cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Криволак
Географија и местоположба
Селото Криволак се наоѓа во близина на тиквешкиот град Неготино. Поточно, Криволак се наоѓа во Тиквешката Котлина, речиси во средишниот дел на Општина Неготино, непосредно од десната страна на реката Вардар, а на патот кој води од Неготино во долината на реката Крива Лакавица каде што се составува со патот Штип - Радовиш.
Куќите на селото Криволак се издигнуваат на блага падина веднаш над десниот брег на реката Вардар и над самата железничка пруга Скопје - Гевгелија. Веднаш наспроти Криволак, на другиот десен брег на Вардар се наоѓа селото Пепелиште со кое е поврзано преку мост. Криволак е рамничарско село расположено на надморска височина од 125 метри Од градот Неготино, селото Криволак е оддалечено 6 километри
Местоположбата на Криволак токму во големиот крив лак (меандер) на реката Вардар е и главната причина за настанокот, потеклото и значењето на името на селото. Атарот на Криволак зафаќа простор од 21 км2, на кои обработливото земјиште зазема 533 хектари, а пасиштата 201 хектар. Дрвната растителност во селото и на неговиот атар е многу ретка. Застапени се само неколку тополи кои се наоѓаат на меѓите помеѓу лозјата и нивите на ридот над селото и малку овошни дрвја во градините.
Криволак има доста значајна и стратешка местоположба во предел кој ги поврзува пошироките региони на источна, средишна и западна Македонија, односно Штипско и Струмичко-Радовишката котлина со Пелагонија кон исток и запад и Солун со Велес и Скопје по Повардарието кон север и југ. Поради ова уште од подалечното минато Криволак имало многу големо сообраќајно и трговско значење. На ненаселените пространи, суви и неплодни површини кои се протегаат на левиот брег на Вардар наспроти Криволак, а над селото Пепелиште, од втората половина на XX век е изграден и се наоѓа најголемиот воен полигон и тренинг центар за обука на АРМ „Криволак“. На воениот полигон „Криволак“ покрај воените вежби за боево гаѓање со артилериски оружја, десантните и санитарните единици на АРМ повеќепати се одржувале и заеднички воени вежби и маневри со војски на земјите - членки на НАТО.
Историја
Извонредно значајната местоположба која ја има Криволак, условила во него да има живот и население уште од дамнешни времиња, за што сведочат и многубројните археолошки пронајдоци и наоѓалишта во недалечната околина. Во однос на настанокот на сегашното село Криволак не се знае точниот датум. Сепак, Криволак е едно од селата во Тиквеш кое избегнало уништување и преместување во време на турското ропство. Затоа, Криволак меѓу населението се смета дека е староземанско односно е настанало и постоело уште пред доаѓањето на турските поробувачи.
Кон крајот на XVII век настанал голем и насилен процес на исламизација („потурчување“) на многу христијански села во рамнината на Тиквешката котлина, предводен од некојси Кара-паша кој од Дебар се населил во Сопот, при што меѓу другите било опфатено и селото Криволак. Слично како и во селото Долни Дисан, и во Криволак кон крајот на XVII век „на џаде“ (на патот) се населил „некаков Турчин“ (муслиман)кој го турчел (исламизирал) не само ова туку и други околни села, при што сѐ до крајот на турското владеење се познавал неговиот гроб кој бил необично чуван од фанатичните муслимани.
Таа најмногу работела со Штип, затоа што во Кочани и Радовиш трговијата била толку слабо развиена, што ниту еден трговец од таму немал непосредни врски со Солун. Штип ги собирал сите нивни производи и ги препраќа во Солун и обратно – солунските стоки се разнесуваат во тие места од штипјани, кои доаѓаат на нивните пазари или пак тие самите доаѓаат на штипскиот пазар. За прибирање и испраќање на стоикте штипските трговци на Криволак имале свој комисионер, на кој му плаќале извесен надомест. Стоките ги носеле кираџии на коњи, повеќето Турци од околните села, а за превоз на патиници тие имаат два градски таксилдари-Турци кои одат за Криволак по патници и пошта, двапати во неделата.
Во ова време Криволак било „големо село со мала чаршија“ Поради тоа селаните се занимавале претежно со кираџилак и превоз на стока, за кои секој селанец имал 6-12 добитоци. Со поделбата на Македонија по Балканските војни и отсекувањето со Солун, селото Криволак почнало нагло да опаѓа.
Потекло и значење на името
Местоположбата на Криволак токму во големиот крив лак (меандер) на реката Вардар е и главната причина за настанокот, потеклото и значењето на името на селото. Имено, токму над Криволак кај Црвени Брегови, реката Вардар прави еден голем и крив лак или завој свртувајќи за цели 180 степени. Токму поради ваквата местоположба и изглед местото го добило името Криволак. Тоа е потврдено и во пишаните извори, каде што се наведува дека тоа доаѓа од меандрите на Вардар кои чинат криви лаки. Меѓу населението понекогаш за името на селото се вели и Криволака. Поради тоа што населението на селото било македонско, тоа го задржало македонското име и во текот на турското владеење и покрај влијанието на доселените Јуруци од кои мал дел од тогашните жители научиле и турски јазик.
Стопанство
Според составот на атарот, на кој има голема неплодна површина, селото Криволак има поледелска функција. Поголемиот дел од населението се занимава со земјоделство односно со одгледување на градинарски култури, лозарство и житарици. Најмногу се одгледува винова лоза на бројните лозја над и околу селото, потоа пиперки, домати (патлиџани), краставици, лук, кромид, марула, бостан - лубеници, дињи, тикви, зелка, како и пченица и јачмен.
