cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Медицинска етика
Неповредливост
Концептот за неповредливост е олицетворение на фразата: „прво, не повредувај“ или на латински primum non nocere. Многумина сметаат дека главно или примарно цел е да не го повредите вашиот пациент. Ова делумно се однесува на лекарите од општа пракса кои се склони на третмани за кои сметаат дека ќе донесат добри резултати за пациентот без претходно да проценат дали ттетманот ќе биде позитивен за пациентот или не. Како резултат на тоа голем број на пациенти биле повредени. Не само што е важно да не повредуваш отколку да лекуваш, туку и да се земе предвид дали постои можност вашиот третман да има негативни последици за пациентот. Лекарите од општа пракса не треба да им препишуваат лекови на пациентите за кои сметаат дека постои можност да бидат штетни по здравјето за пациентот. Тој или таа (лекар од општа пракса) не треба да препишуваат лекови (или на друг начин да го лекуваат пациентот) освен ако тој или таа (пациентот) знаат дека третманот нема да биде штетен за пациентот или доколку пациентот ги прифаќа ризиците или позитивното влијание од третманот, во случај позитивното влијание да ги надминува можните ризици.
Сепак постојат многу третмани кои предизвикуваат негативно влијание. Во некои случаи како на пример во тешки ситуации каде без третман пациентот ќе биде со сериозни последици, практикувањето на ризичните третмани ќе биде оправдано, затоа што ако не се лекува пациентот, тогаш веројатно ќе го повредите пациентот. Принципот за неповредливост не е апсолутен и мора да се балансира со принципот добротворност.
„Неповредливоста“ e дефинирана според нејзиниот културен контекст. Секоја култура има свој културолошки дефиниции за „доброто“ и „лошото”. Овие дефиниции зависат од степенот на кој културата ги поставува културните вредности наспроти природата. Во некои култури поимите „добро“ и „лошо” не постојат. За нив овие зборови немаат значење, затоа што не ги издвојуваат од природата. Други култури пак ги доведуваат луѓето во интеракција со природата, други пак ги поставуваат луѓето да доминираат со природата. Религиите се главна причина за нивното изразување.
Двостран ефект
Некои зафати преземени од лекарите од општа пракса можат да донесат позитивни резултати, но исто така можат ненамерно да донесат и предвидлива штета. Комбинацијата од двата случаи е позната како „двостран ефект“. Најчесто користен пример за овој феномен е употребата на морфиум за усмртување на пациентот. Употребата на морфиумот може да ја намали болката и страдањето на пациентот, но симулира забрзување на смртта преку задушување на респираторниот систем.
Судири помеѓу автономијата и добротворноста/неповредливоста
Автономијата доаѓа во судир со добротворноста во случај кога кога пациентите не се согласуваат со советите кои им ги даваат здравствените работници и за кои сметаат дека се за здравјето на пациентот. Кога интересите на пациентот ќе се судрат со благосостојбата на пациентот, тогаш општества ги решаваат конфликтите на повеќе начини. Општо земено западната медицина се разликува во тоа што ментално стабилниот пациент донесува сам одлуки, дури и во случаи кога медицинскиот тим смета дека тоа не е вистинската одлука. Сепак во многу други општества му се дава предност на добротворноста, па на автономијата.
Тоа вклучува и примери кога пациентот одбива лекување поради религиозни или политички причини. Има и случаи кога пациентот или негоите роднини сакаат да го прекинат животот на пациентот во случај на евтаназија, но исто така ако пациентот сака лекување кое не е потребно како што е случајот со хипохондријата. Лекарот му дава предност на принципот автономија, затоа што одбивање на лекувањето може да го наруши односот помеѓу пациентот и лекарот.
Капацитетот на пациентот за донесување на одлуки треба да се преиспита за време на решавање на спорот помеѓу автономијата и добротворноста. Замената на медицинската одлука претставува продолжување на принципот автономија.
Евтаназија
Некои американски лекари од општа пракса сметаат дека принципот неповредливост не ја исклучува примената на евтаназијата. Веројатно најдобар пример за прекршување на формалната изјава за неповредливост е лекарот Џек Кеворкиан (Jack Kevorkian) кој во 1998 година беше обвинет за убиство од втор степен, а тоа следување по прикажување на активна евтаназија во емисијата „60 минути”. Во некои земји евтаназијата е прифатена како стандардна медицинска постапка, а правните регулации ја поврзуваат со медицинската дејност. Во тие земји целта е да се ублажуваат болките на пациентите кои се болни од болести за кои нема лек. „Primum no Noncere“ се заснова на сфаќањето дека доколку не постои можност медицинскиот експерт да понуди помош доаѓа до секојдневно страдање на пациентот. „Да не се презема зафат” се смета за предизвикување на поголема штета, отколку активно олеснување на болката на пациентот. Очигледно можноста за да се помогне зависи од ограничувањето на постапките кои треба да ги преземи лекарот од општа пракса. Овие ограничувања се карактеристични за начинот на лекување и правниот систем во заедницата. Целта на „неповредливоста“ е сѐ уште иста. Во случаи кога не постои лек на лекарот од општа пракса му се дава одговорноста да му помогне на пациентот со намерно и активно олеснување на болките.
Општа согласност
Општа согласност во етиката се однесува на идејата дека пациентот мора да биде информиран и да ги разбере можните придобивки и ризици за избраниот третман. Доколку пациентот не е доволно информиран постои ризик тој да направи избор со кој нема да се одразуваат неговите или нејзините вредности или желби. Тоа не значи процес на добивање согласност, ниту пак специфични правни барања кои варираат од земја во земја. Пациентот може да одбери дали самиот ќе донесува здравствени одлуки или ќе му ја предаде должноста на друго лице за донесување на одлуки. Ако пациентот не е во можност да донесе одлука, тогаш според законот се назначуваат различни процеси за добивање на општа согласност. Обично се поставува личност од страна на пациентот или негов најблизок роднина да донесе одлука во негово име. Општата согласност како вредност е поврзана со автономјата и кажувањето на вистината.
