cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Русификација на Белорусија
Сталин
Генерално, во повоена Белорусија, сите најважни прашања, вклучително и културните и јазичните, всушност биле диктирани од советските власти во Москва, а не во корист на Белорусите. Се развила лоша ситуација со објавувањето книги на белоруски јазик. Ваквите изданија се чувале во магацини, не биле пуштени во продажба, а подоцна биле отпишани како производи на залиха што никој не сака да ги чита. Заедно со намалувањето на тиражот и бројот на печатени производи на белоруски јазик, се зголемил бројот и уделот на печатените производи на руски јазик. Во 1946 година, тиражот на списанија на руски јазик во БССР изнесувал 1 %, во 1955 година достигнал 31%. Во 1970 година, вкупниот тираж на книги на белоруски јазик бил 9 милиони примероци, книги на руски јазик - 16 милиони. Книгите на белоруски јазик во 1950, 1965 и 1970 година сочинувале 85%, 31% и 37% од вкупниот број книги печатени во БССР, соодветно. Весници: 85%, 57% и 38%. Благ пораст бил забележан само кај списанијата: 74%, 75% и 81%.
Процесот на русификација бил најактивен во 1960-тите и 1970-тите. Широката дискусија за методите на настава на рускиот јазик во републиките на СССР завршил во август 1956 година на меѓурепубликанската конференција во Ташкент, каде било забележано дека рускиот јазик станал „ втор мајчин јазик “ за сите советски луѓе. и средство за збогатување на вокабуларот на националните јазици. Кампањата за воведување на рускиот јазик во сите сфери на животот на националните републики, која се развила како резултат на тоа, наишла на протест на дел од националната интелигенција, која почнала послободно да се изразува на 20-тиот партиски конгрес. Дури и највисокото раководство на БССР ја изразиле својата осуда за размерите на русификацијата. Во јануари 1959 година, на приемот во чест на 40-годишнината од БССР, на кој присуствувал М. Хрушчов, прв секретар на Централниот комитет на КПСС К. Мазурав одржал говор на белоруски. Хрушчов бил огорчен што говорот не бил на руски. Малку подоцна, тој се изразил уште појасно :По ова, белорускиот јазик почнал да се исфрла од позициите што сè уште ги имал, а тоа особено се засилило со доаѓањето на Пјотр Машеров, првиот секретар на Централниот комитет на КПСС, во 1965 година.
На 26 мај 1983 година, Централниот комитет на КППС и Советот на министри на СССР усвоиле резолуција за зголемување на платата на наставниците по руски јазик во училиштата на белоруски јазик за 15%. Од јануари 1984 година, декретот предвидувал зголемување од 15% на стапката на наставници од подготвителни и второ-трети одделенија кои го познаваат рускиот јазик, како и наставниците по руски јазик и литература од 4-11 одделенија на општообразовните училишта од сите видови. .
Одлика на мерките за русификација на властите на СССР во Белорусија била систематското всадување кај Белорусите на комплекс на инфериорност на национално ниво: како културен и историски(„Белорускиот народ во памтивек бил освоен од моќен и борбен народ - Летонците - и оттогаш тие беа под власта на Летонците и Полјаците - и само моќниот постар руски брат успеа да ги врати Белорусите во нормален живот и ги спаси од непосредно уништување како посебна нација " [1]) и економски „ без Русија ние сме ништо “, „ без Русија ќе умреме “ ).
Резултатот на руската империјална и советска русификација политика било тоа што во времето на перестројката, која започнала во средината на 1980-тите, Белорусите биле најденационализираните и најрусифицираните од народите на сите републики на СССР. Ова придонело процесите на националната преродба овде да се одвиваат побавно отколку во другите, и наишло на значителен отпор од советскиот државен бирократски апарат.
Борбата против рускaта окупација
По распадот на Руското Царство и формирањето на Белоруската Народна Република, првите востанија против руските болшевици, кои се обиделе да ја заземат етничката територија на Белорусите, се одржале во март - септември 1918 година во Амстиславск, Оршанск, Витебск и Полацк. Во ноември истата година избувнало востанието Вјалиса, во кое учествувале десетици илјади луѓе. Востанието се проширило во соседниот Смоленски регион(Парецкио востание). Во март - април 1919 година, востанија се случиле во околината на Гомељ, Карма, Рагачов, Речица, Насвиж, Мир, Слуцк, Старобин и други места и градови.
Антиболшевичките востанија продолжиле во 1920 година, најголемото од нив било востанието Којданов, кога независната република Којданов се одржала 4 дена во јули. Во ноември-декември истата година, Советот на Случина, предводен од белоруските социјалистички револуционери, зел 10.000 луѓе и ги организирал во два полка, кои ја држеле власта на Белоруската Народна Република во 15 села еден месец. Во 1921 година, на територијата на Белорусија дејствувале партизански единици(вкупно 3,5 илјади луѓе). Подоцнежните селански востанија, кои на секој можен начин ги криел тогашниот советски печат, се случиле во 1930-тите против колективизацијата.
Во 1946 година, главно на запад од Белорусија, била формирана подземната Унија на белоруски патриоти, меѓу чии цели биле заштитата на националните и граѓанските права, зачувувањето и развојот на белоруската култура и јазик и на крајот изградбата на суверена, независна Белорусија. Неговите заедници се појавиле во Баранавичи, Брест, Хлибоки, Гродно, Маладечна, Минск, Наварадек, Пинск, Слоним и други места и градови. Во 1947 година, советските државни безбедносни органи, со помош на провокатори, го поразиле Сојузот на белоруските патриоти, кои биле означени како „фашисти“ и строго казнети. Некои од нив биле застрелани, некои загинале.