Сепак, значаен дел, претежно од ромското население живее во доста незавидни социјални услови: повеќе куќи немаат приклучок до струја повеќе од 25 години, а нивните домаќинства се издржуваат од собирање на дрва.
Поради поволните услови, во околината на Криволак често се носат на презимување стадата овци од планините во западна Македонија. Во селото Криволак работат и три продавници и трговски дуќани. Дел од населението на селото се занимава и со превоз на товарни возила, како и со работа во фабричките погони и стоваришта кои се наоѓаат на влезот на Неготино, а некои се занимаваат и со занаетчиски дејности во градежништвото како ѕидарство, плочкарство. До почетокот на XX век Криволак било стопански и трговски многу развиено, а во местото Хаџин Дол имало и рудник од кои се ваделе плочи за градежништво кои оделе за извоз.
Население
Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија, Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Криволак живееле 725 жители, од кои 650 Македонци муслимани и 75 Македонци христијани.
Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.163 жители, од кои 504 Македонци, 14 Албанци, 52 Турци, 340 Роми, 75 Срби, 65 останати и 113 лица без податоци.
На табелата е прикажано вкупното население на Криволак по етнички заедници во сите пописни години:
* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1953-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години
Во денешни услови Криволак бележи пораст на населението поради зголемениот прираст на новородени деца и кај Македонците и кај Ромите и доселувањето на Роми.
Родови
Според истражувањата од 1920-1924 година, во селото живеело само муслиманско население. Родови во селото биле:
Во минатото селото Криволак било населено со муслиманско население од македонско потекло. По неговото иселување во Криволак се доселиле Македонци од поткожувските тиквешки села, од областа Мала Преспа (денес под Албанија), Радовишко, североисточна Македонија во околината на Крива Паланка, а биле колонизирани и доселеници од пределот на изворишното подрачје на Пчиња во југоисточниот дел на Србија близу до македонската граница. Исто така доселен е поголем број на Роми. Старинечки македонски род се Кимовци, а други семејства и родови кои денес живеат во Криволак се: Стојанови, Ганчеви, Стојковски, Јовевски, Бинови (по потекло од тиквешкиот дел на Мариово на североисточните падини на Кожуф), Митреви, Атанасови, Наумови, Станоеви, Наскови, Величкови, Младенови, Аскови и др.
Самоуправа и политика
Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Неготино. Селото припаѓало на општината Неготино и во периодот 1955-1965 година.
Во периодот 1952-1955, селото се наоѓало во рамките на тогашната Општина Пепелиште, во која покрај селото Криволак, се наоѓале и селата Брусник, Војници, Јанешево, Кзлањево, Липа, Пепелиште, Пештерница, Црвени Брегови и Џидимирци. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина, во која покрај Криволак, се наоѓале и селата Брусник, Криволак, Пепелиште, Пештерница и Џидимирци.
Избирачко место
Во селото постои избирачкото место бр. 1234 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на месна заедница.
На претседателските избори во 2019 година, на ова избирачко место биле запишани вкупно 899 гласачи.
Иселеништво
Иселеници има во Турција.
Редовни настани
Селската слава на Криволак е Спасовден, што е патронен празник на селската црква. На тој ден се одржува собор и се делат ручек и вечера.
ПУ „Дедо Иљо Малешевски“ - Ратево
Основно училиште „Дедо Иљо Малешевски“ (официјално: Подрачно основно општинско училиште „Дедо Иљо Малешевски“ - Ратево; скратено: ПООУ „Дедо Иљо Малешевски“) — подрачно основно училиште во селото Ратево, составен дел на истоименото училиште од градот Берово.
Училиштето е именувано по војводата Дедо Иљо Малешевски.
Местоположба
Објектот на училиштето се наоѓа во самото село Ратево, сместено на влезот во селото.
Настава
Во училиштето се изведува настава од прво до петто одделение и наставата се изведува единствено на македонски наставен јазик.
Октоих
Октоих (Ὀκτώηχος) или осумгласник — православна богослужбена книга, збирка песни посветени на Христовото воскресение. Сите песни во осумгласникот се подредени според осум црковни гласови - од I до VIII според словенското обележување. Песните од еден глас се пеат во текот на една седмица, а низата од осум недели, кога ќе се изредат сите гласови на осумгласникот, се нарекува столп. Циклусот започнува во првата недела по Педесетница со првиот глас и се обновува сѐ до Лазарова сабота.
Редоследот на променливите богослужби претставени во октоихот е следниов: неделна служба на првиот глас, понеделничка служба на првиот глас, во вторник, во среда, во четврток, во петок и во сабота, потоа неделна служба на вториот глас, понеделничка служба на вториот глас, вторничка и така натаму до сабота, потоа неделна служба на трет глас, понеделничка служба на трет глас. . . и така натаму, по ист редослед за сите седмични служби за сите осум гласови. Пеењето на сите осум гласови во текот на осумте недели во црквениот типик се нарекува „столп“ (столб).
Во текот на богослужбената година се пеат шест такви столпови. Пеењето на осумгласници во работните денови започнува на неделата на Сите светци по Педесетница, а завршува пред сабота на Месопусната недела. Во периодот на Велигденските пости, потоа за време на Сирната седмица што му претходи, и Страсната седмица на нејзиниот крај, како и во периодот од Велигден до Духовден, во работните денови не се пее според октоих. Во недела, не се пее осумгласник од Цветници, завршувајќи со неделата на Сите светци. Покрај тоа, ако еден од дванаесетте Господови празници паѓа во недела или работен ден, октоихот исто така не се користи. Осумгласникот не се користи дури и кога некој Богородичен празник или празникот на светител падне во работен ден.
