cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Флоренс Најтингел
Подоцнежна кариера
Најтингел ја напишала книгата Забелешки за медицинските сестри, која е издадена во 1859 г. Тоа било мала книга од 136 страници, којашто служела како основа за наставата во Училиштето на Најтингеил и во други слични училишта, иако била напишана специјално за едукација на оние кои лекуваат дома. Најтингел напишала: „Секојдневните сознанија за хигиената, или сознанијата за професијата медицинска сестра, или со други зборови, како да составиш земја во која ќе нема никакви болести, или земја која ќе може да заздрави по болеста, е тоа знаење е од големо значење. Признато е како знаењето кое секој треба да го има, и е различно од медицинското знаење кое само професијата го има.“
Книгата Забелешки за медицинските сестри добро се продавала и кај обичната читателска публика и се смета за класичен вовед во професијата медицинска сестра. Остатокот од животот Најтингел го поминала промовирајќи го основањето и развојот на професијата медицинска сестра и ја организирала во нејзината модерна форма. Во воведот на изданието од 1974 г., Џоан Квиксли од Училиштето за медицински сестри на Најтингел, напишала: „Книгата е прва од тој вид којашто досега е напишана. Се појави во време кога единствените правила за здравје почнаа да се осознаваат, кога темите за здравјето беа од суштинско значење, не само за благосостојба и оздравување на пациентите, туку и за болниците коишто беа преполни со инфекции, за медицинските сестри кои сè уште се сметаа за неупатени, за неуки лица. Неминовно е, книгата има свое место во историјата на професијата медицинска сестра, тоа е и целта поради којашто беше напишана од основачот на денешната професија медицинска сестра.“
Најтингел се залагала и за подобрување на негата и условите во воените и градските болници во Британија. Меѓу нејзините познати книги се и книгите: Записи за болниците, во којашто се зборува за врската на санитарните услови и медицинските установи, Забелешки за медицинските сестри, којашто била книга од најголемо значење за професијата медицинска сестра, Записи за работи кои влијаат на здравјето и Ефикасност и управување со болницата на Армијата на Британија.
Како што Марк Бостриџ неодамна покажал, еден од самостојните постигнувања на Најтингел било и воведувањето на обучени медицински сестри во ситемот на домовите за сиромаси во Англија и Ирска од 1860-тите па наваму. Ова значело дека за болните бездомници нема повеќе да се грижат други, поспособни бездомници, туку соодветно обучен медицински персонал. Може да се каже дека оваа иновација го навестила основањето на Службата за национално здравје во Британија, четириесет години по смртта на Најтингел.
Често се вели дека Најтингел „отишла во нејзиниот гроб објаснувајќи ја теоријата на микробни инфекции“. Марк Бостриџ во неговата неодамнешна биографија не се согласува со ова, и кажува дека таа била против претходникот на оваа теорија наречен „контагионизам“ според кој болестите може да се пренесат само преку допир. Пред експериментите на Пастер и Листер во средината на 1860-те, скоро никој не ја сфатил теоријата сериозно, па дури и подоцна многу медицински практичари не биле уверени. Бостриџ нагласува дека во почетокот на 1880-те Најтингеил напишала статија за учебник во којшто ја застапувала доследната претпазливост замислена, како што таа рекла, да убива микроби. Работата на Најтингел служела како инспирација за медицинските сестри за време на Американската граѓанска војна. Федералната влада на САД ѝ пристапила за совет во врска со организирање на теренска медицина. Иако нејзините идеи наишле на отпор, биле инспирација за волонтерскотото тело на Санитарната Комисија на САД.
Во 1870-те Најтингел ѝ била ментор на Линда Ричардс, првата обучена американска медицинска сестра, и успеала да ја врати назад во САД со соодветна обука и знаење способна да основа висококвалитетни училишта за медицински сестри. Линда Ричардс била одличен предводник на професијата медицинска сестра во САД и Јапонија.
Во 1883 г. Најтингел ја добила наградата Кралски Црвен крст од Кралицата Викторија. Во 1907 г. таа станала првата жена која ја добила наградата Орден за заслужност. Во 1908 г. таа добила награда и од градот Лондон. Нејзиниот роденден денес се слави како Меѓународен ден за подигање на свеста за синдромот на хроничен замор.
Од 1857 г. па наваму, Најтингел повремено била прикована за кревет и страдала од депресија. Поновата биографија како причина ја наведува бруцелозата заедно со спондилозата. Според другото објаснување за нејзината депресија причината е нејзиното откритие по војната дека згрешила во врска со проценката за причините за високата стапка на смртност. Сепак, нема документирани докази за да се поддржи оваа теорија, којашто останува само голема претпоставка. Денес најприфатена е тезата дека Најтингел боледувала од особено силна форма на бруцелоза, чиишто ефекти почнале да се зголемуваат во почетокот на 80-тите. И покрај нејзините симптоми, таа останала феноменално продуктивна во социјалните реформи. Во годините додека била прикована за креветот, таа ја предводела и работата во областа на болничкото планирање, којашто многу брзо се ширела низ Британија и светот.
Врски
Иако со голем дел од работата на Најтингел насекаде се подобрила судбината на жените, таа имала малку поччит за жените воопшто, и повеќе го сакала пријателството со моќните мажи. Често себеси се препознавала во машки род, како на пример „човек од дејство“ и „деловен човек“. Сепак, таа имала неколку значајни и страсни пријателства со жени. Како млада ги обожавала тетка ѝ и братучетка ѝ. Подоцна во животот започнала да се допишува со ирската калуѓерка, Сестра Мери Клер Мур, со која работела во Крим. Мери Кларк, англичанка која ја запознала во 1837 г., била нејзина најсакана интимна другарка со која останала во контакт целиот живот. И покрај ваквите длабоко емоционални приврзувања за жените, некои од прочувачите на животот на Најтингел веруваат дека таа останала невина целиот нејзин живот, веројатно поради религиозниот повик за нејзината кариера, или затоа што живеела во времето на Викторијанската епоха на сексуална моралност.
