cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ропството во Стариот Рим
Јавно наддавање и продажба
Во рамките на империјата, робовите се продавале на јавно наддавање или понекогаш во продавници, или на приватна продажба во случај на поценети робови. Трговијата со робови била надгледувана од страна на римските фискални функционери наречени квестори.
Робовите стоеле на ротирачки штандови, а околу секоја роб за продажба висела еден вид на плакета која го опишувала потекло, здравје, карактер, интелигенција, образование на робот како и други информации значајни за купувачите. Цените варирале според возраста и квалитетот, а највредните робови достигнувале цена од неколку илјади долари. Бидејќи Римјаните сакале да знаат што точно купуваат, робовите ги претставувале голи. Од трговците со робови се барало да го вратат робот назад во рок од шест месеци доколку имал некои недостатоци кои не биле прикажани на продажбата или да ја надоместат загубата на купувачот. Робовите кои се продавале без гаранција требало да носат капа на јавното наддавање.
Ропство поради долг
Nexum бил договор за ропство поради долг во раната Римска Република. Во рамките на римскиот правен систем, тој бил во форма на mancipatio. Иако условите на договорот се разликувале, во суштина, слободен човек станувал роб, се заложувал себеси како гаранција за заем (nexus). Исто така, тој можел да го даде својот син како гаранција. Иако робот можел да очекува да претрпи понижување и некој вид злоупотреба, како законски граѓанин требало да биде ослободен од физичко казнување. Nexum бил укинат од Lex Poetelia Papiria во 326 година п.н.е., делумно за да се спречи злоупотребата на физичкиот интегритет на граѓаните кои станале робови поради долг.
Римските историчари го разјасниле укинувањето на nexum со традиционалната приказна која се разликувала во деталите. Во основа, се зборува за nexus кој бил убав, но силниот млад човек бил жртва на сексуално малтретирање од страна на оној на кој му должел. Во една верзија, младиот човек се задолжил за да го плати погребот на својот татко, во други, неговиот татко го дал како гаранција. Во сите верзии, тој е претставен како модел на доблест. Историски или не, предупредувачката приказна ја истакнала  нескладноста на тоа еден слободен граѓанин да биде потчинет на друг, а законскиот одговор се насочил кон воспоставување на правото на граѓанинот на слобода (libertas), кој треба да  се разликува од робот или општествено протераниот (infamis).
Типови на работа
Робовите работеле широк спектар на професии кои може грубо да се поделат на пет категории: домаќинство или домашни работи, империјални или јавни, градски занаети и услуги, земјоделство и рударство. Надгробните споменици даваат податоци за најмалку 55 различни работни места кои можел да ги има еден роб во домаќинство: бербер, батлер, готвач, фризер, куќна помошничка (ancilla), доилка или негувателка, учител, секретар, шивачка, сметководител и лекар. Големите домаќинства на елитата ( domus во град, или villa на село) се одржувале со помош на персонал и од стотици луѓе. Условите за живот на робови во domus ( familia urbana)  биле лоши во однос на оние на слободните луѓе со кои живееле, додека пак во некои случаи биле подобри во однос на оние на многуте слободни сиромашни граѓани во Рим. Робовите во домаќинството веројатно уживале најдобри услови за живот меѓу римските робови, веднаш до робовите во јавна сопственост, кои не подлежат на каприците на еден господар. Империјалните робови биле оние кои биле приврзани за семејството на императорот, familia Caesaris.
Во градовите, робовите работеле како ковачи, резбари, чевлари, пекари, јавачи на мазги и проститутки. Во принцип, робовите „немале право да одбијат сексуално да ги задоволат своите господари". Робовите на фармите (familia rustica) веројатно живееле во поздрави услови. Римските писатели кои пишувале за земјоделството очекувале  дека работната сила на фармите ќе ја сочинуваат  главно робови, со кои раководи vilicus, кој најчесто и самиот бил роб.
Десетици илјади робови биле осудени да работат во рудници или каменоломи, каде што се знаело дека условите се сурови. Damnati in metallum („оние што биле осудени да работат во рудник") биле осуденици кои ја загубиле својата слобода како граѓани (libertas), имотот им бил запленет (bona) од државата и станале servi poenae, робови по правна казна. Нивниот статус според законот бил поинаков од оној на другите робови,  не можело да си ја купат слободата,  да се продаваат, или да се ослободат. Се очекувало да живеат и умрат во рудниците. Империјалните  робови и ослободените (familia Caesaris) работеле во раководството и управувањето на  рудниците.
Во доцниот период на Републиката, околу половина од гладијаторите кои се бореле во римските арени биле робови, иако најквалификуваните најчесто биле бесплатни доброволци. Успешните гладијатори повремено се наградувале со слобода. Сепак гладијаторите, со тоа што биле обучени воини и имале пристап до оружје, биле потенцијално најопасните робови. Порано, многу гладијатори биле војници заробени во војна. Спартак, кој го предводел Спартаковото востание од 73-71 година п.н.е., бил бунтовен гладијатор.
Јавни робови
Servus publicus бил роб кој не бил во сопственост на едно приватно лице, туку во сопственост на римскиот народ. Овие робови работеле во храмовите и други јавни објекти во Рим и во општините. Повеќето вршеле општи, основни задачи како слуги во Колегиумот на бискупи, судии и други службени лица. Некои добро квалификувани државни робови работеле канцелариска работа како сметководство и секретарски услуги. Ним им било дозволено да заработуваат пари за лична употреба.
