cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)
Горноџумајските убиства во 1924 година
Ноќта, Шанданов, Иван Караџов, Кирил Дрангов, Панчо Михајлов, Асен Даскалов и Јордан Ѓурков, во куќата на Киро Црниот се договориле да дејствуваат за половина час. Караџов и Даскалов заминале да ги собираат нивните луѓе, бидејќи групата на Алеко Пашата имала силно обезбедување од страна на четата на Штерју Влахов, еден од дирекните убијци на Тодор Александров. Пред почетокот на пресметката, Шанданов куртоазно се поздравил со пристигнатите Илинденци, кои вечерале во една блиска кафеана и заедно со П. Михајлов, Дрангов и Ѓурков се упатил кон куќата на Панајот Рајнов, каде требало да ги извршат убиствата. Според изработениот план, Шанданов и Ѓурков истовремено требало да стрелаат во Георги Атанасов, а Панчо Михајлов и Дрангов во Алеко Василев-Пашата, по што планирале заеднички да пукаат од револверите кон вратата за да го спречат обезбедувањете да влезе во просторијата. Четворката влегла во куќата, а набргу им се придружиле ''Александар Протоѓеров и Алеко, кои откако се ракувале ги започнале разговорите на тој начин што Протоѓеров, Панчо Михајлов и Ѓурков излегле на балконот, а во собата останале Алеко Пашата, Дрангов и Шанданов, додека Атанасов се наоѓал во соседната одаја. Во разговорот Алеко го повикал Дрангов да излезат надвор и во моментот кога стигнале до вратата, последниот се свртел и со поглед го прашал Шанданов што да прави, при што со знак добил потврден одговор за акција. Настаните се одвивале со голема брзина: Петар Шанданов и Дрангов исто-времено пукале во грбот и во главата на Алеко, кој паднал мртов. По првите истрели, Панчо Михајлов и Јордан Ѓурков, изненадени од предвремениот почеток на нападот, со своите револвери почнале да пукаат преку прозорците во собата каде што бил Атанасов со обезбедувањето. Протоѓеров, кој не знаел ништо за планираната акција, се скрил во едно ќоше. Во престрелката Атанасов со обезбедувањето се обидел да се пробие со активирање на бомба, но и покрај експлозијата, која не им наштетила на Шанданов и Дрангов, пресретнат од насочената стрелба кон вратата, не успеал. Ѓурков и Дрангов во сета таа мешаница ги насочиле револверите кон Протоѓеров и заповеднички го запрашале, зошто го убиле Александров, на што тој очајнички одговорил дека не знае ништо за убиството на Тодор. Луѓето на Атанасов успеале преку прозорец во соседната соба да побегнат на улица, иако таму излегле да ги пресретнат Ѓурков и Панчо Михајлов''.
''Во собата останале Шанданов, Протоѓеров и Дрангов и откако престанала престрелката со групата на Атанасов, која веќе се извлекла, започнала нова пукотница, која доаѓала од соседниот хотел, каде биле четниците на Штерју Влахов. Во тие моменти пристигнало засилување предводено од П.Михајлов и Асен Даскалов, кои по наредба на Петар Шанданов ја заобиколиле куќата, но при обидот да влезат, бил убиен придружникот на Даскалов од Атанасовата придружба. По извесното прекинување на пукотниците, куќата била прегледана од Шанданов и неговата придружба, при што била констатирана смрт кај Алеко Пашата и му била земена целата архива пронајдена кај него. При излегување од куќата кон Шанданов повторно биле упатени истрели, сега вкрстено и од четата на Штерју Влахов и од Атанасов и неговата придружба, на што тој и Ипокрит Развигоров, кој му дошол на помош, одговориле со стрелба од револвери и фрлање на една бомба кон куќата од каде сметале дека доаѓаат истрелите''. Откако релативно се смирила состојбата во Горна Џумаја, Шанданов му наредил на началникот на градската милиција на ВМРО, Борис Тиков да ја опколи и претресе куќата за која имало сомнениј дека Атанасов и неговите пријатели се кријат. Набргу потоа блиските до Иван Михајлов го напуштиле градот, а следниот ден Михајлов го известил генералот В'лков по што Горна Џумаја била блокирана од бугарска војска и полиција кои имале задача да ги уапсат или убијаат сите преживеани приврзаници на Алеко Паша, но и членовите и раководителите на Илинденската организација. Утрото на 13 септември, при обидот да се провлече, бил заробен Георги Атанасов и ликвидиран од страна на Асен Даскалов.
Меѓутоа акцијата не застанала тука и во следните денови во Џумајско и пошироко биле ликвидирани повеќе дејци на македонското револуционерно движење. На 17 септември 1924 година на падините на Пирин Планина бил убиен Арсениј Јовков, еден од раководителите на Илинденската организација и уредник на весникот Илинден. ВМРО направило обиди за ливидација и врз повеќе членови на Илинденската организација, меѓутоа некои од нив успеале да се засолнаат како Петар Ацев, Владо Георгиев и Георги Занков.