Доверливост
Под поимот доверливост најчесто се означува дискрецијата во разговорите помеѓу лекарот и пациентот. Овој концепт е познат како привилегија помеѓу пациентот и лекарот од општа пракса.
Правната заштита во Америка се гарантира според ХИПАА (HIPAA) законите, особено правилото за дискреција (Privacy Rule) и други државни закони, а кои дел од нив се построги и од законите на ХИПАА. Сепак се направени повеќе исклучоци. Голем број на држави бараат од лекарите од општа пракса да ја известат полицијата доколку примат пациент со прострелни рани, аисто така што ги пријават возачите кои имаат оштетен вид во Министерството за моторни возила (Department of Motor Vehicles). Доверливоста е вклучена и во случаи кога е дијагностицирана сексуално пренослива болест кај пациент кој одбива да му ја открие дијагнозата на партнерот,но исто така и при прекинување на бременоста на малолетно лице без знаење на родителите. Во Соединетите Американски Држави постојат закони според кои здравственото лице мора да ги извести родителите, доколку малолетното лице изврши абортус.
Критика кон оксната медицинска етика
Се смета дека конвенционалната медицинска етика е тенденциозна и дека е рамка во која поединците едноставно не се слободни да склопуваат договори едни со други, за да го обезбедат медицинскиот третман кој е потребен. Бидејќи голем дел од медицинската нега обично се обезбедува преку социјалната држава и бидејќи има правни ограничувања каков третман може да биде обезбеден за секој пациент и од страна на кого, мора да постои разграничување помеѓу желбите на пациентот од една страна и препораките на здравствените лица од друга страна. Тасано (Tassano) се сомнева дека добротворноста во некои случаи има предност над автономијата. Тој смета дека нарушувањата на автономијата почесто ги одразуваат интересите на државата отколку интересите на пациентите.
Значењето на комуникацијата
Повеќето таканаречени „етички недоразбирања“ во медицинската етика се должат на недоволната комуникација. Прекинувањето на комуникацијата води кон недоразбирања помеѓу пациентот и здравствениот тим, помеѓу членовите на семејството или помеѓу членовите на медицинската заедница. Таквите прекини на комуникација треба да се избегнуваат, а одредени „ненадминливи“ етички проблеми можат да се решат со отворен разговор.
Контрола и одлука
За да се осигура дека се применуваат соодветните етички вредности во болниците, болничкото акредитирање бара да бидат земени предвид етичките почитувања. Тоа ќе биде постигнато на пример со почитување на интегритетот на лекарот од општа пракса, конфликт на интереси, научноистражувачката етика и етиката за пресадување на органи.
Насоки
Постојат некоку етички насоки. На пример Декларацијата од Хелсинки (Declaration of Helsinki) се смета за авторитативна во областа на научноистражувачката етика. Во Обединетото Кралство, Генералниот Медицински Совет (General Medical Council) овозможува пред сè современ советник во форма на изјава која се вика „Добра Mедицинска Пракса“. Други организации како на пример Медицинското Друштво за Заштита (Medical Protection Society) и голем број на катедри се советуваат со британските доктори во врска со прашања од етиката.
Етички комитети
Овие тела се состојат пред сè од здравствени лица, но во нејзиниот состав може да има и филозофи, лаици и свештени лица. Во многу делови од светот нивното присуство се смета за задолжително, со цел да се одржи балансот во етичките комитети.
Препораките на Соединетите Американски Држави велат дека Одборите за Истражување и Етика (Research and Ethical Boards) треба да се состојат од пет или повеќе членови, вклучувајќи барем еден научник, еден лаик и една личност која не е поврзна со институцијата. Одборите за Истражување и Етика треба да се состојат од луѓе од областа на правото и да се запознаени со стандардите за пракса и професионално раководење. Според протоколот посебно ќе се разгледуваат проблемите на хендикепираните и инвалидизирани лица.
Европскиот Форум за Добра Клиничка Пракса (The European Forum for Good Clinical Practice) предлага Одборите за истражување и етика да вклучат двајца лекари од општа пракса кои имаат работно искуство во областа на биомедицинските истражувања и да не работат во институцијата каде што ќе се одвиваат истражувањата. Да биде вклучен еден лаик, еден адвокат, едно помошно медицинско лице на пример: медицинска сестра или фармацевт. Тие за кворум препорачуваат лица од двата пола со цел одразување на културолошкиот склоп во локалната заедница.
Препораките на Австралискиот Комитет за здравствена етика беа насловени „Општо Членство за Институционалните Етички Комитети“. Пожелно е претседателот да не е вработен или на било кој друг начин поврзан со институцијата. Треба да биде вклучена и личност која има знаење и искуство во професионалната нега, советување или лекување на луѓе, потоа духовно лице или негов еквивалент, како на пример Абориџинскиот старешина (службеник во Презвитеријанската црква ), лаик, адвокат и медицинска сестра.
Задачите на филозофите или на религиозното лице го одразуваат значењето на општеството кога се вклучени основните вредности.
Културолошки проблеми
Културолошките разлики можат да направат етички проблеми во медицината. Некои општества веруваат во спиритуалните или магичните теории за создавањето на болеста и не е возможно да се споредуваат овие верувања со принципите на западната медицина.
Кажување на вистината
Некои општества не обрнуваат внимание за информирањето на пациентот за дијагнозата, особено кога е дијагностициран рак. Сè до 1970 година дури и американското општество не го нагласува кажувањето на вистината, во случај кога е дијагностициран рак. Во здравството во Америка принципот општа согласност има приоритет над другите етички вредности, а лекарот треба да им ја кажи дијагнозата на пациентите. „Дали да му се каже вистината на пациентот или не?“ во современата лекарска практика претставува една од етичко деонтолошките дилеми кај инфаустно билните пациенти. Едностраното прифаќање на едното или на другото гледиште има вкрстени т.е. позитивни и негативни страни.