Поради обемноста на содржината, осумгласниците честопати биле поделени во две книги: Октоих првогласник (I-IV глас) и октоих петтогласник (V-VIII глас).
Александар Обреновиќ
Александар Обреновиќ (српски: Александар Обреновић,, - , ) бил крал на Србија, последен српски владетел од династијата Обреновиќ.
Во 1889 година, неговиот татко, кралот Милан I Обреновиќ абдицирал во негова корист. Александар тогаш имал дванаесет години, а во негово име владеел Наместнички совет на чело со Јован Ристиќ. Во 1893 година, Александар, најверојатно со помош на својот татко Милан, извршил државен удар. Во текот на еден банкет во кралскиот двор биле уапсени намесниците и министрите, Александар се прогласил за полнолетен и го суспендирал уставот.
За да му се забалагодари на својот татко Милан за драгоцените совети, го именувал за шеф на една паралалена полиција, која со помош на војската и администрацијата, помогнала во создавање на авторитарен режим. Александар I ги расипал односите со националистичките партии и владеел со помош на луѓе кои биле наклонети кон Австроунгарија, како што бил Христиќ.
На 11 јуни 1903 година, Александар и неговата жена биле убиени во Стариот Двор во Белград како резултат на еден воен заговор, а нивните тела биле фрлени низ прозорец. Двојното убиство во Белград, ја запрепастило Европа. Официјалното соопштение за нивната смрт гласело: Кралот, во гнев или лудило, ги убил своите двајца аѓутанти, па кралицата, а потоа извршил самоубиство
Династија Обреновиќ
Александар Обреновиќ е роден на 14 август 1876 година во породилиште кое било лично финансирано од неговиот татко, српскиот владетел Милан Обреновиќ. Грижата за младиот Александар ја презел неговиот татко.
Милан на свој трошок го испратил својот син на школување во Париз. Во престолнината на Франција, со Александар биле и двајца истакнати пријатели на династијата Обреновиќ, Јован Ристиќ и Коста Протиќ, подоцна тие биле намесници за време на Александровото малолетство. Александар се стекнал со солидно образование, а меѓу друготот ги научил францускиот и рускиот јазик.
Во 1887 година, Александар се вратил во Белград, таму со неполни единаесет години постојано се наоѓал на српскиот двор, каде што за неговото воспитание се грижела гуверната. Таму научил да свири на клавир, да пишува поезија, риболов и да оди на лов. Главно, се наоѓал под надзор на својот татко, кралот Милан Обреновиќ
Намесништво
Намесништвото презело мерки за подобрување на позициите на династијата Обреновиќ. Биле помилувани приврзаниците на Радикалната партија од обвиненијата и казните поради т.н Тимочка буна. Радикалната партија се вратила во политичкиот живот. Со владата најпрво претседавал Сава Грујиќ, а потоа Никола Пашиќ. Намесништвото се обидело да ги поправи односите со Руското царство. Во летото 1891 година, Александар и Никола Пашиќ го посетиле Санкт Петербург. Рускиот цар Александар истакнал дека Руското царство нема да дозволи Босна и Херцеговина да биде анектирана од Австроунгарија, а тоа ќе и биде пренесено на Виена. Александар и Никола Пашиќ добиле ветување дека Руското царство ќе ја помага српската активност во Македонија.
На предлог на Александар, српската влада и намесништвото му дозволиле на митрополитот Михајло, кој бил протеран од кралот Милан, да се врати во Србија. На 500 - то годишнината од Битката на Косово поле во 1889 година, тринаесетгодишниот Александар во манастирот Жича бил миропомазан од страна на митрополитот Михајло, политичкиот противник на неговиот татко, во присуство на кралските намесници, министерите од српската влада и рускиот престваник Персијаниј. Чинот на миропомазување бил особено свечен. Претходно младиот крал присуствувал на бдение во Лазаровата црква во Крушевац, каде поставил темел за споменикот на паднатите косовски борци, на пат за Жича го посетил манастирот Љубостиња, каде била организирана помен на гробот на Милица. Со посебен закон, било основано ''Друштво за изградба на храмот на Св. Сава'' во Врачар.
Кралицата Наталија, мајката на Александар, била разведена и во лоши односи со кралот Милан, била протерана од Белград на 7 мај 1891 година и заминала во бањскиот центар Бијариц, со тогашната дворска дама и идна кралица Драга Машин. На 4 јуни 1892 година, починал намесникот Протиќ, по што дошло до судир помеѓу Никола Пашиќ и Јован Ристиќ. Владата на радикалите паднала и била формирана нова на чело со Јован Авакумовиќ на 9 август 1892 година.
Државен удар
Во февруари 1893 година се одржале паламентарни избори на кои радикалите и либералите освоиле еднаков број на гласови, а во Србија дошло до политичка криза. На 1 април 1893 година, Александар Обреновиќ ги повикал угледните министри и целото намесништво на вечера во Дворот.
Во текот на вечерата, постојано околу Александар имало околу 10-12 офицери кој служеле кака служители. По вечерата, Александар ги повикал гостите во свечениот салон каде им соопштил дека ги презема кралските овластувања и ја разрешува владата и намесништвото. Според некои извори, зад целиот државен удар стоел Милан.
Внатрешна политика
Околу Александар тогаш се наоѓале неколку високи офицери, меѓу кој бил и коњаничкиот полковник Лазар Петровиќ, кој подоцна станал негов аѓутант, а кралот му го доделил и чинот генерал. Министрите протестирале против државниот удар, меѓутоа Александар истакнал дека тоа е најдобро за државата. Новата влада била формирана од поранешниот воспитувач на кралот, д-р Лазар Докиќ во која имало неколку угледни радикали.
