cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Забрзувач на честички
Употреба
Зраците од честичките со висока енергија се употребуваат за основни и за применети истражувања во науките, воедно и во многу технички и индустриски полиња кои не се поврзани со основните истражувања. Пресметано е дека ширум светот постојат околу 30.000 забрзувачи. Од овие, само околу 1% се за истражувчки цели, кои имаат енергиии над 1 GeV, додека околу 44% се за радиотерапија, 41% за јонска имплантација, 9% за индустриско преработување и истражување, и 4% за био-медицински и други истражувања кои користат ниски енергиии. Графикот покажува анализа на бројот на индустриски забрзувачи споредно со нивната примена. Пресметките се засновани на статистички податоци од 2012 година, достапни преку различни извори, вклучувајќи создавање и информации за продажбата кои се објавени во презентации или маркетни анкети, воедно и податоци обезбедено од страна на неколку произведувачи. .
Високоенергетска физика
За основните прашања во динамиката и структурата на материјата, вселената, времето, физиката ги разгледува наједноставните видови на заемодејства при највисоките можни енергии. Станува збор за честички со големи енергии од неколку GeV, и заемодејства на најпростите видови на честички: лептони (позитрони и електрони) фотони, глуони, кваркови и сл. Бидејќи изолираните кваркови се недостапни за експерименти, најпростите достапни експерименти вклучуваат меѓусебните заемодејства на лептони, но и лептони со нуклеони кои се составени од кваркови и глуони. За да се проучат меѓусебните судири на кварковите, научниците судараат нуклеони, кои при високи енергии може да се сметаат за заемодејства на кварковите и глуоните од кои тие се составени. Според тоа честичните физичари се стремат да употребуваат машини со што создаваат зраци на електрони, позитрони, протонии и антипротони, со што тие заемодејствуваат меѓусебно или со наједноставните јадра (на пример водород или девтериум) за највисоки можни енергии.
Најголемиот абрзувач со најголема енергија кој се користи во честичната физика е Големиот хадронски судирач (LHC) во CERN (кој е пуштен во работа во ноември 2009 година).
Јадрената физика и добивањето на изотопи
Честичните забрзувачи, кои можат да произведат изотопи збогатени со протони за медицински или истражувачки потреби, спротивно на оние збогатени со неутрони во цепните реактори, сепак, неодамнешната работа покажала како да се добие <sup href="голем хадронски судирач">99 Mo, кои вообичаено се добива во реакторите, при забрзувањето на изотопи на водородот, иако овој метод побарува реактор кој може да произведе тритиум. Пример за ваква машина е LANSCE во Лос Аламос.
Синхотроно зрачење
Покрај тоа што се од основен интерес, електроните со високи енергиии можат да оддадат сјајни и кохерентни зраци од фотони со висока енергија преку синхотроното зрачење, кое пак има бројни употреби во изучувањето на атомската структура, хемијата, физиката на кондензираната материја, биологијата и технологијата. Примери за вакво зрачење ЕПСЗ во Гренобл, Франција, кој неодамна бил употребен за добивање на тридимензионални слики на инсект заробени во килибар. Па од овие причини има голема побаувачка на електронски забрзувачи со средна енергртска јачина (GeV) и голем интензитет.
Нискоенергетски машини и честична терапија
Секојдневен пример за забрзувачи на честички се катодните цевки кои се наоѓаат во телевизорите и рендгенските цевки. Овие нискоенергетски забрзувачи користат пар на електроди со еднонасочна струја со напон од неколку илјади волти. Кај секој рендгенски генератор, метата е една од електродите. Нискоенергетски забрзувач на честички наречен јонски имплантатор се користи при произзводството на интегрални кола.
При пониски енергии, зраците на забрзани јадра исто така се користат во медицината како честична терапија, при лекувањето на рак.
Забрзувачите на еднонасочна струја способни да ги забрзуваат честичките до брзини доволно големи за да се предизвикаат јадрени реакции се Кокрофт Валтонов генератор или напонски мултипликатори, кој ја претвораат наизменичната струја во високонапонска еднонасочна струја, или Ван де Графов генератор кој користи статички електрицитет.
Електростатички забрзувачи на честички
Историски, првите забрзувачи користеле едноставна технологија на статичен висок напон кој ги забрзувал честичките. Наелектризираните честички се забрзувале преку вакуумски цевки со електроди на нивните краеви, меѓу кои постоела статичка потенцијална разлика. Бидејќи честичките минуваат само еднаш низ потенцијалната разлика, излезната енергија е ограничена од напонот на машината. Иако овој метод е многу користен и денес, електростатичките забрзувачи се најпогодни за пониски енергетски изучувања поради ограничувањата на напонот од околу 1MV за машините со воздушна изолација, или 30MV за забрзувачите потопени во резервоар со гас под притисок со висока диелектрична сила, како на пример кај сулфур хексафлуоридот. Во двојните забрзувачи, потенцијалот се користи двапати за да ги забрза честичките со менување на полнежот на честичките во внатрешноста на терминалот. Ова е можно со забрзувањето на атомските јадра користејќи анјони (негативно наелектризирани јони), а потоа со пропуштање на зракот низ тенка фолија да ги се одвојат електроните од анјоните во внатрешноста на високонапонскиот терминал, претворајќи ги во катјони (позитивно наелектризирани честички), кои исто така се забрзуваат при напуштањето на терминалот.
