cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 5505
NGC 5505 — спирална галаксија во соѕвездието Воловар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 5505 се споменува и како UGC 9092, MCG 2-36-48, CGCG 74-138, KUG 1410+135, IRAS 14101+1332.
Откривање
Објектот е откриен на 6 јуни 1886 година од страна на Луис Свифт, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 16 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 5505 е од видот SBa. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 12,8 m/лм2. NGC 5505 има привидни димензии од 1' х 0,7'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 14 ч 12 м 31,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +13° 18' 17"". Положбениот агол на објектот е во износ од 130°.
Други поделби
Проучување на NGC 5505 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 50745. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 197; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 908. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1051.
Алмир Капланоски
Алмир Капланоски (Отишани,, ) — македонски поет, сликар и вајар.
Животопис
Капланоски е роден во дебарското село Отишани во 1983 година. Дипломирал на Факултетот за ликовна уметност во Скопје, отсек вајарство. Свои дела изложувал на самостојни и групни исложби, во повеќе градови во Македонија, Албанија и во Италија, каде што е член на друштвото на уметници МАРЕЧИО и каде што негова слика лани била на аукција. Учесник е и на повеќе рецитали во МКЦ, Точка, КИЦ и во Мала станица. Во 2008 промовирал своја стихозбирка „Алмира“.
Паксе
Паксе (лаоски ປາກເຊ /pȁːk séː/„устие на реката Се“) — град во Лаос. Паксе има вкупно население од околу 70.000 жители и се наоѓа на реките Меконг и Седионе. Паксе е најголем град во покраината Чампасак, каде е и главен град. Паксе бил главен град на Кралството Чампасак.
Бернд Лено
Бернд Лено (германски: Bernd Leno, 4 март 1992, Битхајм-Бисинген) — германски голман кој во моментов игра за Арсенал.
Штутгарт
Откако бил во помладите категории на германскиот клуб, тој потпишал професионален договор до јуни 2014 година.
Позајмица во Баер Леверкузен
На 10 август 2011 година, Лено бил позајмен од Баер до 31 декември 2011 година. Тој бил поразен од Вердер Бремен и станал само третиот голман на Бундериг кој ја спасил својата мрежа во првите три круга на првенството. На 13 септември 2011 година, кога имал 19 години и стари 193 години, против Челзи во групната фаза од Лигата на шампионите 2011/12. стана најмладиот германски голман што некогаш настапил на ЛШ мечот.
Баер Леверкузен
На 30 ноември 2011 година официјално станал член на Баер, кој го обезбеди договорот до 2017 година. Со неколку големи натпревари стана стандард во првиот тим, а подоцна го продолжи договорот до 2018 година. .
Арсенал
Во Арсенал го имал своето деби во Лигата на Европа во победата против Ворскла 4: 1, и во Премиер лигата во победата против Ватфорд, кога Петр Чех бил повреден. Лено ја доби довербата на тренерот Арсенал Емери и обезбеди добри тимови за англискиот тим.
Трофеи
Германија до 17
Германија
Космос-2035
Космос-2035 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 90,3 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,5°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 356 км, а најмалото на 230.
Деметриј II
''За селевкидскиот владетел, видете Деметриј II Никатор. За македонскиот принц, видете Деметриј Убавиот.''
Деметриј II, син на Антигон II Гоната, владеел како крал на Македонија од 239 до 229 п.н.е. Ѝ припаѓал на династијата Антигониди.
Уште додека татко му бил жив, Деметриј се истакнал поразувајќи го Александар II Епирски во Дердија, и така ја спасил Македонија (~ 260 п.н.е.). Кога станал крал морал да се соочи со сојузот на двете големи лиги против Македонија, Ајтолската и Ахајската, кои обично биле спротивставени. Успеал да му нанесе големи порази на сојузот, и ја извадил Беотија од сојузот. Револуцијата во Епир, во која републиканската лига била заменета со монархија, многу ја ослабнала неговата позиција.
Деметриј исто така морал да ја брани Македонија од дивите народи од северот. Битката со Дарданците се покажала катастрофална, и тој умрел наратко потоа, оставајќи го синот Филип, од жената Крисеја, кој сѐ уште бил дете.
Поранешни негови жени биле Стратоника, ќерка на селевкидскиот крал Антиох I Сотер, Фтија, ќерката на Александар Епирски и Никеја, вдовицата на братучед му Александар. Хронологијата на овие бракови е сѐ уште спорна.
Наводи
Антигон II Гонат 239–229 п.н.е. Антигон III Досон
Ана Васа од Шведска
Ана Васа од Шведска (исто така Ана, Anna Wazówna  ; 17 мај 1568 – 26 февруари 1625 година) била полска и шведска принцеза, ѕвезда на Бродница и Голуб. Таа била најмалото дете на шведскиот крал Џон III и Катерина Јагиелон. Таа била блиска со нејзиниот брат Сигисмунд Васа, крал на Полска (1587–1632) и крал на Шведска (1592–99). Израсната како католик, Ана се преобратила во лутеранството во 1584 година, што ја направило неподобна како невеста за многу од европските католички кралски членови и таа останала немажена.
Ран живот
Ана била најмалото дете на војводата Јован од Финска и Катерина Јагиелон, сестра на полскиот крал Сигизмунд III Васа. Таа е родена во Ескилстунахус веднаш откако нејзиното семејство било ослободено од заробеништво во замокот Грипхолм. Нејзиниот татко се искачил во 1569 година на тронот на Шведска како Јован III. Како и нејзиниот брат Сигисмунд, Ана била воспитана како католик од нејзината мајка и присуствувала на католичката миса.
