1000 до 100 000 парсеци и вообичаено се раздвоени меѓу себе со растојание од милиони парасеци (или мегапарасек). Меѓугалактичката средина (просторот меѓу галаксиите) е исполнет со редок гас со просечна густина која е помала од еден атом на кубен метар. Поголемиот број галаксии се организирани во хиерархија на здруженија познати како групи и јата, кои пак заедно образуваат големи суперјата. Во најголем размер овие здруженија генерално се организирани во нишки, кои се опкружени со огромна празнина.
Најстарата и најоддалечената утврдена галаксија е GN-z11, откриена во март 2016 г. Се наоѓа на растојание од 32 милијарди светлосни години од Земјата, и видена е како што изгледала само 400 милиони години по Големата експлозија.
Видови и морфологија
Галаксиите се јавуваат во три основни типови: елиптични, спирални и неправилни. Малку пообемен опис на типовите на галаксии врз основа на нивната појава е дадена во Хабловата низа. Бидејќи Хабловата низа во целост се заснова на визуелниот морфолошки тип, истата може да превиди важни одлики на галаксиите како стапката на образување на ѕвезди (во ѕвездородните галаксии) и активност во јадрото (во активните галаксии).
Елиптична галаксија
Според Хабловиот систем на класификација, елиптичните галаксии се оценуваат според нивната елиптичност започнувајќи од Е0 која е речиси сферична, до Е7 која е многу издолжена. Овие галаксии имаат елипсовиден профил, што им дава елиптичен изглед без оглед на аголот на гледање. Нивната појава покажува мала структура и тие вообичаено имаат мала меѓуѕвездена материја. Следствено, овие галаксии имаат мал број на расеани јата и намалена стапка на образување на ѕвезди. Наместо, кај нив доминираат генерално постари, поеволуирани ѕвезди кои орбитираат во заедничкото тежиште во произволни  насоки. Ѕвездите содржат мало изобилство на тешки елементи бидејќи образувањето на ѕвезди престанува по првичната експлозија. Во таа смисла, тие имаат некои сличности со многу помали збиени јата. Најголемите галаксии се џиновски елиптични галаксии. За многу елиптични галаксии се верува дека се образувани како последица од заемодејството на галаксиите, односно преку судир и спојување. Тие растат во огромна големина (на пример споредено со спиралните галаксии) и џиновските елиптични галаксии често се наоѓаат близу јадрото на големи јата на галаксии. ѕвездородните галаксии се исход на таков галатички судар кој може да предизвика образување на елипична галаксија.
Спирална галаксија
Спиралните галаксии се состојат од вртечки диск од ѕвезди и меѓуѕвездена средина, заедно со централна испакнатина од постари ѕвезди. Од испакнатината кон нанадвор се протегаат релативно светли краци. Според Хабловата класификациска шема, спиралните галаксии се наведени како тип S, проследено со буква (a, b или c) која што го означува степенот на затегнатост на спиралните краци и големината на централната испакнатина. Sa галаксијата има тесни засеци, слабо дефинирани краци и има релативно големо јадро. Во друга крајност, Sc галаксијата има расеани, добро дефинирани краци и мало јадро. Галаксија со слабо дефинирани краци понекогаш се нарекува флокулентна спирална галаксија, како спротивност на грандиозно дизајнирана спирална галаксија која има истакнати и добро дефинирани спирални краци.
Во спиралните галаксии, спиралните краци имаат облик на приближна логаритамска спирала, образец кој теоретски се прикажува како последица од нарушувањето во рамномерно вртечката маса на ѕвезди. Како и кај ѕвездите, спиралните краци се вртат околу средиштето, но со постојана аголна брзина. За спиралните краци се смета дека се подрачја на материја со голема густина или "густински бранови". Како што ѕвездите се движат низ краците, просторната брзина на секој ѕвезден систем се менува од страна на гравитациската сила со поголема густина. (Брзината се враќа во нормала откако ѕвездите ќе заминат на другата страна на краците.) Овој ефект е сличен на „бран“ од забавување при поминување покрај автопат полн со возила во движење. Краците се видливи бидејќи високата густина го олеснува образувањето на ѕвезди и следствено таму се засолнуваат многу млади и светли ѕвезди. Многу лентовидни спирални галаксии се активни, можно како последица на гас кој се канализира во јадрото по краците.