Во близината на селото Покровник, Горноџумајско, бил ликвидиран Методи Алексиев од страна на терористи на ВМРО. Во близина на градот Петрич биле убиени браќата Коста и Нашко Елшански, блиски пријатели на убијците на Александров, Штерју Влахов и Динчо Вретенаров. Во Мехомиско (Разлошко) во септември 1924 година биле убиени Георги Ковачев, Георги Пенков и Александар Бујнов. Во Петрич и Петричко од луѓе на ВМРО биле убиени Георги Манолев, Петар Говедарчето и Петар Балкански. На 13 септември 1924 година од атентатори на ВМРО во Софија бил убиен Ангел Василев, а во септември истата година во Пловдив бил застрелан Чудомир Кантарџиев. Набргу по Горноџумајските случувања, во воз на пат за Пловдив, бил убиен Асен Даскалов најверојатно од терористи на ВМРО.
Во Софија на 13 септември 1924 година бил убиен членот на МЕФО и докторот по правни науки Славчо Ковачев. Убиството го извршил неговиот сограѓанин и припадник на ВМРО, штипјанецот Мирчо Кикиритков. Истиот ден, Димо Хаџи Димов ја разбрал веста за убиството на неговиот пријател Славчо Ковачев. Возбуден од тажната вест тој искоментирал пред неговите другари дека повторно започнале физичките истребувања и изразил жалење поради тој факт. Димо Хаџи Димов во тие моменти се упатил кон кафеаната Галик со цел да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата Пиротска македонскиот деец бил пречекан од терорист на ВМРО, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Убиството било извршено од страна на терорист од ВМРО, Владо Георгиев - Черноземски.
Атентати врз дејци од македонското револуционерно движење
Горноџумајските настани не биле крај на вооружените пресметки во македонското револуционерно движење. По смрта на Александров, ВМРО и нејзините раководители, првенствено Михајлов, решиле да се пресметаат со секого кој на каков било начин може да го наруши престижот на Организацијата во целото револуционерно движење, оттука уследиле серија на атентати врз истакнати дејци.
На 24 декември 1924 година во Милано, Италија бил извршен атентат врз членот на ЦК на ВМРО, Петар Чаулев. Тој бил ликвидиран во во пивницата и продавница за тутун број 14, на плоштадот Верциере 4, чијшто сопственик бил извесниот Фермо Гуфанти. Тој ден околу 11 и 30 часот, Чаулев си порачал вермут за пиење, при што редовно по извесно време во локалот доаѓал еден негов пријател, кој му давал знак по што двајцата заедно излегувале. Тоа веројатно било личното обезбедување на Петар Чаулев, бидејќи тој не можел да нема никакви сознанија дека врз него се подготвувал атентат, посебно по последните пресметки што се случувале во редовите на ВМРО. На критичниот ден Чаулев си седел на истото место во пивницата со чашката вермут пред себе, кога внатре влегло едно момче, кое застанало на неколку чекори пред него. Момчето влегло во локалот уште пред 11 часот, но бидејќи тогаш жртвата уште не била дојдена тој се напил кафе и си заминал. Во тој момент Петар Чаулев инстинктивно ја подигнал главата, но веќе било доцна. Атентаторот во раката имал голем автоматски револвер со кого истрелал пет пати во правецот на Чаулев. Погоден од револверските истрели тој паднал меѓу масите, а во тој момент присутните во пивницата се обиделе да го нападнат егзекуторот. Атентаторот успеал да се оттргне, ја приближил цевката од револверот до устата и се обидел да се самоубие, но не успеал, бидејќи при пукањето во жртвата ја потрошил целата муниција. Убиството било извршено од Димитар Стефанов, припадник на ВМРО, а под обвинение дека Чаулев се поврзал со Коминтерната и Советскиот Сојуз, дека добивал пари од болшевиците и дека тие парични средства ги искорио тил во заговорот против Тодор Александров. По извршеното убиство, атентаторот Димитар Стефанов се наоѓал во затвор околу 16 месеци, до 26 април 1926 година, кога започнал судскиот процес во врска со делото, меѓутоа судот донел одлука за ослободување на атентаторот.
