cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Црква „Св. Никола“ - Лескоец (Охридско)
Историја
Црквата била изградена на темели на постара црква во 1995 година.
Архитектура
Нејзината градба е еднокорабна, со покрив на две води.
Фрескоживопис
Црквата поседува фрескоживопис и иконостас.
Лефлуномид
Лефлуномид е имуносупресивен болест-модифицирачки антиревматичен лек, кој се користи во третманот на активна умерена и потешка форма на ревматоиден артритис и псоријатичен артритис. Тој е инхибитор на пиримидинската синтеза кој делува преку инхибирање на ензимот дихидрооротат дехидрогеназа.
Механизам на дејство
Лефлуномидот е имуномодулаторен лек кој го постигнува својот ефект преку инхибиција на митохондријалниот ензим дихидрооротат дехидрогеназа (DHODH), кој има клучна улога во de novo синтезата на уридин монофосфат (rUMP), кој потоа е неопходен во синтезата на ДНК и РНК.
Палеолитско наоѓалиште Лонџа
Историјат
Проучувањето на палеолитот на територијата на Босна и Херцеговина започнал во половината на 20 век, а првото палеолитско наоѓалиште е откриен во август во 1949 година во Макљеновец код Добој, а го открил археологот на Земјанскиот музеј во Сараево, Ѓуро Баслер. Премда е практично уништена со работата на каменолом, количината и карактерот на материјалот биле доволни наоѓалиштето археолошки да се толкува како палеолитски. Оваа констатација претставува историски значаен момент, затоа што укажала на постоење на палеолитски наоѓалишта во регионот.
Прва фаза
Во текот на првата фаза (1949-1958), работата на теренот се одвивала прилично полека, воглавно заради недостатокот на техничкото искуство и адекватни археолошки традиции. Паралелно со првите ископувања започнало и трагањето за новите палеолитски наоѓалишта. Рекогносцирањата во регионот резултирале на откривање на неколку значајни наоѓалишта, од кои е потребно посебно да се истакне Лонџу, наоѓалиштето Лушчиќ (село Кулаши) и Високиот Рид (село Лупљаница).
Фактот дека одредениот број на новите, до сага непознати, палеолитски станишта е откриен на релативно мала регија, покренала низ на нови истражувања во регионот. Меѓутоа, наоѓалишта не се ни приближно ископувани со прецизност потребна за наведениот период и карактер на археолошкиот материјал, а во случај кога артефактите биле прецизно соберени, процес на опишување на геолошките слоеви и археолошки контексти не постоеле.
Втора фаза
Втората фаза на истражувањето е обележена со подетални методи на ископување во периодот од 1959 до 1969. Со оваа прилика се истражени неколку наоѓалишта, а во 1962-1963 година се преземени ископувања на Малата Градина во Кулаши, Хендек и Макљеновец. Готово целата наведена деценија била обележена со нови истражувања, со добивање на нови резултати на кои почнала да се гради идеја дека овој регион бил посебно поволен за населување во време на средниот и горниот палеолит, неандерталца (-{Homo sapiens neanderthalis}-) и на современиот Човек (-{Homo Sapiens Sapiens}-). Резултатите на истражувањето обработени до 1963 година се систематизирани во делото објавено по повод на 75-годишнината на Земјанскиот музеј во Сараево (Basler, 1963b: 5–24), а во 1966 година се претставени на Меѓународниот конгрес на праисторијската археологија во Прага.
Трета фаза
Истражувањата во текот на 70-тите години на дваесеттиот век, кои се сврстуваат во третата фаза или фаза на истражување со развиени техники на ископување, воглавно биле под руководство на др Ѓура Баслер кој со своите соработници идентификувал преко 65 палеолитски наоѓалишта во БиХ, воглавно по должината на реките Босна и Укрина. Археолошките ископувања на наведените подрачја дале многу докази во вид на голема количина на окресани камени алатки (сечива, левалоа одбици, пострушки, грубо окресани листолики шилци), а кои сведочат за активностите на палеолитските луѓе на овие простори
Четврта фаза
Во наредниот период, во почетокот на 90-ите години, воената состојба ја довела Босна и Херцеговина во состојба на општа стагнација на полето на сите аспекти, па така и на археологијата. Со години после завршетокот на војната, приоритетите на државата биле изградување и обновување на земјата. Четвртата фаза на археолошките истражувања, таканаречена фаза на нови перспективи, почнува во 2006 година, кога екипата на стручњаци од Универзитетот од Кембриџ под раководство на проф. др Престон Мирикл и мр Тонк Рајковач, а во саработка со Музејот во Добој и археологот Ѓока Јовановиќ, извршила ревизионално рекогносирање на подрачјето Добој и Прњавор, те.територија на надлежност на Музејот во Добој, а која можела да се поистовети со тековите на реката Босна, Усора и Укрина и нивните притоки. Почетна цел била утврдување на позиција на постоечките палеолитски наоѓалишта со ГПС-уред и константирање на неговата моментална состојва, да би можела подоцна таа идеја да се надогради и прерасне во рекогносцирање на вкупната регија со пробни сондажни ископувања.
Рекогносцирања и пробни сондажни ископувања наставени се од 2007 година до денас. Долината на реката Врбас детално е истражена, а голем број до сега непознати наоѓалишта е вцртан на археолошката мапа на регионот. Геоархеолошките истражувањакои биле спроведени во 2009 и 2010 година и биле насочени на истражување на човечката интеракција со природно окружение во касен глацијал - ран холоцен, како и на промовирање и развој на геоархеолошки методи при проучаување на природната средина на северна Босна.
Датирање
Можна претпоставка е дека се на хоризонтите на наоѓалиштето Лонџа, Високо брдо и веројатно Камен, се наоѓал слој на помлад палеолит со архаични облици од кој можел да се развие класичен орињасиен - најстара и морфолошки најизразита манифестација на помладиот палеолит.