Поголемиот број на спирални галаксии имаат линеарна група на ѕвезди во облик на лента која се шири нанадвор од било која страна на јадрото и потоа се спојува во структура на спирални краци. Според Хабловата класификациска шема, овие галаксии се означени со SB, проследено со мала буква (а, b или c) која што ја означува обликот на спиралните краци (во ист смисол како и кај категоризацијата на нормалните спирални галаксии). Се смета дека лентите се привремени структури кои се случуваат како последица на густински бран кој зрачи надвор од јадрото или пак, како последица на галактичка плима од заемодејство со друга галаксија. Нашата галаксија Млечниот Пат е голема пречкеста спирална галаксија во облик на диск со околу 30 килопарсеци во пречник и килопарсек дебелина. Содржи околу две илјади милјарди (2×1011) ѕвезди и има вкупна маса која е околу шест илјади милјарди пати повеќе маса од Сонцето.
Космос-1825
Космос-1825 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 3 март 1987 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 1600 килограми. Космос-1825 бил сателит наменет за електронско извидување, јавување и наведување.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 97,6 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,5°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 665 км, а најмалото на 630.
Кармен (филм од 1984)
Кармен е француско-италијански филм од 1984 година во режија на Франческо Рози. Станува збор за филмска верзија на операта Кармен на Бизе. Јулија Мигенес ја играла главната улога, Пласидо Доминго како Дон Хозе, Руџеро Раимонди како Ескамило и Фејт Ешам како Микаела. Лорин Мазел го диригира Националниот оркестар на Франција.
Филмот бил премиерно прикажан во Франција на 14 март 1984 година, а во САД на 20 септември истата година. Во 1985 година, филмот бил номиниран за наградата Златен глобус за најдобар странски филм.
Продукција
Рози избрал за 1875 година за тој период и целосно снимал на локации во Андалузија, користејќи ги Ронда и Кармона и самата Севиља за да ја симулира Севиља од таа ера. Работел со својот долгогодишен соработник, кинематограферот Пасквалино Де Сантис, и со Енрико Џоб кој ги надгледувал сценографијата и костимите. Рози ги признал илустрациите на Гистав Доре за Шпанија на Барон Чарлс Давилие (кој бил објавен во сериска форма во 1873 година) како негов главен извор за визуелниот дизајн. Тој верувал дека Бизе, која никогаш не ја посетила Шпанија, се водела од овие гравури и снимала сцени на некои од точните места што Доре ги нацртал.
Домашни медиуми
Кон крајот на 2011 година, филмот бил објавен и на обичен, анаморфски подобрен Регион 1 ДВД и на Blu-ray.
Дисконтна политика
Дисконтната политика — една од најтрадиционалните инструменти на монетарната политика. Со неа, централната банка ги одредува условите под кои ги кредитира комерцијалните банки. Всушност, централната банка ја користи каматната стапка како техника со која управува со побарувачката за пари со цел да се обезбеди ефикасна алокација на ресурсите и да се постигне внатрешна и надворешна стабилност на економијата. Основна претпоставка за да може овој инструмент да функционира е да постои голема зависност на депозитните банки од кредитите на централната банка. Доколку комерцијалните банки не позајмуваат пари од централната банка, во тој случај примената на овој инструмент не би ги дала посакуваните резултати. Поради тоа, овој инструмент е особено значаен во земјите каде финансиските пазари не се добро развиени, односно земјите кои се на понизок степен од својот развој. Во високоразвиените земји, овој инструмент има секундарна улога.
Починка при бегството во Египет (Тицијан)
Починка при бегството во Египет ― слика од масло на панел од околу 1512 година од Тицијан, сега во Домот Лонглит во близина на Ворминстер, Вилтшир, Англија. Оценето дека вреди околу 5 милиони фунти во 2002 година, панелот со широчина од 60 см бил украден од собаta за забава на првиот кат во 1995 година и бил пронајден „во пластична торба за пазарење“ во август 2002 година.
Уметничкото дело ги прикажува Јосиф, Марија и Исус додека застануваат да се одморат за време на нивното бегство во Египет.
Сликата има потекло што се враќа во збирката на надвојводата Леополд Вилхелм Австриски, каде што билае каталогизирана во 1660 -тите години од неговиот дворски сликар Давид Тенирс Помладиот. Купена била од „Кај Кристи“ од 4-та маркиза на Бат во 1878 година и била во Лонглит до кражбата.
Како и кај повеќето минијатури на Тенирс за надвојводата, не е јасно дали гравирањето е направено по минијатурата или по оваа слика, но во секој случај сегашната книжевност укажува на оваа слика како првичен извор за двете дела. Може да се види како виси десно од вратата во една од репродукциите на Тенирс во галеријата на надвојводата.