Затоа што имале можност да ја докажат својата вредност, можеле да се здобијат со углед и да станат влијателни, а понекогаш ја добивале и својата слобода. Во периодот на Републиката, јавниот роб можел да биде ослободен со изјава од судија, со претходно одобрение од сенатот, а пак во времето на Империјата, императорот го одобрувал ослободувањето. Општинскиот совет ги ослободувал општинските јавни робови.
Начин на постапување и правен статус
Главно, иако ослободените робови би можеле да станат граѓани со право на глас, доколку биле мажи, на оние категоризирани како dediticii трајно им било одземено правото да станат граѓани. Dediticii биле главно робови чии господари биле принудени да ги казнуваат за сериозно лошо однесување со тоа што им ставале синџири, ги жигосувале, ги мачеле за да признаат некој прекршок, ги затворале или недоброволно ги праќале во гладијаторско училиште (ludus) или ги праќале да се борат со гладијатор или диви ѕверови (секако, нивниот понатамошен статус имал значење само за они кои преживеале). Dediticii ги гледале како закана за општеството, не било важно дали казните од нивниот господар биле оправдани и ако dediticii дошле од близина на сто милји до Рим, повторно биле поробени.
Според Марсел Мос, во римско време persona (личност) постепено станала „синоним на вистинската природа на човекот", но тоа не важело и за робовите. Servus non habet personam [" робот нема личност"]. Тој нема личност. Тој не го поседува своето тело, нема предци, нема име, презиме, свои материјални добра.
Востанија и бегства
Мозес Финли забележал, „во изворите, робовите бегалци се речиси опсесија ".  Рим забранил  засолнување на бегалците, а се најмувале професионални ловци на робови за да ги фатат. Се истакнувале јавни објави со прецизен опис на избеганите робови,  а  се добивале и награди. Ако ги фателе, бегалците ги казнувале со тоа што ги камшикувале, ги гореле со железо или ги убивале. Оние кои ќе преживееле ги жигосувале на челото со буквите FUG, за fugitivus (бегалец). Се случувало робовите да носат и метален синџир прикован околу вратот. Еден таков синџир е сочуван во Рим на кој на латински пишува „Побегнав. Фати ме. Ако ме однесеш кај мојот господар Зониниј, ќе бидеш награден." Постоела постојана опасност од востание на робовите, кое не само еднаш сериозно ѝ се заканило на републиката. Грчкиот историчар од 1 век п.н.е., Диодор Сикулски, напишал дека робовите понекогаш се здружувале за да скројат  заговор. Тој ги запишал трите поголеми востанија на робовите: во 135-132 година п.н.е. (Првото робовско востание), во 104-100 година п.н.е. (Второто робовско востание) и во 73-71 година п.н.е. (Спартаковото востание).
Класична римска религија
Верскиот празник кој робовите во Рим најмногу го славеле бил Saturnalia, фестивал на промена на улогите, кој се одржувал во месец декември. За време на фестивалот робовите уживале во богата гозба, коцкање, слободен говор и други привилегии кои инаку не им биле дозволени. За да ја одбележат привремената слобода, тие носеле pilleus, капа на слободата, како слободните граѓани, а обично не носеле ништо на главата. Некои антички извори претпоставуваат дека господарите и робовите ручале заедно, додека други укажуваат на тоа дека прво робовите се гоштевале, или дека всушност господарите ја служеле храната. Можно е обичајот да се менувал со текот на времето. Макробиј (5 век) го опишува настанот на следниов начин:
"Во меѓувреме, главата на домаќинството на робови, чија одговорност била да принесе жртва на Penates, да ги води подготовките и да ги организира активностите на слугите, дошoл да му каже на својот господар дека домаќинството приредило гозба според годишниот ритуален обичај. На овој фестивал, во куќите кои се придржувале до обичајот, прво за да им оддадат чест на робовите се приготвувала вечера подготвена како за господар, а дури потоа повторно се поставувала масата  за главата на домаќинството. Потоа, доаѓал главниот роб да го објави времето на вечерата и да ги повика господарите на масата."
Исто така, дозволата saturnalian им дозволувала на  робовите да уживаат во изговорот за непочитување на своите господари и да се ослободат од казна. Августовиот поет Хорациј ја нарекува нивната слобода на говорот "декемвриска слобода" (libertas Decembri). Во две сатири, напишани за време на Saturnalia, Хорациј опишува роб кој остро го критикува својот господар. На сите им било јасно дека израмнувањето на општествената хиерархија е привремено и дека има граници. Сепак, општествените норми не биле загрозени, бидејќи празникот ќе завршел.
Друг празник на робовите (servorum dies festus) се одржувал на 13 август во чест на Сервиј Тулиј, легендарниот шести крал на Рим, кој бил дете на робинка. Како Saturnalia, и овој бил празник со промена на улогите. Господарката на домаќинството ги миела главите на своите робови, како и сопствената. Храмот на Феронија во Terracina во Latium бил место на посебни церемонии кои се однесуваат на ослободувањето. Божицата се поистоветувала со Libertas, персонификација на слободата и била божица заштитничка на ослободените робови (dea libertorum). На камен во нејзиниот храм било врежано „нека седнат робовите кои се достојни, па можат да станат од каменот слободни.”
