Интелектуален_развој
Детерминанти на интелектуалниот развој
Со помош на својата скала Бине сакал да мери нешто што се разликува од актуелните училишни достигнувања на децата, нешто што е стабилно, пд што се раѓаат училишните знаења. Меѓутоа, веќе првото практично искуство покажувало дека успехот на скалата е одреден во општокултурните и училишни отисоци. Па така, од настанокот на скалата до денес, сè уште трае обидот да се оддели уделот на „природната“ интелигенција и училишните и другите културни детерминанти, како и уделот на наследните и срединските фактори. После Бине имало многу осцилации во поглед на сфаќањата за тоа кои од тие фактори се одлучувачки за развој на интелигенцијата: имало времиња кога сериозно биле доведени во прашање наследните и срединските влијанија, односно кога се земени предвид како исклучително значајни те едните, те другите. Се чини дека во последниве години има повторно бран на нативистички гледишта. Приврзаниците на ваквото гледиште даваат заокружена бројка од 80% во корист на наследните фактори, како објаснување за поединечните разлики во поглед на интелигенцијата. При испитувањето на лица со различен степен на сродство, освен новите варијанти на нативистичките ставови, поткрепени се и релативно неуспешните обиди за планско „подигање на умствениот количник“. Станува збор за многубројни обиди во текот на шеесеттите години да се направи посебно замислена експериментална програма за подобрување на училишниот успех и резултатите на тестовите за интелигенција на децата од друштвено и културно неповолни средини во Америка. Започнати со многу оптимизам, овие испитувања не ги оправдале очекувањата, а според построгите критичари претрпеле и неуспех. Останува сепак, впечатокот дека нативистичкото гледиште почива на цврсти заклучоци. Меѓутоа, тежината на таквите заклучоци е толку голема а можните друштвени последици толку значајни што најверојатно треба да се вложат напори најрационално да се проверат таквите тврдења. Најнапред, за теориските пресметки на корелацијата кои се многу очувани кај разните степени на роднинските врски. За таквите пресметки потребно е добро да се познава природата на особините чија наследност се изучува во општиот механизам за потомство. Што се однесува до природата на интелигенцијата, неминовно е, и за психолозите-нативисти, како и за другите, да се проблемите такви какви што се: дали постои општа интелигенција или не; дали можеби постојат повеќе интелектуални фактори, какви примарни ментални состојби постојат итн. – значајни и при изучувањето на детерминантите на развојот повеќе така што прилично е веројатно поинаку да се поставува прашањето за наследувањето на одделните видови способности. Меѓутоа некои нативисти велат дека нив не ги интересира природата на особините кои стојат зад, на примет, умствениот количник и дека тие едноставно настојуваат да утврдат во колкава мера е таа особина, каква и да е, одредена со наследувањето. Секако, ваквото гледиште не е логички точно затоа што за различни видови особини важат различни механизми за наследување: моногенско наследување, доминантно наследување, наследување врзано со полот, разни итпови полигенско наследување итн. Очигледно е на пример, при наследувањето на линиите на прстите, што е исто така полигенска особина но се формира дефинитивно во раната фетално доба, дејствува поинаков механизам на наследување отколку при наследувањето на интелигенцијата, каде постои постојана интеракција на наследните и срединските фактори во сите развојни фази. Всушност, занемарувањето на интеракцијата меѓу факторите претставува основна слабост на сите досега предложени „теориски модели“ за наследување на интелигенцијата. Воглавно, нативистите се служат со моделот на Берт. Тој, поаѓајќи од некои основни поставки на квантитативната генетика, развива мултифакторна теорија за наследување на интелигенцијата. Основно во таа теорија е дека во одредувањето на интелигенцијата учествуваат голем број на гени чие дејство е слично, кумулативно или мало. Она што е мошне веројатно во таквата замисла за механизмите на наследување на интелигенцијата е дека: а) гените кои учествуваат во одредувањето на интелигенцијата делуваат адитивно; б) ефектите од одделните средински фактори се од адитивна природа; в) ефектите на наследување и средината се исто така адитивни и не можат да се одделат. Земајќи предвид уште некои фактори на наследување, Берт дошол до формула која овозможува проценување на значењата на одделните извори на варијации. Таа постапка за проценување не е ништо друго туку анализа на варијантите, т.е. расчленување на вкупните варијанти на популацијата на одделен извор. Постојат некои поставки во теоријата што ја развил Берт кои се сè уште недокажани а многу основни меѓу нив се дури и неверојатни. Основниот недостаток на таа теорија е тоа што таа ја претпоставува адитивноста и наследните и средиснките фактори и адитивноста на нивните взаемни односи. Останува на генетичарите да кажат дали е веројатно одделни гени кои учествуваат во одредувањето на интелигенцијата можат да делуваат адитивно. Меѓутоа кога станува збор за срединските и за заемните односи помеѓу срединските и наследните фактори, тогаш таквата претпоставка е крајно неверојатна. Сепак, останува на тоа дека творец на најкористениот модел е самиот Берт, кој од почетокот на својата кариера е убеден нативист и дека и самиот негов модел има нативистички „зачин“ затоа што Берт веќе располагал со свои емпириски претпоставки.