Биле предложени неколку бракови. Во 1577 година, имало дискусии да се договори бракот помеѓу Ана и австрискиот надвојвода, Матијас или Максимилијан II, но тоа станало невозможно по нејзиното преобраќање една година по смртта на нејзината мајка. Кога нејзината католичка тетка, принцезата Сесилија од Шведска ѝ предложила католичко кралско натпреварување во 1585 година, Џон III одговорил дека Ана го прифатила лутеранството претходната година. Според традицијата, преобраќањето било инспирирано од настаните на смртната постела на нејзината мајка во 1583 година: нејзината мајка, која се плашела од чистилиштето, била утешена од нејзиниот језуит исповедник кој ја уверил дека чистилиштето не постои и дека само се користи за да ги предупреди обичните и простодушни луѓе. Кралицата го испратила језуитот, но тоа ја натерала Ана да почувствува одвратност кон лажноста на римокатолицизмот.
По смртта на нејзината мајка, нејзината тетка по мајка, кралицата Ана Јагиелон и предложила да биде испратена во Полска за да се одгледува таму, но била одбиена од Џон III. Таа имала свој двор, надгледуван од поранешната љубовница на облеката на нејзината мајка, Карин Гиленстиерна ; една од нејзините слугинки е нејзината роднина, принцезата Сигрид од Шведска.
Селидба во Полска
Во 1587 година, нејзиниот брат Зигизмунд бил избран за крал на Полска и голем војвода на Литванија како Сигизмунд III. Нејзината тетка Ана Јагиелон ја повторила нејзината понуда да ја има Ана со неа во Полска и овој пат Јован III дал согласност заради Сигизмунд: „За да не биде предолго времето сега на почетокот за твојот драг господар брат“. Ана заминала со Сигизмунд за Полска на 12 септември 1587 година и била присутна на неговото крунисување. За време на нејзиниот престој на полскиот двор, таа привлекла негативно внимание славејќи ги лутеранските маси со својот двор.
Во 1589 година, Ана го придружувала Сигизмунд на состанокот со нивниот татко во Ревал, шведска Естонија. Таа била присутна за време на бурните седници на Риксрад каде кралот Џон инсистирал Сигизмунд да абдицира од полскиот престол и да се врати во Шведска. Шведските советници протестирале против идејата и бесниот Џон ветил дека ќе ги прогонува. Ерик Спар ја замолил Ана да се посредува како посредник и да го смири нејзиниот татко. Додека Сигизмунд се вратил во Полска, Ана го следела својот татко назад во Шведска, каде ги поминала следните три години.
Во 1592 година, Ана се вратила во Полска за да присуствува на свадбата помеѓу нејзиниот брат и Ана од Австрија. Таа не му се допаѓала на полскиот двор поради нејзината религија и влијанието што го имала врз Сигизмунд и била осомничена дека го поддржувала неуспешниот план на нејзиниот татко да организира протестантски брак за Сигизмунд со Кристина од Холштајн-Готорп. Архиепископот бил толку испровоциран од нејзините лутерански служби што и се заканувал на Ана и на Сигизмунд со екскомуникација. Меѓутоа, нејзината снаа Ана од Австрија спречила каков било прогон. Во јули 1593 година, таа ја носела својата нова внука Ана Марија на нејзината крштевка.
Кардиналот Ендру Батори и предложи брак со принцот од Трансилванија. Сепак, Ана се омажила за првиот братучед на нејзиниот татко, грофот Густаф Брахе (1558-1615), син на Пер Брахе Постариот и иден генерал во Полска. Тие биле израснати заедно на дворот и наводно биле взаемно вљубени еден во друг, а таму се ширеле гласини дека се запознале тајно во домот на сестрата на Брахе, Еба Спар. Во 1587 година, Густаф Брахе ги следел Сигизмунд и Ана во Полска кога Сигизмунд бил избран за крал таму. Во 1589 година, тој формално ја побарал раката на Сигизмунд, и додека не му бил даден јасен одговор, не бил одбиен, што го натерало да се надева дека можеби ќе биде прифатен. На потенцијалниот брак меѓу принцезата Ана и Густаф Брахе жестоко се спротивставил војводата Чарлс, кој го сметал за заговор на Густав Брахе да ја натера принцезата Ана владејачка кралица на Шведска додека нејзиниот единствен брат Сигизмунд бил отсутен во Полска, и затоа ја искористил нивната врска. во неговата клеветничка хроника Karlskrönikan. Иако не бил најпосакуваниот предложен брак, Ана ги одбила сите други додворувачи. Како што минувало времето, ништо не дошло од нејзиниот планиран брак, а и Ана и Брахе останале немажени. Дефинитивно објаснување за ова не е пронајдено во историските извори, но Густаф Брахе останал на страната на Сигизмунд и Ана цел живот и на крајот ги следел во Полска кога засекогаш ја напуштиле Шведска.
Шведското владеење на нејзиниот брат
Во ноември 1592 година, нејзиниот брат Сигизмунд го наследил тронот на Шведска по смртта на нивниот татко. Во септември 1593 година, Ана се вратила во Шведска во друштво на нејзиниот брат кралот Сигизмунд и нејзината снаа кралицата Ана. Папскиот пратеник Германико Маласпина ја сметал со недоверба. Во текот на скандалозна немири меѓу католиците и протестантите во текот на погребот на услуги на полски нејзиниот музичар Sowka во Riddarholmskyrkan во ноември 1593, свој свештеник Olaus Simonis учествувал на страната на протестанти. Самата Ана го посетила својот вујко Чарлс, војводата од Седерманланд, во Упсала во февруари 1594 година и присуствувала на антикатоличката проповед на Ерикус Шеперус. Сигизмунд имал планови Ана да ја направи свој регент во Шведска за време на неговиот престој во Полска. На овој план, сепак, се спротивставил војводата Чарлс, кој успеал да го назначи Шведскиот совет.
