cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бојан Миовски
Бојан Миовски (роден на 24 јуни 1999 г.) — македонски фудбалер кој игра како напаѓач за Абердин и за Македонија.
Клупска кариера
На 23 јуни 2022 година, Миовски потпишал четиригодишен договор со шкотскиот премиерлигаш Абердин.
Меѓународна кариера
Миовски својот прв натпревар за државната репрезентација на Македонија до 21 година го одиграл на 8 октомври 2020 година против Казахстан, влегувајќи во игра од клупата за резервни играчи во 62. минута од натпреварот. Натпреварот завршил со гостинска победа на Македонија од 1–4. Претходно тој имал два настапи за државната репрезентација на Македонија до 19 години, и постигнал гол во победата над Лихтенштајн од 6–0.
Клупска статистика
Извор .
Сепански јазик
Сепанскиот е австронезиски јазик кој се зборува во Папуа Нова Гвинеја, во покраината Маданг и околината. Јазикот е дел од подгрупага на схаутенски јазици од групата на западноокеански јазици. Јазикот се пишува со латиница.
Друмот I (Стојаково)
Друмот I  — археолошко наоѓалиште во богданското село Стојаково. Претставува археолошки наод - мост од римско време. На 1,5 км северозападно од селото, на селскиот пат што води на север за Ѓавато и понатаму за Грчиште и Марвинци, а на југ за Араџан, Кукуш и Солун се наоѓа еднолачен мост од кој се гледа само горниот дел - косо поставени аморфни плочести камења.
Македонска архитектура во XIX век
Македонската архитектура во 19 век се одликува со богата профана и сакрална архитектура, дела на познати македонски градители и мајстори.
Општествено-социјални услови
Во овој период, македонските градови со своите статични структури полека се менува. Истиот, како резултат на повеќевековното отоманско владеење, кој претходно бил населен претежно со муслиманско население, доживува интензивно населување на македонското население од периферијата кон центарот на градскиот живот. Со отворањето на селото кон градот се разбиваат не само рамките на локалното стопанство, туку во исто време и рамките на локалната свест. Со трансформацијата на приградското население во градско, едни занимања исчезнуваат, други се појавуваат и со тоа се менува односот кон моралот и убавото.
Класицизам и неокласицизам
Во почетокот и средината на 19 век во Македонија, во архитектонските реализации се присутни современи влијанија од Запад со класицистички и други стилски изрази – неоренесанса и необарок, во допир со локалните градителски традиции. Станбената архитектура претставува значајна компонента во архитектурата од времето на турското владеење. Профаната архитектура главно е во дрвена-бондрук конструкција, со богата содржина, архитектонска и декоративна обработка. Особено се истакнувале станбените куќи и конаците на богатите паши и бегови. Декорацијата е вткаена во ткивото како на објектите од профан карактер, така и на објектите од сакрален карактер. Посебно внимание е посветено на обработката на дрвото со резба, што доаѓа до израз во ентериерот на македонските цркви, додека релјефната пластика изведена од мермер со богата декорација е особено застапена и во склоп на исламските сакрални објекти.
Романтизам и реализам
Во текот на XIX век се оформува урбаната структура на градот, со што се оформени и голем број на урбани квартови во македонските градови, со карактеристична народна архитектура со висок стандард и функција.
Архитектонската активност е присутна скоро во сите градови на Македонија. Карактеристични примери на ваков тип на стилска архитектура во 19 век во Македонија во поголема мера е присутна во Битола, како центар на пашалук, каде што се изградени поголем број објекти за конзуларните претставништва, на европските држави. Оваа типологија се одликува во стил на мирен романтизам, под влијание на архитектурата од западна Европа и посебно на онаа од Трст и Виена.
Во овој период се градат голем број цркви, кои најчесто имаат решенија на трикорабна базилика со галерија на катот и тремови во приземјето. Како основен, градежен материјал се употребуваат каменот и дрвото. Архитектонската декорација е изразена во сводовите и куполите кои се изведени од дрвена конструкција, најчесто живописно украсени. Просторната пластика на црквата е разиграна, особено на петтата фасада, каде се истакнуваат надвишените кораби и куполите.
Архитектонски реализации
Значаен сегмент од развојот на архитектурата во Македонија во периодот на втората половина на 19 век до 1919 година, претставува обемниот корпус на објекти, на кои се доминантни различни европски архитектонско-стилски влијанија.
Од профаната архитектура може да се набројат:
Препознатливиот архитектонски стил на градска куќа во овој период исто така може да се препознае и во други градови, како Крушево, кадешто еден од повеќето примери е куќата на Важарови, во Велес куќата на Касапови, куќата на Робевци во Охрид која е едeн од најрепрезентативните објекти на градската архитектура во Македонија, дело на охридската резбарска школа.
Македонски градители во 19 век
Богата градителска програма во Македонија за време на 19 век е исполнета благодарејќи на голем број мајстори градители. Овие градители најчесто се здружени во мајсторски тајфи кои придонеле за целосно подигање на објектите и нивно внатрешно уредување. Ваквите групации ќе го интензивираат развојот на одредени гранки и занаети кои ќе бидат доведени на ниво на вистинска уметност : резба, столарство, изработка на мебел, железарство, сликарство и архитектура. Во овој период се развиваат и локалните градителски школи: Дебарска, Велешка, Кривопаланечка и др. кои создаваат нова естетика по пат на синтетизирање со применетите уметности.
