cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ивањевци
Географија и местоположба
Селото има збиен тип и одредени делови од селото се нарекуваат по родовите, како Мартиновци, Ночевци, Паревци и слично.
Од исток селскиот атар на Ивањевци е исто така заграден од соголени ридови кои се протегаат кон селата Лознани и Вашарејца, додека кон север е широко отворен кон прилепскиот дел на рамнината на Пелагонија. Ваквата положба на Ивањевци нуди одлични стопански можности.
Нивите лежат на рамното земјиште источно од селото. На запад е планинската падина под шума и пасишта. Од планинската падина на запад се спушта бистар поток кој протекува низ средината на селото. Водата за пиење се добива од бунари и од чешми.
Историја
Во пишаните извори, селото за првпат се споменува во 1337 година, како Иваници, кога кралот Стефан Душан го приложил на манастирот Трескавец. Изгледа дека тоа е денешното село Ивањевци. Друго пишано споменување на селото – како Ивановци, се среќава во периодот меѓу 1650 и 1750 година во XVIII век.
Месноста со назив Селиште лежи југозападно од Ивањевци, а на неа нема остатоци од старини. Источно од селото е месноста Света Петка, каде што на површината на земјата се воочуваат остатоци од ѕидини на манастирот кој го носел тоа име.
Според кажувањата Ивањевци некогаш било чисто турско село и имало 30 до 40 турски семејства. Селото имало уште и џамија која се наоѓала на местото на сегашната продавница (во 1955 г.) и муслимански гробишта. Турците од Ивањевци се иселиле во Битола и други села.
Во теренските истражувања во педесеттите години на XX век, еден селанец раскажал предание: „Дедо ми кажуваше дека Турците ги утепала болеста - улера“ (колера). Додека имало Турци во Ивањевци, постојано населени Турци имало и во соседното село Долно Српци. Селаните наведуваат дека тие биле „прави Турци, како канатларчани“, т.е. Турци од селото Канатларци, односно вистински Турци кои зборувале турски, а не Македонци со исламска вероисповед како во блиското соседно село Трновци.
Во век, Ивањевци биле села во Битолската каза на Отоманското Царство.
После иселувањето на Турците, земјата во Ивањевци ја заземале некои „битолски агалари“. Тие населувале „како ортаци и момоци“ Македонци христијани од други села. Последни сопственици на чифликот се викале Аџи Мустафа, Садуш Афтар, Усеин-ефенди, Амет-ефенди и други. Сите живееле во Битола. Иселувањето на Турците од Ивањевци и доселувањето на Македонците христијани се случило во втората половина на XVIII век, пред околу 240 години. Тогаш во Ивањевци најпрвин дошле предците на денешниот род Ночевци, потоа дошле Мартиновци итн.
Сепак пишаните историски документи од XIV век пред времето на доаѓањето на турските завојувачи, самото име на селото, како и староста на селската црква сведочат дека Ивањевци од дамнина уште пред 7 векови било населено со Македонци христијани.
Стопанство
Атарот зафаќа простор од 17 км2. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 898 хектари, на пасиштата отпаѓаат 597 хектари, а на шумите само 98 хектари.
Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.
Населението речиси во целост се занимава со полјоделство и сточарство. Од земјоделството најзастапено е одгледувањето на жита од кои најмногу пченица, а потоа јачмен и пченка. На големи површини се одгледуваат и градинарски и индустриски растенија од кои најмногу: тутун, зелка, компир, сончоглед, шеќерна репка, пиперки (зелени и ајварка), домати, боранија, грашок, кромид, лук, марула и морков. Најголем дел од земјоделските производи се продаваат во Битола и Прилеп, а помал дел и во Скопје преку трговци.
Од сточарството најзастапени се одгледувањето крупен добиток односно крави, волови и телиња од кои се добива многу млеко, кое го откупуваат двете најголеми млекарници од Битола, а од поситната стока најзастапени се овците чие млеко исто така се откупува, а јагнињата се продаваат за извоз на домашните и странските пазари. Во помала мерка е застапено и одгледувањето на свињи, кози и живина како кокошки.
Покрај убавите пасишта и ливади (утрини), за потребите на стоката преку зимата во Ивањевци се одгледуваат и фуражни култури како луцерка, граор и крмна пченка. Во селото Ивањевци работат и други стопански претпријатија и објекти како фабрички погон за метални конструкции кој се наоѓа на самиот влез во селото од левата страна, а во кој се вработени 15 работници, потоа во селото работат и пошта, амбуланта, ветеринарна клиника „ВЕТ-МАКС“, неколку продавници, ресторан-ќебапчилница „Тројца браќа“, кафулиња, аптека и друго.
Еден дел од населението на Ивањевци се занимава и со дејности надвор од селото како работа во полицијата, автопревоз, градежништво, угостителство и други услужни дејности или фабрички погони во Битола, Прилеп и Демир Хисар. Економската состојба на жителите на Ивањевци е значително подобра и повисока од онаа на населението во другите околни села, што се забележува според самата уреденост и изглед на куќите од кои некои имаат и сончеви колектори и воопшто од уреденоста, изгледот и чистината на целото село, улиците и другите објекти.
Население
Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Ивањевци живееле 280 жители, сите Македонци.
По Првата светска војна, Ивањевци било административно седиште на истоимената општина во Битолската селска околија и имало вкупно 409 жители.
Во 1961 година, Ивањевци било големо село со 989 жители, а во 1994 година преминало во средно село по големина со 673 жители, од кои 667 Македонци и 5 жители Роми.
Според пописот од 2002 година, во селото Ивањевци живееле 615 жители, од кои 611 Македонци, 3 Роми и 1 останат.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 492 жители, од кои 458 Македонци, 15 Роми, 6 останати и 13 лица без податоци.
Родови
Во Ивањевци последните 3 века, па сѐ до денес живеат исклучиво православни македонски родови.