На 30 декември 1924 година во Штип бил убиен Стојан Мишев, кој првин бил војвода на ВМРО и близок соработник на Тодор Александров, а потоа преминал во српска служба и станал еден од најважните раководители на т.н. Здружение за борба против бугарските бандити. Атентаторот бил Кирил Глигоров-Ќелешов од Штип, а убиството го извршил по наредба на ВМРО. На 13 февруари 1925 година во Софија бил убиен професорот Никола Милев, интелектуалец од редовите на ВМРО и близок соработник на Тодор Александров. Во Свиленград на 26 февруари 1925 година бил убиен Георги Скрижовски, атентатот бил дело на ВМРО. На 6 март 1925 година во Софија бил убиен народниот пратеник Хараламби Стојанов со еден револверски истрел во главата, на излезот од Народното Собрание. Атентатот го извршил македонскиот терорист од редовите на ВМРО, штипјанецот Ипократ Развигоров. Во Виена на 8 мај 1925 година бил убиен Тодор Паница, македонски револуционер, санданист и член на МЕФО. Атентатот бил извршен од страна на Менча Карничева, а по налог на раководството на ВМРО. На 7 мај 1925 година Менча Карничева ги поканила брачниот пар Бумбарови и Паница наредниот ден да отидат во Бургтеатарот во Виена, на претставата Пер Гинт, од нивна страна тоа било прифатено. Карничева ја презела обврската за купување на билетите сè со цел да се осигури дека во критичниот момент Паница ќе биде со неа во истата ложа. На 8 мај, вечерта двата брачни парови, Карничева и Јане Богатинов за време на претставата се сместиле во ложата број 2, од десната страна близу до сцената. По почетокот на претставата, Менча Карничева и го дала резервниот билет за друга ложа на Магдалена Бумбарова што специјално го купила за да ги отстрани Бумбарови од нивната ложа и откако и сопругот на Магдалена по извесно време заминал од таму, Карничева се нашла точно зад столицата на Тодор Паница. Часот бил некаде околу 10, кога користејќи ја темнината во салата, Менча Карничева го извадила револверот од чантата и истрелала два куршуми кон Паница. На излегување од ложата, истрелала уште пет куршуми, со кои покрај убиениот Тодор Паница, ги ранила и жена му и Богатинов. По атентатот Карничева веднаш била затворена, но поради влошеното здравје до судењето била префрлена во еден санаториум. Процесот против Менча Карничева започнал на 30 септември 1925 година, а за нејзини бранители од страна на ВМРО биле ангажирани едни од најдобрите адвокати во Австрија, д-р Рихард Пресбургер и др. Игнац Курт Розенфелд. На 2 октомври 1925 година била донесена пресудата, а Менча Карничева за стореното дело била осудена на осум години затвор. Меѓутоа од Врховниот суд во Виена таа била прогласена за неспособна да ја одлежи казната и по сила на тоа решение била ослободена и според пресудата и тамошните законски прописи, веднаш била екстернирана од границите на Австрија. По враќањето во Софија во 1926 година, Менча Карничева се венчала со Иван Михајлов. На 15 јуни 1925 година во Софија бил убиен Панчо Михајлов-Чавдар, кочански војвода на ВМРО, интелектуалец и близок соработник на убиениот водач на ВМРО, Александров.
Четнички институт
"Борбата на револуционерната организација продолжува. Нејзиното водење зависи од околностите. Но таа секогаш располага со неопходниот број на луѓе, слично на една ливада, којашто може да се коси одново. И во повеќето случаи се оправдува последниот дел од лозунгот на ВМРО „слобода или смрт“... Кога ВМРО работи тајно и минуваат месеци пред да пристапи кон една голема акција, тоа не значи, дека ВМРО се откажала од револуционерната борба. Напротив, постојаното зло, кое што ВМРО сака да претставува за противникот, се дава како лек, лажиче по лажиче, но може да дојде денот кога ќе биде дадено целото шише. Изборот на средствата не подлежи на никакво сомнение; нивното делување грижливо се проценува. Сосем погрешен е честопати искажаниот став, дека ВМРО можела да ги постигне своите цели со легални средства. Македонската ослободителна борба е борба, како на одделните личности така и на целиот народ - на живот и смрт и во таа самозаштита, народот и секоја одделна личност го сметаат секое средство, дури и најжестокото, за оправдување."
- Kарактер и цели на ВМРО
Состојба
Во почетокот на 1925 година во Вардарска Македонија, ВМРО имала 976 вооружени луѓе кои биле поделени 39 чети и 17 групи, а делувале и 63 курири. Во Пиринска Македонија како резервни сили биле третирани 179 души кои биле активни и 1160 души кои биле неактивни. Во Егејска Македонија организацијата располага со 143 вооружени лица поделени во во 11 чети, 16 групи и 12 курири, нивната замена во Пиринска Македонија изнесувала 45 активни и 96 неактивни четници. Четничкиот институт на ВМРО имал околу 15 000 четници. По смрта на Александров организациската работа по окрузите била поделена: Георги Поп Христов - Битолски, Александар Протогеров - Солунски, Струмички и Серски, а Иван Михајлов - Скопски и Петрички.
