cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бетмен (филм од 1966)
Бетмен (Batman) е филм од 1966 година, заснован на популарната телевизиска серија со истиот наслов. Ова беше првиот долгометражен филм кој е адаптација на некој DC стрип. Филмот Бетмен беше реализиран од страна на издавачката куќа 20th Century Fox, а во главните улоги се појавиа Адам Вест како Бетмен, и Берт Вард како Робин.
Филмот беше режиран од Лезли Х. Мартинсон кој исто така режираше и неколку епизоди од серијата Бетмен.
NGC 3684
NGC 3684 — спирална галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3684 се споменува и како UGC 6453, MCG 3-29-50, CGCG 96-47, IRAS 11245+1718.
Откривање
Објектот е откриен на 17 март 1831 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3684 е од видот Sbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,4 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 3684 има привидни димензии од 3,1' х 2,1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 130°.
Други поделби
Проучување на NGC 3684 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 35224. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 146; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1437. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 51.
Милано-Санремо 2017
Милано-Санремо 2017 — 108. издание на велосипедската еднодневна трка Милано-Санремо, која се одржала на 18 март како осми настан во сезоната на Светската турнеја.
Откако се одвоиле на завршното искачување на трката — Поџо ди Санремо — возачот на, Михал Квјатковски, ја освоил трката во спринт од тројца пред светскиот првак Петер Саган и возачот на , Жилијан Алафилип.
Екипи
Бидејќи Милано-Санремо е настан од Светската турнеја, сите осумнаесет UCI World Tour екипи биле автоматски поканети и се обврзани да учествуваат на трката. Седум професионални континентални екипи биле поканети, со што била заокружена главната група од 25 екипи.
Рута
Како еден од велосипедските монументи, Милано-Санремо — општо сметана за спринтерски класик — е меѓу најценетите трки во професионалниот велосипедизам.
Водоча
Водоча — село во Општина Струмица, во околината на градот Струмица.
Географија и местоположба
Селото Водоча се наоѓа во Струмичкото Поле, на реката Водочница во југоисточниот дел на Република Македонија. Оваа историски значајна населба се наожа речиси во средишниот дел на територијата на Општина Струмица, односно недалеку северозападно од градот Струмица на оддалеченост од 5 километри, поради што тоа припаѓа во рурбалната зона на централното место Струмица. Со градот Струмица селото е директно поврзано со обновен асфалтиран пат преку селото Баница, кој пак од Водоча продолжува понатаму кон Вељуса. Водоча е рамничарско село расположено на надморска височина од 314 метри. Сместено е во подножјето на планината Еленица, веднаш на отворот на самиот излез на реката Водочница од клисурестата долина во плодното Струмичко поле. Површината на атарот на селото Водоча изнесува 9,3 км2 или 942 ха, на кои обработливото земјиште зазема површина од 276,4 ха, на шумите отпаѓаат 599,4 ха, а на пасиштата само 21,7 ха. Во близина на селото Водоча се наоѓа истоименото вештачко езеро.
Селото се граничи со Вељуса, Баница, Попчево, Белотино, Ангелци.
Историја
Во почетокот на 9 век, за време на византискиот цар Никифор I во Струмичко било населено христијанско население од градот Тибериопол кој се наоѓал во областа Витинија во Мала Азија. Според В. Златарски овие малоазиски колонисти подигнале нова населба, на просторот меѓу денешните села Баница и Водоча, на која и го дале името Тибериопол, а во спомен на својата дотогашна постојбина. Познатиот Водочки манастир, чијашто манастирска црква посветена на Свети Леонтиј имала пет фази на изградба од IV па сè до втората половина на XIV век, е значаен по тоа што во раниот Среден век (X-XI век) бил седиште на Струмичката епископија, која што пак првпат била спомената во 1018 година во една повелба на познатиот византиски цар Василиј II. Според подоцнежни записи за селото Водоча се знае од турските пописни дефтери од XVI век, односно од 1570 година кога тоа било чисто христијанско македонско село во кое се наоѓал манастирот Лахрина при што тоа припаѓало во рамки на Струмичката нахија во Ќустендилскиот санџак. Во ова време во селото, запишано како Водица живееле 84 македонски христијански семејства како и 15 неженети кои произведувале 60 товари пченица, 46 товари мешано жито, уров, свила, градинарски култури, кромид, краставици, праз, тиква, грозје и вино, овошје посебно цреши, како и ореви и бадем, сено, тревам се чувале и свињи и пчели. Самите жители, разни храмови, војводи, паши и спаихии во Водоча имале вкупно 19 воденици. Забележително големиот број на воденици, што се должел најверојатно на силната вода од истоимената река која тука излегува од клисурестата долина во полето. За сето ова во XIV век во селото Водоча се остварувало приход и се плаќало годишен данок во износ од 13 928 акчиња.
Потекло и значење на името
Една месна легенда раскажува дека ослепувањето на војниците станало западно од Струмица, кај селото Водоча чиешто име, наводно, произлегло од двата збора: „вади очи“. Сепак, научните толкувања кои се повикуваат и на пишаните историски извори каде се среќава името Водица, сметаат дека името на селото Водоча е изведено од апелативот вода со додавката -оча. Природните одлики на теренот со големо присуство на вода од истомената река во месноста, како и историските потврди за ослепувањето во познатата Беласичка битка во овој крај, даваат основа за поткрпена и на двете претпоставки за настанокот и значењето на името на Водоча.
