cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска
Фудбалската репрезентација на Брегот на Слоновата Коска (популарно наречени Слонови) е репрезентацијата на Брегот на Слоновата Коска кој го основал фудбалскиот сојуз на Брегот на Слоновата Коска. До 2005 година, нивен најголем успех бил освојувањето на африканскиот куп на нациите од 2006. На 8 октомври 2005 година, тие се квалифицираа на Светското Првенство во 2006, што е нивно прво учество на ваков настан.
Кведлинбург
Кведлинбург (Quedlinburg) — град северно од планините Харц, во округот Харц, во западниот дел од Саксонија-Анхалт, Германија. Во 1994, средновековниот суд и стариот град биле ставени на списокот на светско културно и природно наследство на УНЕСКО.
До 2007, бил административно седиште на истоимениот округ. Некои места во градот со романска архитектура (романика) се дел од славниот Пат на романиката, како што се црквата Свети Серватиус на ридот на замокот, црквата Свети Вигберт долу во долината и црквата Свети Марис на ридот Минценберг (Muenzenberg).
Историја
Градот Кведлинбург е познат најмалку од раниот век, кога населба позната како Грос Орден постоела на источниот брег на реката Боде. Како таков, градот првпат се спомнува во 922, како дел од донацијата на Хенри I Птичар. Доказите за оваа донација биле собрани од опатијата Корвеи.
По смртта на Хенри во 936, неговата вдовица Света Матилда ја основала религиозната заедница за жени ("Frauenstift") на ридот на замокот, каде ќерките на високото благородништво биле образувани. Главната задача на оваа соборна заедница, Опатија Кведлинбург (каде биле составени Кведлинбуршките анали), била да се моли во спомен на кралот Хенри и владателите кои дошле по него. Првата игуманија била Матилде, внука на Хенри и Света Матилда.
Комплексот на замокот Кведлинбург, основан од Хенри I Птичар и изграден од Отон I Велики во 936, бил царски Пфалц од саксонските цареви. Пфалцот, вклучувајќи го и машкиот манастир, бил во долината, каде што денес се наоѓа католичката црква на Свети Виперти, додека женскиот манастир се наоѓал на ридот на замокот.
Во 961 и 963 канонски манастир бил основан во Свети Виперти, јужно од ридот на замокот. Бил напуштен во 16 век и едно време црквата, која може да се пофали со прекрасна крипта од 10 век, дури била користена и како штала и свињарник, пред да биде обновена во 1950-тите години.
Во 973, непосредно пред смртта на царот Отон I Велики, на Рајхстагот (царски собор) бил одржан царски суд во кој Мишко, војвода од Полска и Болеслав, војвода од Бохемија, како и бројни други благородници од далечните Византија и Бугарија, се собрале да му оддадат почит на царот. По тој повод Отон Велики ја претставил неговата нова снаа Теофану, византиска принцеза чиј брак со Отон II донесе надеж за признавање и продолжување на мирот помеѓу владетелите на источните и западните царства.
Во 994 Отон III му доделил пазарни, даночни и монетковни права и го основал првиот пазар, северно од ридот на замокот.
Градот станал член на Ханзата во 1426. Опатијата Кведлинбург често ја оспорувала независноста на Кведлинбург, кој барал помош и од бискупијата во Халберштат. Во 1477 игуманијата Хедвиг, потпомогната од нејзините браќа Ернест и Алберт, го скршиле отпорот на градот и ги протерале силите на бискупот. Кведлинбург бил принуден да ја напушти Ханзата, а потоа бил заштитен од изборното кнежевство Саксонија. И градот и опатијата се преобратиле во лутеранство во 1539, во текот на Протестантската реформација.
Во 1697, изборниот кнез Фридрих Август I од Саксонија ги продал неговите права на Кведлинбург на изборниот кнез Фридрих III Бранденбуршки за 240.000 талери. Опатијата Кведлинбург ги оспорила правата на Бранденбург-Прусија во текот на 18 век, меѓутоа опатијата била секуларизирана во 1802 година, во текот на германската медијатизација и Кведлинбург припаднал на Кралството Прусија како дел од кнежевството Кведлинбург. Дел од наполеонското Кралство Вестфалија од 1807–13, било приклучено во рамките на новата пруска Провинција Саксонија во 1815. Во сето тоа време, големите дами владееле со Кведлинбург како игумани без „да ги тргнат завесите“, тие биле слободно да се омажат. Последната од овие големи дами била шведска принцеза, една од раните борци за женските права, Софија Албертина.
Кведлинбург бил администриран во рамките на округот Хале, додека бил дел од комунистичката Источна Германија од 1949 до 1990. Станал дел од покраината Саксонија-Анхалт по германското повторно обединување во 1990.
Во текот на комунистичкото време, како дел од Германската демократска република (1949–1990), специјалисти за реставрација од Полска биле повикани во текот на 1980-тите да ги извршта неопходните поправки на старата архитектура. Како и во сите германски градови Altstadt старите средновековни градски делови, се најпопуларни атракции во секој град. Сега, Кведлинбург е центар на реставрација на Fachwerk-куќите.
Во текот на последните месеци на Втората светска војна, американската војска го окупирала Кведлинбург. Во 1980-тите, по смртта на еден од американските воени лица, кражбата на средновековната уметност од Кведлинбург излезе на виделина.
Главни знаменитости
Во внатрешните делови од градот има широк избор на Фахверк-згради од најмалку 5 различни века (вклучувајќи ги и оние од 14 век, кои се сметаат за едни од најстарите во Германија), додека околу надворешните работи на старите град има прекрасни примери на згради во Југендстил, кои потекнуваат од доцниот 19 и раниот 20 век.
Од декември 1994 стариот град на Кведлинбург и замокот со соборната црква се забележани во списокот на светско културно и природно наследство на УНЕСКО. Кведлинбург е еден од најдобро сочуваните средновековни и ренесансни градови во Европа, откако избегна поголеми оштетувања во Втората светска војна.
