cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хантингтонова болест
Генетика
Сите луѓе го имаат генот хантингтин (ХТТ) кој ја кодира белковината хантингтин (Хтт). Дел од овој ген има нуклеотиди кои се повторуваат и се нарекува тринуклеотидно повторување, а варира во должина кај поединци и може да ја промени должината меѓу генерации. Кога должината на оваа повторувачка низа ќе достигне до одреден праг, тогаш се создава променета форма на белковината наречена мутиран хантингтин белковина (мХтт). Разликата во функциите меѓу нормалниот и мутираната белковина е причината за патолошките промени кои ги предизвикуваат симптомите на болеста. Мутацијата на Хантингтоновата болест е генетски доминантна и скоро целосно пенетрантна: мутација на било кој од двата гена (ХТТ) ја предизвикува болеста. Наследувањето не е поврзано со полот, но должината на повторувачкиот дел од генот, а со тоа и сериозноста на болеста, може да биде под влијание од полот на заболениот родител.
Променлива маглина
Променлива маглина — отсјајна маглина која ја менува својата сјајност поради промените во нејзината ѕвезда.
Бел свиркач
Бел свиркач или трипрста пескарка — мала крајбрежна птица од семејството на мочварките, родот на пескарките. Го има и во Македонија.
Распространетост
Живее и се размножува во арктичките предели. Птица преселница е – на долги релации, зимувајќи во јужниот дел на Јужна Америка, јужна Европа, Африка и Австралија. Зимно време формира големи јата.
Опис
Белиот свиркач е мала птица, со должина 18-21 см, и тежина од 40 до 100 грама, а забележлив е заради неговите светли пердуви. Горната страна е светлосива или сива, а долната страна е бела. Има црни рабови на крилјата. Исто така, имаат црн клун и нозе, со три прста, задните пети недостасуваат. Во лет, имаат сребрено-сива боја. Летно време горниот дел добива шарена кафеава боја, која се протега низ главата и на градниот кош. Младенчињата се пошарени, црно-бели и имаат повеќе контраст од возрасните.
Поведение
Белите свиркачи се размножуваат на север, во арктичките делови на светот. Сите се селат и летаат од 3 до 10.000 км за презимување. Стигаат доцна во март, а заминуваат рано, при крајот на август. Се огласуваат со кротки звуци како плит, тик, тивик.
Размножување
Гнездата ги прават во крајбрежните тундри на 5 °C во јули, на посуви каменести делови од 60 до 800 мнв. Белиот свиркач агресивно ја брани својата територија. Овие птици може да бидат моногамни или полиандрични (една женка и два мажјака). Несат 3-4 јајца маслинаво зелени со кафени шарки. Се случува да имаат и по две гнезда. Крај гнездото се хранат со инсекти и растенија.
Исхрана
Белиот свиркач се храни со безрбетници, ракчиња и црвчиња кои се кријат во горниот дел од песокот на брегот. Брановите им помагаат полесно да дојдат до својот плен исфрлувајќи ги на површина. За овие птици важи Договорот за заштита на африканско-евроазиските миграторни водни птици.
Кодерсдорф
Кодерсдорф (Kodersdorf) — општина во округот Герлиц, во Саксонија, Германија. Таа е позната по сообраќајната раскрсница на автопатот А4.
Економски факултет (Љубљана)
Економски факултет (Ekonomska fakulteta, EF,SEB LU) ― факултет по економија во Љубљана, кој е дел од Универзитетот во Љубљана и е основан во 1946 година. Тој е еден од првите факултети во земјата што воспоставил нови меѓународно споредливи „болоњски“ 3+2 програми во 2005 година. Во 2006 година му била доделена акредитација на EQUIS. Во 2010 година, факултетот добил деловна акредитација од AACSB International. Шест години подоцна, факултетот добил и акредитација од AMBA. Со додавањето на акредитацијата на AMBA, факултетот станал еден од 77-те бизнис школи во светот што ја имаат акредитацијата „Тројна круна“.
Редовни програми на англиски јазик
Економскиот факултето нуди различни програми за додипломски и последипломски студии по бизнис и економија на словенечки и англиски јазик. Ова им овозможува на словенечките студенти и странци да студираат во Словенија на кој било јазик.
Програма за додипломски студии
Училиштето нуди диплома по бизнис и економија со две специјализации:
Отворени курсеви
Програмите за отворен развој се насочени кон општите потреби и се однесуваат на проблемите со кои се соочуваат организациите, како што е проценето од потребите и предлозите на клиентите. Секоја програма е предводена од програмски директор и се работи заедно со други училишта.
Портфолиото на отворени курсеви ги вклучува следните области на специјализација:
Посебни програми за стопански друштва
Обезбедени се програми за поединечни организации. Дополнителна програма, насловена „Бизнис академија“, е дизајнирана како алатка за развој на менаџмент за врвни директори, средни менаџери или аспиранти млади менаџери.
Истражување
Истражувачите и активностите се организирани во рамките на Истражувачкиот центар на Економскиот факултет и петнаесет применети истражувачки институти.
Истражувачите на Економскиот факултет редовно учествуваат на научни и професионални конференции, произведуваат монографии и објавуваат во меѓународни научни и професионални списанија како што се Journal of Business Finance & Accounting, Academy of Management Review и Interactive Learning Environments.