Стопанство
Претежно занимање на населението е земјоделство. Обработливото земјиште во селото зафаќа површина од 273 ха. Покрај одгледувањето и производството на градинарски култури и ран зеленчук, селото Водоча е едно од најголемите производители на тутун меѓу струмичките села.
Население
Во 1961 година селото Водоча броело 249 жители, но во 1994 година бројот се зголемил на 326 жители, македонско население.
Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 318 жители, од кои 316 Македонци и 2 Срби.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 227 жители, од кои 216 Македонци, 1 Албанец и 10 лица без податоци.
Родови
Селото Водоча е населено со Македонци од православна христијанска вероисповед. Врз основа на долгите историски традиции за што сведочи повеќе од илјадагодишното постоење на Водочкиот манастирСите македонски родови од селото се староседелски односно старински, кои уште одамна живееле во ридскиот предел западно и јужно од Струмица при што нема доселеници од други подалечни краишта, односно можно е да постоеле преместувања во блиските соседни села Вељуса, Седларци, Попчево, Рич. Родови или семејства коишто живеат во Попчево се: Ќечеви, Стојанови, Маџункови, Ширкови, Илиеви, Ристови, Милеви, Трајкови, Доневи, Котеви, Вучкови.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 1764 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на Месна Заедница.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 262 гласачи.
На Македонски парламентарни избори во 2020 година, на овие избирачки места биле запишани вкупно 260 гласачи.
Куневалде
Куневалде (Cunewalde, Kumwałd) — општина во округот Бауцен, во источниот дел на покраината Саксонија во Германија. Се наоѓа на Лужичките Планини, помеѓу градовите Бауцен и Лебау, во долина помеѓу ридовите Чорнебох, Хромадик и Билебох, на 499 метри надморска височина. Тоа е едно од најголемите села во Горна Лужица.
Политичка слобода
Политичка слобода весник на Македонската револуционерна социјалистичка група, кој излегувал во Софија од 6 февруари 1898 до 18 мај 1899 година (стар календар). Одговорен уредник е Димитар Влахов, а подоцна Андон Шулев. Уредници се Васил Главинов, Ст. Иванов (до број 7), В. Сираков (од број 7) и Димо Хаџи Димов. Излегува двапати месечно. Мотото му е "Ослободувањето на Македонија е дело на самите Македонци. Преку народот за народот. Македонија на Македонците". Се печати во печатницата на П. Калчев. Излегуваат вкупно 12 броја.
Весникот смета дека Македонија треба да се ослободи преку револуција и нејзината иднината е во кантонизација, во која населението на секој кантон ќе може само да избира свој службен јазик на администрацијата и училиштата.
Бистрица (Пчинска)
Бистрица — река североисточно од Куманово и лева притока на Пчиња. Зафаќа сливно подрачје од 48,05км2. Извира на планининскиот масив на планината Козјак каде што настануваат повеќе помали потоци. Реката е полноводна преку текот на целата година.
Лиса
Лиса (Lis) — село и поранешна општина во Дебарската област, северна Албанија. Со реформите во месната управа од 2015 г. местото станало општинска единица во рамките на општината Матијаија (Мат). Според пописот во 2011 г., населението брои 3.824 жители.
Месџид
Месџид — собирно место за богослужба, кое постоело во османлиските маала со цел да ги приближи жителите од непосредната околина во посилна исламска заедница, како и поради секојдневните социјални и образовни потреби.
Месџидот нема минаре и обично тоа е некоја просторија или градба чија првична намена била сосем друга, а не да служи за богослужба.
Светлана Камџијаш
Светлана Камџујаш, поет, раскажувач, универзитетски професор, родена е 1964 година во Скопје.
Животопис
Во 1990 година работи како новинар во културната рубрика на Нова Македонија. Во 1989 година била на студиско-специјалистички престој на Универзитетот La Sapienza во Рим, под менторство на проф. Мароти. Од 1992 - 2007 година работи како професор по македонски јазик во ДСУПУ „Лазар Личеноски“ во Скопје. Магистрирала и докторирала на Филозофскиот факултет во Скопје. Од 2005 година е професор на Педагошкиот факултет „Св. Климент Охридски“ – Скопје, а од 2014 година предава и на Факултетот за ликовни уметности.
Објавила четири книги од областа на философијата, од кои едната е објавена и во Софија; соавтор е на учебник за средно образование. Автор е на повеќе научноистражувачки студии објавени во меѓународни списанија, како и на две поетски збирки.
Добромир (Гуменџиско)
Добромир (Γαλήνη, Галини, до 1969 г. Ντόμπρομιρ, Добромир ) — поранешно село во Гуменџиско, Егејска Македонија, на територијата на денешната општина Пајонија, Централна Македонија, Грција.
Географија
Селото се наоѓало на левиот брег на реката Коџа Дере, северозападно од с. Извор.
Историја
Добромир било македонско село распаднато во средината на XIX век поради чести напади од разбојнички банди сочинети од турски и албански дезертери од турската војска, месно познати како „тумбулеци“.
Општини во Катар
Катар се дели на 7 општини почнувајќи од 2004 г. Со реформите е создадена новата општина Дајен од делови на Ум Салал и Хор. Гуварија е споена со Хор, Џумалија со Рајан; Џарајан ел-Батна е поделен помеѓу Рајан и Вакра, а Месајид е споен со Вакра.
За статистички цели, општините се делат на the municipalities на 87 зони, кои пак понатаму се поделени на блокови.