Од 3 април 1925 година во Битолскиот револуционерен округ како нелегално раководство дејствувале Алексо Стефанов - претседател, Петар Шанданов - зам. претседател и Крум Петишев - секретар. На чело на околискит чети биле: Петар Шанданов бил назначен за битолски околиски војвода со 11 четници, Алексо Стефанов за Демирхисарско со 17 четници, Иван Ѓонев за Крушевско со 25 четници, Тасе Христов за Ресенско со 9 четници, Илија Лерински со 18 четници во Леринско, Андон Попштериов со 11 четници во Костурско, Стефан Алабаков со 20 души во Струмичко, Наум Јосифов со 23 души го обиколувал Охридско, во Прилепско бил Петар Костов со 33 души и Петар Ангелов со 16 четници за Преспанско. Кон нив се приклучиле и Борис Изворски со 23 четници за Охридско и Петар Трајков за Дебарско со 22 четници. Во Скопскиот револуционерен округ околиски војводи биле: Дончо Христов со 18 четници за Царево село, денес Делчево, Евтим Полски со 22 четници го обиколувал Кочанско, Крсто Лазаров со 26 души за Кумановско, Мите Опилски со 19 души дејствувал во Кратовско, Стојан Врбанов со 21 четник во Кривопаланечко и Стефан Петков со 27 четници го обиколувал Велешко.
Трансформација
Сите војводи и четници кои не биле активниу добиле наредба да не носта комистка облека туку да се облекуваат во цивилни алишта, да не носта оружје и на секаков начин да избегнуваат каков било сомнеж дека се комитски луѓе. Голем дел од војводите се спротивставиле на оваа наредба, меѓутоа Михајлов издал наредба за ликвидација на Иван Барлев, Панчо Михајлов и други, со што успеал да ги наметне своите одлуки.
На 25 февруари, Михајлов издал наредба за растурање на четите и нивно трансформирање во терористички групи во т.н тројки и петорки, за изведување на поголема акција било допуштено екипирање на група од 10 души. На оваа наредба се спротивставил Александар Протогеров.
Во 1925 година ВМРО од бугарската армија обезбедила оружје, облека и борнеби упатства. Околиските чети биле опремени со униформи и целосна воена опрема. Во јануари 1926 година, ВМРО во Пиринска Македонија располагала со 6 714 вооружени лица, 1 651 локални четници и 8 107 мажи способни за воени дејствија.
Масакрот кај Дабница
Бројките за убиените во Дабничките настани се движеле од 30-тина до 100-тина, но најверојатно вистинскиот број на извршените смртни пресуди бил 49, од кои 42 души од Неврокопската околија и 7 души од селото Кремен, Разлошко. Неколку години подоцна, очевидци потврдиле дека локацијата на масовната гробница се наоѓала во близина на селото Хвостјане, Неврокопско. Телата на погубените биле пронајдени во бескрстна гробница во месноста Кавак дере, во нивата на еден селанец, при што со откопувањето се утврдил број на околу 30-тина човечки трупови.
Казнени акции на ВМРО во селата Градево и Крупник во 1925 Година
Во јули 1925 година ВМРО презела казнена акција над една комунистичка група во селото Градево под обвинение дека групата врши пропаганда и дејност против ВМРО. Организацијата ја презела оваа акција затоа што се сомневала дека комунистичката и федералистичка мрежа од Неврокопско била распротстранета и во селото Градево. На 13 јули 1925 година во месноста Мадана бил погубен секретарот на комунистичката партиската група Петар Маревски. Другиот ден, на 14 јули во месноста Обесеник, во близина на селото се убиени: Стоил Груев, Благој Мазнеов, Петар Мазнеов, Јане Маламов, Максим Мирасчиски, Асен Пазов, Борис Туфекчиев, Иван Христов, Јордан Цицков и Стоица Цицков.
Во август 1925 година ВМРО презела казнена акција против комунисти во село Крупник. За време на казнената акција на ВМРО во село Крупник, настаните биле набљудувани и координирани од Јордан Ѓурков, Аргир Манасиев, К. Димитров и Г. Талев, кои од своја страна добивале директни наредби од Михајлов, што за таа цел дошол и престојувал во Горна Џумаја. Во текот на физичките измачувања починал Ташко Комитов.Врз основа на донесената пресуда, на 24 август 1925 година во месноста Орловец, североисточно од селото, биле убиени активистите на БКП и БЗНС и тоа: Стојан Газерски, Ангел Кипров, Партени Партениев, Симеон Попов, Костадин Трендафилов, Трошан Трошанов, Крало Цветков, Јосиф Чакалски и Петар Чакалски. Девет години подоцна била пронајдена и откопана заедничката гробница на убиените и при тоа биле пронајдени посмртните останки на деветте жртви. Судско-медицинските испитувања покажале дека на коските и черепите немало траги од употреба на огнено оружје. Според експертизата, смртта кај жртвите била причинета од удари со остро оружје-ножеви и задушување со јажиња и ремени.
Атентати на ВМРО врз личности и објекти во Вардарска Македонија 1926 -1927 година
"Убиството на Иван Михајлов беше само наместена игра, зашто тоа беше единствениот начин Момчилов да стигне до Жика Лазиќ. Но, и Жика Лазиќ само си ја одигра својата ролја, се преправи дека е мртов. Сега додека го пишувам ова, тој е гувернер на српска Македонија. Двајцата божемни покојници повторно се противници. Кога ли ќе се сврши решавачката игра ?"
