cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тодор Јакимов
Животопис
Јакимов дипломирал на Електротехничкиот отсек при Техничкиот Факултет во Загреб (1952) и се вработил во фабриката за електрични производи „Југ” во Скопје. Во 1953 г. преминал на работа во составот на новоформираната група за изградба на Рудници и железарница „Скопје”, каде што останал до 1969 г. Во 1961 г. бил избран за доцент на Електротехничкиот факултет во Скопје. Во 1966 г. бил избран за виш предавач, 1971 за вонреден професор, а во 1976 г. за редовен професор на Електротехничкиот факултет во Скопје. Докторирал на Електротехничкиот факултет во Загреб. Бил Декан на ЕТФ во Скопје. Во периодот од 1969 до 1973 г. бил ангажиран како советник во Рудници и железарница „Скопје”, од 1973 г. бил технички советник во Индустријата за никел, челик и антимон „ФЕНИ” од Кавадарци, а од 1982 до 1992 г. бил технички советник на Електроиндустријата „ЕМО” – Охрид.
Нара (префектура)
Нара (јапонски:奈良県; Nara-ken) е префектура во Јапонија која се наоѓа во регионот Кансаи на островот Хоншу. Главен град е Нара.
Маклура
Ареал
Потекнува од Северна Америака (Тексас и мали делови на Арканзаса и Оклахома), каде расне во речните долини на алувијални мењсторастења.
Опис на видот
Листопадно дрво или висок џбун со висине до 20 m и пречник на градна височина 50–90 cm. Хабитусот е топчест, со изразито широка круна. Стеблото е кратко, со сива до светло-смеѓа боја со надолжно избраздана кора. Изданките се тенки, жолтосив или зеленосива боја со трновима во пазувите на листот. Трнчињата се единачни, при врвот смеѓи и сјајни, долги 1 до 2 cm, со иста боје као изданокот. Пуполцитесе ситни, округли до јајцести, прекриени со црвеникаво смеѓа боја со сјајни лушпи.
Листовите се прости, наизменични, елиптично-јајцести и кожурливи, со должина од 6 до 12 cm, од лицето сјајани,во прамени по 3-4.
Цветовите се неупадливи, со висечки зелени процвети, машките се округли, долги до 2 cm, женските се габавидни со долги кончести столбчиња. Видот е дводомен, цвета од априла до јуни.
Со здебелување на цветната обвивка и вретеното на процветите се формира крупен збирен плод сличен портокалов - збир костенче. Меснатата обвивка на единечните костенчиња меѓусебно сраснува и дава плод сопречника 7 до 15 cm, жолто-зелена или зелена боје со рапави, брановидни, наборени на ситна полиња подељени површини. Секое поле претставува единечен плод со по едно семе. Сите делови на растението, а посебно плодот садржат леплив млечен сок, кој во присуство на воздух поцрнува. Плодовите созреваат во септември-октомври, одма опаѓаат и во текот на зимата се разложуват. Семе со се ендокарп е долго 10 mm, широко 3,5-6,5 mm, со јајчест облик, коска боја  и со мазна текстура, без сјај. Семето е без ендосперм; никулецот,ембрион е крупен, со лакоиден тип и скоро потполно го исполнува семето. Коренак се наоѓа под долгата и тапа ивица. Р‘тењето е надземно. Во еден плод може да има и до 200 семиња.
Биоеколошки одлики
Маклурата е пионерски вид, многу отпорен на неповолни еколошки услови и како таква ја преживеала глацијацијата. Постои претпоставка дека плодот на макулата бил храна на мамутите и дека тие помогнале да се шири семето на маклурата хранејки се со неа. Просечните годишни температури, во природниот ареал (распространетост) на овој вид, се движат од 18-21 оC. Просечната јулска температура е 27оC, а во јануари 6-7оC со можни екстреми од -23оC. Mаклурата е брзорастечки и хелиофилен видо, таа не толерира сенка или полусенка. Кореновиот систем на овој вид е многу силен, во Оклахома се забележани единки со коренов систем кој минува над 8 метри длабочина. Кога се наоѓа на плитка почва коренот се шири површно. Отпорен на надворешни услови и прилагодлив на разни почви, што го прави многу приспособлив на нови живеалишта. Маклуриното семе е храна на верверици и други мали глодачи, а со целиот плод може да се хранат коњи, па оттука е и едно од имињата на маклурата - "коњско јаболко" „horse apple”. .
Размножување
Генеративното размножување е релативно едноставно.Пулпата на плодот слабо влијае на процентот на р‘тливост, но го успорава растот на никулецот, семето треба да се екстрахира пред омекнувања на плодот. Забелажан е и апомиксис што дава униформно потомство и при сеидба со семе Вегетативно маклурата  подеднакво  добро се размножава и со коренски резниц и со резниц од стебло.
Природни и културни меѓуродови таксони
Поради трнчињата и крупните плодови кои долго се распаѓаат валкајки го просторот под женските стебла се одгледуваат меѓуродови таксони без плодови и трнчиња. При тоа клоноците ги задржуваат карактерните особини како што се отпорност на суша и сиромашни земјишта.
Чифлиганска маала (Струмица)
Чифлиганската маала — една од неколкуте маали во Струмица. Се претпоставува дека на нејзината територија претходно имало чифлиг, па поради тоа таа и се нарекува Чифлиганска. Таа се наоѓа во југозападниот дел на градот, во главно протегајќи се по улиците „Стив Наумов“ и „11-ти Октомври“. Таа се граничи со Орта маала на исток.