Виљарта де лос Монтес
Виљарта де лос Монтес — општина во покраината Бадахос, Екстремадура. Општината има население од 595 жители (2007) на површина од 123,3 км2.
Ритчиња (Војница)
Ритчиња — археолошко наоѓалиште во велешкото село Војница, Општина Чашка. Претставува населба од римско време.
Наодите се чуваат кај поединци од селото и во Народниот музеј од Велес.
NGC 6053
NGC 6053 — елиптична галаксија во соѕвездието Херкул, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6053 се споменува и како NGC 6057, MCG 3-41-106, NPM1G +18.0472, CGCG 108-130, DRCG 34-120.
Откривање
Објектот е откриен на 8 јуни 1886 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6053 е од видот E2. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 6053 има привидни димензии од 0,6' х 0,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 16 ч 5 м 39,5 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +18° 9' 53". Положбениот агол на објектот е во износ од 159°.
Други поделби
Проучување на NGC 6053 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 57090. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 155; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1507. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 83.
Надворешни врски
NGC 6053
NGC 3685
NGC 3685 — елиптична галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3685 се споменува и како MCG 1-29-45, CGCG 39-192, KCPG 287B, Todd 9.
Откривање
Објектот е откриен на 11 декември 1877 година од страна на Дејвид Пек Тод, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 26 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3685 е од видот E-S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,8 m/лм2. NGC 3685 има привидни димензии од 0,7' х 0,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 140°.
Други поделби
Проучување на NGC 3685 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 35305. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 237; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 267. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1392.
Ашов
Ашов — земјоделска и хортикултурна алатка која служи за рачна основна обработка на земјиштето, расадување, вадење на садници и копање. Постојат ашови-ријачи и ашови за вадење и расадување на садниците.
Ашов-ријач
Ашовот ријач служи за рачна основна обработка на земјиштето (риење). Се состои од лист и држач. Листот е од челик со долната ивица се рамни, шилесто, полукружно или рачно. Предната површина на листот е благо вдлабната. Димензиите му се: должина 24-27 (32) см, ширина 16-17,5 (23) см, а држачот го опфаќа оковот кој ја врзува листот во должина од 15 см. Масата на буткачот е од 1,5 кг до 2,7 кг. Држачите се од дрво (јасен) без додатоци на крајот или со D, Y или Т додаток. На пазарот се среќаваат и ашови со држачи од лесен металили со пластифицирани легури, а додатоците му се често од пластична маса, но и од мешовита смеса (јаглеродни влакна) и челик. Вкупна должина на ашовот е од 107-118 см, а масата од 1,8-2,2 кг.
Ашов за вадење и расадување на садниците
Ашови за вадење и расадување на садници се многу поробусни од ашовот ријач и оковот им допира и до половина на дрвениот држач поради силното оптоварување, отколку кај риањето. Поради тоа држачите му се од јако дрво (даб), од полн челик или челични цевки. Листот е нешто подолг отколку кај ријачот (26-30 см), а ширината варира во зависност од видот и староста на садницата која со него се вади, како и од типот на земјиштето. Масата им е од 2,3 кг кај оние со дрвениот држач до 6,3 кг кај оние со челичниот.
За вадење четинарски садници (кои обично се одгледуваат на глиненено земјиште, се вадат со бусен, и се користи мал број ашови чиј продор во земјиштето помалку го растресува бусенот. За вадење на малите садници со сеење и песковитите се користатат супстрати со широки ашови. Ширината на листовите на ашовите за вадење на садниците се движи од од 13,5-28 см.
Сашка Река
Сашка — река која се наоѓа на планината Осогово, источно од селото Саса и североисточно од Кочани, притока на реката Каменица.
Лајден
Лајден [ хол. ˈlɛi̯.də(n)] -) — град и општина во холандската покраина Јужна Холандија во Холандија.
Градот има околу 120.249 жители, или 254.000 се предградијата. Се наоѓа на реката Стара Рајна во близина на  Хаг и Харлем.
Во Лајден се наоѓа најстариот универзитет во Холандија, основан 1575 година.
Историја
На местото на денешен Лајден постоела  римска тврдина од 4 век. На градот Лајден му  се припишува  римското име -{Lugdunum Batavorum}-, иако тоа  припаѓало на денашниот град Катвијк.
Во 860 година, се спомнува   населбата  Леитон (-{Leithon}-) која е претходник на  денешниот  град. Градските привилегии Лајден ги добил 1266 година.
Лајден особено просперирал во 16. и 17-от век. Градот бил познат по производството на  тканина и печатење.
Годината 1572 година е значајна бидејќи Лајден се приклучил во холандската буна  против шпанските власти. Под шпанска опсада бил сè до октомври 1574 г. Опсадата била пробиена со уништување на браните и поплавувањето на Земјиното тло, па така бродовите со залихи допловиле до градот. Како награда за херојскиот отпор, Вилем I го основал Универзитетот во Лајден.
Во 1606. во Лајден е роден познатиот сликар Рембрант ван Рајн.
Во текот на 17. век, градот  напреднал благодарејќи на  доаѓањето на  бегалците од  Фландрија. Иако изгубил третина од 15.000 жители во  текот на  опсадата 1574г., 1622. имал околу 45.000 жители, и речиси 70.000 околу  1670г година. Во златното време на Холандија, Лајден бил втор град во  Холандија, после Амстердам
Агила II
Агила II (починал околу 714 година) — визиготски крал на Хиспанија од 710 или 711 година до неговата смрт. Кралството со кое управувал било ограничено на североисток од старото шпанско кралство заради Арапско-берберските инвазии.