Правниците и моралистите имаат свој принцип и го отфрлаат лажењето, иако тоа е направено со благородни цели. За овој став се залагаат и многу лекари кои сметаат дека премолчувањето на вистината за болеста на пациентот нема морална оправданост и дека пациентот има морално право да ја дознае вистината за својата болест.
Алабама
Алабама (Alabama) — сојузна држава сместена во југоисточниот регион на Соединетите Американски Држави. Алабама се граничи со Тенеси на север, Џорџија на исток, Флорида и Мексиканскиот Залив на југ, и Мисисипи на север. Алабама е рангирана на 30. место според големина на површина и на второто место според пловни внатрешни води. Алабама, исто така, се наоѓа на 24. место според бројот на население, кој во 2016 г. изнесувал околу 4.863.300 жители.
Медицинска етика
Кажување на вистината
За да не бидат лекарите во постојана дилема може да се каже дека судската практика стои на ставот дека на пациентот треба да му се каже вистината, но на лекарот останува да донесе одлука дали ќе го направи тоа или не. Морално е да се избегнуваат лаги, но ако тоа е во интерес на пациентот, ова морално правило може да се прекрши ако лекарот проценил дека доколку се скрие вистината за болеста,тоа би помогнало во совладувањето на болеста.
Алабама
Од Американската граѓанска војна па сè до Втората светска војна, Алабама, како и многу други јужни држави, се соочила со големи економски тешкотии, делумно и поради континуираната зависност од земјоделството. И покрај порастот на поголеми индустрии и урбанизирани градови, интересите на Белците доминирале во областа на законодавството сè до 1960-тите, додека пак, интересите на Афроамериканците биле помалку застапени. По Втората светска војна, Алабама искусила пораст на економијата на државата која се должела на пренасочувањето од земјоделството кон тешки производи, минерална екстракција, образование и технологија. Покрај тоа, се случило и воспоставување или проширување на веќе постоечките воени објекти, примарно тие на армијата на САД и силите на воздухопловството, како државни работни места.
Медицинска етика
Кажување на вистината
Законските, етичките и деонтолошките начела во овој поглед даваат малку конкретни упатства,па одлуката дали да му се каже вистината на пациентот се препушта на слободната проценка на лекарот, на неговата тактичност и на совеста.
Алабама
Неофицијално, прекарот на државата е „Јелоухамер“ (Yellowhammer), дадено по државната птица) — златниот клулајдрвец (Colaptes auratus). Алабама е позната и како „Срцето на Дикси“ (Дикси е прекарот за јужните американски држави). Државно дрво е „Pinus palustris“, а државно цвеќе камелија. Главен град на Алабама е Монтгомери, а најголемиот град според население е Бирмингем. Најголемиот град според површина е Хантсвил. Најстар град е Мобајл, основан од француски колонисти.
Потекло на името
Американските староседелци од Алабама, по потекло од племето Мускогијан („Muskogean“) чии членови живееле само покрај сливот на реките Куса и Талапуса и до горниот дел на реката Алабама, послужиле како извор на етимолошки имиња на реките и државата. На алабамски јазик зборот за жител на Алабама е „Албамо“ („Albaamo“) (или на различни дијалекти, „Албама“ („Albaama“) или „Албамо“ („Albàamo“), a множината за личност од Алабама е „Албамаха“ („Albaamaha“) ). Зборот „Алабама“ се верува дека потекнува од чоктовскиот јазик, за подоцна да биде присвоено од племето Алабама како нивно име. Правописот на зборот често варира во завнисност од изворите. Првата употреба на овој збор се појавува на три места од експедицијата на Хернандо де Сото од 1540 со Гарсиласо де ла Вега користејќи го изразот „Алабамо“, додека, пак, витезот од Елваз и Родриго Ранхел ги напишале „Alibamu“ и „Limamu“. Во почетокот на 1702, племето на Французите им било познато како Алибамон, што било откриено со помош на француска мапа на која била реката идентификувана како „Rivière des Alibamons“. Во други правописи се вклучени: Алибаму, Алабамо, Албама, Алебамон, Алибама, Алибамоу, Алабаму.
Медицинска етика
Кажување на вистината
Во нашата земја многу ретко е пишувано за оваа проблематика. Дециден став за ова прашање не постои, но се претпочита ставот на лекарот или на лекарите, по однос на неговата одлуката. Во Соединетите Американски Држави ставот е дека на пациентот треба да му се каже вистината, затоа што пациентот има морално право да ја знае состојбата во која се наоѓа.Исто така се смета дека пациентот е своја личност, со свој индивидуалитет и е самосвесен за своето здравје, болест и смрт.
Алабама
Потекло на името
Иако потеклото на Алабама можело да се препознае, изворите не се согласувале со неговото значење. Една статија од 1842 во „Jacksonville Republican“ вели дека идејата потекнува од значењето „ние тука почиваме“ или на англиски „Here we Rest“. Овој поим бил населен во 1850-те преку пишувањата на Александар Бјуфорт Мик. Експертите на мускогианските јазици не биле во можност да најдат некои докази за поддршка на овој превод на името. Научниците веруваат дека зборот доаѓа од чоктовските изрази „alba“ (што значи „растенија“ или „треви“) и „amo“ (што значи „да се сече“, „да се намали“ или „да се соберат“). Значењето може да биде „чистачи на шумата“ или „собирачи на билки“ што може да потенцира на чистење на земјиштето за култивација или за собирање лековити растенија.
Домородни народи, рана историја
Домородните народи од различни култури живееле во оваа област илјадници години пред Европската колонизација. Трговијата со североистокот преку реката Охајо почнала во текот на периодот „Burial Mound Period“ (1000 п.н.е-700 н.е) и продолжила сè до Европската колонизација на Америка. Аграрската култура на Мисисипи била пренесена во поголемиот дел од државата од 1000 до 1600 година од новата ера, со главно седиште во близина на Маундвил, Алабама. Анализата на артефактите од археолошките истражувања во Маундвил биле основата на научниците при формулирањето на одликите на „југоисточниот Церемонијален Комплекс“ („Southeastern Ceremonial Complex“ ). Спротивно на популарното верување, произлегува дека Церемонијалниот комплекс нема директни врски со Мезоамериканската култура, туку дека се развиле независно. Церемонијалниот Комплекс претставува важна компонента во религијата на народот од Мисисипи; тоа е едно од примарните значења според кое религијата е сфатена.
