cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Социологија
Криминалитет, девијантности, закон и казна
Криминолозите ја анализираат природата, причините и контролирањето на криминалните дејствија, потпирајќи се врз методи од социологијата, психологијата и бихејвиористичките науки. Социологијата на девијантноста се сосредоточува врз постапки или видови на однесување кои ги прекршуваат нормите, вклучувајќи како порано пропишани правила (на пример, во криминалот), и неформални прекршувања на културните норми. Социолозите имаат должност да проучуваат зошто овие норми постојат; како тие се менуваат со времето; како се пропишуваат со закон истите. Концептот на девијантност е централен во современиот структурален функционализам и теоријата на системи. Роберт К. Мертон изработил типологија на девијантности и исто така ги утврдил термините „модел кој треба да се следи“, „ненамерни последици“ и „остварување на предвидувањата“.
Проучувањето на законот играше значајна улога во формирањето на класичната социологија. Дуркеим е познат по неговото дефинирање на законот како „видлив симбол“ на општествената солидарност. Социологијата на правото се однесува како на поддисциплините во социологијата, така и на пристапот во рамките на полето на правните науки. Социологијата на правото е инакво поле на проучување кое ги проучува заемните делувања помеѓу законот и другите аспекти на општеството, како што се развојот на правните институции и влијанието на законите врз општествените промени и обратно. На пример, едно влијателно истражување во тоа поле се потпира врз статистички анализи за да полемизира дека порастот во затворските казни во САД во текот на изминатите 30 години се должи на промени во правото и политиката, а не на пораст во криминалот; и дека овој пораст значително придонесува за задржување на расното раслојување.
Економска социологија
Терминот „економска социологија“ беше првпат употребен од Вилијам Стенли Џевонс во 1879 година, а подоцна применет како кованица во делата на Дуркеим, Вебер и Симел помеѓу 1890 година и 1920 година. Економската социологија се издигна како нов пристап кон анализата на економските појави, нагласувајќи ги класните односи и модернизмот како филозофски концепт. Односот помеѓу капитализмот и модернизмот е значајно прашање, веројатно најдобро прикажан во Веберовото дело Протестантската етика и духот на капитализмот (1905) и Симеловото Филозофијата на парите (1900). Современиот период на економската социологија, исто така познат како нова економска социологија, беше консолидирана со делото на Марк Грановетер од 1985 година со наслов „Економски дејствија и општествена структура: Проблемот на вграденост (вклопеност, вгнезденост) Ова дело го обработи концептот на вграденост, според кој економските односи помеѓу одделни лица или фирми се одвиваат во рамките на постоечки општествени односи (и така се структурирани според овие односи, како и според поголемите општествени структури од кои тие односи претставуваат дел). Анализата на општествената мрежа е примарната методологија за проучување на оваа појава. теоријата на Грановетер за силата на слабите врски и концептот на Роналд Барт за структуралните дупки се две најпознати теоретски придонеси во ова поле.
Животна средина
Социологијата на животната средина е проучување на заемното делување помеѓу општеството и животната средина, ставајќи најчесто акцент врз општествените фактори кои предизвикуваат проблеми во животната средина, влијанието на овие проблеми врз општеството и напорите за нивно разрешување. Исто така, внимание се дава и на процесите преку кои условите во животната средина стануваат дефинирани и познати за општеството.
Образование
Социлогијата на образованието е проучување на тоа како образовните институции ги одредуваат општествените структури, искуства и други исходи. Таа особено ги проучува образовните школски системи во модерните, индустриски општества. Една класична студија од 1966 година во ова поле од Џејмс Колман, позната како „Колмановиот извештај“, го анализирала однесувањето на преку 150 000 студенти, и утврдено е дека потеклото на студентите и нивниот социјално економски статус се многу поважни во утврдувањето на образовните резултати отколку претходно утврдените разлики во ресурсите на училиштата (на прм, трошоци по учени). Контраверзноста околу „ефектите од училиштата“ кои започнаа тогаш со таа студија, сè уште продолжуваат и до ден денес. Со студијата исто така се утврдило дека црните студенти од социјално пониска класа имале повеќе корист од образованието во расно помешани класови, со што служеле како катализатори на процесот на десегрегација во американските јавни училишта.
Семејство, пол и сексуалност
„Ковачката Рози“ беше иконски симбол на американскиот домашен фронт и на одделувањето од половата поделеност на работите, поради воените околности.
Семејството, полот и сексуалноста формираат широко поле на истражување проучувано во голем број на подполиња во социологијата. Социологијата на семејството го проучува семејството, како институција и како единица на социјализирање, со посебен соврт кон релативно модерното историско појавување на семејството клетка и неговите јасно издиференцирани полови улоги. Поимот „детство“ е исто така важен. Како една од поважните институции на кои може да се применат социолошките перспективи, социологијата на семејството е заедничка компонента во воведните академски наставни програми. Феминистичката социологија пак, од друга страна, е едно нормативно подполе кое ги набљудува и критикува културните категории на полот и сексуалноста, особено во однос на моќта и нееднаквоста. Основната преокупација на феминистичката теорија е патријархатот и систематскиот притисок врз жените очигледен во многу општества, како на пониско ниво на интеркација, така и во смисла на пошироката општествена структура. Социјалната психологија на полот, од друга страна пак, применува експериментални методи со цел да ги разоткрие микропроцесите во половото раслојување. На пример, една неодамнешна студија покажа дека жените понекогаш се критикувани за нивното мајчинство, додека мажите се пофалувани за нивното татковство. Друга група на експерименти покажа дека мажите чија сексуалност е под знак на прашање го компензираат тоа со изразвуање на поголеми симпатии кон воени интервенции и спортски возила, како и дека се поголеми противници на бракови меѓу хомосексуалци.