- Алберт Лондр
Во текот на 1926 -1927 година во Вардарска Македонија биле извршени повеќе атентати врз личности и објекти. На 26 јули 1926 година во Битола бил убиен уредникот на српскиот весник Јужна ѕвезда, Спасое Хаџи Поповиќ, кој бил со македонско потекло. Убиството по неколку предупредувања за престанување на неговата просрпска активност, било извршено со пет револверски истрели од терористи на ВМРО. На 3 јуни 1927 година, ноќта, бил извршен атентат на железничката линија Скопје - Велес. Атентатот којшто бил извршен со динамит оставил силен впечаток кај српската власт. Кон крајот на 1927 година во Гевгелија бил кренат во воздух хотелот Белград, во моментот кога таму се наоѓале претставниците на српската власт од тој крај. Повеќе од 15 души биле тешко ранети и убиени. Во 1927 година бил извршен бомбашки напад на хотел и во градот Кочани, каде биле ранети или убиени 7 души српски офицери и цивилни службеници. На 5 октомври 1927 година бил извршен атентат над бригадниот генерал од брегалничката дивизија, Михајло Ковачевиќ, пред портата на куќата во која живеел со семејството во Штип. Во октомври и ноември 1927 година биле направени редица атентати од страна на ВМРО врз железничките пруги на целата територија на Вардарска Македонија. На 11 октомври избувнала експлозија на железничката линија Скопје-Куманово, а целта на нападот бил товарен воз. На 19 ноември била наместена пеколна машина во близина на Скопје, кај станицата Ајватово, при што атентаторите успешно побегнале. Неколку дена подоцна, на 23 ноември во 1 часот по полноќ, чуварот на железничката линија кај селото Соколарци, Кочанско, открил две жици поврзани со две пеколни машини. Возот, благодарение на тоа што доцнел 25 минути, навреме бил запрен и спасен од експлозивната направа. На 4 декември во 8 часот вечерта, во Струмица бил извршен атентат во близина на полициската станица, во кој бил убиен поручникот Јефтиќ заедно со двајца стражари.
На 13 јануари 1928 година во Скопје на мостот на Вардар, бил убиен правниот референт Велимир Прелиќ, кој од страна на ВМРО се сметал за одговорен за судењето на членовите на ММТРО (Младата македонска тајна револуционерна организација), која претставувала подмладок на ВМРО во Вардарска Македонија. За извршувањето на атентатот била задолжена тетовчанката Мара Бунева. На денот на извршувањето на атентатот, на пладне, Бунева според тогашните српски обичаи го затворила дуќанот и тргнала кон мостот на реката Вардар. Во тој момент низ него поминувал Велимир Прелиќ, при што атентаторката истрелала три куршуми во него од кои жртвата веднаш починала. Со четвртиот куршум од револверот, Мара Бунева си го одзела животот.
На 20 јуни 1928 година во Софија, преку дотогаш српскиот агент, Иван Момчилов од Прилеп, бил направен обид за атентат врз Иван Михајлов и други членови на ЦК на ВМРО, а по лично подготвен план од српската разузнавачка служба на чело со Жика Лазиќ, началникот на државна безбедност. Истиот ден бил инсцениран атентат близу фабриката за шеќер во Софија и биле пуштени гласини дека има ранети и убиени членови на ЦК на ВМРО, дури и дека Иван Михајлов бил убиен. Иван Момчилов со големи државни почести, со специјален службен вагон, од Скопје отпатувал за Белград да му ја однесе лично радосната вест на Жика Лазиќ. Во кабинетот на Жика Лазиќ наеднаш се случил неочекуван пресврт, Иван Момчилов со неколку истрели од пиштол пукал во личноста пред него за која сметал дека е шефот на државната безбедност, по што се самоубил. Српските служби не знаеле дека Момчилов бил разузнавач на ВМРО. Неуспешниот атентат на ВМРО врз Жика Лазиќ се случил на 13 јули 1928 година.