Во почетокот на своето владеење, Алексанадар на српската влада и ја диктирал својата програма по прашањата од воениот, економскиот и финансискиот живот на српската држава. За да ги потисне радикалите, на 9 јануари во 1894 година, Александар Обреновиќ го повикал својот татко да се врати во Белград.
Милан веднаш започнал да се меша во државните работи. Радикалната партија била незадоволна од враќањето на Милан, нејзините претставници во владата, формирана од Александар, ја напуштиле и преминале во опозиција. Александар се обидел да води политика со неутрални влади, меѓутоа не успеал во тоа. Затоа на 9 мај 1894 година, извршил нов државен удар и го укинал уставот од 1888 година и го вратил стариот од 1869 година.
Надворешна политика
Во летото 1894 година, Александар го посетил Цариград каде од османлиските власти побарал отстапки за српската пропагнада, бидејќи српските позиции биле загрозени од Бугарската пропаганда и Бугарската егзархија. На враќање од Османлиското Царство го посетил грчкиот двор.
На пат за Србија, навратил во манастирот Хиландар на Света Гора. Хиландарското братство при неговата посета му го подариле Мирославското евангелие, оригиналната повелба на Стефан Немања и уште неколку ракописи. Оваа посета и неговите финансиски прилози, овозможиле манастирот Хиландар да остане во српски раце. По враќањето во Србија, Александар ги расипал односите со својот татко, а Милан бил принуден повторно да ја напушти српската држава. Недела дена подоцна, од прогонство се вратила кралицата Наталија. Веднаш потоа, на 25 јуни 1895 година, била формирана нова влада на чело со Стојан Новаковиќ.
Александар под влијание на својот татко заминал за Виена, а како знак на добрите односи помеѓу српскиот и виенскиот двор, го одликувал австрискиот министер за финансии и министер за Босна и Херцеговина - Бенјамин Калај со лентата Бел орел, меѓутоа српската јавност негодувала на овој чин.
На Видовден во 1896 година, за првпат во историјата на Србија, дошло до средба помеѓу владетелите на Црна Гора и Србија. Александар му приредил величествен пречек на црногорскиот кнез Никола I Петровиќ, српскиот владетел командувал со воениот ешалон и прв се ракувал со Никола. Во оваа прилика, Никола одржал долг говор и го поздравил српско-црногорското пријателство. На Ѓурѓовден во 1897 година, Александар го посетил Цетиње.
На 19 февруари 1897 година, Александар остварил официјална посета на Софија каде се сретнал со бугарскиот кнез Фердинанд I. Во текот на оваа посета бил потпишан српско-бугарски договор со кој требало да бидат регулирани интересите на Србија и Бугарија во Османлиското Царство. По потпишувањето на овој договор, Александар се смирил со својот татко, а Милан се вратил во Србија. Била формирана нова влада на чело со Владан Ѓорѓевиќ, а кралот Милан бил поставен за главен командант на српската армија.
Македонско прашање
Во Македонија најслаби позици имало Кралствотото Србија. Отука Александар презел една сила дипломатска активност. Во мај 1896 година во Белград пристигнал штотуку признаениот бугарски кнез Фердинанд I и Константин Стоилов. Притoа биле водени преговори со Александар и министерот Стојан Новаковиќ. Српскиот министер предложил разграничување на сферите на влијание во Македонија, меѓутоа Александар бил многу појасен. Српскиот крал побарал Србија да добие излез на море. Александар сметал дека реката Струма требало да биде граничната линија за сферите на влијание. Константин Стоилов во својот дневник запишал: Тоа прашање не дели..
Во текот на посетата на Никола I Петровиќ во Белград, била постигната согласност за заедничка одбрана на нивните интереси. Црна Гора и го признала правото на Србија над Македонија, а бил договорен и заеднички настап пред османлиските власти за назначување на српски митрополит во Скопје. Црногорскиот министер за надворешни рабори - Гајко Вуковиќ добил задача да работи на постигнување на договор помеѓу Србија и Бугарија во однос на македонското прашање. Меѓутоа, тој по неговата посета на Софија и Белград, заклучил дека српско-бугарските противречности во Македонија се големи и дека двете страни тешко можат да дојдат до заеднички догововор.
По потпишувањето на српско-бугарската спогодба од 1897 година, Србија постојано барала поделба на Македонија. Нејзините предлози биле 50 : 50. На Србија требало да и припаднат териториите западно од реката Вардар со градовите Скопје и Куманово, а Бугарија требало да ја добие територијата источно од Вардар. Според српските предлози, Солун требало да биде заедничкки. Во текот на посетата на Александар на Цетиње во 1897 година биле водени прегововори за поделба на Османлиското Царство. Границата на разграничување требало да минува низ Косово, а од таму кон Охридското Езеро, така што Дебар требало да и припадне на Црна Гора. Србија требало да добие излез на Солун. Црногорскиот кнез се обврзал да и помогне на Србија при нејзиното разграничување со Бугарија по вододелницата Вардар и Струма, при што Вардарскиот слив требало да и припадне на Србија, а Струмскиот на Бугарија.
Во текот на Грчко-турската војна од 1897 година, Александар бил неутрален, а таквото негово држење било наградено со право на отворање на српски училишта во Битолскиот и Солунскиот вилает, а во Скопје за администратор на скопската патријаршиска митрополија бил назначен Фирмилијан.