Овие се македонските родови во селото: Ноачевци (13 к.), најстар род во селото, за нив се вели: „дојдени се, но никој не знае од каде“; Мартиновци (17 к.), дошле од битолското село Мојно, таму живееле тројца браќа. Еден од браќата имал два сина: Марвин и Доде. Тие пред 240 години од Мојно се преселиле во Беранци близу Српци. Таму четири години ги чувале селските говеда. Потоа преминале во Ивањевци, каде што купиле земја „од некој дебранец“. Во родот Мартиновци се знае следното родословие: (генеалогија): Видан стар на 62 години во 1955 г. - Мице-Ничо-Нешко-Мартин (се доселил неговиот татко); Џафкуровци (10 к.), дошле од Старо Подино, кое се наоѓало под планинското село Древеник; Андоновци (3 к.), се доселиле однекаде; Паревци (9 к.), се по потекло од Трновци, нивните предци се иселиле „кога во Трновци завладеале Турци“ (Македонци-муслимани). Од Трновци преминале во Свето Тодори, а потоа дошле во денешното село; Лазаровци (11 к.), и тие како и Паревци од Трновци преминале во Свето Тодори, а потоа дошле овде; Буџаковци (6 к.), со постаро потекло од Трновци. Од таму преминале во Свето Тодори, па во сегашното село. Во Свето Тодори имаат роднини (Нолевски). И тие велат: „Кога насилиле Турците (муслиманите), тогаш за нив немало живот во Трновци“. Во Ивањевци работеле „кај агалари колку за леб“; Пишмановци (8 к.), дошле во XIX век од Беранци кај Српци. Таму роднини им се Волкановци; Шекревци (6 к.), дошле во турско време од демирхисарското село Вирово; Станковци (3 к.), дошле на почетокот на XIX век од селото Свето Митрани во Крушевско; Шарковци (5 к.), Џиуновци (4 к.), Велевци (14 к.) и Кирковци (3 к.), доселени од некаде. За Кирковци се говори дека „шетале секаде како момоци и субаши“. Сугаревци (1 к.), дошле од Подино, каде што имаат истоимени роднини.
Самоуправа и политика
Селото влегува во рамките на Општина Могила, која била создадена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.
Во периодот од 1996 до 2004 година, селото се наоѓало во рамките на некогашната рурална општина Могила.
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола.
Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Тополчани.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 0182 според Државната изборна комисија, сместено во основното училиште.
Иселеништво
Од село Ивањевци се иселиле голем број на луѓе во минатото, посебно во текот на 1960-тите години. Најголем број се населиле во градовите Мелбурн и Сиднеј во Австралија, во сојузната држава Њу Џерси во САД, во градот Торонто во Канада, во градовите Минхен и Франкфурт во Германија, во градовите Малме и Гетеборг во Шведска.
Собрани се податоци за овие иселеници: Плосниковци (24 к.), живеат во Дихово; Лукаревци (4 к.), живеат во Долно Српци; Ѓоревци (3 к.), живеат во Карамани; Черговци (4 к.), живеат во Могила; Сламковци (1 к.), живеат во Бучин и Ноачовци (2 к.), живеат во Бистрица.
Димовци биле стар селски род. Подоцна се „испустиле“ (се иселиле и изумреле) затоа што нашле „вакавски пари на Света Петка“. Во Ивањевци сега постои топографското име Димовска Нива.
Џон Апдајк
Џон Хојер Апдајк (англиски: John Hoyer Updike, 18 март 1932 — 27 јануари 2009) — американски поет, писател и книжевен критичар. Тој е еден од тројцата писатели кои добиле Пулицерова награда повеќе од трипати (покрај Бут Таркингтон и Вилијам Фокнер). Апдајк објавил повеќе од 20 романи, поголем број кратки раскази, но пишувал и поезија и објавувал книжевни критики. Апдајк е познат по тоа што редовно објавувал во The New Yorker, започнувајќи од 1954 година, како и по пенталогијата за книжевниот лик „Зајко“ (Rabbit).
Животопис
Во младоста, Апдајк бил изложен на бројни интелектуално-религиозни влијанија: лутеранизмот, философијата на Серен Кјеркегор, платонизмот, како и теологијата на Карл Барт и Паул Тилих. Самиот Апдајк истакнувал дека во Пенсилванија бил воспитуван во духот на лутеранизмот, а речиси сите критичари се сложуваат дека тој е „ученик“ на Карл Барт. Самиот Апдајк во едно интервју изјавил: „не сум добар бартовец — всушност, ако погледнете подобро, не сум ни добар христијанин“. Исто така, тој имал и одредено сликарско образование — една година поминал во Англија, како студент на Раскиновото уметничко школо (The Raskin School of Art), а претходно цртал карикатури во харвардското списание „Лампун“ (Lampoon).
Дела
Книги за Зајакот:
Збирки раскази:
Осврт врз творештвото на Апдајк
Апдајк е еден од најзначајните современи американски писатели. Според Џојс Керол Оутс, „како Флобер, Апдајк е мајстор кој нè маѓепсува со раскажувачкиот глас додека истовремено нè соочува со испазнетоста на човековата желба.“ Самиот Апдајк, во повеќе наврати ја поврзувал својата поетика со сликарството, објаснувајќи дека само се обидувал да ги наслика нештата онакви какви што се. Според Џејмс Плат, изострената перцепција и чувството за светлина го прават Апдајк „вербален Вермер“ кој во своите дела ги пренесува сликарските синтагми. Впрочем, Апдајк го истакнувал Вермер како негов омилен сликар за кого пишувал во повеќе есеи. Според Плат, Апдајк ја прифаќа архетипската традиционална врска меѓу светлината и вистината, спасот, знаењето и преобразбата, наспроти темнината и сенката. Плат истакнува дека и кај Вермер и кај Апдајк силно е изразен духот на домаќинството и предметите чија важност се изедначува со луѓето. И други критичари го споредувале Апдајк со Вермер, како Кенон, кој истакнува дека „исто како Вермер, тој може да ги осветли малите моменти и да ги исполни со важност“. Сличен став има и Причет кој тврди дека „во својата преокупираност со мирот на предметите во домаќинството Апдајк е потомок, во пишувањето, на холандскиот жанр-сликари“. Исто така, во делото на Апдајк се забележува големото влијание на Кјеркегор, а самиот Апдајк изјавил: „... едно време, за сите мои книжевни дела мислев како на илустрации на Кјеркегор“.