Во 1944-1957 година, вооружената борба против руско-советските окупатори за обновување на независноста на Белорусија ја водела партизанската организација Црна мачка, во 1946-1949 година, подземниот Сојуз на борбата за независност на Белорусија.
Советски масовни репресии
Според белорускиот истражувач Леонид Мараков, во 1930-тите тајните институции на НКВД работеле за Сталин, кој го пресметал значителниот потенцијал во геополитичката положба на Белорусија. Со цел Белорусите никогаш да не добијат независност од Русија, тие систематски го уништиле интелектуалниот генски фонд на нацијата. Како што забележува Леонид Мараков: „Се сменија неколку генерации, но сè уште не можеме да го вратиме изгубеното. Сите затоа што сме деца на најлошите, ги отсекуваме најдобрите“.
26 академици и 6 дописни членови на Белоруската академија на науките настрадале од репресиите во 1930-тите. Од 139 постдипломци кои биле во 1934 година, останале само шест лица. Истражувањата во областа на хуманитарните науки практично престанале. Во 1930-тите, советските власти физички и духовно уништиле 32 историчари од Минск, а нивните дела биле отстранети од академските библиотеки. Во принцип, белоруската историска школа била целосно уништена.
Од 540-570 писатели кои биле објавени во Белорусија во 1920-тите-1930-тите, најмалку 440-460(80%) биле репресирани, вклучувајќи ги Тодар Кљашторни, Андреј Мриј и многу други познати автори. Ако ги земеме предвид авторите кои биле принудени да ја напуштат својата татковина, тогаш најмалку 500 белоруски писатели(90%), четвртина од целиот број писатели(2000) репресирани во СССР страдале од репресија. Како што нагласува историчарот Сергеј Абламејка, речиси 100% од членовите на Сојузот на писателите на БССР биле репресирани, а војната не ја преживеале повеќе од 20 луѓе. Резултатот од таквиот антибелоруски терор бил што жителите на Минск буквално се плашеле да изговорат збор на белоруски. Во меѓувреме, според пресметките на Леонид Мараков, бројот на репресирани писатели во Украина изнесувал околу 35-40%, во Русија - не повеќе од 15%.
По Втората светска војна, советските власти масовно ги репресирале оние кои за време на војната соработувале(вклучително и заради опстанок) со германската администрација: помеѓу 1945 и 1950 година, околу 1 милион млади Белоруси биле депортирани од Белорусија во внатрешноста на СССР. .
Советска образовна политика
Во образованието на Белорусија, како и во другите советски републики, промовирањето и всадувањето на рускиот јазик започнало со спроведувањето на резолуцијата за задолжително изучување на рускиот јазик во општообразовното училиште на националните републики усвоена од Советот на Народните комесари на СССР и Централниот комитет на Сојузната комунистичка партија (болшевици) на 13 март 1938 година. Од учебната 1938/39 година, рускиот јазик станал главен предмет на училиштата на белоруски јазик. Во меѓувреме, историјата на Белорусија како посебен предмет била отстранета од педагошкиот процес на општообразовните училишта, средните специјални и високообразовните институции, нејзините поединечни фрагменти биле вклучени само во општиот тек на историјата на СССР.
Во годините 1945-1955 година, задолжителното основно образование било спроведено во Белоруска ССР и се префрлило на универзално 7-годишно образование. За време на повоениот период, многу предмети се изучувале на ниско професионално ниво, националните одлики биле слабо земени предвид во воспитно-образовната работа. Ова било олеснето со условите поврзани со корекција на многу кадри во БССР кои не го познавале јазикот на домородното население и не сакале нивните деца да го научат. Партиско-државниот апарат бил рамнодушен кон белорускиот јазик. Во 1953 година, само 62,2% од раководниот персонал на републиканската партиска организација биле претставници на домородната националност. Овие околности придонеле за нагло намалување на бројот на белоруски училишта во големите индустриски центри. Во Минск, во учебната 1945/46 година, 14 од 28 училишта биле на белоруски јазик, а во учебната 1952/53 година, само 9 од 46 училишта биле белоруски. Тенденцијата за намалување на училиштата на белоруски јазик во регионите и руралните средини се засилувала. Во меѓувреме, главниот инструмент на политиката на русификација станал високото и средното специјално училиште во кое се зборувало руски, каде што Белорусите се запишувале само под услов да имаат успешен приемен испит по руски јазик. Тој, како главен предмет, се полагал при приемот во сите видови средни специјални и високообразовни установи, што довело до саморусификација. Општообразовните училишта на белоруски јазик всушност добиле ќорсокак, бидејќи високообразовните институции исклучиво го користеле рускиот јазик.
На 4 јануари 1959 година, членот на Президиумот на Централниот комитет на КПСС, Екатерина Фурцова, испратила телеграма од Москва до владата на БССР со барање да се префрли наставата во општите училишта на руски јазик. Како резултат на тоа, до 1961 година, сите училишта на белоруски јазик во окружните центри на Белоруската ССР биле насилно русифицирани. Давањето право на децата на странците да одбијат образование на јазикот на нивната земја на живеење, исто така, довело до постепена русификација на општообразовното училиште. До 1979 година, БССР се префрлил на универзално средно образование, во 1984 година - универзално 11-годишно(4 + 5 + 2) универзално средно образование. Во 1989 година, 80% од учениците биле во училишта на руски јазик, 20% во училишта од белоруски јазик. Во раните 1980-ти во Минск, само едно дете се школувало на белоруски - ученик во третото училиште Наста Лисицина.