Во почетокот на 1899 година, Владан Ѓорѓевиќ во Париз имал средба со бугарскиот дипломатски претставник каде јасно истакнал дека македонското прашање за Србија претставува борба за живот или смрт. Тој истакнал дека ако Србија и Бугарија не се договорат околу Македонија, тогаш Србите ќе си го земат она што им припаѓа. Овој став, од страна на Александар Обреновиќ му бил презентиран и на Шишманов, бугарскиот дипломатски претставник во Белград.
Бидејќи Александар не можел да се договори со Бугарите за поделба на Македонија, во најголема тајност, во јуни 1899 година ги обновил преговорите со Атина кој биле прекинати со неговиот државен удар од 1893 година. Во претолнината на Грција го испратил својот секретар Михајло Миличевиќ во својство на специјален пратеник. Миличевиќ по македонското прашање водел преговори со грчкиот министер за надворешни работи - Раманос. Меѓутоа, двете страни не можеле да се договорат за граничната линија помеѓу Србија и Грција. Српската страна прифатила Мелник, Неврокоп, Костур и Бер да останат во грчка сфера, Грците побарале границата во западниот дел од Македонија да се движи на север од Битола. Поради преголемите претензии на двете страни преговорите се комплицирале и тие биле прекинати. Во 1901 година, Александар ги обновил преговорите со Грција преку владата на Алекса Јовановиќ, а подоцна и преку владата на Вујиќ, меѓутоа тие биле повторно прекинати.
Во 1903 година, поради случувањата во Македонија, односите помеѓу Бугарија и останатите држави биле затегнати. Францускиот амбасадор во Лондон - Кабон, имал средба со Александар кој се искажал против сите опции за Македонија:
Бракот со Драга Луњевица Машин
Владата на Владан Ѓорѓевиќ, која била под влијание на Милан, го поставила прашањето за пронаоѓање на достојна жена за кралот Александар. Милан предложил тоа да биде германската принцеза Шамбург Липе, ќерка на негов голем пријател. Во Белград, тогаш веќе се знало за љубовта помеѓу Александар и Драга Луњевица Машин.
По неуспешниот атентат од 1899 година, Милан започнал да се пресметува со Радикалите на сите можни начини. Меѓутоа оваа политика не му се допаднала на Александар, поради две причини: требало да ја стави пред свршен чин цела Србија со објавувањето на веридбата со Драга Машин и да се прекрати антирадикалната кампања на Милан. Александар Обреновиќ решил да ги отстрани од политиката својот татко и првиот министер на српската влада.
Под изговор дека треба да се преговара околу прашањето за својата женидбата со принцезата Александра Шамбург Липе, Александар го испратил својот татко во Карлсбад, а Владан Ѓорѓевиќ го испратил во Австроунгарија за да потпише некои договори. По нивното заминување, Алексанадар решил да ја објави својата веридба. На 8 јули 1900 година, Александар ја изестил јавноста дека ја побарал раката на Драга. Меѓутоа на женидбата се спротивставил Милан. Односите помеѓу двајцата се влошиле, Александар се свртел против својот татко, дури ги помилувал и Радикалите, кои лежеле во затвор поради атентатот врз Милан од 1899 година.
На 10 јули 1900 година, во Соборната црква, во присуство на високите офицери, Александар Обреновиќ одржал говор во кој истакнал: ''Јас сум глава на Домот Обреновиќ и јас имам право и должност да водам грижа за судбината и иднината на Династијата. Според тоа, мешањето на мојот татко во мојата женидба е споредна работа и од мало значање. Главно е што мислам јас, а не мојот татко. Мојот татко не одговори на мојте желби и јас, како врховен командант, со право го разрешив од должноста командант на активната војска''.
По објавувањето на веридбата, на 23 јули 1900 година се случила кралската свадба во Соборната црква во Белград. Меѓутоа, овој брак на Александар ги распалодносите со моќните држави.
Изолација
Александар започнал со активност за средување на надворешната и внатрешната положба. Се свртел кон Руското царство, откако претходно ги ослободил радикалите кои биле затворени поради атентатот врз неговиот татко. Но на ова остро реагирал австрискиот министер за надворешни работи - Голуховски. По смртта на неговиот татко, како знак на добра волја поради бременоста на кралицата, им пружил рака на сите политички затвореници. Формирал нова влада на чело со радикалот Михаило Вујиќ, која се состоела од либерали и радикали. Потоа донел нов устав, а неговата главна одлика бил дводомниот систем.
Меѓутоа, било утврдено дека бременоста на Драга Машин е лажна, а тоа ги расипало односите со големите сили. Најпрво реагирал рускиот двор во Санкт Петербург кој не сакал да ги прими српскиот крал и кралица на веќе договорената посета. Александар за тоа ги обвинил радикалите, извршил државен удар и формирал нова влада на чело со генералот Димитрије Цинцар Марковиќ.
Бидејќи бил одбиен од рускиот двор, Александар есента 1902 година се обидел да се доближи на Австроунгарија. Уште во јануари 1902 година, во Виена го испратил својот секретар Милош Петронијевиќ со ветување дека прашањето за наследството ќе го реши во договор со царството, односно дека ќе посини еден од потомците на Обреновиќ по женска линија кои живеле во Австроунгарија. Рускиот министер за надворешни работи грофот Владимир Николајевич Ламздорф при неговата посета на Ниш, остро се спротивставил на таквиот предлог.