Во 2006, Харцер Шмалшпурбанен Зелкетал била продолжена до Кведлинбург од Гернроде давајќи му пристап до историската парна железница на тесен колосек, Алексисбад и видоките висорамнини на Харц.
Замокот на катедралата со нивните кули над градот, биле оние кои доминирале во градот во раниот Среден век. Катедралата е првичен пример на германскиот романски стил. Domschatz, трезорот содржи антички артефакти и книги, кои биле украдени од американските војници и конечно донесени назад во Кведлинбург во 1993 и повторно се изложени тука.
Воздух
Најблискиот аеродром до Кведлинбург е Хановер 120 километри северозападно и Аеродром Лајпциг/Хале 90 километри југоисточно. Многу поблиску, но единствено работи со мали приватни авиони и бизнис-авиони е Магдебург-Кохштет.
Железница
Регионалните возови возат на железничката линија Магдебург-Тале на стандардна пруга од Германски железници и приватната компанија Конекс, која го поврзува Кведлинбург со Магдебург, Тале и Халберштат.
Во 2006, пругата во Долината Зелке на железница со тесни колосеци Харц била продолжена до Кведлинбург од Гернроде, давајќи му пристап до историската парна железница на тесни колосеци, Алексисбад и високите висорамнини на Харц.
Автобус
Кведлинбург е поврзан со регионалните автобуси со соседните села и мали гратчиња.
Дополнително, има автобуси до Берлин, преку компанијата БерлинЛиниенБус.
Познати луѓе
Јорданус од Кведлинбург бил свешеник и монах од 14-от век, кој ги напишал првите текстови околу современата набожност.
Во 18 век Доротеја Еркслебен била првиот женски медицински доктор во Германија. Фридрих Готлиб Клопшток бил современик на германскиот писател Јохан Волфганг фон Гете.
Меѓународни односи
Кведлинбург е збратимен со следниве градови:
Фулански јазик
Фуланскиот (Fulfulde, Pulaar, Pular) е нигер-конгоански јазик кој се зборува во Западна Африка. Јазикот е дел од подгрупата на сенегамбиски јазици, во која група се наоѓаат и серерскиот и волофскиот јазик. Јазикот е мајчин јазик на Фуланите, кои ја населуваат територијата од Сенегамбија до Судан. Јазикот е еден од најзборуваните јазици во Западна Африка, каде има голем број на луѓе кои го зборуваат како втор јазик.
Терминологија
Најчесто користено име за јазикот е „фулански“ („фула“). Фуланите го именуваат јазикот како Pulaar или Pular (во западните дијалекти) или Fulfulde (во централните и источните дијалекти). Името „фулани“ (кај нас навлезено најверојатно преку англискиот јазик) потекнува од мандинчкиот (мандинка). Во францускиот јазик овој јазик е познат како Peul и ова име потекнува од волофскиот јазик.
Латиница
Најчесто фуланскиот јазик се запишува со латиница. Латиничната азбука за фуланскиот јазик има специјални букви со мали куки, и тие се: (односно имплозивна ’б’, имплозивна ’д’, веларна ’н’ (звучи како ’нг’), њ, ејективна ’y’). Апострофот се користи за грлениот глас. Во Нигерија ја заменува, а во Сенегал ñ се  користи за. Азбуката е:
a, aa, b, mb, ɓ, c, d, nd, ɗ, e, ee, f, g, ng, h, i, ii, j, nj, k, l, m, n, ŋ, ny (или ñ или ɲ), o, oo, p, r, s, t, u, uu, w, y, ƴ
Арабица
Понекогаш фуланскиот користи и арапско писмо. Писмото се користело пред колонизацијата на Африка, кога била воведена латиницата.
Понор, Алба
Наводи
Ponor
Кведлинбург (округ)
Историја
Во 1950, округот Балентет бил додаден на округот. Делови од окрузите Бланкенбург и Ашерслебен биле додадени во 1994.
Географија
Северниот дел од округот се наоѓа на планините Харц.
Гаврилова хорна
Гаврилова хорна или Торичилиева труба — геометриска фигура која има бесконечна плоштина на површината, но конечна зафатнина. Поимот е поврзан со христијанствохристијанската традиција која го наведува архангел архангел ГаврилГаврил како ангелот кој со свирење во хорна го најавува Судниот ден, асоцирајќи на божественото, или бесконечното со конечното. Особините на фигурата првично биле проучувани од италијанскиот физичар и математичар Еванџелиста Торичели во 17 век.
Математичка дефиниција
Гавриловата хорна се формира со графикот на во дефиниционата област x \ge 1 со негово тридимензионално вртење околу x-оската. Откритието било направено користејќи го Кавалиеровиот принцип пред изумот на диференцијалното и интегралното сметање, а денес истите може да се користат за пресметување на зафатнината и плоштината на хорната меѓу
x = 1
и
x = a
, каде
a > 1
. Користејќи интегрирање (за детали види Вртежно тело и Вртежна површина), можно е да се најдат зафатнината V и плоштината A:
Вредноста a може да биде голема колку што се бара, но од равенката може да се види дека зафатнината на делот од хорната меѓу
никогаш нема да надмине ; истата постепено се приближува до како што a расте. Математички, зафатнината тежи кон како што a тежи кон бесконечност. Користејќи го бележењето за лимес од математичката анализа:
Горната формула за плоштина на површина дава пониска граница за површината за 2 пати од природниот логаритам од a. Нема горна граница за природниот логаритам од a, бидејќи a тежи кон бесконечност. Ова значи, во овој случај, дека хорната има бесконечна плоштина. Математички изразено,
Очигледен парадокс
Кога биле откриени својствата на Гавриловата хорна, фактот што ротација на бесконечно голем дел од рамнината xy генерира тело со конечна зафатнина бил сметан како парадокс. Додека делот што лежи во рамнината xy има неограничена површина, кој било друг дел паралелен со него има конечна површина. Значи зафатнината пресметана од „пондерирана сума“ од делови, е конечна.