Здравје и болест
Социологијата на здравјето и болеста се сосредоточува врз социјалните ефекти од и јавните мислења за болестите, хендикепите и процесот на стареење. Медицинската социологија, за контраст, се сосредоточува врз внатрешните работи на медицинските организации и клинички институции. Во Британија, социологијата беше воведена во медицинската наставна програма по Извештајот на Гуденоу (144).
Интернет
Интернетот е интересен за социолозите од повеќе аспекти, но пред сè како алатка за истражување и платформа за дискусии. Социологијата на Интернетот, во поширока смисла, се занимава со анализа на заедниците на интернетот (на пример, новинарски групи, сајтови на друштвени мрежи) и виртуелни светови. Онлајн заедниците можат да се проучуваат статистички преку анализа на мрежите или да се толкуваат квалитативно преку виртуелна етнографија. Организациската промена се катализира преку новите медиуми, со што се влијае врз општествените промени на повисоко ниво, веројатно со тоа формирајќи ја мрежата за трансформации од едно индустриско во информативно општество. Еден упадлив текст е Интернет галаксија на Мануел Кастел. Самиот наслов формира едно меѓутекстуално упатување на Галаксијата Гутенберг на Маршал МекЛуан.
Знаење и наука
Социологијата на знаење е проучување на односите помеѓу човековата мисла и општествениот контекст во рамките на кој таа се родила, како и на ефектите кои доминантните идеи ги имаа“ врз општествата. Терминот најпрво почна да се применува широко во 1920-тите години, кога одреден број на теоретичари од германското говорно подрачје, особено Макс Шелер и Карл Манхајм, почнаа да пишуваат опширно за него. Со доминацијата на функционализмот во текот на средината на дваесеттиот век, социологијата на знаење покажуваше тенденција да остане на периферијата на главната социолошка мисла. Таа беше повторно пронајдена и применувана повеќе во секојдневниот живот во 1960-тите години, особено од Петер Л. Бергер и Томас Лукман во Општествената конструкција на реалноста (1966), и сè уште е најважна за методите кои се занимаваат со квалитативно сфаќање на човековото општество (споредете со општествено конструирана реалност). „Археолошките“ и „генеалошките“ проучувања на Мишел Фуко имаат значително влијание во современите текови. Социологијата на наука вклучува проучување на науката како една општествена активност, особено кога се занимава „со општествените услови и влијанија на науката, и со општествените структури и процеси во научната активност.“ Важни теоретичари во социологијата на наука се Роберт К. Мертон и Бруно Латур. Овие гранки на социологијата придонеле кон формирањето на научни и технолошки студии.
Медиуми
Како што е случајот и со проучувањето на културата, проучувањето на медиумите е една одделна дисциплина која е резултат пред сè на конвергенцијата (сличноста) на социологијата со другите општествени и хуманитарни науки, особено книжевната критика и критичката теорија. Иако процесот на производство или критиката на естетските форми не е во доменот на социолозите, анализите на социјализирачките фактори, како што се идеолошките влијанија и приемот од публиката (јавноста), произлегуваат од социлошката теорија и метода. Така, „социологијата на медиумите“ не е некој поддисциплина per se (сама по себе), туки медиумите се честопати една вообичаена и неодминлива тема.
Воена
Воената социологија се стреми кон систематско проучување на воените сили како една општествена група, а не како некоја организација. Таа е едно високо специјализирано подполе, кое проучува теми поврзани со услужниот кадар, како една одделна група која принудно делува заедно, пред сè поради споделени интереси поврзани со опстанокот во струката и во борба, со цели и вредности кои се подефинирани и потесни од оние во граѓанското општество. Воената социологија исто така се занимава и со односите граѓанско-воено, како и со заемните влијанија помеѓу овие две групи или некои владини агенции. Темите ги вклучуваат доминантните претпоставки кои ги застапуваат оние во војската, промени во подготвеноста на војската да се бори, синдикализација на војската, воениот професионализам, позачестената застапеност на жените, воениот индустриско-академски комплекс, зависноста на војската од истражувањата, како и институционалната и организационата структура на војската.
Политичка социологија
Политичката социологија е проучување на односите помеѓу политичките организации и општеството. Едно типично истражувачко прашање од ова поле би било: „Зошто толку малку Американци се решаваат да гласаат„? Прашањата за формирањето на политичкото мислење доведоа до некои пионерска употреба на статистичките истражувања од страна на Пол Лазарсфелд. Едно од поголемите подполиња на политичката социологија се ослонува врз компаративната историја, за да се анализираат општествено-политичките трендови. Полето се има развиено од делата на Макс Вебер и Моиси Острогорски, додека пак од современите теоретичари може да се споменат Роберт К.Дал, Сејмор Мартин ЛИпсет, Теда Скоспол, Лук Ботлански и Никос Пуланцас.
Некои од главните полиња на истражување врз кои се сосредоточува современата политичка социологија се: (1) Општествено-политичките формации на модерната држава; (2) „Кој владее“?Како општествената нееднаквост помеѓу групите (класа, раса, пол, итн.) влијае врз политиките. (3) Како јавните личности, општествените движења и трендови надвор од формалните институции со политичка моќ влијаат врз политиката, и (4) односите во моќта во рамките на и помеѓу општествените групи (на пример, во семејствата, на работното место, во бирократијата, медиумите итн.)
Расни и етнички односи
Социологијата на расните и етнички односи е она поле на дисциплината кое ги проучува општествените, политичките и економските односи помеѓу расите и етничките целини на сите нивоа во општеството. Ова поле ги опфаќа проучувањето на расизмот, раслојувањето во живеалиштата и други комплексни општествени процес помеѓу различни расни и етнички групи. Ова истражување честопати заемно делува со други полиња на социологијата, како што се раслојувањето и општествената психологија, како и постколонијалната теорија. На ниво на почитичка политика, етничките односи се дискутираат во смисла на или асимилационизам или мултикултурализам. Антирасизмот формира друг стил на политика, особено популарна во 1960-тите и 1970-тите години.