Напредната фаза на развојот на помладиот палеолит на северна Босна претставува култура од кругот Граветијен, а помеѓу импресивните наоѓалишта се издвојува наоѓалиштето Лонџа кај Макљеновци. Основни одлики на панонскиот граветијен се отворени типови на население и присуство на многу бројната заедница на луѓе на едно место.
Артефакти
Во наоѓалиштата Камен, Лонџа и Зобиште пронајдени се и природно стрмо окресани ножеви и издолжени одбици.
Оливер Скип
Оливер Вилијам Скип (роден на 16 септември 2000, во Велвин Гарден Сити) — англиски фудбалер, играч од средниот ред на Тотенхем.
Технички карактеристики
Тој е дефанзивен играч од средниот ред, обдарен со добра динамика и е тактички флексибилен, со оглед на тоа што може да го повлече својот опсег на дејствија со повремено играње дури и во одбранбената линија.
Клупска кариера
Скип ја започнал својата кариера во Бенгео Тајгерс, пред да се приклучи на академијата на Тотенхем во 2008 година. На 29 август 2018 година, Скип го потпишал својот прв професионален договор со клубот во кој израснал, обврзувајќи се на тригодишна верност кон Тотенхем. Своето професионално деби за Спарс го направил во победата со 3–1 над Вест Хем Јунајтед во натпревар од Лига купот на 31 октомври 2018. Подоцна истата година, на 5 декември, тој, исто така, го направил своето деби во Премиер лигата влегувајќи во игра на местото на Киеран Трипиер во последните минути од победата над Саутхемптон со 3-1 на домашен терен. Во јануари 2019 година, Скип асистирал за два гола во победата на Тотенхем со 7–0 над Транмир Роверс во ФА Купот. На 6 ноември 2019, тој дебитирал во Лигата на шампионите, влегувајќи во 86-тата минута на местото на Џовани Ло Селсо, во победата со 4-0 на гостувањето против Црвена Ѕвезда.
На 17 јули 2020 година, Скип потпишал нов тригодишен договор со Тотенхем со опција и за четврта година. Сепак пред почетокот на сезоната 2020–2021, тој му се приклучил на Норич Сити на позајмица до крајот на сезоната, со цел да добие повеќе простор за игра. Скип го постигнал првиот гол во својата професионална кариера во победата со 3–1 над Бирмингем Сити на 23 февруари 2021 година. Со 45 настапи и еден постигнат гол Скип одиграл значајна улога во триумфалната сезона на Норич во која клубот ја освоил титулата во Чемпионшип и се вратил експресно во Премиер лигата после само една сезона отсуство. Покрај тоа што му помогнал на Норич да избори промоција, младиот играч од средниот ред бил вклучен и во ПФА тимот на годината за 2021 година.
Скип се етаблирал како редовен стартер за Тотенхем во првата половина на сезоната 2021-2022, забележувајќи 18 настапи пред да се здобие со повреда на карлицата во јануари, поради која го пропуштил остатокот од сезоната. На 20 април 2022 година, Скип потпишал нов петгодишен договор со Тотенхем кој истекува во 2027 година. Откако закрепнал од повредата, Скип се вратил во акција за време на претсезонските пријателски натпревари на Тотенхем во јули 2022 година. На 26 февруари 2023 година, во лондонското дерби против Челси, тој го постигнал првиот гол на натпреварот само 19 секунди по рестартирањето на второто полувреме забележувајќи го својот прв сениорски гол за Спарс.
Репрезентативна кариера
Скип ја претставувал Англија во репрезентациите под 16, под 17 и под 18 години.
На 30 август 2019 година, тој за првпат бил вклучен во англиската репрезентација под 21 година. Тој на крајот го направи своето деби во селекцијата под 21 година на 11 октомври 2019, влегувајќи како замена за време на ремито 2-2 против Словенија во Марибор.
На 14 јуни 2023 година, Скип бил вклучен во репрезентацијата на Англија под 21 година за Евопското првенство за играчи под 21 година 2023.
Клупска статистика
Статистиката е ажурирана на 1 јули 2022.
Вкупна стапка на плодност
Вкупната стапка на плодност на едно население е просечниот број на деца што би ги родиле една жена во текот на нивниот живот ако:
Се добива со собирање на стапките за една година специфични за возраста во дадено време. Почнувајќи од 2023 година, вкупната стапка на плодност варира во голема мера низ светот, од 0,78 во Република Кореја до 6,73 во Нигер.
Плодноста има тенденција да биде во корелација со нивоата на економски развој. Историски гледано, развиените земји имаат значително пониски стапки на плодност, воглавно во корелација со поголемо богатство, образование, урбанизација и други фактори. Спротивно на тоа, во најмалку развиените земји, стапките на плодност имаат тенденција да бидат повисоки. Семејствата ги посакуваат децата за нивниот труд и како старатели за нивните родители во старост. Стапките на плодност се исто така повисоки поради недостигот на пристап до контрацептивни средства, построго придржување кон религиозните верувања, воглавно пониските нивоа на образование на жените и пониските стапки на вработување на жените.
Согласно 2020 година, вкупната стапка на плодност во светот е 2,3. Светската вкупна стапка на плодност рапидно опаѓа од 1960-тите, а некои прогнозери како Санџев Санјал тврдат дека ефективната светска стапка на плодност ќе падне под светската стапка на замена, која се проценува на 2,3, во 2020-тите. Ова би го стабилизирало светското население некаде во периодот 2050-2070 година. Ова се разликува од проекциите на Обединетите нации кои предвидуваат одреден раст на светското население ќе продолжи до 2100 година Земени заедно, овие проекции покажуваат дека човечкото население ќе постигне нула раст некаде во втората половина на овој век.