Робинки и религија
На Matralia, фестивал на жените, поврзан со божицата Mater Matuta, кој се одржувал на 11 јуни, слободните жени церемонијално тепале некоја робинка и ја протерувале од заедницата. Инаку, учеството на робинки било забрането. На робинките им се оддавала почит на Feriae Ancillarum на 7 јули. Празникот се објаснува како сеќавање на услугата која група ancillae (робинки или "слугинки") му ја направиле на Рим за време на војната со Fidenates кон крајот на 400-тите години п.н.е. Рим ослабнал поради пљачкосувањата од страна на Галите во 390 година п.н.е. Римјаните претрпеле пораз од Fidenates, кој побарал тие да ги предадат своите сопруги и ќерки кои биле девици како заложници за да се обезбеди мир. Робинката Philotis или Tutula смислила план како да го измамат непријателот кој гласел вака: робинките ќе се облекле како слободните жени, ќе поминеле една ноќ во кампот на непријателот и ќе испрателе сигнал до Римјаните за кога би било најпогодно време да се започне противнапад. Иако историската веродостојност на првичната приказна може да се смета за сомнителна, сепак тоа покажува дека Римјаните сметале дека веќе имаат значително робовско население пред Пунските војни.
Мистериозни култови
Мистериите на Митра им биле откриени на робовите и ослободените луѓе, а на некои култни места робовите ги принесувале повеќето или сите ветени дарови, понекогаш заради благосостојба на нивните господари. Култот на Митра, кој го ценел потчинувањето на авторитетот и унапредувањето преку хиерархијата, бил усогласен со структурата на римското општество, а со тоа, учеството на робови не претставувало закана за општествениот поредок.
Стоичка филозофија
Стоиците мислеле дека сите луѓе биле манифестации на ист универзален дух и на тој начин биле еднакви по природа. Исто така, Стоицизмот смета дека надворешните околности (како тоа да се биде поробен) не ја попречуваат вистински личноста да го практикува стоичкиот идеал на внатрешното себевладеење. Се вели дека еден од позначајните римски стоици, Епиктет, ја поминал младоста како роб.
Рано христијанство
Стоиците и некои рани христијани во поголема мера се спротивставиле на малтретирањето на робовите, отколку на самото ропство. Застапниците на овие филозофии гледале на ропството како начин да се живее во рамките на општествата такви какви што биле, наместо да се уништат вкоренетите институции. Во светото христијанско писмо, на господарите им се наложувало еднакво да ги исплаќаат и праведно да се однесуваат кон робовите, а робовите се советувани да ги слушаат своите земни господари и законски да добијат слобода, ако е тоа можно.
Ослободување
Ослободувањето на робот било наречено manumissio. Ослободувањето на робот било јавна церемонија, која се вршела пред некој вид на јавен службеник, обично судија. Сопственикот го допирал робот на главата со стап и потоа тој бил слободен. Понекогаш се употребувале поедноставни методи, обично сопственикот го прогласувал робот за слободен пред пријателите и семејството или се праќала едноставна покана за собир со семејството на вечера.
На поранешниот роб му се доделувала капа, наречена Pileus, како симбол на ослободувањето.
Робовите биле ослободувани поради различни причини, особено поради некое добро дело сторено за сопственикот на робот или од пријателство или почит. Понекогаш, робот кој имал доволно пари можел да ја купи својата слобода и слободата на некој близок роб, најчесто на брачниот другар. Сепак, малкумина имале доволно пари да го сторат тоа, а на многу робови не им било дозволено да имаат пари. Исто така, робовите ги ослободувале преку тестамент, со одредба во тестаментот на сопственикот пред неговата смрт. Август го ограничил ваквото ослободување на најмногу сто робови, а за помали домаќинства бројот бил помал.
Најчесто биле ослободувани веќе образованите или искусни робови. На крај, ослободувањето на робовите станало толку вообичаено така што Август издал наредба со која ниту еден римски роб не можел да ја биде ослободен пред да наполни 30 години.
Ослободен роб
Ослободениот роб бил libertus на својот поранешен господар, кој станал негов патрон (patronus). И двете страни имале меѓусебни обврски една кон друга во рамките на традиционалната патронска мрежа. Со условите за неговото ослободување можат да се наведат услугите кои libertus имал обврска да ги изврши. Ослободениот роб можел да се поврзе и со други патрони.
Libertini, како општествена класа, биле поранешни робови. Мажите можеле да гласаат и да учествуваат во политичкиот живот, со одредени ограничувања. Тие не можеле да се кандидираат за сенатори, ниту да станат дел од сенаторската класа. Децата на поранешните робови ги уживале целосните привилегии на римските граѓани без ограничувања. Латинскиот поет Хорациј бил син на ослободен роб и офицер во војската на Марко Јуниј Брут.
Некои ослободени робови станале многу моќни. Многу од нив имале важни улоги во римската власт. Ослободените робови на кралските семејства често биле главните функционери во империската администрација. Некои се искачиле на многу влијателни позиции, како Нарцис, поранешен роб на императорот Клавдиј.
Други станале богати. Се верува дека браќата кои ја поседувале куќа Vettii, една од најголемите и најубавите куќи во Помпеја, биле поранешни робови. Ослободен роб го конструирал амфитеатарот во Помпеја. Традиционалната аристократија во некои случаи сè уште го гледала од високо ослободениот роб кој станал богат и влијателен како прост новобогаташ. Трималхион, лик во „Сатрикон”, е карикатура на еден таков ослободен роб.
Гајзинг
Гајзинг (Geising) — општинска единица на градот Алтенберг во округот Саксонска Швајцарија-Источни Рудни Планини, во Саксонија, Германија. Се наоѓа на Рудните Планини, близу до границата со Чешка, 13 километри северно од Теплице и 32 километри јужно од Дрезден. Од 1 јануари 2011 година е дел од градот Алтенберг.