Наводи
<references group="" responsive="0">
Доклежовје
Доклежовје (словенечки: Dokležovje) — населба во Општина Белтинци во источна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Прекмурје. Населбата сега е вклучена во Помурскиот статистички регион.
Ромска азбука
Ромската азбука е поим со кој се опфаќаат неколку латинични, кирилични и други системи на пишување кои се користат за запишување на ромскиот јазик и неговите дијалекти. Ромскиот јазик до 20 век не бил пишан јазик, иако првиот пишан документ на ромски датира од 1542. Во зависност од тоа каде се зборува јазикот, така варира и ромската азбука. Нема стандардизиран ромски правопис.
Кирилица
Кирилична азбука на рускоромскиот дијалект
Ромскиот во Македонија
Ромскиот во Македонија се пишува на латиница :
Оваа азбука се користи во образованието за Ромите. Кепески и Јусуф (1980) во нивната книга „Ромска граматика“, навеле дека следнава азбука се користи во Македонија и Србија од страна на Ромите: :
Други писма
Покрај кирилицата и латиницата, ромскиот јазик се пишува(л) и со други писма. Во Грција се користи грчкото писмо за пишување на ромскиот (иако многу малку се пишува на ромски во Грција). Во Иран, на пример, се користи арапското писмо за запишување на јазикот.
Алтенкирхен
Алтенкирхен може да се однесува на:
NGC 6479
NGC 6479 — спирална галаксија во соѕвездието Змеј, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 20 април 1884 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6479 е од видот Sc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,4 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,4 m/лм2. NGC 6479 има привидни димензии од 1' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 17 ч 48 м 21,7 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +54° 8' 59"". Положбениот агол на објектот е во износ од 129°.
Други поделби
Проучување на NGC 6479 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 60890. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 53; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3902. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1102.
Википедија на латински јазик
Википедија на латински јазик е издание на Википедија на латински јазик.
NGC 72A
NGC 72A — елиптична галаксија во соѕвездието Андромеда, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела. Објектот не претставува Дрееров објект.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 72А се споменува и како MCG 5-1-70, CGCG 499-110, ARAK 6, VV 166.
Откривање
Објектот е откриен на 7 октомври 1855 година од страна на Вилијам Парсонс, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 72 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 72A е од видот E3. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,7 m, оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,7 m, додека површинскиот сјај изнесува 12 m/лм2. NGC 72A има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 0 ч 18 м 34,3 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 30° 2' 10". Положбениот агол на објектот е во износ од °.
Други поделби
Проучување на NGC 72A е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 89. Во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 1208; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 2261. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1257.
Кенигсхајн
Кенигсхајн (Königshain) — општина во округот Герлиц, во Саксонија, Германија.
Ганчани
Ганчани (словенечки: Gančani) — населба во Општина Белтинци во источна Словенија. Областа е дел од историскиот регион Прекмурје. Населбата сега е вклучена во Помурскиот статистички регион.
Бреге
Бреге (Breege) — општина во округот Западна Померанија-Риген, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија. Општината се состои од селата Бреге, Јулиусру, Камин, Лобкевиц и Шмантевиц.
Дунавски кнежевства
На територијата на денешна Романија во минатото опстојувале три кнежевства: Влашка, Молдавија и Трансилванија. Падот на Бугарија под византиска власт во почетокот на 11 век и татарските инвазии во 13 век довеле до силното слабеење на средновековна Унгарија. Така во 14 век било создадено Кнежевство Молдавија (1538) и Кнежевство Влашкa. Во 15 век и 16 век двете кнежевства паднале под власта на Отоманското Царство но за разлика од Бугарија и Србија тие ја задржиле својата внатрешна самостојност. По поразот на Унгарија во Мохачката битка во 1526 година, под власта на Османлиите како вазално кнежевство паднала и Трансилванија.
Молдавија
Средновековното Кнежевство Молдавија било основано во 1359 година и опфаќало територии од денешна Молдавија и дел од источна Романија, дел од Украина. На запад се наоѓала денешна Трансилваљнија, на исток Бесарабија, на северозапад Буковина. Кнежевството било формирано од страна на влашките аристократски семејства на чело со Драгош со помош на унгарскиот крал поради одбрана на земјата од татарската инвазија.
Османлиите во 1420 година започнале со заземање на Молдавија. Во 1456 година кнежевството било потчинето како вазална држава и започнало да плаќа годишен данок. Во 1475 година се одвила Битката кај Васлуј каде на чело на Молдавија се наоѓал Стефан III Велики заедно со христијанските сојузници од Кралство Полска и Кралство Унгарија. Христијанските сојузници оствариле голема победа. Битката била опишена како најголема победа на христијанството против исламот дотогаш. Мара Бранковиќ, сопруга на Мурат II, на венецијанскиот пратеник изјавила дека таа битка била една од најкатастрофалните за Османлиите. Кралот Стефан III подоцна од страна на папа Сикст IV бил награден со титулата "Verus christiane fidei aletha" (вистински заштитник на христијанската вера).
Во 1484 година било освоено молдавското црноморско крајбрежје, а во 1503 година цела Бесарабија. Целосното зазимање се случило во 1538 година кога султанот започнал да ги назначува новите кнезови на Молдавија и како титула била користена кајмакам на Молдавија. Освен тоа на Молдавија и било забрането да има какви било односи со странски земји на штета на Османлиите но и била дозволена внатрешна автономија. На Османлиите им било забрането законски да поседуваат земјиште или да градат верски објекти во Молдавија.