Смрт
На 13 август 1910 г., на 90 г. возраст, таа мирно починала додека спиела во нејзината соба на улицата Саут Стрит 10, во Парк Лејн. Понудата за погреб во Вестминстер Аби била одбиена од нејзините роднини, и била погребана на гробиштата кај црквата Св.Маргарет во Ист Велоу, Хемпшир.
Статистика и санитарната реформа
Уште од рана возраст Флоренс Најтингел покажала дарба за математика, и брилирала по предметот за кој учител ѝ бил нејзиниот татко. Подоцна, Најтингел станала предводник на визуелно презентирање на информации и статистички графици. Меѓу другото, таа употребувала и графикон, кој првенствено бил развиен од страна на Вилијам Плејфер во 1801 г. Иако ова денес е прифатено, во тоа време било релативно несекојдневен метод на презентирање информации. Навистина, Најтингел е опишана како „вистински предводник на графичко презентирање на статистиката“, и ѝ е припишана заслуга за развој на форма на графиконот која денес е позната како  кружен дијаграм, или понекогаш наречен и дијаграмот на Најтингел во форма на роза, еквивалент на сегашниот кружен хистограм, со кој ги илустрирала сезонските извори на смртност кај пациентите во воената болница со којашто таа управувала. Збирката од такви дијаграми, Најтингел ја нарекла „позер“, но подоцна тој поим често се употребувал и за посебни дијаграми. Таа ја проширила употребата на позери за да им ги презентира извештаите за природата и важноста на условите за медицинска нега за време на Кримската војна на парламентарците и државните службеници кои не знаеле да читаат или да разбираат традиционални статистички извештаи.
Во подоцнежниот живот Најтингел направила детална статистичка студија за санитарните уреди во руралните облсти во Индија, и била водечката фигура во процесот на воведување на подобрена медицинска нега и јавна здравствена услуга во Индија. Во 1858 г. и 1859 г. успешно лобирала за основање на Кралска Комисија во Индија. Две години подоцна подготвила извештај за Комисијата, со којшто во 1863 г. ја завршила својата студија. Десет години по санитарната реформа, во 1873 г., Најтингел изјавила дека смртноста меѓу војниците во Индија пресметана на 1000 војници, од 69 се намалила на 18.
Ѓафурски Лозја (Виничка Кршла)
Ѓафурски Лозја — археолошко наоѓалиште во виничкото село Виничка Кршла. Наоѓалиштето претставува населба од римското време. Се наоѓа на десниот брег на Драгобрашка Река, во непосредната близина на наоѓалиштето Вршник. По површината се среќаваат делови од керамички садови, а биле најдени и монети.
Флоренс Најтингел
Книжевност и движењето на жените
Достигнувањата на Најтингел се многу поимпресивни кога се гледаат наспроти позадината на социјалните ограничувања за жените во Англија за време на Викторијанската епоха. Нејзиниот татко, Едвард Најтингел, бил екстемно богат земјосопственик во највисоките кругови на англиското општество. Во тоа време, жените од класата на Најтингел не учеле факултет и не продолжувале со професионална кариера, туку нивна цел била да се омажат и да гледаат деца. Најтингеил имала среќа. Нејзиниот татко верувал дека жените треба да се образуваат, и тој лично ја учел италјански, латински и грчки јазик, филозофија, историја и, најнеобично од се за жените во тоа време, пишување и математика.
Но, не само што е позната по нејзините придонеси за професијата медицинска сестра, како и на полето на математиката, Најтингел, исто така, е значајно поврзана и со изучувањето на феминизмот во Англија. Во периодот од 1850 г. и 1852 г., таа се борела со сопственото дефинирање и очекувањата на нејзиното семејство за брак со човек од високата класа. Додека си ги средувала своите мисли, таа го напишала делото Предлози за размислување за трагачите по религиозна вистина. Тоа било дело од 829 страници, во три тома, коешто Најтингеил приватно го објавила во 1860 г., но целосно не било издадено до неодамна. Напор да се поправи ова бил направен со изданието во 2008 г. на универзитетот Вилфрид Лорие, коешто било том број 11 од проектот со вкупно 16 тома, наречен Собрани дела на Флоренс Најтингел. Најпознатиот од написите, наречен Касандра, претходно бил објавен од Реј Стречи во 1928 г. Тој го вклучил написот во делото Причината, коешто претсатвувало историја за движењето на жените. Очигледо, написот ја имал истата намена, за средување мисли. Наскоро Најтингел заминала да се обучува на Институтот за ѓаконици во Каизерверт.
Касандра протестирала против состојбата на преголемо феминизирањето на жените, којашто станувала веќе беспомошна, а којашто Најтингел ја препознала во летаргичниот живот на нејзината мајка и постарата сестра, и покрај нивното образование. Таа го одбила начинот на живот како нивниот, со бесмислен комфор за светот на социјалната служба. Делото го рефлектира и нејзиниот страв дека нејзините идеи нема да бидат ефективни, како што биле и на Касандра. Касандра била принцеза на Троја, која служела како свештеничка во замокот на Аполо за време на Tројанската војна. Богот ѝ дал дарба за претскажување, но кога таа го одбила неговото додворување, тој ја проколнал нејзините претскажувачки предупредувња да бидат неприфатени и игнорирани. Елејн Шоуволтер го нарекла пишувањето на Најтингеил „главен текст за англискиот феминизам, поврзаност помеѓу Волстонкрафт и Вулф.“
Теологија
Предлози за размислување е дело на Најтингел од областа на теологијата, нејзина сопствена теодицеја, која ги развива нејзините хетеродоксни идеи. Најтингел била христијански универзалист. Раскажувала дека на 7 февруари 1837 г., кратко пред нејзиниот 17-ти роденден, ѝ се случило следново: „Господ ми прозборе“, и напишала: „ме повикува во Негова служба“.