Друг пристап е хорната да се третира како низа од дискови чии полупречници се намалуваат. Сумата од полупречници дава хармониски ред кој оди во бесконечност. Сепак, правилната пресметка е сума од нивните квадрати. Секој диск има полупречник
r = 1⁄x
и површина
πr2
или
π⁄x2
. Редот
1⁄x
дивергира но
1⁄x2
конвергира. Обопштено, за секое реално
ε > 0
,
1⁄x1+ε
конвергира.
Очигледниот парадокс бил дел од спор за природата на бесконечноста во кој биле вклучени бројни големи мислители од тоа време како Томас Хобс, Џон Валис и Галилео Галилеј.
Постои сличен феномен кој се однесува на должините и површините во рамнина. Површината меѓу кривите
и
-1⁄x2
од 1 до бесконечност е конечна, но должината на двете криви е бесконечна.
Парадоксот на сликарот
Бидејќи хорната има конечна зафатнина, но бесконечна плоштина, постои очигледен парадокс дека хорната може да се наполни со конечно количество боја и пак таа боја нема да биде доволна да ја покрие цела внатрешна површина. Парадоксот е решен со објаснувањето дека конечна количина на боја може всушност да прекрие бесконечна плоштина - едноставно потребно е да биден потенка со доволно брза стапка (слично како што редот 1⁄2N станува доволно брзо помал така што неговата сума е конечна). Во овој случај кога хорната се полни со боја, ова танчење како што се намалува пречникот на грлото на хорната.
Теорема
Нека
f : [1,∞) → [0,∞)
е континуирано диференцијабилна функција. S е вртежното тело на графот
y = f(x)
околу x-оската. Ако плоштината на S е конечна, тогаш таква е и зафатнината.
Доказ
Бидејќи страничната плоштина A е конечна, горниот лимес: Значи, постои
t0
такво што супремумот
sup{ f(x)
x ≥ 1}
мора да биде конечна бидејчи f е непрекината функција, што имплицира дека f е ограничена на интервалот
[1,∞)
. Конечно, зафатнината: Значи: ако површината A е конечна, тогаш зафатнината V исто така мора да биде конечна.
Нов Коулун
Нов Коулун е област во Коулун, Хонгконг, опколен на југ со Граничната улицата, на север со врвовите Лавовска карпа, Бикон Хил, Тејт Керн и Коулун Пик. Ги опфаќа денешните квартови Куун Тонг и округот Вонг Таи Син и дел од областа Шам Шуи По и округот Сити Коулун.
Историја
Од друга страна, територијата северно од Граничната улицата (подоцна позната како Нов Коулун) остана дел од Ќинг империјата сè додека не се изнајми како дел од Новите територии на Велика Британија во 1898 година за 99 години според Втората конвенција на Пекинг. Областа на Нов Коулун беше дефинирана со закон во 1937 година за да се зголеми земјиштето достапно за урбан развој. Во пракса и областите на југ и на север од Граничната улицата (т.е. и Коулун и Нов Коулун), од теснецот Леи Јуе Мун на исток до заливот Меи Фу Сон Чуен и заливот Лаи Чи Кок на запад, колективно се познати како „Коулун“. На пример, поштенска адреса во Квун Тонг ќе го идентификува „Коулун“ како негово регионално одредиште, иако е технички во Нов Коулун.
Нов Коулун денес
Во секојдневните разговори, терминот „Нов Коулун“ сега ретко се слуша во Хонгконг. Нов Коулун повеќе не се смета како дел од Новите територии, туку како дел од урбаната област Коулун надвор од Граничната улицата. Како и да е, законските дефиниции за Коулун, Нов Коулун и Новите територии остануваат непроменети - Нов Коулун остана легално дел од Новите територии наместо Коулун. На 1 јули 1997 година, териториите од двете страни на Граничната улица (отстапени и изнајмени соодветно) беа пренесени во Кина, заедно со остатокот од Хонгконг.
Ознаката „Нов Коулун“ сепак има некои правни импликации. Бидејќи Нов Коулун технички останува дел од законите на Новите територии, приватното земјиште во Нов Коулун се чува по пат на закуп на земјиште од владата на Хонгконг, а со тоа е предмет на плаќање на закупнина.
Селен
Селен — хемиски елемент со атомски број 34 и хемиски симбол Se. Тој не се наоѓа слободен во природата. Тој е неметален (поретко се смета за металоид) со својства кои се меѓусебно помеѓу елементите погоре и подолу во периодниот систем, сулфур и телур, а исто така има сличности со арсен. Тоа ретко се случува во својата елементарна состојба или како чиста руда соединенија во Земјината кора. Селенот (од старогрчки σελήνη (selḗnē) "Месечината") беше откриен во 1817 година од Јенс Јакоб Берцелиус, кој ја забележа сличноста на новиот елемент на претходно откриениот телур (именуван за Земјата).
Селенот се наоѓа во метални сулфидни руди, каде што делумно го заменува сулфурот. Комерцијално, селенот се произведува како нуспроизвод во рафинирањето на овие руди, најчесто за време на производството. Минералите кои се чисти селениди или селентни соединенија се познати, но ретки. Главната комерцијална употреба за селен денес се производство на стакло и пигменти. Селен е полупроводник и се користи во фотоелетите. Апликациите во електрониката, штом се важни, најчесто се заменуваат со силициумски полупроводнички уреди. Селенот сè уште се користи во неколку типови на DC заштита од пренапонска заштита и еден тип на флуоресцентна квантна точка.
Селените соли се токсични во големи количини, но количината на траги се неопходни за клеточна функција кај многу организми, вклучувајќи ги и сите животни. Селенот е состојка во многу мултивитамини и други додатоци во исхраната, вклучувајќи формула за бебиња. Таа е компонента на антиоксидансните ензими глутатион пероксидаза и тиоредоксин редуктаза (кои индиректно редуцираат одредени оксидирани молекули кај животните и некои растенија). Исто така, се наоѓа во три ензими на дејодиназа, кои претвораат еден тироиден хормон во друг. Селенските барања кај растенијата се разликуваат по видови, при што некои растенија бараат релативно големи количини, а други очигледно не бараат ништо.