Во согласност со договорот од Букурешт во 1812 година, покрај многуте простести на молдавските благородници на сметка на нивната самостојна состојба, Отоманското Царство (чиј вазал бил Молдавија) ја отстапила земјата на Руската Империја источната половина од територијата на кнежевството на Молдавија заедно со Хотин и стара Бесарабија (денешен Буџак, Украина). Новата руска покраина била наречена „Област на Молдавија и Бесарабија“, која на почетокот уживала висок степен на самостојност.
Западниот дел од Молдавија (кој денес припаѓа на Романија) останал самостојно кнежевство, кое подоцна во 1859 година се соединило со Влашка (романски: Wallachia) за формирање на Кралство Романија.
Трансилванија
Кон крајот на 9 век Трансилванија започнала да биде освојувана од страна на Кралство Унгарија, за да во 1003 година во времето на Иштван I, го порази принцот Ѓула, кој воедно му бил вујко. Во периодот од 1003 до 1526 година, Трансилванија претставувала војводство во рамките на Кралство Унгарија, на чие чело стоел војвода кој директно бил назначуван од страна на унгарскиот крал. По Мохачката битка во 1526 година Трансилванија станала независно кнежевство управувана од калвинистичките унгарски кнезови. Во 1566 година Унгарија била поделена помеѓу Хабсбуршката династија и Османлиите а Кнежевство Трансилванија добила одредена автономија во рамките на османлиската држава. По Битката кај Виена, Хабсбуршката династија во 1683 година ја зазела Трансилванија. Но унгарскиот суверенитет бил признаен над Трансилванија а наспроти ова Трансилванците го признале императорот Леополд I (1687), кое означува дека територијата била под директно влијание на Австријците. По 1867 година, регионот целосно бил заземен од Унгарија, како дел од новоформираната Австроунгарија.
Влашка
Од 1330 година Влашка станала самостојно кнежевство. Еден од нејзините деспоти бил Влад III Цепеш (1431-1476), подобро познат како грофот Дракула. По долгиот отпор, кон крајот на 15 век Влашка целосно станала зависна од Османлиите. По Битката кај Ровиње во 1395 година, Влашка станала вазална земја на Османлиите, а во времето на Мирчо Стариот била обврзана да плаќа првично данок а подоцна самиот влашки кнез бил поставуван од османлискиот султан.
Влашка никогаш не станала дел од турски санџак за разлика од другите освоени територии кај Дунав. Од 1716 година Високата порта започнала да назначува за управители на областа Грци - фанариоти, со што се зголемило влијанието на Фенар и незадоволство кај влашкото население. Управувањето на фанариотите престанало во 1821 година кога избувнало востание на чело со Тудор Владимиреску. Истата година Стефан Богориди бил назначен за кнез на Влашка од страна на султанот.
Во 1831 година бил донесен статут на Влашка, а во 1859 година заедно со Молдавија било објавено создавањето на Обединетото кнежевство Влашко и Молдавија на чело со Александру Јоан Куза. На 24 декември 1861 година Александру Куза ја прогласил независноста на новата држава Романија, но Романија својата независност ја добила по крајот на Руско-турската војна во 1877 година.
Список на државни водачи во 19 година
Ова е список на државни водачи во 9 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Википедија на лимбуршки јазик
Википедија на лимбуршки јазик е издание на Википедија на лимбуршки јазик.
Благоја Паровски
Благоја Јованчев Паровски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. Завршил основно училиште, а потоа се занимавал со земјоделство. Како симпатизер на народноослободителната борба, на 12 септември 1944 година стапил во Шеснаесеттата македонска ударна бригада. Со неа учествувал во сите борби против балистичките банди и Германците на падините на Скопска Црна Гора. Непосредно пред завршните операции за ослсбодување на Скопје, на патот за Качаник, во една борба против Германците бил тешко ранет. Од таму бил пренесен во партизанската болница во Љубанци каде подлегнал на раните. Бил закопан во селските гробишта во Булачани.
Википедија на лингала јазик
Википедија на лингала јазик е издание на Википедија на лингала јазик.
Ново Село (Кочанско)
Историја
Во XIX век селото било дел од Кочанската каза на Отоманското Царство.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Ново Село живееле 140 жители, сите Македонци. Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Ново Село имало 144 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 3 жители, сите Македонци.
Избирачко место
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 895 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на месна заедница на селото Костин Дол.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 8 гласачи.
Личности
Познатите гајдарџии "Браќа Стојанови" едни од најпознатите личности кои се докажале на полето на македонската народна музика потекнуваат точно од ова мало село кое освен со својата природна убавина се издигнува и со богато културно наследство. Тие потекнуваат од сиромашно земјоделско и сточарско семејство, но карактеризираат со доста долго културно - семејно и народно богатство.
Црква „Св. 40 Маченици“ - Сер
Свети 40 Маченици (Ιερός Ναός Αγίων Σαράντα Μαρτύρων) — црква во градот Сер, Егејска Македонија. Влегува во состав на Серско-нигритската епархија на Цариградската патријаршија. Има улога на парохиски храм.