Говеји Дол
Говеји Дол (словенечки: Goveji Dol; германски: Gowidul) — населба во Општина Севница во централна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Долењска. Населбата сега е вклучена во Посавскиот статистички регион.
Предраг Враницки
Предраг Враницки ( - ) — хрватски филозоф со марксистичка ориентација и активен член на “праксис школата” во 60-те.
Биографски податоци
За време на Втората светска војна, Враницки земал активно учество во борбата на страната на партизаните против окупаторите на тогашната Југославија. По војната продолжил да студира на Филозофскиот факултет во Загреб, каде што дипломирал во 1947. По студиите продолжил да работи на катедрата за филозофија како асистент. Потоа докторирал на универзитетот во Белград во 1951 и набрзо станал доцент, а потоа и редовен професор.
Предраг Враницки бил повеќе години шеф на катедрата за теоретска филозофија, а исто така и на катедрата за марксистичка филозофија, како и декан на Филозофскиот факултет (1964/1965 до 1965/1966). Заедно со професорот Владимир Филиповиќ е еден од основоположниците на Институтот за филозофија, како и негов прв директор во 1967, а 1966 бил избран за претседател на Југословенското здружение за филозофија. Од 1972 до 1976 година Враницки бил ректор на универзитетот во Загреб, а од 1973 година станал редовен член на Југословенската академија на науките и уметностите. До своето пензионирање во 1976 година работел како професор на Филозофскиот факултет. Во 90-те, Враницки не влегол во политичките води, туку продолжил да го работи своето капитално дело Филозофија на историјата, кое било издадено непосредно пред неговата смрт.
Предраг Враницки, исто така, бил активен учесник во Корчуланската школа, како и во списанието Praxis од неговото основање во 1965, до укинувањето во 1974 година (член на неговиот уреднички совет).
Список на неговите најзначајни дела
Како филозоф, него особено го интересирале проблемите на хуманизмот, историјата и слободата. Негови најзначајни филозофски дела се:
Јупички јазици
Јупичките јазици се во семејството на ескимо-алеутските јазици. Алеутските и ескимите јазици се разликуваат околу 2000 година  п.н.е. (истовремено со расколот на индоиранските јазици ); во рамките на ескимската класификација, јупичките јазици се оддалечуваат едни од други и од инуитскиот јазик околу 1000 година во  н.е.
Јаворец
Јаворец (познато и како Јаорец) — село во областа Копачка, во Општина Кичево, во околината на градот Кичево. До март 2013 година, селото било дел од поранешната Општина Другово, која била споена со Општина Кичево.
Потекло на името
Името на селото првпат е споменато како „Јаворче“ во 1568/69 година во турските дефтери. Името доаѓа од дрвото јавор плус наставката -ец.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во областа Копачка, во јужниот дел на територијата на Општина Кичево, во западниот дел на Кичевската Котлина, во горното сливно подрачје на реката Треска. Селото е ридско, на надморска височина од 1.000 метри. Од градот Кичево е оддалечено 9 километри.
Куќите на ова мало село се наоѓаат на долинска падина, лево од реката Студенчица. Околни села се Горно Добреноец и Кнежино.
Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Трно Слива, Вршец, Цер, Горни Јаорец, Гроб, Велкоа Ливада, Јаорце, Црн Камен, Кобилинец и Конопишта.
Селото има збиен тип. Не постојат маала, бидејќи е мало но сепак има родовско групирање.
Селото Јаворец се наоѓа во областа Горна Копачка.
Историја
Јаворец претставува старо село во Кичевско. Под името Јавор се сретнува како дервенџиско село во век, кога имало 4 словенски христијански куќи.
Поради некоја причина, селото било напуштено. Денешното село било основано пред 150 години, од страна на три доселеници од некое охридско село, кое повеќе не постои.
Јаворец најпрвин се наоѓало на 1 километар погоре од денешната положба, во месноста Горни Јаорец. За да бидат жителите поблизу до долината на Студенчица го преместиле селото подолу.
Во текот на Втората светска војна, балистите од Зајас, Колари и Грешница одзеле 1.500 кози и овци од селото.
Стопанство
Атарот е мал и зафаќа простор од 6,4 км2. На него преовладуваат шумите на површина од 476 хектари, на обработливото земјиште отпаѓаат 94 хектари, а на пасиштата само 32 хектари.
Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.
Население
Според податоците од 1873 година, селото имало 14 домаќинства со 55 жители христијани (Македонци).
