cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Историја на македонскиот народ
Јазикот на античките Македонци
Иако има многубројни потврди кај античките автори за посебниот македонски јазик, досега официјално се објавени околу 150 македонски глоси кои укажуваат дека македонскиот јазик е индоевропски, сроден со бригискиот јазик. На пример, Плутарх (во Александар Македонски) сведочи за постоењето на самосвоен јазик на Македонците: Александар на македонски јазик ги повикува своите штитоносци; или, војниците го поздравуваат на македонски јазик војсководителот Евмен. Употребата на македонскиот јазик е посведочена и со еден запис на египетски папирус, кој се однесува на пратеникот Ксениј, кој зборувал македонски.
За разликите меѓу македонскиот и старогрчкиот јазик и за различ ните обичаи сведочи и оној дел од историјата на Куртиј Руф во кој Александар прекорно му се обраќа на војсководителот Филота и го прашува дали на судењето пред Македонците ќе им се обрати на македонски јазик; Филота се оправдува дека таму, покрај Македонци, присутни се и многу други, кои полесно ќе го разберат јазикот со којшто се служи и Александар (тука мисли на старогрчкиот јазик – коине, разбирлив не само за Македонците кои „се служат“ со него иако не им е мајчин јазик туку и за народите во Персија); сепак, Александар го осудува Филота дека се „гнаси од мајчиниот јазик“ и дека е отуѓен и од македонските обичаи и од македонскиот јазик.
Очигледно коине (артифициелен јазик, сличен на атичкиот) станал светски книжевен јазик, кој продолжил да се употребува во кни- жевноста на Римската Република, а подоцна и во Римското и во Ромејското Царство. Овој јазик се употребувал на македонскиот двор од прагматични причини, за да се олесни трговската, политичката и културната комуникација помеѓу народите на Стариот Свет. Сите хеленски и римски автори, всушност, Македонците ги претставуваат како посебен етнос, различен и туѓ наспрема Хелените, со поинаков менталитет, јазик и обичаи. Најчесто Македонците се претставени како „барбари“ и непријатели на Хелените. И покрај военополитич ките судири, меѓу Македонците и хеленските полиси имало богати трговските и културните врски, кои создавале суштински сосема нова епоха со цивилизациски придобивки во светски рамки.
Освестување и обединување на македонската нација и борби за национално ослободување
Патот по кој мина македонскиот народ од своето будење па до полната национална афирмација беше толку сложен, што е многу тешко да се спореди со националното будење на кој и да е народ на Балканот. Од пробивот на капитализмот на почвата на Македонија, па до формирањето на македонската нација, македонскиот народ минуваше низ повеќе фази на преобразување што траеја половина век.
ВМРО во Првата балканска војна
На 18 октомври 1912 година започнала Првата балканска војна. Балканските држави (нивниот сојуз) гледале добра можност со војна да освојат делови од Европска Турција, а истовремено да ги реализираат своите национални планови. Во предвечерието на војната, Македонската револуционерна организација, македонското револуционерно движење и македонската емиграција се наоѓале во криза и внатрешни поделби.
Непосредното организирање на македонската емиграција и нејзиното активирање во подготовките за војна на Бугарија против Турција, започнало во септември 1912 година. На чело на овие сили бил Александар Протогеров и Централниот комитет на ВМРО - Тодор Александров и други нивни соидејници и соработници. Истовремено со објавувањето и текот на општата мобилизација во Бутарија во втората половина на септември 1912 година, раководителите на ЦК т.е. десните претставници на ВМРО: Тодор Александров, Александар Протогеров, Тодор Лазаров, потоа, полковник Николов, Петар Д'рвингов, Христо Матов и други, биле повикани кај началникот на Штабот на бугарската армија, генералот Иван Фичев, од кого добиле заповед веднаш да пристапат кон организирање на доброволечки - македонски оружени чети.
Организацијата му била доверена на Александар Протогеров и полковникот Петар Д'рвингов. Тие, уште пред почетокот на војната, требало да навлезат во Османската држава, односно Македонија, со цел да развијат известувачка служба и во содејство со месното население да ја попречуваат мобилизацијата и концентрацијата на османските војски Штабот на Македоно-одринските доброволечки чети во состав: Протогеров, Д'рвингов, Николов, Атанасов и Величков, ја започнал работата околу прифаќањето и организирањето, обуката и испраќањето на доброволечките чети преку граница, во Македонија.
Пријавувањето на македонските емигранти било масовно. Во текот на октомври, до почетокот на воените дејствија против Османската држава, до Штабот или лично до Протогеров, или до другите членови на Штабот, пристигнувале бројни телеграми во кои илјадници Македонци се јавувале како доброволци во четите или доброволечките одреди за да учествуваат во војната против Османската држава.
Македонија и Мировната конференција во Букурешт
Со Букурешкиот договор Македонија била подделена. Грција го добила Егејскиот, Србија Вардарскиот дел, а на Бугарија и бил оставен Пиринскиот дел на Македонија. Подоцна и новата држава Албанија добила мал дел. Така подделен, македонскиот народ бил подложен на насилна денационализација и асимилација
Македонците во Првата светска војна
Непосредно пред започнувањето на Првата светска војна Македонија била подделена на три дела, а македонскиот народ се наоѓал под власта на Србија, Бугарија и Грција. Ангажирањето на Србија во војната со Австро-Унагарија довела до регрутација на Македонците во Вардарска Македонија. Соодветено регрутација на Македонцитѕе извршиле и Бугарија и Грција. Грција мобилизирала околу 20 000 Македанци. Најголем мобилизација извршила Бугарија сред Македонците во Пиринска Македонија и македонската емиграција.