Истражување на Јупитер
Истражувањето на Јупитер било спроведено преку блиски набљудувања со автоматизирани вселенски летала. Истражувањата започнале со доаѓањето на Пионер 10 во системот на Јупитеровите месечини во 1973 година, а од 2016 година продолжило со уште осум мисии на вселенски летала. Сите овие мисии биле преземени од Националната аеронаутичко-вселенска управа (НАСА), и сите освен две биле во прелетување и правеле детални набљудувања без слетување или влегување во орбитата. Овие сонди го прават Јупитер најпосетувана од надворешните планети на Сончевиот Систем бидејќи сите мисии на надворешниот Сончев Систем користеле прелетување на Јупитер. На 5 јули 2016 година, вселенското летало Јуно пристигнало и влегло во орбитата на планетата - второто летало што некогаш го направило тоа. Испраќањето летало до Јупитер е тешко, најмногу поради големите потреби за гориво и ефектите од суровата радијациона средина на планетата.
Првото вселенско летало што го посетил Јупитер бил Пионер 10 во 1973 година, а една година подоцна следело и онаа на Пионер 11. Освен што ги направиле првите слики одблиску на планетата, сондите ја откриле нејзината магнетосфера и нејзината главно течна внатрешност. Војаџер 1 и Војаџер 2 ја посетиле планетата во 1979 година и ги проучувале нејзините месечини и прстенестиот систем, откривајќи ја вулканската активност на Ија и присуството на воден мраз на површината на Европа. Одисеј дополнително ја проучувал магнетосферата на Јупитер во 1992 година, а потоа повторно во 2000 година. Сондата Касини се приближила до планетата во 2000 година и направила многу детални снимки од нејзината атмосфера. Вселенското летало Нови Хоризонти поминало покрај Јупитер во 2007 година и направило подобрени мерења на неговите и параметрите на неговите сателити.
Вселенското летало Галилео било првото што влегло во орбитата околу Јупитер, пристигнувајќи во 1995 година и ја проучувала планетата до 2003 година. Во овој период Галилео собрал голема количина на информации за месечините на Јупитер, правејќи блиски пристапи до сите четири големи галилејски месечини и наоѓајќи докази за тенки атмосфери на три од нив, како и можноста за течна вода под нивните површини. Исто така, открило магнетно поле околу Ганимед. Како што се приближувало до Јупитер, исто така леталото станало сведок на ударот на кометата Шумејкер-Леви 9. Во декември 1995 година, тој испратил атмосферска сонда во атмосферата на месечините на Јупитер, досега единственото летало што го направило тоа.
Во јули 2016 година, вселенското летало Јуно, лансирано во 2011 година, успешно го завршил маневарот за вметнување во орбиталата и сега е во орбитата околу Јупитер, а неговата научна програма е во тек.
Европската вселенска агенција ја избрала мисијата JUICE од класа L1 во 2012 година како дел од нејзината програма Космичка Визија за истражување на три месечини на Јупитер, со можен лендер Ганимед обезбеден од Роскосмос. JUICE треба да биде лансиран во 2023 година.
Индиската организација за вселенско истражување планира да ја лансира првата индиска мисија на Јупитер во 2020-тите преку GSLV Mark III.
Кинеската национална вселенска управа планира да лансира орбитарска мисија до Јупитер во околу 2029 година за да ја истражи планетата и нејзините месечини.
Технички барања
Летовите од Земјата до другите планети во Сончевиот Систем имаат висока цена на енергија. Потребно е речиси исто количество енергија за летало да стигне до Јупитер од околуземска орбита како и за да го подигне во орбитата на прво место. Во астродинамиката, оваа потрошувачка на енергија се дефинира со нето промената на брзината на вселенското летало, или делта-v. Енергијата потребна за да стигне до Јупитер од Земјината орбита бара делта-v од околу 9 km/s, во споредба со 9,0–9,5 km/s за да достигне нискоземска орбита од Земјата. Помошта од гравитацијата низ планетарните прелетувања (како на пример од Земјата или Венера) може да се користи за намалување на енергетските потреби (т.е. горивото) при лансирањето, по цена на значително подолго времетраење на летот за да се постигне цел како што е Јупитер во споредба со директната траекторија. Јонските мотори способни за делта-v повеќе од 10 km/s биле користени на вселенското летало Зора. Ова е повеќе од доволно делта-в за да се изврши мисија на Јупитер од сончева орбита со ист полупречник како онаа на Земјата без помош од гравитација.
Голем проблем во испраќањето вселенски сонди до Јупитер е тоа што планетата нема цврста површина на која може да слета, бидејќи има непречена транзиција помеѓу атмосферата на планетата и нејзината течна внатрешност. Сите сонди кои се спуштаат во атмосферата на крајот се скршени од огромните притисоци во Јупитер.
Друг главен проблем е количината на зрачење на кое е подложена вселенската сонда, поради суровата средина со наелектризирани честички околу Јупитер (за детално објаснување видете Магнетосфера на Јупитер). На пример, кога Пионер 11 направил најблизок пристап кон планетата, нивото на зрачење станала десет пати помоќна од тоа што дизајнерите на Пионер предвидувале, што довело до стравувањата дека сондата нема да преживее. Со неколку мали багови, сондата успеала да помине низ Ван Аленовиот појас. Следното и многу понапредно технолошки вселенско летало Војаџер морало да се редизајнира за да се справи со нивото на зрачење. Во текот на осумте години вселенското летало Галилео орбитирало околу планетата, дозата на зрачење на сондата далеку ги надминало нејзините дизајнерски спецификации, а нејзините системи не успеале во неколку наврати. Жироскопите на вселенското летало често покажувале зголемени грешки, а понекогаш се појавувале електрични лакови помеѓу неговите ротирачки и неротирачки делови, што предизвикувало да влезе во безбеден режим, што довело до целосно губење на податоците од 16-та, 18-та и 33-та орбита.
