cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Црвивци
Географија и местоположба
Селото се наоѓа во областа Горно Кичево, сместено во Кичевската Котлина, во северниот дел на подрачјето на Општина Кичево, сместено североисточно од градот Кичево. Селото е рамничарско, на надморска височина од 640 метри. Од градот Кичево е оддалечено 5 километри.
Селото е сместено помеѓу самата котлина и повисокото земјиште од ридот Вардино на север. Поради тоа, селото поседува поволни услови за земјоделство и сточарство. Околни села се: Осломеј, Колибари, Лазаровци, Стрелци и други.
Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Чука, Гола Мара, Лаг, Пакошта, Фуша (Поле) и други.
Селото има збиен тип. Може да се издвојат повеќе маала наречени по родови, како што се Балаж, Челиковци, Спаиовци, Врангеловци и други.
Историја
Црвивци е старо село во Кичевско, кое најпрвин било населено само со словенско-христијанско население. Првпат е споменато во 1300 година кога е наведено селото Чрвчиштам, а историчарите претпоставуваат дека се работи за Црвивци.
Селото се сретнува под името Црвица во втората половина на век во турските пописни дефтери, кога имало 51 словенско-христијанска куќа, во кои имало 46 семејства, 3 неженети и 2 вдовици, сите христијани.
Кон крајот на и почетокот на  век започнале да се населуваат муслиманските Арбанаси, кои потекнувале од областа Мат, во северна Албанија. Православните Македонци во текот на век постојано се иселувале. Околу 1870 година се иселиле и последните седум домаќинства.
Преданието кажува дека Албанците удриле на селото од страна на Зајас за Велигден, кога се играло оро, убиле многу луѓе, а жените ги заробиле и се вселиле како „во своја куќа“.
Во век, Црвивци било село во Кичевската каза на Отоманското Царство.
Стопанство
Селото, во основа, има полјоделска функција. Во селото има услужни објекти.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото имало 425 жители, сите Македонци муслимани.
Селото е големо и населено со албанско население. Во 1961 година броело 841 жител, додека во 1994 година бројот се зголемил на 1.373 жители.
Пописот од 1991 година не бил воопшто одржан во селото Стрелци, бидејќи целото негово население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема податоци.
Според пописот од 2002 година, во селото Црвивци живееле 1.725 жители, од кои 1.702 Албанци, 3 Македонци, 1 Бошњак и 19 останати.
Родови
Црвивци е албанско село, во кое живеат албански и поалбанчени македонски муслимански родови.
Според истражувањата на Јован Трифуноски во 1960-тите години родови во селото се:
Според истражувањата, пак, на Тома Смиљаниќ во периодот од 1921-1926 година родови во селото се:
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Кичево, која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната Општина Осломеј.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Осломеј, во која покрај селото Црвивци, се наоѓале и селата Арангел, Гарани, Жубрино, Лазаровци, Мамудовци, Ново Село, Осломеј, Премка, Србица, Стрелци и Шутово. Општината Осломеј постоела и во периодот 1950-1952, кога влегувале селата Жубрино, Осломеј и Црвивци.
Избирачко место
Во селото постојат избирачките места бр. 0790 и 0791 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 1.515 гласачи.
Културни и природни знаменитости
Во минатото во селото постоела црква, која се наоѓала на месноста Чука, по која се верува дека и самото село се вика. Околу црквата се наоѓале христијански гробови, чии плочи подоцна биле употребени за градежен материјал.
Иселеништво
Познато е дека македонските родови Мојсоски (2 к.) и Билески (2 к.) се иселиле во соседното село Лазаровци. Т. Смилјаниќ - Брадина ги споменува и родовите Токмаковци, Цаневци и Мисаиловци, кои се иселиле во кичевското село Раштани. За целосниот обем на иселувањето на македонските родови од селото нема целосни податоци.
Битка кај Ниш (1689)
Битката кај Ниш — битка која се одвила на 24 септември 1689 година помеѓу силите на османлискиот султан и силите на Светото Римско Царство. Битката е дел од Големата виенска војна, а завршила со победа на Австријците и освојување на градот.
Позадина
До пристигнувањето на Австријците на Сава, Ниш претставувал само една од најдолгите станици на османлиската војска која секое лето се собирала во Белград за да оди на унгарското бојно поле. Австриското освојување на Белград довело до тоа Ниш да стане место за средба на турската војска, која се собрала од сите делови на Отоманското Царство за да го преземе Белград од Австријците. Градот бил зајакнат како паланка: земјена тврдина со палисади и ров. Таквото утврдување би можело да обезбеди сигурност од бандитски напади, но не и да одржува добро организирана австриска армија. Турците не ни помислувале да се борат на отворен терен по неодамнешниот пораз од Австријците кај Баточина. Затоа Турците одбраната на Ниш ја засновале на природната заштита што околните ридови му ја даваат на градот.
Турски позиции
Бидејќи Отоманците очекуваниот напад сметале дека ќе се случи од правец на Алексинац, тие започнале да копат ровови на Пантелеј во полето пред паланката, но успеале да го зацврстат само од Нишава до Виник. Австријците биле пречекани од Турците на нивните позиции во ровот. Во средината стоел сераскерот Арап Реџеп-паша, а до него војска од Алеп и Египет, јаничари и топџии. Десното крило го сочинувале беглербегот на Румелија, Зурнапа Мустафа-паша, везирот Ахмед-паша и везирот Кеманкеш Ахмед-паша. Од прилика, на Пантелеј, со своите 15.000 Арнаути ја зазел позицијата Махмуд-паша од Пеќ. На левото крило позиција имале беглербезите од Анадолија, Караман и Сивас. Градот бил окупиран од пешадија, а Нишава од корпус џепчии и татарска коњаница.