Пред влегувањето на Бугарија во војната биле формирани диверзанстки чети под раководство на Тодор Александров кои ја извршиле Валандовската афера во 1915 година. По влегувањето на Бугарија во војната таа извршила масовна мобилизација при што била формирана 11 - та македонска дивизија и во нејзиниот воен формациски состав вклучила 33 046 Македонци. По нападот на бугарската армија, српските сили биле принудени на се повлечат од Варадарска Македонија, а бугарската војска избила на српско-грчата граница утврдена со Букурешкиот мировен договор. Во проилета 1915 година српско-грчката граница започнала да се формира како Солунски фрон, тој се протегал од Охридското Езеро до Струмскиот Залив во Егејското Море, со мали отстапувања кон Лерин и Битола. Со влегувањето на Бугарија во војната доаѓа и до проимена во поделбата на Македонија. Бугарија ги освоила Вардарска Македонија, каде била формирана Македонската воена иснпекциска област, дел од источна Егејска Македонија и Пиринска Македонија која ја добила со Букурешкиот договор. Останатиот дел од Егејска Македонија бил како и дотогаш во рамките на Грција, односно под воена управа на Анатната.
Пролетта 1916 година потпомогната од своите германски и австроунгарски сојузници, ја освојува Рупелската Теснина и навлегувајќи во источниот дел на Егејска Македонија ги зазема градовите Сер, Драма и Кавала. Кон средината на август истата година бугарските сили, предводени од генерал Климент Бојаџиев ги разбиваат трупите на Антантата на просторот Добро Поле - Баница - Лерин и продирајќи кон Костур го заземаат Лерин со околните населби. Во жестокиот судир кај Горничево, српско-француските трупи ја пробиваат одбраната на бугарската Прва армија принудувајќи ја на повлекување. На 19 ноември тие ја заземаат Битола. По тешките тримесечни борби офанзивата на силите на Антантата спласнува и настанува затишје на целиот фронт.
Во текот на 1917 и првата половина на 1918 година, се водат повеќе позициони борби од локално значење кај р. Струма, Црна Река и долж Вардарската Долина, кои нема да предизвикаат некои поголеми територијални промени. На 15 септември 1918 година силите на Антантата предводени од францускиот маршал Франше Д'Епере (наследникот на Сарај), започнуваат силна офанзива против бугарската Трета дивизија од составот на германската Втора армија на просторот Ветерник - Сокол. Борбите се пренесуваат во Пелагонија, на десниот брег на реката Вардар, Црна Река и во реонот на Дојран. Под жестокиот притисок на сојузниците бугарско-германските трупи се приморани на повлекување кон север и бугарската граница. Сојузниците заземаат повеќе делови во вардарскиот дел на Македонија. На 29 септември 1918 година Бугарија е принудена да потпише примирје согласувајќи се да ја напушти Вардарска Македонија. Ги задржува само Пиринска Македонија и Струмичката област со градот Струмица, која ќе ја загуби подоцна во корист на Србија со Нејскиот мировен договор од 1919 година.
Македонскиот народ помеѓу двете светски војни
Од 1913 година, сите последователни грчки влади спроведувале денационализаторска политика на територијата на Македонија окупирана од Грција за да искоренат сè што е македонско, вклучувајќи имиња на македонските села, градови, реки и езера. На пример, малата рекичка која се појавила на мапите пред 1913 година како Црна Река на планината Олимп, а која се влева во Егејското Море, била преименувана во Мавронери (црна вода) на грчките карти од страна на грчките картографи по 1913 година. Кутлеш бил преименувана во Вергина, а Кукуш станал Килкис. Со текот на годините, ова било правено за секој топоним и хидроними што постоеле. Македонските семејства, исто така, биле принудени да се откажат од своите родени презимиња и да ги користат само новите имиња што „звучат грчки“. За време на диктатурата на Метакса с, Македонците биле изложувани на брутално угнетување. На луѓето не им било дозволено да зборуваат на јазикот што единствено го знаеле, им биле пишувани високи парични казни доколку говорат на мајчинот јазик. Македонскиот јазик бил забранет и прогласен за нелегален и покрај фактот дека во 1924 година, под надзор на Лигата на народите, Грција го признала неговото постоење како посебен јазик кога го објавила „Абецедарот“, буквар на македонски јазик, за потребите на македонски деца. Периодот меѓу двете светски војни исто така бил исполнет со постојани напори да се смени ситуацијата во Македонија и да се најде начин да се поништи нејзината поделба. Во 1925 година, ВМРО (Обединета) била формирана во Виена под раководство на Димитар Влахов, Павел Шатев, Георги Занков, Ризо Ризов, Владимир Поп Тимов и Христо Јанков. Нивната цел била да се ослободи Македонија во нејзините географски и економски граници и да се создаде самостојна политичка единица што ќе стане рамноправна членка во идната балканска федерација. Во 1935 година, едно македонско национално движење било основано во српскиот окупиран дел на Македонија, а во 1938 година првата збирка песни од Венко Марковски, насловена „Оган“, била објавен на македонски јазик. Во 1939 година, збирка песни од страна на првиот современ македонски поет, Кочо Рацин, со наслов „Бели мугри“, била објавена на македонскиот јазик. Во 1940 година, демократската група Македонци предложиле политичка програма за национално и социјално ослободување на Македонија.