Професијата медицинска сестра
Првата официјална програма за обука на медицински сестри, Училиштето на Најтингел за медицински сестри, било отворено во 1860 г. Мисијата на училиштето била да обучува медицински сестри кои ќе бидат способни да работат во болниците, да работат со сиромасите и да подучуваат. Намерта била дека студентите ќе се грижат и за луѓето во своите домови, нешто што сè уште се развива за углед и професионална можност на медицинските сестри денес.
Траен придонес на Флоренс Најтингел е нејзината улога во создавањто на денешната професија медицинска сестра. Таа поставила пример за сочувство, посветеност на нега на пациентот, и вредно и внимателно управување со болницата.
Работата на нејзиното Училиште за медицински сестри денес продолжува со работа под името Училиштето на Флоренс Најтингел за медицински сестри и акушерство при Универзитетот Кингс Колеџ Лондон во Лондон. Исто така, и училиштето за медицински сестри и акушерство при Универзитетот Саутхемптон  е наречено по неа. Меѓународниот ден на медицинските сестри се слави на нејзиниот реоденден секоја година. Кампањата за Декларацијата Флоренс Најтингел, основана од водачи на професијата медицинска сестра низ целиот свет, преку Иницијативата Најтингеил за глобално здравје, има цел да создаде глобално основно движење со кое ќе се постигне усвојување на две резолуции на Обединетите Нации од страна на Генералното Собрание на ОН од 2008 г., кои гласат: 2010 г.-Меѓународна година на медицинските сестри- 2010 г. ( 100 години од смртта на Најтингел) и 2011-2020 г.-Декада на ОН за здрав свет ( 200 г. од раѓањето на Најтингеил). Иницијатавата Најтингел за глобално здравје работи и на пробудување на свеста за важни прашања кон кои Флоренс Најтингел го свтрела вниманието, како превентивна медицина и холистичка медицина. Досега, Декларацијата Флоренс Најтингел е потпишана од преку 18.500 потписници од 86 земји.
За време на Виетнамската војна, Најтингел инспирирала многу медицински сестри во Армијата на САД, што претставувало искра за обновување на интересот во нејзиниот живот и работа. Нејзините обожавателки, вклучувајќи ја и Кантри Џо од групата Кантри Џо и рибата, која составила опширно мрежно место во нејзина чест.
Постојат многу фондации кои го носат нејзиното име. Најголем дел се фондации кои се поврзани со лекувањето, но во Канада постои и Фондација Најтингел за истражување, којашто е посветена на изучување на синдромот на хроничен замор, за којшто се верува дека го имала и самата Најтингел.
Во 1912, Меѓународниот комитет на Црвениот крст ја вовел наградата Флоренс Најтингел Медал, којашто се доделува секоја втора година за истакната заслуга на медицински сестри или за придонес во оваа професија.
Болници
Четири болници во Истанбул се нарчени по Најтингел: најголемата приватна болница во Турција која се наоѓа во областа Шишли (F. N. Hastanesi), во Гајретепе (Metropolitan F.N. Hastanesi), во Меџидијеќој (Avrupa F.N. Hastanesi) и во Кадиќој (Kızıltoprak F.N. Hastanesi), сите во припадност на Турската Фондација за кардиологија.
Музеи и споменици
Статуа на Флоренс Најтингел има на самото шеталиште во Вестминстер, Лондон.
Три статуи на Флоренс Најтингел има и во Дарби, една пред болницата London Road Community Hospital, порано позната како Кралска болница на Дарбишир, една на улицата St. Peter's Street и една над Одделот за грижа Најтингел-Мекмилан спроти Кралската болница Дарби. Куќа отворена за јавноста со нејзино име има близу до Кралската болница Дарби. Одделот за грижа Најтингел-Мекмилан сега се наоѓа во Кралската болница Дарби, порано позната како Градска болница Дарби.
Посебен прозорец со обоено стакло бил подарен на црквата на Кралската болница Дербшир во доцните 1950-ти год. Подоцна, кога црквата била срушена, прозорецот бил отстранет, чуван и преместен во новата црква. На затворањето на болницата, прозорецот повторно бил изваден и чуван. Во октомври 2010 г. биле собрани 6.000 фунти кои овозможиле повторно поставување на прозорецот и тоа во црквата Св.Питерс во Дарби. Ова значајно дело прикажува девет, од оригиналните десет паноа, опишувајќи сцени од болничкиот живот, атракции на градот Дарби, како и самата Флоренс Најтингел. Дел од прозорецот бил оштетен, па затоа десеттото пано било расклопено и стаклото се употребило за поправка на останатите паноа. Сите фигури, кои, како што се кажува, биле моделирани од истакнати личности на градот Дарби во раните шеесетти години, го заобиколуваат и слават централното стакло на кое се наоѓа прославениот Христос. Медицинска сестра која позирала за десната плоча на врвот во 1959 г. присуствувала на службата за повторно осветување во 2010 г.
Музејот на Флоренс Најтингел во болницата Сент Томас во Лондон, бил повторно отворен во мај 2010 г. на стогодишнината од смртта на Најтингел. Другиот музеј посветен на Најтингел е во семејниот дома на нејзината сестра, Клејдаун Хаус, којшто сега е во сопственост на Организацијата за зачувување на места од историска важност и природна убавина (National Trust).
Во Истанбул, најсеверната кула од зградата на касарната Селимије сега е музеј, каде што во неколку од просториите се изложени реликвии и репродукции значајни за Флоренс Најтингел и нејзините медицински сестри.
Кога Најтингел отишла во Крим, во мај 1855 г., често правела проверки на болницата јавајќи на коњ. Подоцна употребувала двоколка, и при еден несреќен случај, кога маската се превртила, таа едвај избегнала сериозна повреда. По овој настан, таа почнала да употребува цврста кочија од руско производство, со водоотпорен покрив и завеси. По војната, Алексис Сојер ја вратил кочијата во Англија и, како што следува, била дадена на Училиштето на Најтингел за обука на медицински сестри. Кочијата се оштетила кога болницата била бомбадирана од Нацистичка Германија за време на Втората светска војна. Подоцна била префрлена во Музејот на армиската медицинска служба во Сари, близу Алдершот.