Искривување и омаловажување на историската улога на Белорусите
БССР била единствената република од европскиот дел на СССР која немала историски весник. Според партиските директиви, вистинската историја на Белорусија се броела од 1917 година, а за неисториска се сметала белоруската етничка група која немала своја елита, висока култура и уметност. Според овој редослед, сè што е создадено надвор од границите на селската куќа се сметало за наследство на „полските господари“ или „руски земјопоседници“.
Советската историографија целосно ги изедначила историската Литванија и Литванците со современата Литванија и Литванците. Според тоа, наследството на Големото Војводство Литванија било прогласено за исклучиво латвиско, а Вилнус - за летонско место. За време на советската ера, стотици научни и популарни научни публикации биле објавени во Литванија, каде што овие пристапи биле промовирани и поткрепени на секој можен начин. На пример, во книгата „Lietuvos piles“(белоруски:  Летонски замоци ) ги погодиле Новоградски, Мирски, Лидски, Полоцки и десетици други белоруски замоци. Исто така, биле направени обиди Франциско Скарина да се вклучи меѓу извонредните фигури на латвиската култура, во меѓувреме, Слуцките и Уретковото стакло биле прогласени за „производи на латвиските занаетчии“.
Како што нагласува историчарот Андреј Катларчук , „негирањето на историската поврзаност меѓу средновековните „Литванци“ и современите Белоруси имаше тажни последици за белоруската етничка група, предизвикувајќи обвинувања за брак во нивната мината државност и „вештачност“ на нивниот јазик, речиси отстранувајќи ја историјата и културата на овој народ од медиумските студии на 20 век.“.
Грабеж и уништување на културни вредности и архивски документи
Во 1920-тите и 1950-тите, советските власти масовно ги уништиле белоруските архивски документи, особено ова уништување било активно од крајот на 1930-тите до крајот на 1950-тите, кога советските архиви биле дел од НКВД-МГБ.
За време на советската ера, продолжиЛ извозот на историски и културни вредности од Белорусија, започнат од властите на Руската империја. На пример, во 1950 година, советските власти во строга тајност ѝ подариле на Полска апсолутно 63 парчиња од галеријата Нијасвиска. Во меѓувреме, религиозното и духовното светилиште на Белорусите - Крстот Ефросина од Полоцк - очигледно го нашол својот пат во Лаврата на Света Троица, предадена на Руската православна црква во 1943 година, каде што тајно се чува од јавноста како лично светилиште на московскиот патријарх.
Како резултат на овие пустошења, на почетокот на 1990-тите, на територијата на Белорусија не останало ниту едно издание на III статут на Големото Војводство Литванија на старобелоруски јазик. Копиите од најмасовното издание од 1594-1595 година биле дистрибуирани на следниов начин: Русија(11), Полска(6), Литванија(6), Украина(5), Велика Британија(1). Покрај тоа, во различни музеи во Белорусија остануваат не повеќе од 20 Слуцки појаси, главно во фрагменти.
Како што истакнува Адам Малдис, како резултат на долгогодишниот грабеж, Белорусија очигледно станала единствената земја во светот каде што има помалку национални културни богатства дома отколку во странство.
Масовно уништување на архитектонски споменици
Радикалните идеи на болшевиците за социјалната трансформација и урбаниот напредок довеле до уништување на цели архитектонски ансамбли. Според советските мастер планови, историските правци на улиците биле уништени, била подигната типична висококатница без да се земат предвид историските композициски доминанти, визуелните перспективи и силуетата. Прагматизмот и вулгарната идеологизација довеле до формирање на тоталитарна урбана средина. На пример, во средината на 1970-тите, советските власти го урнале комплексот на историски згради на улицата Немига во Минск, по што изградиле повеќекатна станбена зграда таму според проектот на Степан Мусински, роден во Вологдската областа, Русија, која се преселила во Белорусија во 1960 година. И во 1985 година, на местото на доминиканскиот манастир уништен од советските власти, започнала изградбата на зградата на Палатата на Републиката според проектот на тимот на авторот под раководство на Михаил Пирогов, роден во Краснојарскиот крај во Русија, кој се преселил во Белорусија во 1975 година. Овие нови згради во Минск, како и другите советски згради во историските центри на белоруските места, го нарушиле интегритетот и почнале да се мешаат во перцепцијата на историските и архитектонските вредности. Во 1930-тите, во СССР под повикот на борбата против религијата започнало масовното уништување на светите згради од сите конфесии, од кои многу биле уникатни споменици на историјата и архитектурата. Како резултат на овој вандалски чин, советските власти ги уништиле архитектонските ансамбли на античките манастири во Витебск, Ворша, Полацк, Амстислав и други. Во Могилев, заради „социјалистичка обнова“ на местото, во една ноќ биле кренати во воздух 9 споменици од сакрална архитектура. Во повоениот период, уништувањето на архитектонските споменици продолжило под превезот на генералните планови за реставрација и реконструкција на места. Белорусите претрпеле најголеми загуби меѓу архитектонското наследство во 1960-тите и 1970-тите. Уметникот Микола Купав го привлекува вниманието на фактот дека за време на советското владеење, болшевиците почесто уништувале не цркви од тули, туку древни белоруски светилишта. На пример, во Ворша, единствената црква од тули изградена од руските власти останала недопрена, додека советските власти уништиле четири цркви и две манастири, кои биле споменици на барокна архитектура од времето на Големото Војводство Литванија; во Шклов била зачувана само црквата од тули, а биле уништени вредните споменици на сакралната архитектура на Могилевскиот барок и класицизам; во Могилев се зачувани две цркви од тули, додека на местото останале три цркви и две манастири, споменици од барокна архитектура, како и три цркви и еден манастир, споменици на класицистичката архитектура. Слични случаи се забележани и во Логоиск, Којданов, Дисна, Гродно итн. Доколку на почетокот на 19 век, Витебск бил украсен со 12 уникатни дела од Вилнускиот барок(второ место по Вилнус), тогаш за време на руското и советското владеење, само едно од нив преживеало во обновена форма.