Особини на параметарот
Вкупната стапка на плодност не се заснова на плодноста на која било вистинска група жени бидејќи тоа би вклучувало чекање додека не го завршат раѓањето. Ниту, пак, се заснова на броење на вкупниот број на деца кои навистина се родени во текот на нивниот живот. Наместо тоа, вкупната стапка на плодност се заснова на стапките на плодност специфични за возраста на жените во нивните „години за раѓање деца“, што во конвенционалната меѓународна статистичка употреба е на возраст од 15-44 години.
Според тоа, вкупната стапка на плодност е мерка за плодноста на „измислена“ женка која поминува низ нејзиниот репродуктивен живот, подлежи на „сите“ стапки на плодност специфични за возраста за возраст од 15-49 години, кои биле регистрирани за дадено население во дадена година. Вкупната стапка на плодност го претставува просечниот број на деца што потенцијално „би“ ги имала една жена, доколку тие брзо ги поминат сите години на раѓање во една година, под сите стапки на плодност специфични за возраста за таа година. Со други зборови, оваа стапка е бројот на деца што една жена би ги имала доколку би биле предмет на преовладувачките стапки на плодност на сите возрасти од една дадена година и преживеале во текот на нивните години на раѓање.
Нето стапка на размножување
Алтернативна мерка за плодност е нето стапката на размножување, која го мери бројот на „ќерки“ кои една жена би ги имала во текот на својот живот доколку би биле предмет на преовладувачките стапки на плодност „и смртност“ специфични за возраста во дадената година. Кога нето стапката на размножување е точно 1, тогаш секоја генерација женки точно се размножува себеси. Нето стапката за размножување е помалку широко користена од вкупната стапка на плодност, а Обединетите нации престанале да известуваат за податоци од нето стапката за размножување за земјите-членки по 1998 година. Но, нето стапката за размножување е особено релевантен кога бројот на родени машки бебиња е многу висок поради нерамнотежа на полот и изборот на пол. Ова е значаен фактор во светското население, поради високото ниво на родова нерамнотежа во многу населените држави НР Кина и Индија. Бруто стапката на размножување е иста како нето стапката за размножување, освен што - како и вкупната стапка на плодност - го игнорира очекуваниот животен век.
Вкупна периодна стапка на плодност
Вкупната периодна стапка на плодност е подобар показател на плодност од суровата стапка на наталитет (годишен број на раѓања на илјада население), бидејќи е независна од старосната структура на населението, но е полоша проценка на вистинската пополнета големина на семејството од вкупната стапка на плодност на групата, која се добива со собирање на стапките на плодност специфични за возраста кои всушност се применуваат на секоја група како што старее со текот на времето. Конкретно, вкупната периодна стапка на плодност не мора да предвидува колку деца на крајот ќе имаат младите жени сега, бидејќи нивните стапки на плодност во годините што доаѓаат може да се променат од оние на постарите жени сега. Сепак, вкупната периодна стапка на плодност е разумно резиме на сегашните нивоа на плодност. Вкупната периодна стапка на плодност и долгорочната стапка на раст на населението се тесно поврзани. За структурата на населението во стабилна состојба, стапката на раст е еднаква на log(TFR/2)/Xm, каде што Xm е средна возраст за жени кои раѓаат деца.
Најниска-ниска плодност
Поимот „најниска-ниска плодност“ е дефиниран како вкупна стапка на плодност на или под 1,3. Најниска ниска плодност се наоѓа речиси исклучиво во земјите од Источна Азија. Источноазиската американска заедница во Соединетите Држави, исто така, покажува најниска-ниска плодност. Во еден момент кон крајот на 20 век и почетокот на 21 век ова беше забележано и во Источна и Јужна Европа, меѓутоа, оттогаш, стапката на плодност се зголемила во повеќето земји во Европа.
Најниската вкупна стапка на плодност забележана било каде во светот во снимената историја е за Округот Сјангјанг во градот Џјамуси (Хејлонгџјанг, НР Кина) кој имал вкупна стапка на плодност од 0,41. Надвор од НР Кина, најниската вкупна стапка на плодност некогаш забележана бил 0,80 за источна Германија во 1994 година. Ниската источногерманска вредност беше под влијание на промената на поголема возраст при раѓање, со последица дека ниту постарите групи (на пр. жени родени до крајот на 1960-тите), кои често веќе имале деца, ниту помладите групи, кои го одложувале породувањето, немале многу децата во тоа време. Вкупната кохортна стапка на плодност на секоја возрасна група жени во источна Германија не се намалила толку значително.
Фактори кои влијаат на вкупната стапка на плодност
Факторите на плодност се одлучни на бројот на деца што поединецот веројатно ќе ги има. Факторите на плодност се претежно позитивни или негативни корелации без одредени причини.
Факторите кои воглавно се поврзуваат со зголемена плодност вклучуваат намера да имаат деца, многу високо ниво на родова еднаквост, религиозност, пренос на вредности меѓу генерациите, брак и заеднички живот, мајчинска и општествена поддршка, рурален престој, програми за семејни владини програми, низок коефициент на интелигенција и зголемен производство на храна. Факторите кои воглавно се поврзани со намалената плодност вклучуваат зголемен приход, промени во вредноста и ставовите, образованието, учеството на жените во трудот, контролата на населението, возраста, контрацепцијата, неволноста на партнерот да има деца, ниското ниво на родова еднаквост и неплодноста. Ефектот на сите овие фактори може да се сумира со приказ на Вкупната стапка на плодност наспроти Индексот на човековиот развој за примерок од земји. Графиконот покажува дека двата фактори се во обратна корелација, односно, генерално, колку е помал ИЧР на една земја, толку е поголема нејзината плодност.
Друг вообичаен начин за сумирање на врската помеѓу економскиот развој и плодноста е заплетот на вкупната стапка на плодност наспроти БДП по глава на жител, прокси за животниот стандард. Овој графикон покажува дека БДП по глава на жител е исто така обратна корелација со плодноста.