Австриски позиции
Австриската војска под команда на макрографот Лудвиг Баденски на 16 септември ја преминал Морава кај Јагодина и на 22 септември пристигнал кај селото Тополница, кое било една милја оддалечено од турската борбена линија, без поголеми проблеми. Следното утро, на 23 септември зеле позиција во шумичката кај Нишава, четврт час оддалечен од турскиот ров. Таму, на левиот брег на Нишава, биле нападнати од турската коњаница. Нападот не можел да заврши со поголем успех бидејќи противниците ги делеле надојдената Нишава.
Лудвиг Баденски пристигнал во Ниш со 16.000 војници. Тој ја проценил противничката војска на 40.000 борци, иако се зборувало дека во Ниш го чека војска од 60-70.000 луѓе. Затоа не се решил да го нападне левото крило, најсилниот дел, ниту да ја помине Нишава која тешко ќе ја премости. Виник му изгледал на Лудвиг како остров што не може да се посети, но од ранет војник дознал дека нема шанси на таа страна. Главниот штаб затоа решил да го нападне десното крило на Виник. Со тоа целосно би го прекинал повлекувањето на Турците на Нишава.
Битка
Во мугрите на 24 септември, Австријците тргнале кон ридот во целосна борбена формација. Тие марширале до пет часот напладне со меѓусебни топовски истрели и благи престрелки. Тогаш во подножјето на Виник нападнал генералот Гвидо Штаремберг со левото крило. Таму го чекала турската војска од само 2-3 илјади војници. Тоа би значело дека Махмуд-паша од Пеќ го напуштил бојното поле пред да започне битката. Коњаницата од Шама ги протерала хусарите но трупите на Пиколомини и другите на Холштајн ги одбиле кон Нишава, така што само огнот на нивната пешадија од другиот брег ги задржал на бојното поле.
Ништо подобро не било ниту турското лево крило. Генералот Хејстер ја окупирал падината на ридот со шест баталјони и ги исфрлил јаничарите кои самиот го штителе сераскерот. Фон Крој постави батерија на ридот што го погоди целиот ров.
Османлиите не можеле да ја издржат шансата, туку излегле на градското поле со намера да побегнат. Тогаш јаничарите го свртеле оружјето против сопствената коњаница. Турците меѓусебно се убивале. Австријците сè повеќе ги туркале кон Нишава. Австријците набрзо го окупирале мостот Нишава. Околу 5.000 Турци се удавиле во реката. До крајот на денот, битката била завршена во корист на Австријците.
Последици
По крвавата битка од 24 септември, Ниш бил освоен од христијаните. Османлиите изгубиле повеќе од 10.000 луѓе, главно спахии. Меѓу заробениот плен, Баденски ги истакнал големото знаме на сераскерот и знамето на Арнаут-паша. Христијаните добиле и голем плен: целиот турски логор со 30 топови и 3.000 добри коњи; храна со која би можеле да ја снабдат австриската армија во следните четири месеци, богат магацин на стоки итн. Според Баденски, австриските загуби изнесувале околу 300 загинати и ранети војници. Баденски во својот извештај не ги спомнал Србите за кои се знае дека учествувале. Тие биле предводени од Павле Дијак.
Поразената османлиска војска се повлекла во различни правци. Махмуд-паша се повлекол кон Скопје. Повеќето од нив се повлекле во клисурата кај Драгоман покрај Лесковачкиот пат, заедно со сердарот Арап Реџеп-паша, кога големиот везир таму без дозвола го погубил. Кехаја Мехмед-ага и беглербегот на Румелија се повлекле во Пирот, но го напуштиле пред доаѓањето на Пиколомини.
NGC 3539
NGC 3539 — леќеста галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3539 се споменува и како MCG 5-26-65, CGCG 155-77, DRCG 23-38.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 3539 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,6 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,8 m/лм2. NGC 3539 има привидни димензии од 1,1' х 0,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 0°.
Други поделби
Проучување на NGC 3539 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 33799. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 106; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1980. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 99.
Користена литература
Astronomical Objects (RNGC)"". Tucson, Arizona:University of Arizona Press, 1973. (4016,0)
Централноисточни океански јазици
Централноисточните океански јазици се група на океанските јазици. Оваа група опфаќа над 200 јазика, а според Етнолог има 229 јазика.
Класификација
Линч (2002) ја отфрлил традиционалната класификација (дадена погоре) и ја дал следнава:
Во 2007 Рос и Нес ги сместиле утупуанско-ваникорските јазици во темотуанските јазици.
Година
Година — време што и е потребно на Земјата да го заобиколи Сонцето. Попрецизно, тоа е период помеѓу кои било две едноподруго доаѓања на Земјата во одредена положба наспроти Сонцето (врзување, противположба...). Во поширока смисла, ова може да се примени на која било планета; на пример, “марсовска година“ е годината на Марс.
Должина на разни видови години
Просечната грегоријанска година изнесува 365,2425 денови = 52,1775 седмици, 8.765,82 часови = 525.949,2 минути = 31.556.952 секунди (просечна сончева, не СИ).
Обичната година изнесува 365 денови = 12 месеци = 8.760 часови = 525.600 минути = 31.536.000 секунди.
Престапната година изнесува 366 дана = 12 месеци = 8.784 часови = 527.040 минути = 31.622.400 секунди.
400-годишниот циклус на јулијанскиот календар има 146100 денови, односно 20871 недела и 3 дена.
Симбол
Не постои универзално прифатен симбол за означување на годината како мерка за време. СИ системот не предлага никаков симбол. Меѓународниот стандард ISO 80000-3:2006 го предлага симболот, односно буквата “а“ што е земен од латинскиот збор annus (година). Меѓутоа, тоа може да создаде конфузија бидејќи истата ознака се користи и за “ар“ како мерка за површина на земја.
УЕФА коефициенти
Во Европскиот фудбал УЕФА-коефициентите се рангирање користено за квалификување на во тимските и меѓународните натпреварувања.