Двата главни видови на електростатички забрзувачи се Кокфорт-Волтоновиот забрзувач, кој користи напонски намножувач со диоден кондензатор за да произведе висок напон, и Ван де Графовиот забрзувач, кој користи подвижен појас од ткаенина кој го пренесува полнежот до високонапонската електрода. Иако електростатичките забрзувачи ги забрзуваат честичките линиски, поимот за линиски забрзувач почесто се користи за забрзувачи кои создаваат осцилирачки наместо статични електрични полиња.
Електродинамички (електромагнетни) забрзувачи на честички
Поради високиот напон кој постои при празнењето, со цел да се забрзаат честичките до поголеми енергии, се применуваат променливи полиња, односно се избегнува употребата на статички полиња. Електродинамичкото забрзување може да биде поттикнато од два механизми: нерезонантна електромагнетна индукција, резонантни кола или пак шуплини возбудени од РФ полиња. Електродинамичките забрзувачиможат да бидат линиски, каде честичките се забрзуваат по права линија, или кружни, користејќи магнетни полиња за честичките да се движат по кружни патеки.
Бетатрони
Бетатронот е кружен индукционен магнетен забрзувач, осмислен од Доналд Керст во 1940 година за забрзување на електроните. Концептот потекнува од норвешко-германскиот научник Ролф Видере. Овие машини, исто како и синхотроните, користат магнет со облик на крофна (погледајте подолу) со циклично зголемувачко магнетно поле B, но ги забрзуваат честичките со индукција од нараснувачкото магнетно поле, како да се всушност втората намотка кај трансформаторот, поради променливиот магнетен флукс низ орбитата.
Постигнувањето на постојан орбитален полупречник, сопстеното забрзувачко електрично поле побарува магнетниот флукс поврзан со орбитата да биде на одреден начин независен од магнетното поле на орбитата, закрвувајќи ја патеката на честичките во крива со постојан полупречник.
Линиски забрзувачи на честички
Кај линиските забрзувачи на честички (линак), честичките се забрзуваат по прави линии при што метата е на спротивниот крај од патеката. Тие најчесто се користат за да го обезбедат првичниот нискоенергетски поттик пред честичките да се вбризгаат во кружните забрзувачи. Најдолгиот линиски забрзувач е Линискиот забрзувач во Станфорд, SLAC, кој има должина од 3 км. SLAC е електронско-позиронски судирач.
Линиските забрзувачи користат низа на дискови на кои се нанесува променливо поле на енергија. Како што честичките се доближуваат до дисковите, тие се забрзуваат од спротивно наелектризираните дискови. При преминувањето низ средиштето во дискот, се менува поларитетот на дискот така што истиот започнува да ги одбива, па тие забрзуваат кон следниот диск. Вообичаено се забрзува сноп на честички и затоа се применува претпазливо регулиран наизменичен полнеж на секој диск со цел да се повторат процесите.
Како што честичките се забрзуваат до брзината на светлината промената на електричните полиња станува толку висока, што тие започнуваат да работат на радиочестоти, па при високите енергии се користат микробранови шуплини.
Линиските забрзувачи исто така се користат и во медицината, за радиотерапија и радиохирургија. Медицинските забрзувачи забрзуваат електрони користејќи клистрон и сложен систем на магнети кој обезбедува зрак со енергија од 6-30 MeV. Електроните можат да се искористат веднаш или пак може да се судираат со мета и да се добијат рендгенски зраци. Поузданоста, флексибилноста и прецизноста на зрачењето на овие машини ги надминува затарените терапии со кобалт-60.
Кружни или циклични забрзувачи
Во кружните забрзувачи, честичките се движат во круг додека не добијат доволно енергија. Патеката на честичките се искривува во кружен облик со употреба на магнети. Предноста на кружните забрзувачи е што кај нив е можно постојано забрзување.
Зависно од енергијата и честичките кои се забрзуваат, кружните забрзувачи имаат неостиг поради кој честичките оддават, синхотроно зрачење. Кога некоја честичка е забрзана таа оддава електромагнетно зрачење како и второстепено зрачење. Како што честичката која се движи во кружно постојано забрзува кон центарот на кругот, таа постојано оддава зрачење тангенцијално по кружницата. Ова зрачење се нарекува синхотрона светлина и зависи диркетно од масата на честичката која се забрзува. Поради ова многу електронски забрзувачи со голема енергија се линиски забрзувачи.
Бидејќи според специјалната теорија на релативноста материјата секогаш се движи побавно од светлината во вакуум, кај високоенергетските забрзувачи, како што се зголемува енергијата честичките се приближуваат кон граничната брзина на светлината, но никогаш не успеваат да ја постигнат. Па затоа честичните физичари не ги воопштуваат работите преку брзината туку преку нивната енергија и импулс, кои вообичаено се мерат во електронволти (eV). Важно начело за кружните забрзувачи и самите честични зраци, е дека закривеноста на патеката на честилките е пропорционална со полнежот на честичката и магнетното поле, но обратнопропорционална со (вообичаено релативистички) импулс от.
Циклотрони
Најраните кружни забрзувачи биле циклотроните, осмислени во 1929 година од страна на Ернест Лоренс на Калифорнсикиот универзитет. Циклотроните имаат пар на шупливи во облик на буквата 'D' дискови со кои ги забрзуваа честичките и еден голем диполен магнет кој ќе ја закривува патеката по кружна патека. Карактеристично својство за честичките во непроменливо постојано магнетно поле B низ кое тие ќе се движат со постојан период, со честота наречена циклотронска честота, сè додека брзината е помала од брзината на светлината c. Ова значи дека забрзувачките дискови на циклотронот можат да се управуваат со постојана честота со забрзувачки извори на радиочестоти, како што зракот постојано се движи спирално. Овие честички се вметнати о центарот на магнетот и излегуваат на другиот крај со максимална енергија.