Градителски лози и семејства
Најпозната лоза на градителски семејства од Тресонче е лозата на Рензовци и Зографци. Од оваа лоза во 19век во Македонија твореле: Браќата Дамјанови, од кои најплоден македонски градител на 19 век е Андреjа Дамјанов. Неговата сфера на творештво главно била насочена кон сакралната архитектура, но исто така проектирал и објекти од профана архитектура.
Понатаму од Тресонче потекнува и лозата на семејството Зографовци, од кои во 19 век твореле Дичо Зограф, неговиот син Аврам Дичов и внук Крсто Аврамов. Лозата на семејството Станишеви во периодот на 19 век ја сочинуваат браќата Димитар и Антон Станишеви. Од селото Тресонче потекнуваат уште неколку родови мајстори и тоа: -Лозата на семејствотот Џонгар; Ангелкови; Јуруковци; Бошковци и многу други.
Од Смилево потекнуваат Смилевските мијаци, кои иако самоуки тие биле познати архитекти, инженери, градители и раководители. Најпознатиот род на градители од селото Смилево било семејството Дарковци ( Ѓорѓи Дарковски и синовите Петре и Илија Дарковски ). Други познати градителски семејства од овој регион се: Семејството Трошевци, Семејството Игуменовци, Кочовци, Трампевци и др.
Од село Гари бил познат родот Огњановци кои биле признати мајстори градители и резбари, додека мајсторите од Галичник, Лазарополе и Осој претежно се занимавале со зографство и резбарство.
Соња Лапатанов
Животопис
Соња Лапатанов потекнува од руско емигрантско семејство. Нејзиниот дедо Пјотр Лапатанов бил дерматовенеролог. Пред налетот на болшевиците во 1921 година, од Одеса, преку Истанбул, пристигнал во Кралството Југославија, каде што кралот Александар примил руска емиграција. Преку Котор и служејќи во многу гарнизони, со семејството пристигнал во Белград, каде што бил воен лекар и еден од основачите на Воената болница. Таткото на Соња, Николај Лапатанов, исто така дерматовенеролог, бил депортиран како германски затвореник во Атина на почетокот на Втората светска војна, каде ја запознал својата идна сопруга, мајката на Соња, Јохана Марија, Германка од Берлин. По војната, Николај Лапатанов со сопругата се преселиле во Битола на служба, каде што им се родила ќерката Соња на 16 септември 1948 година. Следните пет години семејството ги поминало во Битола, подоцна се преселиле во Ниш, а оттаму во Белград, каде што живееле родителите на Николај. Таа пораснала во семејна куќа во центарот на Белград, која подоцна комунистите ја срушиле и ја изградиле зградата во која живее денес.
Балет
Соња Лапатанов како дете била исклучително темпераментно дете. За да го канализираат тој нескротлив темперамент, нејзините родители по совет на пријател ја запишале во балетско училиште. Тие верувале дека тоа ќе биде само чекор во образованието и дека кога ќе дојде време, таа ќе ја продолжи семејната традиција и ќе стане лекар. Сепак, балетот станува нејзина животна определба. По завршувањето на гимназијата и балетското училиште „Лујо Давичо“ во Белград, таа станува постојан член на балетот на Народниот театар, каде настапува како истакнат солист во претставите на актуелниот репертоар. Во 1973 година настапува на Дубровничките летни игри во трупата на Морис Бежар, во балетската претстава Ромео и Јулија на Хектор Берлиоз, а во 1977 година, како стипендист на советската влада, заминала во Москва да студира на Државната академија за театарска уметност (ГИТИС), каде се стекнала со звање дипломиран балетски педагог и кореограф. После тоа, стажирала во театарот Бољшој. Враќајќи се во Белград, покрај активната глума, се посветува на кореографијата, во која постигнува забележителни успеси, поставувајќи нови стандарди на ова поле. Бидејќи била особено заинтересирана за модерното изразување во балетот, во 1984 година заминала на школување во Њујорк, во Пепси Бетел Американскиот автентични џез денс театар, каде што го проширила своето знаење во областа на мјузиклите. Како кореограф соработувала со многу естрадни ѕвезди, меѓу кои најпознати се Лепа Брена и Драгана Мирковиќ.
Соња Лапатанов на 42 години се пензионирала и се повлекла од сцената. Уште еднаш се вратила на сцената во 2015 година во шоуто Јас можам сè.
Денес е генерален секретар на Белградската секција на Меѓународниот совет за игри (ЦИД УНЕСКО секција Белград). Член е на Здружението на балетски уметници на Србија (УБУС), на чие чело била од 2004 до 2012 година, кога била и директор на Фестивалот на кореографски минијатури. Таа е и член на Друштвото на писателите на Србија, како и на Меѓународниот женски клуб во Белград. Во годишната анкета на весникот Блиц, на крајот на 2014 г. година, била вклучена во двесте највлијателни жени во Србија.
Награди
Соња Лапатанов за својот творечки опус има добиено многу значајни југословенски и српски професионални и општествени признанија и награди. Меѓу нив најзначајни се: Стеријината награда, наградата на Културно-просветното друштво од Белград Златниот венец и специјалното признание за врвен придонес во националната култура во Република Србија. Поради нејзините креации во претстави во 1996 година била востановена Стеријана награда за сценско движење.
Покрај наградите за нејзиниот културно-уметнички придонес, таа има добиено и бројни награди за патувања, како што се:
Винченцо Белини
Винченцо Белини (, -, ), италијански оперски композитор.
Тој е творец на италијанскиот оперски стил наречен белканто. Најпознати негови опери се „Норма“, „Месечарка“, „Пуританци“, „Капулети и Монтеки“ и други,.
Доменико Чели
Доменико Чели (роден на во Бари) е италијански фудбалски судија.