Коефициентите ги пресметува УЕФА, која раководи со фудбалот во Европа. Таа користи три различни коефициенти :
Пред ЕУРО 2008
Репрезентацијатаски коефициент се добива од резултатите на фудбалската репрезентација. Сè до крајот на ЕУРО 2008, тој беше пресметуван со делење на бројот на освоени бодови (три бода за победа, еден за нерешено) со бројот на изиграни натпревари во последните два квалификациони циклуси за Светско или Европско првенство. Плеј-оф натпреварите се игнорирани. За некои државни репрезентации ќе бидат земен предвид само еден квалификационен циклус, ако биле домаќини на едно од последните две натпреварувања.
Овај коефициент УЕФА го користи за да определил во кој "шешир" ќе биде во извлекувањето за квалификациите за Европско првенство, а и во Европското првенство. Неговата корист како критериум во извлекувањата од страна на ФИФА завршија кого извршувачкиот комитет на УЕФА одлучи да ја следи директивата на ФИФА и да ги користи ранкинзите на ФИФА во извлекувањата за групите во квалификационата рунда за Светско првенство во фудбал 2010. Секој тим од истиот "шешир" мора да биде во различна квалификациона група, ова го спречува среќавањето на големите репрезентации уште пред завршното натпреварување.
Ако две или повеќе асоцијации имаат ист коефициент, ќе се примени следниов критериум:
После ЕУРО 2008
На 20 мај 2008 УЕФА ги објави измените во системот на рангирање.
Под новиот систем, тимовите добиваат бодови за секој изигран меч во петте неодамнешни квалификации иливо завршницата на Светско или Европско првенство.
На почетокот од ЕУРО 2008 измерените коефициенти беа:
Коефициент на националната лига
Лигашкиот коефициент се користи за да се рангираат лигите во Европа, а со тоа да се одредат колку тимови ќе се натпреваруваат во Лигата на Шампиони и Европската Лига.
УЕФА ранкингот го определува бројот на тмови кои ќе учествуваат во Европските натпреварувања во сезоната после наредната, не сезоната после објавувањето на рангирањето. Тоа значи дека рангирањето објавено во 2009, ги одлучува кандидатите за во сезоната 2010/11, не во сезоната 2009/10.
За да се добие лигашкиот кофициент треба да се соберат сезонските кофициенти од последните 5 години. Во прелиминарните групи во двете натпреварувања, Лигата на Шампиони и Европската Лига бодовите се преполовени. Бонус бодови се доделуваат за:
Моментален ранкинг (2010/11 натпреварувања )
Според 27 мај 2009
1 Лихтенштајнската Фудбалска Асоцијација не организира национално лигашко натпреварување. Единствениот претставник од Лихтенштајн во европските натпреварувања е победникот во Лихтенштајнскиот Куп, кој игра во УЕФА Европската Лига. Сите Лихтенштајнски тимови играат во соседните Швајцарски натпреварувања..
Историја
Табелата в десно ја покажува историјата на првопласините лиги според УЕФА коефициентите.
Наредната табела го покажува вкупниот бројот на години во кои успеале да се задржат на првото место:
Клупски коефициент
Клупскиот коефициент се одредува според резуктатите на тимот во последните 5 сезони во Европскиоте натпреварувања и лигашкиот коефициент. Клупскиот коефициент е 33% од лигашкиот коефициент, плус бодовите освоени во текот на 5-те сезони. Пред 2004, учеството на лигашкиот коефициент беше 50%. Бројот на освоени бодови во прелиминарните рунди не се брои.
Овој ранкинг УЕФА го користи за да одреди во кој "шешир" припаѓаат во прелиминарната и првата рунда од Лигата на Шампиони и прелиминаната, првата и втората рунда во Европската Лига.
Пред 1999 најдобрите тимови во УЕФА Купот беа распоредувани така што тие да не се сретнат во првите две рунди. Да се одредат овие тимови се пресметува збирот на соодносот помеѓу бројот на бодови и бројот на натпревари кои ги изиграл тимот во последните 5 години. м Најдобрите 20 тимови според 27 мај 2009 се следниве :
Најдобри клубови по периоди
Список на тимови коишто биле најдобро пласирани во секој 5-годишен период.
Албер Жинон
Алберт Гвинон (1863-1923) - француски драмски писател.
Лебич
Лебич е тип на ветар кој дува во Средоземјето. Се јавува од запад или од југозапад. Во текот на летот носи свежина, а за време на зимата носи дожд и снег.
Скот (поларна база)
Скотова База — истражувачка станица која се наоѓа на Антарктикот во Прам Поинт на Росовиот Остров во близина на планината Еребус, односно на територијалната претензија Росова Зависност на Нов Зеланд. Името го добила во чест на капетанот Роберт Фалкон Скот, водач на две британски експедиции во областа на Росово Море на Антарктикот. Базата била формирана како поддршка за теренски истражувања и центар за истражување на науките за земјата, а сега спроведува истражувања во многу области, управувани од Антарктик-Нов Зеланд.
Историја
Базата првично била изградена како поддршка на инспирираната и приватно управувана од Обединетото Кралство Задантарктичка Експедиција (ЗАЕ). Владата на Нов Зеланд обезбедила поддршка за ЗАЕ, а исто така и за проектот за Меѓународната геофизичка година од 1957 година, чии пет членови биле приклучени на експедицијата. Во февруари 1956 година, 10 месеци пред групите да се упатат на Антарктикот, Френк Пондер, архитект во Министерството за работи (Нов Зеланд), добил задача да ја дизајнира базата. Дизајнот на Пондер се состоел од шест главни згради и три помали научни лаборатории. Главните згради требало да бидат поставени на растојание од најмалку 7 метри една од друга поради опасност од пожар, но биле поврзани една со друга со покриен начин од галванизирано железо. Тројца набљудувачи од Нов Зеланд, на кои исто така им било дадена задача да го изберат местото за база, заминале во Мекмердо во летото 1955 година. По евалуацијата на можните локации, било избрано место во близина на Батер Поинт. Ова подоцна било сменето во Прам Поинт бидејќи обезбедил подобар пристап за истоварување на резерви од експедициониот брод HMNZS Endeavor и исто така овозможило функционирање на критичниот антарктички лет RNZAF на блиската ледена писта. Базата гледа над она што сега е познато како Хаскелски теснец. Базата преминала во сопственост на Владата на Нов Зеланд преку Одделот за научни и индустриски истражувања, на 5 март 1958 година.