Советско-руски споменици и меморијални знаци
Советските власти масовно подигнале споменици и комеморативни знаци во Белорусија на руските комунистички личности, пред сè на Ленин, Сталин, Ѕержински и Калинин. Сите овие споменици и комеморативни знаци, покрај спомениците на Сталин, демонтирани за време на „Хрушчовското затоплување“, на почетокот на 21 век ги заземале најзначајните места на централните улици и плоштади на белоруските градови и населени места. Заедно со Ленин, Сталин и Берија, во СССР жестоко бил почитуван рускиот војсководец Суворов, кој го примил регионот Кобрин со 13.279 машки селани од љубовницата на Москва, Катерина II, како подарок за задушување на бунтот на Тадеуш Кошјушко. Во 1948 година, градскиот парк Кобрин, основан од благајникот на Големото Војводство Литванија, Антони Тизенхаус, го добил официјалното име „Парк за култура и рекреација именуван по А.В. Суворов“. Во 1950 година, на 150-годишнината од неговата смрт, во паркот била поставена биста на Суворов. И покрај независноста на Белорусија, објектите именувани по Суворов сè уште остануваат во земјата. Улиците на 35 места и 24 градови во Белорусија го носат неговото име. На музејот Кобрин, посветен на Суворов, активна е Воената академија Суворов во Минск. 23 колективни фарми биле именувани по Суворов.
Населени центри
Намерното бришење на историската меморија на Белорусите се манифестирала во уништувањето на античката топонимија. Масовното преименување на белоруските населби било забележано за време на советската ера. Советските власти ги промениле официјалните имиња на следните места и градови: во 1923 година - Игумен во Червен и Визна во Чирвонаја Слобода, во 1932 година - Којданов во Ѕержинск, во 1934 година - Качеричи во Кировск, во 1939 година - Менск во Минск, во 194 година. Пропојск во Славхород, во 1954 година — Рудабелка во Актјабарски, во 1961 година — Шатилки во Светлагорск, во 1962 година — Дриса во Верхнијадвинск. Најобемните преименувања се случиле во 1938-1939 година, кога биле сменети имињата на 67 населени места и во 1964 година, кога биле преименувани повеќе од 300 населби.
Преименувањата се вршеле од различни причини, но најчесто тоа било барање на повеќе „мекозвучни“ форми(често од гледна точка на рускиот јазик) или уништување на топоними кои не одговараат на комунистичката идеологија. Новите имиња на населбите обично се формирале вештачки без врска со локалната историја и топонимија според принципите на рускиот јазик. Треба да се напомене дека официјалните советски списоци на топоними не биле нагласени, поради што топонимите честопати биле погрешно читани, па дури и вклучени како навредливи(на пример, Мартишки, Холуј, Јазва итн.).
Улици и плоштади
Една од мерките преземени од советските власти за русификација на Белорусите била речиси целосно уништување на локалното урбано наследство. Дури и за време на руското и полското(во западниот дел на земјата) владеење, многу улици и плоштади продолжиле да ги зачувуваат традиционалните антички имиња кои носеле одредена содржина, предизвикувајќи асоцијации со историјата на регионот, неговата култура, функционалните и пејзажните одлики на територијата, светилишта кои постоеле во минатото. Како резултат на советските преименувања, централните улици и плоштади добиле стандарден, целосно безличен збир на имиња, од кои повеќето морале да ја потврдат политиката на властите на СССР и комунистичката идеологија, додека многу од нив биле именувани по руски(советски) личности. кои немале никаква врска со соодветната населба и Белорусија воопшто.
На пример, по Втората светска војна, пејзажот на Минск на ниво на имиња започнал да се одредува според советскиот и рускиот политички и културен контекст. Ова довело до фактот дека на крајот на 20 век, имињата поврзани со руската историја и култура, комунистичката идеологија и Втората светска војна сочинувале околу 45% од топонимскиот фонд на главниот град, додека белоруските урбани имиња се движеле од 9%. . Според статистичките податоци за 2018 година, 70% од имињата на улиците во Минск се совпаѓале со имињата на улиците во Москва(333 заеднички имиња), Нижни Новгород(336 заеднички имиња) и Донецк(375 вообичаени имиња).
Јазична и културна политика
Кога во 1991 година започнало масовното префрлање на градските градинки и училишта на белоруски јазик, Министерството за образование на Белорусија и соодветната парламентарна комисија примиле само 6(шест) жалби и тони писма за поддршка.