Мартовски демонстрации
На 23 март 1903 година, работниците и студентите организирале масовни демонстрации кои завршиле со судир помеѓу демонстрантите и безбедносните сили. Во текот на судирот загинале шестмина. На Калемегдан, жесток говор одржал Димитрије Туцовиќ. Кралот Александар знаел дека не може да добие нови избори, се нафрлил врз Сенатот и радикалите обвинувајќи ги дека тие се виновни за нередите.
На 25 март, Александар извршил два државни удари. Со првиот, бил укинат уставот од 1901 година, биле распуштени Сенатот и Народното собрание, по што биле поставени нови луѓе во Сенатот, Државниот совет и судовите. Потоа, Александар со нов државен удар го вратил уставот од 1901 година. По овие мерки, на 18 мај 1903 година, владата спровела нови избори кои ги добила. Ова била последната победа на Александар во политичкиот живот на Србија.
Мајски преврат
Заговорниците во текот на ноќта ги убиле: претседателот на Владата Димитрије Цинцар-Марковиќ, воениот министер Милован Павловиќ, Никодије и Никола Луњевица, браќа на Драга. Капијата на дворот била отворена од офицерот Петар Живковиќ, подоцна генерал за време на Александар Караѓорѓевиќ.
Со убиството на Александар згаснала лозата на династијата Обреновиќ, која со прекини, владеела со Србија од 1815 година. Александар и неговата жена почиваат во храмот ''св. Марко'' во Белград. По убиството на Александар, на српскиот престол седнал Петар I Караѓорѓевиќ.
NGC 7454
NGC 7454 — елиптична галаксија во соѕвездието Пегаз, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 7454 се споменува и како UGC 12305, MCG 3-58-20, CGCG 453-45.
Откривање
Објектот е откриен на 15 октомври 1784 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 7454 е од видот E4. Видливиот сјај со голо око изнесува 11,8 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,8 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 7454 има привидни димензии од 2,2' х 1,6'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 23 ч 1 м 6,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +16° 23' 21"". Положбениот агол на објектот е во износ од 150°.
Клајнојтерсдорф
Клајнојтерсдорф (Kleineutersdorf) — општина во округот Зале-Холцланд, во Тирингија, Германија.
Религија во Намибија
Религијата во Намибија има значајна улога во животот на земјата. Најголема религија во земјата според последниот попис е христијанството со над 90% од вкупното население, додека втора по големина е исламот со околу 1-3%. Народите Химба и Бушмани сочинуваат помалку од 1% и 3% од населението и тие ги практикуваат домородните религии. Во земјата денес функционираат странски мисионерски групи. Уставот предвидува слобода на религијата, а Владата во пракса го почитува ова право.
Христијанство
Повеќе од 90% од населението се идентификуваат како христијани. Најголемата христијанска група е Лутеранската црква, која е поделена на три цркви: Евангелско-лутеранска црква на Намибија, која произлегла од работата на финската евангелско-лутеранска мисија (порано позната како Финска мисионерска заедница) и која започнала во 1870 меѓу луѓето од Овамбо и Каванго; Евангелско-лутеранска црква на Република Намибија, која произлегла од работата на Рајнското мисионерско друштво од Германија кое започнало да работи во областа во 1842 година и Германска евангелско-лутеранска црква на Намибија. Во 2007 година, трите цркви го формирале Обединетиот црковен совет на лутеранските цркви во Намибија, со крајна цел да станат една црква.
Втората најголема христијанска деноминација е Римокатоличката црква. Исто така, има помал број англиканци, Баптисти, Методисти, Црквата на Исус Христос на светиите од подоцнежните дни, Нова апостолска црква, Адвентисти на седмиот ден, Пентекости итн. Холандската Реформирана Црква од Намибија претежно е составена од членови на етничката група Африканер.
Останати
Други религии што се практикуваат во земјата се исламот, јудаизмот, будизмот и бахајството. Верниците на овие религиозни групи се претежно имигранти, потомци на имигранти или неодамнешни преобратеници. Тие претежно живеат во урбаните средини. Во земјата има неколку атеисти. Муслиманите во Намибија се речиси исклучиво сунити. Вкупниот број на муслимани во земјата е спорен. Проценките се движат од помалку од 1% до 3%. Еврејската заедница има околу 100 членови.
Парпуривци
Парпуривци (Парпурівці) е село во Украина, Виницки реон, Виничка област.
Аркона
Аркона (Kap Arkona) — ’рт на островот Риген во покраината Мекленбург-Западна Померанија во северна Германија.
Словенски град
Помеѓу 7-12 век, на ’ртот постоел средновековниот град Аркона, кој бил престол на кнежевството на балтичките Словени - Рујани. Градот бил тешко утврден и претставувал политички и верски центар на околните словенски племиња.
Иако имало поголем број храмови во градот, најважен и најголем бил тој на богот Световид. Во храмот стоел и негов идол, прикажан со четири глави, носејќи рог во едната рака, а меч во другата. Исто така, тука се наоѓало и важно пророчиште, каде што се одлучувало за мирот и војната преку однесувањето на бел пастув кој се наоѓал во храмот. Словените верувале дека Световид одел во битка јавајќи бел коњ. Храмот бил почитуван и од туѓи владетели. На пример, данскиот крал Свен Отон испратил златни садови за храмот како подарок.
Во 1168 г. градот бил уништен од страна на данскиот крал Валдемар I и епископот Абсалон. Околните словенски племиња биле изложени на насилна христијанизација.
2025
2025 (Римски бројки) ќе биде година според грегоријанскиот календар. Тоа ќе биде 2025 година од новата ера, 25. од третиот милениум, 25. од XXI век и шеста од 2020-тите.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7533 и 7534 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6775 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5785 и 5786 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2778.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 2025 година се протега во 4661 и 4662, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4721 и 4722 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2568. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1446 и 1447 исламска година.