Челопек (Кумановско)
Челопек — село во Општина Старо Нагоричане, во областа Козјачија, во околината на градот Куманово.
Географија и местоположба
Населбата се наоѓа во областа Козјачија, во западниот дел на територијата на Општина Старо Нагоричане. Селото е ридско, на надморска височина од 450 метри. Од градот Куманово селото е оддалечено 18 километри.
Куќите на ова село се наоѓаат десно од долината на Пчиња. Околни села се: Старо Нагоричане, Алгуња и Никуљане.
Челопек е село од разбиен тип. Најголеми маала се Вишинско и Горно Маало. Во најголем дел, во маалата живеат роднински поврзани домаќинства.
Историја
Во селото постојат многу остатоци од минатото. Местото е населено уште од праисторијата, за што сведочи наоѓалиштето Кула (Челопечка Кула) над селото, каде се остатоци на тврдина со замок и некропола од доцната антика. Во денешното маало Селиште се наоѓаат остатоци на средновековна црква во рушевини. Долга 14 метри, широка 8, со ѕидови дебели и до 60 сантиметри. Селаните веруваат дека црквата била наречена „Св. Ѓорѓи“.
Во век, Челопек било христијанско село во рамките на Кумановската каза на Отоманското Царство.
До 1912 година, селото било подложно на напади на Арбанаси.
По завршувањето на Првата светска војна, во селото била изградена костурница за загинатите српски четници (околу 30 души) во периодот од 1909 до 1912 година. Костурницата е сместена во близина на срушената црква.
Стопанство
Во основа, селото има полјоделско-сточарска функција.
Жителите на селото се занимаваат со сточарство и садење жито.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Челопек имало 525 жители. По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Челопек имало 600 жители.
Челопек во 1961 година имало 768 жители, од кои 751 биле Македонци, а 17 жители Срби, додека во 1994 година бројот се намалил на 252 жители, од кои 226 биле Македонци и 25 жители Срби.
Според пописот од 2002 година, во селото Челопек имало 283 жители, од кои 277 Македонци и 6 Срби.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 165 жители, од кои 141 Македонец, 1 Албанец, 8 Срби и 15 лица без податоци.
Родови
Најстари родови и основачи на селото се: Јелинци (27 к.) и Ѓорѓевци (10 к.), слават Митровден.
Останати родови се: Вишинци (35 к.), слават Свети Никола, доселени од Младо Нагоричане; Албанци (4 к.) и Таратунци (2 к.), слават Свети Никола, гранка на Вишинци; Пашинци (12 к.), слават Свети Ѓорѓи; Дошљаци (14 к.), слават Свети Архангел, доселени од негде; Љатинци (5 к.), слават Митровден, доселени од негде; Балабанци (3 к.), слават Петковден, доселени од Нерав; Марцанци (3 к.), слават Свети Архангел; Рајинци (2 к.), слават Свети Никола.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Старо Нагоричане, една од малкуте општини кои не биле изменети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Старо Нагоричане.
Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Челопек, во која влегувале селата Алгуња, Гулиновац и Челопек.
Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната општина Старо Нагоричане, во која покрај селото Челопек се наоѓале и селата Алгуња, Никуљане, Старо Нагоричане и Челопек.
Во периодот 1955-1965, селото се наоѓало во некогашната општина Старо Нагоричане.
Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Куманово.
Иселеништво
Род Челопечани се иселил во кумановското село Стрновац.
По војната, иселувањата главно биле кон градовите Куманово, Скопје, Ниш и Белград.
IC 702
IC 702 — галаксија во соѕвездието Секстант, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 3 мај 1893 година од страна на Стефан Жавел.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 702 е од видот S. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,5 mag, додека површинскиот сјај изнесува 12,8 m/лм2. IC 702 има привидни димензии од 0,5' х 0,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 10 ч 50 м 9,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -6° 2' 35". Положбениот агол на објектот е во износ од 90°.
Други поделби
Проучување на IC 702 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 2816724.
Шипе Тотек
Шипе Тотек е ацтечки бог на сезоните и обновата. Тој се смета за заштитник на копачите на злато.
Инола Х
Инола Х — македонска музичка рок група активна во 1984 и 1985 година, создадена од Ристо Вртев. Оваа група била всушност преодна фаза меѓу двата големи бенда од кои Ристо Вртев бил дел, Мизар и Архангел.
1984 година
Првото појавување пред публика на Инола X било на третиот Рок фест, во квалификациска вечер одржана на 20 ноември 1984 година, во Дом на млади – „25 Мај“. Една недела подоцна членовите на Инола X биле на пат за Белград за да настапат на, во тоа време, најголемиот и медиумски најдобро опсервиран фестивал, „МЕСАМ“. По овој настап следувало уште едно искачување на сцената во „25 Мај“, во полуфиналето на 15 декември 1984 г., а потоа следувал и настап на финалната вечер на 22 декември 1984 г. во салата на „КК Работнички“. На финалната вечер на клавијатури свирел Драгиша Солдатовиќ-Лабиш. Кон крајот на март 1985 г., членовите на Инола X уште еднаш влегле во Радио Скопје, како награда за учеството во големото финале на Рок фест, и во продукција на Никола Кимовски ги снимила антологиските Сепак постои утро во мене и Ти. На Никола му се допаднале материјалите, особено Ти и ги отсвирил клавирските делници, а го повикале и Гоце Мицанов како гостин на саксофон.