Влијанието на човековиот развој врз вкупната стапка на плодност најдобро може да се сумира со цитат од Каран Синг, поранешен министер за население на Индија. На конференцијата за населението на Обединетите нации во 1974 година во Букурешт, тој рекол дека „Развојот е најдобрата контрацепција“. Богатите земји, оние со висок БДП по глава на жител, обично имаат пониска стапка на плодност од сиромашните земји, оние со низок БДП по глава на жител. Ова може да изгледа контраинтуитивно. Инверзната врска помеѓу приходот и плодноста е наречена „демографско-економски парадокс“ бидејќи еволутивната биологија наведува дека поголемите средства треба да овозможат производство на повеќе потомци, а не помалку.
Многу од овие фактори, сепак, не се универзални и се разликуваат по регион и општествена класа. На пример, на светско ниво, религијата е поврзана со зголемената плодност, но на Запад помалку: скандинавските земји и Франција се меѓу најмалку религиозните во ЕУ, но имаат највисока вкупна стапка на плодност, додека спротивното е точно за Португалија, Грција, Кипар, Полска и Шпанија.
Националните напори за зголемување или намалување на плодноста
Владите често поставуваат цели за населението, или да ја зголемат или да ја намалат вкупната стапка на плодност; или да има одредени народносни или општественоекономски групи кои имаат пониска или повисока стапка на плодност. Честопати таквите политики биле интервенционистички и навредливи. Најозлогласените наталистички политики на 20 век ги вклучуваат оние во комунистичка Романија и комунистичка Албанија, под Николае Чаушеску и Енвер Хоџа, соодветно. Политиката на Романија (1967–1990) била многу агресивна, вклучително и забранување на абортусот и контрацепцијата, рутински тестови за бременост за жени, даноци за бездетност и законска дискриминација на лицата без деца; и резултирало со голем број деца сместени во романските сиропиталишта од родители кои не можеа да се справат со нивното воспитување, деца на улица во 1990-тите (кога многу сиропиталишта биле затворени и децата завршиле на улица), пренатрупаност во домовите и училиштата и повеќе 9.000 жени кои починале поради нелегални абортуси. Спротивно на тоа, во НР Кина владата се обидела да ја намали стапката на плодност и, како таква, ја донесе политиката на едно дете (1978-2015), која вклучувала злоупотреби како што се принудни абортуси. За време на националната вонредна состојба од 1975 година, во Индија била спроведена масовна задолжителна стерилизација. Потфатот сепак бил сметан за неуспешен обид и критикуван за злоупотреба на моќта.
Некои влади се обиделе да регулираат кои групи на општеството би можеле да се размножуваат преку евгенски политики на присилна стерилизација на „непожелни“ групи на население. Ваквите политики биле спроведени против етничките малцинства во Европа и Северна Америка во првата половина на 20 век, а од неодамна и во Латинска Америка против домородното население во 1990-тите; во Перу, поранешниот претседател Алберто Фуџимори бил обвинет за геноцид и злосторства против човештвото како резултат на програма за стерилизација што ја воведе неговата администрација насочена кон домородното население (главно Кечуаните и Ајмарите). Во овие историски контексти, билсе разенви поимоа репродуктивни праа. Ваквите права се засноваат на концептот дека секој човек слободно одлучува дали, кога и колку деца да има - не државата или црквата. Според КВКЧП, правата за размножување „почиваат на признавањето на основните права на сите парови и поединци слободно и одговорно да одлучуваат за бројот, растојанието и времето на нивните деца и да имаат информации и средства за тоа, како и правото на постигнување на највисок стандард на сексуално и репродуктивно здравје. Тоа го вклучува и правото да се носат одлуки во врска со размножувањето без дискриминација, принуда и насилство, како што е изразено во документите за човекови права.“
Пред 1800 година
Бидејќи сите држави пред Индустриската револуција биле фатени во она што сега е означено како „ Малтусова стапица“, подобрувањата во животниот стандард можеле да бидат постигнати само со намалување на растот на населението преку зголемување на стапката на смртност (преку војни, чуми, глад, итн.) или намалување на наталитетот. :76 Меѓутоа, во исто време, други стварности, како што е смртноста на децата, која може да достигне 50%, и потребата од производство на работници, машки наследници и старатели барале стапките на плодност да бидат високи според денешните стандарди.
На пример, стапките на плодност во Европа во годините пред 1800 година се движеле од 4,5 (Скандинавија) до 6,2 (територија на денешна Белгија). : 76 Вкупната стапка на плодност во Соединетите Држави во 1800 година била 7,0. Стапките на плодност во Азија во овој период биле слични на оние во Европа. : 74 И покрај овие високи стапки на плодност, светскиот раст на населението сè уште бил многу бавен, околу 0,04% годишно, најмногу поради високите стапки на смртност и подеднакво бавниот раст на производството на храна.
1800 до 1950 година
По 1800 година, Индустриската револуција започнала во некои земји, особено во Велика Британија, други земји во Европа и Соединетите Држави, и тие биле подложни на почетоците на она што сега се нарекува Демографски преод. Втората фаза од оваа постапка поттикнала стабилно намалување на стапката на смртност поради, на пример, подобрувањата во јавната санитација, личната хигиена и снабдувањето со храна (што, на пример, го намали бројот на глад).
Овие намалувања на стапките на смртност, особено намалувањето на смртноста кај децата кои го зголемија делот од преживеаните деца, плус други големи општествени промени, како што е урбанизацијата, потоа доведоа до третата фаза од Демографскиот преод и намалување на стапките на плодност бидејќи едноставно веќе немало треба да бидат родени толку многу деца. : 294
Примерот од Соединетите Држави за корелацијата помеѓу смртноста на децата и стапката на плодност е илустративен. Во 1800 година, смртноста на децата во Соединетите Држави била 33%. Односно, една третина од сите родени деца би умреле пред својот петти роденден. Вкупната стапка на плодност во 1800 година била 7,0, што значи дека просечната жена би родила седум деца во текот на нивниот живот. Сто години подоцна, во 1900 година, смртноста на децата во Соединетите Држави била намалена на 23%, што е намалување за речиси една третина, а вкупната стапка на плодност била намалена на 3,9, што е намалување од 44%. До 1950 година, само педесет години подоцна, смртноста на децата драстично била намалена на 4%, намалување од 84%, а вкупната стапка на плодност била намалена на 3,2. До 2018 година, детската смртност дополнително била намалена на 0,6%, а вкупната стапка на плодност дополнително била намалена на 1,9, под нивото на замена.