Историја
Црквата се наоѓа на улица „Марко Бочвар“ бр. 70 – 77. Почнала да се гради во 1952 г. на местото на црква изградена во 1946 г. Отворена е на 17 септември 1967 г. од митрополитот Константин Серско-нигритски. Претставува крстокуполна базилика со купола, три рамена и средишна апсида на исток. Во 1970 г. е изградена камбанаријата и други додатоци. Во црковниот двор е параклисот „Св. Евфимија, Св. Ирина Атињанка и Св. Ирина Кападокиска“. Во храмот се чуваат дел од моштите на Светите 40 севастиски маченици, подарени од митрополитот Теолог Серско-нигритски.
Дранске
Дранске (Dranske) — општина во округот Западна Померанија-Риген, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија.
Википедија на ломбардски јазик
Википедија на ломбардски јазик е издание на Википедија на ломбардски јазик.
Ајхсфелд
Ајхсфелд (Eichsfeld; буквален превод: „дабово поле“) — историска област во југоисточниот дел на сојузната покраина Долна Саксонија (каде е наречена „Долен Ајхсфелд“ - Untereichsfeld) и во северозападниот дел на сојузната покраина Тирингија (каде е позната како Горен Ајхсфелд - Obereichsfeld) во јужните делови на планинскиот масив Харц. До 1803 година, Ајхсфелд со векови била дел од Архиепископијата Мајнц, што е причината за моменталната состојба на католичка енклава во преовладувачката протестантска област на северот од Германија. По Втората светска војна и поделбата на два дела на Германија во 1945 година, делот од Западна Германија станал дел од округот Дудерштат. Неколку мали размени на територии се случиле помеѓу американската и советската окупациска зона според Ванфридскиот договор.
Географија
Денес, најголем дел од Горен Ајхсфелд се наоѓа во округот Ајхсфелд. Другите делови припаѓаат на округот Унштрут-Хајних. Долен Ајхсфелд, подоцна Округ Дудерштат, главно се наоѓа во округот Гетинген, додека Линдау станал дел од Катленбург-Линдау, кој денес е дел од округот Нортхајм.
Историја
Ајхсфелд бил првпат споменат во 897 година, а во 1022 година Архиепископијата Мајнц ги запишала своите поседи во областа, кои се зголемиле до 1573 година. Долен Ајхсфелд станал дел од Ајхсфелд откако бил дел од Брауншвајг-Линебург и Грубенхаген помеѓу 1342 и 1434 година.
Во 1575 година, Исусовците успешно оствариле контрареформација во Ајхсфелд. Триесетгодишната војна го зафатила Ајхсфелд во 1622 година и во текот на следните години неколку армии (шведска, данска, тириншка) ја уништувале областа. Според Вестфалскиот мир, Архиепископијата во Мајнц повторно го воспоставила католицизмот во областа, која била уништена над две третини и изгубила 75% од своето население.
Во текот на Наполеоновите војни, Ајхсфелд бил дел од Кралството Вестфалија, кое било распуштено по победата над Наполеон во Битката кај Лајпциг.
Од 1949 до 1990 година, Горен Ајхсфелд припаѓал на Источна Германија. Во оваа атеистичка држава, луѓето ги зачувале своите католички корени и црковниот живот останал релативно нечепнат.
Политика
Во согласност со традиционализмот во Ајхсфелд, процентот на гласачи за ДХС е значително повисок отколку во околината.
Борис Паровски
Животопис
Произлегува од сиромашно семејство. Завршил основно училиште, по што се занимавал со земјоделство и чување на добиток. Како симпатизер на народноослободителната борба од август 1944 година бил кypир на заднинската организација во Булачани и околните села. На 7 септември 1944 година стапил во Шеснаесеттата македонска ударна бригада. Со неа учествувал во повеќе борби против балистите и Германците на падините на Скопска Црна Гора. По ослободувањето на Скопје, како курир на Штабот, паднал од еден воен камион и тешко се повредил. Бил пренесен во Воената болница во Скопје каде подлегнал на повредите. Бил закопан на скопските гробишта во Бутел.
Список на државни водачи во 20 година
Ова е список на државни водачи во 0 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Површински сјај
Површински сјај — мерка за изразување на светлинската јачина на еден астрономски објект со стандардна големина. Општата сјајност на еден објект со голем просторен зафат како што е галаксијата, ѕвезденото јато или маглината се изразува со ваква мерка, како вкупна ѕвездена величина.
Општ опис
Вкупната ѕвездена величина е мерка за изразување на сјајот на просторно раширен објект како маглина, ѕвездено јато или галаксија. Се допбива со собирање на сјајноста по сета негова површина. Истото може да се добие и со употреба на светломер, мерејќи при отвори од различен пречник. Позадинската светлина потоа се одзема од измереното за да се добие вкупниот сјај. Добиената вредност е иста со онаа на точкестиот извор што оддава иста количина енергија.
Привидната величина на еден астрономски објект е дадена како вкупна вредност — ако една галаксија има величина од 12,5, тоа значи дека го гледаме истото севкупно количество светлина како кога гледаме ѕвезда со величина 12,5. Меѓутоа, ѕвездата е толку мала што може да се земе за точкест извор (најголемиот аголем пречник — оној на R Златна Рипка — изнесува 0,057 ± 0,005 лс), додека пак галаксијата е неспоредливо поголема, зафаќајќи неколку лачни секунди или лачни минути. Затоа, галаксијата се гледа потешко од единечна ѕвезда наспроти позадинската небесната светлина навечер. Површинскиот сјај на даден објект ни кажува колку е лесно или тешко видлив.