Народноослободителна борба во Вардарска Македонија
[[Податотека:Responsability_zones_Mac_WW_II.jpg‎|мини|десно|300п|Окупирана Македонија:
]] На самиот почеток на Втората светска војна, Вардарска Македонија се наоѓала во рамките на Кралството Југославија. Со Априлската војна била опфатена и територијата на овој дел од Македонија. Германската армија во Вардарска Македонија навлегла од територијата на Царството Бугарија, додека пак силите на Кралството Италија биле насочени кон западниот дел од Вардарска Македонија. До 10 април целата територија на Вардарска Македонија била окупирана од силите на Оската, а по капитулацијата на Кралството Југославија била извршена поделба на овој дел од Македонија. Во деновите помеѓу 20 и 29 април 1941 година во Виена се воделе преговори меѓу грофот Ќано, министер за надворешни работи на Кралството Италија, и Фон Рибентроп, министар за надворешни работи на Нацистичка Германија, за поделба на Кралството Југославија. На овие средби била договорена и демеракационата линија помеѓу Кралството Италија и Царството Бугарија во Македонија. Западниот дел бил окупиран од Италија, во оваа територија се нашле градовите Тетово, Гостивар, Кичево, Дебар и Струга. Бугарија ги окупирала централниот и источниот дел од Вардарска Македонија.
Во почетниот период на окупацијата бил формиран Бугарскиот централен акционен комитет со седиште во Скопје кој имал за цел со својата дејност да создаде впечаток кај Македонците за наводното ослободување на Македонија и нејзиниот бугарски карактер. По окупацијата на Вардарска Македонија, новите бугарски власти започнале процес на асимилација и денационализација на македонскиот народ преку воспитни-образовниот процес, разни фашистички и националистички организации и здруженија, преку црквата и слично. Бугарските власти честопати организирале одбележувања на значајни настани и случувања од историјата на македонскиот народ за да ги докажат, согласно нивните погледи, бугарските историски корени на Македонија и Македонците. Во оваа дејнсот се вклучил и бугарскиот цар Борис III кој посетил повеќе градови во овој дел на Македонија. Меѓутоа бугарсклите власти се нашле пред изградената македонска национална свест и сè повеќе се потпирале врз воените и полициските сили, а направиле обиди и за создавање на контрачети за да се предизвика граѓанска војна меѓу Македонците и на тој начин да се попречи народноослободителна борба на македонскиот народ.
Богдана
Богдана (Богданица или Богданска Река; Μπογδάνα) — река во централниот дел на Егејска Македонија, денес во Грција. Ја образува границата меѓу планините Круша (Крусија) и Богданска (Вертискос). Тече во јужен правец, преку Лагадинското Поле западно од градот Лагадина, па се влева од запад во Лагадинското Езеро.
Историја на македонскиот народ
Народноослободителна борба во Вардарска Македонија
Пред почетокот на Априлската војна на чело на Покранскиот комитет се наоѓал Методија Шаторов - Шарло. Тој ги застапувал ставовите за национално ослободување и обединување на македонскиот народ и за иселување на Србите, кои биле доселени во Македонија по Првата светска војна и биле носители на големосрпската политика. Имајќи ја предвид општата состојба и особено ситуацијата во цела Македонија, Методи Шаторов, како секректар на ПК, се обидел вардарскиот дел на Македонија да го претвори во пиемонт за обединување и за создавање самостојна македонска држава. Со оглед на тоа дека ре- чиси сите балкански комунистички партии во поглед на македонското национално прашање изразувале големодржавни интереси, тој најголема доверба имал во Коминтерната и во нејзиниот генерален секретар Георги Димитров. Поради тоа, следејќи ги директивите на Коминтерната и од телеграмата на Георги Димитров до Тито, во почетокот на мај 1941 година Методи Шаторов отпатувал во Софија и воспоставил контакти со Бугарската работничка партија (БРП) која, исто така, строго ги почитувала одлуките на Коминтерната. Притоа, името на ПК на КПЈ во Македонија било променето во „Покраински комитет на Работничката партија на Македонија“. Сета оваа активност била доволна причина Шарло да биде отстранет од раководната позиција на ПК на КПЈ за Македонија, зад оваа одлука застанала Коминтерната, која сметала дека комунистичката партиска организција во Вардарска Македонија треба да остане рамките на КПЈ.
Богдана
Се смета дека поимот потекнува од името Богдан.
Историја на македонскиот народ
Народноослободителна борба во Вардарска Македонија
Новото партиско раководтсво на чело со Лазар Колишевски, потпомогнато од инструктори на КПЈ започнале со забрзани подготовки за започнување на востание во овој дел на Македонија. Биле формирани Скопскиот, Прилепскиот и Кумановскиот партизански одред кои со своите акции во октомври 1941 година го означиле почетокот на востанието во Вардарска Македонија. Меѓутоа по овие акции кмон крајот на 1941 година била донесена одлука за распушање на Покраинскиот воен штаб и партизанските одреди. Состојбата кон крајот на 1941 и почетокот на 1942 година во Вардарска Македонија била критична и поради фактот што КПЈ и КПБ воделе борба за превласт во македонската партиска организција на овој дел на Македонија.
