Калистрат_Зографски
Семејо потекло
Во шеесеттите години од минатиот век, стружанецот Јово Миле, поттикнат од својот постар брат, професор на катедрата по географија на Философскиот факултет во Скопје, сериозно се заинтересирал да го истражи потеклото на струшките семејства. Од таа причина ги посетил сите можни архиви во Македонија, од Историскиот архив до архивот што се чувал во тогашниот Секретеријатот за внатрешна работи. Јово Миле ја посетил и куќата на семејството Санџакоски во Струга, со намера да им ги соопшти резултатите од неговото истражување за нив. Тој дошол до заклучок дека, сите релевантни историски информации укажуваат на фактот дека, семејството Санџак дошло во Струга од Драч во Албанија. Некои стари струшки семејства и денес го чуваат знаењето за нивното потекло од албанските географски предели, и точно ги знаат имињата на градовите или селата од коишто потекнуваат. Сето тоа се случувало некаде во XVIII и XIX век. Историската литература врзана за македонските и албанските географски простори во епохата кога Струга се населува од семејства мигрирани од Албанија во Струга, говори за фактот дека, тоа историско раздобје коинцидира со егзилот на православните христијански семејства од словенско, грчко и влашко потекло. Причина за масовната преселба на православните христијани од Албанија во Македонија бил безочно манифестираниот прозелитизам на исламската религија. Во насилното фаворизирање на исламот, особено предводеле епирскиот династ Али-паша Јанински (18 век) и Скадарските паши од родот на Бушталиите (18 век). Не сакајќи да го примат исламот, ги напуштале своите родни огништа и се населувале претежно во Струга и во Охрид, но и во други градови во Македонија. Зошто токму во Струга и Охрид? Не е тешко да се заклучи, дека Охрид како седиште на Охридската архиепископија и по нејзиното неканонско укинување (1767 г.) не престанал да ја зрачи својата несмртна духовност. Ферманот на турскиот Султан, не можел да му ја одземе славата на моќен духовен културен и цивилизациски центар. Неговото влијание се чувствувало вдолж и попреку целиот православен Балкан. Токму затоа христијаните кои гравитирале кон Охрид, градот го доживувале како непробоен бедем на православната вера. Во него и околу него наоѓале заштита за својот православен идентитет. Познато е дека, јурисдикцијата на Охридската архиепископија, на запад се протегала до Драч. На овој начин, најдобро се апсолвира причината поради која, албанските христијани, кои сакале докрај да и останат лојални на Светата Православна Црква, ги напуштале своите вековни огништа и ја населувале охридско - струшката регија. Таму наоѓале заштита и покров за својата распната љубов и за верноста кон Богочовекот Христос и Неговата Света Црква. Согласно усното предание пазено во семејството Санџакоски до денес, семејната историска пасха од Драч во Струга се случила апроксимативно на залезот од 18-от век или во мугрите на 19-от век. Кажувањето на старите струшки Турци, за значењето на турскиот збор „санџак“, целосно се совпаѓа со толкувањето на истиот во познатиот Лексикон на Милан Вујаклија: „Sancak - тур., знаме; област која султаните им ја давале на управување на своите војводи; управување со помала област“. Судејќи според значењето на семејното презиме, може да се извлече заклучок дека, членовите на семејството биле угледни и привилегирани граѓани на Драч кои, повеќе од кариерата и привилегиите што им ги нудела тогашната османлиска власт, го сакале Христа Господа и Неговата света Црква. Тоа значело да се одбие да се прими исламот и да се партиципира во власта, непријателски настроена кон православната вера. За да го сочуваат голиот биолошки живот, а потем и етничкиот (словенски) и религиозниот (православен) идентитет, членовите на семејството Санџак го напуштаат Драч.