Пресметување на површинската сјајност
Површинската сјајност се изразува во ѕвездени величини на квадратна лачна секунда (m/лс2 или m/arcsec2). Бидејќи ѕвездената величина е логаритамска, пресметката не може да се направи со просто делење на величината со површината. За извор со вкупна величина m која постои на видливо подрачје A квадратни лачни секунди, површинскиот сјај S ќе биде
Кај астрономските објекти, површинскиот сјај е аналоген на фотометаричка блескавост и затоа е постојано ист на сите растојанија — што е поодалечен, дотколку помало е видливото подрачје. Претставено на геометриски начин, за близок објект што оддава дадено количествбо светлина, зрачниот тек се намалува со квадратот на неговата оддалеченост, но физичкото подрачје согласно даден просторен агол или видливо подрачје (e. g. 1 квадратна лачна секунда) се зголемува правопропорционално, давајќи иста површинска сјајност. Ова овозможува проценка на просторното растојание на објекти со голема просторна зафатнина како маглини и галаксии, која се добива од површинската сјајност преку модул на растојанието или сјајносното растојание.
Мамутска пештера (национален парк)
Националнен парк Мамутска пештера — американски национален парк во западно-централниот дел на Кентаки, опфаќа делови од Мамутската пештера, најдолгиот пештерски систем познат во светот.
Од обединувањето на пештерата Мамут во 1972 година со уште подолгиот систем под Флинт Риџ на север, официјалното име на системот е пештерски систем Мамут – Флинт Риџ. Паркот бил основан како национален парк на 1 јули 1941 година, а прогласен за светско наследство на 27 октомври 1981 година и меѓународен биосферен резерват на 26 септември 1990 година.
Паркот има 21.380 ха се наоѓаат првенствено во округот Едмонсон, со мали области што се протегаат кон исток во окрузите Харт и Бери. Реката Зелена поминува низ паркот, со притока наречена река Нолин, која се влева во Зелена непосредно внатре во паркот. Мамутската пештера е најдолгиот познат пештерски систем во светот со повеќе од 640 км од испитаните патеки, што е скоро двојно подолго од вториот по најдолг систем на пештери, подводната пештера Мексико Сак Актун.
Цел на паркот
Како што е наведено во документот за основање:
Геологија
Мамутската пештера се развила во густи варовнички слоеви со мисисипска старост покриени со слој песочник, што го направил системот неверојатно стабилен. Познато е дека вклучува повеќе од 640 км патеки. Новите откритија и врски додаваат неколку километри на оваа бројка секоја година. Националниот парк Мамутската пештера е основан за да се зачува системот на пештери.
Горниот член на песочник е познат како Голем Клифти песочник. Тенки, ретки слоеви на варовник прошарани во рамките на песочникот доведуваат до епикарстна зона, во која ситни канали (пештерски премини премногу мали за да влезат) се раствораат од природната киселост на подземните води. Епикарстната зона ги концентрира локалните текови на истекување во изворите со висока височина, кои се појавуваат на рабовите на гребените. Обновената вода од овие извори обично тече накратко на површината пред да потоне под земја повторно при издигнување на контактот помеѓу подножјето на песочник и основните масивни варовници. Токму во овие основни масивни варовнички слоеви природно се развиле пештерите што можат да се истражат во регионот. Варовничките слоеви на стратиграфскиот столб под Големиот Клифти, според зголемениот редослед на длабочина под врвовите, се Гиркин формацијата. Варовник од Женивев и варовник од Сент Луис. На пример, големиот премин на Главната пештера што се гледа на Историската турнеја се наоѓа на дното на Гиркин и на врвот на формацијата Женивев.
Секој од примарните слоеви на варовник е поделен понатаму на именувани геолошки единици и подединици. Една област на истражување на пештери вклучува корелација на стратиграфијата со истражувањето на пештерите, произведено од истражувачи. Ова овозможува да се произведат приближни тридимензионални мапи на контурите на различните граници на слоеви без потреба за пробни бунари и вадење на основни примероци.
Горниот отвор за песочник е релативно тешко за продирање на вода: исклучоците се таму каде што се појавуваат вертикални пукнатини. Оваа заштитна улога значи дека многу од постарите, горните премини на системот на пештерите се многу суви, без сталактити, сталагмити или други формации за кои треба да се развива течна вода.
Сепак, слојот на песочник е растворен и еродиран на многу локации во паркот, како што е просторијата замрзната Нијагара. Контактот помеѓу варовник и песочник може да се нашол со пешачење од дното на долината до врвовите: обично, како што се приближува до врвот на гребенот, се гледа изливите на изложени промени на составот на карпите од варовник во песочник на добро дефинирана кота.
На едно долно дно во јужниот регион на паркот, се разви огромна дупка во потопување. Познат како Кедар потоне, во дупката за мијалник има мала река која влегува од едната страна и исчезнува под земја од другата страна.
Посети
Службата за национални паркови нуди неколку посети низ пештерите за посетителите. Некои забележителни одлики на пештерата, како што се Гранд Авенија, Замрзната Нијагара и Мизеријата на Дебелиот човек, може да се видат на осветлени тури во должина од еден до шест часа. Две обиколки, осветлени само од парафински светилки што ги носат посетителите, се популарни алтернативи на електрично осветлените правци. Неколку „диви“ тури се оддалечуваат од развиените делови на пештерата во калливи индексирање и правливи тунели.
