cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Киев
Образование
Вернадската библиотека е најголема во земјата и светот. Во библиотеката се наоѓаат околу 15 милиони предмети вклучувајќи книги, списанија, публикации, мапи, ликовни материјали, ракописи, ретки печатени книги, весници.
Збратимени градови
Киев е збратимен со следните градови:
Природна селекција
Природната селекција (природно одбирање) претставува фактор кој елиминира одредени генотипови и на тој начин ја нарушува генетичката рамнотежа во популацијата. Генетички, природната селекција означува намалување или зголемување на генетипови во популацијата. Селекцијата подразбира одбирање единка или потомок кој ќе ја претставува следната генерација со издвојување на одредени фенотипови или генотипови. Тие се потпомагаат или фаворизираат при што се менува генетичката структура.
Механизам на природната селекција
Идејата дека видовите можат да се изменуваат под дејство на селекцијата била позната на учените луѓе уште од античките времиња, а подоцна и на неколку англиски автори од почетокот на XIX век. Концепцијата за природната селекција добила широко признание кога во 1858 година англиските учени Чарлс Дарвин и Алфред Волес ги објавиле своите статии во журналот ,,Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London‘‘. Во нив, тие укажале на тоа дека кај живата природа постои механизам, сличен на оној од вештачката селекција. Оваа концепција добила уште поголеми симпатии по објавувањето на дарвиновата книга ,,За потеклото на видовите‘‘ во 1859 година. Смислата на нивните идеи се основа на следните принципи:
Принцип 1: единките се разликуваат меѓусебно
Општо земено, во една популација составена од единки од ист вид, меѓу единките постојат помалку или повеќе „важни“ разлики. Во биологијата, под „белег“, „својство“ или „особина“ се подразбира сè она што може да се набљудува и што може да варира од една единка до друга. Постојат повеќе варијации за ист белег. На пример, кај луѓето, бојата на кожата, бојата на очите, висината итн. се белези што се јавуваат во најразлични варијации. Варијацијата на некој белег кај дадена единка е нејзиниот фенотип. Ова е првиот услов кој треба да е исполнет за да постои природна селекција: во рамките на една популација, одредени белези се варијабилни - ова е принципот на варијација.
Принцип 2: најприлагодените единки преживуваат и се размножуваат
Некои единки во популацијата поседуваат варијации кои им даваат поголеми шанси за размножување за разлика од други, во одредена средина. Се вели дека тие имаат селективна предност над нивните соперници:
Принцип 3: варијациите кои носат придобивка се наследуваат
Третиот услов за да има природна селекција кажува дека белезите на единките мора да се наследни, односно да можат да се предадат на нивното потомство. Навистина, некои белези, како тенот и културата, не зависат од генотипот. За време на размножувањето, гените се предаваат на потомството, што води до пренесување на одредени белези од една генерација во друга. Ова е принципот на наследување.
Наследните варијации кои даваат селективна предност понатаму ќе се предаваат на следната генерација, за разлика од варијациите со помала предност. Според ова, единките кои носат погодни варијации ќе се среќаваат во следните генерации. Со текот на генерациите, честотата на гените со помала предност ќе се намалува, сè додека тие не исчезнат, а погодните варијации ќе се шират во популацијата, сè додека не се сретнат кај сите членови на популацијата. На пример, кај луѓето, двоножното движење (бипедализам) е заеднички белег за сите современи човечки суштества.
Денес механизмите на природната селекција се објаснуваат со помош на генетиката. Мутациите во гените кои оперираат во првата етапа од погоре опишаниот процес се јавуваат како дискретни измени во генотипот. Меѓутоа, јасно е дека основната смисла на идеите на Дарвин е иста.
Движечка (дирекциона) селекција
Движечката или дирекциона селекција е форма на природна селекција која дејствува кога се изменети условите на надворешната средина. Ја опишале Дарвин и Волес. При неа имаат предност единките од популацијата со одлики кои се отклонуваат во определена насока од просечните одлики на останатите единки (средната вредност). Останатите единки подлежат на негативна селекција. Како резултат на тоа, со текот на генерациите, во популацијата ќе се поместат средните (просечни) одлики во определена насока. Притисокот кој ја движи селекцијата мора да дејствува во рамките на адаптациските способности на популацијата и честотата на мутациските измени (во спротивен случај, притисокот може да доведе до изумирање на популацијата).
Современ пример на движечка селекција е индустрискиот меланизам кај еден вид на британски пеперуги, кои се јавуваат во две форми - светла и темна. Индустрискиот меланизам претставува драматично зголемување на бројот на меланизирани (со темна боја) единки во популацијата од овие пеперуги кои живеат во индустриските региони на Велика Британија. Како резултат на индустриското загадување, кората на дрвјата во овие подрачја е значително потемнета, а исчезнати се и светло обоените лишаи. Ова довело до поголема забележливост на светло обоените пеперуги, кои станале повидливи за птиците кои се исхрануваат со нив, а темните - помалку. Во XX век во некои подрачја, бројноста на темните форми достигнала и до 95%, додека првата темна пеперуга (morfa carbonaria) била фатена во 1848 година.
Движечката селекција се јавува кога има измени во животната средина или при адаптирањето на новите услови во средината при проширувањето на ареалот на некои видови живи суштества. Таа одржува наследливи промени во одредена насока, преместувајќи ја соодветно и нормата на реакцијата. На пример, при населувањето на почвата како станиште за многу различни групи животни, нивните екстремитети се преобразиле (измениле) во органи за копање.