Религија
Социологијата на религијата се занимава со практиките, историската позадина, развоите, универзалните теми и улоги на религијата во општеството. Особено се нагласува повратената улога на религијата во сите општества и во текот на евидентираната историја. Социологијата на религијата се разликува од филозофијата на религијата во тоа што социолозите не се обидуваат да ја оценат валидноста на религиозните тврдења; наместо тоа, тие заземаат став кој Петер Л. Бергер го опиша како позиција на „методолошки атеизам“. Може да се каже дека модерната формална дисциплина на социологијата започна со анализата на религијата во Дуркеимовата студија од 1897 година за стапките на самоубиство меѓу Католичкото и Протестантското население. Макс Вебер објави четири главни текстови за религија, во контекст со економската социологија и неговата теза за рационализација: Протестантската етика и духот на капитализмот (1905), Религијата на Кина: Конфуционизмот и Таоизмот (1915), Религијата на Индија: Социологијата на Хиндуизмот и Будизмот (1915) и Древниот јудаизам (1920). Современите дебати честопати се концентрираат врз теми како што се секуларизацијата, граѓанската религија, како и улогата на религијата во контекст на глобализација и мултикултурализам.
Општествени мрежи
Општествена мрежа е општествена структура која е сочинета од индивидуалци (или организации) наречени „јазли“, кои се поврзани со еден или повеќе специфични видови на заемна зависност, како што се пријателство, роднинска поврзаност, финансиска зависност, несимпатија, сексуална поврзаност или спој на верувања, знаења или престиж. Општествените мрежи оперираат на повеќе нивоа, од семејства, до нивото на нации, и како такви играат главна улога во одредувањето на начинот на кој проблемите се решаваат, организациите се водат, како и степено до кој поединците успеваат да ги остварат своите цели. Анализата на општествените мрежи не дава никакви претпоставки дека групите се камен темелник на општеството: Пристапот е отворен кон проучување на помалку поврзани општествени системи, од локални заедници до мрежи на размена. Наместо да се третираат индивидуалците (лица, организации, држави) како одделни целини за анализирање, овој пристап се сосредоточува врз тоа како структурата на врските влијае врз индивидуалците и нивните односи. Спротивно на анализата која претпоставува дека социјализацијата во норми го одредува однесувањето, анализата на мрежи бара да го утврди степенот до кој структурата и составот на врските влијае врз нормите. За разлика од повеќето други полиња на социологијата, теоријата за општествени мрежи обично се дефинира во вид на формална математика.
Општесвена психологија
Социолошката општествена психологија се сосредоточува врз општествените постапки во микро скалата. Ова поле може да се опише како да е дел од „социлошкото минијатузирање“, проучувајќи цели општества преку проучувањето на поединечните мисли и емоции, како и однесувањето на некои мали групи. За психолошките социолози особено е важно како да се објасни изобилието на демографски, општествени и културни факти во смисла на човеково општествено заемно влијаење. Некои од главните теми во ова поле се општествената нееднаквост, групната динамика, предрасудите, агресијата, општествената перцепција, групното однесување, општествената промена, незборовното (невокалното) однесување, социјализацијата, конформизмот, водството и општествениот идентитет. Општествената психологија може да се предава со ставање акцент врз психолошкиот елемент. Во социологијата, истражувачите во ова поле се најистакнатите корисници на експерименталната метода (сепак, за разлика од нивните колеги психолози, тие исто така често применуваат и други методологии). Општествената социологија ги разгледува општествените влијанија, како и општественото перцепирање и општествената меѓуакција.
Раслојување
Општественото раслојување претставува хиерархиско подредување на поединечни лица во општествени класи, касти и поделбите во рамките на едно општество. Во модерните западни општества, раслојувањето традиционално се однесува на културните и економските класи кои се состојат од три основни слоеви: висока класа, средна класа и ниска класа, но секоја од овие класи може дополнително да се подели на помали класи (на пример, според занимањето). Општествената стратификација се толкува на радикално различни начини во рамките на социологијата. Пропагаторите на структуралниот функционализам инсистираат дека, со оглед на тоа што раслојувањето во класи и касти е очигледно во сите општества, хиерархијата мора да е корисна за стабилизирање на нивното постоење. Застапниците на теоријата на конфликти, спротивно на првиве, ја критикуваат недостапноста на ресурсите и недостигот на општествена подвижност во раслоените општества. Карл Маркс ги делел општествените класи според нивната поврзаност со средствата за производство во капиталистичкиот систем: буржуазијата ги поседува средствата, но тоа фактички го вклучува и пролетерјатот, бидејќи работниците можат само да го продадат својот труд (со што ја создаваат материјалната основа за културна суперструктура). Макс Вебер го критикувал Марксистичкиот економски детерминизам, полемизирајќи дека општественото раслојување не се заснова само врз економските нееднаквосит, туку врз други диференцијали кои се засноваат врз статус и моќ (на примнер, патријархатот). Според Вебер, раслојувањето може да се јави помеѓу најмалку три сложени променливи: (1) Сопственост (класа), (2) Престижност (статус) и (3) Моќ (политичка партија). Пјер Бордо дава модерен пример во концептите на културниот и симболичкиот капитал. Теоретичарите како на пример Ралф Дарендорф ја потенцираат тенденцијата кон зголемување на средната класа во модерните западни општества, особено во однос на неопходноста од образована работна сила во технолошки или сервисни економии. Перспективите во однос на глобализацијата, како што се теоријата на зависност, укажуваат дека овој ефект се должи на промената на работниците во Третиот Свет.