Бронзена спомен-плоча била додадена на долниот дел на Споменикот на Крим, на гробиштата Хајдарпаша во Истанбул, којашто била откриена на Денот на империјата во 1954 г., со цел се прослави стогодишнина од нејзиното работење во тој регион. На плочата била напишана следнава посвета:
„За Флоренс Најтингеил, чијашто работа близу овие гробишта пред еден век ублажи многу човечко страдање и ја постави основата на денешната професијата медицинска сестра.“
Звучен запис
„Кога јас повеќе нема да бидам ниту во сеќавање, туку само име, се надевам дека мојот глас ќе може да го овековечи големото дело на мојот живот. Господе, благослови ги моите драги стари пријатели од Балаклава и однеси ги безбедно до копното“.
Записот е достапен он-лајн.
Театар
Првото театарско претставување на Најтингел го направил режисерот Региналд Беркели во неговата претстава „Госпоѓата со ламбата“, којашто била премиерно прикажана во 1929 г. во Лондон, со Едит Еванс во главната улога. Во оваа претстава таа не е претставена како милосрдна личност во целост, и голем дел за создавање на нејзиниот карактер во претствата е земен од нејзината биографијата напишана од Литон Стречи, којашто е дел од книгата „Истакнати викторијанци“. Во 1951 г., под истото име, била адаптирана и на филмското платно. Најтингел се појавува и во надреалистичката драма на Едвард Бонд, наречена „Рано наутро“, во којашто е прикажана дека е во лезбејска врска со Кралицата Викторија.
Во 2009 г., била продуцирана и сценска музичка претстава за Најтингел од страна на Асоцијацијата на раководители на услуги за лекување на Филипините, насловена „Патувањето на девојката“. Драмата ја опишувала љубовната и професионалната приказна на иконата на медицинските сестри, Флоренс Најтингел, и се прикажувала секој петок во февруари 2009 г. во театарот во Крамп Крејм, на Филипините. Приказната е за раниот живот на Најтингел и за нејзината борба за време на Кримската војна. Во двочасовна драма „Патувањето на девојката“ медицинските сестри од различни болници во земјата ги изнесувале своите таленти за уметничко изведување.
Телевизија
Прикажувањата на Најтингел на телевизија, во документарци, како и во фикција, се разликуваат: во емисија за Флоренс Најтингеил на BBC во 2008 г. нагласено е нејзината независност и чувството кога го добила духовниот повик, но во емисијата на Канал 4 во 2006 г., „Мери Сикол“: Вистинскиот ангел на Крим, како и во емисијата на Сајмон Шама, „Историја на Британија“, таа била прикажана како ограничена и спротивна на обидите на Сикол. Во 1985 г. бил режиран биографски филм насловен „Флоренс Најтингел“, каде што Жаклин Смит ја глуми Флоренс.
Филм
Во 1912 г. бил режиран биографски филм без звук насловен „Викторииниот крст“, во којшто Џулија Свејн Гордон ја глуми Најтингел. Во 1915 г. бил режиран друг таков филм без звук, насловен „Флоренс Најтингел'', каде што главна улога имала Елизабет Рисдон. Во 1963 г. бил режиран филмот насловен Белиот Ангел во којшто Кеј Франсис ја имала улогата на Флоренс. Во 1951 г. е режиран вториот биографски филм насловен Госпоѓата со ламбата, со главна улога на Ана Нигл.
Банкноти
Во периодот од 1975 г. до 1994 г., на задната страна на банкнотите од 10 фунти, од серијата Д, издадени од Банката на Англија, имало слика од Флоренс Најтингел. На банкнотите била насликанa во болницата во Крим како ја држи нејзината ламба, а имало и нејзин портрет во стоечка положба.
Фотографија
Најтингел имала принципиелно одбивање во однос на правење нејзини фотографии или сликање нејзини портрети. Во 2006 г. е откриена екстремно ретка фотографија на Флоренс Најтингел, направена кај Ембли, кога била на посета на нејзиниот семеен дом во мај 1858 год, и сега се наоѓа во Музејот на Флоренс Најтингеил во Лондон. Црно-бела фотографија од Најтингел, направена од Лизи Касвол Смит околу 1907 г. во нејзиниот дом во Парк Лејн, во Лондон, била купена на аукција на 19 ноември 2008 г. од Аукциската куќа Друитс во Њубари, Беркшир, Англија, по цена од 5.500 фунти.
Биографии
Првата биографија за Најтингел била издадена во 1855 г. во Англија. Во 1911 Едвард Кук бил овластен од извршителите на Најтингеил да напише за нејзиниот јавен живот, и тоа дело било издадено во два тома во 1913 г. Лутон Стречи голем дел од поглавјето за Најтингеил во книгата Еминентните Викторијанци го пишувал врз основа на делото на Кук, и Сесил Вудхам Смит во голема мера се потпира на нејзината биографија во делото на Кук од 1950 г. насловено Живот, и покрај тоа што имала пристап до новиот семеен материјал зачуван во Клејдон. Во 2008 г. Марк Бостриџ издал дело во кое е опишан целосно друг живот на Најтингеил, исклучително заснован на неиздадените материјали од Колекцијата Верни која ја имало во Клејдон, како и на архивски документи од околу 200 архиви од целиот свет, од кои дел биле издадени од Лин МекДоналд во нејзиното проектно издание од 16 тома насловено Собрани дела на Флоренс Најтингеил (од 2001 г.-денес).
Фикција
Најтингел е главниот карактер во детективкиот роман со ликот на Енола Холмс, Случајот на таинствените криптолини, каде што ја киднапираат кога за време на Кримската Војна таа на газдарицата на Енола ѝ дава порака кодирана со криптолини. Во овој роман, Најтингел е опишана како јака феминистка која се преправа дека е инвалид со цел да се фокусира на нејзината работа на полето на политиката и медицината, без да скршнува од очекуваното феминистичко однесување. Оваа лажно лице, како и нејзината поодмината возраст и социјалниот почит, ѝ овозможуваат директно да му објасни на братот на Енола, Шерлок Холмс, зошто неговата сестра е решена да се спротивстави на неговата желба таа да се согласи за училиштето со интернат.