Во 1942 година биле формирани девет партизански одреди кои водлеле повеќе борби со окупаторските сили. За омасовување на народносолободителната борба придонела и новата политика на КПЈ кон македонското национално прашање. Во однос на оваа нова политика влијаел инструкторот Добривое Радосавлјевиќ, кој ја согледал реланата состојба на теренот и барањата на Македонците. Меѓутоа во тој период и покрај обидот за разбирање на барањето за создавање на макеоднската држава, раководителите на Југословенскиот фронт ја избегнувале рамката за решавање на макеоднското прашање во рамките на Југославија. 1943 година претставуала пресвртница на народнослободителната борба во овој дел на Македонија во многу сегменти. Се формирал Централен комитет на КПМ како водечка сила на борбата, биле создадени поголеми борбени единици кои воделе борби со германските, италијанските и бугарските сили. По капитулацијата на Италија се создале услови за создавање на слободна територија во зпадниот дел на Вардарска Македонија. Народноослободителното движење преминало во офанзива и ја презело иницијативата за борба. Оваа година претставувала пресвртница и во програмските политички документи издадени од макеоднските водачи, по однос на државниот статус на Македонија, сè повеќе се прифаќала југословенската опција за делумно решавање на македонското прашање. Оваа политика предизвикала незадоволство меѓу една група на македонски интелектуѕалци кои се залагале за интегрално решавање на македонското прашање.
Во текот на 1944 година се случиле последните вооружени судири што претставувале вовед во завршните операци за ослободување на овој дел од Македонија. Во однос на изградување на македонската држава биле забрзани подговките за одржување на АСНОМ. На првото заседание на АСНОМ било озаконето формирањето на Македонија какко држава со федерален статус во рамките на Југославија. На маргините на антифашистичкото собрание повторно дошло до судир помеѓу двете групи во македонското раководство по однос на развојот на македонската држава во повоениот приод. Пројугословенската струја била предводена од Лазар Колишевски, а другата од Методија Андонов - Ченто.
Народноослободителна борба во Пиринска Македонија
По воениот напад врз Кралството Југославија од страна на германските сили од територијата на Бугарија, најголемиот дел од бугарските политички силе биле прогермански настроени, а единствена политичка сила која во Бугарија повикала на антифашистичка борба била Комунистичката партија на Бугарија. Оваа политичка партија во Пиринска Македонија создала Обласен комитет и своја организациска мрежа која била составена од Македонци. Во 1941 година Централниот комитет на БКП не се мешал во внатрешните работи на Обласниот комитет за Пиринска Македонија кој имал автономен статус во рамките на БКП и бил еден од најдобро организираните на целата територија на бугарската држава. Оваа состојба како и револуционерните традиции на Македонците во овој дел биле силен импулс за постигнување на голема масовност и организираност на народноослободителната борба во 1941 година. Додека раководителите на БКП во останатите делеови на Бугарија воделе дискусии со какви методи за води антифашистичката борба, Иван Козарев на 27 јули 1941 година во селото Добриништа во Пиринска Македонија дошол во судир со бугарската полиција.
Во 1941 година народноослободителната борба во Пиринска Македонија била раководена од Никола Парапунов, Станке Лисичков, Арсо Пандурски, Никола Калапчиев, Гроздан Николов, Стојче Лисјински и други. Во текот на народноослободителната борба на Македонците во овој дел со своите организациски способности се истакнал Парапунов, подоцна застанал на чело на Обласниот комитет на БКП за Пиринска Македонија. Македонските раководители презеле повеќе мерки за развој на борбата, направиле обид за поврзување со народноослободителното движење во Вардарска Македонија, односно во источниот дел, а била и спроведена акција за собирање на оружје по линијата Метаксас во егејскиот дел на Македонија. По овие активности биле создадени партизански групи во Разлошко.
Во 1942 година народноослободителното движење во Пиринска Македонија се соочило со провали, апсења и убиства на неколку македонски раководители, како и со обиди на БКП да го попречи развојот на вооружената борба во Пиринска Македонија барајќи од макеоднските раководители да применуваат политика на исчекување на настаните. Меѓутоа Никола Парапунов во коресподенцијата со раководителите на БРП јасно истакнал дека Македонците се за отворена вооружена борба со цел ослободување на Македонија. За да ги зацврсти своите позиции во Пиринска Македонија, БКП побарала од макеоднските раководители да дозволат создавање на Отечетсвени комитети во овој дел на Македонија, но оваа идеја не заживеала. Во почетокот на 1943 година бугарските воено-полициски сили започнале офанзива за уништување на партизанските сили во Пиринска Македонија. Владата во Софија направила обид за предизвикување на братоубиствена борба помеѓу Македонците во овој дел, преку создавање на контрачети од дејци на поранешната ВМРО. Меѓутоа обидот бил неуспешен и отука бугарските власти се обиделе да ги придобијат Македонците преку нудење на парични награди за секој заробен или убиен македонски партизан. Во пролета и летото 1943 година народноослободителната борба во Пиринска Македонија достигнала кулминација со создавање на повеќе партизански одреди и чети во Разлошко и Горноџумајско. На 1 мај 1943 година бил формиран паризанскиот одред Јане Сандански и кој подоцна прераснал во бригада. Зголемувањето на партизанските сили овозможиле преземање на покрупни акции, таков е нападот врз логорот кај селото Брежани кога биле ослободени повеќе политички затвореници.