Атентат врз Александар Протоѓеров и пресметките помеѓу протоѓеровистите и михајловистите
"Во дното на листот се наоѓаше и белешката: Од убиството на генералот Протогеров (1928) 193 интелектуалци паднаа како жртви на соперништвото помеѓу двете фракции на ВМРО. Но, од убиството на Стамболиски (1923), се убиени од други Бугари 20.000 (дваесет илјади) поради политички причини. Меѓу овие дваесет илјади паѓаат на сметка на ВМРО 4.200. Но тоа треба да се провери... Дали Протогеров, исто така Македонец, генерал на регуларната бугарска војска, беше тој што го прати Алексанрова на небо ? Итоа би можело да се каже. Но, како и да е, Протогеров ја доби во свои раце ВМРО и цели четири години управуваше со неа. Одеднадеж, едно утро на софиските улици во него беа испукани пет револверски куршуми. Кој го уби ? Ванчо. Не треба да го барате убиецот ! Јас сум тој !, напиша тој утрдента во својот весник. Тој ја крена соборената македонска круна и не ја местеше долго, туку едноставно си ја стави на својата глава... Убиен е, на пример, некој интелектуалец, приврзаник на Михајлов. Дружината А за животот на еден свој интелектуалец мора да се одмази со живоите на дваја интелектуалци од дружината Б. Во 1930 година дружината Б имаше пет интелектуалци: Прличев, Попхристов, Кулишев, Томалевски и Баждаров, едниот беше народен пратеник, а останатите - професори и новинари. И кои двајца ги одбра Ванчо? Одлуката секогаш се донесува по четириесет дена. Пете интелектуалци од здружението Б многу добро знаат дека двајца од нив ќе паднат како жртви на одмазда. А тоа го знае и цела Софија... Па зошто тие кутри луѓе не побегнат? Бегството нема да ги спаси. Јунаците на софиската централа ќе ги пронајдат, па макар се преселиле и преку граница... Освен тоа, се работи и за честа! Затоа тие остануваат дома, ќе ја удвојат својата телесна стража и ќе земат најбесни пци. Навистина прекрасен живот за нивните мајки, жени и деца. На софиските улици може да се видат лица, изобличени од страв. На четириесеттиот ден сиот град знае кого го одредила судбината: ќе настрадаат Томалевски и Баждаров. Единствено за што треба да се грижат е да побараат поп и нотариус. Тоа и го прват. А зар вие си мислите, подобро ќе сторат доколку ќе побрзаат кај шефот на полицијата? Е, тогаш вие не ги познавате ниту менталитетот, ниту приликите во земјата. Тие и не помислуваат на тоа! И набргу ќе ги најдат на плочникот со издупчена кожа. А потоа? Потоа ВМРО ќе издаде коминике..."
На 7 јули 1928 година во Софија бил убиен членот на ЦК на ВМРО, Александар Протоѓеров, од страна на тројца атентатори: Стефанов, Гузданов и Витларев, а под раководство на Кирил Дрангов, во текот на нападот убиен и неговиот телохранител Атанас Гоцев. Наредбата за оваа ликвидација ја дал Иван Михајлов, под изговор дека Протоѓеров учествувал во убиството на Тодор Александров. Суштинската причина за убиството на Александар Протоѓеров била борбата за превласт во редовите на терористичката ВМРО, каде Иван Михајлов решил преку физички ликвидации да ги отстрани сите негови евентуални конкуренти за водачкото место во ЦК. По убиството Протоѓеров дошло дефинитивна поделба на две спротивставени фракции-протоѓеровисти и михајловисти. Набргу двете крила започнале со меѓусебно истребување.
На 25 јули 1928 година од атентатори на ВМРО на Михајлов биле убиени протоѓеровистичките војводи Димитар Димашев и Пандо Струмички. На 21 ноември 1928 година бил убиен претседателот на охридското братство, Наум Белев, кој бил протоѓеровист по убедување. Убиството било извршено со четири револверски истрели во телото на жртвата, при што атентаторот исчезнал без трага. На 30 април 1929 година во Софија бил убиен Димитар (Мито) Ѓузданов од село Сехово, Гевгелиско под обвинение од протоѓеровистичката ВМРО дека учествувал во убиството на членот на ЦК на ВМРО пред нејзиниот расцеп, Александар Протоѓеров. На 26 јуни 1929 година при неуспешниот атентат врз Георги Баждаров, поранешен член на ЗП на ВМРО, протоѓеровист, биле убиени двајца невини граѓани-шивачи по професија, од Софија. При повторниот обид на 19 септември 1929 година во градот Варна бил извршен успешен атентат врз Баждаров. Во меѓусебните борби по расцепот на ВМРО на две фракции, кон крајот на 1929 година протоѓеровистот Тодор Петров-Тошкарот бил убиен во својот дом, во неговиот кревет од атентатор на михајловистичката ВМРО, а на спиење, во своите кревети биле убиени и Спас Калајџиев и Христо Генов Хинов од истата фракција. Во намерата да се ликвидира раководството на протоѓеровистичката ВМРО до кое било тешко да се дојде, припадниците на михајловистичката ВМРО испратиле пакет-книга на адреса на протоѓеровистот К.П.Тодоров, во која била инсталирана бомба, при што во експлозијата полесно биле повредени раководителите на протоѓеровистичкото крило, Пецо Трајков и Петар Шанданов. Како чин на одмазда, атентатори од протоѓеровистичката ВМРО ги убиле михајловистите: Нанчо Витларов, еден од убијците на Протоѓеров, Пандил Шишков, кого го сметале за еден од атентаторите на Георги Баждаров и Георги Дерменџиев, обвинет за атентат врз Стојан Филипов. На 4 март 1930 година бил убиен истакнатиот протоѓеровист и уредник на весникот Вардар, Васил Пундев од страна на атентаторите Димитар Медаров и Никола Стаменов. По убиството на Пундев, за првпат Иван Михајлов бил обвинет за непосреден извршител, а директните убијци биле осудени на 15 години затвор. За бесплатна одбрана на Михајлов во Софискиот суд се пријавиле 220 адвокати од цела Бугарија, за што Михајлов со писмо на 8 декември 1930 година им се заблагодарил за нивното бесплатно застапништво, судот го ослободил Михајлов од одговорност. На 2 декември 1930 година во Софија бил застрелан долгогодишниот член на ЗП на ВМРО, Наум Томалевски, кој по расцепот во Организацијата станал протоѓеровист. Томалевски бил ликвидран од Владо Черноземски.