Циклотороните имаат гранична енергија поради релативистичките ефекти од кои честичките стануваат помасивни, па тка нивната цикотронска честота не постигнува синхронизација со забрзувачките радиочестоти. Па така, едноставните циклотрони може да забрзуваат протони со енергии од околу 15 милиони електронволти (15 MeV, што е приближно околу 10% од c), бидејќи протоните не се во фаза со придвижувачкото електрично поле. Ако се забрзуваат понатамошно,зракот ќе продолжи спирално да се придвижува со поголем полупречник но честичките нема понатамошно да забрзуваат за да го направат поголемиот круг во чекор со забрзувачките радиочестоти. За да се надомести за релативистичките ефекти потребно е да се зголеми полупречникот на магнетното поле, како што тоа се прави во изохрони циклотрони. Пример за изохрон циклотрон е прстенестиот циклотрон PSI во Швајцарија, кој забрзува протони до енергии од 590 MeV што приближно одговара на 80% од брзината на светлината. Предноста на ваквиот циклотрон е максималната извлечна протонска струја од 2,2 mA. Енергијата и струјата кои соодвествуваат на зрак со моќност од 1,3 MW што е највисоката енергија меѓу постоечките забрзувачи.
Синхроциклотрони и изохрони циклотрони
Класичниот циклотрон може да се модифицира за да му се зголеми граничната енерија. Историски првиот чекор бил синхроциклотронот, кој ги забрзува зраците на честички. Се користи постојано магнетно поле B, но се намалува честота на забрзувачкото поле па за да се зачува движењето на честичките спирално нанадвор, се изедначуваат од масено зависната циклотронска резонантна честота.Овој пристап има недостатоци поради ниските просечни јачини на зраците, поради нивното групирање, и од потребата за голем магнет со голем полупречник и постојано поле низ целата орбита постигната со голема енергија.
Вториот пристап кон проблемот на забрзување на релативистички честички е изохрониот циклотрон. Со таква структура, забрзувачкото поле чија честота се одржува постојана за сите енергии со обликување на магнетните полови со цел да се зголеми полупречникот на магнетното поле. Со ова сите честички се забрзуваат во изохронски временски интервали. Честички со висока енергија патуваат помало растојание во секоја орбита по која што би патувале во класичениот циклотрон, така што остануваат во фаза со забрзувачкото поле. Предноста кај изохрониот циклотрон е што може да пренесува зраци со поголема просечна јачина, што е корисно за одредени примени. Главната слабост е големината и цената на магнетот, и тешкотијата да се достигне силното магнетно поле на надворешнот раб од машината.
Синхотроните не се во употреба и проиводство од воведувањето на изохрните циклотрони.
Синхотрони
Сепак бидејќи импулсот на честичките се зголемува за време на забрзувањето, потребно е да се зголемува магнетото поле B пропорционално со цел да се задржи постојаното закривување на орбитата. Како последица синхротроните не можат да ги забрзуваат честичките постојано, како што тоа е можно кај циклотроните, но мораат да работат циклично, обезбедувајќи зраци од честички до одредените мети или пак надворешен зрак се провлекува во другиот зрак на неколку секунди.
Бидејќи високо енергетските синхотрони работат претежно со честички кои веќе се движат со брзини блиски до брзината на светлината c, времето потребно за да се обави една орбита во прстенот е постојано, т.е. како честотата на РФ шуплински резонатори со која се поттикнува забрзувањето.
Кај современите синхотрони, пречникот на зракот е многу мал и магнетното поле целосно не ја препокрива површината на зракот како што е случајот со циклоторонот, па затоа може да се издвојат неколку потребни функции. Наместо еден огромен магнет, се користат стотици магнети, низ кои минуваат цевки со вакуум. Дизајнот на синхротроните бил револуционизиран во 50-тите години на дваесеттиот век со откривањето на силно фокусирачкиот концепт. Фокусирањето на зракот е независно од специјализираните квадриполни магнети, каде самото забрзување е постигнато од одвоени РФ делови, налик на кусите линиски забрзувачи. Исто така, нема потреба цикличните машини да бидат кружни, наместо тоа цевките низ кои се движи зракот може да има прави делови меѓу магнетите каде зраците може да се судрат, оладат, итн. Од ова произлегла целосно нова наука наречена „зрачна физика“ или „зрачна оптика“.
Посложените современи синхотрони како што се Теватрон, LEP, и LHC може да испорачаат зраци од честички во складиштен прстен на магнети со постојано магнетно поле B,  каде можат да продолжат да орбитираат во долги периоди за експериментираер или пак понатамошно забрзување. Највисокоенергетските уреди како Теватрон и LHC се всушност сложени забрзувачи, со каскада на специјализирани елементи во низи, вклучувајќи линиски забрзувачи за почетното создавање на зраците, еден или повеќе нискоенергетски синхотрони се користат зза постигнување на средните енергии, складишни прстени каде зраците може да се насобираат или „изладат“ (намалување на магнетниот отвор со што се овозможува потесно фокусирање; погледајте зрачно ладење), и на крајот е големиот прстен за конечното забрзување и експериментирање.
Електронски синхотрони
Кружните електронски забрзувачи се надвор од употреба со изградбата на забрзувачот на честички SLAC  бидејќи нивните синхотрони загуби се сметале за економско неиздржливи и јачитанта на зраците била пониска непулсирачките линиски машини. Корнеловиот електронски синхотрон, изграден со ниски трошоци кон крајот на 1970-ите, бил првиот во низата високоенергетски кружни електронски забрзувачи употребени во честичната физика, додека пак последниот е LEP, во CERN, кој бил во употреба од 1989 до 2000 година.