Дебитирал во Серија А на 3 декември 2006 во натпреварот Торино-Емполи. Првиот црвен картон му го покажал на аргентинецот Ернан Делафјоре од Торино во натпреварот против Рома. Интересно е тоа што првиот тренер кој Чели го исклучил е Жозе Мурињо во натпреварот Интер-Сампдорија.
На 11 септември 2011 тој го судел и натпреварот Јувентус-Парма, прв на новиот Јувентус Стадион.
Список на државни водачи во 1453 година
Ова е список на државни водачи во 453 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Машина со поддржувачки вектори
Машина со поддржувачки вектори (англиски: support-vector machine, SVM) претставува метод на машинско учење, со соодветен алгоритам за учење, кој се употребува за анализа на податоци, за класификација и за регресија.
Опис
Машината со поддржувачки вектори (SVM) врши класификација така што ја пронаоѓа онаа права, рамнина или хиперрамнина што ја максимизира маргината помеѓу двете класи. Тоа се постигнува преку опишување на најширокиот канал помеѓу две класи. На пример, доколку имаме множество на податоци чии ентитети може да припаѓаат на две класи и притоа станува збор за линеарно-сепарабилно множество, оние ентитети (вектори) од множеството кои ја дефинираат таа правата (рамнината или хипер-рамнината) се нарекуваат „поддржувачки вектори“ (support vectors). SVM функционираат така што ги пронаоѓаат двете најблиски точки кои припаѓаат на двете различни класи и ја дефинираат (поддржуваат) најдобрата права (рамнина, т.е. хипер-рамнина) која ги разделува класите. Дополнително, SVM цртаат линија која ги поврзува овие две точки. Понатаму, SVM одлучуваат дека најдобрата права која ги разделува класите е онаа која е нормална на отсечката која ги поврзува двете точки и ја дели на два еднакви дела.
Алгоритамот на машините со поддржувачки вектори
Алгоритамот на SVM работи на следниов начин:
Доколку податоците се линеарно сепарабилни, докажано е дека решението сигурно ќе биде најдено, односно идеалната хипер-рамнина со максимална маргина ќе биде пронајдена. Идеалната SVM треба да создаде хипер-рамнина која целосно ги одвојува векторите во групи (класи) во кои нема преклопување на елементите. Сепак, идеално одвојување најчесто не е можно и тогаш SVM ја пронаоѓа онаа хипер-рамнина која ја максимизира маргината помеѓу инстанциите од групите на различните класи и ги минимизира погрешните класифицирања. Минимизирањето на погрешните класифицирања се прави со воведување на т.н. „slack“ променлива, на тој начин што се дозволува некои случаи да ја преминат маргината, но таквите случаи се казнуваат.
Магдалена Хаџи-Коста Јосифовска
Магдалена Хаџи-Коста Јосифовска – универзитетски професор на Техничкиот факултет во Битола.
Животопис
Магдалена Хаџи-Коста Јосифовска е родена во Битола во 1948 година. На Природноматематичкиот факултет група Математика во Скопје дипломирала во 1971 година, каде и докторирала во 2000 година. Од 1971 до 1981 година работела како професор по математика во гимназијата „Јосип Броз-Тито“ во Битола. Од 1981 е вработена на Техничкиот факултет во Битола, каде во 2005 година се стекнува со назив вонреден професор по предмети од областа Математика на прв циклус студии и Применета математика на втор циклус на студии.
Во својот научен опус ги истражувала проблемите од Комбинаторна геометрија и Алгебра со примена и Математичко програмирање. Има објавено десетина научни и стручни трудови, учествувала во реализација на неколку научно-истражувачки проекти. Член е на сојузот на математичари на Македонија, а од 2004 година и на Македонското научно друштво – Битола.
Марин Докузовски
Марин Докузовски (, Скопје) - македонски поранешен професионален кошаркар, поранешен селектор на Машката кошаркарска репрезентација на Македонија и тренер и моментален шеф на стручниот штаб на Работнички.
Клупска
Младински тренер на Годел Работнички бил сè до 1994 година, кога ја презедол сениорската екипа на клубот. Главен тренер бил на Работнички до 2000 година, кога во меѓувреме освоил четири Првенства и еден Куп. Во јуни 2000 година, Марин го напуштил Работнички и преминал во МЗТ Аеродром 2000 како шеф на стручниот штаб. За сезоната 2002/03, Докузовски потпишал едногодишен договор со Поло Трејд. Во Поло Трејд останал сè до крајот на 2002, и во јануари 2003 потпишал за Фершпед Работнички и ја освоил двојната титула. Во Работнички бил сè до март 2004 година, кога по високиот пораз од МЗТ Аеродром 2000, тој поднесол оставка.
За сезоната 2004/05, Докузовски ја започнал својата меѓународна кариера во бугарски Лукоил Академик. Во Лукоил Академик тој бил помошник тренер на Константин „Тити“ Папазов. Истата таа сезона Лукоил станал првак на Бугарија. На крајот на сезоната 2005/06, Тити Папазов бил тргнат од функцијата главен тренер, а на неговото место бил поставен Докузовски, притоа освојувајќи го Првенството. Со Лукоил бил и првак и во сезоната 2006/07, но потоа тој не потпишал нов договор со „Академците“.
Докузовски се вратил во Фершпед Работнички за сезоната 2007/08. Во сезоната 2008/09 со Работнички бил првак, додека во Балканската лига станал вицепрвак. На крајот на 2009 година, Докузовски го напуштил Работнички кој бил во финансиска криза сезоната 2009/10, како и поради селекторските обврски. Во март 2011 година, Докузовски повторно застанал како тренер на Работнички и го освоил Купот на Македонија 2011.