Пионер (1973 и 1974)
Првото вселенско летало што го истражувал Јупитер бил Пионер 10, кој прелетал покрај планетата во декември 1973 година, по што следел Пионер 11 дванаесет месеци подоцна. Пионер 10 ги добил првите слики одблиску на Јупитер и неговите галилееви месечини; вселенското летало ја проучувало атмосферата на планетата, го открило неговото магнетно поле, ги набљудувало неговите радијациони појаси и утврдило дека Јупитер е главно течен. Пионер 11 го направил својот најблизок пристап, околу 34.000 км од врвовите на облаците на Јупитер, на 4 декември 1974 година, добивајќи драматични слики од Големата црвена дамка, го направил првото набљудување на огромните поларни региони на Јупитер и ја одредил масата на Јупитеровата месечина Калиста. Информациите собрани од овие две вселенски летала им помогнале на астрономите и инженерите да го подобрат дизајнот на идните сонди за поефикасно да се справат со околината околу џиновската планета.
Војаџер (1979)
Војаџер 1 започнал да го фотографира Јупитер во јануари 1979 година и најблиску се приближил на 5 март 1979 година, на растојание од 349.000 км од центарот на Јупитер. Овој близок пристап овозможило поголема резолуција на сликата, иако краткото времетраење на прелетувањето значело дека повеќето набљудувања на месечините, прстените, магнетното поле и зрачењето на Јупитер биле направени во периодот од 48 часа при приближувањето, иако Војаџер 1 продолжил да ја фотографира планетата до април. Наскоро го следел и Војаџер 2, кој го направил својот најблизок пристап на 9 јули 1979 година, 576.000 км подалеку од врвовите на облаците на планетата. Сондата го открил прстенот на Јупитер, набљудувала сложени витли во неговата атмосфера, набљудувала активни вулкани на Ија, процес аналоген на тектониката на плочите на Ганимед и бројни кратери на Калиста.
Мисиите Војаџер“ значително го подобриле нашето разбирање за галилеевите месечини, а исто така ги откриле и прстените на Јупитер. Тие, исто така, ги направиле првите слики одблиску од атмосферата на планетата, откривајќи ја Големата црвена дамка како сложена бура која се движи во насока спротивно од стрелките на часовникот. Други помали бури и витли биле пронајдени низ облаците (погледни ја анимацијата од десната страна). Два нови, мали сателити, Адрастеја и Метида, биле откриени кои орбитираат веднаш надвор од прстенот, што ги прави првите месечини на Јупитер што се идентификувани со вселенско летало. А третиот нов сателит, Теба, бил откриен помеѓу орбитите на Амалтеја и Ија.
Откривањето на вулканска активност на месечината Ија било најголемото неочекувано откритие на мисијата, бидејќи тоа било првпат активен вулкан да биде забележан на небесно тело различно од Земјата. Заедно, Војаџерите снимиле ерупција на девет вулкани на Ија, како и докази за други ерупции што се случуваат помеѓу средбите на Војаџер.
Европа прикажала голем број на вкрстени линеарни одлики на фотографиите со ниска резолуција од Војаџер 1. Најпрво, научниците верувале дека одликите може да бидат длабоки пукнатини, предизвикани од расцепување на кората или тектонски процеси. Фотографиите со висока резолуција од Војаџер 2, поблиску до Јупитер, ги оставило научниците збунети бидејќи на одликите на овие фотографии речиси целосно недостасувало топографски релјеф. Ова навело многумина да сугерираат дека овие пукнатини можеби се слични на ледените санти на Земјата и дека Европа може да има внатрешност со течна вода. Европа може да биде внатрешно активна поради плимното загревање на ниво околу една десетина од Ија, и како резултат на тоа, се смета дека Месечината има тенка кора помала од 30 километри дебел воден мраз, кој веројатно лебди на 50 метров океан.
Касини (2000)
Во 2000 година, сондата Касини, на пат кон Сатурн, прелетала покрај Јупитер и дала некои од снимките со највисока резолуција некогаш направени од планетата. Својот најблизок пристап го направила на 30 декември 2000 година и направила многу научни мерења. Околу 26.000 снимки од Јупитер се направени за време на едномесечното прелетување. Тој го создал досега најдеталниот глобален портрет во боја на Јупитер, во кој најмалите видливи одлики се приближно 60 километри.
Главното откритие за прелетувањето, објавено на 5 март 2003 година, била атмосферската циркулација на Јупитер. Темните појаси наизменично се менуваат со светлосни зони во атмосферата, а зоните, со нивните бледи облаци, претходно научниците ги сметале за области на воздушен воздух, делумно затоа што на Земјата облаците имаат тенденција да се формираат со зголемување на воздухот. Анализата на снимките од Касини покажале дека темните појаси содржат поединечни бури од бели облаци кои се надоградуваат, премногу мали за да се видат од Земјата. Ентони Дел Џенио од Институтот за вселенски студии Годард на НАСА рекол дека „појасите мора да бидат области на атмосферско движење што се зголемува на мрежата на Јупитер, [така што] нето движењето во зоните треба да тоне“.
Други атмосферски набљудувања вклучуваат вртлив темен овал со висока атмосферска магла, приближно со големината на Големата црвена дамка, во близина на северниот пол на Јупитер. Инфрацрвените снимки откриле аспекти на циркулацијата во близина на половите, со појаси на ветрови кои го опкружуваат глобусот и соседните ленти кои се движат во спротивни насоки. Во истата објава се дискутирало и за природата на прстените на Јупитер. Расејувањето на светлината од честичките во прстените покажало дека честичките биле со неправилна форма (наместо сферични) и најверојатно потекнуваат како исфрлање од удари на микрометеорити на месечините на Јупитер, веројатно на Метида и Адрастеја. На 19 декември 2000 година, вселенското летало Касини снимило слика со многу ниска резолуција на месечината Хималија, но таа била премногу далечна за да покаже какви било детали за површината.