Источна Африка
Географска положба
Источна Африка лежи на територијата спрема Индискиот Океан. Ги опфаќа пределите на Етиопската и Езерската Висорамнина. Етиопските Планини достигнуваат до околу 4 500 м.н.в., а планините на Езерската висорамнина се издигнуваат дан 5 000м. Такви се планините килимаџаро, Кенија и Рувензори. Во приморските делови на Кенија и Сомалија се наоѓаат поголеми низински територии. Иточна Африка на југ се простира до вододелницата на реката Замбези, а на запад приближно до источната вододелница на реката Конго. има развиен буен животински и растителен свет, претставен со густи шуми - прашуми, високи треви - савани, и разновидни тревопасни и месојадни животни.
Население и Стопанство
Во државите во Источна Африка претежно живее население од белата и од црната раса. Главно занимање се земјоделството и сточарството. Најмногу се одгледуваат кафе, памук, жита, шеќерна трска, банани, ананас и др. Во сточарството најмногу се одгледуваат овци, кози и говеда. Од рудните богатства се застапени бакар, злато, олово, дијаманти, волфрам, железо и др. Најразвиени гранки се прехранбената, дрвната, хемиската, драгежната и металната индустрија. Државите во Источна Африка сè уште се со статус недоволно развиени земји и земји во развој. Поразвиени се државите Танзанија и Кенија.
Дефинирање на регионот
Источна Африка ги опфаќа следниве држави:
Според шемата на ООН, источна АФрика се состои од 19 територии:
Египет и Судан се сместени во североисточниот дел на континентот, но обично се сметаат за дел од северна Африка.
Демографија
Демографската слика на Источна Африка изгледа вака:
Јазици
Во земјите од регионот се нашироко се застапени англискиот и францускиот. Најкористен јазик е свахили. Во Етиопија се говори претежно локалниот амхарски јазик. Во југоисточна Африка е мошне застапен португалскиот.
Ловец на стаорци
Ловец на стаорци (руски: Крысолов) - расказ на рускиот писател Александар Грин. Расказот е објавен на македонски јазик од издавачката куќа „Темплум“ во истоимената книга, како 76. издание од едицијата „Магма“.
Содржина
Расказот е напишан во прво лице еднина, а дејството започнува на 22. март 1920 година, кога раскажувачот излегува на пазарот за стари работи за да продава книги. Таму, тој запознава една девојка која, исто така, продава книги. Бидејќи денот е многу студен, таа му помага да ја закачи кошулата за капутот. Притоа, таа му го запишува телефонскиот број на една книга. Меѓутоа, ненадејно доаѓа милицијата и девојката бега од местото, а тој ја продава книгата во која го запишал бројот. Утредента, тој заболува од тифус и некое време поминува во болницата, а кога го отпуштаат не може да се врати во својата соба, зашто во неа се вселил друг човек. Скитајќи наоколу уморен и гладен, тој среќава еден свој познаник, кој привремено го сместува во напуштената голема зграда на централната банка. Најпрвин, тој скита низ многубројните соби, а потоа се сместува во една соба во која пронаоѓа храна. Во собата здогледува телефон и тој се обидува да се сети на бројот на непознатата девојка. За среќа, успева да воспостави врска девојката му ја кажува нејзината адреса, но тогаш разговорот се прекинува. Бидејќи страда од несоница, ноќта ја поминува буден и тогаш слуша чекори некаде низ зградата, а потоа го повикува нежен женски глас. Следејќи го гласот низ темнината, тој оди низ собите, но никаде не може да ја види девојката, а тогаш слуша и бројни други гласови насекаде низ зградата. Скриен во една собичка, тој е сведок на сосема необична сцена - долу, во големата сала се одржува бал, со оркестарска музика и со многубројни гости. Притоа, тој случајно слуша разговор во кој се споменува дека пристигнал Спасителот и дека ќе биде убиен Ловецот на стаорци кој живее на адресата што му ја даде девојката. Возбуден од таа случка, тој бега на таванот на зградата, следен од бројни чекори, а потоа слегува по олукот на улицата. Таму, тој има две чудни кратки средби, најпрвин со непознато, напуштено дете, а потоа и со девојката што ја бара. Но, брзо сфаќа дека станува збор само за привидение и брза кон домот на девојката (за која тогаш дознава дека се вика Сузи), каде ја среќава како прислушкува пред вратата над која стои фирмата „Ловец на стаорци, О. Јенсен“. Тогаш се појавува и нејзиниот татко, кој држи стапица со убиен стаорец. Таткото му кажува за една стара книга во која се зборува за тоа дека стаорците можат да попримат човечки облик, сугерирајќи дека и тој бил опкружен со стаорци во напуштената зграда на централната банка. Наеднаш, нему му се губи свеста и тој ја губи врската со реалноста...
Осврт кон делото
Најголемата вредност на расказот е токму постепеното развивање на фантастичните елементи, т.е. во постапката со која авторот внесува еден по еден нестварен елемент и така незабележливо ја напушта реалноста, предизвикувајќи неспособност на читателот да подвлече прецизна линија меѓу стварниот материјал од којшто е составен амбиентот и општиот впечаток што тој го остава: впечатокот на натприродност. Од друга страна, во расказот е присутна остра разлика меѓу декорот и дејството: декорот е чисто материјален, опишан документарно, додека дејството постепено се развива во потполно фантазмагорична слика. Но, и дејството може да се набљудува како мозаик и е составено од различни можни состојби. Притоа, реалистичната обоеност на детаљите на декорот е толку силна, што дури и најчистиот фантастичен елемент во расказот, балот на стаорците, предизвикува неизвесност кај читателот дали правилно ја протолкувал сцената.
Адаптации на делото
По мотивите на расказот „Ловец на стаорци“, во 1976 година, хрватскиот и југословенски режисер Крсто Папиќ го снимил филмот „Спасител“ (Izbavitelj). Исто така, во 1992 година, рускиот режисер Јуриј Покровски (Юрий Покровский) го снимил краткометражниот филм „Лов на стаорци“ (Крысолов).