На полусезоната од 2011/12, Марин се вратил во Лукоил Академик, освојувајќи го Првенството и Купот. Таму останал година дена, кога после слабите резултати му бил врачен отказ. Во февруари 2014 година, Докузовски потпишал за косовски Сигал Приштина. Со Сигал Приштина го освоил косовското Првенство, Купот како и четвртото место во Балканската лига.
Во 2014 година, тој повторно застанал на клупата на Работнички. Во ноември 2014 година, по прекинатиот натпревар помеѓу Работнички и МЗТ Аеродром, кога тимот на Работнички ја напуштил салата, Докузовски бил казнет од Дисциплинската комисија на Македонската кошаркарска федерација со забрана за водење на тимот во траење од шест месеци. Во 2015, иако отсутен поради суспензијата, Работнички на чело со Марјан Србиновски како главен тренер го освоил Купот на Македонија. Во мај 2015 година, по истекувањето на суспензијата се вратил како тренер на Работнички. Докузовски во сезоната 2017/18 бил вицепрвак во Купот 2018, додека во Првенството бил првак по седми пат. Докузовски, по четврти пат, го освоил Купот на Македонија. По завршувањето на сезоната 2018/19, на Докузовски му истекол договорот со Работнички и престанал да е тренер на екипата. Докузовски станал шеф на стручниот штаб и раководител на младинските школи на Работнички.
Селекторска
Во 2001 година, Докузовски ја водел македонската репрезентација седум натпревари, на кои пет натпревари ги добил. Македонија завршила на третото место во групата Д за квалификациите за Европското првенство 2001.
По пауза од осум години, тој повторно бил назначен за селектор на Македонија. За време на Евробаскетот 2011, Докузовски ја предводел репрезентацијата до четвртото место на турнирот.
868 п.н.е.
868 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 868. година пред новата ера, 868. од првиот милениум п.н.е., 68. од 9 век п.н.е. и деветта од 860-тите п.н.е.
Други календари
Годината е броена од страна на различни народи, па се среќава во бројни други календари. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4640 и 4641 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3882 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2892 и 2893 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 115 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 868 година се протега во 1768 и 1769, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1828 и 1829 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 325 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1535 и 1534 исламска година пред хиџра.
Душан Грабријан
Архитектонското наследство на Југословенските народи
Како млад архитект својата работа ја започнал во Босна барајќи допирни точки со средината и откривајќи го културното наследство. Домашната уметност, наследството го бара и истражува преку двата пола: фолклорот и стилот. Фолклорот е општ израз на народот од времето кога сè уште немало услови, што би овозможиле целосно оформена уметност, доколку стилот бара веќе развиена политичка, стопанска и културна средина. Почетоците на развој започнуваат од периодот кога Германците ја окупираа Словенија, го избркаа народот од селата и на нивно место доведоа свои, рушејки ги козолците. По некоја година поднебјето ги присили за повторно да ги изградат. Анализата на фолклорот, и куќите од другите краишта како алписка, панонска, средоземска итн. кои исто така настанале во нашата земја, во нив можат да се забележат стотина други траги од различни стилови и влијанија. Се мисли потоа и на нашите стилски творби и ретки примери од минатото, кога наши народи достигнале услови што им овозможиле да го развијат својот народен стил: на македонските и српските манастири - споменици со непроценлива вредност. Влијанието се гледа и на провинцискиот одраз на романскиот, готскиот и на ренесансниот стил во црковните споменици Далмација и Истра кои се развиле под културно наследство на центрите надвор од нашата земја. Како пример се земаат замоците од Хрватско Приморје и цо Словенија, од времето кога нашите феудалци сакале да живеат слично на своите господари од центрите, кои така, посредно или не посредно, влијаеле врз развојот на нашата архитектура. Се мисли и на барокните цркви во Словенија, осносно на барокниот стил во народно издание, на градските куќи во Босна, Санџак и во Македонија, на работата на непознатите дунѓери-мајстори, кои придржувајќи се кон византиската и ориенталната традиција воедно имајќи ги предвид домашните услови, го изградиле целиот Балкан. Највисокиот уметнички израз, односно на стилот и спомениците во Пореч, Пула, Солин, Сплит, Охрид и во многу други места, како за општа културна историја се сметаат за анонимни споменици или пак провинциска претстава на некоја уметност која дошла од туѓ центар. Според Душан Грабријан меѓу ориенталската и европската куќа постои празнина и дека поврзувачките елементи, што ја исполнуваат таа празнина се јавиле во нашата земја.Такви меѓуелементи од две различни зивилизации можело да се развијат само во Македонија, каде што за тоа постоеле посебни услови. Со таква перспектива не се земаат само фолклорот и домашната архитектура, туку се ова допира само до општата станбена архитектура, при што нам ни припаѓа одредено место во општата историја.
Фактор клима
Она што битно ја одделува европската од македонската куќа е факторот клима. Факторот клима наложува некоја двојност во градењето на македонската куќа или под одлики камено, масивно приземје со визби и високо приземје со бондрук со простории за живеење. Од овие поделби на просториите за живеење се наложува и втората поделба - делење на становањето на лето и зима.Тоа е почетокот на диференцијацијата на станот на зимски и летен. Стандардот на жителите на овие куќи најчесто не дозволува да се развиваат комплетни наменски простории. Македонија е земја со големи климатски промени, како тропските летни жеги до најостри зими, што наложува и распоредот во станбените простори да е карактеристичен. Пример: Топлината, смрадот и инсектите се причина што летната кујна се наоѓа под тремот во приземјето или во дворот.