Прашина (филм)
Прашина — македонски филм од 2001 година, во режија на Милчо Манчевски кој е автор и на сценариото. Главните улоги ги играат: Џозеф Фајенс, Дејвид Венам, Владо Јовановски, Адријан Лестер, Ен Броше, Розмари Марфи, Петар Мирчевски, Салаетин Билал, Борис Чоревски, Николина Кујача и Благоја Спиркоски-Џумерко а музиката е дело на Кирил Џајковски. Во подготовката за снимањето на филмот, Манчевски и неговата екипа направиле обемно истражување за Дивиот Запад и за Отоманското Царство, консултирајќи над 160 книги и статии за тој период.
Содржина
Еџ (го игра Лестер) е ситен крадец од Њујорк кој упаѓа во станот на осамената старица Енџела (ја игра Марфи). Таа му го крши носот и го принудува да ја слуша нејзината животна приказна, кажувајќи му дека поседува многу златници. Притоа, таа претрпува инфаркт и Еџ ја носи на болница. Енџела му раскажува за двајцата браќа од Дивиот Запад, Лук (го игра Венам) и Илајџа (го игра Фајенс) кои се воодушевени од проститутката Лилит (ја игра Броше). Илајџа и Лилит се венчаваат и добиваат дете кое набргу умира. Лук оди во Европа и за време на едно кино-претстава во Париз дознава за борбите на македонските востаници во Отоманската империја. Привлечен од богатата награда за главата на водачот на востаниците, наречен Учителот (го игра Јовановски), тој оди во Македонија каде ѝ се приклучува на една арнаутска банда. Тој успева да го зароби Учителот, но во тој миг турската војска ја напаѓа бандата, а Илајџа тешко го ранува Лук во градите. Браќата се заробени од турската војска, но потоа се ослободени. Ранетиот Лук го среќава бремената сопруга на Учителот, Неда (ја игра Кујача), која го лекува. Додека закрепнува, Лук постојнао мисли на Лилит со која имал љубовна врска за време на нејзиниот брак со Илајџа. Еден ден, во селото пристигнува турската војска, носејќи ја пресечената глава на Учителот. Тогаш, свекорот на Неда му дава златници на Лук и тој го напушта селото. Него повторно го пронаоѓа Илајџа и му кажува дека бремената Лилит извршила самоубиство. Тогаш, нешто се прекршува во лошиот Лук и тој се враќа во селото кое го затекнува запалено, а многу од селаните се убиени. Лук оди во таборот на турската војска и се обидува да ја ослободи Неда со златниците, но сакајќи да убие еден турски војник, тој смртно ја ранува Неда. Тогаш, разјарениот Лук почнува да ги убива турските војници; Неда се пораѓа и умира, а во тој миг погинува и Лук. Најпосле, на местото пристигнува Илајџа кој го зема бебето со себе. Додека Енџела лежи во болницата, Еџ оди во нејзиниот стан и ги наоѓа златниците. Тој редовно ја посетува Енџела во болницата и следејќи ја нејзината приказна дознава дека таа е бебето на Неда. Кога умира Енџела, Еџ го кремира нејзиното тело и пепелта ја носи во нејзината родна земја.
Надворешни Врски
Прашина на МИФЦ
Донос Холерис
Донос или Антигонос Холерис (Δόνος, Αντίγονος Χολέρης) бил андартски капетан, деец на грчката вооружена пропаганда и учесник во Борбата за Македонија.
Биография
Донос Холерис е роден во леринското село Баница, тогаш во Османлиското Царство. Основно образование завршил во родното село, во тамошното грчко училиште, а школувањето го продолжил на Големата народна школа во Цариград.
Во јуни 1907 година неговиот дедо Трифон Холерис бил убиен на селскиот плоштад од дејците на Македонската револуционерна организација. По оваа убиство Донос Холерис станал андарт во четата на Ставро Кочев. Подоцна соработувал и со андартскиот капетан Николаос Андрианакис.
Во текот на Првата балканска војна учествува во борбите против Турците, а во Втората балканска војна формирал група која имала за цел, пронаоѓање и уништување на четите на ВМРО во реонот.
Донос Холерис во јули 1913 година загинал во борба со четата на Васил Чекаларов.
NGC 2600
NGC 2600 — спирална галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 2600 се споменува и како UGC 4475, MCG 9-14-68, CGCG 263-55.
Откривање
Објектот е откриен на 7 март 1886 година од страна на Гијом Бигурдан, со помош на рефрактор, чијашто леќа имала пречник од 12 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 2600 е од видот Sb. Видливиот сјај со голо око изнесува 14,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 2600 има привидни димензии од 1,2' х 0,4'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 34 м 44,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, + 52° 42' 55". Положбениот агол на објектот е во износ од 78°.
Други поделби
Проучување на NGC 2600 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 24082. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 44; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3797. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 679.
Микаел Мандрон
Микаел Мандрон (роден на 11 октомври 1994) — француски фудбалер, напаѓач, кој во моментов игра за Флитвуд Таун како позајмен од Сандерленд.
Клупска кариера
По некое време играње за клубови од пониските лиги во Франција, тој му се приклучил на Сандерленд во 2011 година, на возраст од 16 години. По повредата на Стивен Флечер, тој бил повикан на тренинг со првиот тим. На 30 март 2013, тој бил неискористена замена во натпреварот против Манчестер Јунајтед. На 29 април 2013, тој го направил своето професионално деби против Астон Вила влегувајќи во игра во 85-тата минута како замена за Дани Греам во поразот со 6-1. Кога Мандрон се појавил на теренот можел да направи деби од соништата бидејќи бил близу да постигне гол, но ударот на тинајџерот завршил во рацете на голманот. Во последното коло од сезоната 2012-13 од Премиер лигата, Мандрон направил уште еден настап за првиот тим на Сандерленд влегувајќи повторно како замена во поразот со 1-0 од Тотенхем.