Медицинска етика
Судир на интереси
Лекарите од општа пракса не смеат да дозволат судирот на интереси да влијае на медицинската проценка. Во некои случаи тешко е да се избегнат конфликти, а лекарите имаат одговорност да ги избегнуваат таквите ситуации. Сепак истражувањето покажа дека судирот на интереси е честа појава.
Алабама
Домородни народи, рана историја
Меѓу историските племиња на индијанците кои живееле во областа на денешна Алабама во времето на Европската колонизација имало и Чероки кои зборувале на Ирокески јазик и Алибаму, Чикасо, Чокто, Крик, Коасати и Мобили кои зборувале на Мускогианските јазици..
Парацетамол
Парацетамолот, исто така познат како ацетаминофен, претставува на широко употребуван аналгетик (против болки) и антипиретик (за намалување на температурата).
Алабама
Европски населби
Французите ја основале првата европска населба во регионот Олд Мобајл во 1702. Областа била француска од 1702 до 1763, а потоа дел од Британската Западна Флорида од 1763 до 1780. Томас Басет бил првиот Британски колонист во државата. Тој се населил во близина на тоа што е денес реката Томбигби во округот Вашингтон. Алабама стана дел од Шпанската Западна Флорида од 1780 до 1810, а потоа дел од независната Република Западна Флорида на кратко време, односно 90 дена, бидејќи била одземена од САД и додадена во Територијата Орлеанс (1810), за конечно да биде додадена на Територијата Мисисипи во 1812. Во текот на овие подоцнежни случувања Шпанците поседувале владино присуство во регионот со седиште надвор од Мобајл. Кога силите на Ендру Џексон го окупирале Мобајл во 1814 (додека се спремале за битката на Њу Орлеанс), го демонстрирале авторитетот на САД во регионот, делотворно уништувајќи ја Шпанската влада.
Областа која денес ја сочинува северна и централна Алабама, познат како земјишта Јазу, била земена од провинцијата Џорџија по 1763. Следејќи ја Американската револуција, Алабама останува дел од државата Џорџија, иако во голема мера тоа било оспорувано. Спротивставените тврдења за оваа област произлегуваат најпрво од неколку индијански племиња (најзабележливи се Чероки и Јазу), од други држави (на пр. Јужна Каролина) и од федералната влада на САД, Британија и Шпанија. Во 1802 регионот се приклучил кон Територијата Мисисипи. Поединечното доделување на државност било одложено со недостаток на територијата при крајбрежјето.
Парацетамол
Се смета дека е сигурен за употреба во препорачани количества. За акутно предозирање се смета земањето на повеќе од 1000 mg од еднаш и повеќе од 4000 mg во текот на еден ден за возрасни.
Алабама
Државност, граѓанска војна и реконструкција
Алабама стана 22 држава призната од унијата во 1819. Уставот, на дел од граничната линија во 1820-те и 1830-те, обезбедил право на глас на белите луѓе. Доселеници брзо пристигнувале за да ги искористат предностите на плодната почва. Југоисточните плантажери и трговци од Горниот Југ носеле робови со нив во тек со проширувањето на памучните плантажи. Економијата во централниот Црн појас (именуван според неговата темна, продуктивна почва) била изградена околу големи плантажи на памук чии поседувачи го зголемиле своето богатство со помош на робовската работна сила. Областа, исто така, привлекла и многу сиромашни, безимотни луѓе, односно фармери кои одгледувале доволно храна за да можат да си ја прехранат само фамилијата. Записите од пописот во 1860 покажуваат дека поробените Африканци сочинуваат 45% од вкупното население на државата од 964,201 жител. Во Алабама имало само 2,690 законски ослободени робови кои тука живееле во тоа време.
На 1 јануари 1861, Алабама се отцепила од унијата и се придржиле на Конфедеративните Држави на Америка. Додека во државата биле одржани неколку битки, Алабама придонела 120,000 војници во американската граѓанска војна. Робовите во Алабама биле ослободени со 13-от амандман во 1865. Во текот на реконструкцијата, новите државни законодавци, за првпат, создале државен школски систем како и некои социјални институции за помош на жителите. Алабама официјално била вратена во унијата во 1868.
Парацетамол
Од Светската здравствена организација се смета како едно од основните лекарства за најголемиот дел од популацијата.
Алабама
Државност, граѓанска војна и реконструкција
По граѓанската војна државата сè уште била претежно земјоделска со економија „потпрена“ врз памукот. Поседниците давале отпот на слободата на трудот за време на реконструкцијата и се залагале за повторно воспоставување на контрола врз поранешните ослободени робови. Во раните години Кју Клукс Кланот имал бројни независни акции во Алабама за напаѓање на ослободените робови и други државјани. Откако биле поттиснати, бунтовничките белци организирале паравоени единици како „Red Shirts“ и „White League“ кои делувале поотворено при истиснувањето на црните гласачи.
Парацетамол
Фармакокинетика
После перорална администрација, парацетамолот брзо се апсорбира во тенкото црево, додека апсорпцијата во желудникот е занемарлива. Поради тоа брзината на апсорпција зависи од празнењето на желудникот, но степенот на апсорпција останува ист. Кај исти испитаници, максималната плазматска концентрација на парацетамол се постигнала за 20 минути кога се зема на празен желудник, наспроти 90 минути кога се зема со храна. Храна богата со јаглехидрати, но не и со белковини и масти, ја намалува максималната плазматска концентрација на парацетамолот за четири пати. Дури и при празен желудник, брзината на апсорпција на парацетамол е варијабилна и зависи од формулацијата, при што максимална плазматска концентрација се постигнува за 20 минути до 1.5 час.