Работа и индустрија
Социологијата на работата, или индустриската социологија, ги набљудува „насокиите и импликациите на трендовите во технолошката промена, глобализацијата, пазари на трудот, работната организација, менаџерските практики и односите во сферата на вработеноста, до степен до кој овие трендови се тесно поврзани со постојано менувачките модели на нееднаквост во модерните општества, како и во полето на менувачките искуства на поединците и семејствата, односно начините на кои работниците ги предизвикуваат, им одолеваат и ги даваат своите лични придонеси кон моделирањето на работата и обликувањето на работните институции.
Социологијата и другите академски дисциплини
Социологијата се преклопува со мноштво на дисциплини кои го проучуваат оппштеството, особено со антропологијата, политичките науки, економијата и општествената филозофија. Многу споредбено нови полиња, како што се проучувањето на комуникациите, проучувањето на културата, демографијата и литературната теорија, се ослонуваат врз методи кои потекнуваат од социологијата. И двата термина „општествени науки“ и „општествено истражување“  имаат добиено извесно ниво на автономија, по нивното создавање во полето на класичната социологија. Одделното поле општествена психологија се појави како резултат на многу вкрстосувања на социолошки и психолошки интереси, и истото понатаму се дели, во смисла на ставање на социолошки или психолошки акцент.
Социобиологијата е проучувањето на тоа како врз општественото однесување и организација влијаела еволузијата и други биолошки процеси. Полето ја спојува социологијата со одреден број на други науки, како што е антропологијата, биологијата и зоологијата. Социобиологијата доведе до спротивставени ставови во рамките на социолошката академија зашто, наводно, му има обрнато премногу внимание на факторот гени, во однос на факторот социјализација и надворешните фактори, општо земено (види „Природата против природата“). На ентомологистот Е.О. Вилсон му се припишува опишувањето и развивањето на социобиологијата.
Ирвинг Луис Хоровиц, во неговото дело Распаѓање на социологијата (1994), полемизира дека дисциплината, иако доаѓа од „истакнато потекло и традиција“, сепак опаѓа поради длабоко идеолошката теорија и недостаток на релевантност за твроците на политиката: „Распаѓањерто на социологијата започна кога оваа голема традиција стана подложна на идеолошко размислување, и една поинфериорна традиција излезе на површината во зародишот на тоталитаризмот и неговиот триумф.“. Плус тоа: „Еден сè уште неспоменат проблем е дека социологијата и немирот поврзан со неа ги остави сите општествени науки ранливи на чистиот позитивизам - на емпиризмот на кој му недостига секаква теориска оснаова. Талентирани индивидуалци кои можеби, нешто порано, навлегле во социологијата, трагаат по интелектуален поттик во бизнисот, правото, природните науки, па дури и во творечкото пишување, со што социологијата губи голем дел од толку потребниот потенцијал. Хоровиц го цитира недостигот на „суштинска дисциплина“ како влошувачки фактор за проблемот. Рандал Колинс, професор по социологија на универзитетот во Пенсилванија „Дороти Свејн Томас“, и член на Советодавниот совет на издавачи на „Журнал за општествена еволуција и историја“, има слични ставови. „Ние ја изгубивме сета кохерентност како дисциплина, се претвораме во еден конгломерат на специјалности, од кои секоја се движи во свој сопствен правец, а ниту една нема превисоко мислење за која било друго.
Лабаница (Населичко)
Лабаница (Πλακίδα, Плакида; до 1927 г. Λαμπανίτσα, Лабаница ) — село во Населичко, Егејска Македонија, денес во општината Горуша на Кожанскиот округ во областа Западна Македонија, Грција. Населението брои 10 жители (2011).
Опседната куќа
Опседната куќа (англиски: Haunted house) е куќа или некоја друга градба во која наводно живеат духови. Парапсихолозите велат дека духовите на мртвите луѓе се прогонувани од овие згради, бидејќи некој ги убил во таа зграда, бидејќи таму извршиле самоубиство или поради нивниот трагичен настан што го доживеале во таа зграда. Некои мислат дека ладните точки, чудните звуци и шумовите доаѓаат од духовите.
Микроекономија
Микроекономија е дел од економијата кој се занимава со проучување како поединците, домаќинствата и компаниите донесуваат одлуки за алокација на ограничените ресурси, посебно на пазарите каде стоките или услугите се продаваат или купуваат.
Микроекономијата испитува каков ефект имаат овие одлуки и однесувања врз понудата и побарувачката на добра и услугите, кои ги одредуваат цените, и како цените, обратно, ја одредуваат понудата и побарувачката на стоките и услугите.
Од друга страна пак, Макроекономијата ја испитува збирната економска активност, одсликана преку економскиот раст, инфлацијата и невработеноста. Исто така ги проучува и политиките кои се обраќаат на овие проблеми. Посебно после Лукасовата Критка, голем дел од макроекономската теорија има микроекономски фундаменти.
Едена од целите на микроекономијата е да ги анализира механизмите на пазарот кој ги воспоставува релативните цени на стоките и услугите како и алокација на ограничените ресурси и нивното алтернативно искористување.
Микроекономијата го анализира пазарниот неуспех, каде што пазарот не успева ефикасно да ги лоцира ограничените ресусрси. Исто така микроекономијата ги опишува теоретските потребни услови за совршена конкуренција. Помеѓу позначајните полиња на истражување и проучување во микроекономијата се: еквириблиум, асиметрични информации, примена на теоријата на игрите во економијатa, еластичноста на понудата и побарувачката итн.
Претпоставки и дефиниции
Теоријата на понудата и побарувачката претпоставува постоење на совршена конкуренција. Од ова се заклучува дека на пазарот постојат многу купувачи и продавачи, и никој од нив не може значајно да влијаае врз цените на разните добра и услуги на пазарот. Во реалноста, оваа претпоставка не е исполнета бидеќи некогаш се случува продавачот и купувачот или групи на продавачи и купувачи значајно да влијаат на цените.Доста често, се бара софистицирана анализа за да се разберат понудата и побарувачката на едно добро, но во поедноставни ситуации теоријата сепак помага.