Во 1594 година, Сигизмунд се вратил во Полска, додека Ана останала во Шведска. Папскиот пратеник Маласпина го убедил да ја остави поради нејзината вмешаност во религиозните бунтови во Ридархолмскиркан и го потсетил на заканата на Архиепископот за екскомуникација. Ана добила додаток во замокот Штегеборг како резиденција на нејзиниот сопствен двор со феудите на Хамаркинд, Бјоркекинд, Осткинд и Лосинг Харад. Во Штегеборг, таа ги негувала своите интереси за хербална медицина. Во 1595 година, Ана договорила љубовен брак помеѓу нејзината почесна слугинка Сигрид Брахе и Јохан Гиленстиерна. Ова станал голем скандал бидејќи Брахе била свршена со друг од нејзиното семејство. Војводата Чарлс одбил да посредува и Ана конечно успеала да создаде населба меѓу семејствата во Седеркопинг Риксдаг од 1595 година. Свадбата, исто така, предизвикала привремено отуѓување што се случило во врската помеѓу Ана и Густаф Брахе, но тие набрзо се смириле.
Спарската афера требало да биде последната пауза помеѓу Ана и војводата Чарлс. Грофот Ерик Ларсон Спар бил верен поддржувач на Сигизмунд, а Ана чувала кутија за неговата сопруга Еба Спар, сестра на нејзината глава дама во чекање Маргарета Брахе (1559–1638), во Штегеборг, за која војводата Чарлс се сомневал дека содржи сомнителни документи. Кога Ана го напуштила Стегеборг за да присуствува на смртната постела на кралицата Гунила Биелке во 1597 година, војводата Чарлс побарал нејзиното домаќинство да го пребара, кутијата на Еба Спар и преписката помеѓу Ана и брачната двојка Спар ја конфискувале и ја подложила Еба Спар, како и на нејзината сестра Ана. Постарата дама ја чекала Маргарета Брахе на испрашување во врска со криптографијата што ја нашол во документите на Ана и ја обвинил Еба Спар дека ѝ го прошверцувала нејзиниот брат, наводниот љубовник на Ана, Густав Брахе.
Од 1592 година, Сигизмунд преговарал за брак помеѓу Ана и маркгравот Џон Џорџ од Бранденбург, но политичките тензии продолжиле да го одложуваат договорот. Во февруари 1598 година, Сигизмунд побарал Чарлс да и дозволи на Ана да се врати во Полска бидејќи нејзината свадба со Џон Џорџ конечно била закажана за Велигден истата година. Чарлс се обидел да го спречи нејзиното заминување барајќи попис на нејзиниот шведски имот и ветување дека државата ќе го конфискува доколку умре невенчана. Ана протестирала, го советувала Чарлс да соработува со Сигизмунд и се понудила како посредник. По враќањето на Сигизмунд во Шведска, Ана веднаш му се придружила во граѓанската војна што избувнала меѓу Сигизмунд и Чарлс. Добила задача да посредува, но поради недовербата на Чарлс во неа, таа не можела да постигне многу. По поразот на Сигизмунд во битката кај Стангебро во 1598 година, таа ја напуштила Шведска за да живее со него во Полска.
Подоцнежниот живот во Полска
По 1598 година, Ана го поминала остатокот од својот живот во Полска, иако секогаш се нарекувала принцеза на Шведска. Позната како Ана од Свеција (Ана од Шведска), таа била протестантска членка на католичкото кралско семејство и дејствувала како заштитничка на прогонетите протестантски шведски лојалисти на Сигизмунд и полски протестанти. Принцезата Ана одржувала добри односи и влијание врз Сигизмунд, а таа функционирала како негов политички советник за државните работи, нешто што ја направило контроверзна фигура во Полска.
За време на заробеништво на Карл Гиленхилм, вонбрачен син на војводата Чарлс, во Полска во 1610–1313 година, таа му посветила големо внимание. Таа добила задача да го испрашува Гиленхилм од Сигизмунд, кој слушал скриен покрај завесата. Таа го обвинила Чарлс за заговор за да привлече конфликт меѓу Сигизмунд и Џон III, нешто што Гиленхилм го негирал. Ана останала немажена. Во 1602 година, војводата Шарл де Гонзага-Неверс предложил брак со француски принц, кој никогаш не бил реализиран. Преговорите со Јохан Георг фон Бранденбург конечно биле прекинати во 1609 година. Гласините дека имала љубовна врска со прогонетиот шведски гроф Густаф Брахе, приврзаник на Сигизмунд, никогаш не биле потврдени, но биле користени од Чарлс IX, кој се плашел од нејзиното политичко влијание и во писмото до Сигизмунд од 1607 година се повикувал на неа. како: „Твојата отровна сестра, творец на сето зло и родена до уништување на сите земји и на Царството“. Чарлс IX еднаш се плашел дека ќе се омажи за цар Дмитриј од Русија, што сепак била лажна гласина.
Сигизмунд ја направил Ана Староста од Бродница во 1605 година и Голуб во 1611 година. Своето време го делела меѓу својот феуд и дворот на нејзиниот брат. Анина апанажа бил Стразбур (сега Brodnica ), на Кралската пруската област во Полска, во близина на Балтичкото, каде што живеела во Golub и Стразбур. Таа станала многу почитувана поради нејзиното големо учење. Се интересирала за литература, музика, градинарство и медицина. Била специјалист за лековити билки и имала свој аптекар. Со помош на италијански асистент, таа направила свои експерименти во хербалната медицина. Таа го финансирала хербариумот на Симон Сирениус.
Ана била погребан во црквата Света Богородица во Торун, Полска неколку години по нејзината смрт, бидејќи папата прв пат забранил погребот на протестантски во благословен гробишта во католичката Полска. Само нејзиниот внук, кралот Владислав IV Васа, го поништил тој декрет. Тој изградил прекрасен гробен споменик од црн мермер Дебник со бела алабастерска фигура на неговата сакана тетка.