Лајден
Историја
Подоцна, Лајден стагнирал  со падот и  значањето на  текстилната индустрија. Број на населението паднал на 30.000 во 1811 година, а во 1904 година. изнесувал околу 56.044 жители.
Агила II
Владеењето на Агила е познато единствено од монети и кралски списоци и не е спомнато во сигурни наративни истории. Пронајдени се златни монети од Агила на кои има натписи на кованиците на Жирона, Сарагоса, Тарагона и Нарбона. Бидејќи наративните извори, нумизматиката и кралските списоци го потврдуваат владеењето на Родерик во истите години како Агила, скоро е несомнено дека тие двајца биле кралеви спротивставени еден на друг по државниот удар на Родерик, што може да резултирало или со или од смртта на претходниот крал, Витиза.
210 п.н.е.
210 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 210. година пред новата ера, 210. од првиот милениум п.н.е., 10. од 3 век п.н.е. и прва од 210-тите п.н.е.
Агила II
Од кралството на Агила останале повеќе монети отколку од на Родерик, но наодите не се преклопуваат територијално и се сомнева дека кралството било поделено помеѓу две фракции, со југозападниот дел (провинциите Луситанија и западен Картагиниенсис околу главниот град Толедо) под Родерик и североисточниот дел (Тараконенсис и Нарбоненсис) под власта на Агила. Не е познато кому му припаднале провинциите Галеција и Бетика. Родерик и Агила никогаш не дошле во воен конфликт; ова веројатно најдобро се објаснува со преокупацијата на Родерик со арапските напади, а не со формалната поделба на кралството.
210 п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Лајден
Историја
Холандскиот устав го напишал Јохан Рудолф Торбеке во  април 1848. во Лајден.
Агила II
Во двете продолженија на Chronicon Regum Visigothorum има записи за тригодишно владеење на Агила, веднаш по владеењето на Витиза. Од некои научници дури е сугерирано дека Агила всушност бил син и наследник на Витиза и дека Родерик се обидел да го узурпира тронот од него, дури и дека тој бил совладетел со Витиза од 708 година. Кој било син на Витиза би бил дете во 711 година. Владеењето на Агила веројатно започнало кратко по владеењето на Родерик и траело до 713 или 714 година.
Лајден
Историја
Денес Лајден е значаен како историски и универзитетски град.
210 п.н.е.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5298 и 5299 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 4540 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 3550 и 3551 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 543.
Агила II
За време на краткото владеење на Агила, арапските напади започнале да го мачат јужниот дел на Хиспанија, каде што владеел Родерик. Родерик се обидел да ги победи, но бил убиен во обидот. Некои приврзаници на Агила можеби го напуштиле Родерик во неговиот последен поход. Заради угнетувачката политика на неговите претходници кон Евреите и големото еврејско население во Нарбоненсис и заради тоа што тој се залагал за да се отстрани Родерик, воениот историчар Бернард Бахрах напишал дека „се јавува искушение да се заклучи дека муслиманите, кралот Агила и Евреите се здружиле, барем привремено, за да го соборат Родерик“.
210 п.н.е.
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 210 година се протега во 2426 и 2427, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 2486 и 2487 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 333. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 857 и 856 исламска година пред хиџра.
Лајден
Население
Спрема проценките од 2014 година, во градот  живееле 120.249 жители.
Агила II
Можно е едно црковно лице по име Опа да било прогласено за крал во Толедо од страна на соперниците и на Родерик и на Агила, или пред поразот и смртта на Родерик во Битката кај Гвадалета или помеѓу неговата смрт и арапското заземање на Толедо. Без оглед на случајот, скоро цела Хиспанија со исклучок на Галеција, Астурија, земјата на Баскијциte и долината на Ебро паднала во рацете на Арапите неколку години по смртта на Родерик. Во 713 година, Арапите и нивните берберски сојузници започнале со освојувањето на долината Ебро, заземајќи ја Сарагоса. Овие настани се совпаѓаат со крајот на тригодишното владеење на Агила и може да се должат на неговата смрт во битка со напаѓачите. Природата на откривањето на грст монети кај Ел Бовалар кај Леида покажува дека Ел Бовалар најверојатно паднал и бил уништен од напаѓачите во 714 година.
Ардо го наследил Агила, но владеел само во Нарбоненсис северно од Пиринеите и веројатно починал во арапската инвазија на таа област во 721 година.
Бетмен (појаснување)
Бетмен може да се однесува на:
Гладијатор
Гладијатори (gladiatōrēs) — борци во Стариот Рим кои се бореле во арена против животни и едни против други. Терминот „гладијатор“ потекнува од зборот „гладиус“ (латински gladius), краток римски меч за бодење и сечење.
Гладијаторските борби се воведени во Рим во првата половина на 3 век п.н.е. во состав на погребните свечености, како ритуал на жртвување човечки животи за сенките на покојниците. Во првата забележана борба 264 п.н.е. се бореле само три пара. Кон крајот на 2 век гладијаторските борби станале многу популарни претстави кои римските цареви му ги подарувале на својот народ. Првобитно се изведувале во Форумот, а подоцна во амфитеатрите низ целото Римско Царство. Најпознат амфитеатар е римскиот Колосеум.
Гладијаторите биле робови или воени заробеници кои биле задолжени да се борат, криминалци кои сакале да побегнат од смртна казна, или слободни луѓе кои на тој начин сакале да заработат и да се извлечат од сиромаштијата. Постоеле и гладијатори жени, кои обично се маскирале како легендарните Амазонки. На почетокот на 3 век, царот Септимиј Север ги забранил борбите на жените.