Африн
Африн е град во северозападна Сирија, кој се наоѓа во гувернерот на Алепо. Административен центар на истоимената област.
Африн се наоѓа на приближно 38 километри северозападно од Алепо, главниот град на провинцијата, и 332 километри северно од Дамаск, главниот град на земјата. Најблискиот аеродром се наоѓа во градот Аазаз.
Популација
Последниот официјален попис во 1981 година го навел населението на 11.91. Динамика на населението на градот по години: Курдите преовладуваат во националниот состав на населението, сунитските муслимани во конфесионалниот состав.
Приказна
Во 1922 година, градот паднал под контрола на Франција, а во 1946 година станал дел од независна Сирија.
Поради избувнувањето на сириската револуција, од 11 јули 2012 година, Африн бил под контрола на курдската милиција ЈПГ и бил дел од Сириски Курдистан (Ројава). На почетокот на септември 2017 година, таму била прогласена „зона на деконфликт“. Јануари 2018 година - почеток на турската операција „ Маслиново гранче “. На 18 март 2018 година, Африн паднал под контрола на турските вооружени сили и Слободната сириска армија.
Бранов облик
Бранов облик — обликот на еден сигнал како бран што се движи низ физичка средина или како апстрактна претстава.
Во многу случаи, средината низ која минува бранот не допушта непосредна видлива претстава на обликот. Во овој случај, поимот „бранов облик“ е обликот на графиконот со менливи количества во дадено време или растојание. Брановите сликовно се претставуваат на осцилоскоп како повторлива слика на екран.
Примери
Вообичаени периодични бранови облици се (t = време):
Постојат и други „сложени“ бранови облици кои претставуваат собрани комбинации од разни синосоидни бранови или други базни функции.
Фуријеовата низа го опишува разлагањето на периодичните бранови облици, така што секој бранов облик може да се добие од збирот на (можеби бесконечно) множество на хармониски составни делови. Непериодичните бранови облици со конечна енергија може да се разложат на синуси по пат на Фуријеова трансформација.
Параклис „Св. Јован Богослов“ (Пресвета Богородица Мавровска)
Свети Јован Богослов (Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου) — параклис во манстирот „Пресв. Богородица Мавровска“ кај градот Костур, Егејска Македонија. Влегува во состав на Костурската епархија на Цариградската патријаршија.
Местоположба
Параклисот е залепен за јужниот ѕид на главната манастирска црква. Самиот манастир се наоѓа на западниот брег на на Костурскиот Полуостров.
Архитектура
Ова е мал еднокорабен храм со дрвен покрив и влез од запад. Апсидата не излегува вон источниот ѕид. Неговиот северен ѕид е и јужен ѕид на манастирската црква, па затова и покривот е едноводен, кој влегува под косината на манастирската црква.
Фрески
Целата внатрешност на храмот, како и западната влезна фасада се насликани со фрески. Според надвлезниот натпис, храмот е подигнат во 1552 г. и живописан од зографот Евстатиос Јакову, протонотар на Арта. Во 1536/37 г. истиот мајстор ја живописал црквата на манстирот „Пресв. Богородица Депаличка“ во Епир. Параклисот е наполно насликан во три подрачја, и фреските се зачувани во релативно добра состојба.
Германски боксер
Боксерот е потомок на борбените кучиња уште од античко време. Ова куче е со средни димензии, во облик на коца (должината и висината на телото се еднакви). Исто така има коцкеста глава со силна и широка вилица. Изразот на лицето не смее да му биде тажен или остар. Погледот треба да оддава енергија и интелегенција и да зрачи со верност. Ова куче е брзо и елегантно и не смее да биде премногу слаб. Влакната му се кратки и сјајни, од темноеленеста до жолта боја, а најбарана е бојата помеѓу овие две.
Особености
Иако се вбројува во службени кучиња, пред сè е домашно куче. Палав е, разигран, извонредно внимателен кон децата и останатите членови на семејството. Карактеристично за него е да ги турка домашните со муцката со што ја покажува својата наклоност. Неговите кратки влакна лесно се негуваат. Скромен е и задоволен со престојот во стан, каде не лае премногу. Неговата живост и потреба за движење бара редовни и долги прошетки.
Кинематографија на Македонија
Филмското производство во Македонија започнало спонтано во почетокот на XX век, како поединечни опити на поединци кои беа фасцинирани со новиот медиум на подвижните слики. Браќата Јанаки и Милтон Манаки во 1905 година, само една деценија по појавата на филмот, со нивната 35 мм филмска камера "Bioscope No. 300", производство на Charles Urban Trading Co., ги направија првите филмски снимки не само во Македонија туку и на Балканот.
Филмската продукција како базичен дел на институционално организираната кинематографија, во Македонија се раѓа во 1947 година со формирањето на "Вардар филм". Со основање на оваа продуцентска куќа, Македонија се здоби со своја национална кинематографија.
Со почетните скромни кадровски и технички можности производството на филмови брзо се развивало. Постопено се ширела техничката база, а голем број вработени се специјализирале за комплетирање на филмското производство. Тоа доведува до зголемување на филмската продукција, и со текот на времето, и до оспособување за производство на сите филмски видови и жанрови.