Стабилизирачка селекција
Ова е форма на природна селекција при која дејството се врши против единките кои имаат екстремни отстапувања од просечните, а во полза на единките со просечни одлики. Поимот ,,стабилизирачка селекција‘‘ го вовел во науката и го истражувал Иван Иванович Шмалхаузен.
Опишани се мноштво на примери за дејството на стабилизирачката селекција во природата. На пример, на прв поглед изгледа дека најголемо учество во генофондот на следната генерација има единката со најголема плодност. Меѓутоа, набљудувањата на природните популации на птици и цицачи покажуваат дека тоа не е така. Колку повеќе пилиња и младенчиња има во гнездото, толку е потешко да се одгледаат, па затоа секое од нив ќе биде помало и послабо. Затоа, како најдобро адаптирани се покажуваат единките со просечна плодност.
Селекцијата во полза на средните (просечни) вредности била проучена врз основа и на многубројни други примери. Кај цицачите, новороденчињата со многу мала и многу голема тежина имаат поголема шанса да умрат при пораѓањето или во првите недели од животот, за разлика од новороденчињата со просечна тежина. Според големината на крилата кај врапчињата кои изумреле за време на бурата во 50-тите години во Санкт Петербург (тогашен Ленинград), се покажало дека повеќето од нив имале премали или преголеми крила. И во овој случај како најадаптирани се покажале единките со средна големина на крилата.
Нарушувачка (дисруптивна) селекција
Оваа форма на природна селекција ги фаворизира единките со две или повеќе екстремни одлики, но таа не оди во полза на единките со просечни одлики. Како резултат на оваа селекција можат да се јават неколку нови форми од една исходна. Неа ја опишал Ернст Маер. Дисруптивната селекција доведува до полиморфизам во популацијата и истиот го одржува, а во некои случаи може да доведе и до видообразба.
Една од можните ситуации во природата при кои настапува дисруптивната селекција е кога полиморфната популација зазема нееднородно (хетерогено) станиште. Притоа, разните форми се адаптираат на различни еколошки ниши или подниши.
Како пример за дисруптивна селекција може да послужи образувањето на две раси од растението Rhinanthus minor на една ливада. При нормални услови, времето на цветање и созревање на семето е во лето. Но, на сенокосните ливади, им се дава предност на оние растенија кои успеваат да расцветат и да созреат до периодот на косење, или тие кои цветаат на крајот од летото, по косењето. Како резултат на ова се образувале две раси од ова тревесто растение - рана и послецветна.
Дисруптивната селекција е тестирана и во експерименти со винска мушичка (дрозофила). Селекцијата се вршела на бројот на четинки, при што опстојувале само единки со најмалку и најмногу четинки. Во текот на 30 генерации се развиле две линии на вински мушички кои силно се разликувале, и покрај фактот што тие продолжиле да се вкрстуваат меѓусебно и ги разменувале своите гени. Во некои други експерименти (со растенија), интензивното вкрстување пречело на делотворното дејство на дисруптивната селекција.
Полова (сексуална) селекција
Преживувањето на организмите е важен, но не и единствен составен дел на природната селекција. Друг клучен дел е привлечноста на единките од спротивниот пол. Чарлс Дарвин овој феномен го нарекувал сексуална или полова селекција: Сексуалната селекција е природна селекција која се однесува на успехот во размножувањето. Својствата кои ја намалуваат животоспособноста на нивните носители можат да се појават и да се распространат доколку придобивките кои ги даваат за размножувањето се многу поголеми отколку негативностите кои ги носат за преживувањето (опстанокот) на единката. Биле предложени две основни хипотези за механизмите на дејство на сексуалната селекција. Според хипотезата на ,,добри гени‘‘, женката ,,расудува‘‘ на следниот начин: ,,доколку тој мажјак, без разлика на неговото светло перје и долга опашка, успее да преживее од канџите на грабливецот и да достигне полова зрелост, тој има добри гени кои тоа му го овозможиле. Значи, треба него да го одберам за татко на своите деца - тој ќе им ги предаде своите добри гени‘‘. Со изборот на светли мажјаци, женките бираат добри гени за нивното потомство. Според хипотезата на ,,привлечни синови‘‘, логиката на избор на женките е некако поинаква. Доколку светлите мажјаци, поради било која причина, се привлечни за женките, тие ги избираат нив за татковци на своите идни синови, бидејќи синовите ќе ги наследат гените кои даваат светла обоеност и на тој начин ќе бидат привлечни за женките во идната генерација. На ваков начин се образува позитивна повратна врска која доведува до тоа што од генерација во генерација, светлоста на перјето на мажјаците ќе се зголемува и засилува. Процесот напредува сè додека не се дојде до работ на животоспособноста. Во изборот на мажјаци, женките се не повеќе и помалку логични отколку во нивното останато однесување. Кога животното чувствува жед, тоа не расудува дека треба да пие вода за да ја обнови водно- јонската рамнотежа во организмот - тоа оди да пие бидејќи чувствува жед. Токму на ваков начин женките бираат светли мажјаци, следејќи ги своите инстинкти - тие ги сакаат светлите опашки. Сите оние кај кои инстинктот доведува до подруго однесување, не оставаат потомство. На овој начин тука не се зборуваше за логиката на женките, туку логиката на борбата за опстанок и природната селекција - слеп и автоматски процес кој дејствувајќи постојано, од генерација на генерација, го образувал сето тоа вчудовидувачко разнообразие на форми, бои и инстинкти кое може да се набљудува во живата природа.