Разлики помеѓу македонската и ориенталската куќа
Разликите помеѓу ориенталско-босанската и македонската куќа излегуваат првенствено од различниот начин на живеење во куќата, што се одразува и врз организацијата на просторот за живеење и неговата опрема.Ориентаската куќа се отвора и се расчленува во дворот (босанска авлија), но затоа се затвора кон улицата. Македонската куќа се затвора во приземјето, но затоа со сите одаи и чардакот се отвора кон улицата. Разлики има и во просториите за домаќинство, кои во ориенталската куќа тие простории се одделуваат од дворот колку штоа многу подалеку од просторот за живеење. Голема разлика има и во санитариите, секоја турска куќаима сопствена бања (амам), секоја босанска соба пак свое амамче. Најголемите разлики помеѓу двете куќи се во просториите за живеење, просториите за комуницирање и просториите за заеднички собирања. Ориенталската диванхана е создадена за харемски потреби, првенствено наменета за жените кои живеат во куќите, а за примање на гостите служи селамлук. Македонската куќа е поотворена и приспособена за работа, додека ориенталската позатворена и наменета за задоволства и уживање.
Просторна архитектура на македонската куќа
Квалитетот на македонската куќа е во нејзината просторна пластика. Просторот почнува да се развива во подрачјето за поврзување, на патот од портата, преку дворот и тремот до чардакот. Тој развој започнува кај штипската елементарна и приземна куќа со трем во приземјето, натаму продолжува во велешката еднокатна, ниска куќа, со чардак во срединта и поткренати минсофи - паралелно со овој развој оди и развојот на охридската висока куќа, којшто почнува со хангарска куќа и го достигнува својот врв во двоетажниот трем и огромните чардаци под покривот.
Ниска куќа
Кај штипската приземна куќа тремот истовремено е и чардак со простории за живеење. Тремот се крева над стрмнината со вкопана визба и со потпрени скали што водат во тремот. Во друг случај тремот останува во приземјето, а чардакот и живеалиштето се креваат над него; вака е обично кај велешката ниска куќа. Распределувањето на просториите не е рамномерно, затоа и тремот е празен и просторно - пластично оформен со визби и со зимско живеалиште. Во средината на куќата нема трем, туку чардак и просториите што одат со него. Собите околу чардакот најчесто се со обична, стереотипна, квадратна или правоаголна основа, таков е и килимот на подот, такви се и резбарените тавани. Самите простории возможно е самите да се приближуваат или да се оддалечуваат во просторот на чардакот притоа ѕидот на чардакот меандрично ќе се расчленува. Просторот на чардакот може да се продолжи со ходници (тробусани) и да се расчленува кон надворешната страна со минсофа или со троњ да се развие кон надворешниот простор. Чардакот се пробива меѓу просториите до светлост и воздух, како подредување и агломерација. Развој во височина каде што особеностите на оваа композиција се поизразити отколку кај типичните примери. Во велешката куќа се влегува од долната страна, се качува низ портата и претпросторот што се отвора во дворот, дворот е половина етаж повисок и во него се нечистите простории кујната и санитариите со шталата во посебен двор, зад кујната е отворениот чардак до кој се стига преку потпрени скали во оска со куќата сè до кренатата минсофа и од собите. Во кочанската куќа овој пат на куќата се одвива преку рамен терен. Од улицата се влегува низ портата во претпросторот кој се шири во дворот, по скалите до чардакот кој е на две нивоа, долно и горно, или до минсофата со поглед низ прозорец. Во Крушево пак има затворени чардаци или двоен чардак. За разлика од Велешката куќа, овде патот се одвива во затворен простор меѓу тремот, чардакот и монсофата - само во еден единствен простор што е на три нивоа. Чардакот е висок поради својата големина, а тремот и минсофата пониски.
Материјал
Прва особеност е куќа која е поставена на карпа, потсетува на грчките светилишта кои како да изникнуваат од почвата. Некогаш македонската куќа од предната страна ја гледаме целата со фасадата, додека внатре и од страната куќата преминува во карпа, во која се всечени скали или рампа која води до катот (Кратовска куќа). Приземјето е изградено од необработен камен, реден камен, шкрилец, реден во плочи какви што кршат во каменоломите, камењата се поврзуваат со кал од глина и со хоризонтални дрвени поврзувачи (појаси)- приземје кое потсетува на архаичната македонска градба. Мрежест ѕид со нагласени споеви, фигуриран со вар како декор на камениот ѕид. Потоа се среќава ќерпичот кој е тула сушена на сонце. Тој се среќава секаде каде што нема проблеми со влага и опасност и е под покривот. Кај високите приземја високиот долен и преден дел на куќите има носечка функција и е од реден камен, горниот, задниот и повисок дел од покривот - бондрук е исполнет со ќерпич. За македонската градба се истакнува само една двојност; камено приземје, цокле и дрвен бондрук конструкција на катот. Бондрукот на катот не е еднаков во различни краишта: во Крушево е ставен во катот на градба градба од камен, во Велес и Дебар бондрукот на катот надвисува преку камениот ѕид, во Охрид катовите од бондрук создаваат испуси, еркери кои се ширатврз тесното камено приземје. Тие се најчесто пирамидести кои се покриени со ќерамиди или со шкрилести плочи.
Конструкција
Катот од бондрукот се состои од прагови и попречни греди, од колци и поврзувачки летви. Составот на македонската градба е претежно од дрвени профили.Покривната конструкција лежи врз столбови на роженици, греди и прагови и на поврзувачки столбови. Таваните и подпокривните површини лежат на бондрукот како врз положени скали, со носачи прицврстени на таванот со клинци, а меѓу нив се распнати столбови, диреци и косници.