Биорасположливоста на парацетамолот е дозно-зависна: се зголемува од 63% за доза од 500mg до 89% за доза од 1000mg. Полуживотот на елиминација изнесува 1.9–2.5 часа, а волуменот на дистрибуција е околу 50L. Врзувањето за плазматските белковини е занемарливо, освен при предозирање, кога може да достигне 15–21%. Максималната плазматска концентрација после вообичаена доза на парацетамол достигнува 30μg/mL (200μmol/L). После 4 часа, концентрацијата вообичаено е помала од 10μg/mL (66μmol/L).
Алабама
1900-1960
Во нејзиниот нов устав од 1901, законодавното тело делотворно ги обесправило афроамериканците преку гласачки рестрикции. Додека плантажерите ги ангажирале сиромавите белци за поддршка на овие законски напори, новите рестрикции резултирале и со обесправување на истите. Законот останал запишан неколку декади. До 1941 повеќе белци од црнци виле обесправени: 600,000 белци и 520,000 црнци.
Штетата врз афроамериканската заедница биле во големи размери, па приближно сите нејзини жители го изгубиле правото на глас. Во 1900, четиринаесет окрузи од Црниот појас (кои примарно биле афроамерикански) имале повеќе од 79,000 гласачи на изборите. До 1 јуни 1903, бројот на регистрирани гласачи бил намален на 1,081. Во 1900 Алабама имала повеќе од 181,000 афроамериканци со право на глас. До 1903, 2,980 жители ги исполнувале условите за право на глас, иако најмалку 74,000 црни гласачи биле писмени. Обесправувањето било прекинато од афроамериканците водејќи го движењето на граѓанските права и добивајќи федерална легислатива во средината на 1960-те за заштита на нивните граѓански права. Актот за правата на гласање од 1965, исто така, ги заштитило и правата на гласање на сиромашните белци.
Парацетамол
Фармакокинетика
Парацетамолот се метаболизира главно во црниот дроб, преку глукуронидација и сулфатација, а добиените производи се елиминираат преку урината (види на сликата). Само 2–5% од лекот се екскретира непроменет преку урината. Глукуронидацијата под дејство на ензимите UGT1A1 и UGT1A6 сочинува 50–70% од метаболизмот на лекот. Дополнителни 25–35% од лекот се претвора во сулфат под дејство на ензимите SULT1A1, SULT1A3, и SULT1E1.
Помала количина на лекот (5-15%) се оксидира под дејство на ензимите цитохром P450, воглавно од CYP2E1, при што се формира токсичен метаболит познат како NAPQI (N-ацетил-p-бензохинон имин). NAPQI е одговорен за хепаталната токсичност на парацетамолот. При вообичаените дози на парацетамол, NAPQI се конјугира со глутатион и преминува во нетоксичен метаболит. Нетоксичниот конјугат APAP-GSH се презема од страна на жолчката и понатаму се деградира до конјугати на меркаптурна киселина и цистеин кои се екскретираат преку урината. При предозирање, доаѓа до исцрпување на количината на глутатион, поради големата количина на формиран NAPQI, при што тој се врзува за митохондриските белковини во црниот дроб предизвикувајќи оксидативен стрес и токсичност. Друг минорен, но важен метаболички пат е деацетилација на околу 1–2% на парацетамол при што се формира p-аминофенол. p-Аминофенолот во мозокот се претвора во AM404 под дејство на хидролаза, соединение кое делумно може да е одговорно за аналгетското дејство на парацетамолот.
Алабама
1960-денес
И покрај големите популациони промени во државата од 1901 до 1961, руралнте законодавни домови одбиле да учествуваат во сенатот во кој добиле место врз основа на популацијата. Тие се придржуваа до старото одржување на политичката и економска моќ во земјоделските области.
Афроамериканците биле делумно претставени како републиканци поради историски причини, но биле обесправени. Белите жители на Алабама чувствувале горчина кон републиканската партија по последиците на граѓанската војна и реконструкцијата. Овие фактори создале долготрајна традиција дека секој кандидат кој сакал да не биде омаловажуван од белците морал да се кандидира како демократ. Земјата продолжила како еднопартиска демократска земја за повеќе од еден век по завршувањето на реконструкцијата.
За време на движењето за граѓанските права, афроамериканците добиле заштита за гласање и други граѓански права со националниот акт за граѓански права од 1964 и актот за гласачки права од 1965.
Географија
Алабама е тринаесетта по ред најголема држава во САД со 135,775 км² март 19% од површината на Алабама е покриена со вода што ја прави дваесет и трета држава во количина на површински води, a исто така државата го поседува вторит најголем речен систем во САД. Околу три петини од земјишната површина има добра земјоделска почва што се должи на реката Мисисипи и Мексиканскиот Залив. Регионот Северна Алабама е повеќе планински со реката Тенеси која сече голема долина создавајќи потоци, реки, планини и езера.
Државата се граничи со Тенеси на север, Џорџија на исток, Флорида на југ и Мисисипи на запад. Алабама има крајбрежје на Мексиканскиот Залив во најјужниот дел од државата. Надморската височина на Алабама се движи од морско ниво во Мобајл Беи, до 550 метри на планините Апалачи на североисток. Највисоката точка е планината Чихо, со височина од 734м. Површината на Алабама вклучува 89,000 км² шума, односно 67% од вкупната површина. Округот Болдвин е најголемиот округ во државата според земјена површина и водна површина.
8км широкиот метеорски кратер е сместен во округот Елмор, северно од Монтгомери. Ова е кратерот Ветумпка кој е страната на „најголемата природна катастрофа на Алабама“.. 300м широк метеорит ја погодил областа пред околу 80 милиони години.
Клима
Државата е класифицирана во суптропска океанска клима според Кепеновата класификација на климата. Просечната годишна температура е 18 С°. Температурите имаат потопла тенденција во јужниот дел на државата поради својата близина до Мексиканскиот Залив, додека, пак, северните делови на државата, особено планините Апалачи на североистокот, се за нијанса поладни. Генерално, Алабама има многу топли лета и благи зими со обилни врнежи во текот на годината. Во Алабама годишно паѓа во просек 1,400мм дожд.