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Јаворец имало 160 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, во 1905 година во Јаворец имало 176 жители, под врховенството на Бугарската егзархија.
Една статистика, која ја подготвил кичевскиот училиштен инспектор Крсто Димчев во 1909 година, ги дава следниве податоци за Јаворец:
Селото е мало, кое што во 1961 година броело 139 жители, а во 1994 година само седум жители, македонско население.
Според пописот од 2002 година, во селото Јаворец живееле 5 жители, сите Македонци.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 1 жители, Македонец.
Родови
Јаворец е чисто македонско православно село. Јаворец потекнува од ХVIII век, тогаш го основале доселеници од раселеното село Јаорец во Дебрца, тоа село се наоѓало помеѓу селата Велмеј и Брежани, но во атарот на селото Велмеј.
Според истражувањата на Јован Трифуноски во 1960-тите години родови во селото се: Милошевци (10 к.), Трајановци (7 к.) и Илиовци (6 к.), потекнуваат од тројца браќа Милош, Трајан и Илија кои се доселиле од раселеното село Јаорец. Постои традиција дека еднаш населението од селото Јаорец се истепало и искарало и затоа пропаднало селото, едни дошле во Кичевско каде го основале селото Јаворец, а други отишле во селото Велмеј (Иљовци и Андреевци). Во родот Трајановци се знае следното родословие: Дејан (жив на 62 г. во 1961 година) Исо-Штерјо-Дејан-Трајан кој се доселил.
Според истражувањата пак на Тома Смиљаниќ во периодот од 1921-1926 година родови во селото се: Гроздановци (10 к.), Костевци (10 к.), Димовци (5 к.) и Илијовци (3 к.), дојдени од Охридско или од Галичник.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Кичево, која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Другово.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Другово, во која покрај селото Јаворец, се наоѓале и селата Горно Добреноец, Долно Добреноец, Другово, Лавчани, Манастирско Доленци, Подвис, Пополжани и Србјани. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната Општина Подвис.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0762 според Државната изборна комисија, кое е сместено во основното училиште во селото Горно Добреноец. Во избирачкото место влегуваат селата Горно Добреноец и Јаворец.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 41 гласач.
Иселеништво
Родот Стрезовци (4 к.) се иселил во кичевското село Челопек. По Втората светска војна се иселиле 13 домаќинства, кои се иселиле во низинските предели, како Другово (5 к.), Староец (4 к.) и Кичево (4 к.).
Парнас (Рафаел)
Преглед
Целата соба ги прикажува четирите области на човековото знаење: филозофија, религија, поезија и право, а Парнас ја претставува поезијата. Фреската ја прикажува митолошката планина Парнас каде што живее Аполон; тој е во средиштето и свири на инструмент (современа лира да брачио наместо класична лира), опкружен со девет музи, девет поети од антиката и девет современи поети. Аполон, заедно со Калиопа, музата на епската поезија, ги вдахновува поетите.
Рафаел го користел лицето на Лаокон од класичната скулптура Лаокон и неговите синови, ископана во 1506 година, а исто така и во Ватикан за неговиот Хомер (во темно сина облека лево од средиштето), изразувајќи слепило наместо болка. За две од женските фигури на фреската е кажано дека се реминесценција наЕвтерпа и Сафо од Микеланџеловата Создавањето на Адам. Сафо е единствената поетеса прикажана, веројатно идентификувана за да не се меша со муза; таа е доцен додаток кој не се појавува во гравурата на Маркантонио Раимонди што претставува цртеж на фреската.
Јод
Јод — хемиски елемент со симбол I и атомски број 53. Најтежок од стабилните халогени, тој постои како сјајна, виолетово-црна неметална цврста форма во стандардни услови и лесно формира виолетов гас. Елементот е откриен од страна на францускиот хемичар Бернард Куртуа во 1811 година. Бил именуван две години подоцна од страна на Џозеф Луј Геј-Лусак, по грчкиот збор ἰώδης "виолетова боја". Јодот се јавува во многу оксидациски состојби, вклучувајќи јодид (I-), јодат (IO- 3) и различни периодични анјони. Јодот има најмало изобилство на стабилни халогени, со што е шеесет и првиот најзастапен елемент. Јодот е најтешката суштинска минерална хранлива материја. Јодот е од суштинско значење за синтезата на тироидните хормони. [4] Дефицитот на јод влијае на околу две милијарди луѓе и е водечка причина за интелектуална попреченост. Доминантните производители на јод денес се Чиле и Јапонија. Јодот и неговите соединенија првенствено се користат во исхраната. Поради високиот атомски број и лесното сврзување кон органските соединенија, исто така се користи како нетоксичен материјал за кондензација. Поради специфичноста на неговото навлегување во човечкото тело, радиоактивни изотопи на јод, исто така, може да се користат за лекување на рак на штитната жлезда. Јодот се користи како катализатор во индустриското производство на оцетна киселина и некои полимери.