1985 година
На почетокот на март 1985 година Инола X добиле покана од Нови Сад за разгледување на можноста за издавање на плоча. Планот на Ристо бил понудата да се разгледа по одработување на предвидените концерти. До крајот на својата кратка кариера, групата уште двапати се искачила на бина, на хуманитарниот „Рок концерт за етиопските мајки“, одржан на 15 март 1985 г. во „25 Мај“, а последниот настап на групата бил заедничкиот концерт со Бадмингтонс, на 27 април 1985 година во клубот „Мусандра“.
По растурање на групата
Ристо и Жарко заминале во ЈНА. Валентин се повлекол од музиката, Златан продолжил со Хаос ин Лаос, а Горазд го создал краткотрајниот проект Берлин гори. На првото отсуство од ЈНА, кон крајот на годината, Ристо Вртев уште еднаш се искачил на бината во “25 Мај”, заедно со Васил Христов-Вуси. Неформалниот музички перформанс поминал во изведба на песни од репертоарот на Инола X. По враќањето од ЈНА, Жарко продолжил со Хаос ин Лаос, а Ристо заминал да живее во Белград, сè до есента 1988 година, кога се вратил за да го оформи Архангел.
Шочипили
Шочипили е млад ацтечки бог на сликањето, танцувањето, игрите и творештвото.
Јован Терзиев
Јован Крстев Терзиев (1904—1879) е македонски револуционер од Галичник, курир на ВМОРО.
Животопис
Јован Терзиев е роден во 1879 година во село Тресонче. Тој зема најживо учество како курир на ВМОРО во кичевско-галичко-реканскиот реон.
За време на една инспекциска служба на Даме Груев во селото Селце, со другарите како обезбедување на Даме Груев и неговите другари, Јован бил предаден од Зоге Мавровецот на османлискиот аскер. На барање да каже каде е четата тој одбил, велејќи дека ништо не знае. Потоа бил подложен на најужасни ѕверски мачења, но ништо не издал. Му биле извадени очите, му ја откинале едната рака, по што бил убиен од аскерот. Тоа се случило во 1904 година, есента. Така Јован загинал во страшни маки без да го издаде Даме Груев и ја зачувал четата на галичко-реканскиот крај.
Список на државни водачи во 1327 година
Ова е список на државни водачи во 327 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Мрморец
Мрморец или тритон (лат. Triturus) — род од редот опашестите водоземци (Caudata; Urodela), кои се помали од дождовниците (Salamandra). Во времето на парењето, мажјакот развива кожен набор на грбната страна, кој може да помине и на опашката, по што јасно се разликува од женката. Некои видови живеат постојано во вода, а други само при парењето и полагањето на јајца, а потоа се повлекуваат на копно, каде што и презимуваат.
Кај нас живеат 4 видови мрморци, и тоа се:
Кошарка на Летните олимписки игри 2016
Кошарка на Летните олимписки игри 2016 било 19. издание на турнирите во кошарка на Летните олимписки игри, кое се одржало во Рио де Жанеиро, Бразил, од 6 август до 21 август 2016.
Натпреварите на машкиот турнир се одиграле во Кариока Арена 1, која има капацитет од 16,000 гледачи, додека натпреварите на женскиот турнир се одиграле во Младинската Арена. Ова било прв пат машките и женските олимписки турнири да се играат во повеќе/засебни места.
Земјата домаќин Бразил, не успеала да се пласира во четвртфиналето, како на машкиот така и на женскиот турнир, откако биле елиминирани уште во групната фаза. Три земји во двете категории ги освоиле сите медали: САД (кои ги освоиле двата златни медали), Србија и Шпанија.
V477 Лебед
V477 Лебед — променлива ѕвезда во соѕвездието Лебед со просечна привидна величина од 8,53.
Одродени...
„Одродени...“ — песна на македонскиот поет Коле Неделковски, дел од поетската збирка „Молскавици“, објавена во 1940 година, во Софија.
Осврт кон поемата
Пред излегувањето на „Молскавици“, песната „Одродени“ претходно веќе била објавена во списанието „Илустрација Илинден“ (Илустрация Илиндень), кн. 6/106, година XI, јуни 1939 година. Текстот на песната во списанието е ист како во збирката, со една мала промена во третиот стих од седмата строфа: во списанието стои: „кој ќе сака да ни дојди“, додека во збирката овој стих гласи: „кој ќе сака да ни дојде“.
Кошарка на Летните олимписки игри 2016
Сали
Кариока Арена 1, најголема меѓу трите Кариока Арени и Младинската Арена, биле арените што се користеле за кошаркарските турнири.
Лаура Матарела
Лаура Матарела (родена на 16 февруари 1967 година) е италијанска адвокатка и актуелна како прва дама на Италија. Таа е прво дете и единствена ќерка на претседателот Серџо Матарела, кој е на функцијата од 2015 година.
Биографија
Лаура Матарела е ќерка на претседателот Серџо Матарела и а Мариса Киазезе. Адвокат по професија, таа е во брак со Козимо Комела, заедно имаат три деца.
Кошарка на Летните олимписки игри 2016
Сали
Кариока Арена 1 била целосно арена-домаќин на машкиот турнир и на нокаут фазата на женскиот турнир, додека Младинската Арена била домаќин само на натпреварите од групната фаза на женскиот турнир.
Лаура Матарела
Прва дама
По повод државната посета на Виетнам во 2015 година, таа присуствувала на серија состаноци без нејзиниот татко, вклучително и приватна посета на училиште во најсиромашниот дел на градот Хо Ши Мин.
Кошарка на Летните олимписки игри 2016
Квалификации
Од секој Национален олимписки комитет може да учествува по една машка и една женска екипа, составена од 12 играчи.