Попово Маало (Боговиње)
Попово Маало — археолошко наоѓалиште во тетовското село Боговиње. Претставува црква и некропола од доцниот среден век. Наоѓалиштето лежи на западниот раб на селото, каде при изградбата на станбени објекти мештаните откриле повеќе гробови градени со камени плочи. Во историските извори се споменува постоење на стара црква.
Виетнамска азбука
Азбука
Белешка: Именувањето на b 'bê bò' и p 'bê phở' е за да се избегне забуна во некои дијалекти или контексти, исто како s 'xờ mạnh (nặng)' и x 'xờ nhẹ', i 'i ngắn' и y 'i dài'. Q, q е секогаш проследена од u во секој збор, на пр. quang (светло), quần (тренерки), quyến rũ (напаѓа), итн.
Луфу (јадење)
Луфу (кинески: 卤腐; пинјин: lǔfǔ) ― вид на ферментирана урда од грав од покраината Јунан во југозападна НР Кина. Обоена е црвеникаво жолта, има мека текстура, а има и солен вкус. Се користи како зачини за као еркуај или е правена како сос за скара во јунански стил или смрдливо тофу.
Абдурахман Рахман
Абдурахман Рахман (р. во ) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец, доајен на Турскиот театар во Скопје.
Чупино
Чупино (на топографски карти: Чупино Брдо) — врв на планината Плачковица со висина од 1.725 м. Врвот се издига во источниот дел од планината, каде што се и врвовите Лисец (1.754 м), Бел Камен (1.707 м) и Кара Тепе (1.625 м).
Географија
Во непосредната околина југозападно од врвот, на надморска висина од околу 1.400 метри, се наоѓаат изворите на Виничка Река. Македонскиот револуционер Ѓорче Петров во својата книга Материјали по изучувањето на Македонија од 1896, за врвот Чупино запишал дека е главен врв на Плачковица, којшто се издигнува на југ од селото Блатец и Виница во највисокиот дел на веригата, имено таму, каде што таа го носи името Плачковица. Над тука широкиот гребен на веригата се издигнува како гол карпест и не особено висок сврдел, којшто се гледа од цело Кочанско.
Правци за искачување
Најлесно е искачувањето на врвот од северната страна, почнувајќи од селото Липец или од селото Блатец.
Предание за настанокот на името Чупино
Месното население и постарата литература врвот го нарекува само Чупино, додека во поновите воени и катастарски топографски карти врвот се сретнува под името Чупино Брдо, слично на истоимениот врв и огранка на планината Билино во североисточна Македонија.
Адали
Адали — солунско село во Егејска Македонија, Република Грција.
Шванефелд
Шванефелд (Schwanefeld) — село и поранешна општина во округот Берде, во Саксонија-Анхалт, Германија. Од 1 јануари 2010 е дел од градот Ебисфелде-Веферлинген.
Фердинандова чешма
Фердинандовата чешма е воен споменик во близина на Дојран, Македонија. Изграден е од бугарската армија во 1916 година. Фердинандова чешма е споменик за успесите на повеќе‎ од 200.000 бугарски војници и офицери на Македонскиот фронт во Првата светска војна. .
Овој воено-историски споменик денес е во лоша состојба. Република Бугарија испраќа барања до Министерството за надворешни работи на Република Македонија за возобновување на Фердинандовата чешма веќе две години, но на нив сè уште не е одговорено. Министерството на Република Македонија тврди дека истото не е надлежно.
Торлачки дијалект
Торлачки говор — јазичен поим кој се користи да се означат група македонски, српски и бугарски дијалекти. Торлачките говори ги зафаќаат југоисточните српски дијалекти, крајните западни бугарски дијалекти и северноисточните македонски дијалекти (кумановскиот, кратовскиот и кривопаланечкиот). Овие дијалекти ги зборуваат три народи: Македонци, Срби и Бугари. Во Романија овој дијалект го зборуваат Хрватите наречени Крашовани. Според УНЕСКО, торлачкиот говор е загрозен и е класифициран во групата на ранливи јазици.
Формозански јазици
Формозански јазици или тајвански јазици — група австронезиски јазици кои се зборуваат/ле на територијата на денешен Тајван. Тие се староседелските народи на островот и во државата се признати како официјално малцинство и денес се околу 2% од вкупното население на државата. Сепак, бројот на староседелци кои ги зборуваат мајчините јазици е далеку помал од бројот на вкупното староседелско население, најмногу благодарение на јазичната асимилација. Од околу 26 јазици, најмалку десет се изумрени, четири или пет се при умирање и уште неколку од нив се сметаат за загрозени. Староседелските јазици во Тајван имаат голема важност во историската лингвистика, бидејќи Тајван се смета за место од каде потекнуваат сите австронезиски јазици.
Јазици
Во лингвистиката има спорови за тоа кој јазик се смета за посебен, а кој за дијалект од некој друг. Во прилог следува списокот на формозански јазици така како што најчесто се наведува во науката.
NGC 2650
NGC 2650 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2650 се споменува и како UGC 4603, MCG 12-9-20, CGCG 332-18.
Откривање
Објектот е откриен на 30 септември 1802 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2650 е од видот SBb. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,3 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,9 m/лм2. NGC 2650 има привидни димензии од 1,6' х 1,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 49 м 58,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 70° 17' 58". Положбениот агол на објектот е во износ од 55°.
NGC 5041
NGC 5041 — спирална галаксија во соѕвездието Береникина Коса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Телото било предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5041 се споменува и како UGC 8319, MCG 5-31-162, CGCG 160-168, KUG 1312+309, IRAS 13122+3058.