Историја
Во 1811 година, јодот бил откриен од францускиот хемичар Бернард Куртоа, [5] [6] чиј родител бил производител на солетри (суштинска компонента на барутот). Во времето на Наполеон, во Франција се покажала голема потреба од за солтер. Солтерот бара натриум карбонат, кој може да се изолира од алги собрани на бреговите на Нормандија и Бретања. За да се изолира натриум карбонат, алгите се горат и пепелта се мие со вода. Останатиот отпад бил уништен со додавање на сулфурна киселина. Куртоа еднаш додал прекумерно сулфурна киселина и се зголемил облакот од пурпурна пареа се зголемил. Тој истакна дека пареата кристализирана на ладни површини, создава темни кристали. [7] Куртоа се сомневал дека овој материјал е нов елемент, но немал средства за понатамошно истражување. [8]
Куртоа им даде примероци на неговите пријатели, Чарлс Бернард Десурс (1777-1838) и Николас Климент (1779-1841), за да продолжат со истражувањата. Тој, исто така, даде дел од супстанцијата на хемичарот Џозеф Луј Геј-Лусак (1778-1850), и на физичарот Андре-Мари Ампе (1775-1836). На 29 ноември 1813 година, Дезормс и Клемент го откриле откритието на Куртоа. Тие ја опишале суштината на состанок на Кралскиот институт во Франција. [9] На 6 декември, Геј-Лусак објави дека новата супстанција е или елемент или соединение на кислород. [10] [11] [12] Геј-Лусак го предложил името "јод" од грчкиот збор ἰοειδής [13] (ioeidēs) за виолетова (поради бојата на јодната пареа). [5] [10] Ампер му дал дел од својот примерок на англискиот хемичар Хамфри Дејви (1778-1829), кој експериментирал со супстанцијата и забележал сличност со хлорот [14] Дејви испрати писмо на 10 декември до Кралското друштво во Лондон, наведувајќи дека тој идентификувал нов елемент. [15] Настана спор меѓу Дејви и Геј-Лусак во врска со тоа кој прв го идентификуваше јодот, но двата научника го признаа Куртоа како прв кој го изолирал елементот [8].
Во раните периодични табели, на јодот често се дава симбол Ј, за јад, неговото име на германски. [16]
Својства
Јод е четвртиот халоген, кој е член на групата 17 во периодниот систем, под флуор, хлор и бром; тоа е најтешкиот стабилен член на својата група. (Остатокот и петтиот халоген, радиоактивен астат, не е добро проучен поради трошок и непристапност во големи количини, но изгледа дека покажува ретки невообичаени својства поради релативистички ефекти.) Јодот има електронска конфигурација на [Kr] 4d105s25p5, при што седумте електрони во петтата и најоддалечената школка се нејзините валентни електрони. Како и другите халогени, тоа е еден електрон кој е намален за целосен октет и оттука е силен оксидирачки агенс, реагирајќи со многу елементи за да ја комплетира својата надворешна обвивка, иако во согласност со периодичните трендови, тоа е најслаб оксидирачки агенс меѓу стабилните халогени: има најниска електронегативност меѓу нив, само 2.66 на скалата Паулин (споредете флуор, хлор и бром на 3,98, 3,16 и 2,96 соодветно; астат го продолжува трендот со електронегативност од 2,2). Елементарниот јод оттука формира двоатомски молекули со хемиска формула I2, каде што два атома на јод делат пар на електрони, со цел секој да постигне стабилен октет за себе; на високи температури, овие двоатомски молекули реверзибилно дисоцираат пар на јод атоми. Слично на тоа, јодидниот анјон, I-, е најсилниот редуктор меѓу стабилните халогени, што е најлесно оксидиран назад кон двојатомниот I2. [17] (Астат оди понатаму, навистина е нестабилен како At- и лесно оксидиран до At0 или At +, иако постоењето на At2 не е потврдено). [18]
Јодот во Хемијата и неговите компоненти