Летата во Алабама се едни од најжешките во САД со високи температури во просек од 32 С° во текот на летото во некои делови од државата. Алабама е склона на тропски бури и урагани. Областите кои се далеку од заливот не се имуни на ефектите на бурите.
Во јужна Алабама се забележани многу грмотевични бури. Брегот на заливот, околу Мобајл Беи, во просек поминува 70 или 80 денови во годината во присуство на овие бури. Оваа активност малку се намалува како што се движиме на север, но дури и далечниот север на државата забележува околу 60 грмотевични бури на годишно ниво. Повремено грмотевиците се многу силни, проследени со паѓање на град – централниот и северниот дел се повеќе изложени на овој тип на бура. Алабама е рангирана на седмото место според бројот на смртни случаи од грмотевици. Се појавуваат и торнада кои немаат определен регион, односно тие се чести низ целата држава иако на почетокот на сезоната тие варираат во јужниот и северниот дел. Алабама, заедно со Канзас, имаа пријавено повеќе „EF5 торнада“ од било која друга држава, што е потврдено од националниот центар за климатски податоци во периодот од 1 јануари 1950 до 31 октомври 2006. „F5“ торнадото е најмоќното од неговиот вид. Неколку долги торнада од овој вид придонеле во рангирањето на Алабама како држава со најмногу жртви од торнадо после Тексас и Мисисипи. Алабама е едно од малкуте места во светот кое има втора сезона на торнада (ноември и декември) покрај пролетната.
Генерално, зимите во Алабама се благи како и во повеќето југоисточни држави во САД со просечна јануарска ниска температура околу 4 С° во Мобајл и околу 0 С° во Бирмингем. Иако снегот е редок случај во поголемиот дел од Алабама, области во државата, северно од Монтгомери, можат да имаат снежни врнежи и неколкупати секоја зима. Историските снежни врнежи ги вклучуваат „снежната бура на новогодишното претпладне во 1963“ и „бурата на векот во 1993“. Годишното просечно паѓање на снег во областа Бирмингем е 51мм.
Демографија
Бирото за попис во САД на 1 јули 2008, ја потврдило популацијата на Алабама со 4,661,900 жители, што претставува пораст од 214,545 или 4.8% од последниот попис во 2000. Ова покажува природен пораст, од последниот попис, од 121,054 жители (т.е 502,457 раѓања минус 381,403 умирања) и миграционен пораст од 104,991 жител. Имграцијата надвор од САД придонела со пораст од 31,180 жители, а миграцијата во рамките на соединетите држави придонела 73,811 жители. Алабама има 108,000 раѓања на странци (2.4% од вкупната популација на државата) од кои се проценува дека 22.2% се илегални имигранти (24,000).
Центарот за популација на Алабама е сместен во округот Чилтон, надвор од градот Џемисон, област позната како „Џемисон Девизија“.
Раса и потекло
Според податоците од 2006-2008 на Американската Агенција за Истражување која е во склоп на бирото за попис, расната композиција на државата била сочинета од: 70.4% белци, 26.2% црнци или афроамериканци, 0.5% индијанци, 1.0% Азијци, помалку од 0.1% хавајци и од другите тихоокеански острови, 0.8% од некоја друга раса и 1.2% од две или повеќе раси.
Најголемите пријавени групи на странци во Алабама се: афроамериканци (26.2%), Англичани (24.6%), (7.7%), Германци (5.7%) и Шкоти-Ирци (2%). Во пописот од 2000, 621,080 луѓе тврделе дека имале Американско потекло што се должи на тоа што нивните корени се долго време во Северна Америка, во повеќето сличаи уште од раните години на 7 век. Пописарите направиле груба проценка за тоа дека 23% од луѓето во Алабама се претежно од Англиско потекло. Исто така, во Алабама има многу луѓе кои се идентификуваат со потекло на Шкоти-ирци.
Во 1984 според актот Дејвис-Строн, Алабама воспоставила државна индијанска комисија и официјално определила седум американски индијански племиња меѓу кои племето од Алабама, екотски Чероки. Тоа е составено од потомци на Чероките од племето Чикамага и други кои успеале да го избегнат индијанското отстранување од 1830-те. Во соработка со универзитетот „Auburn University“, племето започна оживување на јазикот на Чероките.
Религија
Алабама е сместена во средината на библискиот појас. Мнозинството луѓе во Алабама денес се идентификуваат како протестанти. областа Мобајл е забележлива по нејзиниот голем процент на католици што се должи на основањето на областа како дел од Француската колонија „Ла Луизијан“ („La Louisiane“), а подоцна под раководство и на Шпанија. Од 2000, трите најголеми верски групи се: евангелисти, главни протестанти и католици. Јужната баптистичка конвенција има најголем број на приврзаници во Алабама, односно 1,380,121, проследени од обединета методистичка црква со 327,734 членови и римокатоличката црква со 150,647 приврзаници.
Во истражувањето од 2007, приближно 70% од испитаниците знаеле да ги наведат сите четири христијани евангелисти. Од оние испитаници кои се изјасниле со одредена вероисповед 59% тврделе дека поседуваат потполно разбирање во доменот на нивната вера и дека не им треба понатамошно образование во истиот. Во анкета од 2007, 92% од Алабамците изјавиле дека имаат барем малку верба во црквите во државата. Во истражувањето од 2008 за религиозната идентификација во Алабама, 80% од луѓето се изјасниле како христијани (не католици), 6% како католици и 11% како луѓе без ниедна религија.
Здравје
Студијата на центарот за контрола и превенција од болести покажала дека Алабама има најлоши резултати во САД за дебелина со повеќе од 29% од возрасните во секој округ, освен десет окрузи кои преминале 26%. Жителите се најневолни за вежбање во споредба со другите држави. Алабама има највисок процент на заболени возрасни со дијабетис, односно 10% од возрасните.