Откривање
Телото е откриено на 19 април 1865 година од страна на Хајнрих Даре, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 11 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5041 е од видот Sc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,2 m/лм2. NGC 5041 има привидни димензии од 1,7' х 1,5'.
Други поделби
Проучување на NGC 5041 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 46046. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 109; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2535. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 131.
Хистидин
Хистидин е органско соединение, од групата на аминокиселини.
Џонас Салк
Џонас Едвард Салк (28 октомври 1914 - 23 јуни 1995) бил американски медицински истражувач и виролог, познат по откривањето и развитокот на правата вакцина против детска парализа. Тој е роден во Њујорк и потекнувал од родители кои биле имигранти со руско и ашкенази-еврејско потекло. Иако тие немале многу формално образование, били одлучни да го обезбедат успехот на нивните деца. Додека го посетувал Медицинското училиште при Њујоршкиот универзитет, Салк се истакнал над неговите колеги не само заради неговата академска вештина, туку и заради тоа што избрал да се занимава со медицинско истражување, наместо да стане лекар.
До 1955 година, кога Салковата вакцина била воведена, детската парализа (полиомиелитис) се сметала за најзастрашувачкиот јавен проблем во поствоената историја на Соединетите Американски Држави. Епидемијата од 1952 била најлошата појава на детска парализа во историјата на државата. Од скоро 58.000 пријавени случаи таа година, 3.145 луѓе починале, а 21.269 останале со блага до сериозна парализа, со тоа што најголемиот број на жртви биле деца. Според историчарот Вилијам О’Нил, ''„...јавната реакција била како кон чума. Граѓаните на урбаните области биле преплашени секое лето кога овај застрашувачки посетител ќе се врател.“ Според еден документарец на PBS од 2009 година, „Освен од атомската бомба, најголемиот страв на Америка беше од полио“''. Како резултат на тоа, научниците биле во трка за да пронајдат начин за спречување или лекување на болеста. Претседателот на САД, Френклин Рузвелт, бил светски најпознатата жртва на болеста и ја основал организацијата која ќе го финансира развивањето на вакцина.
Во 1947 година, Салк почнал да работи во Медицинското училиште при Питсбуршкиот универзитет. Во 1948 година, тој започнал проект кој бил финансиран од Националната фондација за детска парализа за да го одреди бројот на различните типови на вирусот на детска парализа. Салк здогледал можнаст да го прошири овој проект кон развивањето на вакцина против детска парализа и заедно со истражувачката екипа која ја составил, се посветил кон оваа цел во наредните седум година. Теренската работа за испробување на Салковата вакцина, според О’Нил, била „најразвиената програма од овој тип во историјата, со 20.000 лекари, 64.000 вработени во училишта и 220.000 волонтери.“ Над 1.800.000 ученици учествувале во пробата. Кога веста за успехот на вакцината стапила во јавноста на 12 април 1955 година, Салк бил наречен „чудотворец“, а денот „скоро станал национален празник“. Неговиот фокус бил да развие безбедна и делотворна вакцина колку што е можно побргу, без интерес за личен профит. Кога бил прашан во едно телевизиско интервју за тоа кој го држи патентот за вакцината, Салк одговорил: ''„Нема патент. Може ли да се патентира Сонцето?“''
Во 1960 година го основал Салковиот институт за биолошки истражувања во Ла Џола, Калифорнија, кој денес е центар за медицинско и научно истражување. Тој продолжил да врши истражувања и да издава книги, во кои се вклучуваат „Man Unfolding“ (1972), „The Survival of the Wisest“ (1973), „World Population and Human Values: A New Reality“ (1981) и „Anatomy of Reality: Merging of Intuition and Reason“ (1983). Салк своите последни години ги поминал барајќи вакцина против ХИВ.
Станко Липша
Станко Липша ( во –  во ) — македонски оперски пејач, повеќе од три децении носител на баритонскиот репертоар на Операта при Македонскиот народен театар и долгогодишен вокален педагог.
Дебитираше со ликот на Ескамилио во „Кармен“, а последен пат на сцената настапи како Амонасро во „Аида“. Речиси нема оперски пејач кој бил или е член на Операта при МНТ кој не поминал низ „студиото“ на Липша.
Јанпи
Јанпи (кинески: 燕皮; пинјин: yànpí; букв. „ластовица кожа“) ― вид на вонтонска кожа што се користи во кинеската кујна. Свинско месо ,одвоено од коската, се меша со леплив ориз додода не стане паста, а потоа се посипува со скроб. Месото му дава на вкус на јанпито и текстура слична на онаа на сурими. Тенките јанписки кожи се користат за завиткување на бијанроујан (扁肉燕; пинјин: biǎnròuyàn; букв. „рамно месо“), вид на месест вонтон кој често се користи во тајпинг јан, супа што се јаде во посебни прилики во Фучијан. Јанпи е специјалитет на северната фучијанска кујна, особено путијанската кујна. Ванг Шитонг (王世統) го опознатил јанпито во првите децении на 20 век со сушење, дозволувајќи му да се чува долги периоди наместо да се користи на денот кога е направен.
Зегерде
Зегерде (Seggerde) — село и поранешна општина во округот Берде, во Саксонија-Анхалт, Германија. Од 1 јануари 2010 е дел од градот Ебисфелде-Веферлинген.