Седиштето на Мамутската пештера и центарот за посетители се наоѓа на патот Мамутска пештера. Паркот се поврзува со патот Кентаки 70 од север и патот Кентаки 255 од југ во рамките на паркот.
Праисторија
Приказната за човечките суштества во однос на Мамутската пештера трае пет илјади години. Неколку комплетни остатоци од Индијанците се пронајдени во Мамутската пештера или други блиски пештери во регионот и во 19 и во 20 век. Повеќето пронајдени мумии претставуваат примери на намерно погребување, со изобилство докази за претколумбовска погребна пракса.
Истражувањата што започнале кон крајот на 1950-те години, предводени од Пети Во Вотсон, од универзитетот Вашингтон во Сент Луис, Мисури, направиле многу за да се осветлат животите на доцните архаични и раните народи од народот Вудланд кои истражувале и ги експлоатирале пештерите во регионот. Зачувани од постојаната околина во пештерите, доказите за исхраната дало радиојаглеродно датирање што им овозможило на Вотсон и на другите да ја утврдат староста на примероците. Анализата на нивната содржина, исто така пионер од Вотсон, овозможува утврдување на релативната содржина на растенијата и месото во исхраната на која било од културите во период опфаќа неколку илјади години. Оваа анализа укажува на навремен премин од култура на ловци-собирачи во припитомување и земјоделство на растенијата.
Античките човечки остатоци и артефакти во рамките на пештерите се заштитени со разни федерални и државни закони. Еден од најосновните факти што треба да се утврди во врска со новооткриениот артефакт е неговата прецизна локација и ситуација. Дури и мало поместување на праисторискиот артефакт го контаминира од аспект на истражувањето. Истражувачите се соодветно обучени да не ги уништат археолошките докази, а некои области на пештерата остануваат надвор од границите дури и сезонски истражувачи, освен ако предмет на патувањето не се археолошки истражувања на тоа подрачје.
Покрај остатоците што биле откриени на делот од пештерата достапен преку Историскиот влез на Мамутската пештера, остатоците од факли од трска што ги користеле домородните Американци, како и други артефакти како што се цртежи, фрагменти од тиква и плетени мокасини од трева. Се најде во делот Солт пештера на системот во Флинт Риџ.
Иако има непобитен доказ за нивното постоење и употреба на пештерата, нема докази за понатамошна употреба во текот на архаичниот период. Експертите и научниците немаат одговор зошто е тоа така, што ја прави една од најголемите мистерии на Мамутската пештера до денес.
Најрана напишана историја
Делот од 13.000 ха познат како „Истражување Полард“ бил продаден со индензура во 10 септември 1791 година во Филаделфија од Вилијам Полард. 8.052 ха од „Истражувањето Полард“ помеѓу северниот брег на Бејкон Крик и Грин Река ги купил Томас Ланг Џуниор, британско-американски трговец од Јоркшир, Англија на 3 јуни 1796 година, за 4116 фунти. Земјиштето било изгубено при локалното даночно побарување за време на војната во 1812 година. Легендата вели дека првиот Европеец што ја посетил Мамутската пештера бил или Џон Хоучин или неговиот брат Франсис Хоучин, во 1797 година. Додека ловел, Хоучин бркал ранета мечка до големиот влез на пештерата во близина на реката Зелена. Некои приказни од семејството Хоучин го откриваат Џон Декатур „Џон Дик“ Хоучин како откривач на пештерата, но тоа е многу малку веројатно затоа што Џон Дик имал само 10 години во 1797 година и веројатно немало да лови мечки на толку мала возраст. Неговиот татко Џон е најверојатен кандидат од таа гранка на семејното стебло, но најверојатен кандидат за откривач на Мамутската пештера е Франсис „Франк“ Хоучин, чиешто земјиште било многу поблиску до влезот на пештерата отколку на неговиот брат Џон. Исто така, постои аргумент дека нивниот брат Чарлс Хоучин, кој бил познат како голем ловец, бил човекот што пукал во таа мечка и ја бркал во пештерата. Сомнежот околу тврдењето на Чарлс е фактот дека тој живеел во Илиноис до 1801 година. Наспроти оваа приказна, е најдолгата пештера на Брукер и Вотсон, која тврди дека пештерата била „секако позната пред тоа време“. Пештерите во областа биле познати пред откривањето на влезот во Мамутската пештера. Дури и Френсис Хоучин имал влез во пештерата на својата земја многу близу свиокот во реката Зелена позната како Турнеја, што е на помалку од еден километар од главниот влез на Мамутската пештера.
Земјиштето што го содржи овој историски влез за првпат бил прегледан и регистриран во 1798 година под името Валентин Симонс. Симонс започнал да ја експлоатира Мамутската пештера заради своите резерви на лосос.
Глове
Глове (Glowe) — општина во округот Западна Померанија-Риген, во Мекленбург-Западна Померанија, Германија. Претставува покраински признато одморалиште.
Мамутска пештера (национален парк)
19 век
Во соработка со Валентин Симон, разни други лица ја поседувале земјата низ Војната во 1812 година, кога резервите на калиум нитрат во мамутска пештера станале значајни заради Законот за ембарго од 1807 година, со кој се забранува секаква надворешна трговија. Блокадата ја исцрпувала американската војска со калиум нитрат, а со тоа и барут. Како резултат, домашната цена на солта се зголемила и производството засновано на нитрати извлечени од пештери како што е пештерата Мамут станало поисплатливо.