Синдромот Флоренс Најтингел
Синдромот Флоренс Најтингел е тремин којшто се употребува за да се опише ситуација во која, некое лице, вообичаено доктор или медиццинска сестра, развива емоционална поврзаност со повреден пациент за време на неговото лекување. Ова процес на привразување може да премине и во сексуално привлекување.
Друго
Неколку цркви од Англиското Комуна ја комеморираат Најтингел со празник во нивните литургиски календари. Евангелистичката црква Лутеран во Америка ја комеморира како преродбеник на општеството на 13 август (Клара Маас). Почнувајќи од 1968 г., Воздушните сили на Америка управувале со флота од 20 аеродинамични авиони за евакуација од типот C-9A „Најтингел“, засновани на платформата МекДонел Даглас DC-9. Последниот од овие авиони бил повлечен од употреба во 2005 г. Во 1982 г. Сентара Хелткер го инагурирал својот медицински хеликоптерски сервис, официјално именуван „Најтингел“. Најтингел,многу придонела за здравјето на луѓето,таа умрела во 1910,кога имала 90 години...
Јарослав Мудриот
Животопис
Од 1019 до 1054 година киевски кнез бил Јарослав I Владимирович, познат како Јарослав Мудриот. Тој бил син на големиот киевски кнез Владимир, кој ги покрстил Русите во 988 година, а негов брат бил Мстислав Владимирович Велики (умрел во 1036 г.), кнез тмуторокањски и черниговски. Јарослав бил наречен Стари за да се разликува од другите кнезови кои живееле подоцна (на пример, Јарослав Всеволодович Черниговски). Јарослав Мудриот бил оженет со византиската кнегиња Ана, синот Свјатополк го оженил со ќерката на полскиот крал Болеслав, ќерката Ана ја омажил со францускиот крал Анри I, другата ќерка Елисавета со норвешкиот крал Харалд, сестрата Марија ја омажил за полскиот кнез, а синот Всеволод го оженил со ќерката на византискиот цар Константин IX Мономах. Јарослав бил погребан во киевската црква Св. Софија, во мраморен саркофаг.
Во неговото време продолжило издигањето на Киевска Русија која станала една од најнапредните држави во Европа. Тој водел борба против одредени феудалци кои сакале да се осамостојат. Таков бил случај со неговиот брат Свјатополк. Тој исто така се плашел од барањето на Новгород за автономија. Тој постигнал договор со собранието на Новгород со кој тој ја осигурал приврзаноста кон централната власт. Но сепак, со посебна повелба ја гарантирал автономијата на Новгород. „Кнезовите на Новгород при стапувањето на должноста морале да му се заколнат на повелбата на кнезот Јарослав“. Потоа влегол во конфликт со својот внук Брајчаслав. По неуспешниот обид да го порази со оружје тој направил спогодба со него во која тој ја признал врховната власт на Киев но ја сочувал внатрешната самоуправа. Јарослав ја зајакнал позицијата на Руската црква. Во 1037 година, по повод победата над Печенезите, Јарослав Мудриот ја подигнал катедралната црква Св. Софија. Исто така, бил основан и манастир наречен „Киевската лавра“ кој станал културно жариште. Во 1051 година, кнезот Јарослав, без да побара дозвола од цариградскиот патријарх, за митрополит го поставил рускиот свештеник Иларион. Тоа било прв обид за осамостојување на руската црква од врховната власт на Цариградската патријаршија. Со јакнењето на христијанството се зајакнувал и културниот живот на Киевска Русија. Биле преведувани книги донесени Македонија и Бугарија. Биле преведувани книги од грчки на старословенски јазик. Се создала руска црковна книжевност. Се развило и пишување на летописни записи во Киев и Новгород. Се појавиле првите житија како: биографија на убиените Свјатополкови браќа, Борис и Гилеб. Во 1036 година излегол првиот дел од списанието „Руска правда“.
Линеарен модел
Во статистиката линеарниот модел или уште се нарекува прост праволиниски регресионен модел ни ја покажува праволиниската зависност помеѓу двете појави кои ги набљудуваме. Бидејќи кај стохастичката врска меѓу двете појави се јавуваат помали или поголеми отстапувања на точките од правата, како можно решение се наметнува токму линеарниот модел кој ќе и овозможи прилагодување на правата (линија на регресија) вцртаните точки најдобро да ги репрезентира. Равенка на правата линија:
Метод на најмали квадрати
Методот на најмали квадрати се заснова на минимизирање на квадратните отстапувања на сите емпириски точки од линијата на регресија. Методот на најмали квадрати се состои во изнаоѓање на показатели на развојната тенденција и конструирање на нејзината линија што би минувала на најмало растојание од сите точки на емпириската линија. Такво најмало растојание ќе се постигне ако теоретската линија се конструира да минува на еднакво растојание од сите точки на општата линија, со други зборови ако алегебарскиот збир на растојанијата изнесува 0. Тоа значи дека треба да се најдат такви вредности за конструирање на теоретска линија (трендот) што ќе доведат до најмала сума на квадрати на отстапувањата на апсолутни вредности на движењето од вредностите на трендот. Затоа овој начин на изнаоѓање на точките на трендот се нарекува метод на најмали квадрати.