Иако е најмалку реактивен од халогените, јодот сè уште е еден од пореактивните елементи. На пример, додека хлорниот гас ќе галогенира јаглерод моноксид, азотен оксид и сулфурдиоксид (на фосген, нитрозил хлорид и сулфурил хлорид соодветно), јодот нема да го стори тоа. Понатаму, јодирањето на метали има тенденција да резултира со пониски стапки на оксидација, отколку хлорирање или бронзација; на пример, метанот на ренија реагира со хлор за да формира рениум хексахлорид, но со бром формира само рениум пентабромид, а јодот може да постигне само рениум тетраиодид. [17] Меѓутоа, со ист знак, бидејќи јодот има најниска енергија од јоните помеѓу халогените и најлесно е оксидиран од нив, тој има поизразена катјонска хемија, а нејзините повисоки оксидациски состојби се прилично постабилни од оние на бром и хлор, на пример во јод хептафлуорид. [19]
Јодоводород
Наједноставно соединение на јод е јодоводород, HI. Тоа е безбоен гас кој реагира со кислород за да даде вода и јод. Иако е корисно во реакциите на јодирање во лабораторијата, нема голема индустриска примена, за разлика од другите халогениди на водородот. Тоа обично се прави со реакција на јод со водороден сулфид или хидразин:
2 I2 + N2H4 4 HI + N2
Други јодиди
Речиси сите елементи во периодниот систем формираат бинарни јодиди. Исклучоците се дефинитивно мали и потекнуваат од три причини: екстремна инертност и неподготвеност да учествуваат во хемиски реакции (благородни гасови); екстремната јадрена нестабилност ја попречува хемиската истрага пред распаѓањето и трансмутацијата (многу од најтешките елементи надвор од бизмутот); и има електронегативност повисока од јодот (кислород, азот и првите три халогени), така што резултантните бинарни соединенија формално не се јодиди, туку оксиди, нитриди или халиди од јод. (Сепак, азотниот тријодид е именуван како јодид, аналогно на другите азотни трихалиди.) [43] Со оглед на големината на јодид анјонот и слабата оксидирачка моќност на јодот, во бинарните јодиди тешко се постигнуваат високи оксидациски состојби, што е најизразено во пентаиодидите на ниобиум, тантал и пропактиниум. Јодидите може да се направат со реакција на елемент или негов оксид, хидроксид или карбонат со хидроидоидна киселина, а потоа дехидрирани со благо високи температури во комбинација со низок притисок или безводен гас од јод на јод. Овие методи најдобро функционираат кога јодидниот производ е стабилен за хидролиза; Во спротивно, можностите вклучуваат на висока температура оксидативно јодирање на елементот со јод или јодоводород, на висока температура јодирање на метален оксид или друг халид од јод, испарлив метален халид, јаглерод тетраиодид или органски јодид. На пример, молибден (IV) оксид реагира со алуминиум (III) јодид на 230 °C за да даде молибден (II) јодид. Пример за халогенска размена е даден подолу, кој вклучува реакција на tantalum (V) хлорид со вишок алуминиум (III) јодид на 400 °C за да се добие тантал (V) јодид:
Пониските јодиди можат да бидат произведени или преку топлинско разложување или диспропорцијација, или со намалување на повисокиот јодид со водород или метал, на пример:
Најголем дел од јодидите од пре-транзиционите метали (групи 1, 2 и 3, заедно со лантаноидите и актиноидите во оксидационите состојби на +2 и +3) се претежно јони, додека неметалите имаат тенденција да формираат ковалентни молекуларни јодиди, како што се металите во високи оксидациски состојби од +3 и погоре. Јонските јодиди MIn имаат најниски точки на топење и вриење меѓу халидите MXn од истиот елемент, бидејќи електростатичките сили на привлекување меѓу катјоните и анјоните се најслаби за големиот јодиден анјон. Спротивно на тоа, ковалентните јодиди имаат тенденција да ги имаат највисоките точки на топење и вриење меѓу халогените супстанции од истиот елемент, бидејќи јодот е најстариот кој е поларизиран од халогените и, со најмногу електрони меѓу нив, а може најмногу да придонесе кон силите ван дер Валс. Се разбира, исклучоци има кај средни јодиди. Слично на тоа, растворливоста во вода кај претежно јонски јодиди (на пример, калиум и калциум) е најголема меѓу јонските халогени на тој елемент, додека кај ковалентните јодиди (на пример, сребро) е најниска. Особено, сребрениот јодид е многу нерастворлив во вода и неговото формирање често се користи како квалитативен тест за јод.