Младинска невработеност
Невработеноста кај младите е состојба на младите луѓе кои бараат работа, но не можат да најдат работа, а возрасниот опсег е дефиниран од Обединетите нации како 15–24 години. Невработено лице се дефинира како некој што нема работа, но активно бара работа. За да се квалификува како невработен за службени и статистички мерења, поединецот мора да биде без вработување, подготвен и способен за работа, на официјално назначената „работна возраст“ (често од тинејџерска до средина на 60-тата возраст) и активно да бара позиција. Стапките на невработеност кај младите имаат тенденција да бидат повисоки од стапките на возрасни во секоја земја во светот.
Позадина
Постојат 1,2 милијарди млади во светот на возраст меѓу 15 и 24 години, што претставува 17% од светската популација. 87% од нив живеат во земјите во развој. Возрасната граница дефинирана од Обединетите нации однесува на периодот кога задолжителното школување завршува до 24-та година од животот. Оваа дефиниција останува контроверзна бидејќи не само што влијае на статистиката на невработеност, туку исто така игра важна улога во насочените решенија дизајнирани од творците на политики во светот.
Денес течат две главни дебати. Прво, дефинирањето на возрасниот опсег на младите не е толку очигледно како што изгледа. Две теоретски перспективи доминираат во оваа дебата. На младите може да се гледа како фаза во животот помеѓу адолесценцијата и зрелоста или како социјално конструирана група со своја под-култура, што го отежнува воспоставувањето на споредлив старосен опсег помеѓу земјите. Второ, самата дефиниција за невработеност доведува до можност да не се земат предвид голем број млади отпуштени од работа. Оние кои немаат работа и не бараат активно работа - честопати жени - се сметаат за неактивни и затоа се исклучени во статистиката за невработеност. Нивното вклучување значително би ја зголемило стапката на невработеност.
Причини
Постојат повеќе сложени причини за невработеноста кај младите. Меѓу нив, квалитетот и релевантноста на образованието, нефлексибилниот пазар на труд и регулатива, што пак создаваат ситуација на помош и зависност, а тоа се главните причини за кои се дискутира денес.
Од образование до вработување: криза на вештини
Квалитетот и релевантноста на образованието честопати се сметаат како прва основна причина за невработеност кај младите. Во 2010 година, во 25 од 27 развиени земји, највисока стапка на невработеност имало кај лица со основно образование или помалку Сепак, високото образование не гарантира пристојна работа. На пример, во Тунис, 40% од дипломираните се невработени наспроти 24% од не-дипломираните. Ова влијае особено на високо образованите млади жени. „Во Турција, стапката на невработеност кај универзитетски образованите жени е повеќе од 3 пати поголема од онаа на мажите со универзитетско образование; во Иран и Обединетите Арапски Емирати, таа е скоро 3 пати; и во Саудиска Арабија е 8 пати“.
Надвор од неопходноста да се обезбеди пристап до сите, образованието не е соодветно прилагодено кон потребите на пазарот на трудот, што, пак, доведува до две последици: неможност на младите да најдат работа и неможност работодавците да вработат работници со потребните вештини. Во комбинација со економската криза и недостатокот на доволно создавање работни места во многу земји, резултираше во високи стапки на невработеност низ целиот свет и развој на криза со вештини. Анкетите сугерираат дека до половина од сите деловни активности имаат отворени позиции, за кои се борат да најдат соодветно квалификувани луѓе. Едно глобално истражување покажа дека повеќе од 55% од работодавците ширум светот веруваат дека постои „криза со вештини“ бидејќи деловните субјекти се сведоци на големо несовпаѓање помеѓу вештините што ги учат во образовниот систем и оние што се вушност потребни на работното место. За многу влади, клучно прашање е како тие можат да го надминат овој јаз и да осигурат дека младите се опремени со вештини што ги бараат работодавците.
Пазари на труд и регулатива
Прво, високото ниво на регулатива за заштита на вработувањето, предизвикува работодавачите да бидат претпазливи во врска со вработувањето на повеќе од минимален број работници, бидејќи тие не можат лесно да бидат отпуштени за време на криза, или да бидат отпуштени ако се појави новиот вработен се покаже како немотивиран или неспособен. Второ, развојот на привремени форми на работа како што се пракса, сезонски работни места и краткорочни договори ги оставија младите работници во несигурни ситуации. Бидејќи нивните работни места се со привремен договор, младите честопати први се отпуштаат кога компанијата ќе го намали бројот на вработени. Доколку се отпуштени, младите обично немаат право на исплати за технолошки вишок затоа што работеле само со компанијата за краток временски период. Откако ќе заврши оваа работа, многумина се остануваат невработени и обесправени во потрагата по работа. Сепак, некои млади влегуваат во работата на скратено работно време за време на високото образование. Оваа стапка е ниска во земји како Италија, Шпанија и Франција, но во САД скоро една третина од студентите комбинираат образование и работа.
Легитимноста на практиканството започна да се доведува во прашање. Целта на практикантската работа е да им се овозможи на студентите или неодамна дипломираните студенти да стекнат работно искуство и препорачно писмо за додавање во нивното CV. Сепак, многу практиканти се пожалија дека едноставно извршуваат основна груба работа, наместо да учат важни знаења и вештини. Дали овие позиции за стажирање ги кршат федералните правила што се во функција за управување со програми како што се практиканти, останува да видиме. Меѓутоа, стажирањето се чини дека е единствената одржлива алтернатива за вработување на младиот поединец. Со малку или без раст на работните места, стапката на невработеност кај оние кои се надвор од факултет и на крајот на 15-24 години на возраст од младите спектар е приближно 13,2% заклучно со април 2012 година.