Линеарен модел
Правата во целост е дефинираана со два коефициента:
β 0  го покажува отсечокот на y-оската односно вредноста на y кога x е 0
Метод на најмали квадрати
Линија на регресија на примерокот
Каде y’, ја претставува онаа вредност на y која точно се наоѓа на најдобро прилагодена линија на регресијата и се нарекува прилагодена вредност на Y. Честопати се користи и изразот предвидена вредност на Y. Оваа формула служи за определување на на точките на теоретската линија, а збирот на сите точки ја создава таалинија. Затоа, ако сакаме да ја прикажеме заедничката формула за сите точки на линијата, тогаш формулата ќе треба да ја помножиме со заедничките коефициенти за секоја константа. Коефициентот на константата е y (бидејќи е отсечка од оската y),а коефициенотот на константата е x. На тој начин, ќе ги добиеме следниве две равенки:
I равенка: ∑(x)=∑+(∑x) II равенка: ∑(xy)=∑(x)+(∑x^2)
Линеарен модел
Ако β 1 > 0 правата покажува тенденција на пораст
Метод на најмали квадрати
Линија на регресија на примерокот
Сумантот од,,", т.е. ∑ всушност претставува збир од отсечките на ординалната оска на сите точки од теориската линија. Поради тоа, во првата равенка би можело тој да биде заменет со знакот за овој збир - Na. На тој начин равенките ќе го имаат следниов изглед
I равенка: ∑y=N+(∑x) II равенка: ∑(xy)=∑(x)+(∑x^2)
Линеарен модел
Акоβ 1 < 0 правата покажува тенденција на опаѓање
Метод на најмали квадрати
Линија на регресија на примерокот
Но, од друга страна, познато е дека при графичкото прикажување на временските низи x- оската служи за прикажување на временските отсечоци од проучуваниот период. Ако медијалниот временски отсек се означи со нула, а секој претходен и и ден отсек со 1, 2, 3, 4 итн., давајќи им на претходните отсеци негативен, а на идните позитивен знак, алгебарскиот збир на износите од,,x" ќе изнесува нула, што значи дека ќе ја имаме следнава ситуација: ∑x=0
Линеарен модел
Праволиниска функционална врска
Праволиниска функционална врска постои помеѓу пооделните вредности на x i и просечните вредности на y кои им одгогвараат на нив, а ги означуваме со E(Y i ).
Метод на најмали квадрати
Линија на регресија на примерокот
Тоа ќе причини, по заменувањето во равенкитена,,∑x" со нула, да се добие следниов изглед:
Линеарен модел
Регресиона линија на масата или популацијата
Регресиона линија на масата или популацијата е линијата на регресијата која минува низ просечните вредности на y за дадени вредности на x i .Таа најдобро се прилагодува на дадените податоци. Нејзината равенка гласи:
Метод на најмали квадрати
Линија на регресија на примерокот
I равенка: ∑y=N II равенка: ∑(xy)=∑(x^2)
Линеарен модел
Регресиона линија на примерок
Бидејќи најчесто во практиката работиме врз основа на информациите на примерокот коефициентите не можеме да ги пресметаме и затоа β 0 и β 1 за нас претставуваат непознати параметри исто како и аритметичката средина на масата М. Статистиката затоа за задача го има нивното оценување врз основа на податоците од примерокот и врз тие оцени би можеле да вршиме предвидување. Со изнаоѓање на таквите оцени кои ќе ги означиме со b о и b 1 фактички се доаѓа до коефициентите на правата линија во примерокот. Оваа линија ја претставува регресионата линија на примерокот. Нејзината равенка гласи:
Метод на најмали квадрати
Линија на регресија на примерокот
Во првата равенка ја имаме застапено константата,,", а во втората константа,, ". Одтаму може да се извлече што всушност претставува секоја од нив. Така, од првата равенка произлегува дека
Линеарен модел
Стохастички член
Стохастички член или најчесто случајна грешка претставува случајна променлива на отстапувањето на y. Стохастичкиот член е често пристутен токму затоа што вредностите на y во масата некогаш покажуваат поголемо, а некогаш помало отстапување од функционалната врска.
Метод на најмали квадрати
Линија на регресија на примерокот
=(∑y)/N а од втората дека =(∑(xy))/(∑x^2) Овие изводи јасно покажуваат што треба да се земе како константа,,", односно,,", за изнаоѓањето на сите потребни точки на теориската линија. Константата,," е исто што и збирот на дадените големини, разделен со бројот на големините, а тоа не е ништо друго туку аритметичка средна големина од временската статистичка серија. Што се однесува до втората константа,,", таа се изнаоѓа кога збирот од производите помеѓу износите на,,x" и соодветните големини во серијата ќе се раздели со збирот на оквадратените износи на,,x". При пресметувањето на теориската линија според методот на најмалите квадрати, во техниката на работењето постои извесна разлика кога временската низа содржи непарен и парен број членови, поради што ќе ги прикажеме обата случаја.
а) При серија од непарен број членови Како пример ќе ја земеме истата серија, производството на памук во нашата земја. Само што, бидејќи таа серија содржеше парен број членови (14), ние ќе ја намалиме за еден член и ќе добиеме серија од 13 членови, која започнува од 1961, а завршува со 1973 година (од табелата). Тука централната година е 1967 и таа ќе биде обележена со x=0, додека годините пред неа ќе бидат обележени со -1, -2, -3 итн. а по неа со +1, +2, +3 итн. (колона 2). Кога овие коефициенти на,,x" ќе се помножат со податоците од движењето на појавата, ќе се добијат производите од,,x" и,,y" (колона 4).
=(∑y)/N = 104670/13=8051,54 ; b=(∑xy)/(∑x^2)=40770/182=224,01
Од изводите на формулите што ги изнесовме погоре се виде што претставуваат константите,,a" и,,b". Тоа беше: =(∑y)/N =(∑(xy))/(∑x^2)
Бидејќи сите овие симболи се веќе определени и измерени во табелата, од неа лесно ќе може да се изнајдат овие константи. Тие ќе бидат: =104670/13=8051,54 и =40770/182=224.01
Штом така ќе се определат константните големини,," и,,", тогаш со формулата y=+x ќе може многу лесно да се изнајдат точките од линијата на развојната тенденција (трендот) на проучуваната појава. Тоа ќе стане кога во оваа формула знаците,,",,," и,,x'' ќе се заменат со нивните големини. Така, за првата година (1961) ќе ја добиеме следнава положба: y = 8051,54 + 224,01 X (-6) = 8051,54 - 1344,06 = 6707,48
за 1962: y = 8051,54 + 224,01 X (-5) = 8051,54 - 1120,05 = 6931, 49
за 1963: y = 8051,54 + 224,01 X (-4) = 8051,54 - 896,04 = 7155,50 За централната 1967 година трендот ќе изгледа: y = 8051,54 + 224,01 X 0 = 8051,54 + 0 = 8051,54
За годините по централната година: за 1968: y = 8051,54 + 224,01 X 1 = 8051,54 + 224,01 = 8275, 55
за 1969: y = 8051,54 + 224,01 X 2 = 8051,54 + 448,02 = 8499,56
за 1970: y = 8051,54 + 224,01 X 3 = 8051,54 + 672,03 = 8723,57 Сите овие големини на теориската линија се претставени во колоната 6 од табелата.