Гладијаторските борби се укинати со јакнењето на христијанството, врз основа на законот на цар Константин Велики од 325 година, но и натаму се одржувале одвреме-навреме до околу 450 година. Последните гладијаторски борби во самиот град Рим се одржани на 1 јануари 404 година.
Потекло и кратка историја
Потеклото на гладијаторските борби лежи во религиозната традиција. Се претпоставува дека оваа традиција потекнува од старите култури од Апенинскиот Полуостров, најверојатно од Етрурците, и дека всушност тоа биле човечки жртви во чест на воините паднати во борба. Во прво време тоа биле двајца заробеници присилени да се борат на живот и смрт на гробот на паднатите херои.
Римскиот историчар Тит Ливиј забележал дека првите гладијаторски борби се одржани во 310 п.н.е. во Кампанија, и дека претставувале славење на победата на Кампанијанците над Самнитите. Првите римски гладијаторски борби се одржани во 246 п.н.е.. Ги организирале Марко и Децимо Брут пред почетокот на Пунските војни, во чест на својот татко, Јуниј Брут. Тоа бил скромен спектакл со само три дуела на робови на сточниот пазар.
Постепено гладијаторските борби сè повеќе се претворале во јавни спектакли. Коначно, во 44 п.н.е., после убиството на Гај Јулиј Цезар ја снемало религиозната позадина. Организирањето на гладијаторските борби станало начин за претендентите на местото магистрат да ги придобијат граѓаните и да добијат гласови. Но, бидејќи републиката сè повеќе се приближувала кон својот колапс, организирањето на гладијаторските борби сè повеќе преминувало во рацете на државата, и конечно Октавијан Август, првиот цар на Римското Царство, го официјализирал тоа потполно преземање на организацијата на гладијаторските борби од страна на државата. . Повод за ова било Спартаковото востание во 73 п.н.е. како и спречување на создавање приватни војски.
Октавијан Август го регулирал организирањето на гладијаторските борби со редица прогласи: магистратите биле задолжени да организираат одреден број борби во одреден период.
Во втората половина на 1 век, династијата на Флавиевците го регулирала организирањето на гладијаторските борби со редица закони. Од тогаш, освен во провинциите, борбите биле исклучиво во надлежност на царот. Во текот на постоењето на Римското Царство, гладијаторските борби се претвориле во омилена забава на римските граѓани и една од основните одлики на римската цивилизација.
Борбите биле начин да се потврдат и да се засилат врските меѓу царот и неговите поданици. Пред сè биле знак за неговата великодушност. Исто така биле прилика царот да се појави во јавноста со сите обележја на моќта. Тој одредувал кој ќе живее, а кој ќе умре во арената, седејќи во својата раскошно украсена ложа. Сето ова имало значајна улога при утврдувањето на неговиот авторитет и популарноста меѓу народот. Од друга страна, овие борби канализирале позитивни емоции од народот кон царот, и истовремено на правилен начин го ослободувале народот од негативните емоции со што се намалувал ризикот од општи побуни.
Место на одржување
За време на Римското Царство, изградени се посебни простории во кои се одржувале гладијаторските борби — амфитеатрите. Тоа биле елипсовидни градби кои ги замениле импровизираните простории во форумите каде се одржувале борбите за време на Републиката.
Првиот амфитеатар го изградил магистратот Гај Ескрабониј Куриј, кон средината на 1 век п.н.е.. Градбата била направена од дрво и се состоела од два полуелипсовидни подвижни дела кои се вртеле после драмската претстава и ја менувале театарската сцена во гладијаторска арена. Идејата наишла на општо одобрување, па веќе во 29 п.н.е. во времето на Октавијан Август е изграден втор постојан амфитеатар кој делумно бил од камен.
Откако овој амфитеатар изгорел во пожар, Веспазијан, од династијата на Флавиевците, решил да направи импресивно голема и трајна градба која данас во светот е позната како Римски колосеум. Колосеумот, како и неговите копии низ провинциите, служел првенствено за гладијаторски борби. Обично се одржувале борби меѓу двајца гладијатори, но исто така се огранизирале борби меѓу две групи гладијатори што често се претворале во вистински битки со потоци крв. Понекогаш, заради внесување на возбуда, борците се бореле со затворани очи.
Програмите во Колосеумот биле разновидни, но секогаш сурови. Наутро се организирале спектакли во кои учествувале ѕверови — „венацио“ (латински venatio) и „бестијарии“ (латински bestiarii). Потоа на ред биле „нокси“ (латински noxii) — излегувале осуденици на смрт (латински damnatio) во арената. Биле спалувани (латински comburere), распнувани на крст (латински cruce suffregeri), убивани со меч (латински damnati ad gladium), или биле препуштани на милост и немилост на некоја дива ѕверка (латински damnati ad bestius).
На пладне во арената излегувале „гладијатори меридијани“ (латински gladiatores meridiani) - односно криминалци, кои биле необучени за борба и осудени да се борат на смрт едни со други, некои голораки, некои со оружје, но на крајот сите биле убивани.
Попладнето се одржувале борбите на професионалните гладијатори, кои не биле секогаш мажи. Постоеле и жени гладијатори — гладијаторки. Борбите меѓу жените биле претставувани како посебен настан, бидејќи биле ретки. Но, околу 200 година, Септимиј Север им забранил на жените пристап во гладијаторската арена.