Стопанство
Државата направила огромни инвестиции во доменот на воздухопловството, образованието, здравствената грижа, банките, различни тешки индустрии меѓу кои автомобилското производство, минералната екстракција и производство на челик. Според бирото за економски анализи на САД, бруто-домашниот производ на државата во 2008 изнесувал 170 милјарди американски долари или 29,411 долари по глава на жител. БДП на Алабама во 2008 доживеал пораст од 0.7% во однос на претходната година. Најголемиот пораст бил остварен во областа на информациите. Во 1999, БДП по глава на жител изнесувало $18,189.
Од септември 2010, невработеноста во државата изнесува 8.9%.
Индустриското производството во Алабама вклучува производи од железо и челик (меѓу кои леано железо и челични цевки), хартија, дрва и производи од дрво, рударство (најмногу јаглен), пластични производи, коли и камиони и облека. Исто така, Алабама произведува и производи за воздухопловството и електрични производи, најмногу во областа Хантсвил.
Алабама е дел од најголемиот индустриски коридор во нацијата. Најголемиот дел од нејзиниот пораст се должи на нејзиниот брз раст во автомобилската индустрија. Седишта во државата имаат засновано: „Производство на Хонда во Алабама“, „Производство на мотори на Хјундаи во Алабама“, „Меѓународен Американски Мерцедес-бенз“ и „Производство на мотори на Тојота во Алабама“. Од 1993, автомобилската индустрија придонела повеќе од 67,800 нови работни места во државата. Алабама, во моментов, е рангирана на четврто место во унијата според производство на авотомобили.
Бирмингeм
Во 1970-те и 1980-те економијата во Бирмингем била трансформирана од страна на „Универзитетот на Алабама во Бирмингем“ (УАБ) со инвестирање во биотехнологија и медицински истражувања. УАБ болницата сега е најголем работодавач во областа и најголем во Алабама со околу 20,000 работни места. Други субјекти кои обезбедуваат здравствени услуги во Алабама и имаат седиште во градот се „HealthSouth Corporation“, „Surgical Care Affiliates“, „Diagnostic Health Corporation“ и „Naphcare“.
Бирмингем, исто така, е и водечки банкарски центар во САД каде што се наоѓаат седиштата на „Regions Financial Corporation“, „BBVA Compass“ и „Superior Bancorp“. Во ноември 2006, „Regions Financial“ го заврши спојувањето со „AmSouth Bancorporation“ која, исто така, е со седиште во Бирмингем. „SouthTrust Corporation“, уште една голема банка со седиште во Бирмингем, била купена од „Wachovia“ во 2004 за 14,3 милијарди американски долари. Телекомуникацискиот опслужувач „AT&T“, поранешен „BellSouth“, исто така има големо присуство во Бирмингем со неколку големи канцеларии во градската област. Компанијата има околу 6,000 вработени и повеќе од 1,200 вработени со договор кои работат во локалниот центар за податоци, сместен во областа. Меѓу поголемите осигурителни компании се „Protective Life“, „Infinity Property & Casualty“, „Liberty National Life Insurance Company“ и „ProAssurance“. Седиштето на „Torchmark Corporation“ било во градот до 2006, но сè уште најголемите операции ги извршува во градот.
Во овој град се наоѓаат и поголеми градежни и инженерски компании. Ова започнало со „Rust Engineering Comapny“ која подоцна станала „Rust International“ и пораснала во големи мери при што сега ги вклучува и „Brasfield&Gorrie“, „BE&K“, „Hoar Construction“ и „B.L. Harbert International“,
Хантсвил
Главното економско влијание, Хантсвил, го придобива од воздухопловството и воената технологија. „Redstone Arsenal“, „Marshall Space Flight Center“ на НАСА, „Cummings Research Part“ и „University of Alabama in Huntsville“ помогнаа во одржувањето на економијата во овој град. Хантсвил има комерцијални технолошки компании како компанијата за мрежно пристапување „ADTRAN“, компјутерската графичка компанија „Intergraph“ и компанијата за дизајн и производство на информатичка технологија „Avocent“. Телекомуникацискиот опслужувач „Deltacom“ е со седиште во Хантсвил. „Cinram“ произведува и дистрибуира ДВД-а на „20th Century Fox“ и блу-реј дискови од нивните поседи во Хантсвил. Во 2005 магазинот „Форбс“ го ранирал градот Хантсвил на шестото место во нацијата за водење на бизнис и на првото место според број на инженери во однос на вкупната вработеност.
Мобајл
9 милијарди американски долари се трошат годишно на „патни трошоци“. Оваа бројка се користи за да се укаже на развиеноста на туризмот.
Даноци
Државната даночна стапка за продажба изнесува 4%. Наплатата може да биде значително поголема во зависност од додатни продажни даноци на градовите и окрузите. На пример, вкупниот продажбен данок во Мобајл е 10% и има додатен данок за ресторани од 1% што значи дека рестораните во Мобајл плаќаат 11% данок. Данокот од продажби и акцизи сочинува 51% од сите државни и локални приходи, тоа е поголемо во споредба со просечниот приход од 36% на национално ниво. Алабама е сè уште една од ретките преостанати држави кои наплаќаат данок на храната и лековите. Данокот на доход за сиромашните вработени семејства во Алабама е меѓу најголемите во САД. Алабама е единствената држава која наплаќа данок од доход на четиричлено семејство со примања од $4,600.
Корпоративниот данок на доход во моментов е 6.5%. Севкупните федерални, државни и локални даночни оптоварувања во Алабама ја рангираат државата како втора најмалку даночно оптоварена земја во САД. Даноците на имот се најниски во соединетите држави. Сегашниот устав на државата бара референдум за подигнување на данокот на имот.
Структурата на данокот на Алабама во поголемиот дел зависи од потрошувачката на жителите, поради што стана предмет на високо варијабилна буџеткса структура. На пример, во 2003 Алабама имала годишен буџетски дефицит од 670 милиони американски долари.