Боја
Македонија е земја со бели, кобалтни и ултрамаринско модри фасади. Приземјето во македонската куќа е од вар, а со кобалт е бојосан катот. Во Струмица фасадите се со модра или зелена боја, Крушевските пак со порцелански бои, доколку внатрешните шпростории со живи бои, приземјата се коалско бели, приземјата порцулански ултрамарин со бели рамки, а покривот пак од сребрено сив шкрилец. Во Дебар се употребуваат живи бои на споевите меѓу камењата и рустика на бело подножје. Охридските куќи се цели бели
Обвивка
Затворени простории со обвивка која се отвора во просторот со врати и прозорци. Мали отвори и зарези во обвивката. Македонската мрежа ги нема муслиманските решетки наречени мушебак. Мушебакот ги крие просториите од надворешноста. Прозорците на катот наредени во низа не се рамномерно распоредени, ги наоѓаме по два три или пет заедно кои создаваат ритам. Од распоредот на прозорците лесно може да се одреди бројот на просториите во куќата. Фасадата излегува од цврста и широка рамка со отвори и ограда. Планот на елементарната македонска куќа е правоаголник со коленесто вѕидан дел и со дрвен трем поставен со прекршување.Посебно кај тесните куќи тремот го зафаќа целиот преден дел на куќата, и се протега по целата должинана фасадата со која куќата обично се отвора кон дворот.
Љубовнички
Љубовнички (германски: Die Liebhaberinnen) - роман на австриската писателка Елфриде Јелинек од 1975 година.
Содржина
Во романот се прикажува судбината на две сиромашни девојки: Бригите и Паула. Бригите е шивачка во текстилна фабрика и се труди да го освои електроинсталатерот Хајнц, верувајќи дека така ќе ја обезбеди својата иднина. Меѓутоа, родителите на Хајнц сметаат дека таа не е доволно добра за нивниот син. Ниту Хајнц не чувствува ништо за Бригите, туку единствено размислува за својата иднина, а таа му служи само како објект за сексуално задоволување. Иако сексуалните односи ѝ предизвикуваат одбивност, Бригите стрпливо ги поднесува, сфаќајќи ги како начин да го задржи Хајнц. Притоа, таа е толку опседната со желбата да се омажи со Хајнц, што сите околу себе ги гледа како непријатели и во неа има само омраза за луѓето. Бригите не чувствува љубов ниту кон Хајнц, понекогаш дури и го мрази, но бракот со него е нејзината крајна цел за која се бори со сите сили. Особено, таа ја мрази Сузи која ја сфаќа како своја најголема непријателка, иако таа нема никакви намери кон Хајнц. Конечно, Бригите останува бремена и Хајнц веднаш прифаќа да се ожени со неа, а таа е пресреќна зашто смета дека ја остварила својата животна цел. Поминуваат годините, а Бригите и Хајнц водат среќен и среден домаќински живот: имаат своја продавница, им се раѓа синот Харалд, а по некое време ги иселуваат родителите на Хајнц и ја преземаат нивната куќа.
Петнаесетгодишната Паула живее во едно село во кое сите девојки се продавачки или домаќинки. Таа не може да се помири со вообичаената судбина и учи занает, а во меѓувреме сонува да ја пронајде својата среќна љубов. Кога го запознава простиот, но убав дрвар Ерих, таа веднаш се вљубува и веднаш ја отфрла желбата да стане шивачка, туку единствената нејзина цел е да се омажи со Ерих. Затоа, таа се обидува да го привлече Ерих, настојувајќи да им се допадне не неговите родители, но тие се против Паула. За да го придобие Ерих, Паула има сексуален однос со него и останува бремена, а кога им ја кажува веста на своите родители, тие брутално ја претепуваат. Се ближи денот кога Паула треба да се породи, но Ерих нема никаква намера да се ожени со неа. Најпосле, Паула ја раѓа ќеркичката Сузана, но ниту тоа не го менува ставот на Ерих. Сепак, по смртта на таткото на Ерих и со посредство на тетката на Паула, Ерих се согласува да ја земе Паула за жена. По неколку години, Паула и Ерих имаат две деца, но живеат сиромашно во куќата на родителите на Паула. Тие постојано се караат, Хајнц е алкохоличар, а Паула сонува да заработат за свој дом. За да заработи за стан, таа станува проститутка и Ерих се разведува од неа. Тој се враќа кај мајка му, децата живеат кај родителите на Паула, таа се вработува во селската текстилна фабрика и живее сама, несреќна и без волја за живот.
Осврт кон делото
Во својата рецензија, објавена во Die Weltwoche, Волфрам Кнор пишува дека своите трагични ликови Јелинек не ги прикажува со злобна иронија и со гротескен и остар јазик, туку ги оценува од студена дистанца, како со нив да си игра некој вид „монопол“. Со својот стил, таа успеала да ги разоткрие општествените ритуали и да ја изостри свеста за социјалната стварност, поради што не е оправдана левичарската забелешка дека станува збор за циничен социјал-војаеризам. Хедвиг Роде во Tagesspiegel пишува дека Јелинек има шесто сетило за комичноста на непроменливото и гротеската на стилистиката. Според него, Јелинек е подоследна од сите нејзини современици, а ова дело треба да се проучува како социјален извештај, зашто токму нејзиниот сарказам придонесува приказната во романот да претставува автентичен документарен извештај. Со помош на наивноста, Јелинек постојано им обезбедува на читателите можност за увид и сознание. Во рецензијата објавена во весникот „Франфуртер рундшау“ (Frankfurter Rundschau) се истакнуваат прецизноста и острината со која Јелинек се пробива во светот на погрешната претстава за среќата.