Нови хоризонти (2007)
Сондата Нови Хоризонти, на пат кон Плутон, прелетала покрај Јупитер за помош од гравитацијата и била првата сонда лансирана директно кон Јупитер по Одисеј во 1990 година. Неговиот извидувачки сликар со долг дострел (LORRI) ги направил своите први фотографии од Јупитер на 4 септември 2006 година. Вселенското летало започнало понатамошно проучување на јупитеровите месечини во декември 2006 година, и го направил својот најблизок пристап на 28 февруари 2007 година.
Камерите на сондата ги мереле вулканите на Ија, детално ги проучувале сите четири галилееви месечини и направиле студии на далечина на надворешните месечини Хималија и Елара. Леталото ја проучувало и малата црвена дамка на Јупитер и магнетосферата и слабиот прстенест систем на планетата.
На 19 март 2007 година, компјутерот Command and Data Handling доживеа неисправна грешка во меморијата и самиот се рестартирал, предизвикувајќи леталото да премине во безбеден режим. Леталото целосно се опоравило во рок од два дена, со извесна загуба на податоци на магнетоопашката на Јупитер. Ниту еден друг настан за загуба на податоци не бил поврзан со средбата. Поради огромната големина на системот на Јупитер и релативната блискост на системот Јовијан со Земјата во споредба со близината на Плутон до Земјата, Нови Хоризонти испратил повеќе податоци на Земјата од средбата со Јупитер отколку средбата со Плутон.
Галилео (1995–2003)
Првото вселенско летало што орбитирало околу Јупитер бил орбитерот Галилео, кој тргнал во орбитата околу Јупитер на 7 декември 1995 година. Орбитирало околу планетата повеќе од седум години, правејќи 35 орбити пред да биде уништено за време на контролираниот удар со Јупитер на 21 септември 2003 година. Во текот на овој период, таа собрала голема количина на информации за Јовијанскиот систем; количината на информации не била толку голема како што било замислено бидејќи не успеало распоредувањето на неговата радио предавателна антена со високо засилување. Главните настани во текот на осумгодишното истражување вклучиле повеќекратни прелетувања на сите галилееви месечини, како и Амалтеја (првата сонда што го направила тоа). Исто така, сондата станала сведок на ударот на кометата Шумејкер-Леви 9 кога се приближувала до Јупитер во 1994 година и испраќањето на атмосферска сонда во атмосферата на јупитеровите месечини во декември 1995 година. Камерите на вселенското летало Галилео забележале фрагменти од кометата Шумејкер-Леви 9 помеѓу 16 и 22 јули 1994 година додека се судриле со јужната полутопка на Јупитер со брзина од приближно 60 километри во секунда. Ова било прво директно набљудување на вонземски судир на објекти од Сончевиот Систем. Додека ударите се случиле на страната на Јупитер скриена од Земјата, Галилео, тогаш на растојание од 1,6 AU од планетата, можел да ги види ударите додека се случуваат. Нејзините инструменти откриле огнена топка која достигнала максимална температура од околу 24.000 К, во споредба со типичната температура на облакот Јовијан од околу 130 К (-143 °C), при што столбот од огнената топка достигнува висина од над 3.000 км.
Атмосферска сонда била ослободена од леталото во јули 1995 година, влегувајќи во атмосферата на планетата на 7 декември 1995 година. По спуштањето со високи g во атмосферата на Јовијан, сондата ги фрлила остатоците од својот топлински штит и паднала со падобран на 150километри од атмосферата, собирајќи податоци за 57,6 минути, пред да биде смачкана од притисокот и температурата на кои бил подложен (околу 22 пати повеќе од нормалната на Земјата, на температура од 153 °C). Потоа сондата се стопила, а можеби и испарила. Самиот орбитер Галилео доживеал побрза верзија на истата судбина кога намерно бил упатен во планетата на 21 септември 2003 година со брзина од над 50 km/s, со цел да се избегне каква било можност да се удри во Европа и да ја контаминира.
Главните научни резултати од мисијата Галилео вклучуваат:
Јуно (2016)
[[Податотека:Animation_of_Juno_trajectory_around_Jupiter.gif|десно|мини| Анимација на Јуно, траекторија околу Јупитер од 1 јуни 2016 до 31 јули 2021 година
·]] НАСА го лансирала Јуно на 5 август 2011 година за детално да го проучува Јупитер. Тој влегол во поларната орбита на Јупитер на 5 јули 2016 година. Леталото го проучува составот на планетата, гравитационото поле, магнетното поле и поларната магнетосфера. Јуно исто така бара индиции за тоа како се формирал Јупитер, вклучително и дали планетата има карпесто јадро, количината на вода присутна во длабоката атмосфера и како масата се распределува во планетата. Јуно ги проучува и длабоките ветрови на Јупитер, кои можат да достигнат брзина од 600 km/h.
Предложени мисии
Европа Клипер е мисија предложена на НАСА да се фокусира на проучување на Јупитеровата месечина Европа. Во март 2013 година, биле одобрени средства за „предформулирање и/или активности за формулација за мисија што ги исполнува научните цели наведени за мисијата Јупитер Европа во најновото планетарно декадно истражување“. Предложената мисија ќе биде поставена да започне на почетокот на 2020-тите и да стигне до Европа по 6,5-годишно крстарење. Леталото би летало покрај Месечината 32 пати за да ја минимизира штетата од зрачење.
Кина ги објавила плановите за лансирање на својата прва мисија на Јупитер (привремено наречена Ган Де) во 2029 година со датум на пристигнување пред 2036 година.