Зидерлигум (амт)
Зидерлигум (Süderlügum) — поранешна општинска заедница во округот Северна Фризија, во Шлезвиг-Холштајн, Германија. Нејзиното седиште било во Зидерлигум. Во јануари 2008 година била споена со општинските заедници Кархарде, Бекингхарде и Видингхарде и општините Нибил и Лек за да ја создадат општинската заедница Зидтондерн. Општинската заедница Зидерлигум се состоела од следниве општини:
Црква „Св. Ѓорѓи“ - Свети Васил
Свети Ѓорѓи (Ναός Αγίου Γεωργίου) — црква во селото Свети Васил, Лагадинско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Лагадинско-ајватовско-рендинската епархија на Цариградската патријаршија.
Црквата е гробишен храм, сместен во источниот дел на селото. Изградена е во XIX век. Сè до изградбата на „Успение на Пресв. Богородица“ бил главен селски храм.
Во 1983 г. храмот е прогласен за споменик на културата.
Новосел (Воденско)
Новосел — поранешно село во Воденско, Егејска Македонија, на територијата на денешната општина Воден на Постолскиот округ во Централна Македонија, Грција.
Географија
Селото се наоѓало на 2 км источно од Кронцелево.
Зоотропола
Зоотропола (англиски: Zootopia) — американска компјутерски-анимирана авантуристичка-комедија во 3D од 2016 година продуцирана од Walt Disney Animation Studios и издадена од Walt Disney Pictures. Тоа е 55. анимиран долгометражен филм на Дизни. Филмот е во режија на Бајрон Хауард и Рич Мур, а на главните улоги гласовите ги позајмуваат Џинифер Гудвин, Џејсон Бејтман, Идрис Елба, Џени Слејт, Нејт Торенс, Бони Хант, Дон Лејк, Томи Чонг, Џ. К. Симонс, Октавија Спенсер, Алан Тудик и Шакира. Филмот го следи необичното пријателство меѓу зајче полицаец и лисица измамник кои заедно откриваат голема завера која вклучува исчезнување на животни грабливци од животинскиот град Зоотропола.
Зоотропола премиерно бил прикажан на филмскиот фестивал за анимација во Брисел на 13 февруари 2016 година, а во САД бил издаден во 2D, Disney Digital 3-D, RealD 3D и IMAX 3D формати на 4 март 2016 година. Филмот се здобил со универзално критичко признание, и од многумина бил пофален за анимацијата, гласовните улоги, хуморот и темите за дискриминација и социјални стереотипи. Филмот остварил рекорден успех на кино благајните во неколку земји и остварил заработка од преку една милијарда долари во светски рамки, правејќи го четврти најпрофитабилен филм за 2016 година и 26. најпрофитабилен филм на сите времиња. Филмот бил вброен во најдобрите десет филмови на годината од американскиот филмски институт. Зоотропола добил Оскар за најдобар анимиран филм, Ени награда и Златен глобус, како и номинација за БАФТА награда.
Содржина
Од најголемиот слон до најмалото глувче, градот Зоотрополис е прекрасна метропола во која сите животни живеат сложно меѓусебно. Џуди Хопс (Џинифер Гудвин) е мало зајаче на кое ѝ е кажано дека не може да биде полицајка во градот бидејќи никогаш претходно немало зајак полицаец, и дека таа работа треба да ја вршат големите животни грабливци. Сепак Џуди верувајќи во себе успева да ја помине полициската академија и добива работа во градската полиција, но од началникот Бого (Идрис Елба) добива задача да запишува казни за паркинг. Кога четиринаесет животни грабливци мистериозно ќе исчезнат од градот, Џуди веднаш го презема случајот во свои раце. Соработувајќи со лисецот Ник Валјд (Џејсон Бејтман), таа мора да ги состави зеедно сите траги за да открие што се случило со грабливците и кој стои зад тоа.
Музика
Придружната музика во филмот била создадена од Мајкл Џакино. Ова било негов прв проект на долгометражен филм за Walt Disney Animation Studios, откако претходно тој соработувал со компанијата за неколку краткометражни филмови. Покрај гласовната улога во филмот, поп ѕвездата Шакира исто така учествувала со оригинална песна насловена „Try Everything“, која била напишана од Сиа и Stargate. Филмската музика била исполнета од оркестар од осумдесет челенови во ноември 2015 година, под диригентската палка на Тим Симонек.
Заработка
Зоотропола остварил заработка од 341.3 милиони долари во САД и Канада и уште 682.5 милиони долари во останатите земји за вкупна заработка од 1.024 милијарда долари, наспроти буџетот од 150 милиони долари. Филмот станал вториот изненадувачки хит во годината, по Дедпул. На 18 март 2016 година, Зоотрополис ја достигнал границата од заработени 500 милиони долари, станувајќи трет последователен филм на компанијата Walt Disney Animation Studios на кој тоа му успеало, по Снежно кралство (2013) и Екипа за 6 (2014). На 5 април, тој станал прв филм во 2016 година кој достигнал заработка од 800 милиони долари преку продажба на билети, а на 24 април, станал првиот филм во годината со заработка од 900 милиони долари. На 5 јуни, Зоотропола ја преминал границата од заработени една милијарда долари, станувајќи втор филм во 2016 година на кој тоа му успеало (по Капетан Америка: Граѓанска војна, кој бил исто на Дизни), четврти анимиран филм (по Приказна за играчките 3, Снежно кралство и Мињони), единаесетти филм на Дизни (трет анимиран), и 26. филм вкупно кој ја достигнал таа граница.