Кога Вилкинс починал, извршителите на неговиот тестамент го продале неговиот удел во пештерата на Грац. Во пролетта 1838 година, браќата Грац ја продале пештерата на Френклин Горин, кој имал намера да ја управува Мамутската пештера чисто како туристичка атракција, а дното одамна не испаднало од пазарот на солта. Горин бил сопственик на роб и ги користел своите робови како водичи за туризам. Еден од овие робови ќе даде голем број важни придонеси за човечкото знаење за пештерата и ќе стане една од најпознатите историски личности во пештерата Мамут.
Стивен Бишоп, афроамерикански роб и водич за пештерата во текот на 1840-тите и 1850-тите, бил еден од првите луѓе што направил обемни мапи на пештерата и именувал многу од одликите на пештерата.
Стивен Бишоп бил претставен во Мамутската пештера во 1838 година од страна на Френклин Горин. Горин, по смртта на Бишоп, напишал: „Ставив водич во пештерата - славниот и великиот Стефан, и тој помогна во откривањето. Тој беше првата личност што некогаш ја преминал јамата без дно, а тој, јас и друга личност чие име го заборавив, бевме единствените лица што некогаш биле на дното на куполата на Горин, според моето знаење “
„Откако Стивен ја преминал јамата без дно, го откривме целиот тој дел од пештерата што сега е познат подалеку од таа точка. Пред тие откритија, целиот интерес бил насочен кон она што е познато како „Старата пештера“... но сега многу од точките се малку познати, иако како што Стивен немаше обичај да каже, тие беа „големи, мрачни и необични“.“ Во 1839 година, Џон Кроган од Луисвил го купил пештерскиот имот Мамут, вклучувајќи го и Бишоп и неговите други робови од нивниот претходен сопственик Френклин Горин. Кроган накратко водел болница за туберкулоза во пештерата во периодот 1842-43 година, за чии пареи верувал дека ќе ги излечат неговите пациенти. Широко распространета епидемија од периодот, туберкулозата на крајот ќе го одземе животот на доктор Кроган во 1849 година.
Во текот на 19 век, славата на Мамутската пештера нараснала така што пештерата станала меѓународна сензација. Во исто време, пештерата го привлекла вниманието на писателите од 19 век, како што се Роберт Монтгомери Брд, Роберт Дејвидсон, Хорас Мартин, Александар Кларк Булит, Натаниел Паркер Вилис (кој ја посетил во јуни 1852 година), Бајард Тејлор (во мај 1855 година), Вилијам Стамп Форвуд (во пролетта 1867 година), Џон Муир (почетокот на септември 1867 година), Хорас Картер Хови и други. Како резултат на растечкото реноме на Мамутската пештера, пештерата можеше да се пофали со познати посетители како што се глумецот Едвин Бут (неговиот брат, Џон Вилкс Бут, го убил Абрахам Линколн во 1865 година), пејачката Џени Линд (која ја посетила пештерата на 5 април 1851), и виолинистот Оле Бул кој заедно одржал концерт во една од пештерите. Две комори во пештерите оттогаш се познати како „Амфитеатар на Бут“ и „Концертна сала Оле Бул“.
До 1859 година, кога железничката пруга Луисвил и Нешвил ја отворила својата главна линија помеѓу овие градови, полковник Ларкин Проктер. Проктер го поседувал пештерскиот имот. Тој исто така ја поседуваше патеката што се движела помеѓу Глазгов јаз (Парк Сити) и Мамутската пештера. Оваа линија превезувала туристи во Мамутската пештера сè до 1886 година, кога тој ја основал железничката пруга Мамутската пештера.
Почеток на 20 век: Војни во пештерите во Кентаки
Тешкотиите во земјоделскиот живот во тврдата, слаба почва на земјата-пештера влијаеа на локалните сопственици на помалите блиски пештери да видат можности за комерцијална експлоатација, особено со оглед на успехот на Мамутската пештера како туристичка атракција. „Пештерските војни во Кентаки“ бил период на остра конкуренција меѓу локалните сопственици на пештери за туристички пари. Биле користени широки тактики на измама за да ги намамат посетителите подалеку од нивната намена за други приватни ревии. Поставени се погрешни знаци по патиштата што водат до Мамутската пештера. Типична стратегија за време на раните денови на патување со автомобил вклучувало претставници (познати како „капери“) на други приватни шоу-пештери кои влегувале во автомобили на туристи и ги наведувале патниците да веруваат дека Мамутската пештера е затворена, ставена во карантин, закопана или на друг начин недостапен
Во 1906 година, Мамутската пештера станала достапна со пароброд со изградба на брана во Браунсвил, Кентаки.
Во 1908 година, Макс Кампер, млад германски рударски инженер, пристигнал во пештерата по пат на Њујорк. Кемпер штотуку завршил технички факултет и неговото семејство го испратило на патување во странство како подарок за дипломирање. Првично имал намера да помине две недели во Мамутската пештера, Кампер поминал неколку месеци. Со помош на Стивен Бишоп, Водич за пештери во Мамут, Кампер изработи неверојатно прецизно инструментално истражување на многу километри од пештерата Мамут, вклучително и многу нови откритија. Наводно, Кампер исто така направил соодветно истражување на површината на земјата над пештерата: оваа информација треба да биде корисна при отворање на други влезови во пештерата, штом се случи со влезот на градот Виолет.