Наумахии
Наумахиите биле поморски борби на гладијаторите во кои се симулирани поморски битки. Првите вакви борби биле за време на Гај Јулиј Цезар во ископан базен покрај реката Тибар, во 46 година п.н.е. за време на прославувањето на неговиот четирикратен триумф. Базенот бил доволно голем за да може во него да се сместат неколку вида на воени бродови. Октавијан Август во 2 година п.н.е. во чест на отворањето на храмот на Марс Ултор наредил да се изгради нов базен. Клавдиј наредил да се изведе наумахија во езерото Фучино во чест на завршувањето на работите со системот за наводнување.
Нерон го преместил одржувањето на наумахиите во амфитеатрите. Првата таква борба била одржана во 57 година во дрвен амфитеатар изграден на Марсовото поле. Уште една наумахија била одржанана во 64 година. Тит во 80 година, во чест на отворањето на Колосеумот одржал две наумахии, една во Августовиот базен, а друга во новиот амфитеатар.
За разлика од обичните гладијаторски борби кои претставувале борба меѓу поединци, во наумахиите учествувале многу повеќе борци.
Оружје
На почетокот се користело истото оружје што се користело за воени цели, но полека почнало да се менува заради истакнување на вештината на оние што се служат со оружјето. Се користеле разни видови на тризапци, лесни копја, ножеви и кратки мечеви, рамни (гладиуси) или искосени (сики). Не се користело долгото и тешко копје „пилум“ (латински pilum), кое било типично за римските легионари.
Што се однесува до одбраната, штитниците за некои делови од телото биле поедноставни од војничките. Штитовите биле помали, а оклопи не се користеле. Сепак, царските гладијатори имале подобри штитови за нозете и рацете, за да не се прекинува борбата поради ранети екстремитети или глава.
Шлемовите што се користеле во арената биле позатворени и потешки од оние што се користеле во вистински битки, а тоа имало своја функција. Можеле да се носат на главата само кратко време (подолго не било ни потребно, како што му е потребно на еден војник), па затоа имале и психолошки ефект, бидејќи биле богато украсени со орнаменти кои му давале помпезен и застрашувачки изглед на оној што ги носел. Бидејќи гладијаторите што се бореле обично се познавале меѓу себе, во пресуден момент било полесно да се убие анонимусот кој се крие зад маската-шлем, отколку гледајќи го во лице човекот што го знаеле, кој неретко им бил и пријател.
Видови гладијатори
Најголемиот број гладијатори биле воени заробеници, робови или криминалци осудени да се борат во арената - дамнати ад лудос (латински damnati ad ludos). Христијаните или криминалците осудени да умрат во арената биле нарекувани дамнати ад мортем (латински damnati ad mortem).
Слободните луѓе кои по своја волја се занимавале со оваа работа, биле нарекувани аукторати (латински auctorati), и до крајот на Републиката, биле половина од вкупниот број гладијатори.
Во прво време воените заробеници биле присилувани да се борат во својата облека, со своето оружје и да користат свој специфичен начин на борба, па според тоа и им се ставени имињата. Самнити били римски прототип на професионални гладијатори, и отпрвин била прифатена нивната опрема и оружје како типично гладијаторски. Другите два вида гладијатори исто така добиле име по поразените племиња — Гали и Тракијци.
За време на Октавијан Август, Самнитите станале римски сојузници, и поради тоа, тој тип на гладијатори престанал да постои.
Освен овие кои биле најзастапени, постоеле и други, некои дури многу егзотични типови на гладијатори. Еседари (латински essedarii), кои се бореле во двоколки во стилот на британските Келти и кои веројатно ги вовел Гај Јулиј Цезар после инвазијата на Британските Острови, еквитес (латински equites), кои влегувале во арена на коњи, велитес (латински velites) чие копје било заврзано за неговата рака така што можел да го поврати кога ќе го фрли, лакеари (латински laquearii) кои користеле ласо, сагитари (латински sagittarii), кои користеле лак и стрела, димакери (латински dimachaeri), кои се бореле со два меча, и многу други. Меѓу побизарните може да се наведат андабате (латински andabatae), на кој шлемот буквално му паѓал на очи, така што непријателот го барал буквално допирајќи околу себе.
Важно било да се спојат два типа кои биле со приближно иста сила. Предноста на едниот во оружјето морала да биде надополнета со некоја друга предност кај другиот, на пример со силата. Така во борба меѓу мурмило и ретарио, ретарио бил полесно вооружен, но многу подвижен, додека мурмило бил потешко вооружен, но затоа потром поради тешкиот оклоп и оружјето. Публиката токму тоа ја привлекувало: различното вооружување, начините на борба и подвижноста. Исто вооружени борци ретко станувале противници во арената.
Гладијаторки
Иако било ретка појава, сепак постоеле и гладијаторки, за што постојат докази како во археологијата, така и во книжевноста. Сè до 3 век жените се бореле маскирани како легендарните Амазонки, а тогаш ги забранил Септимиј Север.
Гладијаторките првпат се појавиле за време на римскиот цар Нерон, на игрите организирани во чест на ерменскиот крал Тиридат I. Петрониј, во својот Сатирикон споменува жена еседиариус (латински essediarius) (гладијатор кој се бори од двоколка во келтски стил).