1950 година до денес и проекции
Табелата покажува дека по 1965 година Демографскиот преод се раширил низ светот и светската вкупна стапка на плодност започнала долг пад што продолжува до ден-денес. Согласно 2020 година, светската вкупна стапка на плодност е 2,3. Бидејќи глобалната стапка на замена на плодноста за современиот период (2010–2015) се проценува на 2,3, човештвото постигнало или се приближува до значајна пресвртница каде што стапката на плодност е еднаква на стапката на замена.
Графиконот покажува дека падот на вкупната стапка на плодност од 1960-тите се случил во секој регион во светот и дека светската вкупна стапка на плодност е проектирана да продолжи да опаѓа до крајот на овој век.
Вкупна стапка на плодност по регион
Одделот за население на Обединетите нации го дели светот на шест географски региони. Табелата подолу ја прикажува проценетата вкупна стапка на плодност за секој регион. Во моментов, вкупната стапка на плодност на Европа, Латинска Америка и Карибите и Северна Америка се под светската стапка на плоднос на ниво на замена од 2,1 дете по жена.
Африка
Овој регион има вкупна стапка на плодност од 4,4, највисока во светот. Ангола, Бенин, ДР Конго, Мали и Нигер имаат највисок вкупна стапка на плодност. Најнаселената земја во Африка, Нигерија, имала проценета вкупна стапка на плодност од 4,57 во 2023 година. Втората најнаселена земја, Етиопија, имала проценета вкупна стапка на плодност од 3,92 во 2023 година.
Сиромаштијата во регионот и високата смртност на мајките и смртноста на доенчињата довеле до повици од СЗО за планирање на семејството и охрабрување на помалите семејства.
НР Кина
Стапката на НР Кина била 1,15 во 2021 година. НР Кина ја спровела политиката на едно дете во 1979 година како драстична мерка за планирање на населението за да го управува постојано растечкото население во тоа време. Политиката била заменета со политиката за две деца во 2015 година и политиката за три деца во 2021 година, бидејќи населението на Кина старее побрзо од речиси секоја друга земја во современата историја.
Јапонија
Јапонија имала стапка од 1,4 во 2021 година. Јапонското население брзо старее поради долгиот животен век и ниската стапка на наталитет. Вкупното население се намалува, губејќи 430.000 во 2018 година на вкупно 126,4 милиони. Хонгконг и Сингапур го ублажуваат ова преку печалбарите, но во Јапонија се развила сериозна демографска нерамнотежа, делумно поради ограниченото доселување во Јапонија.
Република (Јужна) Кореа
Во Република Кореја, нискиот наталитет е еден од нејзините најитните општественоекономски предизвици. Зголемените трошоци за домување, намалувањето на можностите за работа за помладите генерации, недоволната поддршка за семејствата со новороденчиња, било од владата или од работодавците се меѓу главните објаснувања за нејзината показателна вкупна стапка на плодност, кој паднала на 0,92 во 2019 година. Корејците допрва треба да најдат остварливи решенија за да се врати наталитетот, дури и откако испробале десетици програми во текот на една деценија, вклучувајќи субвенционирање на трошоците за одгледување, давање приоритети за јавно изнајмување станови на парови со повеќе деца, финансирање дневни центри, резервирање места во јавност превоз за бремени жени и така натаму.
Близок Исток
Во 2019 година, стапката на Турција достигнала 1,88.
Во иранската календарска година (март 2019 - март 2020 година), вкупната стапка на плодност во Иран паднала на 1,8.
Бангладеш
Стапката на плодност паднала од 6,8 во текот на годините 1970-1975 година на 2,0 во 2020 година, интервал од околу 47 години, или малку повеќе од една генерација.
Индија
Индиската стапка на плодност значително била намалена во текот на почетокот на 21 век. Индиската стапка била намалена од 5,2 во 1971 година на 2,2 во 2018 година. Според неодамнешните истражувања, стапката во Индија дополнително била намалена на 2,0 во 2019-2020 година, што го означува првиот пат кога се спушти под нивото на замена.
Европа
Просечната вкупна стапка на плодност во Европската унија (27 држави) е пресметана на 1,53 деца по жена во 2021 година. Франција имала највисока стапка во 2021 година меѓу земјите на ЕУ со 1,84, потоа Чешка (1,83), Романија (1,81), Ирска (1,78) и Данска (1,72). Малта имала најниска стапка во 2021 година меѓу земјите на ЕУ со 1,13. Другите јужноевропски земји исто така имале многу ниска стапка (Португалија 1,35, Кипар 1,39, Грција 1,43, Шпанија 1,19 и Италија 1,25). Обединетото Кралство имало стапка од 1,53 во 2021 година. Според проценките за 2021 година за групата европски послесоветски држави што не се членки на ЕУ, Русија имала стапка од 1,60, Молдавија 1,59, Украина 1,57 и Белорусија 1,52.
Отселувањето на младите од Источна Европа на Запад ги влошува демографските проблеми на тие земји. Луѓето од земји како Бугарија, Молдавија, Романија и Украина особено се преселуваат во странство.
Латинска Америка и Кариби
Стапката на Бразил, најнаселената земја во регионот, била проценета на 1,75 во 2023 година. Втората најнаселена земја, Мексико, имала проценета стапка од 1,73. Следните четири најнаселени земји во регионот процениле стапка помеѓу 1,9 и 2,2 во 2023 година, меѓу кои Колумбија (1,94), Аргентина (2,17), Перу (2,18) и Венецуела (2,20). Белиз имал највисока проценета сташка во регионот со 2,59 во 2023 година; а Порторико најниска од 1,25.