Mainstream? економистите не претпостауваат дека учесниците би се организирале вонпазарно. Всушност многу од анализата е посветена на случаи кога пазарниот неуспех води до неоптимална алокација на ретките ресурси според некој определен стандард (примерот со автопатите е класичен, автопатите се корисни за сите, но за никој поединечно не се довлнно за да плаќа за нивна изградба). Таквите случаи економистите се обидуваат да ги решат преку воведување на разни политки со кои ќе ги доведат поединците да работат за општото добро, односно за оптимално искористување на ретките ресурси. Овие се проучува во полето на колективна акција. Под оптимална благосостојба вообичаено се мисли на Парето ефикасност.
Побарувачката на разни добра и услуги се смета како резултат на процесот за максимизирање на корисноста. Толкувањето на оваа врска помеѓу цената и количината е дека при зададени услови(пазарна цена, личен доход и сл.), потрошувачот го избира она кое нему му е најпотребно односно го прави најсреќен.(се мисли на субјективна корисност на индивиудата, а не на корисност за било кој)
Пазарен неуспех
Во микроекономијата пазарен неуспех, не значи дека одреден пазар прекинал со функционирање. Всушност пазарен неуспех, е ситуација во која одреден пазар неефикасно го организира производството или неефикасно ги алоцира добрата и услугите. Економистите овој термин го применуваат во ситуации кога има драматично неефикасно алоцирање на добрата и услугите, или кога има препораки дека некои други институции можат поефикасно да ги алоцираат ресурсите. Од друга страна пак, политичарите го користат зборот пазарен неуспех кога механизамот на пазарот не работи за јавниот интерес.
Четирите вида или причини, за пазарен неуспех се:
Терминот асиметрични информации првпат го употребил Џорџ Акерлов во статијата Пазарот на лимони од 1970. Во истата статија, Акерлов, забележал дека во пазарите каде постојат асиметрични информации цената на добрата има тендеција да паѓа, дури и за тие добра со добар квалитет. Тој го објаснува тоа со несигурноста на купувачот, купувачот не знае дали доброто ќе биде од добар квалитет или од лош квалитет и следствено сите добра ги вреднува пониско.
Опортунитетен Трошок
Иако опортунитетниот трошок е тешко да се одреди, неговите ефекти се видливи, реални, и секојдневно влијаат врз одлуките на милјарди поединци. Всушност приниципот на опортунитетниот трошок се применува врз сите одлуки, не само на оние од економкса природа. Опортунитетниот трошок е основен фундамент на маргиналната теорија на вредноста.
Опортунитетниот трошок претставува еден начин да се измери вредноста на некое добро.Наместо едноставна пресметка на трошоците за еден проект, во предид се зема и алтернативното искористување на средствата. Пропуштениот профит на најдоброто алтернативно искористување на средствата се зема како опортунитетен трошок. Чест пример е како еден фармер, со засадувањето на неговата земја, ја пропушта можноста да прима рента за истата. Во тој случај ренатата е пропуштениот профит за земјата, односно опортунитетниот трошок. Трошокот на еден студент навидум е лесно да се пресмета, ќе се соберат трошоците за книги, школарина, престој, храна, превоз и слично, но секогаш треба да се земе предвид и опортунитетниот трошок. Во случајот со студентот тоа ќе биде платата што би ја зел доколку би се откажал од студирањето и би работел. Студираќи, студентот ја пропушта можноста да прима плата, која за него претставува трошок, односно опортунитетен трошок.
Се поставува прашањето како се носат одлуките која алтернатива е најдобра. Најчесто тоа е преку искажување на секоја алтернатива во парична вредност, и споредување на сите, со што се доаѓа до најдоходовната алтернатива. Но тоа не е секогаш лесно, некогаш постии научна несигурност колку вреди ресурсот на пример Охридско Езеро.Има и случаи кога одлуките за проценка се невозможни, на пример парична проценка на човечки живот. Тука често доаѓа и до субјективни одлуки.
Применета микроекономија
Применетата микроекономија опфаќа разни специјализирани полиља на проучување, од кои многу се во непосредна врска со други научни дисциплини. Многу од применетата работи корисит малку повече од теорија на цени, понуда и побарувачка. Индустриската организација и регулација го испитува влезот и излезот на фирмите, иновацијата, улогата на ознаките. Правото и економиката применува микроекономски принципи при спроведување на прописите како и испитување на резултатите и нивната релативна ефикасност. Трудовата економија ги проучува платите, вработеноста, и динамиката на пазарот на труд. Јавните финансии или јавна економика, ги проучува владините даночни политики, владините трошочни политки како и ефектите од тие политики. Политичката економија ја проучува улогата на политичките институции во одредувањето на резултатите од политиките. Здравната економија ја проучува организацијата на здравниот систем, улогата на работната сила во здравството како и здравственото осигурување. Урбаната економија, ги проучува предизивиците со кои се соочуваат градовитe, како: загадување, сообраќај, урбана географија, сиромаштија. Во доменот на финансиската економија се стурктрите на инвестиционите портфолија, стапката на враќање на капиталот, економетриска анализа на ризик, и акционерското финансиско однесување. Полето на економска историја го испитува развитокот на економијата и економските институции притоа користеќи методи од економија, историја, географија, социологија, психологија и политчки науки.
Со глава низ ѕид
Со глава низ ѕид е мулти-наградуван игран филм од германско-турскиот режисер Фатих Акин. Филмот ја прикажува љубовната приказна на една млада девојка, родена во Германија но подигната како турчинка, која влегува во фиктивен брак со алкохоличар и зависник од дрога, со цел да избега од моралните вредности на нејзините родители.
Филмот е прв дел од трилогијата„Љубов, смрт и ѓавол“, кој во 2007 година продолжува со „На работ на рајот“ и завршува во 2014 со „Рана(филм)“.