Русија, исто така, објавила дека планира да лансира сонда кон Јупитер со потенцијален датум за лансирање во 2030 година, користејќи влечење на јадрен погон, наречено Зевс. Мисијата ќе трае 50 месеци, при што ќе се изврши прелетување на Месечината и Венера пред да стигне до Јупитер и една од неговите месечини.
Откажани мисии
Поради можноста за подземни течни океани на месечините на Јупитер, Европа, Ганимед и Калиста, постои голем интерес за детално проучување на ледените месечини. Тешкотиите во финансирањето го одложиле напредокот. Орбитерот Европа била планирана мисија на НАСА во Европа, која била откажана во 2002 година Нејзините главни цели вклучувале утврдување на присуството или отсуството на подземен океан и идентификување на места-кандидати за идни мисии со летала. ЏИМО на НАСА (Орбитер на ледените месечини на Јупитер), кој бил откажан во 2005 година, и европската мисија Јовијан-Европа Орбитер, исто така биле проучувани, но биле заменети од Мисијата на системот Европа-Јупитер.
Мисијата на системот Европа-Јупитер (EJSM) била заеднички предлог на НАСА / ЕСА за истражување на Јупитер и неговите месечини. Во февруари 2009 година било објавено дека двете вселенски агенции и дале приоритет на оваа мисија пред мисијата на системот Титан-Сатурн. Предлогот вклучувал датум за лансирање околу 2020 година и се состои од орбитер Јупитер-Европа предводен од НАСА и орбитер Јупитер-Ганимед предводен од ЕСА. Придонесот на ЕСА наидел на конкуренција за финансирање од други проекти. Сепак, Јупитер-Европа (ЈЕО), придонес на НАСА, се сметал од Планетарното декадско истражување за прескап. Истражувањето поддржало поевтина алтернатива на JEO.
Човечко истражување
Додека научниците бараат дополнителни докази за да го одредат степенот на карпестото јадро на Јупитер, неговите галилееви месечини даваат потенцијална можност за идно човечко истражување.
Посебни цели се Европа, поради нејзиниот потенцијал за живот, и Калиста, поради релативно ниската доза на зрачење. Во 2003 година, НАСА предложила програма наречена Human Outer Planets Exploration (HOPE) која вклучува испраќање астронаути да ги истражуваат галилеевите месечини. НАСА проектира можен обид некаде во 2040-тите. Во политиката на Визија за истражување на вселената објавена во јануари 2004 година, НАСА разговарала за мисии надвор од Марс, споменувајќи дека „човечко присуство на истражување“ може да биде пожелно на месечините на Јупитер. Пред да биде откажана мисијата JIMO, администраторот на НАСА, Шон О'Киф изјавил дека „ќе следат човечки истражувачи“.
Потенцијал за колонизација
НАСА шпекулирала за можноста за ископување на атмосферите на надворешните планети, особено за хелиум-3, изотоп на хелиум кој е редок на Земјата и може да има многу висока вредност по единица маса како термојадрено гориво. Фабриките стационирани во орбитата би можеле да го минираат гасот и да го достават до пловилата во посета. Сепак, Јовијанскиот систем генерално претставува посебни недостатоци за колонизацијата поради тешките услови на зрачење што преовладуваат во магнетосферата на Јупитер и особено длабокиот гравитациски бунар на планетата. Јупитер би испорачал околу 36 Sv (3600 rem) дневно на незаштитените колонисти во Ија и околу 5,4 дневно на незаштитените колонисти во Европа, што е одлучувачки аспект поради фактот што веќе изложеноста на околу 0,75 Sv во период од неколку дена е доволно за да предизвика труење со зрачење, а околу 5 Св во текот на неколку дена е фатален. Ганимед е најголемата месечина во Сончевиот Систем и единствената позната месечина на Сончевиот Систем со магнетосфера, но тоа не го штити од космичко зрачење до забележлив степен, бидејќи е засенета од магнетното поле на Јупитер. Ганимед добива околу 0,08 Св (8 рем) на зрачење дневно. Калист а е подалеку од појасот на силното зрачење на Јупитер и подложена на само 0,0001 Sv (0,01 rem) на ден. За споредба, просечната количина на зрачење земена на Земјата од жив организам е околу 0,0024 Sv годишно; највисоките нивоа на природно зрачење на Земјата се забележани околу топлите извори на Рамсар со околу 0,26 Sv годишно.
Една од главните цели избрани од студијата HOPE била Калиста. Била предложена можноста за изградба на површинска основа на Калиста, поради ниските нивоа на зрачење на нејзиното растојание од Јупитер и нејзината геолошка стабилност. Калиста е единствениот сателит на кој е изводливо човечко населување. Нивоата на јонизирачко зрачење на Ија, Европа и долгорочно на Ганимед се непријателски настроени кон човечкиот живот и допрва треба да се смислат соодветни заштитни мерки.
Би можело да биде возможно да се изгради површинска основа која ќе произведува гориво за понатамошно истражување на Сончевиот Систем. Во 1997 година, проектот Артемида дизајнирал план за колонизација на Европа. Според овој план, истражувачите би дупчиле во ледената кора на Европа, влегувајќи во претпоставениот подземен океан, каде што би се населиле вештачки воздушни џебови.
Космос-545
Космос-545 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 24 јануари 1973 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 91,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 70,9°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 477 км, а најмалото на 256.
Заповеден начин во македонскиот јазик
Заповедниот начин во македонскиот јазик се посебни глаголски форми со кои се искажува одредена заповед и се дел од групата на прости глаголски форми. Карактеристично за заповедниот начин е тоа што заповеден начин има само за трето лице еднина и множина. Оваа ситуација е така бидејќи заповед се искажува во директен дијалог со соговорникот и при тоа соговорникот го претставува второто лице. Покрај оваа одлика, заповедниот начин може да се сретне во две форми и тоа во директна и индиректна форма.