Активирањето на проруските чувства во владејачките кругови на Белорусија е забележано уште од есента 1993 година, што се одразило во работата на Уставната комисија: мнозинството нејзини членови биле за отстранување на споменувањето на изворите на белорускиот јазик, државност - не само Големото Војводство Литванија и Белоруската Народна Република, туку и Белоруската ССР од текстот на Уставот на Белорусија. Оваа одлука била поддржана од мнозинството пратеници. Генерално, во 1991-1994 година, Белорусија била единствената земја од поранешните републики на СССР, каде што националните политички сили не биле претставени во министерствата и структурите на локалната извршна власт - всушност, тие немале пристап до реалните управување со државата. Од друга страна, на 11 декември 1992 година, шефот на Министерството за надворешни работи на Русија, Андреј Козиров, ја дал следната изјава на состанокот на Советот на министри на ОБСЕ(сега ОБСЕ) :Во меѓувреме, целосното обновување на русификациската јазична и културна политика се случило дури по воспоставувањето на авторитарен режим од Александар Лукашенко  , што било резултат на совпаѓањето на интересите на руските власти, кои ја оживеале империјалната идеја, и Лукашенко, кој имао надежи да го замени својот слаб претседател Борис Елцин преку присоединувањето на Белорусија кон Русија. Во 1995 година, тој одржао референдум што бил во спротивност со Уставот на Белорусија и сегашното законодавство , бил обележан со прекршување на законите и фалсификување на резултатите од гласањето. Според референдумот, Лукашенко ги одзел белоруските национални симболи бело-црвено-бело знаме и грбот на Пахонија по статусот на официјални државни симболи и му дал државен статус на рускиот јазик. Забележано е дека овој референдум ја навредило на белоруската нација. Тоа било стратешка победа на проруските, про-империјални сили, споредлива со ликвидацијата на првата белоруска национална држава и задушувањето на востанието на Кастус Калиновски. Авторот на знамето и грбот на режимот на Лукашенко е шефот на неговата администрација, Леонид Синицин, Русин по националност и поддржувач на приклучувањето на Белорусија кон Русија , кој имал наводни врски со Руските разузнавачки служби и бил фигура во извештајот на заменикот Сергеј Антончик за корупција опкружен со Лукашенко , подоцна му кажал на белорускиот пратеник Валјанцин Голубев :Според сведочењето на Синицин, работата на новиот симбол започнала на 21 март, а пратениците добиле скици од знамето и грбот веќе на 23 март. Според заменикот на Врховниот совет од 12-тото свикување Серхеј Наумчик, брзото(за два дена) создавање на симболот предложен од Лукашенко покажало дека главната цел на референдумот не било толку воведувањето на одреден симбол(што се смета за привремено - додека не се елиминира независноста на Белорусија), но уништување на државниот статус на бело-црвено-бело знаме и Пахонија.
Во втората половина на 1990-тите и 2000-тите, официјалната употреба на белорускиот јазик почнала брзо да опаѓа, првенствено во сферите на образованието и културата, како и во медиумите. Во исто време, наставниците, предавачите и академскиот кадар кои биле пријателски настроени кон белорускиот јазик и култура биле принудени да ги напуштат државните институции.
Една од манифестациите на правна дискриминација на белорускиот јазик било усвојувањето на главните кодови на Белорусија на руски јазик без официјален белоруски превод. Ова довело до фактот дека граѓанинот што зборува белоруски бил лишен од можноста целосно да ги брани своите права. Дополнително, се евидентирале случаи кога судиите одбивале да водат постапка на белоруски, а на граѓаните што зборуваат белоруски им се одбило да обезбедат преведувач, што го прекршува Кодексот за судско однесување и статусот на судиите(член 13). Во 2003 година, Уставниот суд на Република Белорусија во својата одлука ја признал повредата на рамнотежата на еднаквоста во употребата на два државни јазици. Белорускиот политичар Зјанон Пазнијак ги издвоиј следните манифестации на белоруфобија од страна на режимот на Лукашенко: 1) укинување на белоруското национално знаме(бело-црвено-бело); 2) палење на учебници на белоруски јазик; 3) потсмев од белорускиот јазик; 4) затворање на училишта на белоруски јазик, гимназии; 5) навреда на почитувани луѓе на белорускиот народ(Васил Бикау, Франциск Скарина), 6) уништување на белоруски споменици, вклучително и нивна измена; 7) намерно оштетување на природниот пејсаж на Белорусија; 8) уништување на заштитената природа на Белорусија; 9) презирен однос кон луѓето од белоруска националност, белоруската литература и креативност; 10) омраза кон белоруската младина и слободата на Белорусите; 11) изрекување казни, отпуштање од работа, исклучување од училиште и затвор за усна и писмена употреба на белорускиот јазик.
Резултатот од оваа политика била дека за време на пописот на населението во Белорусија во 2009 година, само 53,2% од населението во земјата го нарекле белорускиот како свој мајчин јазик, а во Минск - само 35,2% воопшто. За споредба, според резултатите од пописот на населението во 1999 година(за време на првиот претседателски мандат на Лукашенко), 73,6% од населението на Белорусија го нарекле белорускиот за свој мајчин јазик. Така, во текот на 10-те години од владеењето на Лукашенко, бројот на Белорусите кои го сметаат белорускиот јазик за свој мајчин јазик се намалил за 20,4%. Додека процентуалното учество на Белорусите во земјата практично не се променило во текот на овие 10 години: 81,2% во 1999 година наспроти 83,7% во 2009 година. Исто така, пописот од 2009 година покажал тренд според кој помладата генерација Белоруси во голема мера го избира рускиот како мајчин јазик, за разлика од постарите жители. Така, 49,8% од жителите на возраст од 20-24 години го избрале белорускиот за мајчин јазик, додека 74% од жителите на возраст над 70 години го избрале белорускиот за мајчин јазик. Жителите на возраст над 70 години се родени пред 1940-тите, кога 79,2% од Белорусите живееле во рурални области(податоци за 1939 година), каде што биле воспитани на белоруски и не биле под влијание на интензивната русификација. По 1940-тите, голем дел од населението на Белорусија се преселило во градовите, каде што се образувале на руски јазик и работеле во претпријатија и институции, од кои најголемиот дел од раководството биле испратени од Русија. Во 1989 година, веќе 65,4% од населението на Белорусија живеело во градовите, а во 2009 година - веќе 73,9%. Така, во текот на 70 години интензивна русификација во СССР и Република Белорусија, населението на земјата станало порусифицирано и се здобило со проруски светоглед. Резултатите од пописот од 2009 година јасно го одразуваат зајакнувањето на тенденциите на русификација. Поради ваквите промени, во 2009 година, Организацијата за образование, наука и култура на Обединетите нации го навел белорускиот јазик како загрозен.