Во светски рамки, Зоотропола е четврти најпрофитабилен филм за 2016 година (зад Капетан Америка: Граѓанска војна, Роуг 1: Приказна од Војна на ѕвездите и Барајќи ја Дори), втор најпрофитабилен анимиран филм во 2016 година, втор најпрофитабилен филм на Walt Disney Animation Studios (втор најпрофитабилен вкупно) на сите времиња во оригинално објавување (по Снежно кралство), втор најпрофитабилен оригинален филм на сите времиња (зад Аватар), петти најпрофитабилен анимиран филм на сите времиња и 26. најпрофитабилен филм на сите времиња.
Карл Боезе
Карл Едуард Херман Боезе (роден на 26 август 1887 година во Берлин, починал на 6 јули 1958 година во Берлин-Шарлотенбург) бил германски филмски режисер, сценарист и продуцент.
Животопис
Карл Боезе, син на трговец со чаши и порцелан, студирал по дипломирањето на универзитетите во Берлин и Лајпциг театарски студии, историја на уметност и филозофија. Потоа работел како уредник и на крајот и  како драматург во градскиот театар во Лајпциг. За време на Првата светска војна во 1916 година тој бил многу тешко ранет како војник. Како посленица на оваа рана останал вечно парализиран со едната рака. Потоа работел како новинар и филмски критичар и бил драматург и сценарист на малата берлинска компанија Деуко. Како режисер во разни продуцентски компании, придонел за брзиот раст на филмскиот пазар.
Меланизам
Меланизам — физиолошка појава при која се јавува зголемена црна или близу црна пигментација, било да е тоа на кожата, пердувите, лушпите на пеперуткините крила или влакната на еден организам. Се јавува како резултат на присуството на пигментот меланин. Меланизмот е спротивен на албинизмот, кој се јавува како резултат на недостаток на меланинот. Всушност, меланизмот се однесува на фенотип во кој пигментацијата на еден организам е целосно или делумно изразена. Кај луѓето, оваа појава се нарекува меланоза.
Меланизмот е најчесто резултат на генетска мутација, но може да настане и од други дразби, како што се абнормалните температурни промени за време на гестацијата (растењето на плодот) кои повремено го менуваат текот на транскрипцијата или транслацијата. Меланизмот, пак, кој е причинет од антропогеното влијание (менување на животната средина од страна на човекот) е познат како индустриски меланизам. Тој се јавувал кај најразлични животни, вклучувајќи ги цицачите (верверички, многу видови на мачки итн.), влекачи и инсекти (Biston betularia). Последниот случај на индустриски меланизам со пеперутката од фамилијата на Geometridae, Biston betularia, е класичен пример за оваа појава. Со помош на него се изучуваат принципите на природната селекција.
Масен проток
Масен проток — количинската проодност на водата, вклучувајќи ги цврстите материи (на пр. наноси), растворените хемиски супстанции (на пр. CaCO3(aq)) и/или биолошкиот материјал (i.e. дијатоми), што се движи низ даден простор претставен како напречен пресек. Постојат и други поими за ваквиот масен протк, но зависат од дисциплината. Кај природните речни системи се говори за водотек, но кај вештачките акумулации ова може да се нарече одлив (наспроти прилив). Масениот проток е во мошне тесна врска со полноводноста на реката.
Најзастапена мерна единица за изразување на проточноста е м3/с (кубни метри во секунда). Во некои други земји се користат кубната стапка во секунда (ft³/s или cfs), а во САД и акр-стапката во секунда. На пример, просечната проточност на реката Рајна во Европа изнесува 2.200 м3 дневно.
Утврдувањето на проточноста на една река најчесто се врши по пат на упростена непрекината равенка. Равенката подразбира дека за секоја ненабивна течност како водата, масениот проток (Q) е еднаков на производот на напречната плоштина на водотекот (A) и неговата средна брзина (\bar{u}). Се претставува вака: при што
Пример
На табелата е претставен средниот повеќегодишен проток на неколку реки во Македонија, на разни мерни станици, за периодот од 1961 до 1990 г.
ПУ „Шемшево“ - Жилче
Основно училиште „Шемшево“ (официјално: Подрачно основно општинско училиште „Шемшево - Жилче“; скратено: ПООУ „Шемшево“) — подрачно основно училиште во селото Жилче.
Името на училиштето е според името на селото Шемшево.
Местоположба
Селото се наоѓа во средишниот дел на селото Жилче, во близина на селската црква.
Настава
Во училиштето наставата се изведува единствено на македонски наставен јазик.
Во него се изведува настава во девет одделенија и служи како централно училиште за учениците кои ја следат наставата на македонски јазик.
Хемиска реакција
Хемиска реакција — процес во кој едни хемиски соединенија се претвораат во други. Во реакција можат да стапат и хемиски елементи. Хемиските реакции обично вклучуваат промени во хемиските врски во молекулите или кристалите. За време на една хемиска реакција се менуваат својствата на производите (производи) добиени од таа реакција во однос на реактантите кои влегувале во реакцијата. Реактантите и производите се учесниците во хемиската реакција. За хемиски реакции не се сметаат физичките процеси при кои доаѓа до промена само на физичката состојба, како на пример топење или испарување, дифузија, мешање на чисти супстанци и смеси во јадрените реакции, при кои елементите се трансформираат едни во други.
Обично реакциите се состојат од многу сложена последователност на поединечни чекори, т.н. елементарни реакции, кои сите заедно ја образуваат целосната реакција. Информациите за целосната последователност на чекорите го чинат механизмот на реакцијата. За опишување на хемиските реакции се користи хемиска равенка при што реактантите, производите и понекогаш важните меѓупроизводи се претставуваат графички и се поврзуваат со реакциона стрелка.
Степенот до кој се одвива дадена реакција меѓу два или повеќе учесници зависи од тоа колку е голема разликата меѓу енталпијата и ентропијата кои ја сочинуваат Гибсовата слободна енергија на реактантите и производите. При негативни вредности, реакционата рамнотежа лежи на страната на производите.