Директни и индиректни форми
Директната и индиректната заповед се разликуваат по тоа за кому и како наредбата е упатена. Ако наредбата е искажана во директен дијалог со соговорникот тогаш говорникот претставува второ граматичко лице. Кога заповедта е искажана во второ лице еднина или множина тогаш станува збор за директна заповед.
Од другата страна пак е индиректната форма која се распознава по користењето на честиците да или нека или формите на сегашното време како на пример да оди, нека оди, нека одат. Со индиректната заповед се дава наредба на некое трето лице или лица или повик на заедничка наредба. Иако на прв поглед овие форми наликуваат на заповедни, сепак не се.
Сложени форми со заповедно значење можат да се искажат и во второ лице, како на пример:
Образување
Заповедните форми за второто лице еднина и множина во македонскиот јазик се образуваат преку:
При искажување на заповеден начин со негативно значење, тогаш се употребуваат зборовите не, немој, немојте и да конструкцијата пред глаголот. Во негативните форми најчесто се користат несвршените глаголи.
Овие негативни форми имаат значење на забрана, ако се користат свршени глаголи тогаш значењето е во вид на закана или забрана.
Од некои глаголи не може да се образи заповеден начин како што е на пример глаголот може и други слични на него.
Значење
Основна функција на заповедните форми се давање заповед, наредба или забрана. Покрај овие првостепени значења, заповедните форми можат да искажат и :
Вилијам Хенри Пикеринг
Вилијам Хенри Пикеринг (15 февруари 1858 - 16 јануари 1938) бил американски астроном. Пикеринг конструирал и основал неколку опсерватории и астрономски станици, а меѓу попознатите е Флагстафската Опсерваторија од Персивал Лоуел. Тој предводел експедиции за затемнување на Сонцето и ги проучувал кратерите на Месечината и претпоставил дека промените во изгледот на кратерот Ератостен се должат на „месечевите инсекти“. Последните години од својот живот ги поминал во сопствената приватна опсерваторија на Јамајка.
Биографија
Вилијам Пикеринг е роден на 15 февруари 1858 година во Бостон, Масачусетс. Постар брат му бил Едвард Чарлс Пикеринг, кој три децении бил директор на Харвардската Опсерваторија.
Дипломирал на Технолошкиот Институт во Масачусетс во 1879 година, а потоа станал инструктор по физика од 1880 до 1887 година.
На 25-годишна возраст, во 1883 година, бил избран за член на Американската академија за уметностите и науките.
Во 1899 година, преку плочки направени во 1898 година ја открил деветтата месечина на Сатурн - Феба. Пикеринг во 1903 година го направил фотографскиот атлас на Месечината: „Месечината : Резиме на постојното знаење за нашиот сателит“.
Верувал дека ја открил десеттата сатурнова месечина во 1905 година преку плочки од 1904 година, и ја нарекол „Темида“. За ова откритие, во 1905 година, добил Лаландова Награда од Француската Академија на Науките. Подоцна се испоставило дека „Темида“ не постои.
Поддржувајќи го Џорџ Дарвин, Пикеринг во 1907 година изнел претпоставка дека Месечината порано била дел од Земјата и дека се отцепила од местото каде што сега се наоѓа Тихиот Океан. Тој, исто така, пред тоа да го направи Алфред Вегенер, предложил верзија на континентално придвижување во која порано Америка, Азија, Африка и Европа биле еден континент, кој се распаднал поради одвојувањето на Месечината.
Во 1908 година Пикеринг дал изјава дека може да се направат авиони, кога тие сè уште не биле измислени.
Во 1919 година, го предвидел постоењето и положбата на Планетата X врз основа на аномалиите во местоположбата на Уран и Нептун, но таквата планета не била пронајдена преку пребарување по фотографиите од Монт Вилсон Опсерваторијата. Подоцна во 1930, Клајд Томбо го открил Плутон, но сега е познато дека масата на Плутон е премала за да има значајни гравитациски ефекти врз Уран или Нептун, а аномалиите фактички и не постојат откако биле користени многу попрецизни вредности на планетарните маси при пресметување на орбитите. Кога била именувана планетата, тој нејзиниот симбол го толкувал како монограм кој се однесува на него и на Лоуел со фразата „Пикеринг-Лоуел“.
Во 1923 година се пензионирал од Хардвард Универзитетот. Починал на 16 јануари 1938 година во Мандевил, Јамајка.
Награди
Пикеринг ја добил Лаландовата награда во 1905 година и Жил Јансеновата Награда во 1909 година. Астероидот 784 Пикерингиа и кратерите Пикеринг на Месечината и Пикеринг на Марс се заеднички именувани по него и неговиот брат Едвард Чарлс Пикеринг.
Рудник „Добрево“
Добрево — лежиште и подземен коп на рудникот „Злетово“ на оловноцинкова руда, кој се наоѓа во источните делови на Кратовско-злетовското вулканогено подрачје, на оддалеченост од 7 километри од градот Пробиштип.
Геологија
Во геолошката градба на наоѓалиштето учествуваат, главно, вулкански карпи претставени со различни типови на андезити, дацити, игнимбрити, дацито-андезити, вулкански туфови и друго. Оловно-цинковата минерализација во наоѓалиштето е контролирана, најчесто, од раседните структури. Според генетските услови на настанок, жиченото оловно-цинково наоѓалиште Добрево е формирано во субвулкански услови, во рамките на хидротермалниот стадиум на формирање. Содржината на главните метали во просек е: 9% олово, 3% цинк, 45 g/t сребро и зголемени содржини на кадмиум, бизмит, злато, арсен, индиум, галиум, германиум и др.
Руда
Главни рудни минерали и носители на оловото и цинкот се галенитот и сфалеритот, редовно следени од халкопирит, тетраедрит, тенантит, пирит, борнит, енаргит и др.