Домаќинот
Исто како и во 2012 година, на домаќините на Олимписките игри не им било загарантирано учеството на олимписките турнири. На 9 август 2015 година, било објавено дека кошаркарските репрезентации на Бразил во машка и женска конкуренција ќе се натпреваруваат на Олимпискиот турнир во кошарка на игрите во Рио 2016 година, откако Централниот одбор на ФИБА одлучил да им додели автоматски места на состанокот во Токио.
Старо Село (Облаково)
Старо Село — археолошко наоѓалиште во битолското село Облаково. Ноаѓалиштето поради неистраженоста е од непознат тип и период. Се наоѓа источно од селото, на 1500 м, каде денес на површината има ниви и шума. Во поблиското минато тука мештаните наоѓале остатоци од старини. Во близина на старите храстови дрва се забележуваат и надгробни плочи.
Спинов квантен број
Добивање
Како решение на одредени парцијални диференцијални равенки, квантувниот аголен момент,(види квантен број на аголниот момент) може да биде напишан како: каде
Со даден произволен правец z (најчесто одреден од надворешно магнетно поле) е спинска z - проекција дадена со
каде ms е вториот спинов квантен број, што се протега од −s до +s постепено до еден. Од овде со
2 s + 1
се создаваат различни вредности за ms.
Дозволените вредности за s се позитинви цели броеви или дробни половини броеви. Фермионите (како што се електроните, протоните или неутроните) имаат полубројни вредности, додека бозоните (на пример, фотоните, мезоните) имаат целобројни вредности.
Алгебра
Алгебарската теорија за спинот е теоријата за аголниот момент во квантната механика. Најпрво, спинот го задоволува основниот комутационен однос: каде εlmn е (антосиметричен) симбол на Леви-Чивита.Ова значи дека е невозможно да се знаат двете координати на спинот во исто време поради огрануичувачкото начело на неизвесност.
Следно,векторите од S^2 и S_z задоволуваат: каде се создавачки и уништувачки (или "зголемувачки" и "намалувачки" или "нагорни" и "надолни") операции.
Електронски спин
Први обиди да се објасни однесувањето на електроните во атомите биле фокусирани на решавање на Шредингеровата бранова равенка за водородениот атом,во најлесниот можен случај со еден електрон врзан за атомското јадро. Ова било успешно во објаснувањето на многу одлики на атомскиот спектар.
Решението вклучувало да секоја множна состојба на електронот биде опишана со трите "квантни броеви". Тие биле идентификувани соодветно како: електронски "орбитален" број n, "орбитален" број l, и број за "орбитален аголен момент" m. Аголниот момент е исто така наречен "класичен" концепт кој го мери импулсот на масата во кружните движења на точка. Орбиталните броеви почнуваат со 1 и се зголемуваат постепено. Секој орбитален број n содржи n² орбитали. Секоја орбитала е карактеризирана од нејзиниот број l,каде l има целобројни вредности од 0 до n−1, и неговиот број на аголен иот момент m, каде m има целобројни вредности од +l до −l. Со помош на различни приближувања и оддалечувања, физичарите можеле да ја прошират својата работа од водородниот атом на многу посложени атоми кои содржат повеќе електрони.
Атомскиот спектар се користи при мерењето на енергијата при впивањето или оддавањето на квантите енергија или пак при „скокање“ од една "состојба" во друга, каде состојбата е претставена со вредности од n, l, и m. Таканареченото "Транзиционо правило" ограничува кои "скокања" се можни. Општо кажано, еден скок или „премин“ е дозволена само ако сите три броеви се менуваат во процесот. Тоа е така затоа што преминот ќе може да предизвика оддавање или впивање на електромагнетно зрачење само ако вклучува промена на електромагнетниот дипол на атомот.
Како и да е, увидено е дека во раните години на квантната механика, атомскиот спектар измерен во надворешно магнетно поле (Погледајте Земанов ефект) не може да биде предвидено само со n, l, и m. Решението на овој проблем бил понуден во почетокот на 1925 година од Џорџ Уленбек и Самуел Гудсмит, ученици на Паул Еренфест (кои ја отфрлиле идејата), и самостојно од Ралф Крониг, еден од Ландеовите асистенти. Уленбек, Гудсмит, и Крониг ја претставиле идејата на самостојна ротација на електронот, кој природно би предизвикала аголен моментен вектор како дополнување на оној поврзан со движењето на орбиталата (квантните броеви l и m).
Спиновиот аголен момент се одликува со квантниот број; s = 1/2 специфично за електроните. Аналогно на другите квантифицирани аголни моменти, L, е можно да се добие израз за вкупниот спин на аголниот момент:
каде
Структурата на водородниот спектар се разгледува како дублет што одговара на две можности за z-компонентата на аголниот момент, каде за било кој даден правец z:
чиишто решенија имаат само две можниz-компоненти за електронот. Во електронот двете различни ориентации на спинот се понекогаш наречени "спин нагоре" или "спин надолу".
и со формулата:
каде \mu_B е Боровиот магнетон.
Дури кога атомите имаат броеви на електрони, спинот на секој електрон во секоја орбитала има спротивна ориентација од неговиот прв сосед(и). Како и да е, многу атоми имаат непарен број на електрони или распоред на електрони каде што има нееднаков број на ориентацијата на "нагорни спинови" и "надолни спинови". За овие атоми или електрони може да се каже дека имаат непарни спинови коишто се забележани во електронската спинска резонанца.
Детекција на спинот
Кога линиите на водородниот спектар биле проучени на многу висока резолуција, се дознало дека биле тесно распоредени дублети. Ова раздвојување е наречено фина структура, и била една од првите експериментални докази за спин на електронот. Директното набљудување на суштинскиот електронскиаголен момент бил достигнат во Штерн-Герлаховиот експеримент.
Штерн-Герлахов експеримент
Теоријата за просторното количество на спиновиот момент на електроните од атомот сместени во магнетното поле требало да се докажат експериментално. Во 1920 (две години пред да биде создадено теориското опишување на спинот), Ото Штерн и Валтер Герлак го забележале тоа во експериментот којшто го спровеле.
Атомите на сребро испариле со употреба на електрична печка во вакуум. Со употреба на тенки процепи, атомите биле насочени кон рамен сноп светлина а снопот бил пратен преку хомогено магнетно поле пред да биде погоден со магнетна плочка. Според законите на класичната физика се предвидело дека насобирањето на сребрените атоми на плочката ќе создаде тенка цврста линија во истиот облик како и оригиналниот сноп. Како и да е, хомогеното магнетно поле направило снопот да се расее во два различни правци, создавајќи две линии од металот поставен на плочата.
Оваа појава може да биде објаснета со просторното количество на спиновиот момент. Во атомот електроните се во пар така што со еден спин нагоре а другиот надолу се неутрализира ефектот на спинот на атомот во целост. Но во валентната орбитала на сребрениот атом останува еден електрон чијшто спин останува неврамнотежен.
Неврамнотежниотт спин создава спинов магнетен момент, правејќи електронот да се однесува како многу мал магнет. Како што атомот поминува низ хомогеното магнетно поле, моментот на сила во магнетното поле влијае на електронскиот дипол сè додека неговата позиција не се совпадне со правецот на посилното поле. Во тој случај атомот би бил турнат накај или во спротивна насока од магнетното поле во зависност од вредноста на спинот на валентниот електрон. Кога спинот на електронот е +1/2 атомот се движи спротивно од посилното поле,а кога спинот е −1/2 атомот се движи накај него. На ваков начин снопот од сребрени атоми е расејано додека патува низ хомогеното магнетно поле, во зависност од спинот на секој валентен електрон во атомот.
Во 1927 Фипс и Тејлор извршиле сличен експеримент употребувајќи атоми на водород со слични резултати. Подоцна научниците извршиле експерименти употребувајќи други атоми коишто имаат еден електрон во нивната валентна орбита: (бакар, злато, натриум, калиум). Секој пат се создавале две линии на металната плоча.
Атомското јадро исто така може да има спин,но протоните и неутроните се потешки од електроните (околу 1836 пати), и магнетниот диполен момент е непропорционален со масата. Значи дека јадрениот магнетен диполен момент е многу помал од оној на целиот атом. Малиот магнетен дипол подоцна бил измерен од Штерн, Фриш и Естермен.
Равенката на Дирак го разрешува спинот
Кога првпат била претставена идејата за електронскиот спин во 1925 година, дури и Волгфанф Паули имал мака да го прифати Кроинговиот модел. Проблемот не бил дека ротацијата на честичката ќе го зголеми магнетното поле туку дека екваторската брзина на електронот ќе мора да биде поголема од брзината на светлината за магнетниот момент да биде со соодветната сила.
991 п.н.е.
991 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 991. година пред новата ера, 991. од првиот милениум п.н.е., 91. од 10 век п.н.е. и втора од 990-тите п.н.е.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4517 и 4518 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3759 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2769 и 2770 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 238 пред основањето на Рим.
Небо
Воздухот сам по себе е проѕирен и безбоен, но за нас ведрото небо има сина боја. Тоа произлегува оттаму што воздухот е полн со ситни честички прашина. Сончевите зраци минуваат низ таа прашина која се однесува како филтер и ги пропушта првенсвено синкавите зраци од сончевата светлина. Ако покрај тие честички во воздухот има и други видови „прашина“ ,сончевата светлина се филтрира повеќе откоку што е потребно и небото веќе не е сино-воздухот е загаден.Таму каде што загаденоста е голема, синото небо останува само како еден убав спомен.
Небото како тема во уметноста и популарната култура
Небото се јавува како честа тема во уметноста и во популарната култура. Во таа смисла, постојат бројни дела кои се посветени или инспирирани од небото или тоа се јавува како дел од насловот.
Вајле (фјорд)
Вајле (дан. Vejle) е фјорд во Данска. Должината на фјордот изнесува околу 22 километри, и се протега источно од градот Вајле па сè до малите градови Трелде Нес на јужната страна и Јуелсминде на северната страна на устието. Мирните површински води на фјордот се опкружени со ниски шумски ридови обликувани од ледниците во текот на ледената доба.
Јавните проекти повторно ги обликувале малите реки опкружувајќи го фјордот уште од средниот век.
Автопатот E45 го поминува фјордот источно од Вајле на мостот на Вајле.
Хемија
Хемија — природна наука што се занимава со проучување на структурата и својствата на материјата, како и промените кои настануваат при хемиските реакции. Хемијата претставува физичка наука која ги изучува различните типови на атоми, молекули, кристали и други типови на агрегати изолирани или во меѓусебни интеракции кои во себе ги вклучуваат концептите за енергија и ентропија во хемиските процеси. Модерната хемија еволуирала од алхемијата.