Канада
Стапката на Канада била 1,43 во 2021 година.
Соединети Држави
Вкупната стапка на плодност во Соединетите Држави по Втората светска војна достигнала врв со околу 3,8 деца по жена во доцните 1950-ти, падна под замената во раните 70-ти години и до 1999 година била на 2 деца. Во моментов, плодноста е под замената кај оние што се родени дома, и над замена кај доселеничките семејства, од кои повеќето доаѓаат во Соединетите Држави од земји со повисока плодност. Сепак, било откриено дека стапката на плодност на доселениците во Соединетите Држави нагло се намалува во втората генерација, што е во корелација со подобреното образование и приходите. Во 2021 година, стапка на државата била 1.664, што се движи помеѓу над 2 во некои сојузни држави и под 1,6 во други.
Австралија
По Втората светска војна, австралиската стапка била приближно 3,0. Нејзината сегашна стапка е 1,81, што паѓа под стапката на замена.
Рипсимија
Рипсимија — македонска благородничка од ерменско потекло, сопруга на комитот Никола и мајка на комитопулите — браќата Давид, Мојсеј, Арон и Самоил, подоцна Цар Самоил, владетел на средновековното Македонско Царство.
За нејзиниот живот не се знае речиси ништо. Нејзиното име е познато од прилогот на епископот Михаил Деволски кон летописот на Јован Скилица. Познато е дека починала нешто пред 993 г., од кога датира познатиот Самоилов натпис од црквата „Св. Герман“ во с. Герман, Преспанско, поставен од Царот Самоил во спомен на неговите родители и брат му Давид врз нивниот гроб (кој не е пронајден).
Го носела името на популарната ерменска светица Рипсиме, која маченички умрела во 290 г. Ова сознание служи како аргумент за тезата за ерменскиот удел во Охридската династија. Постои претпоставка дека била ќерка на ерменскиот цар Ашот II и царицата Марија од Качум.
Градишки Пештер
Градишки Пештер — пештера во Бислимската Клисура на реката Пчиња, јужно од градот Куманово.
Местоположба
Градишки пештер, се наоѓа на ридот Градиште на левата долинска страна во средишниот дел на Бислимска Клисура, на јужно од Куманово, во делот каде реката Пчиња силно меандрира. Кај самиот врв во месноста Градиште во ниската карпа под врвот издлабен е правоаголен отвор низ кој се влегува во кратката пештера по чии ѕидови можат да се забележат стари натписи – веројатно уште од античко време. Пештерата е мала и нејзината вкупна должина изнесува 12 метри, додека длабочината и изнесува 1 метар. Расположена е на надморска височина од 338 метри. Денес оваа пештера сточарите ја користат како засолниште при временски непогоди. На 10 метри од влезот во пештерата, затскриен зад карпите е некаков отвор во вид на бунар. Преку отворот се нафрлани гранки за да се спречи впаѓање на добиток. Овој отвор е всушност влез во Голема Градишка пропаст, длабока над 20 метри.
Беатриче Франкопан
Беатриче Франкопан ( хрватски : Беатрица Франкопан, унгарски : Франгепан Беатрикс ), (1480 – в. 27 март 1510) бил хрватска благородничка, член на домот на Франкопан, кој живеел во Кралството Хрватска во заедничка унија со Унгарија. одека била во брак таа била наследничка на замокот Хуниад и Маргавина од Бранденбург-Ансабах.
Суперкуп на Македонија (ракомет) 2017
Суперкупот на Македонија 2017 - 1. издание на Суперкупот на Македонија во ракомет. Турнирот бил одржан на Спортски центар Јане Сандански во Скопје на 12 септември 2017 година. Во првото издание првак бил Вардар.
Дамјан Цветановски
Дамјан Цветановски (р. година во ) — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец.
Животопис
Цветановски е роден на 31 мај 1994 година во Скопје, син е на македонскиот режисер и професор на (ФДУ) Владо Цветановски. Дипломира на "Академија Уметности" во Нови Сад во класата на проф. Никита Миливојевиќ, во 2016 година. Вработен е во Драмски театар - Скопје. Покрај неговиот театар тој име настапувано во Македонски народен театар - Скопје и во други театри.
Порта (Кожуф)
Порта — врв во средишниот дел на северната падина блиску до главниот срт на протегање на планината Кожуф, во Република Македонија. Неговата височина изнесува 2.097 метри.
Матеница
Матеница, маштеница  или биеница  (дијалект) — превриен млечен пијалак. Традиционално, тоа е течноста што се остава по изматувањето на маста од полномасно млеко. Бидејќи најмодерниот путер во западните земји не се прави од култивирано млеко, туку со некултувирана слатка павлака, најмодерната матеница во западните земји се произведува посебно, во посебен процес. Вообичаена е во топли клими каде млекото (без фрижидер) брзо се скиселува.
Матеницата може да се пие директно, а може да се користи и при готвење. При правењето содов леб, киселината во матеницата реагира со средството за подигање, натриум бикарбонат, за да произведе јаглерод диоксид кој делува како квасец. Матеницата се користи и за маринирање, особено за пилешко и свинско месо.
Традиционална матеница
Оригинално, матеница се однесувало на течноста што останувала од изматениот путер од култивирана или превриена (ферментирана) павлака. Традиционално, пред доаѓањето на хомогенизацијата, млекото се оставало да отстои одредено време за да се одвојат кремот и млекото. За тоа време, природните бактерии кои произведуваат млечна киселина во млекото го ферментирале. Ова го олеснува процесот на изматување на путерот, бидејќи маснотиите од кремот со пониска pH вредност се спојуваат полесно од свежиот крем. Киселата средина, исто така, помага да се спречи растот на потенцијално штетните микроорганизми, со што се зголемува рокот на траење.