Дејство
Кахит, 40-годишен Германец-Турчин од Хамбург, во алкохолизирана состојба вози во правец на ѕид. Додека бил во болница, тој се сретнал со Сибел, која исто така, е таму заради обид за самоубиство. Сибел, млада турчинка, се бунтува против нејзиниот традиционален турски семеен дом. Таа сака да живее сопствен живот, велејки: „Сакам да живеам, сакам да танцувам, сакам да ебам. И тоа не само момче.“ За да ја добие оваа независност од нејзиниот строг татко и нејзиниот доминантен брат, таа гледа само на можноста да влезе во фиктивен брак. Кахит, кој го "отфрлил" неговиот мајчин јазик- турскиот, агресивно одговара на секое прашање за неговото мистериозно минато и го заработува џепарлакот со собирање шишиња во алтернативниот клуб „Фабрика“, се согласува на брак после уште еден обид за самоубиство од Сибел. Кога ќе пристигне да ја побара раката на ќерката од нејзините родители, тој се преправа дека е управител во ресторанот во кој работи.
По венчавката, тој не се вклучува во ниту еден дел од безгрижниот и неограничен живот на Сибел откако влегле во брак. Но, малку по малку, сфаќа дека Сибел му се допаѓа, дека тој ја сака. Неговата наклоненост оди до таму што тој за време на претходна љубов за една ноќ убива Сибел во афект. Жртвата претходно за неколку минути го иритирала и му го понудила пари како макро за добиената услуга. Кахит е осуден на неколку години затвор. Сибел, која се заљубила во Кахит, e отфрлена од нејзината фамилија. Таа му ветува на Кахит дека ќе го почека и се преселува во Истанбул, каде што работи во хотел каде нејзината братучеда Селма е вработена како менаџер.
Војвода од Џоу
Војвода од Џоу (кин. 周公旦, пинјин: Zhōu Gōngdàn, мак. тран. „Џоу гунгдан“) — истакната личност во кинеската историја и клучен фактор во зацврстувањето на новооснованата династија Џоу (1046–256 п.н.е.). Бил брат на Ву, првиот крал на древната династија Џоу. Бидејќи неговото лено било сместено околу престолнината на Џоу, Ченгџоу (подоцна Луојанг), војводата се нарекувал и Џоу гунг (周公), Џоу гунг-Дан (周公旦), Шу Дан (叔旦) или Џоу Дан (周旦).
Според едно предание, војводата од Џоу ги прибележал 64-те хексаграми и го допишал класичното дело „Книга на промените“ („И Ѓинг“), ги воспоставил „Обредите на Џоу“ и го основал дворскиот музички правец „јајуе“ (букв. „отмена музика“). Војводата претставувал голема инспирација за филозофот Конфуциј како пример за доблесен владетел.
Во 2004 археолозите пронашле гробница која можеби му припаѓа на војводата од Џоу во околијата Ќишан (покраина Шенси).
Регент на кралот Ченг
Кралот Ву починал три години извојуваната победа над династијата Шанг и престолот му припаднал на неговиот син Ченг. Бидејќи Ченг бил премногу млад и неискусен за да го води царството, тој морал да почека седум години. Во тој период управувањето му припаднало на војводата од Џоу како негов старател. Војводата војувал против неговите двајца браќа, кои ковале заговар против него со феудалните властелини и преостанатите членови на династијата Шанг. Во рок од две години, војводата ги поразил сите бунтови во источните краишта. Едниот брат бил погубен, а другиот бил истеран од царството. По поразот на бунтовничките сили, војската на Џоу продолжила да војува и да го зголемува царството Џоу.
Династијата Шанг се повикувала на правото да владее поради нивното потекло од богот Ти. За да ги побие овие тврдења, војводата од Џоу ја осмислил доктрината на небесно овластување (мандат). Според ова учење, династијата Шанг има направено големи гревови кон Небесата и затоа Небесата му заповедала на семејство Џоу да ја замени и да го поврати редот и поредокот во земјата, иако Џоу немале желба за власт. Се смета дека војводата е творец на ленскиот систем „фенгџиан“ - политичка идеологија на рангирање на обласните управители со цел да се одржи контролата врз сè поголемата држава на Џоу.
Војводата од Џоу се смета за автор на многу песни од „Книга на песните“ („Ше џинг“), која претставува најстарата зачувана стихозбирка во кинеската книжевност. Песните ги собрал мислителот Конфуциј, чија општествено-политичка мисла се темели на гледиштата на војводата од Џоу како совршен владетел.
Бог на сништата
Според едно народно предание, ако некому треба да му се случи нешто важно, тогаш војводата од Џоу ќе му дојде на сон за да го извести. Оттаму потекнува кинеската изрека „Ти се сони војводата од Џоу“ (夢見周公).
Соновникот на војводата од Џоу (周公解梦)
Постои книга наречена „Соновник на војводата од Џоу“ (周公解梦) (со друг наслов: „Книга на поволни и неповолни сништа на војводата од Џоу“), која ги обработува сништата и нивното значење за иднината на оние што ќе ги сонат.
Оставнина
Осумте сина на војводата добиле земја од кралот. Најстариот син ја добил државата Лу, а второродениот ја наследил титулата на татка си. Во следните периоди, многу династии го сметале војводата од Џоу за поим за доблесност. Царицата Ву Цетјен (в. 690–705) ја нарекла нејзината краткотрајна Втора династија Џоу во негова чест и му ја доделила посмртната титула „Крал Баоде“ (褒德王 = Честит и доблесен крал). Во 1008 г., царот Џенцунг посмртно го прогласил војводата за „Крал Венсјен“ (文宪王 = Крал-урнек за културата). Подоцнежните поколенија го нарекувале „Јуен шенг“ (元圣 = Мудрец-основоположник)
Ана Франк (награда)
Ана Франк — македонска награда од областа на литературата која се доделува за врвни остварувања во литературата за деца и млади. Наградата ја доделуваат издавачката куќа „Феникс“, и Фондацијата за културна и научна афирмација и презентација „Македонија Презент“ од Скопје. Наградата е воведена во 2010 година.