Голем број на електронским синхотрони се изградени во последните две децении, како дел од синхотроните извори на светлина кои оддават ултравиолетова светлина и рендгенски зраци. (Погледајте подолу).
Џон Логи Берд
Џон Логи Берд (John Logie Baird) бил шкотски пронаоѓач. Во 1923 годинаго извел првиот пренос на ТВ слика, а во 1928 година, првиот прекоокеански ТВ пренос помеѓу Лондон и Хортсдејл во САД. Роден е на 13 август 1888, а починал на 14 јуни 1946 година.
Забрзувач на честички
Синхотрони извори на зрачење
Некои кружни забрзувачи се намерно нправени за да создаваат зрачење (наречена синхотрона светлина) во вид на рендгенски зраци наречено и уште синхотроно зрачење, на пример Дијамант кој е изграден при Радерфордово Апелтоновата лабораторија во Англија или пак Напредниот фотонски извор при Аргонската национална лабораторија во Илиноис, САД. Високоенергетските рендгенски зраци се корисни за рендгенската спектроскопија на белковини или на пример кај рендгенското впивање на фината структура (XAFS).
FFAG забрзувачи
Забрзувач со наизменичен наклон во постојано поле (FFAG), кај кои многу силно радијално градиентско поле, комбинирано со силнофокусирање, му овозможува на зракот да биде собран во тесен прстен, и се продолжение на идејата за изохрони циклотрони. Тие користат Рф забрзувачки делови меѓу магнетите, и со тоа се изохрони за релативистичките честички како што се електроните (кој ја достигнуваат брзината на светлината при неколку MeV), но при ограничен енергетски опсег за протоните и потешките честички при подрелативистички енергии. Како и изохроните циклотрони, тие постигнуваат постојано зрачно дејство, но без потребата од огромен диполен закривувачки магнет кој го покрива целиот полупречник на орбитите.
Историја
Првиот голем протонски синхотрон бил Космотрон во Брукхејвенската национална лабораторија, кој ги забрзувал протоните до енергии од околу 3 GeV (1953–1968). Беватронот во Беркли, завршен во 1954 година, бил дизајниран конкретно за забрзување на протони со доволна енергија за да се создадат антипротони, и да ја потврди симетријата на честичка-античестичка во природата. Синхротронот со променлив градиент во Брукхејвен, бил најголемиот синхротрон со променлив градиент, со силно фокусирачки магнети кои значително го намалувале потребниот пречник на зракот, и е во согласност со цената и трошоците за закривувачките магнети. Протонскиот синхротрон изграден во CERN бил првиот голем европски забрзувач на честички и бил сличен со синхотронот со променлив градиент.
Стенфордскиот линиски забрзувач започнал со работа во 1966 година и ги забрзувал честичките до енергија до 30 GeV со брановод со должина од 3км, закопан во тунел и напојуван од стотици големи клистрони. Сè уште е најголемиот линиски забрзувач и е надограден со складишни прстени и со електронско-позитронски судирач. Истиот е исто така извор на рендгенски зраци и ултравиолетова светлина
Фермилабовиот Теватрон има прстен со орбита со должина од 6,4 км. Неколкупати е надградуван, и функционира како протонско-антипротонски судирач сè додека не бил затворен поради кратење на буџетските трошоци во септември 2011 година. Најголемиот кружен забрзувач е LEP, синхротрон во CERN со обиколка од 26,6 километри, кој бил судирач на електрони и позитрони. Достигнувал енергија од 209 GeV пред да биде расклопен во 2000 со цел подземниот тунел да биде искористен за Големиот хадронски судирач. Големиот хадронски судирач е протонски судирач, и е моментално најголемиот високоенергетски забрзувач, кој достигнува енергија по зрак од 7 ТеV (вкупно 14 TeV).
Напуштениот Суперспроводен суперсудирач (SSC) во Тексас ќе имал орбита од 87 км. Изградбата започнала во 1991 година, но била напуштена во 1993 година. Големите кружни судирачи се градат во подземни тунели со широчина од неколку метри за да се минимализира нарушувањето и трошоците за градењетона ваквите градби на површината, и да се обезбеди заштита од второстепените зрачења кои можат при високи енергии длабоко да навлезат во почвата.
Моменталните забрзувачи како што е Спалацискиот неутронски судирач, вклучуваат и суперспроводни криомодули. Релативистичкиот судирач на тешки јони, и Големиот хадронски судирач исто така ги користат суперспроводните магнети и РФ шуплински резонатори за да се забрзаат честичките.
Мети и детектори
Излезното дејство на забрзувачот на честички генерално може да биде употребен во повеќе видови на експерименти, но еден по еден во даден момент, со помош на променлив електромагнет. Ова овозможува да се изведуваат повеќе експерименти без потреба од преместување на работите или целосно исклучување на зракот на забрзувачот. Освен за синхротроните извори на зрачење, намената на забрзувачот е да создава честички со голема енергија за заемодејство на материјата.
Станува збор за неподвижна цел, како што е фосфорниот премаз на задниот дел на екранот во катодната цевка во телевизорите или парче ураниум во забрзувач дизајниран како извор на неутрони или пак волрамова цел за создавање на рендгенски зраци. Кај линиските забрзувачи метата е едноставно поставена на крајот на забрзувачот. Патеката на честичките во циклотронот спирално се движи од ценатарот на кружната машина, па така забрзаните честички излегуваат од неподвижна точка како кај линиските забрзувачи.