Турбе на кралската ќерка
Турбе на кралската ќерка или турбе „Крал К’зи“ — турбе кое според едно толкување била гробница на ќерката на последниот босански крал Стефан, Катерина Котроманиќ, која како заробеник живеела кај Гази Иса-бег, што во превод значи „гробница на кралевата ќерка". Се наоѓа на источната падина на населбата Гази Баба, во непосредна близина на природно-математичкиот факултет. Турбето било во состав на познатите муслимански гробишта, коишто биле сместени на ова брдо . Турбето било градено од камен и цигли. На квадратната основа биле четири столба со зашилени врвови, а покриено со купола на четири вода. Се претпоставува дека турбето било изградено кон крајот на XV или почетокот на XVI век . Ова турбе го посетувале муслиманите, но и христијаните кај кои останала долга традиција дека станува збор за почитувана кралска ќерка.
Турбето денес е целосно реконструирано во 2014 г. согласно одлуката на Министерството за култура на Македонија од 2011 г.
Плиниски избув
Плиниски избув или плиниска ерупција — вид вулкански избув карактеристичен по сличноста со избувот на Везув од 79 година од нашата ера, кој го опишал Плиниј Помладиот. Плиниските избуви се одликуваат со столбови гас и вулканска пепел кои се протегаат до стратосферата. Главни особини се исфрлање на големи количини на пемза и многу снажни и континуирани избуви на експлодирачки гас.
Кратките озбуви може да се завршат и за еден ден, но подолгите избуви може да потраат од неколку дена до неколку месеци. Подолгите избуви почнуваат со образување облаци од вулканска пепел, понекогаш со пирокластични потоци. Количината на исфрлената магма може да биде толку голема па врвот на вулканот да колабира, со што настанува калдера. Финозрнестиот пепел може да се протега на голема површина околу вулканот. Плиниските избуви обично се проследени со голема бучава, како што бил случајот во текот на избувот на вулканот Кракатау.
Вообичаено лавата е со риолитски состав и е богата со силикати. Базалтна лава не е вообичаена за овој вид на избув.
IC 844
IC 844 — галаксија во соѕвездието Змија, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Откривање
Објектот е откриен на 10 јули 1891 година од страна на Стефан Жавел.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 844 е од видот NF.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 15 ч 58 м 18 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +15° 52' 30"".
Други поделби
Проучување на IC 844 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката.
Моминска вечер (филм)
Филмот „Моминска вечер“ (од анг. „Bachalorette“) е американска комедија од 2012 година, чијшто сценарист и режисер е Лесли Хедленд (филмот се заснова врз нејзината драма), а продуценти се Вил Ферел и Адам МекКеј. Продукцијата на филмот се работеше во Њујорк, а неговата премиера одржа на 23 јануари 2012 година на филмскиот фестивал „Sundance“. Филмот се издаде на 7 септември 2012 година во Соединетите Држави.
Кратка содржина
Реган (Кирстен Данст) и Беки (Ребел Вилсон) ручаат. Беки ѝ кажува на Реган дека се верила со своето момче Дејл (Хејс Мекартур). Реган ѝ се јавува на своите другарки од средно Џина (Лизи Каплан) и Кејти (Ајла Фишер) и им кажува дека е многу вознемирена бидејќи таа сакала прва да се омажи, особено пред нејзината „дебела другарка“. Таа им се жали дека ќе мора да одат на венчавката.
Еден ден пред венчавката: Кејти е многу возбудена што ќе присуствува на венчавката. Не може да дочека повторно да се соберат сите другарки. Џина, којашто живее во Лос Анџелес, легнува со кој ќе стигне, во авионот разговара со момчето коешто седи до неа, за нејзиното поранешно момче, коешто ѝ „го уништило животот“ и коешто ќе присуствува на венчавката. Во исто време, Реган, којашто е старосватица, се однесува површно и злобно кон сите планови за венчавката. Трите другарки се собираат во хотелот и се мислат што да прават за дванаесетте часа по повод моминската вечер. Беки се возбудува заради тоа што ќе ги види своите две други другарки. Моминската вечер тече без подготовки, а Беки сака само да јадат сладолед и да се напијат шампањ по пробната вечера. Џина и Кејти, коишто сакаат голема забава, земаат кокаин. За време на вечерата, Кејти ѝ кажува на Џина дека изнајмила стриптизер за вечерта. Го запознаваме Тревор (Џејмс Марсден) којшто е деверот на свадбата, а Џина го гледа своето поранешно момче додека Кејти разговара со Џои (Кајл Борнхајмер) којшто порано учел заедно со девојките. Тревор кажува една непријатна шега за да наздрави, а пак братучедите на Беки рапуваат за неа. Џина станува за да наздрави и открива дека со Беки се запознале во тоалетот во нивното средно училиште и дека таа ја терала Џина да повраќа. Потоа во хотелскиот апартман доаѓа еден стриптизер, којшто ѝ е соработник на Кејти. Беки се забавуваше, сѐ додека не го слушна стриптизерот како ѝ вели дека личи на свиња, а така ѝ викале во средно. Џина ѝ вели дека тоа е смешно, но Беки ѝ се дере и ѝ вели да не се појавуваат на венчавката со Кејти сѐ додека не отрезнат.
Реган, Џина и Кејти останаа во хотелската соба да пијат и да шмркаат кокаин. Реган не може да се помири со фактот дека Беки се мажи пред неа. Кејти ја облекува венчаницата на Беки, којашто е огромна. Заедно со Реган го облекуваат фустанот и токму кога Џина ги слика, фустанот ќе се скине. Тие побеснуваат и го носат фустанот кај хотелиерот, но тој не може ништо да направи. Во меѓувреме, Реган разговара по телефон со нејзиното момче, којшто ѝ кажува дека нема да може да присуствува на венчавката бидејќи има работа во медицинското училиште. Тие гледаат дека на Кејти и тече крв од носот врз фустанот. Во ходникот на хотелот наидуваат на Дејл и неговиот кум, но тој е со заврзани очи и одат кон стриптиз барот. Тие се разделуваат, но пред тоа Џина се преправа дека го заведува Клајд и му го краде паричникот за да можат да платат за поправањето на фустанот.