Физички својства
Селенот формира неколку алотропи кои меѓупретвораат со температурни промени, во зависност од стапката на промена на температурата. Кога се подготвува во хемиски реакции, селенот обично е аморфен, тула-црвен прав. Кога брзо се топи, ја формира црно, стаклестото тело,кое обично се продава комерцијално како монистра. Структурата на црниот селен е неправилна и комплексна и се состои од полимерни прстени до 1000 атоми по прстен. Црниот Селен е кршлив, сјајен,цврст,и  малку растворлив во CS2. По греењето, се омекнува на 50 °C и се претвора во сив селен на 180 °C; Температурата на трансформацијата се намалува со присуство на халогени и амини.
Црвените α, β и γ форми се произведуваат од растворите на црниот селен со менување на стапката на испарување на растворувачот (обично CS2). Сите тие имаат релативно ниски, моноклинни кристални симетрии и содржат речиси идентични прстени од Se8 со различни аранжмани, како кај сулфур. Пакувањето е најгусто во α форма. Во Se8 прстените, растојанието Se-Se е 233,5 и Se-Se-Se аголот е 105,7 °. Други селенови алотропи можат да содржат Se6 или Se7 прстени.
Најстабилната и густа форма на селен е сива и има шестаголна кристална решетка која се состои од спирални полимерни синџири, каде што растојанието Se-Se е 237,3 и аголот Se-Se-Se е 130,1 °. Минималното растојание помеѓу синџирите е 343.6. Сивиот Seлен се формира со благо загревање на други алтотропи, со бавно ладење на стопен Se или со кондензација на пареата од Se веднаш под точката на топење. Додека останатите форми се изолатори, сивиот Se е полупроводник кој покажува значителна фотопроводливост. За разлика од другите алотропи, тој е нерастворлив во CS2. Тој се спротивставува на оксидацијата со воздух и не е нападнат од неоксидирачки киселини. Со силни агенси за намалување, формира полиселениди. Селенот не ги покажува промените во вискозноста што се подложува на сулфурот при постепено загревање.
Оптички својства
Благодарение на неговата употреба како фотокондуктор во детекторите со рамен зум (види подолу), оптичките својства на аморфните селенски (α-Se) тенки филмови биле предмет на интензивно истражување.
Изотопи
Селенот има седум природни изотопи. Пет од нив, 74Se, 76Se, 77Se, 78Se, 80Se, се стабилни, при што 80Se е најзастапен (49,6% природно изобилство). Исто така природно се јавува и долготрајниот примордијален радионуклид 82Se, со полуживот од 9,2 × 1019 години. Неприродната радиоизотоп 79Се, исто така, се случува во мали количества во ураниумските руди како производ на јадреното цепење. Селенот, исто така, има бројни нестабилни синтетички изотопи кои се движат од 64Se до 95Se; најстабилните се 75Се со полуживот од 119,78 дена и 72Ѕе со полуживот од 8,4 дена. Изотопите полесни од стабилните изотопи првенствено се подложени на бета плус за распаѓање на изотопи на арсен, а изотопите потешки од стабилните изотопи се подложени на бета минус распаѓање на изотопите на бром, со неколку ситни гранки на неутронска емисија во најтешките познати изотопи.
Хемиски соединенија
Селените соединенија најчесто постојат во оксидационите состојби -2, +2, +4 и +6.
Халкоген соединенија
Селенот образува два оксиди : селен диоксид (SEO 2) и селен триоксид (SEO 3). Селеновиот диоксид се формира со реакција на елементарниот селен со кислород:
Тоа е полимерна цврста материја која ги формира мономерните SeO 2 молекули во гасна фаза. Се раствора во вода за да формира селена киселина, H 2 SeO 3. Селенова киселина, исто така, може да се направи директно со оксидирање елементарен селен со азотна киселина :
За разлика од сулфур, кој формира стабилен триоксид, селениот триоксид е термодинамички нестабилен и се распаѓа на диоксидот над 185  °C:
Селеновиот триоксид се произведува во лабораторија со реакција на безводен калиум селент (K 2 SeO 4 ) и сулфур триоксид (SO 3 ).
Солите на селенска киселина се нарекуваат селенити. Тие вклучуваат сребро селенит (Ag 2 оптимизација 3) и натриум селенит (Na 2 оптимизација 3).
Водородниот сулфид реагира со водена селена киселина за да произведе селен дисулфид :
Селеновиот триоксид може да се синтетизира со дехидрирање на селенска киселина, H 2 SeO 4 , која сама се произведува со оксидација на селен диоксид со водород пероксид :
Топла, концентрирана селенска киселина може да реагира со злато за да формира злато (III) селентат.
Халогени соединенија
Јодитот од селен не е добро познат. Единствениот стабилен хлорид е селенскиот монохлорид (Se 2 Cl 2 ), кој може да биде подобро познат како селен (I) хлорид; соодветниот бромид е исто така познат. Овие видови се структурно аналогни на соодветниот дисулдор дихлорид. Селен дихлоридот е важен реагенс во подготовката на селенските соединенија (на пример, подготовката на Se 7 ). Се подготвува со третирање на селен со сулфурил хлорид (SO 2 Cl 2 ). Селенот реагира со флуор за да формира селен хексафлуорид :
Во споредба со сулфур хексафлуорид, селен хексафлуорид (SEF 6) е повеќе реактивен и е токсичен пулмоналнен раздразнувач. Некои од оксихалидите на селен, како што се селенскиот оксифлуорид (SeOF 2 ) и селенскиот оксихлорид (SeOCl 2 ), се користат како специјални растворувачи.
Селенид
Аналогно на однесувањето на другите халкогени, селенот формира селеноводород, H 2 Se. Тој е силен одводен, токсичен и безбоен гас. Тој е повеќе кисел отколку H 2 S. Во растворот се јонизира со HSe -. Селенид дианион Se 2- формира различни соединенија, вклучувајќи ги и минералите од кои вт се добива комерцијално. Илустративните селениди вклучуваат живаселенид (HgSe), оловоселенид (PbSe), цинк селенид (ZnSe), и бакар индиум галиум диселенид (Cu (га, In) Se 2). Овие материјали се полупроводници. Со високо електропозитивни метали, како алуминиум, овие селениди се склони кон хидролиза:
Селенидите од алкалните метали реагираат со селен за да формираат полиселениди,   , кои постојат како синџири.
Други соединенија
Тетраселен тетранитрид, Se4N4, е експлозивно портокалово соединение аналогна на тетрасулфур тетранитрид (S4N4). Може да се синтетизира преку реакција на селен тетрахлорид (SeCl4) со [((CH3)3Si)2N]2Sе.
Инќар џамија (Дебар)
Инќар џамија е муслимански храм кој се наоѓа во Дебар, Македонија.
Селен
Други соединенија
Селенот реагира со цијаниди за да даде селеноцијанати:
Органоселенски соединенија
Селенот, особено во оксидациската состојба II, формира стабилни врски со јаглерод, кои се структурно аналогни на соодветните органосулфурни соединенија. Особено чести се селениди (R2Se, аналози на тиоети), диселениди (R2Se2, аналози на дисулфиди) и селеноли (RSeH, аналози на тиоли). Претставниците на селениди, диселениди и селеноли вклучуваат соодветно селенометионин, дифенилдиселенид и бензенселенол. Сулфоксидот во хемијата на сулфур е претставен во хемијата на селен од селеноксидите (формулата RSe (O) R), кои се интермедијари во органската синтеза, како што е илустрирано со реакцијата на елиминација на селеноксид. Во согласност со трендовите наведени во правилото за двојна врска, ретко се забележуваат селенокетони, R (C = Se) R и селеналдехиди, R (C = Se) H.
Историја
Селен (грчки σελήνη selene што значи "месечина") бил откриен во 1817 од Јенс Јакоб Берцелиус и Јохан Готлиб Ган. Двајцата хемичари поседувале фабрика за хемија во близина на Грипсхолм, Шведска, која произведувала сулфурна киселина од страна на водечкиот коморски процес. Пирит од рудникот Фалун создал црвен талог во оловните комори за кои се претпоставува дека е соединение на арсен, па затоа употребата на пирита за да се направи киселина била прекината. Берцелиус и Ган сакале да го употребуваат пиритот, а исто така забележале дека црвениот талог отфрлил мирис како рен кога бил запален. Овој мирис не бил типичен за арсен, но сличен мирис бил познат и од телурските соединенија. Оттука, првото писмо на Берцелиус на Александар Марте изјавило дека ова е соединение на телур. Сепак, недостатокот на телурски соединенија во минералите на Фалун на крајот го навело Берцелиус да го реанализира црвениот талог, а во 1818 година напишал второ писмо до Марте, опишувајќи новооткриен елемент сличен на сулфур и телур. Поради својата сличност со телурот, именуван за Земјата, Берцелиус го именувал новиот елемент по Месечината.
Инќар џамија (Дебар)
Историја
Инќар џамија е изградена како задужбина на Мехмед II (1451-1481). Таа е сместена во простран двор со бројни постари гробови со надгробни нишани со богата декоративна обработка. Храмот претставува градба со правоаголна основа со димензии 12,70 х 9,38 метри покриена со кров на четири води. Како остаток од автентичната градба е харимот – молитвениот простор, каде старите ѕидови и формите на прозорите ја имаат зачувано својата оригинална форма и поставеност.
Селен
Историја
Во 1873 година, Willoughby Smith открил дека електричниот отпор на сивиот селен зависи од амбиенталното светло. Ова доведе до употреба како клетка за осветлување на светлината. Првите комерцијални производи со користење на селен биле развиени од страна на Вернер Сименс во средината на 1870-тите. Селените ќелија се користи во фотофонот развиен од Александар Греам Бел во 1879 година. Селен пренесува електрична струја пропорционална на количеството на светлина што паѓа на неговата површина. Овој феномен беше искористен во дизајнот на светломери и слични уреди. Полупроводничките својства на селенот се пронајдоа во бројни други уреди во електрониката. Развојот на селенските исправувачи започна во почетокот на 1930-тите, и тие ги замениле исправувачите на бакар оксид, бидејќи биле поефикасни. Овие траеле во комерцијалните уреди до 1970-тите, по што биле заменети со поевтини и уште поефикасни силициумски исправувачи.
Инќар џамија (Дебар)
Историја
Виткото минаре кое е сместено на југозападната страна од џамијата поставено на квадратен постамент доминира со својата висина ѝ го потенцира вертикалниот акцент на џамијата. Телото на минарето е многуаголно кое преку сталактитна декорација преминува во шерефето. Џамијата иако е со скромни архитектонски и декоративни елементи, таа претставува одраз на локалното градителство од втората половина на XV век каде доминираат чисти и прецизни форми.
Селен
Историја
Селенот подоцна дојде до медицинско известување поради неговата токсичност за индустриските работници. Селенот е исто така познат како важен ветеринарен токсин, кој се гледа кај животни кои јадат високоселенски растенија. Во 1954 година, првите мукрочестици со специфични биолошки функции на селенот биле откриени во микроорганизмите од биохемичарот Џејн Пинсент. Беше откриено дека е од суштинско значење за животот на цицачите во 1957 година. Во 1970-тите, се покажало дека е присутно во две независни групи на ензими. Ова беше проследено со откривање на селеноцистеин во белковините. Во текот на осумдесеттите години, селеноцистеинот се покажа дека е кодиран од кодонот UGA. Механизмот за регодирање беше првпат разработен кај бактериите, а потоа кај цицачите (види елемент SECIS). Природен (т.е. елементарен) селен е редок минерал, кој обично не формира добри кристали, но, кога формира, тие се стрмни ромбоадери или мали ацикуларни (влакнести) кристали. Изолацијата на селен често е комбинирана од присуството на други соединенија и елементи.
Инќар џамија (Дебар)
Историја
Во дворот на Фатих Султан Мехмед џамија се наоѓа и турбето на Шабан-баба. Турбето е од типот на отворени турбиња со осумаголна основа. Многуаголни столбови кои го формираат турбето се меѓусебно поврзани со засвoдени лакови. Турбето било градено од добро обработени камени квадри што говори за значењето кое тоа го има односно значењето на личностите кои се во него погрeбани. Во турбето се сместени два гроба. Од натписот на едниот од нив дознаваме дека му припаѓа на Шабан-баба, но не и податок кога тоа е подигнато. Но, според стилските одлики било изградено кон XVIII или во почетокот на XIX век, време кога е подигнато турбето на Каплан-паша во Тирана, кое ги поседува истите стилско-архитектонски одлики. Постоењето на турбето како и начинот на градењето на минарето укажуваат на можно постоење на постар култен објект на ова место.
Селен
Историја
Селенот се јавува природно во голем број неоргански форми, вклучувајќи ги и селенидот, селененот и селенитот, но овие минерали се ретки. Вообичаениот минерален селенит не е селенски минерал и не содржи селенски јон, туку е еден вид на гипс (калциум сулфат хидрат) именуван како селен за месечината и пред откривањето на селен. Селенот најчесто се наоѓа како нечистотија, заменувајќи мал дел од сулфур во сулфидните руди на многу метали.
Во живите системи, селенот се наоѓа во аминокиселините селенометионин, селеноцистеин и метилселенкоцистеин. Во овие соединенија, селенот игра аналогна улога на онаа на сулфур. Другото природно органоселенско соединение е диметил селенид.
Антропогените извори на селен вклучуваат горење на јаглен и рударството и топењето на сулфидните руди.
Производство
Селенот најчесто се произведува од селенид од многу сулфидни руди, како што се бакар, никел или олово. Електролитичкото рафинирање на метали е особено продуктивно на селен како нуспроизвод, добиен од анодна кал од рафинериите од бакар. Друг извор е калта од оловните комори на постројки за сулфурна киселина, процес кој веќе не се користи. Селенот може да се пречисти од овој кал со повеќе методи. Сепак, повеќето елементарни селени доаѓаат како нуспроизвод на рафинирачки бакар или сулфурна киселина. Од нејзиниот пронајдок, производството на бакар од екстракција на растворувачи и електрично засилување (SX / EW) произведува зголемен удел во светското снабдување со бакар. Ова ја менува достапноста на селен бидејќи само мал дел од селен во рудата е исцелен со бакар.
Индустриското производство на селен обично вклучува екстракција на селен диоксид од остатоци добиени при прочистување на бакар. Потоа, заедничкото производство од остатокот започнува со оксидација со натриум карбонат за да се произведе селен диоксид, кој се меша со вода и се закиселува за да се формира селена киселина (чекор на оксидација). Селенската киселина се излачува со сулфурдиоксид (чекор на редукција) за да се добие елементарен селен.
Околу 2.000 тони селен се произведени во 2011 година во светот, најмногу во Германија (650 т), Јапонија (630 т), Белгија (200 т) и Русија (140 т), а вкупните резерви се проценети на 93.000 тони. Овие податоци ги исклучуваат двата најголеми производители, САД и Кина. Претходниот голем пораст беше забележан во 2004 година од 4-5 до 27 $ / фунта. Цената беше релативно стабилна во текот на 2004-2010 година со околу 30 долари за фунта (во лотови со 100 фунти), но се зголеми на 65 долари за 2011 година. Потрошувачката во 2010 година беше поделена на следниов начин: металургија - 30%, производство на стакло - 30%, земјоделство - 10%, хемикалии и пигменти - 10% и електроника - 10%. Кина е доминантен потрошувач на селен на 1,500-2,000 тони годишно.
Манганска електролиза
За време на обработката на манган, додавањето на селен диоксид ја намалува моќта потребна за ракување со електролизните клетки. Кина е најголем потрошувач на селен диоксид за оваа намена. За секој тон манган, во просек 2  kg селен оксид се користи.
Производство на стакло
Најголемата комерцијална употреба на Se, која изнесува околу 50% од потрошувачката, е за производство на стакло. Sе соединенијата даваат црвена боја на стакло. Оваа боја ги отфрла зелените или жолтата нијанса што произлегуваат од нечистотии на железо, карактеристични за повеќето стакло. За таа цел, се додаваат различни селенити и селенирани соли. За други намени може да се посака црвена боја, произведена од мешавини на CdSe и CdS.
Легури
Селенот се користи со бизмут во месинг за да се замени повеќе токсично олово. Регулирањето на оловото во примените за вода за пиење, како што е во САД со Законот за безбедна вода за пиење од 1974 година, направи намалување на оловото во месинг. Новиот месинг се продава под името EnviroBrass. Како олово и сулфур, селенот ја подобрува обработливоста на челик во концентрации околу 0,15%. Селенот го произведува истото подобрување на машината во бакарни легури.
Литиум-селен батерии
Литиум-селен (Li-Se) батеријата е еден од најспектакуларните системи за складирање на енергија во семејството на литиумските батерии. Li-Se батеријата е алтернатива на литиум-сулфур батеријата, со предност од висока електрична спроводливост.
Сончеви ќелии
Бакар индиум галиум селенид е материјал кој се користи во сончевите ќелии.
Фотокондуктори
Аморфните селенски (α-Se) тенки филмови пронашле примена како фотокондуктор во детекторите со рамен зум. Овие детектори користат аморфен селен за да ги фатат и претворат упадните рентгенски фотони директно во електричен полнеж.
Други намени
Мали количини на органоселенски соединенија се користат за модифицирање на катализаторите кои се користат за вулканизација за производство на гума.
Побарувачката за селен од електронската индустрија е во опаѓање. Неговите фотоволтаични и фотокондуктивни својства сè уште се корисни во фотокопирањето,   фотоелети, светлосни и сончеви ќелии. Нејзината употреба како фотокондуктор во копирни копии со обична хартија беше водечка апликација, но во 80-тите години, примената на фотокондуктор се намали (иако сè уште беше голема крајна употреба), бидејќи сè повеќе и повеќе копири се префрлија на органски фотокондуктори. Иако некогаш широко користени, селенските исправувачи главно се заменети (или се заменуваат) со силициумски уреди. Најзначајниот исклучок е во моќта DC за заштита на пренапони, каде што супериорните енергетски способности на супресорите на селен ги прават попожелни од варисторите од метал оксид.
Цинкселенидот беше првиот материјал за сини LED диоди, но галиум нитрид доминира на тој пазар. Кадмиумселенидот беше важна компонента во квантните точки. Листовите на аморфен селен ги претвораат рендгенските снимки на обрасци на полнење во херорадиографијата и во цврсти рентгенски фотоапарати со рамно лежиште. Јонизиран селен (Se + 24) е еден од активните медиуми кои се користат во рентгенските ласери.
Селенот е катализатор во некои хемиски реакции, но не се користи на широко поради проблеми со токсичност. При х-зрачна кристалографија, инкорпорирање на еден или повеќе атоми на селен на местото на сулфурот помага при аномална дисперзија со повеќе бранови должини и аномална дисперзија на поединечни бранови должини.
Селенот се користи во тонирање на фотографски отпечатоци, а се продава како тонер од бројни фотографски производители. Селенот го интензивира и проширува тонскиот опсег на црно-бели фотографски слики и ја подобрува трајноста на отпечатоците.
75 Se се користи како гама извор во индустриската радиографија.
Биолошка улога
Иако е токсичен во големи дози, селен е суштински микронутриент за животните. Во растенијата, се јавува како минерал , понекогаш во токсични пропорции во фураж (некои растенија можат да го акумулираат селенот како одбрана од тоа што го јадат животни, но други растенија, бараат селен, а нивниот раст укажува на присуство на селен во почвата). Погледнете повеќе за исхраната на растенијата подолу.
Глутатион пероксидаза семејството на ензими (GSH-Px) катализира одредени реакции кои ги отстрануваат реактивните видови на кислород како што се водород пероксид и органски хидропероксиди :
Штитната жлезда и секоја клетка која користи тироиден хормон, користи селен, кој е кофактор за трите од четирите познати типови тироидни хормонски дејодинази, кои ги активираат и деактивираат разните тироидни хормони и нивните метаболити; јодотиронинските дејодинази се потсемејство на ензими на дејодиназа кои го користат селено инако редок аминокиселински селеноцистеин. (Само deiodinase, јодитирозин deiodinase, кој работи на последните производи на тироидните хормони, не користи селен. )
Селенот може да ја инхибира болеста на Хашимото, во која сопствените тироидни клетки на телото се напаѓаат како туѓо. Редукција на 21% на TPO антитела е пријавена со внесот на исхраната од 0,2  мг селен.
Зголемениот селен во исхраната ги намалува ефектите од токсичноста од жива,  иако е ефикасна само при ниски до скромни дози на жива. Доказите сугерираат дека молекуларните механизми на токсичноста на живата ја вклучуваат иреверзибилната инхибиција на селеноензими кои се потребни за да се спречи и да се поврати оксидативното оштетување во мозокот и ендокрините ткива. Антиоксиданс, селенонеин, кој е добиен од селен и се покажа дека е присутен во крвта на сина туна, е предмет на научно истражување во врска со нејзините можни улоги во воспалителни и хронични заболувања, детоксификација на метилрумот и оксидативните оштетувања.
Еволуција во биологијата
Пред околу три милијарди години, семејствата на прокариотични селенобелковини ја водат еволуцијата на селеноцистеин - аминокиселина. Селенот е инкорпориран во неколку прокариотични семетопротеински фамилии во бактерии, археи и еукариоти како селеноцистеин, каде што селонопротеинските пероксиредоксини ги штитат бактериските и еукариотските клетки од оксидативно оштетување. Семеропротеинските семејства на GSH-Px и деиодинаасес на еукариотските клетки се чини дека имаат бактериско филогенетичко потекло. Формата која содржи селеноцистеин се јавува кај различни видови како зелените алги, дијатоми, морски ежови, риби и кокошки. Селенските ензими се вклучени во малите редукциони молекули глутатион и тиоредоксин. Едно семејство молекули што носат селен ( глутатион пероксидаза ) го уништува пероксидот и ги поправа оштетените пероксидизирани клеточни мембрани, користејќи глутатион. Друг селен-лого ензим во некои растенија и животни ( штитна редуктаза ) генерира намалена thioredoxin, на дитиол кој служи како извор на електрони за пероксидеза а исто така важно за намалување ензим на рибонуклеотидната редуктаза, што го прави ДНК претходници од РНК претходници.
Расеаните елементи кои се вклучени во активностите на GSH-Px и супероксид дисмутазните ензими, т.е. селен, ванадиум, магнезиум, бакар и цинк, може да недостасуваат во некои копнени минерални дефицитарни области. Морските организми ги задржале и понекогаш ги проширувале своите селенопротеоми, додека селенопротеомите на некои копнени организми биле намалени или целосно изгубени. Овие наоди сугерираат дека, со исклучок на ’рбетниците, водниот живот го поддржува користењето на селен, додека копнените живеалишта доведуваат до намалена употреба на овој елемент. Морските риби и ’рбестите организми имаат тироидни жлезди со највисока концентрација на селен и јод. Пред околу 500 милиони години, слатководните и копнените растенија полека го оптимизираа производството на "нови" ендогени антиоксиданси како аскорбинска киселина (витамин Ц), полифеноли (вклучувајќи флавоноиди), токофероли итн. Неколку од нив се појавија неодамна, во последните 50-200 милиони години, во овошје и цвеќиња на растенија со ангиосперми. Всушност, ангиоспермите (доминантниот вид на растение денес) и поголемиот дел од нивните антиоксидансни пигменти се развиле за време на крајот на јурата. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2016)">бара извор  ] Изоензимите на диоидиназа претставуваат друго семејство на еукариотски селенобелковини со идентификувана ензимска функција. Деиодиназите можат да екстрахираат електрони од јодиди и јодиди од јодотиронини. Тие, на тој начин, се вклучени во регулирање на тироидните хормонаи, учествувајќи во заштитата на тироцитите од оштетување од H 2 O 2 произведено за биосинтеза на тироидните хормони. Пред околу 200 милиони години, нови селенобелковини се развиени како цицачи GSH-Px ензими.