б) При парен број членови
Ако временската низа содржи парен број членови, изнаоѓањето на точките од трендовата линија - и покрај истата техника - се комплицира поради тоа што не може да се фиксира централен член кој би одговарал на медијалната големина (x=0). Медијаната тука ќе падне меѓу двата централни члена. И бидејќи x=0 ќе биде меѓу тие два члена, тоа вредноста на тие членови ќе биде -0,5 (за претходниот) и +0,5 (за идниот член), а за сите други членови за по една единица повеќе. Тоа се гледа од следната табела, која се состои од 14 членови и каде што медијаната се паѓа меѓу 1967 и 1968 година. Инаку, целата техника околу изнаоѓањето на износите на константите,," и,,", и одтаму на точките од теориската линија, останува исто како и во случај кога серијата има непарен број членови.
=(∑y)/N=111670/14=7976,43 ;
=33935/227,50=149,16
Линиите на регресијата во масата и примерокот правилно се разликуваат, бидејќи оценетите вредности за се разликуваат од вистинските вредности на параметрите. Како прво решение се наметнува графичкиот метод, т.е визуелно да се избере онаа права која најповеќе одговара на општата тенденција на распоредот на точките. Меѓутоа, овој метод има две крупни слабости : во целост има субјективен карактер и не дава можност за одредување на грешката на оцената. Поради тоа во статистиката се предложени повеќе објективни методи за решавање на овој проблем, но сепак најповеќе се користи методот на најмали квадрати. Поради стохастичната природа на врската емпириските точки ќе покажуваат отстапување од правата. Вертикалното отстапување или разлика помеѓу стварните вредности наи прилагодените вредности го нарекуваме резидуал и го означуваме со и од тука
Од сликата може да се забележи дека резидуалот ќе биде позитивен ако емпириската точка се наоѓа над оценетата линија, негативен ако точката лежи под и ќе биде еднаков на нула ако стварната вредност се поклопува со прилагодената. Во случај на фукционална или детерминирачка врска сите резидуали би биле еднакви на нула. Меѓутоа, јасно е дека правата добро ќе го репрезентира распоредот на точките доколку вредностите на резидуалот се релативно мали и обратно. Значи може да заклучиме дека резидуалот всушност претставува оцена на соодветниот стохастички член кој го покажува отстапувањето на ниво на маса. Меѓутоа, во статистичките истражувања, како критериум на прилагоденост не може да биде минимизирањето на збирот на резидуалот бидејќи тој е еднаков на нула поради потирањето на збирот на позитивните и негативните резидуали. Имајќи го предвид овој факт како критериум се користи збирот на квадратни отстапувања. Тоа значи, дека основната смисла и идеја на методот на најмали квадрати е од сите можни прави линии да се избере онаа која има најмала сума (збир) на квадратите на вертикални отстапувања ; Во наведениот математички израз непознати се параметритебидејќи вредностите на и после изборот на примерокот се познати. Исто така, во математичкиот израз, постапката за минимизирање се спроведува со изнаоѓање на парцијални изводи по и нивно изедначување со нула. На тој начин доаѓаме до системот на равенки со 2 непознати кои се нарекуваат нормални равенки : Каде n претставува големина на примерокот, односно броој на парови на податоци. Со решавање на равенките конечно доаѓаме до формулите за оценетите вредности на слободниот член: и на коефициентот на нагиб :
Одлики на оцените добиени со методот на најмали квадрати
Оценетата вредност на слободниот член, во регресивниот праволиниски модел нема некоја посебна економска важност. Таа вредност за ја покажува отсечката на Y оската во дијаграмот на растурање. Поради тоа поголемо внимание ќе посветиме на оценетата вредност на коефициентот на нагибот,. Аналогно на толкувањето на параметарот, следи дека регресиониот коефициент, претставува оценета вредност на просечните промени на зависно променливата Y кога независната променлива X се зголеми за својата единица.Доколку регресиониот коефициент >0 врската помеѓу појавите е директна (позитивна), а во случај кога <0 врската е инверзна (негативна). Тоа значи, дека знакот кој се наоѓа пред коефициентот на регресијата,, укажува на насоката на слагањето помеѓу појавите. На ова место со право се поставува прашањето за близината на оценетата регресиона линија до регресионата линија на популацијата, посебно колку оценетата вредност на е блиска до параметарот. За квалитетот на оцените добиени врз основа на методот на најмали квадрати во споредба со оцените добиени со други методи зборува Gauss-Markovleva-та теорема, која гласи: ако се исполнети претпоставките на регресиониот модел, оцените добиени со методот на најмали квадрати се најдобри (ефикасни) и се непристрасни праволиниски оцени. Врз основа на теоремата може да се види дека: E= или E= односно дека оцените и  во просек се еднакви на параметрите и. Од досегашните емпириски истражувања може да се потврди констатацијата дека оцената на (како случајна променлива) има нормален распоред, а аритметичката средина на тој распоред е. Стандардното отстапување го означуваме со ASDIJASD и се нарекува стандардна грешка на оцената. Таа претставува мерка на отстапување на оцената од параметарот и со самото тоа укажува на прецизноста на оценката. Имено, доколку стандардната грешка е помала, оценката е поквалитетна и обратно. Истовремено стандардната грешка на оцената на нагибот има значајна улога при формирање на интервалот на доверба и тестирање на хипотезата за постоење на праволиниска врска помеѓу X и E(Y). Во случај на неисполнување на претпоставките на регресиониот модел потребно е да се преземат соодветни корективни (поправни) постапки.