Научно истражување и проширување
Водачот на базата за сезоната 1964-65, Адријан Хејтер, објавил лични мемоари од своето искуство. Пред него како водач бил Расел Роул и следен од Мајк Пребл. Овие тројца лидери се одбележани со Рауловиот Ледник, планината Хејтер и ледникот Пребл, претпоставувајќи дека лидерот во 1965–66 бил на основната група за поддршка од 1961–62 година.
Од 1957 до 1986 година, кучињата играле улога во операциите на базата. Првично, тие биле суштинско транспортно средство, но со подобра технологија, нивната важност се намалила додека не биле отстранети во согласност со еколошките договори.
Научните нуркачки операции започнале во 1985 година. Помеѓу 1985 и 2006 година, евидентирани се вкупно 1.296.
Обнова на 21 век
Како поддршка на иднината на научната програма на Антарктикот на Нов Зеланд, базата била повторно развиена. Во јуни 2019 година, Владата одвоила 18,5 милиони новозеландски долари (12,4 милиони американски долари) за следната фаза од проектот за обнова на базата, во кој 12-те посебни згради на базата биле заменети со три големи меѓусебно поврзани згради. Архитектоните Jasmax и Hugh Broughton го смислиле архитектонскиот дизајн. Оттогаш, владата на Нов Зеланд посветила 344 милиони долари за обнова на базата.
На 5 ноември 2021 година, Антарктик-Нов Зеланд потврдил дека PrimePort Timaru ќе биде домаќин на обновата на монтажните објекти на базата. Покрај трите меѓусебно поврзани згради, проектот вклучува и надградба на ветерниот парк на Росовиот Остров. Проектот за обнова ќе отвори околу 700 работни места во следните шест години.
Историски локалитет
Базата „Колиба на Скот“ е единствената постоечка зграда на Задантарктичката експедиција на Комонвелтот (1956–1957) на Антарктикот. Тој е означен како историско место или споменик (HSM 75), по предлогот на Нов Зеланд за Консултативната средба на Договорот за Антарктикот.
Објекти
Основата е составена од збирка зелени згради кои се поврзани со коридори за сите временски услови. Овие згради можат да примат 85 луѓе во текот на летото, со „костурски персонал“ од 10 до 14 луѓе кои остануваат во текот на зимата.
Како и блиската станица Мекмердо, базата е поврзана со глобалната телефонска мрежа преку сателитска станица управувана од Спарк Нов Зеланд, која се наоѓа на приближно 3 км далеку во височините на пристигнувањето. Spark NZ, исто така, обезбедува телефонски услуги на Мекмердо за повици до Нов Зеланд, како и за италијанската програма во „Тера Нова“. Станицата Мекмердо има независна комуникациска инфраструктура сместена на Блековиот Остров и поврзана со Росовиот Остров.
Скотовата база денес е управувана од Антарктик- Нов Зеланд. Три турбини на ветер Enercon E-33 ( 330 киловати) биле инсталирани во 2009 година за да ги напојуваат двете бази, намалувајќи ја потрошувачката на дизел за 11%: 463,000 литри годишно.
Клима
Во Скотовата база преовладува клима на поларна ледена покривка со рамномерно распоредени врнежи. Основата има прилично типични временски услови за крајбрежниот Антарктик, со минимални температури околу −45 C и летниот максимум само повремено над точката на смрзнување. Изложена е на целосна јачина на снежни виулици, иако во целина е помалку ветровито од станицата Мекмердо. Максималните искусени брзини на ветрот се налети до 185 километри на час со постојани брзини во услови на снежна бура од 95-115 километри на час. Највисоката забележана температура била 6.8 C, најстудена −57 C и средна температура −19.6 C.
Надворешни врски
Мрежно место за 50-годишнината на базата
НЗ Антарктичко истражување
Северен Повратник
Северен Повратник (наречен и Раков Повратник) — замислена кружница на најсеверната географска должина на Земјата на која Сонцето може да дојде нормално на Земјината површина, во зенитот. Оваа појава се јавува при јунскиот сонцестој, кога северната полутопка е во најголема мера наклонета кон Сонцето. На јужната полутопка кружницата што доаѓа нормално на површината се нарекува Јужен Повратник.
Повратникот се нарекува и „Раков Повратник“ поради фактот што во времето на неговото именување Сонцето било во соѕвездието Рак за време на јунскиот сонцестој. Денес сонцето во ова време од годината се јавува во соѕвездието Бик. Промената се должи на појавата наречена прецесија на рамнодениците.
Географија
Моментално (епоха 2011) Северниот Повратник лежи северно од екваторот. Положбата на повратникот не е постојана, туку се поместува на југ со стапка од речиси половина секунда (0,47″ или 15 метри) годишно. Во 1917 г. повратникот се наоѓал точно на 23° 27' СГШ.
На север од повратникот се наоѓаат суптропите и северниот умерен појас. Еквивалентната замислена кружница јужно од екваторот се нарекува Јужен Повратник, а подрачјето помеѓу нив (со екваторот во средина) се нарекува тропски појас.
Места
Почнувајќи од нултиот меридијан, па на исток, Јужниот Повратник минува низ следниве места:
Наводи
Wendekreis (Breitenkreis)
Џејмс Дин
Џејмс Дин Бајрон ( — ) — американски филмски глумец. Тој е културна икона, која е најдобро отелотворена во насловот на неговиот најпознатиот филм, Бунтовник без причина (1955), во кој тој глуми како проблематичен тинејџер од Лос Анџелес по име Џим Старк. Останатите две улоги го дефинираат неговиот статус на ѕвезда, како осаменикот Кол Траск во филмот Источно од рајот (1955), како и на груб земјоделец, Џет Ринг, во Џин (1956). Вечната слава и популарност на Дин, се потпираат на неговите настапи само на овие три филма, во кои кај сите ги има водечките улоги. Со неговата прерана смрт, во сообраќајна несреќа, само го зацврсти својот легендарен статус. Дин беше првиот добитник на посмртен Оскар во номинација за најдобар глумец со што и понатаму останува единствен глумец кој имал две посмртни номинации за глума. Во 1999 година, Американскиот филмски институт го рангира Дин на 18-тото место за најдобра машка филмска ѕвезда на нивните јубиларни АФИ -100 години ... 100 список на ѕвезди.