На 11 јануари 1931 година бил убиен Крстан Поп Тодоров, еден од видните дејци на протоѓеровистичката ВМРО, а другиот ден во центарот на Софија бил убиен Борис Поцков. На 13 јануари 1931 година во Софија биле убиени Никола Бучков и Трајко Мариовчето. На 8 февруари 1931 година во Софија, среде бел ден бил застрелан еден од најблиските соработници на Иван Михајлов, Јордан Ѓурков од Штип, кој по пат кон болницата подлегнал на повредите. На 16 мај 1932 година бил убиен Димитар Михајлов, претседателот на Македонскиот национален комитет во Бугарија. На 25 ноември 1932 година во Софија бил застрелан народниот пратеник Стојан Филипов, близок пријател до Иван Михајлов. Атентатот бил извршен од протоѓеровистот Георги Дерменџиев, при што Филипов бил тешко ранет, но бил убиен неговиот телохранител Анчо Соколов.
На 28 декември 1932 година бил извршен атентат врз Симеон Ефтимов, директор на весникот Ла Маседоан и потоа на весникот Македонија, михајловист по убедување. Атентатот бил извршен пред самиот царски дворец во Софија и со ваквиот чин раководството на протоѓеровистичката ВМРО сакала да го опомене бугарскиот цар за отворената поддршка на Иван Михајлов, но и да создаде ефект кај македонската емиграција за нивната силина и способност за спротивставување на Михајлов и неговото ВМРО. Пресметките продолжиле со тоа што Христо Трајанов, протоѓеровист, на 5 јануари 1933 година бил ранет донесен во Александровската болница во Софија, каде по налог на д-р Станишев, хирург, приврзаник на Михајлов, бил убиен од една сестра со употреба на инјекција. Сестрата се викала Екатерина Константинова. Од атентатори на михајловистичката ВМРО бил убиен и Ангел Куртелов, македонски деец од Охрид на 1 јуни 1933 година во градот Видин
Атентати во Вардарска Македонија во 1929 и 1930 година
Во текот на 1929 и година, ВМРО продолжила со своите терористички активности во Вардарска Македонија. Група атентатори на ВМРО на чело со Крум Панов на 10 јули 1929 година го кренала во воздух хотелот Шумадија во Штип. Повеќе од 10 души од претставниците на српската локална власт биле убиени или ранети. На 14 јули 1929 година во вечерните часови во Штип се случила вооружена престрелка. Пукотниците се случиле кога кон хотелот што бил во сопственост на еден српски колонист се приближиле двајца непознати луѓе.
На 18 февруари 1930 година во градот Кочани биле фрлени четири бомби во кафеаната Шумадија, во која обично се собирале српски чиновници, офицери, во придружба на нивните жени. Од експлозијата била уништена целата кафеана, а штетите се проценувале во износ од 50 до 100 000 динари. Во Крива Паланка во тоа време на мета на терористите на ВМРО се нашол началникот на српската разузнавачка служба за тој регион, полковникот Мојсиловиќ, врз кого на почетокот на март 1930 година бил направен неуспешен обид за убиство. Во почетокот на март во Струмица двајца напаѓачи најпрвин го усмртиле лицето задолжено за чување, а потоа фрлиле и неколку бомби во една локална кафеана, при што три лица биле убиени, а 15 биле ранети. На 18 октомври 1930 година, во вечерните часови се слушнале силни експлозии и истрели од пушки и во градот Охрид, што предизвикало општа вознемиреност кај населението, додека на улиците од градот цела ноќ се слушале гласови од патролите на српската војска и полиција која ги барала атентаторите.
Афера Алексеев
"Јасно е дека во случајов станувало збор за некоја опскурна афера. Се знае како постапува државната власт на сите земји во светот, кога ќе открие трага на такво злосторство. Но нема ништо, попиторескно од политичката постапка во Бугарија. Одвај да можев и да насетам почудна глетка. Македонскиот револуционерен комитет реши самиот да ја среди таа афера. Зар е Комитетот влада? Држава? Цар? Се разбира дека не е! Тој е посилен и од владата, и од државата, и до царот. А еве ви доказ дека не зборувам туку-така."