Во почетокот на 1944 година со убиството Никола Парапунов било силно погодено народноослободителната борба во Пиринска Македонија, меѓутоа единството кое постоело помеѓу македонските раководители бил успешно надминат овој критичен момент. Партизански одреди биле создадени биле формирани во сите делови на Пиринска Македонија - Разлошко, Неврокопско, Мелничко, Свети Врачко и Горноџумајско. Биле преземени мерки за поврзување и кординација со народноослободителното движење во Егејска Македонија. Првото заседание на АСНОМ и создавањето на Вардарска Македонија како федерална држава во рамките Југославија претставувале потик за засилување на вооружената борба во Пиринска Македонија. Се појавил надеж дека и овој дел на Македонија ќе се присоедини кон новата македонска држава. Отука непосредно пред доаѓањето на власт на Отечествениот фронт во Софија, речиси сета територија на Пиринска Македонија била ослободена од макеоднските партизански одреди, а по државниот преврат тие влегле во сите поголеми градови во овој дел на Македонија. Македонците се надевале дека со учеството во антифашистичката борба ќе ја добијат својата слобода.
Народноослободителна борба во Егејска Македонија
Егејскиот дел на Македонија бил подделен на три окупациони зони, кои им припаднале на три држави: Бугарија, Италија и Германија. Најголемиот дел, односно централната и западната област од егејскиот дел на Македонија, каде што мнозинско население било македонското, останал под управа на квислиншкиот генерал Георгиос Чолакоглу. Неговата квислиншка власт особено го имала под внимание македонскиот народ, создала вооружена жандармерија, вршела терор и соработувала со германските власти во борбата против движењето. Недоволно јасните разграничувања на окупационите сили во овој дел од Македонија создавале пермантни тензии и претензии на едните спрема другите. Бугарија имала претензии на цела Македонија, но Хитлер, сепак, покажувал наклонетост кон Грците, со намера да ги придобие за да ја прифатат квислиншката влада на Чолакоглу. Така ги спречувал обидите на Бугарија за проширување на нејзината окупациона зона. Истото се случувало и со Италија, која работела на тоа да ја прошири творбата што ја направила самата, односно Голема Албанија. Од друга страна, пак, тоа предизвикувало реакции кај Грците. Чолакоглу создал апарат за елеминирање на пропагандните настојувања и често манипулирал со наводната „автономија на Македонците“. Италија ги признавала националниот идентитет на Македонците, нивниот јазик и култура и не ги оправдувала бугарските територијални претензии, мотивирани од тоа дека Бугарија се борела за „бугарското“ население во Грција.
Меѓу двете светски војни, Македонците во овој дел се обиделе повеќепати да создадат свои организации преку кои сакале да ги истакнат своите барања за решавање на македонското прашање. Овие македонски организации во неколку нврати биле потпомогнати од Комунистичката партија на Грција, меѓутоа таа немала јасен став за решавање за македонското прашање и нејзините погледи честопати се менувале, во 1924 година КПГ го признавала правото за единствена и целовита Македонија, но од 1936 година таа се залагала за доделување на политички права на сите малцинства во Грција, вклучително и на Македонците, кои од страна на КПГ биле признавани како Славомакедонски народ. Македонците биле незадоволни од променливата политика на КПГ но таа била единствен можен сојузник во антифашистичката борба и отука Македонците го прифатиле нејзиниот повик за борба против тројната окупација на Егејска Македонија и Грција. Во 1941 година во Егејска Македонија се појавиле првите форми на отпор. Во планинските делови се формирале првите илегални групи од кои подоцна настанале првите партизански одреди во Леринско, Кајмакчалан, Пајак Планина, Костурско и во други делови на Егејска Македонија. Дополнителен импулс за засилување на народноослободителната борба во Егејска Македонија бил и теророт кои го спроведувале разните фашистички и националистички грчки организиации врз македонското население. Меѓутоа поради недостатокот од една јасна македонска платформа на КПГ и ЕЛАС, настанал вакуум кои бил искористен од бугарската пропаганда. Разни бугарски дејци и поранешни членови на ВМРО успеале дел од Македонците да придобијат, со помош на паролата за Независна Македонија, и од нив да создадат контрачети. ЕЛАС жестоко се пресметувала со македонските контрачетнички села со што уште повеќе се зголемило незадоволството меѓу македонското население.
Македонците во Грчката граѓанска војна
По завршувањето на Втората светска војна политичко-општествената состојба воо Грција била сложена поради недоразбирањата во грчката колициска влада и вмешувањето на западните сили во внатрешните грчки работи. По повлекувањето на германсата армија, ЕЛАС дозволила англиските сили да се распоредат во Атина, главниот град на Грција. Во есента 1944 година десните политички партии во владата на Гергиос Папандреу ги принудиле министрите од ЕАМ да поднесат оставки. Набргу потоа главната англиска команда побарала од ЕЛАС да се разоружна, но таквиот предлог бил одбиен од Комунистичката партија на Грција и се разврзал судир кои траел еден месец. Судирот завршил со пораз на ЕЛАС и бил склучен договор во атинското предградие Варкиза во февруари 1945 година. Според овој договор ЕЛАС требало да се разоружа и да ги растури своите сили. Меѓутоа постигнатиот договор не ја смирил состојбата туку претставувал вовед во Граѓанската војна во Грција.