Оптимализација на оцените
Оваа категорија има голем дел на силни статистички својства. Особено кога соберените податоци сочинуваат случаен примерок од добро дефинирана популација, популацискиот модел е линеарен, грешката има вредност нула, независните променливи (променливи) се линеарно независни и грешката е нормално дистрибутирана и не е во корелација со независните променливи. Понатаму, оптимализацијата на проценките на најмалите квадрати е најдобрата линеарна небазична проценка, честопати позната под акронимот “BLUE”.Во поглед на ова, кога важат условите, оптимализацијата на проценките на најмалите квадрати се исто така максимални проценки на веројатност.
Проблеми со методот на најмали квадрати и соодветни алтернативи
Покрај фактот дека овој метод е популарен и многу применуван, тој исто така има и свои недостатоци. Најверојатно, најголемиот недостаток на методот е големата чувствителност (чувствутелност) на екстремни опсервации. Ова е последица од користењето на квадратите бидејќи квадратрирањето ги пренагласува магнитудите на диференцијација. (на пример., разликата помеѓу 20 и 10 е еднаква на 10, но разликата помеѓу 202 и 102 е еднаква на 100) па оттаму дава многу поголема важност на екстремните опсервации. Проблемот е назначен со користење на робустни техники коишто се помалку осетливи во однос на екстремните опсервации. Потребно е да се нагласи дека ова поле е под интензивен развој и многу е голема веројатноста неговата важност да биде голема и полезна за во иднина.
Наводи
1. Ристески Славе, Тевдовски Драган (2010): „Статистика за бизнис и економија“, четврто издание, Скопје: Економски факултет - Скопје
2. Д-р Борислав Благоев : Стaтистикa, Скопје, 1978
3. Hervé Abdi : Методот на најмали квадрати
Државна изборна комисија
Државната изборна комисија или ДИК според Уставот на Република Македонија е надлежна за спроведување на сите избори во Република Македонија. ДИК е составена од претседател, потпретседател и членови. Сите членови на ДИК ги избира Собранието на Република Македонија, по претходен политички консензус.
Избор и состав
Државната изборна комисија е составена од седум членови (претседател, потпретседател и пет други членови). Тие функцијата ја вршат професионално, со право на повторен избор. Нивниот мандат е четири години, а се избираат во рок од 60 дена од денот на одржувањето на конститутивната седница на Собранието на Република Македонија. Политичките партии во опозиција предлагаат претседател и двајца членови на ДИК, a партиите на власт предлагаат потпретседател и тројца членови на ДИК. Сите нив ги избира Собранието со двотретинско мнозинство гласови од вкупниот број пратеници. Кандидатите за членови на ДИК треба да бидат државјани на Република Македонија со постојано место на живеење во Република Македонија, да се дипломирани правници со најмалку осум години работно искуство како правници и да не бидат членови на орган на политичка партија.
Досегашни претседатели на ДИК
Досегашни претседатели на ДИК биле:
Маденска Река
Маденска Река, Меденска Река или Тополничка Река — река во Источна Македонија и десна притока на реката Крива Лакавица.
Течение
Реката извира во западниот дел на планината Плачковица. Нејзиното течение е низ Лакавичко, западно од градот Радовиш, покрај патот Штип-Радовиш. Се влева во реката Крива Лакавица од нејзината десна страна.
Стопанство
По течението на реката во горниот тек е изградено Тополничко Езеро коешто служи за прибирање на отпадниот материјал (јаловина) од преработката на бакарната руда ископана од околниот рудникот „Бучим“.
Знаменитости
По течението на реката, јужно од штипското село Шопур, е сместено археолошкото наоѓалиште Мадемска Река коешто е остаток од рудник од римско време.
Всеволод Свјатославич
Всеволод Свјатославич - бил руски средновековен владетел, кнез на Трубецк и Курск.
Животопис
Всеволод му бил син на Свјатослав Олегович (умрел во 1164 година), кнез на Чернигов. Заедно со брат му Игор, Всеволод учествувал во походот против Половците во кој бил заробен. Тој е опеан во поемата „Слово за походот Игорев“ каде се слави како храбар воин. Исто така, во летописите се опишува како правдољубив човек, примерен маж, голем јунак и како најдобар меѓу Олеговичите. Кнезот Всеволод бил оженет со Олга Глебовна, ќерка на кнезот Глеб Јурјевич. Во 12 век, градот Трубецк, со кој владеел Всеволод, се наоѓал во рамките на Северското кнежевство.
Архангел (музички албум)
„Архангел“ — музички албум на истоимената македонска рок-група, првобитно објавен во 1991 година од издавачката куќа „Хаос“ од Белград. Во 2000 година, албумот бил повторно издаден од скопската издавачка куќа „Litium Records“.
Песни
Албумот ги содржи следниве песни:
Автор на сите песни на албумот е Ристо Вртев. Албумот бил снимен во студиото „Јатаган“ во 1991 година; продуцент и инженер на звукот бил Тоше Попсимонов, негов помошник бил Димитар Димовски, а мастерот го направил Никола Димушевски. Автор на обвивката на албумот е Златко Трајковски.
Иван Гешов
Иван Евстратиев Гешов бил политичар од бугарија, водач на Народната партија.
Тој е премиер на Бугарија на 32-та влада (1911-1913). Гешов е претседател на Бугарското литературно друштво (1898-1911), Бугарската академија на науките (1911-1924) и Бугарскиот црвен крст (1899-1924). Гешов е народен претставник во неколку бугарски собранија.
Јован Јосифовски
Јован Јосифовски ( во ) — македонски правник и поранешен претседател на Државната изборна комисија на Македонија. По образование е Дипломиран правник на Правен факултет – Скопје.
Науката во 1781 година
1781 година во науката опфаќа некои значајни настани.
Мајмунска стапица
Мајмунска стапица е книга од македонскиот блогер Џаман, издадена во едицијата „Блог-записи“. Едицијата е составена од 14 книги на независни автори - блогери на издавачката куќа „Аквариус пет“.