Аргентиносаурус
Аргентиносаурус — род на џиновски сауроподски диносаурус, кој живеел во периодот на Доцна Креда на територијата на денешна Аргентина. Иако е познат само од фрагментарни остатоци, Аргентиносаурусот е едно од најголемите познати копнени животни на сите времиња, можеби и најголемото, со проценки на должината од 30 до 40 метри и проценки на тежината од 50 до 100 тони. Аргентиносаурусот бил член на Титаносаурија, доминантна група на сауроподи за време на периодот креда.
Првата коска на Аргентиносаурус била откриена во 1987 година од еден земјоделец на неговата фарма во близина на градот Плаза Хуинкул. Во 1989 година било спроведено научно ископување на локалитетот предводено од аргентинскиот палеонтолог Хозе Бонапарта, каде биле откриени неколку задни пршлени и делови на сакрумот и опашката. Дополнителни примероци вклучуваат комплетен фемур (бутна коска). Аргентиносаурусот бил именуван од Бонапарта и аргентинскиот палеонтолог Родолфо Корија во 1993 година; содржи еден единствен вид, A. huinculensis. Општото име Аргентиносаурус значи „аргентински гуштер“, а специфичното име huinculensis се однесува на неговото место на откривање, Плаза Хуинкул.
Фрагментарната природа на Аргентиносаурусите останува тешко во нивното толкување. Аргументите се вртат околу позицијата на обновените пршлени во рамките на 'рбетниот столб и присуството на дополнителни артикулации помеѓу пршлените што би го зајакнале' рбетот. Компјутерски модел на скелет и мускули проценил дека овој диносаурус имал максимална брзина од 7 километри на час, одење каде што предниот и задниот екстремитет од истата страна на телото се движат истовремено. Фосилите на Аргентиносаурусот биле пронајдени од формацијата Хуинкул, која била депонирана во периодот од средниот кеномен до раниот турон (пред околу 96 до 92 милиони години) и содржи разновидна фауна на диносаурусите, вклучувајќи го и џинот теропод Мапусаурус.
Откривање
Првата коска на Аргентиносаурус, за која сега се смета дека е фибула (мала писка), била откриена во 1987 година од земјоделецот Гилермо Хередија на неговата фарма „Лас Оверас“ околу 8 км (5 ми) источно од Пласа Хуинкул, во провинцијата Неукен, Аргентина. Хередија, првично верувајќи дека открил скаменети трупци, го известил локалниот музеј чии членови на персоналот ја ископале коската и ја чувале во изложбениот салон на музејот. На почетокот на 1989 година, аргентинскиот палеонтолог Хозе Ф.Бонапарта иницирал поголемо ископување на локалитетот со вклучување на палеонтолози на Аргентинскиот природнонаучен музеј, давајќи низа дополнителни елементи од истата единка. Поединецот, кој подоцна ќе стане холотип на Argentinosaurus huinculensis, е каталогизиран под примерокот број MCF -PVPH 1.
За да се одделат фосилите од многу тврдата карпа во која биле обвиткани коските, требало да се користат пневматски чекани. Добиениот дополнителен материјал вклучувал седум грбни пршлени, долната страна на сакрумот (споени пршлени помеѓу дорзалните и пршлените на опашките) вклучувајќи ги и првиот до петтиот пршлен и некои сакрални ребра и дел од грбното ребро. Овие откритија биле исто така вметнати во колекцијата на музејот Кармен Фунес.
Новиот наод Бонапарта го претставил во 1989 година на научна конференција во Сан Хуан. Официјалниот опис бил објавен во 1993 година од Бонапарта и аргентинскиот палеонтолог Родолфо Корија, со именување на нов род и вид, Argentinosaurus huinculensis. Општото име значи „аргентински гуштер“, додека специфичното име се однесува на градот Пласа Хуинкул. Бонапарта и Корија ја опишале коската на екстремитетите откриена во 1987 година како еродирана голема писка (тибија), иако уругвајскиот палеонтолог Герардо Мацета и неговите колеги ја идентификувале оваа коска како лева фибула во 2004 година. Во 1996 година, Бонапарта упатил (доделил) комплетен фемур (бутна коска) од истиот локалитет до родот, кој бил изложен во музејот Кармен Фунес. Оваа коска била деформирана со дробење од напред до назад за време на фосилизацијата. Во нивната студија од 2004 година, Мазета и неговите колеги претставиле дополнителен фемур кој е сместен во музејот Ла Плата под примерокот со број MLP-DP 46-VIII-21-3. Иако не е толку силно деформиран како целосниот фемур, тој ја зачувувал само вратилото и ги нема горните и долните краеви. Двата примерока припаѓале на поединци еквивалентни по големина на холотипот единка. Сепак, до 2019 година, сè уште било неизвесно дали некој од овие фемури припаѓал на Аргентиносаурусот.
Големина
Аргентиносаурусот е меѓу најголемите познати копнени животни, иако неговата точна големина е тешко да се процени поради некомплетноста на неговите остатоци. За да се спротивстават на овој проблем, палеонтолозите можат да го споредат познатиот материјал со оној на помалите сродни сауроподи познати од поцелосните остатоци. Потоа, поцелосниот таксон може да се зголеми за да одговара на димензиите на Аргентиносаурусот. Масата може да се процени од познати врски помеѓу одредени мерења на коските и телесната маса, или преку одредување на обемот на моделите.