Грчката влада на чело со генералот Николаос Пластирас започнала со прогон и апсења на сите демократски дејци во Грција, а особено на удар се нашле членовите и симпатизиерите на КПГ. Сосотојбата во Егејска Македонија била уште по сложена. Во овој дел на Македонија, грчките владини сили, потпомогнати од англиските вооружено формации, извршиле палења, убиства и силувања низ макеоднските села. Таквата состојба ги принудила Македонсците да започнат со организирање на борба против грчките владини и англиски сили. Во 1945 година била создадена македонската организација Народно ослободителен фронт (НОФ) кој во текот на целата Граѓанската војна во Грција била гравен претставник на Македонците и нивните барања за решавање на македонското прашање. Во 1946 година десничарската влада ги фалсификувала изборите и потоа преку плебисцит издејствувала враќање на грчкиот крал и возобновување на монархијата во Грција. Овие случување ја потикнале Комунистичката партија на Грција да ја создаде Демократската армија на Грција (ДАГ) и да започне отворена вооружена војна против владата во Атина. Набргу потоа доаѓа до преговори помеѓу ДАГ и НОФ од кој произлегол договорот за организациско потчинување на македонските партизански сили под командата на ДАГ и КПГ.
Во текот на 1947 година ДАГ и македонските сили создале голема слободна територија помеѓу планините Вичо и Грамошта, Џена, Пајак планина, Кајмакчалан, Каракамен како и во источниот дел на Егејска Македонија. Успешното дејствување на левичарските и македонските сили, ја принудиле десничарската влада да издаде наредба за стационирање на големи владини сили во сите градски центри како и присилно иселување на селското население и нивно смествување по градовите. Целта на оваа мерка е да се ослаби ДАГ која што се снабдувала со борци и храна претежно од селската средина. Во 1947 година била клучна за исходот на граѓанската војна. Соединетите Американски Држави активно се вклучиле во случувањата во Грција, тие согласно т.н Труманова доктрина за спас на капитализмот во Грција дале финансиска и воена помош за грчката влада, а грчките владини сили започнале офанзива. Од друга страна пак главниот секретар на КПГ, Никос Захаријадис направил погрешна проценка дек во 1948 година ДАГ ќе брои 65 000 борци и дека цела Егејска Македонија ќе биде ослободена. Тој влијаел да се напушти герилскиот начин на војување и да се преземе фронтовско војување со владините сили. Кон крајот на 1947 година на слободната територија во егејскиот дел на Македонија се формирала Привремена демократска влада на Грција на чело со Маркос Вафијадис, во оваа влада подоцна имало еден Македонец кој ја извршувал должноста министер. Во 1948 година двете завојувани страни започнале со подготовски за завршување на војната.Грчките владини сили броеле 300 000 војници и биле потпомогнати од 60 000 вооружени цивили, ДАГ располагала со 45 000 борци кои биле вооружено со лесно пешадиско оружје и биле обучени за герилско војување. ДАГ под влијание на комунистичкото раководство, превенствно на Захаријадис, ја напушта герилската тактика и прифаќа дирекетен судир со владините сили, порадин таквата тактика се случиле неколку битки во кои се покажала надмоќноста на грчката владина арамија, ДАГ и македонските сили се нашле во тешка положба. Во текот на тешките борби била донесена Резолуцијата на Информбирото за состојбите во КПЈ и Југославија, која што негативно влијаела врз левичарските воени и политички сили во Грција. Захаријадис го искористил овој документ и ги обвинил југословенските раководители дека тие се виновни тешката положба на левичарските сили во Грција, поради овој настап на Захаријадис левите сили во Грција ја изгубиле помошта и поддршката од Југославија. Захаријадис набргу потоа направил уште една клучна грешка, го отстранил Маркос Вафијадис од сите раководни позиции, а ДАГ останала без еден од своите најдобри воени раководители.
Во 1949 година Демократската армија на Грција под своја контрола ги имала само планинските рени во западните и југозападните делови во Егејска Македонија. Наоѓајќи се во тешка положба, под влијани на Захараијадис, КПГ се обидела под паролата Обединета Македонија да придобие што поголем број на Македонци во редовите на ДАГ. Меѓутоа левичарското движење се наоѓало пред катастрофален пораз. Кон крајот на граѓанската војна доаѓа до битките кај Вичо и Грамошта во кои ДАГ била поразена, а левичарските раководители и остатоците од нејзините сили биле принудени да се повлечат на територијата на Албанија со што завршила Грчката граѓанска војна.
Во текот на оваа војна загинале 51 000 членови на ДАГ, од нив 21 000 души биле Македонци. Во периодот помеѓу 1945 - 1949 година грчките владини сили стрелале околу 6 000 Македонци и Грци, а околу 40 000 грчки граѓани, меѓу кои и голем број на Макеоднци, биле интернирани на грчките острови. Околу 90 000 Македонци и Грци биле принудени да емигрираат поради владината репресивна политика. Околу 50 000 Македонци емиграрале во Југославија, а околу 20 000 Македонци се населиле во Советскиот Сојуз и источноевропските комунистички држави.
Македонците во југословенската федерација
"Едноумието во Република Македонија, во периодт меѓу 1945-1990 година остави свои последици: не ни дозволи на нашето да гледаме со наши очи, како што настоеше да не подучи и насочи Крсте Мисирков. На таа редуцирана, лимитирана, осакатена македонска Македонија, која речиси комај половина век за нос ја влекле светиниколски лимари, велешки исполџии, мавровски цревари, тиквешки алваџии и скопски бозаџии, или чибукчии или прилепски полумајтапчии... "
- Гане Тодоровски
Периодот по Третото заседание на АСНОМ во 1945, па сè до осамостојувањето на Република Македонија во 1991 година, претставува единствен и во основа неделив, но во историско-периодизациска смисла во него може да се издвојат неколку покарактеристични етапи. Со првото заседание на АСНОМ била формирана државата на македонскиот народ, меѓутоа само на еден дел од етно-географската територија на Македонија, односно на територијата на Вардарска Македонија. Голем дел од македонските национални дејци, членови на АСНОМ и истакнати борци за македонската кауза, создавањето на македонската држава во рамките на југословенската федерација ја перцепирале како етапа во процесот на обединување на македонскиот народ и Македонија.