Помош и зависност
Многу земји низ светот обезбедуваат помош за приходи за поддршка на невработените млади додека не се подобри пазарот на трудот и економските услови. Иако оваа поддршка е строго поврзана со обврските во однос на активно барање работа и обука, таа доведе до појава на дебата за тоа дали создава зависност кај младите и има штетно влијание врз нив. Во септември 2014 година, Дејвид Камерон објави дека ќе ги намали придобивките за домување и вработување за лица од 18 до 21 година за 3.29€ до 25,199€ за да се намали зависноста од владината помош и да се пренасочи финансирањето кон насочени програми за зголемено учење и можности за обуки.
Студии на случај
Поединечните искуства за невработеноста и дефинициите за младите, варираат од земја до земја, така што испитувањата на одредени земји дава поголем увид во причините и последиците за невработеност кај младите.
Македонија
Република Македонија се соочува со една од најголемите стапки на младинска невработеност во Европа. Дополнително, последните истражувања покажуваат дека младите не се чувствуваат вклучени во општествено-економските случувања, што придонесува кон нивната желба за иселување од државата. Младинските организации на локално и национално ниво низ различни проекти и иницијативи се обидуваат да ја подобрат ситуацијата на младите, но често не наидуваат на поддршка и соработка од страна на институционалните чинители. Во исто време, во изминатите години се донесени повеќе мерки и механизми од страна на државата чие дејство и влијание врз подобрување на општествено-економското вклучување на младите не е забележително. Истражувачкиот фокус беше ставен на младинско вработување, со тоа што најпрво се направи терминолошко разграничување помеѓу поимите кои се обработуваат: младинско вработување, младинско учество, младинска вклученост, одржлива вработливост, општествено-емотивно донесување одлуки, локален развој. Македонија се соочува со една од најголемите стапки на невработеност во Европа. Оваа стапка е висока најмногу како последица на ниската вработеност на младите лица која е 2,5 пати пониска од просекот во земјата. Состојбата со невработеноста на младите предизвикува и миграциски движења односно млада емиграција или одлив на мозоци. Младинската емиграција негативно влијае и на инвестициите и економскиот развој на земјата, додека младинската невработеност, освен тоа што негативно влијае врз перцепциите на младите, значи и повисоки социјални трошоци и загуба наинвестициите кои биле инвестирани во образованието и обуката на овие млади лица. Младинската невработеност претставува предизвик како за оние кои немаат доволно вештини, така и за оние кои имаат повисоко ниво на образование, но едноставно не можат да најдат вработување соодветно на нивните квалификации. Сепак, несомнено секое дополнително ниво на завршено образование и здобиени вештини прогресивно ја намалува стапката на невработеност на овие млади лица. Министерство за финансии, “Програма на економски реформи 2018-2020 година,” јануари 2018, Министерство за финансии, “Програма на економски реформи 2018-2020 година,” јануари 2018, За разочараноста на младите сведочат и бројките: Некои од причините кои биле наведени од младите како фактор за нивното иселување биле следните: 60% поради лошиот квалитет на живот (здравство, образование, пристап до јавни услуги, образование, животна средина), a 20% поради недостатокот на вработување.
Мерките и политиките кои се насочени кон младите, покрај тоа што се издвоени во посебни закони, би требало и да се содржат и во Стратегијата за млади. Во делот за Образование има предвидено неколку долгорочни цели: Примена на наставни методи и техники, образовен пристап и квалитет на наставниот кадар; Опфат и квалитет на наставни програми и контрола на квалитетот на образованието; Образовни политики, пристап и учество на младите во процеси на создавање образовни политики; и Социјална интеграција на маргинализирани групи преку образованието и услови за работа и учење. Во делот за Вработување и поддршка пред вработување како цели се предвидуваат: Создавање на достапни можности за сите млади да се стекнат со компетенции (знаења, ставови, вештини) кои се барани на пазарот на трудот; Промоција на долгорочен и меѓусекторски пристап во политиките за помош за вработување на млади; Проактивни млади во процесот на надминување на невработеноста; и Обезбедување на систематска и координирана поддршка за развој на младинско претприемништво. Стратегијата за млади претставува документ кој требаше да го опфати периодот 2016-2025 но досега не се применуваше доследно и моментално е започната процедурата за ревизија за стратегијата. До сега е направена консултативна средба со дел од младинските организации и започнува меѓу ресорска координација со цел да се мапираат сите индикатори на успешност, како и подготовка на акцискиот план за 2019 година.
Што се однесува до сеопфатните документи, Владата во нејзината програма за работа 2017-202042 има предвидено мерки насочени кон подобрување на статусот и животот на младите. Мерката Младинска гаранција (МГ) има за цел на младите лица (15-29 годишна возраст) да им обезбеди понуда за вработување, можност за продолжување на образованието, практична работа или обука за подготовка за вработување. Според МТСП, генералната идеја е да се мотивираат младите да останат во Македонија, како и да се создадат вештини кај младите луѓе за да можат полесно да најдат работа. Гаранцијата за млади како пилот-проект започна да се спроведува во март 2018 година во три општини (Скопје, Гостивар и Струмица), а според МТСП, заклучно до јули 2018 година, мерката резултирала со 123 вработени млади лица. Според нив, од јануари до август 2018 биле вклучени 1.979 млади лица до 29 години, а од нив 586 веќе се вработиле, 705 се вклучени во некоја обука или пракса, а 952 лица се вклучени во услугата за посредување при вработување. Овој процес се спроведува од страна на Агенцијата за вработување, Министерството за образование, Центарот за образованието на возрасни и Центарот за стручно образование и обука, а за активностите и резултатите го известуваат Министерството за труд и социјална политика.
Сепак, според податоците од Студијата за младите во Република Македонија од 2016, спроведена од Институтот за социолошки и политичко правни истражувања, може да се види дека 66% од младите сметаат дека тешко може да се вработат по завршувањето на образованието, а 40% сметаат дека за да се постигне успех во животот треба да се има поврзаност/учество или блискост со Владата.
Африка
Африканските земји ја дефинираат младоста како некој од 15 години до некој до средината на триесеттите години, што варира од стандардизираната дефиниција на Обединетите нации. Африка има најмладо население од кој било континент, што значи дека проблемот со невработеноста на младите на континентот е особено важен. Иако невработеноста кај младите е висока, тоа не мора да ги прави причините за невработеноста специфични за младите; многу од причините за невработеноста, како што се слабата инфраструктура или недоволните образовни квалификации, влијаат подеднакво на постарите и помладите Африканци. Приближно 200 милиони луѓе во Африка се на возраст од 15 до 24 години. Овој број се очекува двојно да се зголеми во следните 30 години. Помеѓу 2001 и 2010 година, земјите во Африка пријавија една од најбрзо растечки економии во светот. Во Африка, пораката што ја добиваат младите од училиштата и возрасните е да станат творци на работа отколку да бараат работа, што ги охрабрува да станат претприемачи. Секоја година, до 12 милиони дипломирани студенти влегуваат на пазарот на трудот, а само 3 милиони од нив се вработуваат. Ова покажува дека „планината на невработеност кај младите се зголемува на годишно ниво“.
Кенија
Кенија, која е една од најбрзо растечките економии во Потсахарска Африка, со просечен раст на БДП од 5,7% во 2019 година, има една од највисоките стапки на невработеност кај младите во Источна Африка и податоците од неодамнешниот попис на земјата укажуваат на влошување на невработеноста кај младите на возраст меѓу 18-34 години Според пописот во 2019 година, повеќе од една третина од младите во Кенија, квалификувани за работа, немаат работа. 5.341.182 (38,9%) од 13,777,600 млади Кенијци се без работа. Конвенционалното население на млади на возраст од 18 до 34 години е 13,7 милиони, од кои 61% работат додека 1,6 милиони бараат работа или посочија дека нема работа.
Младите луѓе во Кенија се сметаат за клучен ресурс во економската трансформација на земјата. со најмалку 20% од населението на една земја на возраст од 15 до 24 години), источноафриканската нација е прогласена за една од земјите што може да ја искористи демографската дивиденда, обезбедувајќи соодветно образование и работни места за растечката младинска популација.
Кенијанска политика за развој на млади 2019 , која беше лансирана на 12 август 2020 година за време на националните прослави на Меѓународниот ден на младите, ја признава креативноста, иновативноста и продуктивноста презентирана од младите и потенцијалот да станат трансформативни водачи како клучни предности, и ветува дека ќе ги искористи овие јаки страни за реализација на демографската дивиденда. Политиката обезбедува рамка за решавање на некои од предизвиците со кои се соочуваат младите во Кенија, вклучително и дефицитот на пристојни работни места и невработеност.
Канада
Економијата на Канада ја поднесе глобалната рецесија подобро од многу други. Но, минатата година, 14,3% од канадската младина биле невработени, наспроти 11,2% во 2007 година и двојно поголема од сегашната стапка на невработеност од 7,2%, според Статистика на Канада. Тоа претставува најголем јаз меѓу стапките на невработеност кај младите и возрасните од 1977 година. Просечен постдипломски студент носи 28.000$ во студентски долг. Стапката на невработеност за канадските млади е околу двојно поголема отколку кај од остатокот од населението. Во најголемата провинција во Канада, Онтарио. Стапката на невработеност за Онтаријанците на возраст меѓу 15-24 години се движи околу 12-13%. Процентот на млади во Онтарио, кои всушност имаат работа, не се искачи над 52% оваа година. Стапката на невработеност кај младите во Торонто е 18%, а на вработени се само 43% од младите во оваа област, што е најниска стапка во покраината.
Европска унија
Поради големата рецесија во Европа, во 2009 година, само 15% од мажите и 10% од жените на возраст меѓу 16-19 години биле вработени со полно работно време. Стапката на вработеност на младите во Европската унија достигна историско најниско ниво од 32,9% во првата половина на 2011 година. Од земјите во Европската унија, Германија се стреми со ниска стапка од 7,9%. Некои критичари тврдат дека намалувањето на невработеноста кај младите започна дури и пред економскиот пад пример во земји како Грција и Шпанија.
Во октомври 2019 година, 3,2 милиони младинци (под 25 години) беа невработени во ЕУ-28, од кои 2,26 милиони беа во еврозоната. Стапката на невработеност кај младите лица беше 14,4% во ЕУ-28 и 15,6% во европската област, во споредба со 2013 година кога беше околу 25%. Најниски стапки на невработеност се забележани во Чешка (5,5%) и Германија (5,8%), додека највисоки се забележани во Грција (33,1% во вториот квартал на 2019 година), Шпанија (32,8%) и Италија (27,8%).
Различни земји донесоа план за гарантирање млади, насочен кон невработеноста на младите.
Франција
Во 2017 година, стапката на невработеност кај младите во Франција беше 22,3%, релативно висока во споредба со вкупната стапка на невработеност од 8,9%. Франција има една од највисоките стапки на невработеност кај младите меѓу земјите на ЕУ, со судење зад Грција, Шпанија, Италија и Португалија.