Традиционалната матеница сè уште е вообичаена во многу арапски, индиски, непалски, пакистански, фински, полски, холандски и германски домаќинства, но ретко се наоѓа во други западни земји. Тоа е вообичаен пијалак во многу индиски и непалски домови и често се служи со печена пченка. Во арапскиот свет, матеницата е вообичаен пијалак што се продава на мраз ладен со други млечни производи. Популарен е за време на Рамазан, кога се консумира за време на ифтар и сухур.
Исхрана
Комерцијално произведеното матеница е споредлива со обичното млеко во однос на енергијата и мастите. Една чаша (237 mL) полномасно млеко содржи 157 килокалории (660 kJ) и 8,9 грама масти. Една чаша полномасна матеница содржи 152 килокалории (640 kJ) и 8,1 грама вкупни масти. Достапнa е и матеница со ниски маснотии. Матеницата содржи витамини, калиум, калциум и траги од фосфор.
Дуранте Алберти
Тој насликал за црквата Сан Џироламо дела Карита, една од капелите во фрескоживопис и олтар-парче во масло, што ги претставува Богородица и детето со светите Бартоломео и Алесандро. За Санта Марија деи Монти насликал Благовештение. Тој исто така ја насликал „сликата на мачениците“ во главната капела на преподобниот англиски колеџ во Рим. Сликата ги претставувала блажената Троица и Свети Тома на кои црквата им била посветена. Студентите се собираа да ја пеат химната на дарувањето, Te Deum, секогаш кога ќе пристигнела вест за уште еден од алумни кој бил погубен затоа што ја исповедал католичката вера во протестантска Англија кон крајот на 16 век. Четириесет и четири од овие студенти се прогласени од Католичката црква за светци и маченици.
Постојаните дела во римските цркви вклучуваат: Gesù, 3-та капела на l., „Преображение“ (Baglione), веројатно наскоро по 1583 година (види Хибард, „Gesù“, стр. 45). S. Tommaso di Canterbury, над високиот олтар, „Троица со Св. Томас Бекет и Едмунд', в. 1580 година (види „Преподобен англиски колеџ“, Рим, 1967 година). S. M. dei Monti, 1 капела на l. (Baglione), 1588 (Celio-Zocca, n. 157), олтар на „Благовештение“ (Strinati, pl. 7).
Дуранте Алберти бил погребан во Санта Марија дел Пополо.
Наводи
<references group="" responsive="1">
Стареењето во Европа
Стареењето во Европа, познато и како оседување на Европа, ― демографски феномен во Европа кој се одликува со намалување на плодноста, намалување на стапката на смртност и повисок животен век меѓу европското население. Ниската стапка на наталитет и повисокиот животен век придонесуваат за преобразба на обликот на пирамидата на населението во Европа. Најзначајната промена е преминот кон многу постара структура на населението, што резултира со намалување на процентот на работоспособната возраст, додека бројот на пензионираното население се зголемува. Се предвидува дека вкупниот број на постарото население значително ќе се зголеми во наредните децении, со зголемени пропорции на повоените генерации на бејби-бум кои ќе стигнат до пензија. Ова ќе предизвика големо оптоварување на работоспособното население бидејќи тие обезбедуваат зголемување на бројот на постарото население.
Низ историјата многу држави работеле на одржување на високи стапки на наталитет со цел да имаат умерени даноци, поголема економска активност и повеќе војници за нивната војска.
Стареењето на населението денес е забележано во повеќето европски земји.
Севкупни трендови
Џузепе Кароне и Деклан Костело од Меѓународниот монетарен фонд предвиделе во септември 2006 година дека соодносот на пензионери и работници во Европа ќе се удвои на 0,54 до 2050 година (од четири работници по пензионер на двајца работници по пензионер). Вилијам Х. Фреј, аналитичар за аналитичкиот центар - Брукингсовиот Институт, предвидува дека средната возраст во Европа ќе се зголеми од 37,7 години во 2003 година на 52,3 години до 2050 година, додека средната возраст на луѓето во Соединетите Држави ќе се зголеми на само 45,4 години.
Мар Геигин Квин, поранешен европски комесар за истражување, иновации и наука, изјави во 2014 година дека до 2020 година четвртина од населението во Европа ќе биде 60 години или повеќе. Оваа промена во демографијата драстично ќе ги промени економските, пазарот на труд, здравствената заштита и социјалната сигурност во Европа.
Организацијата за економска соработка и развој проценува дека 39% од Европејците на возраст меѓу 55 и 65 години работат.
Австрискиот министер за социјални работи во 2006 година рекол дека до 2010 година, старосната граница од 55 до 64 години во Европската унија ќе биде поголема од групата од 15 до 24 години. Комитетот за економска политика и Европската комисија издале извештај во 2006 година во кој се проценува дека работоспособното население во ЕУ ќе се намали за 48 милиони, што е намалување за 16%, помеѓу 2010 и 2050 година, додека постарото население ќе се зголеми за 58 милиони, што претставува зголемување од 77%.
Во 2002 година, Бирото за попис на Соединетите Држави проценува дека Европската унија ќе доживее намалување од 14% во нејзината работна сила и 7% намалување на нејзиното население на потрошувачи до 2030 година.
Феминизацијата на староста се одразува со зголемен број на жени на возраст од 65 години и постари. Подолгиот животен век е распространет кај жените ширум светот. Во Европа, очекуваниот животен век на жените е 81 година, додека на мажите е само 74 години, што дава 7 години разлика. Очекуваниот животен век на 60-годишна возраст е четири години подолг за жените во споредба со мажите. Проекциите покажуваат дополнителни 24 години за жени и 20 години за мажи во Европа.
Причини
Стареењето на населението во Европа е предизвикано првенствено од три фактори: опаѓање на стапката на плодност, зголемен животен век и преселување. Причините за стареење на населението варираат меѓу земјите.