Првата деценија на т.н народна власт била исполнета со брутаност врз обвинетите во текот на истражната постпака или во затворите, репресија, неосновани казни и создавање на цел сиситем на доушници. Власта презела мерки за пресметување со народните непријатели, класните непријатели и идеолошките неситомисленици. Постоела силна пројугословенска група во Комунистичката партија на Македонија која целосно се согласувала со политиката на Јосип Броз - Тито, Александар Ранковиќ и Светозар Вукмановиќ – Темпо. Во оваа група биле: Видое Смилевски - Бато, Страхил Гигов, Цветко Узуновски и други, на чело со Лазар Колишевски. Кариерата на овој македонски политичар започнала во 1945 година како прв македонски премиер, а му завршила кон крајот на 80 - те години на XX век. Во текот на речиси 40 години целокупната власт во Македонија, дирекно или формално се наоѓала во негови раце. Славко Милосавлевски и Крсте Црвенковски периодот на владеењето на Колишевски го опишале со следниве зборови:
Во февруари 1945 година бил формирана институцијата Јавен обвинител, а во август 1945 година бил донсен Законот за уредување на народните судови. КПМ имала целосна контрола над милицијата и Одделението за заштита на народот (ОЗН). Ова одделение било посебно користено од страна на КПМ за пресметка со своите неситомисленици и политички претставници. Политичките права и слободи на граѓаните биле ограничени со Законот за кривични дела против народот и државата, Законот за видовите на казни и Законот за печатот. Комунистичката партија на Македонија, односно КПЈ, станала единстевн арбитер во општествотото. Бил воспоставен крвичен сиситем во кои доушништвото имало голема улога, а секое јавно истапување било следено од Управата за државана безбедност.
Пројугослвенската група околу Лазар Колишевски без судски или монтирани процеси се пресметала со т.н автомомисти и сепаратисти, но и со сите останат кои не ја приваќале линијата на Партијата. Македонските дејци кои се залагале за поголема политичка и економска самостојност на Македонија во однос на федерацијата биле жигосани како идеолошки непријатели на КПЈ и ФНРЈ. Најголемиот пример за оваа жестока пресметка е судскиот процес против Методија Андонов - Ченто, на Петре Пирузе му била оземена партизанската споменица, Соколов и Хаџи Панзов и други биле ставени под сенка, а Димитар Влахов бил отстранет.
Во периодот по создавањето на македонската држава се појавиле погледи во однос на македонското прашање кои не биле на линијата на КПМ, односно се поставило прашањето за Обединета Македонија. Започнал национален процес во кој македонските ученици и студенти го истакнале своето незадоволство од решавањето на македонското прашање, а се појавиле и оделни илегални групи кои се повикале на илинденската традиција и ВМРО, види: Демократски Фронт на Македонија „Илинден 1903“, ВМРО на Тренчев - Терзиев, ВМРО-СДРМА и ВМРО - ПРАВДА. За овој период сведоштво оставил и Блаже Ристовски кои истакнал:
Во овој период дејствувале остатоци на балистите како и разни албански националстички организации кои се залагале оставарување на идејата за Голема Албанија, односно за отцепување на западниот дел од НРМ. Овие структури дествувале сред албанското малцинсво но структурите на државната безбедност се пресметале со нив. Во 1948 година започнал периодот на Информбирото, види Информбирото и Македонија, а во 1949 година започнала колективизацијата на селото, преплетувњето на овие процеси го означуваат најсталинистичкиот период во историјата на македонскиот народ и неговата современа држава. Истовремено се започнало со идеолошки чистки исполнети со засилена репресија во тогашните затвори и логори, радикализација на аграрната политика, политичко самоволие, непочитување на правото и слично. На Голи Оток биле испратени 883 Македонци, а меѓу нив се нашле: Панко Брашнаров, Петре Пирузе, Павел Шатев, Богоја Фотев и др.
Во првата половина на 50 - те години на 20 век, и покрај партиската хегемонија во сите сегменти во општеството, се појавила нова генерација на уметници, научници и културни дејци кои не сакале да се ограничуваат во рамките на т.н социјалистички реализам. Крсте Црвенковски, тогашен висок функционер на Комунистичката партија на Македонија се залагал за слобода во творештвото, истакнувајќи дека: социјализмот е таков систем што треба да му овозможи секому до крај да ги манифестира своите способности. Кон крајот на 50 - те години се почувствувал нов бран на македонски национални чувства сред македонската интелигенција. Оваа генерација негодувала на надворешната политика на СФРЈ, зошто се барале национални права за Македонците во пиринскиот дел, но не и за Македонците во егејскиот дел, зошто нема програма за обединување на Македонија. Во јули 1963 година, Лазар Колишевски бил отстранет од кормилото на КПМ и бил заменет со Крсте Црвенковски. Доаѓа до генерациска смена сред Партијата, во нејзиното раководство се нашле помлади кадри кои се залагале за демократизација на целиот систем и слобода во творешвото. На една од седниците на Централниот комитет на СКМ, односно на КПМ, под раководство на Црвенковкси се дискутирало за две особено важни прашања, борба против бирократизмот и отстварување на поголема национална рамноправност. Тито веќе дал благослов за изработка на нов устав и изразил подготовеност за нов облик на демократија, но и со новиот устав и понатаму цела моќ во државата се наоѓала во Белград, односно во рацете на Јосип Броз - Тито. Таквата политика создала услови, покрај бранот на студенски протести во светот, во 1968 година да дојде до силно раздвижување на студентите во Југославија. Македонските студенти не настапиле силно како белградската младина, но Македонија била погодена од силен бран на националистички чувства во Тетово и Гостивар во декември 1968 година.