Сообраќај
Алабама има пет големи меѓудржавни патишта кои поминуваат низ неа: „I-65“ се движи од север кон југ низ средината на државата; „I-59/I-20“ патува од централниот западен дел до Бирмингем каде што „I-59“ продолжува кон западно источниот агол на државата, а „I-20“ продожува источно низ Атланта; „I-85“ потекнува од Монтгомери и патува од исток-североисток до границата на Џорџија и „I-10“ го преминува нај јужниот дел на државата патувајќи од запад кон исток низ Мобајл. Друг меѓудржавен пат, „I-22“, во мометов е во изработка. Кога ќе биде завршен во 2012 ќе го поврзува Бирмингам со Мемфис, Тенеси. Неколку автопати на САД поминуваат низ државата меѓу кои „US 11“, „US 29“, „US 31“, „US 43“, „US 72“, „US 78“, „US 80“, „US 82“, „US 84“, „US 98“, „US 231“, „US 278“, „US 280“ и „US 431“.
Водни пристаништа
Водни пристаништа во Алабама, подредени од север кон југ
Државна управа, влада
Основачкиот документ за владата на Алабама е уставот на Алабама кој е ратификуван во 1901. Со речиси 800 амандмани и 310,000 зборови, тој е најдолгиот устав во светот и четириесет пати подолг од уставот на САД. Во Алабама постои значително движење за обнова и модернизација на нејзиниот устав. Ова движење се заснова на фактот дека уставот на Алабама содржи високо централизирана моќ во Монтгомери и ги остава практично без моќ локалните власти. Секоја предложена политичка промена низ државата мора да биде одобрена од цело законодавство на Алабама, а често и од државниот референдум. Една критика на актуелниот устав тврди дека неговата комплексност и должина биле намерни за да се кодифицира сегрегацијата и расизмот.
Алабама е поделена на три еднакви власти: законодавната власт е законодавството на Алабама, дводомен парламент сочинет од куќата на претставници на Алабама со 105 членови и сенатот на Алабама со 35 членови. Законодавството е одговорно за пишување, дебатирање, одобрување или одбивање на државните закони.
Извршната власт е одговорна за извршување и надзор на законите. Раководена е од гувернерот на Алабама. Меѓу другите членови на извршната власт се вклучуени: кабинетот, јавниот обвинител на Алабама, државниот секретар на Алабама, комесарот за земјоделство и индустрија на Алабама, државниот благајник на Алабама и државниот ревизор на Алабама.
Судската власт е одговорна за толкување на уставот и спроведување на законот во државниот криминал и цивилните случаи. Највисок суд е врховниот суд на Алабама.
Локална и окружна власт
Алабама има 67 окрузи. Секој округ има своја избрана законодавна власт, обично нарекувана окружна комисија, која има и извршен авторитет во округот. Поради ограничувањата сместени во уставот на Алабама сите освен седум окрузи (Џеферсон, Ли, Мобајл, Медисон, Монтгомери, Шелби и Таскалуса) во државата имаат мали или никакви „домашни правила“. Наместо тоа, повеќето окрузи во државата мораат да лобираат во локалниот законодавен комитет на државното законодавство за да добијат едноставни локални правила како на пример отстранување на отпадот за употреба на земјиштето.
Владата на Алабама го контролира монополот на продажба на алкохолот. Како и да е, окрузите можат да побараат од државата да не продава алкохол во нив.
Државни политики
За време на реконструкцијата следејќи ја амриканската граѓанска војна, Алабма била окупирана од федералните војски на третиот воен округ под раковоство на генералот Џон Поп. Во 1874 политичката коалиција позната како Ридимерс за преземала контролата на државната влада од републиканците, делумно преку поттиснувањето на афроамериканските гласачи.
По 1890, коалицијата на белците донесе закони за расна сегрегација и обесправување на црните жители, процес завршен со одредбите од уставот од 1901. Одредбите кои ги обесправувале афроамериканците, исто така, ги обесправиле и сиромашните белци. Во 1941 повеќе белци однего црнци биле обесправени, односно 600,000 белци и 520,000 црнци. Сепак, влијанието било поголемо кај афроамериканците, скоро сите граѓани биле лишени од своите права.
Од 1901 до 1960-те државното законодавство не успеало за изврши поделба на населението како што тоа растело во рамките на државата. Резултатот оформил рурални малцинства кои доминирале во државната политика сè до една серија на судски случаи кои барале поделба во 1972.
Во 1986 демократскиот претставник на изборите, тогашниот актуелен заменик гувернер Бил Бексли, ја загубил номинацијата за гувернер во скандал за да потоа врховниот генерал Чарлс Гредик го преземе неговото место. Државната демократска партија ги поништила изборите и го сместила името на Бексли на изборните ливчиња како демократски кандидат. Гласачите, револтирани од обесправувањето при гласање, го избрале републиканскиот претставник Гај Хант за гувернер. Тој бил првиот републиканец избран за гувернер во Алабама од времето на реконструкцијата. Од тогаш републиканците станале поконкурентни во политиката на Алабама. Тие во моментов ги контролираат двете седишта во сенатот на САД, шест од вкупно седумте конгресни седишта. Републиканците имаат 8:1 мнозинство во врховниот суд на Алабама и ги држат канцелариите низ државата на извршната власт.
Како и да е, демократите во моментов имаат едно од трите места во комисијата за јавни услуги на Алабама. Некои од локалните канцеларии во државата сè уште се под демократска управа. Локалните избори во руралните окрузи се генерално одлучни за демократите, а локалните избори во метрополитенските окрузи се на страна на републиканците, се разбира, има и исклучоци. Само два заменик гувернери од републиканската партија биле избрани по реконструкцијата, Стиви Виндом и Кеи Ајви, моменталниот заменик гувернер. Виндом служел како заменик гувернер на демократскиот гувернер Дон Сиглмен. Пред 2011, последен пат кога Алабама имала гувернер и заменик гувернер од иста партија бил периодот од 1983 и 1987 кога Валас го отслужувал својот четврт мандат како гувернер а Бил Бексли бил заменик. Двајцата биле демократи.