Приближно од 2010 година, забележано е делумно суспендирање на некои процеси на русификација, што било наречено „мека белорускаизација“. Поддржувачите на вртењето на официјалното раководство на Белорусија кон белорускиот јазик и култура забележуваат, меѓу другото, одобрувањето и широката употреба на белоруската транслитерација на географските имиња, проширувањето на белорускиот јазик во областа на транспортот(пред сè од страна на метрото во Минск и Белоруската железница), давајќи имиња на нови улици, метро станици и безимени плоштади во Минск, главно поврзани со локалната историја и култура, широка употреба на социјално рекламирање на белоруски јазик, индивидуално преименување и враќање на историските имиња на улиците, реставрација или конзервација на некои значајни архитектонски споменици - замоците Галшански, Стриот замок во Гводно, Кревскиот, Лидскиот, Мирскиот и Несвишкиот замок, палати во Жилич, Косава, Красни Бераз и Ружани, портите на картузијанскиот манастир и други во Бреза. Во меѓувреме, министерот за надворешни работи на Белорусија, Владимир Макеј, тврдел дека оваа политика не треба да се нарекува „мека белорускаизација“, туку дека се формира национална самосвест, национална идеја и идентитет.
Во 2014 година, претседателскиот помошник за економски прашања Кирил Руди ги објавил резултатите од истражувањето спроведено од Институтот за социологија на Националната академија на науките на Белорусија. Втората долгорочна(до 2030 година) закана за земјата забележана од испитаниците било губењето на белорускиот јазик(на прво место - пад на населението поради нискиот наталитет).
Кандидатот за претседател на Белорусија(регистрацијата на кандидатите е одбиена), шефот на иницијативната група на кандидатот за претседател на изборите во 2020 година, Светлана Тихановскаја, блогерката и политичкиот активист Серхеј Цихановски се изјасниле за истражување на дискриминацијата на белоруски јазик од режимот на Лукашенко. На 28 мај 2020 година, тој истакнал:За време на задушувањето на протестите против изборниот фалсификат, насилството и беззаконието, режимот на Лукашенко бил обележан со репресии засновани на белоруски јазик и национални одлики. На 26 февруари 2021 година, безбедносните сили привеле повеќе од дваесетина жени на зрела(пензионерска) возраст за приватно читање белоруски книги(делата на Јанка Купала, Улаѕимер Караткевич, Васил Биков и други познати белоруски писатели) во електричен воз. Во текот на времето поминато во притворот пред официјалното судење, забележано е тортура(притвор во несоодветни услови на ниски температури, без душеци, ќебиња, храна). На дел од приведените им биле изречени парични казни во износ од повеќе пензии, на дел и затворски. На 21 април 2021 година, службениците за спроведување на законот го привеле и набрзо го осудиле 65-годишниот пензионер Адам Шпаковски на 15 години; официјална причина за упадот во станот и претресот била поплаката на соседите во која наводно пишувале за пензионерот дека „сите ги извадил со својот белоруски јазик“. На 2 мај 2021 година, жител на Минск бил приведен и осуден поради белоруски национален украс на прозорците на станот. На 17 јуни 2021 година, Здружението за белоруски јазик „Скарина“ побарало прекин на прогонот на затворениците од режимот на Лукашенко поради употреба на белоруски јазик во затворите: бранителот на човековите права Валодар Цурпанов двапати бил казнет со затворска казна бидејќи зборувал на стражарите на белоруски.
Во 2021 година била објавена книгата „Јазик 404“ за дискриминацијата на белоруските говорници под режимот на Лукашенко. Меѓу другото, книгата дава докази за тепање од безбедносните сили за белоруски јазик: „ На 21 јануари 2008 година, бев приведен на митинг за поддршка на претприемачите - луѓе во цивилна облека ме нападнаа и ме влечеа за коса нагоре по скалите. Тие беа влечени до точката за поддршка на Кастрихницкаја. Кога почнав да зборувам на белоруски, ме спречија: „Зборувај руски!“ “. И тогаш почнаа да тепаат. Сè уште имав пријател со мене, не беше допрен, бидејќи се префрли на руски ".
На 17 септември 2021 година, режимот на Лукашенко го ликвидирало Друштвото на белоруската школа, на 24 септември — Собирот на Белорусите на светската татковина , на 1 октомври — Сојузот на белоруските писатели , на 8 ноември — Друштво за белоруски јазик. На 30 ноември 2021 година, во интервју со рускиот пропагандист Дмитриј Кисељов, Лукашенко сведочел дека „Путин ми вели: „Благодарам за рускиот јазик“ “ и додал: „Наведете уште една таква земја каде што рускиот јазик се развива за да наштета на народниот јазик “.
Во мај 2022 година, германскиот историчар Феликс Акерман, вработен во Германскиот историски институт во Варшава, напиша во Frankfurter Allgemeine Zeitung за систематскиот прогон на книгите на белоруски јазик и нивните издавачи: борба против белорускиот јазик, кој се смета за симбол на протест, бидејќи службениците во администрацијата, државната безбедност и на телевизија зборуваат руски “.