Историја
Хемиските реакции како согорувањето во оган, ферментацијата и редукцијата на рудите до метали биле познати уште од древноста. Првичните теории за претворањето на материите биле развиени од страна на грчките филозофи, на пример, теоријата на четири елементи на Емпедокле, која вели дека секоја супстанца е составена од четирите основни елементи - оган, вода, воздух и земја. Во средниот век, хемиските претворања биле проучувани во рамките на алхемијата. Притоа, алхемичарите се обидувале да го претворат оловото во злато, за што користеле реакции на оловото и оловно-цинкови легури со сулфур.
Производството на хемиски супстанци кои најчесто се среќаваат во природата се пробувало уште одамна, како синтезата на сулфурна и азотна киселина, процес кој му се припишувал на контроверзниот алхемичар Џабир ибн Хајан. Процесот вклучувал загревање на сулфатни и нитратни минерали од типот на бакар сулфат, стипса и шалитра. Во 17-от век, Јохан Рудолф Глаубер произвел хлороводородна киселина и натриум сулфат со реагирање на сулфурна киселина и натриум хлорид. Со развитокот на одредени техники во 1746 година што дозволуваат производство на големи количини сулфурна киселина и натриум карбонат, хемиските реакции се имплементирале во индустријата. Натамошната оптимизација на технологијата за производство на сулфурна киселина резултирала во контактниот процес во 1880-тите години, а Хаберовиот процес бил развиен во 1909–1910 за синтеза на амонијак.
Од 16 век, истражувачите меѓу кои и Јан Батист ван Хелмонт, Роберт Бојл и Исак Њутн се обиделе да воспостават теории за експериментално набљудуваните хемиски претворања. Флогистонската теорија била предложена во 1667 од страна на Јохан Јоаким Бехер. Таа го постулирала постоењето на огненолик елемент наречен „флогистон“ кој се содржел во согорливите тела и се испуштал за време на согорувањето. Ова било побиено во 1785 година од страна на Антоан Лавоазје, кој го пронашол точното објаснување за согорувањето како реакција со кислородот од воздухот.
Жозеф Луј Геј-Лисак забележал во 1808 година дека гасовите секогаш реагираат во одреден однос меѓусебно. Врз основа на оваа идеја и атомската теорија на Џон Далтон, Жозеф Пруст го развил законот за постојани односи на масите, кој потоа резултирал во концептите на стехиометријата и хемиските равенки.
Што се однесува до органската хемија, долго време се верувало дека соединенијата добиени од живите организми биле премногу сложени за да се добијат по синтетички пат. Според концептот на витализмот, органската материја била под владение од „животна сила“ и се разликувала од неорганските материи. Меѓутоа, оваа поделба завршила со синтезата на уреа од неоргански претходници од страна на Фридрих Велер во 1828 година. Други хемичари кои придонеле во развитокот на органската хемија се Александар Вилијам Вилијамсон со неговата синтеза на етри и Кристофер Келк Инголд кој, меѓу останатите истражувачи, ги воспоставил механизмите на супституциските реакции.
Равенки
Хемиските равенки се користат за графичко илустрирање на хемиските реакции. Тие се состојат од хемиски или структурни формули на реактантите на левата и на производите на десната страна. Реактантите и производите се одделени со стрелка (→) која го означува правецот и типот на реакција. Врвот на стрелката е во насока на која се одвива реакцијата. Двојната стрелка која покажува кон спротивните насоки се користи кај рамнотежните реакции. Реакциите треба да се израмнети според стехиометријата, бројот на атоми на секој вид на супстанца треба да биде ист на двете страни од равенката. Ова се постигнува со подредување на бројот на инволвирани молекули (A, B, C и D во шематскиот пример подолу) со соодветните променливи a, b, c и d.
Посложените реакции се претставуваат со реакциски шеми, кои покрај почетните реактанти и производи, покажуваат појава на важни меѓупроизводи (интермедиери) или транзициски состојби. Исто така, некои релативно мали додатоци во реакцијата можат да се означат над реакционата стрелка; примери за вакви додатоци се вода, топлина, светлина, катализатор и сл. Слично, одредени (релативно) незначителни производи може да се напишат под стрелката, често со знак минус.
Ретросинтетичката анализа може да се користи за добивање на комплексна синтетичка реакција. Притоа, анализата започнува од производите, на пример, со разделување на одредени хемиски врски, за да се дојде до посакуваните првични реактанти. При овие реакции се користи посебна стрелка (⇒).
Елементарни реакции
Елементарната реакција е најмалиот дел до кој може да се разложи една хемиска реакција, при што отсуствуваат меѓупроизводи. Повеќето реакции кои се експериментално набљудувани се состојат од мноштво на елементарни реакции кои се одвиваат паралелно или последователно. Дадена секвенца од поединечните елементарни реакции се нарекува реакциски механизам. Во елементарната реакција влегуваат неколку молекули, обично една до две, поради малата веројатност за тоа неколку молекули да се сретнат во одредено време. Најважните елементарни реакции се едномолекуларни и двомолекуларни. Во едномолекуларна (унимолекуларна) реакција влегува само една молекула; таа се претвора по пат на изомеризација или дисоцијација во една или две други молекули. За ваква реакција е потребна енергија во форма на топлина или светлина. Типичен пример за унимолекуларна реакција е цис-транс изомеризацијата, при која цис-формата на соединението се претвора во транс-формата и обратно.
При една типична дисоцијациска реакција, една врска во молекулата се цепи, што дава две молекуларни фрагменти. Цепењето може да биде хомолитичко или хетеролитичко. Во првиот случај, врската се цепи така што секој производ задржува електрон и станува неутрален радикал. Во вториот случај, и двата електрони од хемиската врска остануваат со еден од производите, со што се добиваат наелектризирани јони. Дисоцијацијата има важна улога во поттикнување на верижни реакции, каква што е водород-кислород или реакциите на полимеризација.