Нивото на образование е фактор кој влијае на невработеноста кај француското младинско население. Оние кои не влегуваат во програми за високо образование имаат стапка на вработеност од 30% што е премногу ниско во споредба со стапка на вработеност поголема од 80% за оние кои започнале високо образование. Франција, исто така, доживува голема стапка на откажување од средно училиште, што резултира со голема популација на ниско квалификувани младински работници. Немајќи стручен кадар или соодветни вештини што ги бараат работодавците, многу француски млади се без опции за вработување.
Ова прашање на невработеност е на француската агенда со децении и поттикна многу напори да се намали неговото влијание. Во 2010 година Франција воспостави закон за работни односи за утврдување на законска минимална плата за младинската популација. Исто така, јавните програми вклучуваат унапредување на обуката за работа за подобро оспособување на работниците за влез во нови позиции, создавање повеќе работни места особено за ниско квалификувани работници и намалување на трошоците за работната сила преку субвенции и други напори.
Во споредба со другите високо развиени и земји-членки на ОЕСР (Организација за економска соработка и развој), Франција покажува повисоки стапки на невработеност, како и подолго траење. Од 1983 до 2018 година стапката на невработеност кај младите во Франција доживеа севкупно зголемување. Во просек беше со стапка од 20,19%, достигнувајќи максимум од 26,2% во 2012 година.
Од 1979 до 1984 година, Франција забележа нагло зголемена законски легализирана минимална плата, ММПР (меѓупрофесионална минимална плата за раст). Историски гледано, зголемувањето на ММПР покажа дека резултира со зголемени стапки на невработеност кај младата популација во земјата. На крајот на овој период, стапката на невработеност кај младите беше 26%, скоро двојно поголема од просечната стапка на невработеност кај младите ОЕСР. Франција, исто така, забележа двоцифрен пад кај активните млади на пазарот на трудот од 1980-2007 година.
Во обид да се бори против невработеноста кај младите, Франција се обиде да го подобри нивниот образовен систем затоа што Франција забележува намалување на стапката на невработеност кај оние кои добиле повисоко ниво на образование. Меѓутоа, помалку образованите не само што доживуваат зголемени стапки на невработеност, туку и подолго времетраење на невработеност. На пример, во 1996 година, 58% од најниско образованото население на пазарот на трудот доживеа просечно една година невработеност. Франција постигна достигнувања во зголемувањето на високото образование меѓу својата младина, постигнувајќи ја целта Европа 2020 за намалување на напуштањето на предвременото образование на под 10%. Франција нуди претежно бесплатно високо образование и владата ги снабдува студентите со стипендии.
Како и другите земји во Европската унија, Франција донесе политика за работа од училиште со цел да се олесни транзицијата од училиште на работа за млади откако ќе го завршат своето високо образование. Тие имаат подолг транзициски период за студентите кои влегуваат во работната сила и вклучуваат понуди на ново-дипломирани студенти, неколку алатки за подобрување на нивната вклученост на пазарот. Владата презеде неколку мерки во обид да ги намали трошоците за работна сила, како што се субвенционирани договори за вработување и повеќе VET вработувања. Сепак, се чини дека овие политики враќаат ситни резултати бидејќи земјата продолжува да известува за високи стапки на невработеност кај младите, особено меѓу различните социјални класи. Прво, тие се помалку ефикасни кај младата мигрантска популација коja се соочува со исклучување од пазарот на трудот заради економијата во Франција насочена кон вработување, во просек, со стапки на невработеност 4% повисоки од работниците кои не се мигранти Понатаму, исто така, постојат распространети родови разлики кај помладата популација.
Индија
Стапката на невработеност кај младите беше околу 10% во 2005 година, но тие со сигурност не ги пријавија статистичките податоци до Обединетите нации со текот на годините. Сепак, има зголемување на младите возрасни лица кои остануваат на училиште и добиваат дополнителни дипломи едноставно затоа што нема можности за вработување. Овие млади се обично од пониска класа, но можат да претставуваат широк спектар на поединци низ раси и класи. Тие го нарекуваат феноменот „временски премин“ затоа што младите едноставно поминуваат време на колеџ додека чекаат можност за вработување. Во Индија, системот за вработување честопати зависи од врските или владините можности.
Италија
Во рамките на еврозоната, само Грција и Шпанија покажуваат повисоки стапки на невработеност кај младите отколку Италија. Слично на Шпанија, процентот на луѓе исклучени од пазарот на трудот на возраст од 15-24 доживеа драматичен пораст на последиците од финансиската криза од 2007-2008 година. Помеѓу 2008 и 2014 година, невработеноста кај младите порасна за 21,5%. До таа година, скоро 43% од младите беа исклучени од пазарот на трудот во Италија. Понатаму, невработеноста кај младите е варира. Во третиот квартал на 2014 година, само 29,7% од младите биле невработени на Северот. Овој број се зголемува на алармантни 51,5% кога се гледа Југот на Италија.
Јордан
Во арапските заедници има 15 милиони невработени млади мажи. Стапката на невработеност кај младите во Јордан традиционално е многу поголема од другите земји. Во изминатите десет години, стапката се задржа на околу 23%. Неодамна се зголеми популарното верување дека невработеноста е вина на поединецот, а не на општествен проблем. Сепак, невработеноста кај младите исто така се припишува на зголемениот притисок врз услужните сектори кои обично вработуваат повеќе млади во Јордан. Невработеноста кај младите доведе до подоцнежна возраст за брак во Јордан, што некои сметаат дека е една од најважните последици на овој феномен. Друга последица доживеана во Јордан е зголемените проблеми со менталното здравје. Во 2019 година, проценетата стапка на невработеност кај младите во Јордан беше 35,03%.