Нутритивни извори на селен
Диететскиот селен доаѓа од ореви, житарици и печурки. Бразилските ореви се најбогат извор на исхрана (иако ова е зависно од почвата, бидејќи брашното оревче не бара високо ниво на елементот за сопствени потреби).
Препорачаната доза на исхраната во САД (RDA) за тинејџери и возрасни е 55  μg / ден. Селен како додаток во исхраната е достапен во многу форми, вклучувајќи мулти-витамини / минерални додатоци, кои обично содржат 55 или 70  μg / порција. Селен-специфичните додатоци обично содржат или 100 или 200  μg / порција.
Во јуни 2015 година, американската администрација за храна и лекови (ФДА) го објави последното правило за утврдување на барањето за минимални и максимални нивоа на селен во формулата за новороденчиња.
Се верува дека содржината на селен во човечкото тело е во опсег од 13-20 милиграми.
Индикаторни растителни видови
Одредени видови растенија се сметаат за индикатори за висока содржина на селен во почвата, бидејќи тие бараат да се подобри селенот со висок степен на селење.
Детекција на биолошки течности
Селенот може да се мери во крвта, плазмата, серумот или урината за следење на прекумерната еколошка или професионална изложеност, да се потврди дијагнозата на труење кај хоспитализирани жртви или да се испита случајот на фатално предозирање. Некои аналитички техники се способни да разликуваат органски од неоргански форми на елементот. И органските и неорганските облици на селен во голема мера се претвораат во моносахаридни конјугати (селеносугари) во телото пред елиминација во урината. Пациентите со рак кои примаат дневни орални дози на селенотинин може да постигнат многу висока концентрација на селен во плазмата и урината.
Токсичност
Иако селенот е суштински елемент во трага, тој е токсичен ако се зема во вишок. Надминувајќи го толерираниот горен доза од 400 микрограми дневно може да доведе до селеноза. Ова 400  μg Толерантно ниво на горен внес се заснова првенствено на студија од 1986 година на пет кинески пациенти кои покажаа очигледни знаци на селеноза и следење на студијата за истите пет лица во 1992 година. Студијата од 1992 година, всушност, утврди дека максималниот износ на безбедна исхрана се зема околу 800 микрограми дневно (15 микрограми на килограм телесна тежина), но предложил 400 микрограми дневно за да избегне создавање нерамнотежа на хранливи материи во исхраната и да се усогласи со податоците од други земји. Во Кина, луѓето кои проголтан-пченка одгледува во многу селен богати камениот јаглен (јаглерод шкрилци ) страдале од селен токсичност. Се покажа дека овој јаглен има содржина на селен високо 9,1%, што е највисока концентрација во јаглен што било забележано.
Знаците и симптомите на селенозата вклучуваат мирис на лук на дишењето, гастроинтестинални пореметувања, губење на косата, сушење на ноктите, замор, раздразливост и невролошко оштетување. Екстремни случаи на селеноза може да покажат цироза на црниот дроб, пулмонален едем или смрт. Елементарниот селен и повеќето метални селениди имаат релативно ниска токсичност поради ниската биорасположивост. Спротивно на тоа, селенините и селенитите имаат оксидансен режим на дејство сличен на оној на арсен триоксид и се многу токсични. Хроничната токсична доза на селенит кај луѓето изнесува околу 2400 до 3000 микрограми селен на ден. Селеноводородот е екстремно токсичен, корозивен гас. Селен, исто така, се јавува во органски соединенија, како што се диметил селенид, селенометионин, селеноцистеин и метилселенкоцистеин, од кои сите имаат висока биорасположивост и се токсични во големи дози.
На 19 април 2009 година, 21 Polo ponies почина непосредно пред натпреварот во САД Polo Open. Три дена подоцна, фармацијата објави изјава објаснувајќи дека коњите добиле некоректна доза на една од состојките употребени во соединение со витамин / минерал што било погрешно подготвено од фармацевтска смеса. Анализата на нивото на крвта на неоргански соединенија во додатокот укажува дека концентрациите на селен биле десет до петнаесет пати повисоки од нормалните во примероците на крвта и 15 до 20 пати повисоки од нормалните во примероците на црниот дроб. Селенот подоцна беше потврден како токсичен фактор.
Труењето со селен на водни системи може да резултира секогаш кога нови курсеви за истекување на земјоделството низ нормално суви, неразвиени земјишта. Овој процес бара природно растворливи соединенија на селен (како што се селенатите) во водата, кои потоа можат да бидат концентрирани во нови "мочуришта" додека водата испарува. Загадувањето на селен во водите исто така се јавува кога селенот ќе се исцеди од пепел од јаглен, рударство и топење на метали, преработка на сурова нафта и депонија. Како резултат на високи нивоа на селен во водотеците се откри дека предизвикуваат вродени нарушувања кај јајперските видови, вклучувајќи ги и мочуришните птици и рибите. Зголемените диетални нивоа на метилот може да ја засилат штетата на токсичноста на селен во јајперските видови. Во рибите и други диви животни, селен е неопходен за живот, но токсичен во високи дози. За лосос, оптималната концентрација на селен е околу 1 микрограм селен на грам од целокупната телесна тежина. Многу под тоа ниво, младиот лосос умира од недостаток; многу погоре, тие умираат од токсичен вишок.
Управата за безбедност и здравје при работа (OSHA) го постави законскиот лимит ( дозволена граница на изложеност ) за селен на работното место на 0,2  mg / m 3 во текот на 8-часовен работен ден. Националниот институт за безбедност и здравје при работа (NIOSH) утврди препорачана граница на изложеност (REL) од 0,2  mg / m 3 во текот на 8-часовен работен ден. На ниво од 1  mg / m 3, селенот веднаш е опасен за животот и здравјето.