Со доаѓањето на Крсте Црвенковски на чело на КПМ се содала една група околу него која се залагала за реформи на системот и улогата на Партијата. Оваа интелектуална група направила неколку такви обиди во почетокот на 70 - те години на XX век, но целиот тој процес завршил со т.н пресметка со либералите. Најпрво биле отстранети т.н либерали во Србија, а веднаш потоа се започнало со подготовки за нивно отстранување во Македонија. Во јануари 1973 година било одржано проширена седница на претседателството и на Извршниот комитет на ЦК на СКМ, односно КПМ. На седницата биле наведени имињата на сите лица кои требало да бидат нападнати и да бидат отстранети од политичкиот живот. Како либерали во Македонија биле жигосани: Ќамуран Тахир, Томислав Чокревски, Милан Недков, Димитар Мирчев, Славко Милосавлевски, Љупчо Арнаудосвки и др. Како главен претставник на либерализмот во Македонија бил нападнат Крсте Црвенковски. Тој на XXXVI седница на ЦК на КПМ бил политички дисквалификуван, а самата седница била оценета како пресвртница во пресметката со либерализмот и национализмот во Македонија. По отстранувањето на Црвенковски, на политичката сцена во Македонија повторно се вратил Лазар Колишевски.
Кон крајот на седумдесеттите години СФРЈ западна во најсложената политичка и економска криза. Во почетокот на мај 1980 година, по смрта на Тито, иако било воведено колективно Претседателство во државата и во СКЈ, меѓутоа тие органи не можеа да се снајдат и успешно да ја водат државата која остана без дотогашниот неприкосновен авторитет. Титовото име уште десетина години беше употребувано како синоним на иднината и како обединувачко лого на државата, но се појасно стануваше дека нејзе и претстои распаѓање. Летото 1980 година економската нестабилност кулминираше со најголемата инфлација во повоена Југославија, од 45%. Опаѓаше животниот стандард, се зголемуваш е незадоволството и порасна националната нетрпеливост.
По долги недоразбирања, натегања и дискусии која република да предложи претседател на Југословенската влада, во почетокот на 1989 година за претседател на Владата беше избран Анте Марковиќ, по националност Хрват. Треба да се констатира дека Марковиќ со неколку владини либерални и реформски потези до извесен степен ја врати довербата кај народот. Неговата политика добила голема поддршка во Македонија. Сепак, Словенија и Хрватска кои подолго време се подготвуваа за осамостојување, незадоволни од тоа што воопшто и се случи изборот на премиер, му ја откажаа довербата и одбија да ги уплатуваат обврските кон федерацијата. Србија, пак, како одговор на тоа, изврши упад во платниот промет, присвојувајќи голема сума средства од федерацијата. Барањето за поголем воен буџет од страна на ЈНА, која веројатно имаше тајни планови воено да интервенира, не го одобри Анте Марковиќ и тоа го посочи како причина за да се повлече од премиерската функција. Конкретниот чин за распадот на СФРЈ беше референдумот на СР Словенија од 23 декември 1990 година, кога 88,5% гласаа за истапување на оваа република од федерацијата, а чинот на осамостојувањето беше проследен и со неколкудневна војна по која Словенија, поддржана однадвор, немаше никакви шанси да остане во федерацијата.
Македонците во пиринскиот дел
Македонскиот народ, непосредно по завршувањето на војната, беше опседнат со проблемот на неговото обединување. Ова дотолку повеќе и поради трагичните настани за време на Граѓанската војна во Грција. На тоа го упатуваа и многубројните повици за време на војната кон неговото обединување. Тоа прашање стана особено актуелно во пиринскиот дел од Македонија.
По освојувавњето на власт од страна на Отечествениот фронт во Бугарија, се појавила надеж дека е можно или дека е блиску и обединувањето на македонскиот народ од трите дела на Македонија. На многу голем одглас и прифаќање во Бугарија наидоа достигнувањата во конституирањето на Македонија како држава во југословенската федерација, без оглед на степенот на нејзината самостојност. Македонската емиграција, а и некои официјални органи на Бугарија, повикуваа да се примени истиот модел на македонската државност што беше остварен во Југославија, односно во вардарскиот дел од Македонија.
Бугарија и се приближи на Југославија, меѓу другото, и поради претстојните мировни преговори во Париз, 1946 година, т.е. нејзиното ослободување од воени репарации па, иако формално, сепак прифати некои југословенски барања за решавање на македонското национално прашање. Но, на Париската мировна конференција македонското прашање не било поставено како југословенско барање за негово решавање, туку било одбегнато меѓу другото и поради грчкото противење. Тоа било неформално поставено во контекстот на територијалните претензии на Грција спрема Југославија, односно Македонија.