Причини
Официјално, режимот на Лукашенко не дава објаснувања за причините за зајакнувањето на политиката на русификација по 1995 година. Во белоруското граѓанско општество се изразуваат мислења дека постои неискажан договор меѓу режимот на Лукашенко и раководството на Руската Федерација. Според наводниот договор, режимот на Лукашенко се обврзува да обезбеди политичка лојалност кон Русија и да води политика на русификација во Белорусија, стеснувајќи ја сферата на употреба на белорускиот јазик, во замена да добива средства од Русија за одржување на власта во Белорусија.
Можна потврда за постоењето на таков договор може да биде традиционалното приврзаност од посебно значење за агресивното ширење на рускиот јазик и култура во соседните земји од страна на раководството на Русија. Споменатата околност била одлика и на царска и на советска Русија. Потврда за продолжувањето на споменатата политика во денешно време е, на пример, хистеричната реакција на Кремљ на дерусификацијата во Украина, која раководството на Украина ја спроведува од 2014 година, и агресивните коментари на руските претставници на иницијативите за дерусификација во Казахстан.
Религија
На 16 октомври 1989 година, Синодот на Московската патријаршија го назначил Филарет(Вахрамев), роден во Москва, за поглавар на Белоруската егзархија на Руската православна црква(секуларното неканонско име е Белоруска православна црква ). Во раните 1990-ти, кога другите цркви под јурисдикција на Московската патријаршија барале одредена независност од него, Филарет се спротивставил на овој процес во Белорусија. За време на работата на библиската комисија за превод на книгите на Светото писмо на современиот белоруски јазик, кој Филарет морал да го создаде под притисок на јавноста, многу познати преведувачи и лингвисти го напуштиле неговиот состав, протестирајќи против русификацијата на белорускиот јазик.
На 25 декември 2013 година, Синодот на Московската патријаршија го назначил рјазенскиот митрополитот Павел(Панамаров), родум од Караганда и државјанин на Руската Федерација, за поглавар на Белоруската егзархија. Во меѓувреме, членот 13 од Законот на Белорусија „За слобода на совеста и верските организации“ им забранува на странците да управуваат со верски организации. На 16 декември 2014 година, Павел(Панамаров) ја објавил својата намера да поднесе петиција до патријархот да и доделил на Белоруската егзархија статус на самоуправна црква во рамките на Московската патријаршија по моделот на Латвија, Молдавија и Естонија. Оваа иницијатива била поддржана од белоруското епархиско собрание. Но, веќе на 18 јануари 2015 година, Павел(Панамаров) објавил дека ја повлекува темата за самоуправување на егзархијата во следните 25-50 години.
Динамика
Во учебната 1994/1995 година, 76% од учениците се запишале во прво одделение на белоруски јазик, што е највисок показател откако Белорусија стекнала независност. Меѓутоа, кога Лукашенко дошол на власт во 1994 година, политиката на русификација на советската и руската империјална ера била оживеана.
Предучилишно образование
Во 1995-2018 година, бројот на деца од предучилишна возраст кои зборуваат белоруски кои студираат во Белорусија паднал од 68,9% на 2,3%.
Во 2013 година, 11,4% од децата на предучилишна возраст учеле во градинки на белоруски јазик. Во 2014 година, процентот се намалил на 11%(45 илјади луѓе). Во Минск, помалку од 3.000 деца од предучилишна возраст биле запишани во групите што зборуваат белоруски, што е само 3,2% од вкупниот број.
Средно образование
Доколку во учебната 1994/1995 година во Минск 58% од учениците во првите одделенија учеле на белоруски, тогаш во учебната 1995/1996 година останале само 20% од нив, во 1996/1997 година — 12%, во 1997/1998 година — 7,3%, во 1998/1999 година — 5,3%. Во 1999 година, во главниот град на Белорусија имало само 152 дипломирани училишта на белоруски јазик(1%).
Во учебната 1999/2000 година, бројот на ученици во прво одделение кои предаваат на белоруски јазик се зголемил во 4 од 6 региони во споредба со учебната 1998/1999 година: регионот Брест - од 24,8% на 29%, регионот Витебск - од 21,4% до 26%, Гомел - од 16,6% на 20,4%, Могилев - од 19,9% до 22,4%. Заклучно со февруари 2001 година, во Белорусија имало 1.496.417 ученици, од кои над 435.000(29%) учеле на белоруски. 70,9% учеле на руски, додека во 2000 година имало 70%. Во учебната 2006/2007 година, на белоруски студирале 245.900 студенти(21,5% од вкупниот број). Во учебната 2016/2017 година, 128.600 студенти студирале на белоруски(само 13,3% од вкупниот број). Огромното мнозинство училишта на белоруски јазик се наоѓаат во руралните области, кои постепено се затвораат поради одливот на населението во градовите. Секоја година, околу 100 мали училишта се затвораат во Белорусија, од кои повеќето се на белоруски јазик. Постои тенденција за префрлање на учениците од споменатите училишта во училишта на руски јазик. Така, постои губење на учењето на белоруски. Од февруари 2019 година, нема училишта на белоруски јазик во регионалните центри на Белорусија(со исклучок на Минск), само одделни белоруски паралелки. Бројот на деца во овие паралелки се движи од пет до дваесетина. Севкупно, во сите регионални центри на Белорусија, има помалку од триста деца кои учат целосно на белоруски. Од 118 белоруски окружни центри, само два од нив имаат училиште на белоруски јазик - во Борисов(гимназија бр. 2) и Јанав(средно училиште бр. 4). Во исто време, само основно училиште е белоруски во Борисовата гимназија бр. 2 . Од 277 средни образовни институции во Минск, само 7 зборуваат белоруски. Средното училиште бр. 190, кое е едно од споменатите седум училишта на белоруски јазик во Минск, се запишува и во одделенија за белоруски и руски.