Додека Аргентиносаурусот дефинитивно бил огромно животно, постои несогласување околу тоа дали е тоа најголемиот познат титаносаурус. Пуертасаурусот, Футалогнкосаурусот, Дреадноугтусот, Паралититанот, гигантскиот Антарктоаурус и Аламосаурусот се сметаат за споредливи по големина на Аргентиносаурусот од страна на некои студии, иако други сметаат дека тие билр значително помали. Во 2017 година, Карбалидо и неговите колеги дале објаснување дека Аргентиносаурусот е помал од Патаготитанот, бидејќи последниот имал поголема површина затворена од нервен 'рбет, дијапофизи и парапофизи на предните грбни пршлени. Сепак, Пол открил дека Патаготитанот е помал од Аргентиносаурусот во 2019 година, бидејќи грбниот столб на последниот е значително подолг. Дури и ако Аргентиносаурусот бил најголемиот познат титаносаурус, другите сауроподи, вклучувајќи го Марапунисаурусот и огромниот Маменсисаурус, можеби биле поголеми, иако тие се познати само од многу малку остатоци. Некои диплодоциди, како што се Суперсаурус и Диплодокус можеби го надминувале Аргентиносаурусот во должина и покрај тоа што биле значително помалку масивни. Меѓутоа, масата на синиот кит, која може да биде поголема од 100 тони, сепак ја надминува масата на сите познати сауроподи.
Пршлени
Аргентиносаурус најверојатно поседувал 10 грбни пршлени, како и другите титаносауруси. Пршлените биле огромни дури и за сауроподи; еден грбен пршлен има реконструирана висина од 159 сантиметри и ширина од од 129 сантиметри, а центарот на vertebral centra е до 57 сантиметри во ширина. Во 2019 година, Пол ја проценил вкупната должина на грбниот 'рбетен столб на 447 сантиметри и ширина на карлицата 0,6 пати поголема од комбинираната должина на грбниот и сакралниот 'рбетен столб. Задната (дорзална) половина била вдлабната како и кај другите макронарски сауроподи. Пршлените биле внатрешно осветлени со комплексна шема на бројни комори исполнети со воздух. Таквата коска е, меѓу сауроподите, особено изразена кај најголемите и најдолгите видови. И во грбниот и во сакралниот пршлен, многу големи шуплини со големина од 4-6 сантиметри биле присутни. Грбните ребра имале тубуларна и цилиндрична форма, за разлика од другите титаносаури. Бонапарта и Корија, во нивниот опис од 1993 година, забележал дека ребрата се шупливи, за разлика од оние на многу други сауроподи, но подоцнежните автори тврдат дека ова може да се должи и на ерозија по смртта на поединецот. Аргентиносаурусот, како и многу титаносауруси, веројатно имал шест сакрални пршлени (оние во регионот на колкот), иако последниот не е зачуван. Централата на вторите до петтите сакрални пршлени биле многу намалени во големина и значително помали од центарот на првите сакрални. Сакралните ребра се искривуваат надолу. Второто сакрално ребро било поголемо од другите зачувани сакрални ребра, иако големината на првото е непозната поради неговата нецелосност. Поради нивното нецелосно зачувување, се оспорува првобитната положба на познатите грбни пршлени во рбетниот столб. Различни конфигурации биле предложени од Бонапарта и Корија во 1993 година; Фернандо Новас и Мартин Ескура во 2006 година; и Леонардо Салгадо и Хаиме Пауел во 2010 година. Еден пршлен бил протолкуван од овие студии како прв, петти или трети; и друг пршлен како втор, десетти или единаесетти или деветти, соодветно. Се покажало дека разумно комплетен пршлен е трет според студиите од 1993 и 2006 година, но четврти од студијата од 2010 година. Другите пршлени биле протолкувани од трите студии како дел од задниот дел на грбната вертебрална колона, како четврти, или како петти, соодветно. Во 1993 година, се сметало дека два артикулирани (сè уште поврзани) пршлени се од задниот дел на грбната колона, но се толкуваат како шести и седми пршлени во двете подоцнежни студии. Студијата од 2010 година спомена друг пршлен што не била спомената од студиите од 1993 и 2006 година; се претпоставува дека припаѓа на задниот дел на грбниот столб.
Друго спорно прашање е присуството на артикулации на хипофен-хипантум, додатоци на зглобовите помеѓу пршлените кои се наоѓаат под главните артикуларни процеси. Тешкотиите во толкувањето произлегуваат од фрагментарното зачувување на 'рбетниот столб; овие зглобови се скриени од погледот во двата поврзани пршлени. Во 1993 година, Бонапарта и Корија рекле дека артикулациите за хипосфен-хипантум се зголемени, како и во поврзаниот Епахтосаурус, и имаат дополнителни артикуларни површини кои се протегаат надолу. Ова го потврдиле некои подоцнежни автори; Новас забележал хипантум (коскено продолжение под артикуларните процеси на предното лице на пршлен) продолжено настрана и надолу, формирајќи многу проширена површина што се поврзува со подеднакво зголемениот хипофен на задното лице на следниот пршлен. Во 1996 година, Бонапарта изјавил дека овие одлики ќе го направат 'рбетот поригиден и веројатно се адаптација на огромната големина на животното. Други автори тврдат дека повеќето родови на титаносаури немаат артикулации со хипофен-хипантум и дека артикуларните структури што се гледаат во Епахтосаурус и Аргентиносаурусот се задебелени 'рбетни сртови.
Екстремитети
Комплетниот фемур што му бил доделен на Аргентиносаурусот е 2,5 метри долг. Феморалната шахта има обем од околу 1,18 метри во најтесниот дел. Мазета и неговите колеги користеле регресиона анализа за да ја проценат неговата оригинална должина на 2,557 метгри, што е слично на должината на другиот фемур, а подоцна во 2019 година Пол дал слична проценка од 2,575 метри За споредба, комплетниот фемур зачуван кај другите џиновски титаносауруси Antarctosaurus giganteus и Patagotitan Mayorum бил измерен на 2,35 и 2,38 метри, соодветно. Додека холотипскиот примерок не зачувува фемур, тој зачувува витка фибула (првично толкувана како тибија) што е 1,55 метри во должина.