Семејството Кроган го потиснал топографскиот елемент на картата на Кампер, и не е познато дали преживеал до денес, иако дел од пештерската мапа во делото на Кампер претставува триумф на точна картографија во пештерите. Сè до раните 1960-ти и доаѓањето на модерниот период на истражување дали овие пасуси ќе бидат прегледани и мапирани со поголема точност. Кампер се вратил во Берлин и од гледна точка на Мамутската пештера, исчезнал целосно. Дури кон крајот на 21 век, група германски туристи, откако ја посетиле пештерата, го истражувале семејството на Кампер и ја утврдиле неговата судбина: младиот Кампер бил убиен во Првата светска војна во Битката кај Сома на 10 декември 1916 година. Познатиот француски истражувач на пештери Едуард-Алфред Мартел ја посетил пештерата три дена во октомври 1912 година. Без пристап до внимателно водените податоци од истражувањето, на Мартел му било дозволено да прави барометриски набудувања во пештерата со цел да утврди релативна кота на различни локации во пештерата. Тој идентификувал различни нивоа на пештерата и правилно забележал дека нивото на реката Ехо во рамките на пештерата е контролирано од нивото на реката Зелена на површината. Мартел изразил жалење за изградбата на браната во Браунсвил во 1906 година, посочувајќи дека со тоа се прави невозможно целосно хидролошко проучување на пештерата. Меѓу неговите прецизни описи на хидрогеолошката поставка на пештерата Мамут, Мартел понудил шпекулативен заклучок дека Мамутската пештера е поврзана со соли и колосални пештери. Ова ќе се докаже точно дури 60 години по посетата на Мартел.
Во раните дваесетти години на минатиот век, Џорџ Морисон создал, преку рударење, голем број влезови во Мамутската пештера на земјиште што не било во сопственост на имотот Кроган. Отсуство на податоци од тајните истражувања на Кроган, извршени од Кампер, Бишоп и други, кои не биле објавени во форма погодна за одредување на географскиот обем на пештерата, сега конечно се покажало дека Кроганите со години ги изложувал делови на Мамутската пештера кои не биле под земја што ја поседувале. Биле покренати тужби и, извесно време, со различни влезови во пештерата биле управувани во директна конкуренција едни со други.
На почетокот на 20 век, Флојд Колинс поминал десет години истражувајќи го системот за пештери Флинт Риџ (најважното наследство од овие истражувања било откривањето на Кристалната пештера на Флојд Колинс и истражувањето во пештерата Солтс) пред да умре во пештерата Сенд, во Кентаки, во 1925 година. Додека ја истражувал пештерата Песок, тој ја заглавил ногата во карпа додека бил во тесна ползавица и не можел да биде спасен пред да умре од глад. Обидите за спасување на Колинс создале сензација за медиумите. Добиената јавна покриеност ќе ги привлече истакнатите Кентакијци да иницираат движење што наскоро ќе резултира со формирање на Националниот парк Мамутската пештера.
Движење на националниот парк (1926–1941)
Како што почина последниот наследник на Кроган, се развил интензитетот на застапување кај богатите граѓани на Кентаки за формирање на Националниот парк Мамутската пештера. Приватници го формирале Здружението Националниот парк Мамутската пештера во 1924 година. Паркот бил овластен на 25 мај 1926 година.
Донирани средства биле искористени за купување на некои земјоделски површини во регионот, додека другите трактати во рамките на предложената граница на националниот парк биле стекнати со ескпропријација. За разлика од формирањето на други национални паркови во ретко населениот американски запад, илјадници луѓе биле присилно преместени во процесот на формирање на Националниот парк Мамутската пештера. Честопати постапките за експропријација биле горчливи. Сопствениците на земјиштето биле плаѓани суми што се сметале за несоодветни.
Според службата на Националниот парк, „До 22 мај 1936, 27.402 хектари земја биле купени и прифатени од Секретарот за внатрешни работи. Областа била прогласена за национален парк на 1 јули 1941 година кога биле собрани минимум 45.310 хектари (над 600 парцели).“
Надзорникот Хоскинс подоцна напишал за летен танчер по име Пит, кој пристигнувал во куќата-водичи на или околу секој 20 април почнувајќи од 1938 година. Птицата јадела од храната што ја држеле водичите, за да ги воодушеви посетителите и му давала храна на својот помалку припитомен партнер.
Создавање на националниот парк (1941)
Новиот влез, затворен за посетители од 1941 година, бил повторно отворен на 26 декември 1951 година, станувајќи влез што се користел за почетокот на турнејата замрзната Нијагара.
Најдолгата пештера (1954–1972)
До 1954 година, земјиштето на Националниот парк Мамутската пештера ги опфати сите земји во неговата надворешна граница, со исклучок на два приватни трактати. Една од нив, старата фарма Ли Колинс, била продадена на Хари Томас од коњската пештера, Кентаки, чиј внук Вилијам „Бил“ Остин управувал со Кристалната пештера Колинс како ревијална пештера во директна конкуренција со националниот парк, кој бил присилен да ги одржува патиштата што водат кон имотот. Осудата и купувањето на имотот на Кристалната пештера се чинела само прашање на време.
Во февруари 1954 година, на покана на Остин била организирана двонеделна експедиција под покровителство на Националното спелеолошко друштво: оваа експедиција стана позната како Ц-3 или експедицијата на пештерата Колинс Кристал.