Ран живот
Џејмс Дин е роден на 8 февруари 1931 година, во Севен Гејблс во апартманите во куќа во Марион, Индијана, син на Винтон Дин и Милдред Вилсон. Шест години откако неговиот татко го напуштил земјоделието за да стане забен техничар, Џејмс и неговото семејство се преселуваат во Санта Моника, Калифорнија. Семејството поминало неколку години таму, и судејќи според нештата, младиот Дин бил многу близок со неговата мајка. Според Мајкл Де Анџелис, таа била "единствената личност која е во состојба да го разбере него". Тој бил запишан во Брентвуд, државно училиште кое се наоѓа во Брентвуд, град кој е во соседство на Лос Анџелес, кога неговата мајка починала од рак, а Дин имал девет години.
Не можејќи да се грижи за неговиот син, Винтон Дин го испраќа Џејмс да живее со сестра си Ортенсе и нејзиниот сопруг Марко Винслоу, на една фарма во Фермоунт, Индијана, САД, каде што тој бил воспитуван во верски дух. Дин побарал совет и пријателство од страна на Методистичкиот свештеник Џејмс Де Верд. Се чинело дека тој имал формативно влијание врз Дин, особено по неговите идни интереси во борбите со бикови, автомобилски трки, но и во театарот. Според Ј. Били Харбин, "Дин имал интимен однос со својот свештеник ... кој започна во неговата завршна година од средното училиште и траел повеќе години." Нивната сексуална врска подоцна била прикажана во 1994 година, во книгата, Булевар на скршени соништа: животот, времињата, и легендата за Џејмс Дин од Пол Александар. Во средно училиште, вкупните резултати на Дин биле средни. Сепак, тој бил популарен спортист во училиштето, успешен играч на бејзбол и на кошаркарските тимови, во меѓувреме студирал драма и се натпреваруваал во судска медицина преку Средношколско судската асоцијација на Индијана. По завршувањето на средното училиште Фермоунт, на 16 мај 1949 година, Дин се преселил назад во Калифорнија со неговото кусоного детективско куче, Макс, да си живее со татко му и со маќеата. Тој се запишал во Санта Моника на колеџ (Cанта Моника Колеџ) и дипломира на пред-право. Дин се префрлил во Лос Анџелес и го променил своето школување, посветувајќи се на драма, што резултирало со оддалечување од неговиот татко. Тој се заколнал во Сигма Ну братството, но никогаш не бил активен во него. Додека бил во Лос Анџелес, е избран од многу, од 350 глумци да ја игра улогата на Малком во Магбет. Во тоа време, тој, исто така, започнува со глума, во глумечката работилница на Џејмс Вајтмор. Во јануари 1951 година, тој го напушта школувањето во Лос Анџелес, за да продолжи со полно работно време, градејќи глумечка кариера.
Глумечка кариера
Прво телевизиско појавување на Дин, било во телевизиска реклама на Пепси Кола. Тој се откажал од колеџот за да се работи со полно работно време и бил во улогата на Џон саканиот следбеник, во Хил број еден, во посебната велигденска програма и споредни улоги во филмовите, „Фиксна бајонета!“, „Морнари пазете се“, и „Ја видел ли некој мојата Гал?“. Единствено, тој зборува само во филмот „Морнари пазете се“, комедија на Парамаунт, каде што глумат Дин Мартин и Џери Луис. Овде Дин добива улога како боксерски тренер. Додека се мачел да добие работни места во Холивуд, Дин, исто така, работел и како паркинг надзорник, на КБС студиос, за кое време тој се запознава со Роџерс Brackett, радио-директор на рекламна агенција, кој му понудил стручна помош и насоки во својата избрана кариера, како и место за престој. Во октомври 1951 година, следејќи го глумецот Џејмс Вајтмор и советот на својот ментор Роџерс Бракет, Дин се преселува во Њујорк. Таму тој работел како хостес во квизот Победи го часовникот. Тој, исто така, се појавува во неколку епизоди во сериите на CBS Телевизијата, Веб, Студио Еден, и Лукс Видео Театарот, пред стекнување односно одобрување за прием на легендарното глумечко Студио, за да студира на Методи на глумецството, под надзор на Ли Стразберг. Горд на ова свое остварување, Џејмс Дин, од Студиото, во 1952 испраќа писмо до неговото семејство велејќи дека е во најголемото училиште на театарот. Дека се запознал со големите луѓе како Марлон Брандо, Џули Харис, Артур Кенеди, Милдред Данкок.... Многу малку ја имале таа чест... Тоа е најдоброто нешто што може да му се случи на еден глумец. Јас сум еден од најмладите кој им припаѓа.
Кариерата на Дин беше во зародиш...Играл во повеќе епизоди од раните 1950-ти години, во телевизиски емисии, како Крафт Телевизија Театар, Роберт Монтгомери Презентс, Денџер, и Џенерал електрик театар. Една од раните улоги, за Си-Би-Ес серијалот Омнибус во епизодата "Слава во цвет", каде што Дин претставува тип на млад и незадоволен човек, што подоцна ќе се овековечи во Бунтовник без причина. (Тоа лето, во 1953 на програмата, исто така е познат по песната "Лудиот човек", една од првите драмски ТВ програми во функција на рокенролот.) Во 1954 година, Дин добива позитивни критики за театарската улога како "Бачир", за подведување на млади северноафрикански слуги, во адаптација на книгата на Андре Гајд, Аморалист, после која улога започнале да пристигнуваат повици од Холивуд.