Гај Светониј Транквил во своето дело „Дванаесет римски цареви“ зборува за тоа дека императорот Домицијан сакал да гледа борби меѓу жени и џуџиња. Од сликите и мозаиците може да се заклучи дека се бореле со разголени гради и дека ретко носеле шлемови, без разлика на кој тип гладијатор припаѓале.
Според изворите, изгледа дека жените се бореле главно ноќе. Со оглед на фактот дека ноќта било времето за важните и главните настани во арената, може да се заклучи дека борбите во кои учествувале жените биле важни и дека претставувале реткост. Фактот што античките историчари често ги споменуваат жените гладијатори укажува на тоа дека гладијаторките биле многу пораспространети отколку што тоа го потврдуваат директните докази.
Дион Касиј споменува не само жени, туку и деца кои се бореле на гладијаторските игри во 66 година што ги организирал Нерон. Исто така е познато дека Нерон ги присилувал жените на некои познати римски сенатори да се борат во арената.
Животни во арената
Меѓу две пунски војни, почнале да се носат диви животни од Северна Африка во Рим, посебно диви мачки — лавови, леопарди, тигри, како и егзотични ретки животни кои биле изложувани како дел од победничките игри. Според Тит Ливиј, на почетокот тие животни биле ловени (186 година п.н.е.), а подоцна 169 п.н.е. биле вклучени за првпат во циркуските игри, кога 63 африкански пантери и 40 мечки и слонова се убиени во арената. Потоа борбите со животни и ловот на животни станале составен, иако не задолжотелен дел на гладијаторските борби.
Постоеле две вида спектакли со животни — борби и лов. Оние кои се бореле со животите се нарекувале „бестијари“ (латински bestiarii), а оние кои ги ловеле ги нарекувале „венаторес“ (латински venatores).
Бестијарите биле обично криминалци или воени заробеници осудени да умрат во арената, необучени за борба со ѕверови, и чиј крај била сигурна смрт во канџите на нивните противници. Подоцна, тоа станало типична судбина на христијаните. Сенека (Посланици, -LXX- 20) и Симах раскажуваат случаи на бројни бестијари, кои извршиле самоубиство само за да не се најдат во арената очи во очи со ѕверовите. Сенека раскажува за германски заробеник кој се задавиол со сунѓер, а Симах (Писма, II,46) за 29 Саксонци кои меѓусебно се испотепале за да ја избегнат страшната смрт во арената. Бестијари се нарекувале и луѓето кои се грижеле за животните, ги изнесувале во арената и ги оддалечувале од жртвите за да трае спектаклот што подолго.
Венаторес биле специјално обучени ловци на ѕверови, а спектаклот на ловот во кој учествувале се нарекувал венатионес (латински venationes). Во вакви спектакли се убивани стотици животни дневно. На почеток тоа биле егзотични и крволочни животни, како што се лавови, тигри, леопарди, мечки, лисици, волки, шакали, творови, нерци, ласици, носорози, нилски коњи, вепри, хиени и други, но бидејќи тие животни станале скапи, во арената почнале да се воведуваат и тревопасни животни, како на пример жирафи, диви коњи, бикови, елени, дивокози, итн.
Во „Царска историја“ (латински Historia Augusta) се наведува дека Филип Арапски во 248 година во арената изнесол 32 слона, 10 елена, 10 тигри, 60 лавови, 10 хиени, 1 нилски коњ, 10 жирафи, 10 диви магариња, 40 диви коњи и многу други животни.
Некои од животните потполно исчезнале од своите природни живеалишта. Нилските коњи ги снемало од Нубија, додека слоновите од Северна Африка изумреле. Ги нема ни лавовите кои денес можат да се видат на асирските релјефи. Во Колосеумот се убиени меѓу пет и десет илјади животни; 11.000 умреле во арената по повод Трајановото освојување на Дакија. За време на Октавијан Август, во 26 венатионеси се убиени 35.000 животни.
Општествена позиција на гладијаторите
Односот на Римјаните кон гладијаторите бил амбивалентен. На оваа професија во римското општество се гледало како и на проституцијата, која исто како и гладијаторството, фасцинирала и одбивала истовремено. Од една страна, општеството желно за борби какво што било римското, ги ценело гладијаторите поради нивната храброст, но истовремено ги омаловажувало поради нискоста и грубоста на професијата. Но, некои гладијатори успевале да стекнат голема слава, а постојат записи кои потврдуваат дека со таа професија се занимавале и припадници на сенаторските и другите богати римски семејства. Се знае дека дури девет римски цареви (меѓу другите Калигула, Хадријан и Комод) во некој момент од својот живот биле привлечени од оваа професија.
Гладијаторот кој имал успех, заработувал меѓу 3.000 и 15.000 сестерци, што било вистинско мало богатство во однос на нормалната плата на еден гладијатор која изнесувала меѓу 1.000 и 2.000 сестерци. Повеќето гладијатори биле робови кои нивните господари ги купувале, ги изнајмувале и ги продавале по своја волја.
Во арената повеќе се ценеле криминалците и слободните луѓе отколку робовите и воените заробеници, бидејќи првите се бореле похрабро и со повеќе волја со оглед на фактот дека добивале нешто како надомест — вистинска слобода или пари.
Обука
Сите гладијатори за да можат да се борат во арената, морале претходно да поминат обука. Вежбале под будното око на магистерот (латински magister), кој во исто време водел и школа и обука. Во текот на обуката гладијаторите користеле штитови од гранки и мечеви од дрво кои се нарекувале рудис (латински rudis), и кои биле дупло потешки од мечот што обично се користел во арената. Овие мечеви им се предавале на оние гладијатори кои успешно стигнувале до крајот на гладијаторската кариера, како награда за добрата служба и како дозвола да отворат своја школа за гладијатори. Во Рим имало многу приватни гладијаторски школи за време на Републиката, но кога настапил периодот на царството, државата ги презела сите тие мали школи, како и покровителството над самите борби. .