Двојка (ТВ-филм)
„Двојка“ - македонски телевизиски филм од 1980 година. Го режирал Тихомир Бачовски, а сценариото го напишал Аљоша Руси.
Улоги
Останати улоги ▼
Црквиште (Смоквица)
Црквиште  — археолошко наоѓалиште во гевгелиското село Смоквица. Наоѓалиштето претставува населба од доцна антика. На 4,5 км западно од селото, во реонот на наоѓалиштата Падарница и Голи Рид, во нивите на Р. Алаџајков и И. Икономов се гледаат грамади од градежен камен и фрагменти од керамички садови и питоси.
Викторина Бора
Викторина Бора (родена на 15 јануари 1972 година) ― романска ракометарка. Таа се натпреварувала на женскиот турнир на Летните олимписки игри 2000.
IC 514
IC 514 — галаксија во соѕвездието Жерав, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 514 се споменува и како ESO 344-20, MCG -6-49-2, IRAS 22166-3747.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 514 е од видот Sb. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,7 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,4 m/лм2. IC 514 има привидни димензии од 1,5' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 22 ч 19 м 32,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -37° 32' 3"". Положбениот агол на објектот е во износ од 155°.
Други поделби
Проучување на IC 514 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 68574.
Користена литература
Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog)
NGC 4484
NGC 4484 — спирална галаксија во соѕвездието Девица, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4484 се споменува и како MCG -2-32-13, IRAS 12262-1122.
Откривање
Објектот е откриен на 9 март 1828 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4484 е од видот Sc. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 m, додека површинскиот сјај изнесува 14,3 m/лм2. NGC 4484 има привидни димензии од 1,5' х 1,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0.
Други поделби
Проучување на NGC 4484 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 41087. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 283; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 5530. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1063.
Фикиле Нтшангасе
Фикиле Нтшангасе — јужноафриканска еколошка активистка. Таа била една од водечките членови на Мфолози Еколошко правда за заедниците (MCEJO), која се залагала и преземала правни мерки против предложеното проширување на рудникот за јаглен управуван од Tendele Coal Mining (Pty) Ltd, во близина на Сомкеле, што се наоѓа во близина на Хлухлуве – Паркот иМфолози, најстариот природен резерват во Африка. Нтшангасе била застрелана повеќепати и убиена од тројца вооружени мажи во нејзиниот дом на 22 октомври 2020 година.
Работа за животната средина
Нтшангасе во правен спор се спротивставила на проширувањето на отворен рудник за јаглен управуван од Тенделе Коал Мајнинг во близина на Сомкеле, во провинцијата КваЗулу-Натал, Јужна Африка, во близина на нејзиниот дом во Офондвени. Таа била водечка членка на Организацијата за еколошка правда на заедницата Мфолози, MCEJO, која се борела против проширувањето на рудникот во близина на резерватот Парк Хлухлуве–Имфолози.
Зголемени тензии и убиства
Локалната заедница била поделена во врска со проширувањето на рудникот, што довело до зголемени тензии. Некои воделе кампања за зачувување на нивните рурални средства за живот и животната средина, но на другите членови на заедницата им била потребна работа од рудникот и го поддржувале проширувањето. Во април 2020 година, 19 куршуми биле застрелани во домот на друг активист против рударството, Толакеле Мтетва. Заедницата традиционално зависела од сточарството и земјоделството, но рудникот за јаглен Тенделе и Хлухлуве – Паркот иМфолози моментално се најголеми работодавци.
Нтшангасе, наводно, одбила да потпише договор со Tendele Coal Mining Ltd за повлекување на судските случаи против компанијата, одбивајќи го поткупот на компанијата. Таа наводно рекла: „Одбив да потпишам. Не можам да го распродадам мојот народ. И ако треба, ќе умрам за мојот народ“.
Локалните жители во близина на рудникот биле предмет на заплашување и закани со насилство во месеците пред убиството на Нтшангасе. Наводно било пукано врз семејствата кои одбиле да се преселат од домовите на нивните предци. Околу 18:30 часот на 22 октомври 2020 година, според локалната полиција, тројца мажи влегле во домот на Нтшангасе во Офондвени, КваЗулу-Натал и ја застрелале неколку метри подалеку од нејзиниот тринаесетгодишен внук и двајца негови пријатели (на возраст од осум и десет). Таа имала 63 години и во тоа време сечела кромид за вечера.
Смртта на Нтшангасе била дел од растечкиот тренд на убиени еколошки активисти, бидејќи рекорден број биле убиени ширум светот и во 2019 и во 2020 година, според извештаите на Глобал Витнес.
Меѓународен одговор
Смртта на Нтшангасе била осудена како убиство од повеќе еколошки и хуманитарни организации. На пример, на 27 октомври 2020 година, еколошката организација Groundwork испратила писмо до различни јужноафрикански власти барајќи итна истрага за нејзината смрт, што било поддржано од меѓународната мрежа на еколошки организации Friends of the Earth. Хјуман рајтс воч напишале сличен напис.
Форд Медокс Браун
Форд Мадокс Браун (16 април 1821 – 6 октомври 1893) бил британски сликар на морални и историски теми, познат по неговата карактеристична графичка и честопати Хогартиска верзија на пред-рафаелитскиот стил. Веројатно, неговата најзначајна слика беше Работа (1852–1865). Браун ги помина последните години од својот живот сликајќи ги дванаесетте дела познати како „Манчестерските мурали“, кои ја прикажуваат историјата на Манкунија, за градското собрание на Манчестер.