- Алберт Лондр
Во Бугарија во 1930 година се случила една поголема шпионска афера, која му задала силен удар на тамошниот безбедносен систем. Вмешаноста на групи и поединци на ВМРО во неа предизвикала и настани кои претходеле на неколку неразјаснети убиства и обиди за такви на високи воени личности од бугарската воена хиерархија. Во февруари 1930 година, бугарските безбедносни служби дознале дека во шпионажата било вмешано некое цивилно лице од Министерството за војна и еден поручник од армијата по име Крум Алексиев. Разузнавачката служба за да го открие каналот и сите лица кои од бугарска страна испраќале државни тајни на југословенските тајни служби, ангажирала доверливи луѓе од ВМРО.
На 20 август 1930 година, околу 16 часот, поручникот бил повикан во штабот на 1-от софиски полк, каде добил наредба да се упати на аголот од булеварите Витоша и Патријарх Ефтимиј заради средба со командирот на полкот, полковник Здравко Георгиев. Последниот му предал службен пакет, кој поручникот Алексиев требало да го однесе во Ќустендил и оттаму да се врати наредниот ден со одговор. На 4 километри од градот Ќустендил, во близина на една воденица, автомобилот бил заобиколен од неколку вооружени лица, припадници на ВМРО, при што бугарскиот поручник на бил внесен во воденицата и му било соопштено од страна на Марков и полковникот Захов дека тој бил уапсен поради сомневање во шпионска активност.
Под притисок на жестокото измачување раководено од Наум Марков, поручникот ги посочил како двојни агенти и извесните Нинов и Крушовски, вработени службеници во дирекцијата на бугарската полиција. По ова било наредено полковникот Маринополски, кој бил началник на 7-от пограничен сектор во Русе, да биде повикан во престолнината Софија, каде бил соочен со Алексиев, кој го обвинил дека тој го вовел во сите овие шпионски активности. И покрај негирањето за какво било издавање на државни тајни, заради отстранување на сите сомневања, со веќе осомничениот Алексиев, во посебна ќелија бил затворен и Константин Маринополски.
На 29 август, при проверката на неговата ќелија било утврдено дека безживотното тело на полковникот висело обесено. Јасна била и очигледната вмешаност на ВМРО во можните сценарија за атентат врз полковникот Константин Маринополски, посебно преку својот доверлив човек Наум Марков, а на крајот за да биде парадоксот уште поголем, по сите овие непријатни случувања, Марков си се вратил на своите секојдневни обврски во неговиот дуќан за сончоглед.
Атентати на железнички пруги и други објекти во Вардарска и Егејска Македонија 1931-1933 година
На 12 март 1932 година атентаторска петорка на ВМРО извршила напад врз еден грчки ресторан во градот Воден, место каде се собирале претставниците на локалната грчка власт. Со бомби бил разрушен ресторанот, при што биле убиени двајца луѓе, а неколку биле ранети. Атентаторите успеале да побегнат. Од страна на ВМРО бил извршен бомбашки напад со тројца атентатори на полициската станица во градот Костур, еден грчки полицаец бил убиен, а петмина биле ранети.
Атентатите на ВМРО во Гевгелија и Гевгелиско продолжиле и во текот на 1932 и 1933 година, при што најчеста цел на нападите биле железничката линија и објекти во градот. На 27, 28 и 29 април 1933 година терористички групи на ВМРО нападнале и разрушиле повеќе српски жандармериски станици: 3 во Скопско, две во Велешко, една во Кумановско, две во Кривопаланечко, 5 во Брегалничка област, 3 во Малешевско, 2 во Кичевско и една во Охридско. На 27 септември во 8 часот вечерта сопственикот на кафеаната Ослобоѓење, Костадин Целебашевиќ, на влезот на кафеаната забележал некаков предмет, кој му се видел сомнителен. Поради тоа го повикал стражарот Милојко Капларевиќ, со кого се обиделе да го прегледаат сомнителниот пакет. Во тој момент одекнала силна експлозија, која речиси до темел ја разурнала кафеаната.
Атентати и убиства врз припадници на ВМРО (Обединета) во Бугарија
Во почетокот на 30 - те години на 20 век, ВМРО на Михајлов започнала борба против новоформираната ВМРО (Обединета). Оваа македонска организација која била поставена на левичарска основа, успеала да ја воспостави својата организациска структура во сите делови на Македонија и постепено да се наметнува сред македонските средини, а сето тоа придонело да се загрозат позициите на Михајлов и неговата ВМРО. Затоа Михајлов започнал да подготвува планови за атентати и убиства и врз членовите на раководството на ВМРО (Обединета) во Пиринска Македонија, која ја сметал за свој бастион и држава во држава.
Марсејски атентат
"За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо-шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо-шоферот бил еден од нив."
- Хрвоје Матковиќ
На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со Кимон Георгиев законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави.
На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од-р Анте Павелиќ и Густав Перчец, и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во Белград ги осудиле на смрт. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во Женева повторно дошло до средба помеѓу д-р Анте Павелиќ и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност.
Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката Хајнрих Фолмер. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во Јанка Пуста во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на Големиот собор на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција.
Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот Дубровник пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот параход се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи Луј Барту.
По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници Пари-миди и Пари-соар, кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани.
Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани.
Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту.