cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Берта фон Затнер
Ран живот
Во 1864 година, семејството го поминало летото во Бад Хомбург, модерна дестинација за коцкање меѓу аристократијата од таа ера. Берта се спријателила со грузиската аристократка Екатерина Дадијани, принцезата од Мингрелија и го запознала царот Александар II. Барајќи кариера како оперска пејачка како алтернатива на бракот за пари, таа почнала интензивен курс на часови, работејќи на својот глас повеќе од четири часа на ден. И покрај школарината од еминентниот Жилбер Дупрез во Париз во 1867 година и од Полин Виардо во Баден-Баден во 1868 година, таа никогаш не обезбедила професионален ангажман. Таа страдала од страв на сцената и не можела добро да се проектира во изведбата. Во летото 1872 година, таа се свршила со принцот Адолф цу Сајн-Витгенштајн-Хоенштајн (1839-1872), син на принцот Александар цу Сајн-Витгенштајн-Хоенштајн (1801-1874) и грофицата Амали Луис фон Бентејм-Тек. 1802–1887). Принцот Адолф починал на море тој октомври додека патувал во Америка за да ги избегне своите долгови.
Тутор во домаќинството Сатнер, живот во Грузија
Старателот на Берта ( Ландгрев Фридрих цу Фирстенберг ) и нејзината братучетка Елвира починале во 1866 година, а таа (сега над типичната возраст за брак) се чувствувала сè повеќе ограничена поради ексцентричноста на нејзината мајка и лошите финансиски околности на семејството. Во 1873 година, таа нашла вработување како учител и придружник на четирите ќерки на Карл, Фрајхер фон Затнер, кои биле на возраст меѓу 15 и 20 години. Семејството Сутнер (де) живеело во Виена во Иннер Штад три сезони од годината и летото го поминувало во замокот Хармансдорф (де) во Долна Австрија. Имала приврзан однос со нејзините четворица млади студенти, кои поради нејзината големина и дале прекар „Булот“ (дебела), име што подоцна ќе го прифати како литературен псевдоним во формата „Б. Оулот“.
Наскоро се заљубила во постариот брат на девојчињата, баронот Артур Гундакар фон Затнер (де), кој бил седум години помлад од неа. Тие биле свршени, но не можел да се венчаат поради неодобрувањето на неговите родители. Во 1876 година, со охрабрување на нејзините работодавци, таа одговорила на оглас во весник што довело до тоа набрзо да стане секретарка и домашна помошничка на Алфред Нобел во Париз. За неколку недели од нејзиното вработување, таа и Нобел развиле пријателство, а Нобел можеби направил и романтични гестови. Сепак, таа останала посветена на Артур и набргу се врати во Виена за да се омажи за него во тајност, во црквата Св. Егид во Гумпендорф.
Новопечениот пар побегнал во Мингрелија во западна Грузија, Руската империја, во близина на Црното Море, каде што се надевала дека ќе ја искористи нејзината врска со поранешниот владејачки Дом на Дадијани. По нивното пристигнување, ги забавувал принцот Нико. Двојката се населила во Кутаиси, каде што нашле работа подучувајќи јазици и музика на децата од локалната аристократија. Сепак, тие доживеале значителни тешкотии и покрај нивните социјални врски, живеејќи во едноставна дрвена куќа со три соби. Нивната ситуација се влошила во 1877 година на избувнувањето на Руско-турската војна, иако Артур работел како известувач за конфликтот за Neue Freie Presse. Затнер, исто така, често пишувала за австрискиот печат во овој период и работела на нејзините рани романи, вклучително и Es Löwos, романтизирана приказна за нејзиниот живот со Артур. После војната, Артур се обидел да основа бизнис со дрво, но тоа било неуспешно.
Артур и Берта фон Затнер
Артур и Берта фон Затнер биле главно социјално изолирани во Грузија; нивната сиромаштија го ограничила нивниот ангажман во високото општество, и никогаш не станале течно говорници на мингрелски или грузиски. За да се издржат, и двајцата почнале да пишуваат како кариера. Додека пишувањето на Артур во овој период е доминирано од локални теми, Затнер немала слично влијание од грузиската култура.
Во август 1882 година, Екатерина Дадијани починала. Набргу потоа, парот решил да се пресели во Тбилиси. Таму, Артур работел секаква работа што можел (во сметководство, градежништво и дизајн на тапети), додека Сатнер во голема мера се концентрирала на нејзиното пишување. Таа станала дописник на Мајкл Георг Конрад, на крајот придонесувајќи со статија во изданието на неговата публикација Die Gesellschaft од 1885 година. Делот со наслов „Вистина и лаги“ е полемика во полза на натурализмот на Емил Зола. Нејзиното прво значајно политичко дело, Inventarium einer Seele („Попис на душата“), било објавено во Лајпциг во 1883 година. Во ова дело, Затнер зазема став кој е про-разоружување, прогресивен став, аргументирајќи за неизбежноста на светскиот мир поради технолошкиот напредок; можност која ја разгледув и нејзиниот пријател Нобел поради сè посилното одвраќање на помоќното оружје.
Во 1884 година, мајката на Сатнер починала, оставајќи ја двојката со дополнителни долгови. Артур се спријателил со грузиски новинар во Тбилиси, М, и парот се согласил да соработуваат со него на преводот на грузискиот еп „Витез од пантерска кожа“. Затнер требало да го подобри буквалниот превод на грузискиот на француски од М., а Артур да го преведе францускиот на германски. Овој метод се покажал напорен и тие работеле по неколку часа секој ден поради расеаноста на мингрелското село околу домот на М. Артур објавил неколку написи за работата во грузискиот печат, а Михали Зичи подготвил некои илустрации за објавувањето, но М. не успеал да ја плати очекуваната исплата, а откако започнала бугарската криза во 1885 година, двојката се чувствувала сè понебезбедно на грузиски општеството кое поради руското влијание станувало понепријателски настроено кон Австријците. Тие конечно се смириле со семејството на Артур и во мај 1885 година можеле да се вратат во Австрија, каде што парот живеел во замокот Хармансдорф во Долна Австрија.
Берта нашла засолниште во нејзиниот брак со Артур, за што забележала дека „третото поле на моите чувства и расположенија лежи во нашата брачна среќа. Во ова беше мојот необично неотуѓив дом, моето засолниште за сите можни услови на живот, […] и така, листовите од мојот дневник се полни не само со политички домашни записи од секаков вид, туку и со меморандуми за нашите среќни мали шеги, нашите доверливи пријатни прошетки, нашето возбудливо читање, нашите часови на заедничка музика и нашите вечерни игри шах. Нам лично ништо не можеше да се случи. Се имавме - тоа беше сè.“
Мировен активизам
По нивното враќање во Австрија, Затнер го продолжила своето новинарство и се концентрирала на прашањата за мир и војна, кореспондирајќи со францускиот филозоф Ернест Ренан и под влијание на Меѓународната асоцијација за арбитража и мир, основана од Хоџсон Прат во 1880 година. Во 1889 година, Сатнер станала водечка фигура во мировното движење со објавувањето на нејзиниот пацифистички роман, Die Waffen nieder! ( Положи ги рацете! ), што ја направило една од водечките фигури на австриското мировно движење. Книгата е објавена во 37 изданија и преведена на 12 јазици. Таа била сведок на основањето на Интерпарламентарната унија и повикала на основање на австриската пацифистичка организација Gesellschaft der Friedensfreunde во редакцијата на Neue Freie Presse од 1891 година. Затнер станала претседателка и исто така го основала Германското мировно друштво следната година. Таа станала меѓународно позната како уредник на меѓународното пацифистичко списание Die Waffen nieder!, именувано по нејзината книга, од 1892 до 1899 година. Во 1897 година, таа му подарила на императорот Франц Јосиф I од Австрија список со потписи со кои се бара формирање на Меѓународен суд на правдата и учествувала во Првата хашка конвенција во 1899 година со помош на Теодор Херцл, кој го платил нејзиното патување како дописник. на ционистичкиот весник Ди Велт.
По смртта на нејзиниот сопруг во 1902 година, Затнер морала да го продаде замокот Хармансдорф и се преселила назад во Виена. Во 1904 година таа се обратила на Меѓународниот конгрес на жените во Берлин и седум месеци патувала низ Соединетите држави, присуствувајќи на универзален мировен конгрес во Бостон и на средба со претседателот Теодор Рузвелт.
Иако нејзиниот личен контакт со Алфред Нобел бил краток, таа се допишувала со него до неговата смрт во 1896 година, и се верува дека Фон Затнер имала големо влијание врз неговата одлука да вклучи награда за мир меѓу наградите предвидени во неговиот тестамент. Берта фон Затнер била наградена со Нобеловата награда за мир во петтиот мандат на 10 декември 1905 година, заедно со нејзиниот другар, правниот научник Тобијас Асер (1838-1913) за нивната помош во развојот на меѓународен поредок заснован на мир, а не на војна. Презентацијата се одржала на 18 април 1906 година во Кристијанија. Во 1907 година, Фон Затнер била единствената жена што присуствувала на Втората хашка мировна конференција, која главно се однесувала на правото на војна. Фон Затнер, всушност, била многу критички настроена за конференцијата во 1907 година и предупредила дека ќе дојде војна. При прифаќањето на Нобеловата награда за мир, таа изјавила: „(...) дали нашата Европа ќе стане изложба на урнатини и неуспеси, или дали можеме да ја избегнеме оваа опасност и така побрзо да влеземе во претстојната ера на безбеден мир и право во која цивилизацијата на ќе се развие незамислива слава. Многуте аспекти на ова прашање се она што треба да се дискутира на втората Хашка конференција, а не предложените теми кои се однесуваат на законите и практиките на војна на море, бомбардирањето на пристаништата, градовите и селата, поставувањето мини итн. Содржината на оваа агенда покажува дека, иако поддржувачите на постоечката структура на општеството, кое прифаќа војна, доаѓаат на мировна конференција подготвени да ја изменат природата на војната, тие во основа се обидуваат да го задржат сегашниот систем недопрен.
Отприлика во тоа време, таа се сретнала и со Ана Бернхардин Екштајн, уште еден германски шампион на светскиот мир, која влијаела на агендата на Втората хашка мировна конференција. Една година подоцна, таа присуствувала на Меѓународниот конгрес за мир во Лондон, каде што првпат ја запознала Керолин Плејн, англиска антивоена активистка која подоцна ќе ја напише првата биографија на Сатнер.
Во пресрет на Првата светска војна, Затнер продолжила да води кампања против меѓународното вооружување. Во 1911 година станала член на советодавниот совет на Фондацијата за мир Карнеги. Во последните месеци од нејзиниот живот, додека боледувала од рак, таа помогнала да се организира следната Мировна конференција, која требало да се одржи во септември 1914 година. Сепак, конференцијата никогаш не се одржала, бидејќи таа починала од рак на 21 јуни 1914 година, а седум дена подоцна бил убиен наследникот на тронот на нејзината нација, Франц Фердинанд, што ја предизвикало Првата светска војна.
Пацифизмот на Затнер бил под влијание на списите на Имануел Кант, Хенри Томас Бакл, Херберт Спенсер, Чарлс Дарвин и Лав Толстој (Толстој го пофалил Die Waffen nieder! ) замислувајќи го мирот како природна состојба нарушена од човечките незадоволства на војната. Како резултат на тоа, таа тврдела дека правото на мир може да се бара според меѓународното право и дека е неопходно во контекст на еволутивната дарвинистичка концепција на историјата. Сатнер била почитувана новинарка, а еден историчар ја опишал како „најпромислен и највешт политички коментатор“.
Пишување
Како писателка од кариера, Сатнер често морала да пишува романи и новели во кои не верувала или навистина сакала да ги напише, за да се издржува. Сепак, и во тие романи има траги од нејзините политички идеали; често, романтичните херои ќе се заљубат кога ќе сфатат дека и двајцата се борат за истите идеали, обично мир и толеранција. <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">]
За да ја промовира својата писателска кариера и идеали, таа ги искористила своите врски во аристократијата и пријателствата со богати поединци, како што е Алфред Нобел, за да добие пристап до меѓународните шефови на држави, а исто така и да добие популарност за нејзиното пишување. За да го зголеми финансискиот успех на нејзиното пишување, таа користела машки псевдоним на почетокот на нејзината кариера. Покрај тоа, Сатнер често работела како новинар за да ја објави нејзината порака или да ги промовира сопствените книги, настани и каузи.
Како што забележал Толстој и оттогаш другите се согласиле, постои силна сличност меѓу Сатнер и Хариет Бичер Стоу. И Бичер Стоу и Сатнер „не беа ниту едноставно писатели на популарна забава ниту автори на тенденциозна пропаганда. . . . [Тие] користеа забава за идеалистички цели.“ За Сатнер, мирот и прифаќањето на сите поединци и на сите народи бил најголемиот идеал и тема.
Затнер пишувала и за други прашања и идеали. Две заеднички прашања во нејзината работа, освен пацифизмот, се религијата и полот.
Религија
Постојат две главни прашања со религијата за кои Сатнер често пишувала. Таа имала презир кон спектаклот и раскошот на некои религиозни практики. Во една сцена во „Положи ги рацете“, таа ја истакнала чудната театралност на некои религиозни практики. Во сцената, царот и царицата им ги мијат нозете на нормалните граѓани за да покажат дека се понизни како Исус, но ги повикуваат сите да бидат сведоци на нивното покажување на понизност и да влезат во салата на драматичен начин. Протагонистот Марта забележува дека тоа било „навистина лажно перење“.
Друго прашање истакнато во поголемиот дел од нејзиното пишување е идејата дека војната е праведно за Бога, а водачите често ја користат религијата како изговор за војна. Затнер го критикувала ова размислување со образложение дека ја става државата како важен ентитет на Бога, а не на поединецот, со што го прави умирањето во битка пославно од другите форми на смрт или преживувањето на војна. Голем дел од Lay Down Your Arms дискутира на оваа тема.
Овој тип на религиозно размислување води и до сегрегација и борби врз основа на верски разлики, што Берта и Артур фон Затнер одбиле да ги прифатат. Како побожен христијанин, Артур ја основал Лигата против антисемитизмот како одговор на погромите во Источна Европа и растечкиот антисемитизам низ Европа. Семејството Сатнер повикало на прифаќање на сите луѓе и сите вери, а Сатнер во своите мемоари напишала дека „религијата е љубов кон соседот, а не омраза кон соседот. Секаков вид на омраза, против другите народи или против други вери, ја нарушува хуманоста на човештвото.“
Родови прашања
Затнер често се смета за лидер во движењето за ослободување на жените.
Фон Затнер ги пробила родовите бариери со нејзината работа како писателка и активистка. Таа била отворен лидер во општество во кое жените требало да се видат, а не да се слушнат. Но, таа не учествувала активно во движењата за право на глас на жените, на пример, што го објаснила поради недостаток на време. Наместо тоа, таа се фокусирала на контактирање со другите жени во меѓународното мировно движење, иако одржувала близок контакт со движењето за право на глас на жените. Како знак на заедничка солидарност, на пример, Фон Затнер била истакнат учесник на „ Меѓународната женска конференција “ („Internationale Frauen-Kongress“) во 1904 година во Берлин. Сепак, фон Затнер знаела дека конфликтот може да се избегне само ако и мажите и жените заедно се борат за мир, што барало апсолутно верување во родовата еднаквост. „Задачите вклучени во континуираното облагородување на човештвото се такви што можат да се исполнат само преку фер и еднаква соработка меѓу половите“, напиша таа.
Во Lay Down Your Arms, протагонистката Марта често се судира со нејзиниот татко по ова прашање. Марта не сака нејзиниот син да си игра со војници-играчки и да биде индоктриниран на машките идеи за војна. Таткото на Марта се обидува да ја врати Марта во кутијата по женски пол, сугерирајќи дека синот нема да има потреба да бара одобрение од жена, а исто така вели дека Марта треба повторно да се омажи бидејќи жените на нејзина возраст не треба да бидат сами.
Ова не било само затоа што таа инсистирала на тоа дека жените се еднакви со мажите, туку дека можела да открие како сексизмот влијае и на мажите и на жените. Како што Марта е сместена во кутија со женски структуриран пол, ликот на Тилинг е исто така сместен во машката стереотипна кутија и под влијание на тоа. Ликот дури и дискутира за тоа, велејќи: „Ние мажите мораме да го потиснеме инстинктот на самоодржување. Војниците, исто така, треба да го потиснат сочувството, сочувството за огромната неволја што ги напаѓа и пријателот и непријателот; зашто покрај кукавичлукот, она што е најсрамно за нас е сета сентименталност, се што е емотивно.“
Наследство
Иако Сатнер не била финансиски успешна за време на нејзиниот живот, нејзината работа останала влијателна за оние кои се вклучени во мировното движење.
Таа, исто така, била одбележана на неколку монети и поштенски марки:
Тикварник
Тикварник – вид на јадење од тиква со млеко и јајца. Тикварникот како десерт главно се подготвува во есенските и зимските месеци.
Рецепт
1,5 кг тиква се вари (може и да се пече) на средна температура со покриен капак, да се динста. Додека е уште топла се става во тепсијата (бр. 28) во која ќе се пече тикварникот и кашесто се пасира (да нема грутчиња). Се кршат 3 јајца и убаво се меша, па се додава една шолја шеќер, 2 ванили, 50 мл масло и 250-300 гр млеко и повторно добро се меша. Количината на шеќер може да се менува по вкус, а на млеко според густината на смесата. Смесата треба да биде густа како за паднишпан.
1989
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7497 и 7498 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6739 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5749 и 5750 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2742.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1989 година се протега во 4625 и 4626, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4685 и 4686 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2532. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1409 и 1410 исламска година.
1990
1990 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1990 година од новата ера, 990. од вториот милениум, 90. од XX век и прва од 1990-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7498 и 7499 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6740 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5750 и 5751 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2743.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1990 година се протега во 4626 и 4627, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4686 и 4687 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2533. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1410 и 1411 исламска година.