Кај синхротроните, ситуацијата е посложена. Честичките се забрзуваат до посакуваната енергија. Подоцна, се користи диполен магнет за да се пренасочат честичките од кружната синхротона цевка кон метата.
This can increase the energy enormously; whereas in a fixed-target experiment the energy available to produce new particles is proportional to the square root of the beam energy, in a collider the available energy is linear
Еден вид на судирачи кои честопати се користат во истражувањата во честичната физика, наречени и складишни прстенести судирачи. Два кружни синхротрони се градат во непосредна близина, најчесто еден на друг и користејќи ги истите магнети (кои имаат посложен дизајн за да ги опфатат двете зрачни цевки). Групи на честички патуваат во спротивни насоки околу двата забрзувачи и се судираат во нивните меѓупресеци. Ова може да предизвика силно зголемување на енергијата, додека пак кај експериментите со неподвижни мети, енергијата потребна да се создадат нови честички е пропорционална на коренот од енергијата на зракот, кај судирач кај кои енергијата е линиска.
Повисоки енергии
Денес забрзувачите со највисоки енергии се кружни забрзувачи, но и хадронските забрзувачи и електронските забрзувачи ги достигнуваат своите граници. Високоенергетските хадронски и јонско циклични забрзувачи ќе имаат потреба од забрзувачки тунели со поголема изичка големина поради зголемената зрачна крутост.
Кај кружните електронски забрзувачи, границата зависи од полупречникот на практичното закривување и загубите на синхотроното зрачење и наредната генерација ќе бидат линиски забрзувачи со должини поголеми десет пати од сегашните. Пример за ваков забрзувач на електрони е Меѓународниот линиски забрзувач со должина од 40 км, кој треба да се изгради во периодот од 2015–2020 година.
Се верува дека плазменото забрзување во облик на елктронски зрак и самостојните ласерски пулсирачи се во можност да обезбедат драматично зголемување на делотворноста за разлика од РФ забрзувачи во период од две три децении.Кај плазмените забрувачи, зрачната шуплина е исполнета со плазма (наместо вакуум). Кус пулс на електрони или ласерска светлина или се создава или пак ги следи честичките кои се забрзуваат. Пулсот ја нарушува плазмата, предизвикувајќи наелектризираните честички во плазмата да се вклопат и придвижат кон групата на честички кои се забрзуваат. При овој процес се пренесува енергија до групата на честички, забрзувајќи ги и понатамошно, и продолжува процесот сè додека пулсот е кохерентен.
Енергетски градиенти со чекор и од 200 GeV/m се постигнати при милиметарски растојанија користејќи ласерски пулсирачи и градиенти кои се доближуваат до 1 GeV/m се добиваат повеќестепени сантиметарски зрачни електронски системи, во споредба со границата ода 0,1 GeV/m за радиореквентните забрзувачи. Постоечките забрзувачи како што е SLAC можно е да користи догорувачи на електронски снопови за значително да се зголеми енергијата на нивните зраци, но зракот губи од својата јачина. Електронските системи можат да обезбедат тесно колиматирани, поуздани зраци, ласерските системи можат да обезбедат поголема моќност и компактност. Па така може да се користат плазмени абрзувачи, доколку се разрешат техничките проблеми за да се зголеми максмалната енергија на најголемите забрзувачи и да се овозможат високи енергии во универзитетските и медицинските центри.
Повисоки енергии со градиенти од 0,25 GeV/m се постигнати од диелектричните ласерски забрзувачи, што можат да обезбедат уште еден можем пристп за изграда на високоенергетски забрзувачи.
Создавање на црни дупки и бебедносна загриженост
Во иднина, можноста за создавање црна дупка во високоенергетските забрзувачи може да е вистинита доколку се точни одредени претпоставки од теоријата на суперструните. Оваа и други можности за опасности доведоа до загриженост за безбедноста во јавноста поврзана со LHC кој започна со работа во 2008 година. Различните сценарија за опасностите биле проценети „не постои одредена закана“ од страна на групата за проценување на безбедноста при LHC. Доколку се создадат цени дупки, теоретски е предвидено дека таквите рни дупки ви требало моментално да испарат преку т.н. Бекенштајн Хокингово зрачење, но ова досега експериментално не е докажано. Ако судирачите можат да создадат црни дупки, космичките зраци (поточно ултрависокоенергетските космички зраци, UHECR) би требало да ги создаваат истите со еони, но тие досега не повредиле никого. Се шпекулира дека за да се зачува енергијата и импулсот, сите црни дупки создадени при судирите на и месната материја честичка, би биле создадени со брзини на релативистичко движење во однос на Земјата, и би требало да отидат во вселената, додека пак нивното насобирање и раст ќе бидат многу бавни, додека пак црните дупки создадени во судирачите (со компоненти со иста маса) би имале шанса да имаат брзина помала од втората космичка брзина, од 11.2км/с, и би можела да биде заробена со што би следел и нејзин раст. Дури и при ваки сценарија спојот на UHECR со белите џуџиња и неутронските ѕвезди би воделе до нивно брзо уништување, но овие тела кои се набљудувани се вообичаени  астрономски тела. На тој начин ако се создадат стабилни микро црни дупки, тие мора да растат премногу бавно за да создадат некакви забележливи макроскопски ефекти во животниот век на сончевиот Систем.