За бимолекуларни реакции, две молекули се судруваат и реагираат една со друга. Нивното спојување се нарекува хемиска синтеза или реакција на адиција.
Освен ова, можно е само еден дел на молекулата да се пренесе на другата молекула. Овој тип на реакција се случува, на пример, при редокс и киселинско-базните реакции. Кај редокс реакциите, пренесената единка е електрон, додека кај киселинско-базните реакции е протон. Овој тип на реакција исто така се нарекува метатеза. На пример:
Хемиска рамнотежа
Повеќето хемиски реакции се повратни, односно тие можат да се одвиваат во две насоки (надесно и налево - обратно). Реакцијата насочена надесно и обратната на неа се натпреваруваат меѓусебе и се разликуваат по реакциските брзини. Овие брзини зависат од концентрацијата и затоа се менуваат со времето: обратната брзина постепено се зголемува и станува еднаква со брзината на реакцијата насочена надесно, со што се постигнува т.н. хемиска рамнотежа. Времето потребно да се дојде до рамнотежа зависи од такви параметри какви што се температурата, притисокот и учесниците во реакцијата, а се одредува по минималната слободна енергија. Во рамнотежа, Гибсовата слободна енергија мора да биде нула. Зависноста од притисокот може да се објасни со принципот на Ле Шателје. На пример, зголемувањето на притисокот како резултат на намалување на волуменот ја предизвикува реакцијата да се помести на страната со помалку молови гас.
Добивката од реакцијата е стабилизирана при рамнотежа, но може да се зголеми со отстранување на производот од реакциската мешавина или со зголемување на температурата или притисокот. Промената во првичните концентрации на супстанците нема влијание на рамнотежата.
Термодинамика
Хемиските реакции се одредени од законите на термодинамиката. Реакциите може да се одвиваат сами од себе ако се егзергонски, односно ако ослободуваат енергија. Слободната енергија на реакцијата се состои од две различни термодинамички квантитети - енталпија и ентропија:
Оваа реакција меѓу јаглерод диоксидот и јаглеродот при што се добива јаглерод моноксид е ендотермна при температури над околу 800 °C и е егзотермна под оваа температура.
Досег на хемиската реакција
Досегот на хемиската реакција (ξ - кси) е величина која ни покажува до каде стигнала една хемиска реакција. Притоа, таа е секогаш подалеку кога повеќе реактанти (или поголем дел од реактант) се претвориле во производи, односно ако се образувале повеќе производи.
Математичкиот израз за досегот на хемиската реакција е: кадешто:
Од горниот израз се гледа дека досегот на хемиската реакција е однос меѓу промената на количеството на супстанцијата на некој од учесниците во реакцијата (од отпочнувањето до даден момент) и стехиометрискиот коефициент на тој учесник во реакционата равенка.
При определувањето на досегот на хемиската реакција, стехиометриските коефициенти на реактантите се земаат со негативен предзнак, поради избегнувањето на ситуацијата ξ да е некогаш позитивна, а некогаш негативна величина.
Досегот на реакцијата се мери со истата единица како и количеството супстанција - мол.
Единичната промена на досегот на хемиската реакција, пак, ќе соодветствува на промената на количеството за даден учесник во реакцијата (реактант или производ) којашто е бројно еднаква со стехиометрискиот коефициент пред тој учесник во реакционата равенка запишана на определен начин.
Кинетика на хемиската реакција
Основни поими во кинетиката на хемиската реакција се нејзината брзина, брзината на претворањето на учесниците и брзината на изменување на концентрацијата на даден учесник во рамките на таа реакција.
Брзина на претворањето и брзина на хемиската реакција
Брзината на претворањето на учесниците во хемиската реакција (J) е однос на промената на досегот на реакцијата и времето што е потребно за да дојде до ваква промена: каде
Брзина на хемиската реакција е односот меѓу промената на досегот и волуменот помножен со промената на времето:
Брзината на реакцијата зависи од природата на супстанциите кои учествуваат во неа, како и од концентрацијата на учесниците, температурата на која се изведува и од присуството на катализатори.
Брзина на изменување на концентрацијата
Промената на концентрацијата е мерка за изменувањето на досегот. Брзината на концентрацијата на учесникот во реакцијата или v(X) е однос меѓу промената на концентрацијата на учесникот X и времето кое е потребно за да дојде до таква промена на концентрацијата:
Во овој израз, позитивен предзнак се зема ако супстанцијата X е еден од производите од реакцијата, додека негативен - кога таа е реактант.
Ред на реакцијата
Редот на реакцијата се определува само експериментално. Вкупниот ред на една хемиска реакција е збир од парцијалните редови на реакцијата. Тие покажуваат како влијае промената на брзината на концентрацијата на определен учесник во реакцијата врз брзината на самата хемиска реакција. Понекогаш се поклопуваат со стехиометриските коефициенти.
Молекуларност на реакцијата
Тоа е број кој покажува колку честички учествуваат во елементарниот акт на хемиската трансформација.
Класификација на хемиските реакции
Бројот на хемиските реакции е многу голем. Затоа, тие се класифицирани во две основни класи на реакции: повратни и неповратни хемиски реакции.
Со една друга класификација, хемиските реакции се поделени на:
Реакции на соединување или синтеза
Во реакција на синтеза, две или повеќе прости супстанци реагираат и образуваат посложена супстанца. Два или повеќе реактанти кои даваат еден производ е друг начин за препознавање на реакција на синтеза. Овие реакции имаат општа формула: A + B → AB. На пример, водороден гас во реакција со кислороден гас дава посложена супстанца каква што е водата.