Источно од рајот
Во 1953 година, режисерот Елија Казан е во потрага по вистински емоцијален глумец за да ја игра комплексната улога на "Кол Траск", на сценаристот Пол Озборн, со адаптација на романот на Џон Стенбек од 1952 година, Источно од рајот. Долгите роман се занимаваа со приказните на семејствата Траск и Хамилтон во текот на три генерации, фокусирајќи се особено на животите на последните две генерации во долината Салинас во Калифорнија, и тоа од средината на 19 век па сè до 1910-те.
Спротивно на тоа, филмот избра да доминира претежно ликот на Кол Траск. Првично, навидум побожен, далечен и емотивно повознемирен од неговиот брат близнак Арон, се согледува дека Кол за кратко време станува, вреден, работлив, со чувство за бизнис, па дури повеќе и од нивниот благочестив и постојано неодобрителен татко (кој го игра Рејмонд Меси), обидувајќи се да измисли зеленчук за смрзнување, и далечната мајка за Кал открива дека е мадам, во бордел(Jo Ван Флит). Елија Казан, му рекол на Кал пред кастингот дека го сакал Брандо за таа улогата. Озборн го предложил Дин на Стенбек; на кого не му се допаѓало тоа да идниот нобеловец биде млад човек, но сепак сметал дека тој е идеален за таа улога. Казан започнал со кастингот за филмот, пробувајќи го релативно непознатиот млад глумец во улогата. На 8 април 1954 година, Дин го напушта Њујорк и се упатува кон Лос Анџелес за да го започне снимањето. глумечката изведба на Дин во филмот ја навестува улогата како Џим Старк во Бунтовник без причина. И двата лика се гневни кон остарените протагонисти и неразбрани отпадници, очајни по желба за одобрение од родителот.
Голем дел од перформансите на Дин во филмот сеизведени без сценарио, вклучувајќи го и неговиот танц во областа насадена со грав и неговото фасцинантно стоење, додека се вози на кровот на колата (после барањето на неговата мајка, во блискиот град). Најпознатата импровизација во текот на филмот беше, кога татко му Кол го одби неговиот паричен подарок од 5,000 долари (понудени како репарација за бизнис загубата на татко му). Наместо да бега од својот татко како што се вели во сценариото, Дин инстинктивно се свртува кон Меси и во плач го прегрнува. Ова парче и шокантната реакција на Меси беа зачувани во филмот од страна на Казан.
На Оскарите во 1955 година, Дин доби посмртна номинација за најдобар глумец во главна улога за неговиот настап во Источно од рајот, со што беше прва посмртна номинација во историјата на Оскарите. (Жан Иглс е неофицијално номинирана за најдобра споредна женска улога во 1929 година, кога правилата за избор на победникот биле различни.)
Џин
Џин, кој беше објавен посмртно во 1956 година, го прикажа Дин како игра значајна улога со Елизабет Тејлор и Рок Хадсон. Ова се должи на неговата желба да избегне да биде типичен како Џим Старк и Кал Траск. Во филмот, тој игра Џет, тексашки нафтен богаташ. Неговата улога беше забележителна и значајна во тој филм, со цел да се прикаже една постара верзија на неговиот лик во една сцена, каде Дин си ја бојадиса косата сива и со избричен дел на челото, за да се постигне импресија на коса во опаѓање. Џин, ќе биде последниот филм на Дин. На крајот од филмот, Дин требаше да одржи еден говор во пијана состојба на банкетот, која сцена го носи името "Последната вечера", бидејќи тоа беше последната сцена, пред неговата ненадејна смрт. Дин промрморе толку тешко, што на сцената подоцна мораше да биде ре-снимена од страна на неговиот двојник, бидејќи Дин почина пред да биде завршен филмот. За Оскарите во 1956 година, Дин го доби својот втор посмртен Оскар за наоминација за најдобар глумец, токму за неговата улога во Џин.
Тркачка кариера и "Малото копиле"
Кога Дин ја доби улогата во Источно од рајот, тој самиот го купи црвениот тркачки опремен МГ - ТД, а набргу потоа, еден бел Форд Country Squire Woodie караван. Дин го надградува неговиот МГ до 1954-та, Порше 356 Speedster, со кој возеше во трки. Дин беше втор во Палм Спрингс трките во март 1955, откако возачот беше дисквалификуван, тој дојде до трето место во мај 1955 година во Бејкерсфилд и беше на четврто место на трките во Санта Моника. Подоцна овој месец, тој се повлекува од трките соочувајќи се со дефект на моторот. Во текот на снимањето на филмот Бунтовник без причина, Дин прави замена на својот 356 Speedster за едниот и единствен 90 Порше 550 Spyders. Тој потшишал договор, со кој му се забранува учествувањето на трките додека трае снимањето на филмот, но после тоа тој бил слободен да се трка повторно. Поршето беше, всушност, само привремена кола на Дин, откако му е доставен супериорниот Лотус Mk. Тој му беше потребен автомобил за да продолжи да се натпреварува на трките во Салинас, Калифорнија. Поршето 550 на Дин му беше приспособено од страна на Џорџ Барис, кои ќе оди за да го дизајнира Бетмобилот. Диновото "Порше" било нумерирано со бројот 130 на предната страна и одпозади. Колата имала клупа за седење (наместо класични седишта) и две црвени ленти во задниот дел на предната хауба. На колата и е даден прекар "Малото копиле". Прекарот бил даден од страна на Бил Хикман, неговиот јазичен тренер за филмот Џин. Дин го ангажирал автомобилскиот сликар и уметник за тетоважи Дин Џефрис за да наслика малко копиле на автомобилот. Кога Дин му се претстави на глумецот Алек Гинис надвор пред еден ресторан, тој побара од него да погледне во Спајдерот. Алек Гинис, загледувајќи се во воодушевувачкиот автомобил, му се обратил на Дин со зборовите: „ Доколку влезеш во тој автомобил, ќе те најдат мртов во него до истово време следната недела “. Оваа средба се случила на 23 септември 1955 година, седум дена пред смртта на Дин.