Оператор со забрзувачи
Операторот на забрзувачи ја контролира работата на забрзувачите на честички кои се користат во истражувачките експерименти, прегледи и експериментални распореди за да се определат експерименталните параметри одредени од страна на експериментаторот (физичар), да ги прилагоди параметрите на зракот како што се: соодносот на страните, јачината на струјата и местоположбата на метата, помага на екипите за одржување за да се обезбеди спремноста на поддржувачките системи, како што се: вакуум, снабдување со енергија, магнети, нискоспроводна вода или НСВ ладење, и радиочестотни снабдувачи со енергија и контроли, и води записник на сите настани поврзани со забрзувачот.
NGC 1248
NGC 1248 — леќеста галаксија во соѕвездието Еридан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1248 се споменува и како MCG -1-9-16.
Откривање
Објектот е откриен на 5 октомври 1785 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 1248 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,5 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,5 m/лм2. NGC 1248 има привидни димензии од 1,2' х 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 3 ч 12 м 48,4 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 5° 13' 29". Положбениот агол на објектот е во износ од 90°.
Инјеборг од Шведска (1263–1292)
Брак
Ингеборг се омажила на 12 декември 1275 година со Герхард II, гроф од Холштајн-Плен. Двојката имала четири деца:
Науката во 1973 година
1973 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Науката во 1972 година
1972 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Плајсенауе
Плајсенауе (Pleißenaue) — општинска заедница во округот Алтенбург, во Тирингија, Германија. Седиштето на општинската заедница е во Требен.
Општинската заедница Плајсенауе се состои од следниве општини:
Денигомоду (округ)
Денигомоду ― округ во западниот дел на островот Науру. Тој е најнаселената област во Науру.
Во него се наоѓа комплексот за домување за иселеници „Локацијата“. Ова ја прави најголемата населба во Науру според население. Согласно до 1999 година, 25,7% од луѓето во Науру живеат во Денигомоду.
Географија
Округот, дел од изборната единица Убениде, зафаќа површина од 1,18 км2, и има 2.827 жители, што го прави најнаселен од четиринаесетте науруански окрузи.
Месни одлики
Во оваа област е работничката населба за фосфатните рударски работници на „Nauru Phosphate Corporation“ (НФК). Исто така во Денигомоду сместени се:
Образование
Колеџот Науру бил отворен како Училиште „Денигомоду“ во јануари 2000 година, како дел од Договорот за соработка за рехабилитација и развој помеѓу Австралија и Науру, договорен во август 1993 година. Како дел од договорот, владите одлучиле да го изградат Колеџот Науру во март 1999 година. Тоа првично било трето основно училиште во Науру, но било сменето во средно училиште со Образец 1, бидејќи децата од Науру се борат за стипендии во таа образовна фаза. Државното средно училиште во земјата е средното училиште „Нарау“ во округот Јарен.
Децата иселеници според договорот за Сместување го посетуваат училиштето „Локацијата“, од 1-8 години од април 2002 година; тоа е во рамките на развојот на домувањето „Локацијата“. Ова е единственото училиште во Науру кое не се предава на англиски.
Бали
Бали е индонезиски остров сместен на западниот крај од Мали Синдски Острови, и се наоѓа меѓу Јава на запад и Ломбок на исток. Ова е една од 33. покраини со главен град Денпасар на југот од островот.
Историја
Бали е населен од околу 2000 п.н.е. од Австронезискиот народ кој мигрирал од Тајван преку југоисточна Азија. Културолошки и лингвистички Бали народот е тесно поврзан со народот од Индонезискиот архипелаг, Филипините и Океанија. Камените алатки кои датираат од тој период се најдени блиску до селото Цекик на западниот дел од островот.
Културата во Бали е под силно влијание на Индија и Кина, и посебно на Хинду културата од почетокот на 1 век од нашата ера.
Првиот европски контакт со Бали е направен во 1585 година, кога португалски брод стигнал во близина на полуостровот Букит), а неколкумина Португалци останале во служба на Дева Агунг.
Географија
Островот Бали лежи 3,2 км (2 mi) источно од Јава, и е приближно осум степени јужно од екваторот. Од исток до запад, островот е приближно 153 км (95 mi) широк и на површина од околу 112 км (69 mi) од север до југ; вкупната површина изнесува 5.632 км2.
Грација Деледа
Грација Деледа (27 септември 1871, Нуоро - 16 август 1936, Рим, Италија) потекнува од добростоечко семејство. Редовно го посетувала и завршила само основното училиште.
Животопис
Во 1892 г. го издава првиот роман „Fior di Sardegna“ (Цвет од Сардинија), следи збирката раскази „Racconti sardi“ (Сардски раскази), потоа романот „Il tesoro“ (Богатство). Во 1899 г. се случува вистински пресврт во животот на Грација Деледа, тоа е година кога таа го објавува романот „La giustizia“ (Правда) и се запознава со нејзиниот иден сопруг Палмиро Медезани. Во 1900 г. стапува во брак со него и се преселува во Рим каде останува до крајот на својот живот (1936 г.) Продолжува интензивно со својата писателска активност и објавува повеќе збирки раскази и романи меѓу кои најзначајни се романите:
Награди и признанија
Во 1926 г. ја добива Нобеловата награда за литература. Не случајно, во својот говор за време на церемонијата на доделувањето на Нобеловата награда за литература на Грација Деледа, д-р Хенрик Шук од Шведската академија цитирал еден извадок од романот ,,Пепел”:
Цитат
Да, сè беше само пепел: животот, смртта, човекот, самата судбина која ја создаваше. Па сепак, во тој свечен час, во присуство на фигурата на бедната старица која личеше на Смртта лично, и пред смртните останки на најнесреќното од сите човечки суштества, кое откако стори секакви зла и страдаше заради нив, умре за доброто на другиот, тој помисли дека меѓу пепелот честопати се крие искрата, семето на светлиот и прочистувачки пламен, и тогаш мѕ се врати надежта, и повторно го зацака животот“. Исто така, во текот на образложувањето на мотивот за доделување на престижната награда, Шук ќе рече дека “Пепел” е роман со уметничка зрелост кој ги содржи сите елементи достојни за Нобелова награда.