При влегување во школата, идниот гладијатор, кој се нарекувал новициус (латински novicius), полагал заклетва - сакраментум (латински sacramentum) дека го посветува својот живот на боговите на подземјето и дека прифаќа без приговор секаков вид на понижување. Доброволците исто така потпишувале и договор - ауктораментум (латински auctoramentum) со управникот на гладијаторите - ланистот (латински lanista), со кој се одредувало колку често треба да се бори, кое оружје ќе го користи и колку ќе заработува.
На обуката оние кои сакале да станат гладијатори, минувале низ физички преглед што го вршел лекар и со кој се утврдувало дали кандидатот е физички способен да ја издржи напорната обука, како и тоа дали е естетски привлечен. Естетиката на борците била нераздвоен дел од гладијаторските борби пред публика.
Се вежбало со удирање во столбови (латински ludus palus) од два метра вкопани во земја. Соперништвото меѓу идните гладијатори брзо се појавувало, и уште побрзо се воспоставувала хиерархија меѓу нив врз основа на вештините што ги покажувале на обуката.
Еден ден во арената
Неколку дена пред борбите се водела рекламна кампања. Се објавувале детали на борбите — место, датум, час, име на покровителот, колкоу парови ќе се борат итн. Ноќта пред спектаклот се организирала гозба на која покрај самите гладијатори, можеле да учествуваат и гледачите. Тоа била можност подобро да се запознаат борците, да се измерат силите и секако да се извршат кладбите.
Во арената гладијаторите прво дефилирале во облека со боја на злато и пурпур пред публиката, а по нив оделе робови кои им го носеле оружјето. Потоа застанувале пред ложата на покровителот на борбите или царот, и го поздравувале и му оддавале почест.
Прво се воделе лесните борби без крв, кои служеле како загревање. Овие борби се нарекувале лусори (латински lusorii). Потоа се бирале паровите што ќе се борат и се вршел преглед на оружјето што ќе се користи.
Звукот на труба го означувал почетокот на првата борба. Борците излегувале во арената, а публиката толку френетички врескала што понекогаш ја надгласувала и самата воена музика со која се кревала тензијата и неизвесноста. Со музика се обележувале сите важни драмски моменти како на пример, промена на напад, момент на исчекување на пресудата на магистерот кој судел, или моментот пред царот или покровителот — кој се нарекувал едитор (латински editor) — да ја каже конечната пресуда за животот на победениот гладијатор.
Ако пресудата била „смрт“, победникот после извршување на пресудата шетал еден круг при овации од публиката, а мртвото тело на победениот најпрвин помошникот облечен како Меркур го туркал со вжештено железо, а потоа друг, кој го претставувал Каронт, го удирал со стап повеќепати за да се осигура дека е навистина мртов. Потоа телото се изнесувало од арената, а песокот се зарамнувал за да се скрие крвта и да се подготви теренот за наредната борба.
Извици во арената
Како и денес на стадионите каде се одржуваат разни спортски настани, така и во амфитеатрите гледачите имале одредени извици кои ги извикувале гласно кога требало да се решава за судбината на борците. Исто така постоеле и вообичаени извици кои ги користеле самите гладијатори за да ги поздрават луѓето од власта. Секој од овие извици означувал еден од клучните моменти во арената. .
Крајот на гладијаторските борби
Гладијаторските борби се одржувале сè до 3 век. Тоа било златното доба на гладијаторските вештини. Но, сè поголемото влијание на христијанството кое зајакнувало, предизвикало декаденција на борбите во арените. Константин Велики почнал полека да ја намалува помошта за овој спектакл. Во 326 година забранил убивање на затворениците во арените со животни, најмногу заради тоа што бил прохристијански ориентиран, а голем број на христијани умреле токму во арените, растргнати од ѕверовите.
Наследниците на Константин сè повеќе го следеле неговиот пример. Борбите на гладијаторите ги снемало кон крајот на 4 век, а на почетокот на 5 век, 404 година Хонориј ги забранил овие борби засекогаш, кои на тој начин ги снемало заедно со општеството кое ги поддржувало.
Филм и телевизија
Разбирливо е дека гладијаторите биле честа тема во бројни историски филмови и телевизиски серии. Меѓу нив се филмовите:
Телевизиски серии:
Видео игри
Познати видеоигри со тема поврзана за гладијаторите:
Кара Давуд-паша
Кара Давуд-паша — Голем везир во Османлиското царство во кус период во 1622 година. Тој е роден во Босанскиот пашалук.
Бетмен (филм од 1989)
Бетмен (англиски: Batman) е филм од 1989 година за фиктивниот јунак „Бетмен“ од DC стриповите. Тим Бартон е режисер на филмот, во кој главните улоги ги толкуваат: Мајкл Китон како Бетмен, Џек Николсон, Ким Бесинџер и Роберт Вул. Филмот е прв од филмскиот серијал на Бетмен на Warner Brothers и ја раскажува сторијата за романсата помеѓу Брус Вејн (го игра Китон) и Вики Вејл (ја игра Бејсингер). Исто така, во филмот се прикажува борбата на Бетмен против злосторникот познат како  „Џокер“ (го игра Николсон).