Томе Јанакиевски
Животопис
Томе Јанакиевски основно и средно образование завршил во Битола. Дипломирал на Филозофскиот факултет во Загреб на одделот за археологија во 1963 година. Во 1975 година се стекнал со звање магистер по музеолошки науки. Во 1997 година ја одбранил докторската теза под наслов „Античките театри и споменици со театарска тематика во РМ“ и се здобил со звање доктор по археолошки науки. Во 1964 година се вработил во Народниот музеј во Битола како археолог, кој во 1976 година се спои со Завод, музеј и галерија Битола. Од 1968 до 1976 година бил директор на оваа институција. Како истакнат стручњак по археологија раководел и учествувал во многу археолошки ископувања и истражувања и тоа: истражување и реконструкција на Римскиот театар „Хераклеја“, истражувања во РЕК, Кале, во село  Стрежево и Цапарско Поле;
Од 1999 г. се вработил во Институтот за старословенска култура  во  Прилеп. Во 1998 година го објавил трудот „Антички театри и споменици со театарска тематика во Република Македонија'“. Во 2001 г. го издал и научниот труд „Доцноантичка микростанбена целина над театарот во Хераклеја Линкестис“ како и книгата „Убигацијата на средно вековна Битола“ (од 7  до 14 век) издадена во 2003 година.
Хан (Јапонија)
Хан (藩, „домен“) е јапонски историски израз за имот на даимјоо во периодот Едо (1603–1868) и раниот период Меиџи (1868–1912). Хан или бакуфу-хан (домен на даимјоо) служело како систем на де факто административни поделби на Јапонија заедно со де јуре провинциите, сè додека не биле укинати во 1870-тите.
Период пред Едо
Концептот на хан потекнува од личните имоти на истакнати воини по подемот на Камукура Шогунатот во 1185 година, кој исто така го забележал подемот на феудализмот и класата на благородни воини на самураите во Јапонија. Оваа состојба постоела 400 години за време на Камукура Шогунатот (1185–1333), кратката реставрација на Кенму (1333–1336) и Ашикага Шогунатот (1336–1573). Хан станале сè поважни како де факто административни поделби, бидејќи следните шогуни ги соголиле империјалните провинции (куни) и нивните службеници на нивните законски овластувања.
Период Едо
Тојотоми Хидејоши, најистакнатиот војсководач од доцниот период на Сенгоку (1467–1603), предизвикал трансформација на хан системот за време на неговите реформи во феудалната структура на Јапонија. Системот на Хидејоши го видел хан како постанува апстракција заснована на периодични катастарски истражувања и предвидени земјоделски приноси, наместо нацртана територија. Хидејоши починал во 1598 година, а неговиот млад син Тојотоми Хидеори бил раселен од Токугауа Иејасу по Битката кај Секигахара во октомври 1600 година, но неговиот нов феудален систем бил задржан откако Ијеасу го основал Тогугауа Шогунатот во 1603 година. Хан припаѓале на даимјоо, моќните самурајски феудалци, кои управувале со нив како лична сопственост со автономија како вазал на Тогугава Шогун. Наследниците на Иејасу дополнително го рафинирале системот со воведување методи кои обезбедиле контрола врз даимјоо и царскиот двор. На пример, роднините и чуварите биле поставени на политички и воено стратешки области, додека потенцијално непријателските даимјоо биле префрлени на неважни географски локации или нивните имоти биле одземени. Тие исто така биле зафатени со јавни работи со што биле константно финансиски исцрпени бидејќи даимјоо плаќале за проектите на бакуфу.
За разлика од западниот феудализам, вредноста на јапонскиот феудален домен бил дефинирана во однос на предвидениот годишен приход, наместо во географската големина. Хан биле вреднувани за оданочување користејќи кокудака систем кој определувал вредност заснована на излез од ориз во коку, јапонска единица за волумен која се сметала колку ориз е доволно за да се нахрани едно лице за една година. Дамјоо биле проценувани од Токугауа како господари на чело на хан проценет на 10.000 коку (1804м2) или повеќе, и излезот од нивната хан придонесувала за нивниот престиж или како се проценувало нивното богатство. Раните јапонолози како Жорж Аперт и Едмонд Папинот се осврнале на истакнувањето на годишното коку приноси што биле доделени за кланот Шимазу во доменот Сатсума уште од XII век. Шогуналот хан и Царските покраини служеле како комплементарни системи кои често работеле во тандем за администрација. Кога шогунот им наредил на даимјоо да направат попис на својот народ или да направат мапи, работата била организирана по границите на провинциите. Како резултат, можеле да се поклопат повеќе хан кои и самите содржеле секции од повеќе хан. Во 1690 година, најбогатиот хан бил доменот Кага, сместен во провинциите Кага, Етчуу и Ното, со нешто повеќе од 1 милион коку (180391м2).
Период Меиџи
Во 1868 година, Токугава Шогунатот бил соборен во реставрацијата Меиџи од коалиција на про- империјални самури како реакција на Бакуматсу. Една од главните движечки сили на движењето против Токугауа била поддршка за модернизација и вестернизација на Јапонија. Од 1869 до 1871 година, новата влада на Меиџи се обидела да го укине феудализмот во Јапонија и титулата даимјоо во хан системот била променета во хан-чиџи [] или чиханџи []. Во 1871 година, скоро сите домени биле распуштени и заменети со нов систем на префектури Меиџи, кои биле директно подредени на националната влада во Токио.
Меѓутоа, во 1872 година, владата на Меиџи го создала доменот Рјуукјуу, откако Јапонија официјално го припоила Кралството Рјуукуу, вазална држава на кланот Шимазу на Сатсума од 1609 година. Со доменот Рјуукјуу се управувало како хан на чело со монархијата Рјуукјуан, сè додека не била конечно укината и станала префектура Окинава во март 1879 година.
Ниигата (префектура)
Ниигата (јапонски:新潟県; Niigata-ken) е префектура во Јапонија која се наоѓа на островот Хоншу. Главен град е Ниигата. Во превод, името на градот значи „Нова лагуна“.
Жанета Станоевска
Жанета Станоевска (1955, Прилеп) — македонска писателка и преведувачка.
Животопис
Жанета Станоевска е родена во 1955 година, во Прилеп, но во 1960 година се преселила во Скопје. Тука ги завршила основното и средното училиште, а во 1977 година дипломирала на Филозофскиот факултет при Универзитетот “Св. Кирил и Методиј” во Скопје, на Катедрата за англиски јазик и литература. Од 1978 до 1996 година работела во Македонската радио-телевизија, во Редакцијата за обработка на туѓа програма, како преведувач на детски, документарни и играни филмови. Во 1996 година се вработила во Агенцијата за цивилно воздухопловство на Република Македонија, во како советник и преведувач во Одделението за меѓународни работи.
Творештво
Во 1986 година, Станоевска станала член на Друштвото на литературните преведувачи на Република Македонија, со преводот на збирката раскази од Оскар Вајлд “Среќниот принц и други раскази”. Со своите куси раскази, во 2008 година Станоевска освоила една прва и две втори награди на конкурсот “Електролит” на издавачката куќа “Темплум”. Во 2011 година ја објавила збирката куси раскази со наслов “Луѓе, птици и сеништа: Збирка раскази”, во издание на “Темплум”.
Црква „Св. Петка“ - Пазар
Света Петка (Άγιας Παρασκευής) — црква во градот Пазар (Ениџе Вардар), Егејска Македонија. Влегува во состав на Воденско-постолско-мегленската епархија на Цариградската патријаршија.
Историја
Црквата е изградена во XV век како џамија, веројатно мавзолеј на некој од наследниците на Евренос-бег, опишан од Евлија Челебија како направен од големи камења. Во 1947-1948 г. архимандритот Никандар Папајоану, сопственик на плац и на градбата, ја претворил џамијата во црква. Во 1951 г. го подарил храмот, светиот кладенец и целата парцела на Воденско-постолската митрополија. Црквата работела како манастир околу четириесет години и има помошни градби и конаци. Од октомври 1995 г. храмот има улога на парохиска црква, а до него има гробишта.
До храмот е изградена нова поголема црква.
Црквата е прогласена за историски споменик на 13 јуни 1990 г.
Првобитната градба е предниот дел на денешната црква — осумаголно здание типично за мавзолеите од XV век, со должина на ѕидот од 3,5 м и висина на куполата од 7 м. Подоцна таа служела како манастир. Направени се аркхитектонски измени и изградена е камбанарија на местото на урнатото минаре. Живописувањето е дело на зографите Карлас, Вирон и Аврамидис. Иконите се дело на монаси од манастирот „Св. Дух“ во Оропос, Источна Атика.
Квантна механика
Квантна механика — една од помладите гранки на физиката и истата се занимава со проучување на механиката во рамките на микродимензии (т.е. движење на атомски и субатомски честички), интеракции и размена на енергија помеѓу нив.
Класичната физика е неточна теорија, меѓутоа дава сосема соодветни и употребливи резултати ако се користи вон рамките на макросветот и за брзини неспоредливо помали од брзината на светлината. Ако се излезе вон рамките на класичната физика (физиката развиена од страна на Галилео Галилеј, Исак Њутн и други научници), таа дава неточни резултати и практично е бескорисна. Затоа, наместо неа се користи квантната механика (во микросветот) и релативитистичката физика (за брзини од ред на светлосната).
Историја
Историјата на квантната механика започнува во 1838 година со откривањето на катодните зраци од страна на Мајкл Фарадеј. По ова следувало поставувањето на проблемот на зрачење од црно тело на Густав Кирхоф, па сугестијата на Лудвиг Болцман од 1877 која вели дека енергетските состојби на физичкиот систем би можеле да се дискретни, а во 1900, Макс Планк ја објавува својата квантна хипотеза. Планковата хипотеза дека енергијата зрачи и се апсорбира во дискретни „кванти“ (или „енергетски елементи“) совршено се совпаѓала со набљудуваните закономерности на зрачењето од црно тело. Според Планк, секој енергетски елемент Е е пропорционален со неговата честота ν:
Основите на квантната механика биле поставени за време на првата половина од 20-от век од Макс Планк, Нилс Бор, Вернер Хајзенберг, Луј де Број, Артур Комптон, Алберт Ајнштајн, Ервин Шредингер, Макс Борн, Џон фон Нојман, Пол Дирак, Волфганг Паули, Давид Хилберт, Вилхелм Вин, Шатјендранат Бозе, Арнолд Зомерфелд и други. Во средината на 1920-тите, развојот во квантната механика довел до тоа таа да стане стандардна формулација за атомската физика. Во летото 1925, Бор и Хајзенберг објавиле резултати кои и ставиле крај на „старата квантна теорија“. И покрај партиулатното однесување во одредени процеси и мерења, светлинските кванти започнале да се нарекуваат фотони. Од ајнштајновиот едноставен постулат произлегла бура од дебати, теоретизации и тестирања. Така се појавила квантната физика, што довело до нејзино пошироко прифаќање на Петтата Солвејска конференција во 1927.
Проучувањето на електромагнетните бранови (како што е видливата светлина) исто така ја поттикнало појавата на квантната механика. Кога во 1900 Макс Планк забележа дека енергијата на брановите може да се опише како мали пакети од „кванти“, Алберт Ајнштајн ја разработи оваа идеја и покажа дека електромагнетен бран каков што е светлината може да се опише како честица (подоцна наречена фотон) со дискретен квантум на енергија која е зависна од нејзината честота. Ова доведе до теорија на единство меѓу субатомските честички и електромагнетните бранови наречена корпускуларно-бранов дуализам, според кој честичките и брановите не се ниту едното, ниту другото, туку поседуваат одредени својства на двете.
Оита (префектура)
Оита (јапонски:大分県; Ōita-ken) е префектура во Јапонија која се наоѓа на островот Кјушу. Главен град е Оита.
Квантна механика
Историја
Иако квантната механика традиционално го опишувала светот на многу малото, таа исто така требала да објасни одредени скоро проучени макроскопски системи, како суперспроводниците и суперфлуидите.
Зборот квантум доаѓа од латински јазик и значи „колку големо“ или „колку многу“. Во квантната механика, тој се однесува на дискретна единица која квантната теорија ја припишува на одредени физички количества, како енергијата на атомот во невозбудена (мирна) состојба. Откритието дека честичките се дискретни пакети од енергија со брановидни својства доведе до создавање на гранката на физиката која се занимава со атомските и субатомските системи, денес наречена квантна механика. Таа е основната математичка рамка на многу полиња од физиката и хемијата, меѓу кои физика на кондензирана материја, физика на цврсто тело, атомска физика, молекуларна физика, пресметковна физика, пресметковна хемија, квантна хемија, физика на честички, јадрена хемија и јадрена физика. Некои фундаментални аспекти од оваа теорија сè уште активно се проучуваат.
Квантната механика е неопходна за разбирање на однесувањето на системите на ниво на атоми, како и на помало ниво. На пример, ако класичната механика навистина ја владеела работата на атомот, електроните брзо би се движеле кон јадрото и би се судриле со него, со што стабилните атоми би биле невозможно да постојат. Меѓутоа, во природата електроните остануваат во неодреден, недетерминистички, „разлеан“, пробабилистички орбитален пат околу (или низ) јадрото, пренебрегнувајќи го класичниот електромагнетизам.
Првобитно квантната механика била создадена да овозможи подобро објаснување на атомот, особено на разликите во спектарот на светлината емитирана од различни изотопи на еден ист елемент. Квантната теорија за атомот се развила како објаснување за останувањето на електронот во неговата орбита, што не може да се објасни со Њутновите закони за движење и Максвеловите равенки на класичниот електромагнетизам.
Првата квантна теорија: Макс Планк и зрачењето од црно тело
Топлинското зрачење е електромагнетно зрачење емитирано од површината на даден објект што настанува како резултат на температурата која ја поседува објектот. Ако објектот доволно се загрее, тој започнува да емитува светлина во црвениот дел на спектарот. Натамошното загревање предизвикува промена на бојата - од црвена во жолта, сина, бела - сето тоа поради емитување на светлина со сè помала бранова должина (а поголема честота). Се покажува дека совршениот емитер е и совршен апсорбер. Кога е ладно, таквиот објект изгледа совршено црн, бидејќи ја апсорбира сета светлина која паѓа на него, а не ја емитува истата. Како последица од ова, идеалниот топлински емитер е познат како црно тело, а зрачењето кое го емитува е наречено зрачење од црно тело.
Првиот модел кој можел да го објасни целосниот спектар на топлинско зрачење бил поставен од страна на Макс Планк во 1900. Тој го моделирал топлинското зрачење како да се наоѓа во рамнотежа, користејќи низа на хармониски осцилатори. За да повторно ги изведе експерименталните резултати, тој морал да претпостави дека секој осцилатор давал цел број на единици од енергија во неговата единечна карактеристична честота, а не произволно количество енергија. Со други зборови, енергијата на секој осцилатор била „квантирана“. Квантумот енергија за секој осцилатор, според Планк, бил пропорционален со честотата на осцилаторот; константата на пропорционалност денес е позната како Планкова константа. Таа обично се означува со
h
и има вредност, па така енергијата
E
на осцилатор со честота
f
е дадена со
Планковиот закон бил првата квантна теорија во физиката, за што Планк ја добил Нобеловата награда во 1918 година „како признание за заслугите за напредокот на физиката со откривање на енергетските кванти“. Како и да е, во тоа време Планк сметал дека квантирањето било само математички трик, а не (како што денес е познато) фундаментална промена во нашето поимање за светот.
Фотони: квантизација на светлината
Во 1905, Алберт Ајнштајн се придвижил еден чекор понапред. Тој сугерирал дека квантирањето не било само математички трик: енергијата во еден сноп светлина постои во поединечни пакети, кои сега се наречени фотони. Енергијата на еден фотон е дадена со неговата честота помножена со Планковата константа:
Со векови научниците воделе расправа за две можни теории за светлината: дали таа е бран или дали таа се состои од поток на ситни честички? Во 19 век, оваа дилема се сметала за решена во полза на брановата теорија, бидејќи можеле да се објаснат набљудуваните ефекти како рефракција, дифракција и поларизација. Џејмс Клерк Максвел покажал дека електричеството, магнетизмот и светлината се манифестации на ист феномен: електромагнетно поле. Максвеловите равенки, кои ја сочинуваат севкупната низа на закони на класичниот електромагнетизам, ја опишуваат светлината како бранови: комбинација на осцилирачки електрични и магнетни полиња. Поради предноста која ја имале доказите во полза на брановата теорија, идеите на Ајнштајн најпрво биле прифатени со голем скептицизам. Но, подоцна фотонскиот модел предничел; еден од најзначајните докази во негова полза била можноста тој да објасни неколку загадочни својства на фотоелектричниот ефект, кој е опишан во следниот пасус. Како и да е, брановата аналогија останала незаменлива при сфаќањето на другите одлики на светлината, како дифракцијата.
Фотоелектричен ефект
Во 1887, Хајнрих Херц забележал дека светлината може да исфрли електрони од метал. Во 1902, Филип Ленард открил дека максималната можна енергија на исфрлен електрон е поврзана со честотата на светлината, а не со нејзината јачина; ако честотата е многу мала, не се исфрлаат електрони, без разлика на јачината. Најмалата честота на светлината која предизвикува исфрлање на електроните (поттикнувачка честота) е различна за секој метал. Ова гледиште се коси со класичниот електромагнетизам, кој предвидува дека енергијата на електронот би требало да е пропорционална со јачината на зрачењето.
Ајнштајн го објаснил овој ефект постулирајќи дека сноп светлина е поток на честички (фотони), и дека ако снопот е со честота
f
, тогаш секој фотон има енергија еднаква на
hf
. Еден електрон е најверојатно да биде удрен само од еден фотон кој доделува енергија
За да го објасни поттикнувачкиот ефект на светлината врз исфрлањето електрони, Ајнштајн велел дека е потребна одредена количина на енергија (наречена работна функција или
φ
) за да се отстрани електрон од металот. Ова количество енергија е различно за секој метал. Ако енергијата на фотонот е помала од работната функција, тогаш тој не носи доволно енергија за да го отстрани (исфрли) електронот од металот. Поттикнувачката честота (
f0
е поголемо од
, енергијата
е доволна за да отстрани електрон. Исфрлениот електрон има кинетичка енергија
EK
која е (барем во повеќето случаи) еднаква на енергијата на фотонот минус енергијата потребна да се откине електронот од металот: Описот на Ајнштајн на светлината како поток од честички ја продлабочил Планковата мисла за квантирана енергија: еден фотон со дадена честота
дава непроменлива количина енергија
. Со други зборови, поединечните фотони можат да донесат повеќе или помалку енергија, но само во зависност од нивните честоти. Но, иако фотонот е честица, тој сè уште се опишувал како да има брановидно својство на честотата. Уште еднаш, корпускуларната природа на светлината била оспорена.
Врската меѓу честотата на електромагнетното зрачење и енергијата на секој поединечен фотон е причина зошто ултравиолетовата светлина може да предизвика изгореници на кожата, а видливата или инфрацрвената не можат. Фотон од UV светлината ќе донесе голема количина на енергија - доволна да предизвика оштетување на клетките, што е случај кај изгорениците. Фотон од инфрацрвена светлина ќе донесе помала количина на енергија - доволна само да ја загрее кожата. Така, инфрацрвена ламба може да загрее голема површина, можеби доволно голема за да им е комфорно на луѓето во ладна соба, но не може да предизвика изгореници.
Ако секој поединечен фотон би имал идентична енергија, не би било коректно да се зборува за фотон со „висока енергија“. Светлината со висока честота би можела да носи повеќе енергија само поради преплавувањето на дадена површина со повеќе фотони кои пристигнуваат за една секунда. Светлината со ниска честота би можела да носи повеќе енергија само поради истата причина. Ако беше точно дека сите фотони носат иста енергија, тогаш ако го удвоиме напливот од фотони, ние ќе го удвоиме бројот на енергетски единици кои пристигнуваат секоја секунда. Сите фотони со иста честота поседуваат иста енергија, а сите фотони со различни честоти имаат пропорционално различни енергии.
Во природата, единечните фотони ретко се среќаваат. Сонцето емитува фотони континуирано на сите електромагнетни честоти, така што изгледа дека тие се шират како непрекинат бран, а не како одделни единици. Изворите на емисија достапни на Херц и Ленард во 19 век ја имале оваа одлика. Сонце кое зрачи црвена светлина, или, пак, парче железо во леарница кое сјае со црвена боја, може да се каже дека содржат многу енергија. Би можело да се претпостави дека континуираното додавање на енергија на некое тело кое зрачи ќе направи тоа да зрачи црвена светлина, портокалова светлина, жолта светлина, зелена светлина, сина светлина, виолетова светлина итн. по редослед. Но тоа не е сосема така за големите Сонца, а поголемите парчиња железо во леарницата ќе сјаат во бои повеќе наклонети накај виолетовиот крај на спектарот. За да се промени бојата на такво тело кое зрачи, потребно е да се промени температурата, а зголемувањето на температурата ги менува квантите на енергија кои се достапни за да ги возбуди поединечните атоми до поголеми нивоа и да им овозможи да емитуваат фотони со поголеми честоти. Вкупната енергија емитувана во единица време од Сонцето или од парче железо во леарница зависи како од бројот на фотони емитувани во единица време, така и од количината енергија која ја носи секој фотон. Со други зборови, карактеристичната честота на тело кое зрачи е зависна од неговата температура. Кога физичарите гледале во снопови светлина кои содржеле голем број на поединечни и виртуелно неразлични фотони, тешко било да се разбере важноста на енергетските нивоа на поединечните фотони. Па така кога физичарите конструирале направи што го демонстрирале фотоелектричниот ефект (ефектот кој ја овозможува работата на светлинометрите на современите камери), тие најпрво очекувале дека поголема јачина светлина ќе даде поголем напон од фотоелектричната направа. Тие откриле дека јаки снопови светлина кон црвениот крај на спектарот не би произвеле електричен потанцијал, и дека слабите снопови кон виолетовиот крај на спектарот ќе дадат повисоки и повисоки волтажи. Ајнштајновата идеја дека поединечните единици светлина можат да содржат различно количество енергија во зависност од нивната честота ги објаснила експерименталните резултати кои дотогаш изгледале многу контраинтуитивни.
Квантизација на материјата: Боров модел на атомот
Во раниот 20 век било познато дека атомите се состојат од дифузен облак на негативно наелектризирани електрони кои обиколуваат мало, густо и позитивно наелектризирано јадро. Ова сфаќање предложило модел во кој електроните кружат околу јадрото како планетите околу Сонцето. Меѓутоа, било исто така познато дека атомот во овој модел би бил нестабилен: според класичната теорија, електроните кои орбитираат подлежат на центростремително забрзување и притоа би требале да оддаваат електромагнетно зрачење, а загубата на енергија би причинила тие да спирализираат кон јадрото, судрувајќи се со него во дел од секундата.
Друга загатка поврзана со оваа проблематика била емисиониот спектар на атомите. Кога еден гас се загрева, тој оддава светлина само на дискретни честоти. На пример, видливата светлина оддадена од водородот се состои од четири различни бои, што е прикажано на долната слика. За споредба, белата светлина се состои од континуирана емисија долж целиот опфат на видливите честоти.
Во 1885, швајцарскиот математичар Јохан Балмер открил дека секоја бранова должина
λ
(ламбда) во видливиот спектар на водородот е поврзана со некој цел број
n
преку равенката каде
B
Во 1888, Јоханес Ридберг ја воопштил и ја зголемил користа на Балмеровата формула. Тој предвидел дека
е поврзана со два цели броја
и
m
во она што денес е познато како Ридбергова формула: каде R е Ридбергова константа, еднаква на 0.0110 nm−1, и притоа n треба да биде поголемо од m.
Ридберговата формула се однесува на четирите видливи бранови должини на водородот со доделување вредности за
. Таа исто така предвидува дополнителни бранови должини во емисиониот спектар: за
и за
n > 1
, емисиониот спектар би требало да содржи одредени ултравиолетови бранови должини, а за
n > 3
, тој исто така би требало да содржи одредени инфрацрвени бранови должини. Експерименталното набљудување на овие бранови должини се остварило две десетлетија подоцна: во 1908 Луис Пашен открил некои од предвидените инфрацрвени бранови должини, а во 1914 Теодор Лајман открил некои од предвидените ултравиолетови бранови должини.
Боров модел
[[File:Bohr atom model English.svg|thumb|right|250п|Боровиот модел на атомот, прикажан е квантен скок на електронот во основна состојба
.]] Во 1913, Нилс Бор предложил нов модел на атомот кој во себе ги содржел квантизираните електронски орбити. Во Боровиот модел, електроните би можеле да населат само одредени орбити околу атомското јадро. Кога атомот емитувал (или апсорбирал) енергија, електронот не би се движел по континуирана траекторија од една орбита околу јадрото до друга, како што се прифаќа во класичното објаснување, туку тој инстантно би скокнал од една орбита до друга, оддавајќи ја емитуваната светлина во облик на фотон. Можните енергии на фотоните оддадени од секој елемент биле одредени од разликите во енергиите меѓу орбитите, па така емисиониот спектар за секој елемент би содржел одреден број на линии.
Бор теоретизирал дека моментот на импулсот или
L
на даден електрон е квантизиран: каде
n
е цел број, а
h
е Планковата константа. Поаѓајќи од оваа претпоставка, Кулоновиот закон и равенките за кружно движење покажуваат дека електрон со
r
дадено со каде
е Кулонова константа,
m
е масата на електронот, а
е полнежот на електронот. Поради поедноставување, ова се запишува како каде
a0
, означен како Боров полупречник, е еднаков на 0.0529 nm. Боровиот полупречник е полупречникот на најмалата дозволена орбита.
Енергијата на електронот може исто така да се пресмета и е дадена со
Според ова, претпоставката на Бор дека моментот на импулсот е квантизиран значи дека електронот може да насели само одредени орбити околу јадрото и дека може да има само одредени енергии. Последица од овие ограничувања е дека електронот нема да се судри со јадрото: тој не може континуирано да емитува енергија, и не може да дојде поблиску до јадрото од a0 (Боровиот полупречник).
Електронот губи енергија со инстантно скокање од орбитата во која се наоѓал до пониска орбита; дополнителната енерија се емитува во облик на фотон. Спротивно, електрон кој апсорбира фотон се здобива со енергија, па затоа скока во орбита која се наоѓа подалеку од јадрото.
Секој фотон од возбудениот атомски водород потекнува од електрон што се движи од повисока орбита со полупречник
rn
rm
. Енергијата
Eγ
на овој фотон е разликата во енергиите
En
Em
на електронот: Бидејќи Планковата равенка покажува дека енергијата на фотонот е поврзана со неговата бранова должина со изразот
, брановите должини на светлината кои можат да се емитуваат се дадени со Оваа равенка има ист облик како и Ридберговата формула и предвидува дека константата
R
би требало да биде определена со Затоа Боровиот модел на атомот може да го предвиди емисиониот спектар на водородот во облик на фундаментални константи. Меѓутоа, тој не можел да даде точни предвидувања за атомите со повеќе електрони или да објасни зошто некои спектрални линии се посветли од останатите.
Ѓорѓи Јанчевски
Ѓорѓи Јанчевски (роден на  година во ) — македонски економист и банкар.
Животопис
Ѓорѓи Јанчевски завршил на Економскиот факултет во Скопје (1969–1973), а се усовршувал првин преку АИЕСЕЦ во Данска (Есбјерг, 1972), потоа во Велика Британија (Единбург, 1873); бил на студиски престој во САД за усовршување на менаџментот (Њујорк, 1992), на семинар во Дрезднер банка во Германија (1994) и студиски престој во организација на Програмата за финансиите и банкарството во Средна и Источна Европа во Јапонија (Осака, 1997). Работи во финансиската и банкарската област: во Републичкиот завод за цени (од 1974), во Основната земјоделска банка-Скопје (од 1978), еден од основачите на Тутунска банка АД – Скопје и нејзин заменик директор (од 1985), прв генерален директор на НЛБ Тутунска банка АД – Скопје (од 1. Ⅰ 1998) и претседател на Управниот одбор на НЛБ Тутунска банка АД (од 3. Ⅶ 2008).
Вестморленд (округ во Пенсилванија)
[[Податотека:Greensburg-pennsylvania-courthouse.jpg|мини|315x315пкс|Гринсбург-пенсилванија-судДржава                                      САДСојузна држава                  Пенсилванија Популација                                2010—број ст.                                   365.169ФИПС  код                                  42129
]] Вестморленд (Westmoreland County) е округ во американската држава Пенсилванија.
Демографија
Според пописот од 2010 година, бројот на жители е 365.169, што е за 4.824 (-1,3%) жители помалку од 2000 година.
Светозар Јаневски
Светозар Јаневски (роден на  година во ) — македонски технолог и стопанственик.
Животопис
Јаневски по завршувањето на Технолошкиот факултет во Скопје (1976), се вработил во Пивара Скопје (1976) и како директор на Секторот за истражување и развој, технички директор и генерален директор на фирмата ја проширил инвестиционата активност, го стандардизирал производството, го подигнал квалитетот на производите и постигнува најдобри економски и финансиски перформанси во земјата и во регионот. Проширувајќи го бизнисот, ги презел двете најголеми винарии во земјата „Тиквеш” во Кавадарци (2003) и „Винојуг” во Гевгелија (2004). Како член или раководител учествува во повеќе национални и меѓународни професионални органи и тела и добива повеќе признанија.
Луѓе, птици и сеништа: Збирка раскази
Луѓе, птици и сеништа: Збирка раскази — збирка куси раскази од македонската писателка Жанета Станоевска, објавена во 2011 година, во издание на издавачката куќа „Темплум“.
Технички одлики
Збирката е објавена како десетта книга во едицијата „Катапулт“. Таа е отпечатена во мал формат (18 сантиметри), во мек повез и има 103 страници. Книгата е каталогизирана во Националната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“ - Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 978-608-4658-05-4. Графичкото уредување и дизајн е дело на фирмата „Кома“. На кориците се наоѓаат слики на Дани Санчис, а на задната корица се дадени основни биографски податоци за авторот.
Содржина
Книгата „Луѓе, птици и сеништа: Збирка раскази“ содржи 18 раскази:
Лимнологија
Лимнологија е науката која се занимава со изчучување на копнени води (солени и слатки) - езера, мочуришта и реки (природни и вештачки), со нивните биолошки, физички, хеимски и хидролошки аспекти. Самиот збор лимнологија доаѓа од грчките зборови лимне (езеро) и логос (наука).
Фрасоа-Алфонс Форел (1841-1912) се смета за основоположник на оваа наука со неговите истражувања на езерото Женева. Оваа наука е во блиско сродство со хидробиологијата, која се занимава со примената на принципите и методите на физиката, хемијата, геологијата и географијата врз еколошки проблеми.
Роберт Кинер
Роберт Кинер (15 март 1903 година во Париз – 27 февруари 1996 година во Лион ) бил француски миколог најпознат по прегледот на многу агарични родови.
Студирал на Сорбона, а потоа работел како професор во гимназијата во Лил. Од 1938 година бил поврзан со Факултетот за науки во Лион.
Слатководен екосистем
Слатководните екосистеми се водни екосистеми. Тука спаѓаат езерата барите, реките, потоците и мочуришта. Тие се разликуваат од морските екосистеми по тоа што овие содржат многу повеќе сол. Слатководните живеалишта се класификуваат по различни фактори како температурата, светлинската пропусност и растителноста.
Селски тутун
Селски тутун (научно: Nicotiana rustica), во Латинска Америка познат како Мапачо (Mapacho) е многу силна врста тутун. Ова растение се корсити за правење на органски пестициди заради високата концентрација на никотин во неговите листови.
Плетена
Плетена — село во Сватовчко, Пиринска Македонија, денес во општината Сатовча на Благоевградската област, југозападна Бугарија.
Селски тутун
Rustica се користи и за ентеогени цели од страна на јужноамериканските шамани. Расте во дождовни шуми и содржи до 20 пати повеќе никотин од обичните северноамерикански видови како N. tabacum. Најчесто листовите му се ставаат во вода, и водата потоа се инсуфлира; се пуши и во пури, а се користи и како клизма. Исто така е и честа примеса на ајаваската во некои делови на дождовната шума. Овој тутун треба да се употребува многу претпазливо бидејќи никотинот е смртоносен отров, дури и во мали дози.
Плетена
Географија и местоположба
Релјефот е планински и ридско-планински. Климата е умерено-континентална со силно средоземно влијание. Почвите се кафеаво шумски и песочно глинести. Висината на селото е од 700 до 1000 м, а највисоката точка е врвот Унден, кој е висок 1667 м. Исто така Унден е и највисоката точка во општината Сатовча. Не треба посебна опрема за да се искачи. Во негова близина се наоѓа резерватот Темна гора. Реката Бистрица се протега помеѓу селата Плетена и Сатовча, тече по магистралниот пат и се разгранува кон селото Долно Дреново.
Историја
Селото Плетена има долга историја. Најраните траги на човечко присуство во селскиот регион потекнуваат од доцниот неолит. Откриено е и населено место датирано од доцниот бронзен период.
Бугарија
По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Бугарија. Поради Балканските војни, од 1260 жители во 1910 година, во 1920 година останале само 723. Според Димитар Гаџанов, 838 луѓе живееле во Плетена во 1916 година.