Плодност
Високиот број на луѓе на возраст од 60 години и постари во Европа е резултат на високите стапки на плодност што се случиле од 1950 до 1960 година. Периодот по завршувањето на Втората светска војна се одликува со добра општествена и економска положба на населението во периодот на раѓање и резултирало со „бејби бум“.
Сегашното ниско ниво на плодност придонесува и за стареењето на Европа. Како што се намалува нивото на плодност, се менува старосната структура на населението, а бројот на помладите групи се намалува во однос на постарите возрасни групи. Стапките на плодност во Европа се помалила од 2,1 дете по жена (стандардно) ниво на замена и се предвидува дека ќе останат под нивото на замена во иднина.
Смртност
Луѓето живеат подолго со проекции за просечен животен век кој ќе достигне 84,6 години за мажите и 89,1 за жените до 2060 година, што претставува зголемување од 7,9 години живот за мажите и 6,6 години живот за жените во споредба со 2010 година. Подолгиот животен век резултира со промена на старосната структура на населението со зголемување на бројот на луѓе во постарата возрасна група. Просечниот животен век на постарото население ќе зависи од напредокот во медицината за спречување на болестите кои се водечка причина за смрт. Меѓу првите три причини за смрт се коронарната артериска болест, мозочниот удар и хроничната опструктивна белодробна болест.
Преселување
Луѓето што се доселуваат и отселуваат од земјата ќе предизвикаат флуктуации, особено во големината на работната возрасна група на населението. Ако има голем број млади доселеници кои доаѓаат во земјата, тоа ќе резултира со намалување на процентот на стареењето на населението. Во следните земји доселувањето се предвидува да го забави стареењето на населението: Луксембург, Швајцарија, Норвешка, Германија, Шведска, Финска, Белгија, Данска, Австрија и Обединетото Кралство. Иселувањето би предизвикало спротивен ефект врз стареењето на населението со тоа што луѓето во работоспособна возраст ќе ја напуштат земјата и како резултат на тоа ќе го забрза стареењето на населението. Во Латвија се предвидува зголемување на стареењето на населението предизвикано од отселувањето.
Ефекти
Долгорочното намалување на стапката на плодност и зголемувањето на животниот век може да има штетни последици за речиси секоја европска држава. Овие демографски трендови предизвикале дебата за најдобрите политики кои можат да ги променат овие трендови и да ги намалат нивните последици. РАНД Европа, независен непрофитен истражувачки институт, можел да ги собере овие политики преку истражување и анализа. Имаше три широки политички пристапи кои биле создадени од дебатата. Првата политика е да се поттикне раѓањето деца кај помладите двојки што вклучува брак и заеднички живот. Втората политика вели дека треба да има зголемување на доселувањето на работоспособните луѓе. Трето, треба да има подобрување на социјалната политика воопшто, за да се ублажат негативните последици од овие трендови. Истражувањето има намера да ја испита врската помеѓу демографските трендови и политиките на европската влада и да утврди кои политики можат да ги намалат последиците од ниската плодност и стареењето на населението.
Белгија
Студискиот комитет за стареење на Високиот совет за финансии на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) во 2007 година предвиде дека населението во Белгија ќе се зголеми за 5% до 2050 година поради доселувањето, повисоката стапка на плодност и подолг животен век. Сепак, студијата на ММФ покажува дека постарото население во Белгија ќе се зголеми за над 25% до над 63% од целокупното население во земјата.
Белгиската влада во 2005 година потрошила 9,1% од својот БДП за пензии и 7,1% за трошоци за здравствена заштита. До 2050 година се очекува вкупните социјални трошоци да се зголемат за 5,8%, под претпоставка дека нема промена на возраста за пензионирање. Најголем дел од оваа повисока социјална потрошувачка доаѓа од пензиската и здравствената заштита, кои се зголемуваат за 3,9% до 13,0% од БДП и 3,7% до 10,8% од БДП, соодветно.
Намалувањето на работната сила делумно ќе се компензира со намалување на невработеноста што пак ќе ги намали трошоците за згрижување деца. ММФ предвидува и дека до 2050 година процентот на белгиското население над 65 години ќе се зголеми од 16% на 25%.
Во 2017 година, 24,6% од населението на Белгија имало над 60 години, а се предвидува да се зголеми на 32,4% до 2050 година. Очекуваниот животен век при раѓањето во 2010-2015 година се предвидува да биде 83 години за жени и 78 години за мажи.
Финска
Финска има едно од најстарото население во Европа. Таканаречената бејбибумерска генерација родена помеѓу 1945 и 1949 година веќе се пензионирала, а уделот на постарите од 65 години од населението ќе се зголеми од 20 проценти на крајот на 2010-тите на 26 проценти до 2030 година и на 29 проценти до 2060 година. Во споредба со нејзините нордиски соседи, мал дел од Финците постари од 61 година сè уште работат. Владата има за цел да го зголеми нивниот удел во работниот живот следејќи ги препораките на ОЕСР. Се предвидува дека зголемениот удел на стари луѓе ќе го оптоварува силно финскиот систем за социјална заштита и пензиско осигурување во следните децении, зголемувајќи го притисокот за зголемување на даноците. Падот на стапките на плодност од 1,81 на само 1,34 во Финска во текот на 2010-тите ги направи идните прогнози уште поостри, бидејќи уделот на работоспособното население ќе се намали за стотици илјади до 2050-тите. Исто така, регионалната распространетост на постарите луѓе е нерамномерна: периферните фински покраини ќе имаат многу поголем удел на стари лица отколку растечките региони како Усима и Пирканма.
Според проценките за 2019 година, населението на Финска ќе почне да се намалува до 2031 година, а во 2050 година ќе биде за околу 100.000 помалку отколку во 2019 година, со оглед на тоа што преселбата ќе остане стабилна.