Атом
Во физиката и хемијата, атомот претставува најмала структурна честичка на секој хемиски елемент (со тоа и на материјата) што ги има неговите карактеристични својства. Секој атом се состои од атомско јадро и електронска обвивка. Атомот се состои од неколку типови на елементарни честички. Во јадрото се наоѓаат неутралните неутрони и позитивно наелектризираните протони (или позитрони), додека во електронската обвивка се наоѓаат негативно наелектризираните електрони. Елементарни честички од кои е изграден атомот играат голема улога при дефинирањето на својствата на атомите, како и при нивното поврзување со други атоми од ист или различен хемиски елемент.
Хемиски елемент
Хемиски елемент претставува тип на атоми кои поседуваат ист атомски број - односно кои поседуваат ист број на протони во јадрото на атомот. Хемиските елементи, исто така, поседуваат и ист број на електрони во електронската обвивка.
Соединение
Хемиските соединенија (или накусо само соединение) се супстанции во чиј состав влегуваат најмалку два различни атоми. Хемиските соединенија можат да се разложат на елементарни супстанции со одредена хемиска реакција или процес.
Молекула
Во хемијата под поимот молекула се подразбира доволно стабилна, електронеутрална група која се состои од најмалку два атома кои на точно определен начин се поврзани меѓу себе со хемиска врска.
Геофизика
Геофизика — една од природните науки која се занимава со физичките процеси и физичките својства на Земјата и непосредната животна средина, како и за употреба на квантитативни методи за нивна анализа. Поимот геофизика понекогаш се однесува само за геолошките примени: Земјиниот облик, гравитационите и магнетните полиња,Земјината градба и состав, Земјината динамика и изгледеот на тектонските плочи, изливот на магмата, вулканизмот и создавањето на карпите. Сепак, современата геофизика користи поширока дефиниција која ги вклучува: кружниот тек на водата, (вклучувајќи снег и мраз), хидродинамиката на океаните и атмосферата, електрицитетот и магнетизмот во јоносферата и магнетосферата, како и сончево-земјените односи и сличните проблеми поврзани со Месечината и другите планетите.
Иако геофизиката беше призната како посебна наука во век, нејзините корени датираат од античките времиња. Првите магнетните компаси биле направени од магнетит, но современиот магнетен компас има важна улога во морската навигација. Првиот сеизмички инструмент била осмислен во 132 година п.н.е. Исак Њутн ја применил својата теорија за механиката и плимата и осеката и прецесијата на рамнодневницата, по што биле развиени инструменти за мерење на Земјиниот облик, густина и гравитационото поле, како и деловите на кружниот тек на водата. Во век, развиени се геофизички методи за посредно изучување на Земјата и океаните, со што геофизиката одигра важна улога во развојот на теоријата за тектонските плочи.
Геофизиката се применува за општествените потреби, како што се: минералните ресурси, справувањето со природните непогоди и заштитата на животната средина. Геофизичките истражувања и податоците добиени од нив се користат за анализа на можните нафтени басени и минерални наоѓалишта, да се изнајдат подземните води подземните води, да се изнајдат археолошки наоѓалишта, да се определи дебелината на ледниците и почвите и да се проценат местата за еколошко опоравување.
Физички појави
Геофизиката е полидисциплинарна наука, и геофизичарите придонесуваат за секоја од науките за Земјата. За да се обезбеди појасна идеја што всушност претставува геофизиката, во овој дел ќе се опишат појавите кои ги изучува физиката и како тие се поврзани со Земјата и нејзината околина.
Гравитација
Гравитационото привлекување меѓу Месечината и Сонцето обезбедува појава на две плими и две осеки при секој месечев ден, или пак на секои 24 часа и 50 минути. Од оваа причина, постои празнина од 12 часа и 25 минути меѓу секоја плима и осека.
Гравитационите сили ги притискаат камењата подлабоко во Земјата, зголемувајќи ја нивната густина, како што се зголемува длабочината. Мерењата на гравитационото забрзување и гравитациониот потенцијал на Земјината над и на Земјината површина може да се искористи за потрага на минерални резерви (Погледајте гравитациона аномалија и гравиметрија). Површинското гравитационо поле дава информации за динамиката на тектонските плочи. Геопотенцијалот на површината наречен геоид е еден од описите на Земјиниот облик. Геодиот би бил светското средно ниво на морето доколку океаните се во рамнотежа и би се протегале низ континентите (налик на мали тесни канали).
Топлински проток
4,2 × 1013 W
, и потенцијален извор на геотермална енергија.
Вибрации
Сеизмичките бранови се вибрации кои патуваат низ внатрешноста на Земјата или по нејзината површина. Целата Земја може да осцилира во облици кои се нарекуваат нормални колебања или Земјини слободни осцилации. Движењата на тлото предизвикани од брановите или нормалните колебања се мерат со помош на сеизмографи. Ако брановите доаѓаат од месен извор како на пример земјотрес или пак експлозија, мерењата се вршат на повеќе од една местоположба и можат да се користат за определување на положбата на изворот. Местоположбите на земјотресите обезбедуваат информации за тектонските плочи и плаштовото струење..
Мерењата на сеизмичките бранови претставуваат извор на информации за областа низ кои патуваат брановите. Ако густината или составот на карпата се промени одеднаш, дел од брановите се одбива. Одбиените бранови може да обезбедат информации за површинската структура. Промените во насоката на движење сее нарекува прекршување, и може да се искористи за одредување на длабинската структура на Земјата.
Земјотреси претставуваат опасност за луѓето. Разбирањето на нивниот механизам, што пак зависи од видот на земјотресот (на пример меѓуплочен или длабински), може да доведат до подобри проценки за опасноста од земјотресите и подобрување на земјотресното инженерство.