Така, има само 6 училишта на белоруски јазик во главниот град, регионалните и окружните центри на Република Белорусија:
Во Белорусија има и две училишта на полски јазик: средно училиште бр. 36 во Гродно и средно училиште бр. 8 во Вавкависк. И двете се изградени со полски пари. Во училиштето Вавкависк учат 240 деца со наставен полски јазик. Во Белорусија има и две училишта на латвиски јазик: во селото Римдјунах, округот Астраветски и во селото Пељас. Во Римдјуни има и латвиска градинка.
На 17 август 2021 година, заменик-претседателот на Комитетот за образование на Извршниот комитет на Минск, Ирина Чернијавскаја, на прес-конференција информирал дека образованието на белоруски се спроведува во 15 средни образовни институции во Минск, од кои во 5 гимназии целиот процес е на белоруски, во преостанатите 10 средни училишта во училиштата - само одвоени белоруски паралелки. Според неа, во Минск има 171 паралелки на белоруски јазик, во кои учат околу 4 илјади луѓе. Ова е околу 2% од вкупниот број на ученици во Минск(203,3 илјади на почетокот на учебната 2018/2019 година).
На 1 септември 2021 година, според личното барање на Евхен Соланков, поглаварот на Белоруската егзархија на Московската патријаршија, до Наталија Качанова, ќерка на режимот на Лукашенко, белоруското средно училиште во градот Жировичи било преведено на руски.
Репресија
Во 2003 година, поради насочени напади Советот на министри контролиран од Александар Лукашенко му наредил на Министерството за образование да го ликвидира белорускиот хуманитарен ликеј Јакуб Колас, единствениот целосно белоруски ликеј во земјата.
Во 2018 година било отворено кривично дело против членовите на образовното здружение „Институт за математика и кибернетика“, кое организирало бесплатни јавни предавања на белоруски јазик. Според обвинението, здружението работи во Белорусија без соодветна дозвола - лиценца. Прес-службата на Државниот контролен комитет известил дека е затворена „нелегалната филијала на украинскиот универзитет“, а покрената е кривична постапка против „група граѓани на Белорусија“ кои биле поврзани со неа. Во меѓувреме, предавачите кои го организираат образованието на белоруските студенти не се согласуваат со обвинувањата против нив и тврдат дека младите легално се образуваат на украинскиот универзитет. Според предавачите, во Белорусија се одржуваат само бесплатни јавни предавања и консултации, кои организациски не се поврзани со образованието на студентите во странство. Директорот на Институтот Павал Бука во јуни 2018 година истакнал: „Веќе една година не можат да најдат и да дадат никакви докази. Мислам дека го имаме овој притисок поради белорускиот наставен јазик“.
На 11 јуни 2020 година, жителот на Молодечно, Аркадиј Жизњевски, бил казнет со 30 базни единици(810 рубли) за разговор со видео блогерот од Гомељ, Сергеј Цихановски, во кој му се пожалил на вториот за недостатокот на часови по белоруски јазик и наметнување на руски наставен јазик додека не се ни избира наставниот јазик во моментот на вработување и на децата на училиште. Според судската пресуда, во текот на разговорот младиот човек јавно разговарал за условите за живот и односот кон актуелната власт. На рочиштето обвинетиот ја признал „вината“.
Во јуни 2021 година, државниот универзитет Могилев именуван по Аркадиј Кулешов принудил оставка на тројца предавачи на белоруски јазик кои сè уште биле на почесниот одбор на универзитетот: професорите Александар Агеев и Игор Шаруха, како и вонредниот професор Виталиј Евмјанков.
Литература и театар
Од 2010 година, само околу 30% од претставите во Белорусија се изведувале на белоруски, додека уделот на белоруската драма во театарските репертоари едвај достигнал 25%.
Во 2017 година, на Деновите на белоруското пишување во Полоцк, „Националната книжевна награда на Белорусија“ му била доделена на поетот кој зборува руски Анатолиј Аврутин, шефот на претставниците на белоруските писатели во Сојузот на списанието „Новаја Немига литературнаја“. Аврутин станал познат по неговите изјави за фактот дека белорускиот јазик „разделува“, додека рускиот јазик „обединува“, како и понижувачката песна упатена до учесниците на национално-ослободителното востание од 1863-1864 година. Во 2015 година, писателката што зборува руски Краснова-Хусаченко ја добила оваа награда.
Печати
До 1995 година, белорускиот јазик доминирал во списанијата, но потоа започнало многу брзо зголемување на тиражот на рускиот јазик. Во 2010 година, од 885 имиња на списанија, само 147(16%) биле објавени на белоруски. Од годишниот тираж од 59 милиони примероци, само 3,2 милиони(5,4%) биле објавени на белоруски јазик.
Од 1994 година, весниците на руски јазик почнале да доминираат во Белорусија. Во 2010 година, од 713 имиња на весници, само 185(26%) биле објавени на белоруски. Од годишниот тираж од 510,3 милиони примероци, само нешто повеќе од една четвртина била објавена на белоруски. Весниците на белоруски јазик сочинувале само 1,2 милиони примероци(14,8%) од еднократниот тираж(8,1 милиони примероци).
Споменици на сакралната архитектура
Поради интензивирањето на верскиот живот во 1990-тите, реконструкцијата на спомениците на сакралната архитектура, кои се во сопственост на Белоруската егзархија на Московската патријаршија, добила масивен карактер. Овие реконструкции се вршат со кршење на важечката законска регулатива од областа на заштитата на спомениците и се одликуваат со наменски засадување на позлатени кромидести куполи, менување на автентичниот изглед на поединечни архитектонски елементи и употреба на градежни материјали и методи кои не се дозволени за време на реставрацијата.