Лични односи
Сценаристот Вилијам Баст, беше еден од најблиските пријатели на Дин, факт кој е признаен од страна на семејството на Дин. Според Баст кој бил првиот биограф на Дин (1956), тие биле цимери во Лос Анџелес, а подоцна и во Њујорк, и го познавал Дин во текот на последните пет години од неговиот живот. Педесет години по смртта на Дин, тој истакна дека во нивното пријателство е вклучена и одредна сексуална интимност.
Рано во кариерата на Дин, откако го потпишал договорот со "Ворнер брадерс", објавува студиото, Одделението за односи почнало со генерирање на приказни за љубовните врски на Дин со различни млади глумецки кои воглавно биле подведувани на муштерии од страна на холивудскиот агент на Дин, Дик Клејтон. Студиските соопштенија за јавноста исто така го групират Дин заедно со уште двајца други глумци, Рок Хадсон и Таб Хантер, кои биле наречени ергени кои сè уште не нашле време за да се посветат на една жена. "Тие велат дека нивните филмски проби се во спротивност со нивните проби за брак."
Во својата автобиографија, режисерот на Источно од рајот, Елија Казан, при отфрлањето на идејата дека Дин би можел да има успех со жените, тврде дека тој ги има слушано при гласното водење љубов во соблекувалната на Дин. Казан беше цитиран велејќи за Дин дека "Тој секогаш имаше неизвесни односи со девојките." За многу кратко време приказната за љубовна афера на Дин и Анџели, беше дури и промовирана од страна на самиот Дин, кој ги задоволи и потврди разните озборувања од страна на колумнистите, како и на неговата филмаска партнерка, Џули Харис, која во интервју објави дека Дин и рекол дека е лудо заљубен во Анџели. Сепак, во почетокот на октомври 1954 година, Анџели неочекувано ја објавува, односно ја обелоденува нејзината веридба со италијанско-американскиот пејач Вик Дејмон, вест која предизвикала огромна нервоза кај Дин. Веќе следниот месец, Анџели стапила во брак со Дејмон и колумнистите за жолтиот печат објавиле дека Дин, или некој облечен како него ја следел свадбата од другата страна на патот со мотор. Меѓутоа, кога Баст го испрашувал за изјавите по весниците, Дин негирал дека тој би сторил нешто толку глупаво, а Баст, како и Пол Александар, сметал дека односот бил само публицитетен трик. Пјер Анџели само еднаш има зборувно за односот со Дин, и тоа во нејзиниот подоцнежен живот, во едно интервју, давајќи живописни описи на романтични состаноци на плажа. Диновиот биограф Џон Хавлет, ќе рече дека сето тоа изгледало како пуста фантазија, како што тврди Баст.
глумицата Лиз Шеридан тврди дека таа и Дин имале една кратка афера во Њујорк. Во своите мемоари, таа исто така вели дека Дин имал сексуална вмешаност со режисерот Роџерс Бракет, и ја опишува својата негативна реакција на оваа ситуација. Сепак, Баст е скептичен дали Дин и Шеридан имале вистинска љубовна афера бидејќи тие не поминувале многу време заедно.
Дин го избегнал регрутирањето со тоа што се декларирал како хомосексуалец, нешто кое во тоа време било класифицирано од страна на американската влада како ментално нарушување. Кога бил прашан за ова, тој рекол: "Не, јас не сум хомосексуалец. Но, јас исто така нема да одам низ животот со едната рака врзана позади мојот грб."
Смрт
Непосредно пред почетокот на снимањето на филмот Источно од рајот, Дин се спријателил со коњскиот тренер Монти Робертс. Робертс го претставил Дин во јавноста помеѓу луѓето од таа бранша по што двајцата станале многу блиски пријатели. Дин планирал да се сретне со Робертс набргу по завршувањето на трката на 30 септември, за да разговараат околу плановите за изградба на ранчот, кој ќе биде во сопственост на Дин, но под менаџерство на Робертс. Робертс и неговата сопруга беа првите луѓе кои ќе разберат за смртта на Дин преку телефонскиот повик, од страна на автомобилскиот механичар на Дин, Ролф Вутерик, веднаш по инцидентот, повик во кој Вутерик одвај промрморел со скршена вилица дека Дин починал. Робертс и неговото семејство не присуствуваа на погребот на Дин, бидејќи, иако двајцата се сметале себеси за 'браќа', нивното пријателство им било непознато за семејството на Дин.
На 30 септември 1955 година, Дин заедно со неговиот механичар Ролф Вутерик тргнале од „Натпреварувачки мотори ", каде што го подготвувале тркачкото Порше 550 Spyder тоа утро, за спортската автомобилска трка во Салинас, Калифорнија. Дин планирал поршето да го испроба возејќи го до местото на натпреварувањето Салинас, а приколката да е закачена зад неговиот Нов Ford Country Squire караван, управуван од Хикман и фотографот Санфорд Рот, кој беше со план да направи фото приказна за Дин на трките. Во последен момент, Дин одлучува да го вози Spyder-от, откако воочил дека е потребно повеќе време за да може да се запознае со автомобилот. Во 15:30, Дин беше казнет во Метлер станицата, во Керн Каунти, за возење 65 милји на час (105 километри на час), во зона каде што е дозволено ограничување до 55 милји на час (89 километри на час). Возачот на Фордот беше казнет за возење 20 милји на час (32 километри на час) над границата од дозволенот, затоа што ограничувањето на брзината за сите возила кои влечат приколка зад себе била 45 милји на час (72 километри на час). Подоцна возејќи тој се одлепил од Фордот оставајќи го далеку зад себе, а овие пак застанале во едно мало место со име „Напуштена планина“, за да наполнат гориво, и се сретнале со колегата тркач Ленс Ревентлоу.