Творештво
Во 1886 г. Ја објавува првата новела во едно списание во градот Нуоро во Сардинија, а две години подоцна почнува цо објавување паскази во популарниот женски магазин “Ultima moda” (Последна мода). Првиот нејзин роман, насловен “Stella d'Oriente” (Источна ѕвезда), која датира од 1890год. и е објавен во прилог на списанието “Avvenire di Sardegna” (Иднината на Сардинија). Тоа е период кога нејзините книжевни амбиции жестоко се попречувани од страна на семејството и на конзервтивниот слој на Нуоро. Но, Деледа не се обесхрабрува, таа ги испрајќа своите новели во продолженија и надвор од родната Сардинија. Со текот на времето го напушта дијалектниот и апроксимативен стил, го продлабочува проучувањето на одликите на нејзините ликови и станува препознатлива со нејзините проникливи опсервации на природата што ја окружува како и на обичаите на Барбаџа и на целата територија на Сердинија. Нејзиниот стил, иако понекогаш е сметан близок до верзомот и декандентизмот, сепак има изразени пегионални обележја.
NGC 5593
NGC 5593 — расеано ѕвездено јато во соѕвездието Волк, заведено во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5593 се споменува и како OCL 926, ESO 175-SC8.
Откривање
Објектот е откриен на 8 мај 1826 година од страна на Џејмс Данлоп, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 9 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5593 е од видот III1p. NGC 5593 има само една позната привидна димензија, која изнесува 6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 25 м 40 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -54° 47' 54"".
Други поделби
Проучување на NGC 5593 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 430; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8682. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Кирил Полошко-кумановски
Кирил Полошко-кумановски бил митрополит на Полошко-кумановската епархија.
Животопис
Митрополитот Кирил е роден на 23 јуни 1934 година во селото Царев Двор, Преспанско. Средно богословско училиште завршил во Призрен.
Во 1964 година Кирил се замонашил во манастирот свети Причеста во Кичево. Работел како службеник во архиепископијата и во 1965 година со благослов на тогашниот српски владика се запишал на студии на Московската духовна академија на Руската православна црква. Во Московската духовна академија во Загорск до 1967 година завршил прв степен на студиите ..
Со недовршен факултет, две години потоа, бил повикан во Македонија. На 5 јули 1967 година на редовната седница на Светиот архијерејски синод на Македонската православна црква, одржана во Архиепископската резиденција во Криви Дол бил избран за викарен епископ на МПЦ со титула Тивериополски. Наречението било извршено на 11 јули 1967 година во соборниот храм „Свети Димитриј“ во Скопје а наредниот ден, Петровден, била извршена хиротонија во епископски чин.
Во 1969 година заминал за Канада, со седиште во Торонто со цел да ја организира прекуокеанската епархија. Со Австралиската епархија, која во 1974 година била одвоена од Американско-канадската активно раководел до 1982 година, а со Американско-канадската до 1987 година. Во периодот на раководењето со овие епархии, од 1971 до 1978 година администрирал и со Полошко-кумановската епархија. Во 1987 година бил назначен за Полошко-кумановски митрополит.
По упокојувањето на архиепископот Доситеј, од 22 мај до 19 август 1981 година, до изборот на новиот поглавар, ја извршувал должноста местобљустител на архиепископскиот престол.
Прогласен бил за почесен граѓанин во повеќе од 15 града во САД и во Канада и во неколку града во Австралија. Добитник бил на повеќе признанија, плакети, како и на Орден заслуги за народ. Митрополитот се упокоил во Скопје по кратко боледување и погребан е во Дељадровскиот манастир на 14 јуни 2013 година.
Неравенство
Неравенство — математички израз со кој се споредуваат два броја или на два математички израза кои имаат различни (нееднакви) вредности.
Прикажување на неравенството на бројната оска
Доколку реалните броеви се прикажат на бројната оска, тогаш ако бројот a лежи лево од бројот b велиме дека бројот a е помал од b, а тоа се изразува со симболот: a < b. Обратно, за бројот b велиме дека е поголем од бројот a, што се изразува со симболот: b > a. Притоа, ако бројот a е помал од бројот b, тогаш истовремено следи дека бројот b е поголем од бројот a.
Неравенства со апсолутни вредности
Постојат два основни вида неравенства кои вклучуваат апсолутни вредности:
при што: a и d се реални броеви, каде d > 0.
Својства на неравенствата
Основните својства на неравенствата се:
Решавање на неравенства
Во неравенството од општ облик a x - c < d, велиме дека x = b е решение на неравенството, ако неравенството е точно кога вредноста на a ќе се замени за x. Притоа, множеството на сите вредности на x кои го задоволуваат неравнеството се нарекува множество од решенија на неравенството.
Амавида
Амавида — општина која се наоѓа во покраината Авила, во автономната област Кастиља и Леон во Шпанија. Според пописот од 2004 година, општината има 218 жители.
Науката во 1971 година
1971 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Леб и сол Anthology (музички албум)
Леб и сол Anthology е компилација од најдобрите песни на македонската џез/рок група Леб и сол од нивните претходно издадени студиски албуми. Албумот бил издаден во 1995 година преку издавачката куќа Трето Уво.