Реакции на разложување
Реакција на разложување е спротивна на синтезната реакција. Тука посложена супстанца се разложува на своите попрости делови. Овие реакции имаат општа формула:
Реакција на двојна измена
Пример за реакција на двојна измена е реакцијата меѓу олово(II) нитрат со калиум јодид, при што се добива олово(II) јодид и калиум нитрат:
Оксидација и редукција
Редокс реакциите можат да се сфатат како пренос на електрони од еден учесник во реакција (редуцирачко средство) до друг (оскидирачко средство). При овој процес, првиот учесник во реакцијата се оксидира, а вториот се редуцира, па оттука и името редокс. Иако е доволен за делумно разбирање на овој тип реакции, овој опис не е целосно точен. Оксидација поточно означува зголемување на оксидациониот број, а редукција намалување на оксидациониот број. Во пракса, преносот на електрони секогаш ќе го менува оксидациониот број, но постојат многу реакции кои се именуваат редокс дури и ако притоа нема пренос на електрони (такви се оние во кои се вклучени ковалентни врски).
Пример за редокс реакција е: Тука I2 се редуцира до I–, а S2O32– (тиосулфатен анјон) се оксидира до S4O62–.
Кој од учесниците реактанти ќе биде редуцирачко или оксидирачко средство може да се предвиди од електронегативноста на елементите кои влегуваат во нивниот состав. Елементите со ниска електронегативност, какви што се повеќето метали, полесно оддаваат електрони и се оксидираат - тие се редуцирачки средства. Спротивно, многу јони со големи оксидациони броеви, како, , , , ) можат да примат еден или два додатни електрони и се силни оксидирачки средства.
Бројот на електрони кој е оддаден или примен во дадена редокс реакција може да се предвиди од електронската конфигурација на елементот во состав на реактантот. Елементите се обидуваат да ја достигнат нискоенергетската конфигурација на благородните гасови и затоа алкалните метали и халогените ќе оддаваат и примат еден електрон, соодветно, а самите благородни гасови се хемиски неактивни.
Важна класа на редокс реакции се електрохемиските реакции, при кои електроните од снабдувачот со енергија се користат како редуцирачко средство. Овие реакции се особено важни за производство на хемиски елементи, како на пример, хлор или алуминиум. Обратниот процес при кој електроните се ослободуваат во редокс реакциите и можат да се користат како електрична енергија се користи кај батериите.
Реакции на создавање комплексни соединенија
При овие реакции, кои се среќаваат и под името реакции на комплексација, неколку лиганди реагираат со метален атом и образуваат координациски комплекс. Ова се постигнува со обезбедувањето на слободни електронски парови од лигандите на празните орбитали на металниот атом, при што се образуваат диполарни врски. Лигандите се Луисови бази, тие може да се јони и неутрални молекули, како на пример, јаглерод моноксид, амонијак или вода. Бројот на лиганди кои реагираат со централен метален атом може да се најде користејќи го Правилото на 18 електрони според кое валентните обвивки на еден транзиционен метал вкупно би примиле 18 електрони, додека симетријата на добиениот комплекс може да се предвиди со теоријата на кристално поле и теоријата на лигандно поле. Во реакции на комплексација исто така припаѓаат и размената на лиганди, при што една или повеќе лиганди се заменуваат со друга, како и редокс процеси при кои се менува оксидациониот број на централниот метален атом.
Киселинско-базни реакции
При киселинско-базните реакции се одвива пренос на протони од една молекула (киселина) до друга (база). Киселините се однесуваат како дарители на протони, а базите како приматели.
Преносот на протони доведува до создавање на т.н. конјугирана киселина и конјугирана база. Обратната реакција е можна, па така киселината/базата и конјугираната база/киселина се секогаш во рамнотежа. Рамнотежата се одредува од дисоцијационите константи на киселината и базата (Ka и Kb) на супстанците кои влегуваат во реакција. Посебен случај на К-Б реакција е неутрализацијата при која една киселина и една база, земени во точно исти количества, образуваат неутрални соли.
К-Б реакции можат да се дефинираат на различни начини, во зависност од користениот концепт за тоа што е киселина, а што база. Некои од најчестите дефиниции се:
Таложење
Преципитација (таложење) подразбира образување на цврста супстанца во раствор или во некоја друга цврста супстанца што настанува за време на хемиска реакција. Обично се јавува кога концентрацијата на растворените јони ја надминува границата на растворливост и се формираат нерастворливи соли. Овој процес може да се потпомогне со додавање на средство за таложење или со отстранување на растворувачот. Брзата преципитација доведува до аморфни или микрокристални остатоци, а бавната до единични кристали.
Реакции меѓу цврсти супстанци
Реакции може да се одвиваат меѓу две цврсти супстанци. Но, поради релативно малиот степен на дифузија кај цврстите тела, соодветните хемиски реакции се многу бавни во споредба со реакциите во течна и гасна фаза. Тие се забрзуваат со зголемување на реакционата температура и со фина поделба на реактантот за да се зголеми контактната површина.
Фотохемиски реакции
При фотохемиските реакции, атомите и молекулите апсорбираат енергија (фотони) од светлината и преминуваат во возбудена состојба. Тие потоа можат да ја ослободат оваа енергија со раскинување на хемиските врски, со што се добиваат радикали. Во фотохемиски реакции припаѓаат водородно-кислородните реакции, радикалната полимеризација, верижни реакции и реакции на прегрупирања.
Многу важни процеси се фотохемиски по својата природа. Најважен пример е фотосинтезата, при што повеќето растенија ја користат сончевата енергија за да го претворат јаглерод диоксидот и водата во глукоза, ослободувајќи се притоа од кислородот како спореден производ. Луѓето зависат од фотохемијата бидејќи на тој начин се образува витаминот D, а видот е поттикнат од фотохемиските реакции на родопсинот. Кај светулките, реакцијата на биолуминисценција е катализирана од еден ензим што се наоѓа во абдоменот. Во Земјината атмосфера се одвиваат многу значајни фотохемиски реакции, како образувањето на озонот, кои се дел од атмосферската хемија.