Пролив
Пролив, дрскавица или дијареја — зачестено празнење на цревата во вид на ретка, слузава столица. Проливот претставува абнормално брзо движење на фекалните материи низ дебелото црево, што за последица има зголемување на содржината на течностите или волументо на цревната содржина и зачестено вршење нужда со водникави столици со различен степен на вискозност. Исфрлената цревна содржина понекогаш може да содржи примеси на крв, гној и други материи. Пред самото настапување на оваа состојба доаѓа до изразена перисталтика (цревни движења), што неретко е проследено со болни грчеви.
Дијарејата може да биде акутна (кога настапува изненадно, кратко трае и проаѓа без последици) или хронична (кога трае по неколку недели или месеци). Во случаите на сериозна неисхранетост оваа состојба може да предизвика и смрт, што особено често се случува во неразвиените земји.
Етиологија и клиничка слика
Дијарејата ја предизвикуваат различни етиолошки фактори, меѓу кои посебно се издвојуваат вирусните инфекции, паразитите и бактериските токсини. Освен тоа, меѓу честите причинители се вбројуваат: запаление на цревата, колера, дизентерија, стомачен тифус, Грејвсова болест, улцерозен колитис, Кронова болест, ботулизам, нарушувања на лачењето хормони на штитната жлезда, преголемо консумирање алкохол, труење со храна, контраиндикации при земање лекови, стомачен грип, страхв, емотивна возбуда итн. Сите овие фактори предизвикуваат дијареја преку четири различни механизми:
Осмотска дијареја
Заради акумулацијана хидросолубилни состојки расте осмотскиот градиен спрема луменот на цревото, па водата од вонклеточните простори преминува во луменот и доаѓа до растегнување на цревните ѕидови. Ова ја забрзува перисталтиката и го скратува времето на задржување на фекални материи во цревата.
Секретна дијареја
Секретната дијареја настанува како последица на зголемување на активното или пасивното лачење електролити и други материи во тенкото и дебелото црево. Стимулатори на секреција може да бидат: ентеротоксини на бактерии (Vibrio cholerae, Shigela, Escherichia coli), ентеропатогени вируси, жолчни соли, неапсорбирани масти од храната, некои видови лекови, гастроинтестинални хормони (гастрин, вазоинтестинален пептид, калцитонин, серотонин), оштетувања на цревниот ѕид, итн.
Овој вид дијареја се јавува десет пати почесто кај жените отколку кај мажите, и тоа особено кај лицата постари од 60 години. Обично поминува без други симптоми, но може да се јави мачнина, повраќање, абдоминална болка, надуеност на мевот и губење тежина.
Воспалителна дијареја
Ексудативна или воспалителна дијареја се јавува во случај на заболување на цревната слузница (регионален ентеритис, улцерозен колитис, псевдомембранозен колитис, туберкулоза, лимфом, тумори, итн.), што доведува до инфламација на слузокожата и појава на улцерација или тумефакција (оток).
Последица на овие патолошки збивања е појава на крвна плазма, серумски белковини, крв, слуз и други материи во цревната содржина, што значително ја зголемува количината на течноста во столицата. Појавата на патолошки процеси на слузницата на ректумот (завршниот дел на дигестивниот тракт) предизвикува зачестена дефекација, бидејќи променетатата ректална слузница е поосетлива на растегање на цревниот лумен.
Смалено време на апсорпција
Смалување на времето на апсорпција настанува кога фекалните материи не се доволно време во контакт со соодветната апсорпциска површина на дигестивниот тракт. Последица на ова е зголемување на количината на течност во цревната содржина.
Малапсорпција
Малапсорпција (лоша апсорпција) предизвикува дијареја преку осмотски и секрециски механизми. Во првиот случај, таа настанува како последица на внесување храна богата со неапсорптивни хидросолубилни состојки со мала молекуларна тежина, додека поедини липиди делуваат како стимулатори на секреција и предизвикуваат секрециска дијареја. Дијарејата поврза за малапсорпцијата може да се развие и кога транспортот на цревната содржина е продолжен и доаѓа до размножување на бактериите во тенкото црево.
Најчести фактори кои предизвикуваат ваков вид дијареја се: целијачна болест (интолеранција на глутен од брашно), малапсорпција на фруктоза (овошен шеќер), пернициозна анемија, смалена секреција на панкреасаот (во случјај на цистична фиброза или панкреатитис), радијална фиброза, хемотерапија итн.
Моторна дијареја
Моторна или моталитетна дијареја настанува заради забрзување на перисталтиката (моторната активност) на тенкото и дебелото црево. Најчесто се јавува заради лачење активни супстанци како вазоинтестиналниот пептид, серотонин и калцитонин или како последица на нарушување во активностите на автономниот нервен систем (посебно на парасимпатикусот).
Психогена дијареја
Психогена или емоционална дијареја настанува во моменти на зголемена нервна напнатост, кога снажна стимулација на парасимпатичниот нервен систем предизвикува зголемување и на моталитетот и на секрецијата на завршниот дел на дебелото црево.
Парадоксална дијареја
Парадоксална дијареја настанува околу стврднати фекални маси кај деца и болни со ментално нарушување.
Компликации
Во текот на дијарејата може да дојде до губење на течности и појава на дехидратација, електролитен дисбаланс и васкуларен колапс. Колапс може особено брзо да се развие кај деца, постари и ментално ретардирани лица, како и кај пациенти со тешки облици на дијареја каква што се сретнува кај колерата. Губењето бикарбонати може да предизвика метаболичка ацидоза, а хипомагнеземија појава на мускулна тетанија.
Дијагноза
Точна дијагноза се поставува на основа анамнеза, клинички преглед, лабораториска анализа на електролитите, микро- и макроскопски преглед на столицата и додатни дијагностички постапки: ректоскопија, сигмоидоскопија, биопсија на ректалната слузница (заради патохистолошки преглед), рендгенографија и евентуално функционален преглед на панкреасот (одредување на панкреасните ензими и панкреатографија).
Лечење
Терапијата за дијареја е главно симптоматска. Основата на терапијата е надоместување на вода и електролити, која во случаите на тешка дијареја се спроведува парентерално. Како антидијароици може да се користат разни атсорбенси (на пр. магнезиум-алуминиум-силикат) кои ги врзуваат евентуално присутните бактерии, токсини или разградни производи. Опиоидните лекови со слабо изразено централно дејство (лоперамид, дифеноксилат) како и кодеин ефикасно ги отстрануваат симптомите на дијареја, но нивната примена примена не се препорачува кај фебрилни пациенти како и кога се сомнева на инфективна етиологија на дијарејата бидејќи може да го продолжат времето на закрепнување. Бизмут-супсалицилат исто така може да биде корисен при симптоматската терапија. Примена на октреоиди и други аналога соматостатина главно е резервирана за тешки облици на дијареја кои се јавуваат заради присуство на одредени тумори на панкреасот или н невроендокрини тумори. Кај тешки и долготрајни дијареи со познат предизвикувач, се спроведува терапија со антибиотици.
Дачо Јотов
Дачо Јотов — бугарски револуционер, велешки војвода на Внатрешната македонска револуционерна организација и подоцна сооработник на Младотурците.
Животопис
Четата на Дачо Јотов дејствува против српските чети во Бистричките планини. На 15 април 1907 година во меснсота Јаворот кај велешкото село Црешнево четата паѓа во заседа на четата на српскиот војвода Тренко Крапјанин и србоманската милиција од Поречието. Но благодарение на добрите односи на ВМОРО со кехајата на Теовскиот манастир Ќамил Ага, пристигнатата турска потера ја напаѓа српската чета, која дава 15 жртви.
После Младотурската револуција Дачо Јотов се легализира и во април 1909 година учествува во походот кон Цариград, заедно со Јане Сандански и Христо Чернопеев. По касно започнува да работи за младотурската власт и учествува во акцијата на Младотурците за разоружување на населението и четите. Добива ултиматум од велешкиот војвода Мирчо Атанасов или да се врати во четата, или да го напушти Велешко и да замине засекогаш за Бугарија. Велешкиот војвода Мирчо Атанасов, гледајќи како Дачо Јотов од ден на ден станува сè поголем ожесточен народен враг, го заловува жив во велешкото село Војница, му ја прочитал смртната пресуда и го убива Дачо Јотов на 25 ноември 1911 година.
1986
1986 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1986 година од новата ера, 986. од вториот милениум, 86. од XX век и седма од 1980-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7494 и 7495 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6736 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5746 и 5747 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2739.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1986 година се протега во 4622 и 4623, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4682 и 4683 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2529. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1406 и 1407 исламска година.
Стивен Ларкам
Стивен Ларкам (Stephen Larkham ; 29 мај 1974 година ) е поранешен австралиски рагби играч кој ја освоил титулата светски шампион со „Валабис“ во 1999 година.
Животопис
Ларкам е висок 189 см, тежок 88 килограми. Во својата кариера играл за рагби тимот Брамбиси,со кој ја освоил најдобрата лига во светот. Тој постигнал 135 бода на 102 тест натпревари за Валабис.
Финале на Светското првенство во кошарка 2019
Финалето на Светското првенство во кошарка 2019 било последниот натпревар на Светското првенство 2019. Одиграно е на 15 септември 2019 година во 20:00 по локално времен во Кина во Кадилак арената во Пекинг.
Во ова финале победила репрезентацијата на Шпанија која со 95-75 била подобра од Аргентина и ја освоила својата втора титула светски шампион.
1987
1987 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1987 година од новата ера, 987. од вториот милениум, 87. од XX век и осма од 1980-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7495 и 7496 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6737 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5747 и 5748 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2740.
1985
1985 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1985 година од новата ера, 985. од вториот милениум, 85. од XX век и шеста од 1980-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7493 и 7494 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6735 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5745 и 5746 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2738.
1984
1984 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 1984 година од новата ера, 984. од вториот милениум, 84. од XX век и петта од 1980-тите.
1985
Други календари
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1985 година се протега во 4621 и 4622, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4681 и 4682 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2528. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1405 и 1406 исламска година.
1984
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7492 и 7493 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6734 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5744 и 5745 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2737.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1984 година се протега во 4620 и 4621, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4680 и 4681 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2527. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1404 и 1405 исламска година.
Бен Александер
Бен Александер ( Ben Alexander ; 13 ноември 1984 година ) е професионален рагбист и австралиски репрезентативец, во моментов игра за Брамбиз. Висок е 189 см, тежок е 120 кг. Александер ја минал сезоната 2006-2007 година во англиската втора лига, играјќи за тимот на Бедфорд. Летото 2007 година, тој се врати во родната Австралија, каде играл во националната рагби-лига и супер рагби-лига. Тој досега имал одиграно 117 натпревари и имал постигнато 95 бода. Тој го направил своето најсилно деби во лигата во 2008 година против Квинсленд Редс. Тој го направил своето деби во Австралија во Сиднеј 2009 против Франција. Тој имал одиграно 72 натпревари и постигнал 20 бода за Валабис. Тој го освоил Купот на три нации во 2011 година.
Јура (департман)
Јура или Жира (француски и Jura) — департман во регионот Бургундија-Франш Конте, источна Франција. Наречен е по планинскиот венец Јура кој преминува и во соседна Швајцарија.
Историја
Низ историјата, Јура била во состав на Слободната Грофовија Бургундија, на француски позната како Франш Конте. Нејзин главен град бил Дол сè до освојувањето на областа од страна на Луј XIV, кога управата е преместена во Безансон. Денес Дол е потпрефектура, односно втор град по управна важност.
Веќе во XIII во две третини од Јура се говорел посебен дијалект на франкопровансалскиот јазик, кој се задржал во руралните средини и во XX век.
Јура е меѓу првобитните 83 департмани воведени во 1790 г. по Француската револуција. Создаден е со одвојување на дел од некогашната покраина Франш Конте. Управно седиште (префектура) на департманот е градот Лон ле Соње.
Население
Ова е бројното движење на населението на департманот Јура, почнувајќи од 1801 година:
Географија
Департманот денес е во состав на регионот Бургундија-Франш Конте и се граничи со департманите Ду, Горна Сона, Златниот Брег, Сона и Лоара и Ен во Франција, како и кантонот Во во Швајцарија на исток.
Во планинските прадели на департманот има многу езера, од кои најголемото Шален, долго 3, а широко 1 км. Покрај природните езера, има и акумулации како што е Вуглан, едно од најголемите вештачки езера во Франција.
Клима
Климата на Јура е мошне разновидна, зависно од надморската височина. Котлините се умерени, но високите планински долини имаат сурови зими.
Стопанство
Јура е винарски крај. Тукашните вина, како што е жолтото (vin jaune), се необични по тоа што се слични на шери, одлежувајќи под „цвет“ од квасец на површината. Се прават од домородните сорти грозје како савањин. Други се пулсар, трусо и шардоне.
Во департманот нема значајни индустриски заводи. Има неколку града од скромна големина, а стопанството е земјоделско. Во отсуство на крупни производители, развиено е занаетчиството и другите малостопански дејности.
Туризам
Туризмот е најзастапен на венецот Јура, каде се развиени планинарството и зимските спортови.
Хајан Селмани
Хајан Селмани - Кајче (Велебрдо, 5 ноември 1985 - Скопје, 17 септември 2019) — македонски претприемач и стопанственик.
Животопис
Хајан Селмани е роден во долнореканското село Велебрдо на 5 ноември 1985 година. Високо образование стекнал од областа на информатиката на Универзитетот на Југоисточна Европа, каде што дипломирал во 2008 и магистрирал во 2010 година. Во 2011 година бил одликуван со признанието Мајкрософт МВП. Во март 2013 година го основал претпријатието за изработка и инженерство на програмска опрема Хаселт.
Селмани бил и познат мотивациски говорник со бројни предавања одржани на теми поврзани со претприемништво, технологија, водство и мотивација.
Починал ненадејно во Скопје на 17 септември 2019 година.
Чествување
Во октомври 2019 година, во негова чест било преименувано основното училиште во селото Ростуше со подрачни училишта во околните села Требиште, Велебрдо и Јанче.
Стар Египет
Древен Египет или Стар Египет — стара цивилизација во источниот дел на Северна Африка, расположена во долниот тек на реката Нил, каде денес се наоѓа современата држава Египет. Оваа цивилизација претставува дел од еден збир на цивилизации, цивилизациите од Долината по течението на Нил, од која се дел региони од Јужен Египет (во денешен Судан, Еритреја, Сомалија и Етиопија). Египетските цивилизации се обединиле околу 3150 година п.н.е. со политичкото обединување на Горен и Долен Египет, кои биле под власт на првиот фараон и продолжиле да се развиваат во наредните три илјадалетија.
Кралствата во нивната историја биле стабилни, но се распаѓале во периоди на нестабилност, кои се познати како Преодени периоди. Стар Египет го достигнал врвот на својот развој во времето на Новото Кралство, по кое настапил период на бавно назадување. На крајот на овој период Египет бил освоен од сили кои не биле од Африканскиот Континент. Владеењето на фараонот официјално завршило во 31 година п.н.е. кога Египет потпаднал под римска власт и станал римска провинција.
1988
1988 (Римски бројки) — престапна година според општоприфатениот календар. Тоа била 1988 година од новата ера, 988. од вториот милениум, 88. од XX век и деветта од 1980-тите.
Стар Египет
Успехот на страта египетска цивилизација делумно произлегол и од нивната способност да се приспособат кон условите во Долината по течението на Нил. Предвидливите поплави и контролираното наводнување на плодната долина придонело кон произведување на вишок култури, кои ги разгореле општествениот развој и културата. Со вишок ресурси, власта го поттикнала искористувањето на минералните суровини од долината и околните пустини. Развивањето на независен збучен систем, организирањето на колективно градење и земјоделски проекти, трговијата со околните региони и воената опрема наменета за поразување на надворешните непријатели ја осигурале египетската доминација. Поттикнувањето и организирањето на овие активности било изведено од страна на бирократијата сочинета од првокласни писари, верски водачи и службеници кои биле под контрола на фараонот кој обезбедувал соработка и единство на египетскиот народ во смисла на религиозните верувања.
Помеѓу многуте достигнувања на старите Египќани биле и техниките за експлоатација на каменоломите, надзорните и градежните техники кои ја олеснувале изградбата на величествените пирамиди, храмови и обелисци. Египќаните исто така развиле и математички систем, практичен и делотворен медицински систем, систем за наводнување и техники за земјоделско производство, тие ги направиле и бродовите за кои се смета дека се први, имале технологија за производство на стакло, создале нови литературни форми и го направиле првиот мировен договор за кој се знае. Египет зад себе оставил долготрајно наследство кој е од големо значење и за Египет и за светот. Египетските архитектура и уметност се широко имитирани, а египетските антиквитети се носени во многу далчни делови од светот. Рушевините од спомениците со векови ги поттикнувале фантазиите на патувачите и писателите. Новопронајдените антиквитети и ископувања во модерното време доведоа до научни истражувања на египетската цивилизација и поголема почит кон културното наследство во Египет и во светот.
До доцниот палеолитски период, и онака сувата клима во Северна Африка станала дополнително сува и топла со што населението од оваа област било приморано да се сконцентрира во Долината по течението на Нил и бидејќи номадските ловџиски племиња почнале да живеат во тој регион на крајот на Средниот Плеистценот пред околу 120 илјади години, Нил станал изворот на живот на Египет.Полноводноста на Нил им дала можност на луѓето да развијат постојано земјоделско стопанство и уште пософистицирано централизирано општество кое стана темел во историјата на човековата цивилизација.
1988
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7496 и 7497 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6738 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5748 и 5749 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2741.
Стар Египет
Преддинастички период
Во преддинастиите и ранодинастичките времиња, климата во Египет не била толку сува како денес. Големи предели од Египет биле покриени со савани кои биле населени од големи стада на копитари. Флората и фауната биле многу развиени во сите предели а во нилскиот регион имало голема населеност на водни птици. Ловењето исто така била честа појава кај египќаните, а исто така во овој период многу животни биле припитомени.
До околу 5500 година п.н.е. малите племиња кои живееле во Долината по течението на Нил развиле култура со што покажале дека имаат цврста контрола врз земјоделството и одгледувањето животни. Биле препознатливи по својата грнчарија и лични предмети како што се чешли, нараквици и бројаници. Најголемата од овие култури во Горен Египет, Бадари, била позната по својата висококвалитетна керамика, камени алатки и по нивната употреба на бакарот.