Ран Живот
Браун бил внук на медицинскиот теоретичар Џон Браун, основач на брунонскиот систем на медицина. Неговиот прадедо бил шкотски работник. Неговиот татко Форд Браун служел како џеб во Кралската морнарица, вклучително и период кога служел под Сер Исак Кофин и период во ХМС Аретоза. Тој ја напушти морнарицата по завршувањето на Наполеоновите војни.
Во 1818 година, Форд Браун се оженил со Керолин Мадокс, од старо Кентско семејство. Родителите на Браун имаа ограничени финансиски средства и тие се преселиле во Калаис за да бараат поевтини сместувања, каде што се родила нивната ќерка Елизабет Кофин во 1819 година и нивниот син Форд Мадокс Браун во 1821 година.
Образованието на Браун било ограничено, бидејќи семејството често се преселувало помеѓу конаците во Па-де-Калаис и роднините во Кент, но тој покажал уметнички талент во копирањето на старите мајсторски отпечатоци. Неговиот татко првично барал поморска кариера за својот син, пишувајќи му на својот поранешен капетан Сер Исак Кофин. Семејството се преселило во Бриж во 1835 година за Браун да може да студира на академијата под Алберт Грегориус. Браун се преселил во Гент во 1836 година за да ги продолжи студиите под Питер ван Ханселаер. Тој се преселил во Антверпен во 1837 година за да студира под Густаф Ваперс. Тој продолжил да учи во Антверпен по смртта на неговата мајка во 1839 година. Неговата сестра починала во 1840 година, а потоа неговиот татко во 1842 година.
Работи
Галеријата Тејт има ран пример за работата на Браун, портрет на неговиот татко. Тој првпат изложил на Кралската академија во 1840 година, дело инспирирано од поемата на Лорд Бајрон The Giaour (сега изгубен), а потоа ја завршил верзијата на погубувањето на Марија, кралицата на Шкотите, со неговата братучетка и идна сопруга Елизабет Бромли како една од неговите модели. Тој живеел во Монмартр со својата нова сопруга и остарениот татко во 1841 година.
Во 1843 година тој поднесе работа на Вестминстерскиот натпревар за цртани филмови, за композиции за украсување на новата Вестминстерска палата. Неговиот влез, Телото на Харолд донесено пред Вилијам, не беше успешен. Сепак, неговите рани дела биле многу восхитени од младиот Данте Габриел Росети, кој побарал од него да стане негов учител. Преку Росети, Браун стапил во контакт со уметниците кои го формирале предрафаелитското братство. Иако е тесно поврзан со нив, тој всушност никогаш не бил член на самото братство, но ги усвоил светлите бои и реалистичниот стил на Вилијам Холман Хант и Џон Еверет Миле. Тој, исто така, бил под влијание на делата на Холбајн што ги видел во Базел во 1845 година, како и на Фридрих Овербек и Питер Корнелиус, кои ги запознал во Рим во 1845-1846 година.
Браун се бореше да остави свој белег во 1850-тите, бидејќи неговите слики не успеаја да најдат купувачи, па размислуваше да емигрира во Индија. Во 1852 година започнал да работи на две од неговите најзначајни дела. Една од неговите најпознати слики е Последната Англија, насликана од 1852 до 1855 година, која била продадена во март 1859 година за 325 Гвинеи (2010: 26.700 фунти). На него се прикажани пар погодени емигранти додека пловат на бродот што засекогаш ќе ги однесе од Англија. Тоа беше инспирирано од заминувањето на предрафаелитскиот вајар Томас Вулнер, кој замина за Австралија. Во необичен тондо формат, сликата е структурирана со карактеристичната линеарна енергија на Браун, и акцент на очигледно гротескните и банални детали, како што се зелките што висат од страната на бродот. Мажот и жената се портрети на Браун и неговата втора сопруга Ема.
Најважната слика на Браун била Работа (1852–1865), започната во Хемпстед во 1852 година и која ја покажал на својата ретроспективна изложба во 1865 година. Томас Плинт финансирал за да му овозможи на Браун да ја заврши работата, во очекување да ја добие готовата слика, но починал во 1861 година пред сликата да биде завршена.[4] Во оваа слика, Браун се обиде да го прикаже тоталитетот на општественото искуство од средината на Викторија во една слика, прикажувајќи ги „морските морнарици“ кои откопуваат пат (The Mount, во близина на улицата Хит во Хемпстед, северен Лондон) и ги нарушуваат старите социјални хиерархии во процесот. Сликата еруптира во размножувачки детали од динамичниот центар на дејството, додека работниците кинат дупка на патот - и, симболично, во општественото ткиво. Секој лик претставува одредена социјална класа и улога во модерната урбана средина.
Браун најде покровители на северот на Англија, вклучувајќи ги Плинт, Џорџ Реј од Биркенхед, Џон Милер од Ливерпул и Џејмс Литарт од Њукасл. До крајот на 1850-тите тој го изгубил трпението со лошиот прием што го добил на Кралската академија и престанал да ги прикажува своите дела таму, отфрлајќи ја понудата од милаис да го поддржи неговото постанување на придружник во членка. Тој го основал клубот Хогарт во 1858 година, со Вилијам Морис, Едвард Бурн-Џонс и неговиот поранешен ученик Росети. По успешен период од неколку години, клубот достигна над 80 членови, вклучувајќи неколку истакнати членови на Кралската академија, но Браун поднесе оставка во 1860 година, а клубот пропадна во 1861 година.