NGC 3190
NGC 3190 — спирална галаксија во соѕвездието Лав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3190 се споменува и како UGC 5559, MCG 4-24-26, Arp 316, IRAS 10153+2204, CGCG 123-37, VV 307, HCG 44A.
Откривање
Објектот е откриен на 12 март 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3190 е од видот Sa. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,1 m/лм2. NGC 3190 има привидни димензии од 4,4' х 1,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 18 м 5,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 21° 49' 58". Положбениот агол на објектот е во износ од 125°.
Други поделби
Проучување на NGC 3190 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 30083. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 144; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1425. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1380.
Нимба
Нимба, исто така се познати како гвинејски ’рбет, е планински масив што се протега меѓу три држави во Западна Африка, Либерија, Гвинеја и Брегот на Слоновата Коска. Највисокиот врв е Нимба, висок е 1.752 метри (највисок врв на Гвинеја и Брегот на Слоновата Коска), а најголемите населби се Јекепа во западниот дел на Либерија и Бозе во Гвинеја. Под густите шуми на падините на планината Нимба има сауни богати со флора и фауна.
Покрај делата кои ги има во Либерија, планината Нимба е строг природен резерват, прекуграничен национален парк во Гвинеја и Брегот на Слоновата Коска, и има предлог да се приклучи кон Либерија.
Националниот парк Нимба има површина од околу 180 км² и е запишан во 1981 година на списокот на УНЕСКО за светско наследство и биосферен резерват како еден од големите скривалишта на дивиот свет, меѓу кои и некои се загрозени.
Поради концесијата за искористување на железната руда во заштитеното подрачје и големиот прилив на бегалци во гвинејскиот дел на паркот, Строгиот природен резерват на планината Нимба е во 1992 година е на списокот на загрозени локалитети на светското наследство.
Наводи
<references group="" responsive="">
Принцеза Инјеборг од Данска
Принцезата Ингеборг од Данска (Ингеборг Шарлот Каролин Фредерике Луиз; 2 август 1878 - 12 март 1958 година), била принцеза на Шведска по брак со принцот Карл, војводата од Вестергетланд. Таа била ќерка на Фридрих VIII од Данска и баба по мајка на Харалд V од Норвешка, Бодуен и Алберт II од Белгија, матрилинеската прабаба на Анри, великиот војвода од Луксембург, тетка од таткото на Маргрете II од Данска. и правнукот на Карл XVI Густаф од Шведска.
Ран живот
Принцезата Ингеборг е родена на 2 август 1878 година во селската резиденција на нејзините родители, палатата Шарлотенлунд северно од Копенхаген, за време на владеењето на нејзиниот дедо, кралот Кристијан IX. Таа била втората ќерка и петтото дете на престолонаследникот Фредерик од Данска и неговата сопруга принцезата Луиз од Шведска. Нејзиниот татко бил најстариот син на данскиот крал Кристијан IX и Луиза од Хесен-Касел, а нејзината мајка била единствената ќерка на кралот Чарлс XV од Шведска и Норвешка и Луиз од Холандија. Таа била крстена со имињата Ингеборг Шарлот Каролин Фредерике Луиз и била позната како принцезата Ингеборг.
Принцезата Ингеборг била одгледан со нејзините браќа и сестри на кралското домаќинство во Копенхаген, а пораснала меѓу градската резиденција на нејзините родители, палатата Фредерик VIII е, од 18 век палата која е составен дел на Amalienborg палата комплекс во центарот на Копенхаген, и нивната земја престој, палатата Шарлотенлунд, сместена покрај крајбрежјето на теснецот Оресунд северно од градот. За разлика од вообичаената практика од тој период, кога кралските деца ги воспитувале гувернанти, децата ги одгледувала самата престолонаследничка принцеза Луиз.
Брак
Во мај 1897 година, принцезата Ингеборг била свршена со шведскиот принц Карл, војвода од Вестергетланд. Принцот Карл бил третиот син на кралот Оскар II од Шведска и Норвешка и Софија од Насау. Затоа, тие биле први братучеди еднаш отстранети.
Тие се венчале на 27 август 1897 година во капелата во палатата Кристијансборг во Копенхаген и го поминале меден месец во Германија.
Двојката имала четири деца:
Во 1947 година, по повод годишнината од нивната венчавка, нејзиниот сопружник признал дека нивниот брак целосно го договориле нивните татковци, а самата Ингеборг додала: „Се омажив за потполен странец!“
Јавна улога
Бракот бил популарен бидејќи таа била внука на популарниот крал Чарлс XV од Шведска и IV од Норвешка, а таа била личен успех во Шведска. За неа се зборувало дека од сите странски принцези кои се омажиле за шведската кралска куќа, таа можеби била најпогодна да биде сопруга на кралот на Шведска, и во првите десет години во Шведска, таа речиси била: од 1897 г. до 1907 година, кралицата Софија ретко присуствувала на јавни настани, а престолонаследникот Викторија поголемиот дел од своето време го поминувала во странство поради здравствени причини, на принцезата Ингеборг ѝ биле дадени повеќе јавни должности, неофицијално извршувајќи голем дел од улогата поврзана со сопругата на кралицата на шведскиот двор. Таа се сметала дека ги извршувала своите претставнички должности со комбинација на достоинство и лесна пријателство и како привлекува социјален круг со нејзината духовитост. Нејзината снаа, престолонаследникот Викторија, сепак, не ја одобрувала нејзината неформалност и еднаш забележала: „Не се влегува во одајата на шведската престолонаследничка без да се тропне, дури и ако е принцезата Ингеборг“.