По напуштањето на месноста „Напуштена планина“, Дин возел кон запад на патот 466, подоцна Државен пат 46, источно од Cholame, San Luis Obispo County, кога црно-бел автомобил Форд Тјудор купе од 1950 година, управуван во спротивна насока од страна на 23 годишниот Кал Поли кој бил студент, се префрлил на државниот пат број 41 преминувајќи во лентата на Дин. Така, двата автомобили се судриле директно еден со друг. Според една приказна објавена на 1 октомври 2005, во издание на "Лос Анџелес тајмс“, Калифорнискиот патролен полицаец Рон Нелсон и неговиот партнер биле на кафе пред завршувањето на смената во Пасо Роблес, кога биле повикани на местото на несреќата, каде што се видело несвесното тело на Дин и силното негово дишење додека веќе се наоѓал во амбулантното возило на Прва помош. Болничарите укажувале прва помош на Вутерик кој бил исфрлен од автомобилот и лежел на работ од патот до оштетеното Порше – Спајдер, во едвај свесна состојба, но преживеа со скршена вилица и други повреди. Џејмс Дин бил однесен во Пасо Роблес болницата, каде што бил прогласен за мртов веднаш по пристигнувањето, во 17:59 часот, од страна на лекарите кои биле присутни во собата за итни случаи. Неговите последни зборови, изговорени токму пред судирот, биле кога Вутерик му рекол на Дин да успори кога го виделе автомобилот Форд купе пред нив како вози во нивната лента, и се вели дека биле: "Тоа момче мора да се тргне кога  ... ќе не види нас. "
Додека траело завршувањето на снимањето на филмот Џин, и околу промовирањето на Бунтовник без причина, Дин снимил краток разговор со глумецот Гиг Јанг за една епизода на Ворнер Брос, во која Дин, наместо да ја каже популарната фраза "Животот кој ќе го спасиш, може да биде твојот", тој вели "Животот кој можеби ќе го спасиш, може да биде мојот." Ненадејна смрт на Дин го поттикна студиото за да направи римејк на една секција, на едно парче кое никогаш не се емитуваше, иако во последните неколку изданија на снимката, погрешно беа најавувани низ јавноста. (Сегментот може, сепак да се види како на ВХС од 2001 година и на ДВД изданијата од 2005 година на Бунтовник без причина).
Споменик
Џејмс Дин е погребан на гробиштата во Фаирмоунт Парк, Индијана. Во 1977 година, во спомен на Дин бил изграден споменик во Cholame, Калифорнија. Стилизирана, скулптурата е составена од бетон и челик околу едно дрво кое расте кон небото во предниот дел на поштенската канцеларија во Cholame. Скулптурата е направена во Јапонија и се транспортирала до Cholame, придружуван од добротворот на проектот, Сеита Ониши. Ониши го одбрал местото после испитување на локацијата на несреќата, каде што сега има малку повеќе сообраќајни знаци и светкави жолти сигнали. Оригиналната крстосница на автопат 41 и 46, каде што се случила незгодата сега е пасиште. Двете насоки, беа коригирани и поместени, за да се направи побезбедна раскрсница. Во септември 2005 година, на раскрсницата на автопатите 41 и 46 биле посветени на Џејмс Дин, со поставување на споменик на крстосницата, како дел од одбележувањето на 50-годишнината од неговата смрт. Датумот, часот на раѓање и денот на смртта на Дин, се гравирани во скулптурата, заедно со еден ракопис, од пријателот на Дин Вилијам Баст, еден од омилените стихови на Дин од Антоан де Сент Егзипери, "Малиот принц", "Она што е од суштинско значење е невидливо за окото. "
Документарен филм
На 15 февруари 2009 година, сите три полициски офицери кои се занимавале со Џејмс Дин на денот на неговата смрт, полицискиот офицер Оти Хантер, кој го казни Дин за брзо возење и офицерите Ерни Трипке и Роналд Нелсон, кои ја истражува фаталната несреќа, учествувале во SCVTV документарниот филм во копродукција на Санта Кларита, во кој ги споделија своите спомени и сеќавања од тој кобен ден. Материјали од легендата: Последното возење на Џејмс Дин. (Документарец).
Влијанието врз културата и медиумите
Американските тинејџери во времето на големите филмови на Дин се идентификуваа со Дин и со улогите кои тој ги одигра, особено во Бунтовник без причина: типичен тинејџер, најден каде што никој, дури ни неговите врсници, не можејќи да го разберат. Џо Хјамс вели дека Дин бил "една од ретките ѕвезди, како и Рок Хадсон и Монтгомери Клифт, кои и од мажите и од жените биле сметани за секси." Според Мерџори Гарбер, овој квалитет е недефинираното екстра нешто кое некој го прави ѕвезда. Легендарноста на Дин се препишува на потребата на јавноста од некој кој ќе може да застане позади презреаните младинци на времето, како и на андрогонијата која ја проектирал преку екраните. Дин исполнет со љубов и нежност кон вљубениот Сал Минео, во Бунтовник без причина продолжува да ја допира и возбудува геј публиката со својата искреност. Читателите на Геј Тајмс списанието, го имаат прогласено Дин за геј икона на сите времиња.
Дин е често споменуван во песни како и во телевизиски емисии, филмови, книги и романи. Во една епизода на Degrassi: The Next Generation, карактерот на Либерти се споредува со бунтовен, преку анти-социјалниот Шон Камерон како Џејмс Дин. На серијалот Среќните денови, ликот Фонзи има слика на Дин во неговата соба на плакарот до огледалото. А слика од Дин, исто така, се појавува на ѕидот на Ризо во филмот Маснотии. На американската верзија на ТВ серијата Queer as Folk, главниот лик Брајан Кини го споменува Џејмс Дин заедно со Кобејн и Хендрикс, велејќи: "Тие се сите легенди. Тие секогаш ќе бидат млади, а и тие секогаш ќе бидат убави". Во алтернативна историја, во книгата На пат кон дома од Хари Туртлдав, за Дин е наведено дека не го загубил животот во сообраќајна несреќа и дека направил уште неколку филмови, вклучувајќи ги и Спасувањето на приватниот Ранфал, врз основа на Спасувајќи го војникот Рајан. Имотот на Дин сè уште заработува околу 5.000.000 долари годишно, според магазинот "Форбс".