cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Задачите на Херакле
Единаесеттата задача: Хесперидиевите јаболка
Откако Херакле ги извршил првите десет задачи, Евристеј му дал уште две велејќи дека не важела ниту хидрата (бидејќи Јолај му помогнал на Херакле) ниту Аугиевите штали (или бидејќи добил плата за работата или бидејќи реките ја завршиле работата). Првата од овие две додатни задачи била да ги украде јаболката од градината на Хесперидите. Херакле прво го фатил старецот од морето, морскиот бог кој ја менува формата, за да дознае каде се наоѓа Градината на Хесперидите.
Во некои верзии, Херакле, или на почетокот или на крајот од својата задача, го сретнал Антеј, кој бил невидлив сѐ додека ја допирал мајка си Геа, земјата. Херакле го убил Антеј држејќи го во воздух и го задушил со рацете.
Херодот вели дека Херакле застанал во Египет каде кралот Бусирис одлучил тој да биде годишната жртва, но Херакле се извлекол од своите окови.
Дванаесеттата задача: Кербер
Заробување на Кербер жив, без користење на оружје била последната задача што Евристеј му ја доделил на Херакле, како обесштетување за убивањето на сопствените деца кои ги имал со Мегара откако бил полуден од Хера, а со тоа и најопасната и најтешката задача.
Откако му била дадена задачата, Херакле отишол во Елефсина да биде воведен во Елевсинејските мистерии за да може да научи како да влезе и да излезе од подземниот свет жив и во минување да се разреши од гревот за убивањето на кентаурите. Тој го нашол влезот во подземјето во Тенар, а Атена и Хермес му помогнале да го помине влезот во секој правец. Тој го одминал Харон со помош на Хестија и сопственото тешко и диво муртење.
Додека бил во подземјето, Херакле ги сретнал Тезеј и Пиритој. Двајцата сопатници биле затворени од Ад поради обидот да ја киднапираат Персефона. Една традиција раскажува за змии што се мотале околу нивните нозе а потоа се претвориле во камен; друга традиција раскажува дека Ад се преправал со гостопримството и подготвил гозба поканувајќи ги да седнат. Тие не знаејќи седнале на столовите на заборавот и биле трајно намамени. Кога Херакле го извадил прво Тезеј од неговиот стол, дел од неговото бедро се заглавило(ова ги објаснува наводно витките бедра на атињаните), но земјата се тресела при обидот да го ослободи Пиритој, чија желба да ја има жената на богот за себе била толку навредлива што бил осуден на пропаст да остане.
Херакле го нашол Ад и побарал дозвола да го однесе Кербер на површината, на што Ад се согласил ако Херакле може да го совлада ѕверот без да користи оружје. Херакле можел да го совлада Кербер и продолжил да го префрла ѕверот преку својот грб, влечејќи го од подземниот свет низ влезот на една пештера на Пелопонез и носејќи му го на Евристеј. Кралот бил толку исплашен од ѕверот што скокнал во питос и му рекол на Херакле да го врати во подземниот свет, а за возврат ќе го ослободи од неговите задачи. Откако ги извршил задачите, Херакле им се придружил на Аргонаутите во потрагата по Златното руно.
Досиеја икс
Серијата стана многу популарна и популаризираше некои фрази како „Вистината е таму некаде“, „Никому не верувај“, „Сакам да верувам“. Обожавателите ги делат епизодите на епизоди со митолошки приказни, чија тема е инвазијата на вонземјани, и на епизоди т.н. „чудовишта на неделата“, чија тема се суштества и ситуации поврзани со паранормалното. Исто така, неколку епизоди се посветени на истражување на врската меѓу Молдер и Скали.
Американскиот магазин TV Guide ја означи Досиеја икс како една од најпопуларните телевизиски серии на сите времиња, а и како втора култна серија на сите времиња, по Ѕвездени патеки.
Роберт Браун
Роберт Браун (Robert Brown) (, Монтрос, Ангус, Шкотска -, Лондон, Англија) — шкотски ботаничар.
Син на свештеник, студирал медицина во Абердин и во Единбург пред да стане член на британската војска, како најнизок офицер и помошник хирург во 1795 година.
Во 1801 година формирал експедиција со природонаучници на брод за да го истражи брегот на Австралија во и на тоа патување собрал околу 3,900 видови на растенија. Издавал некои од резултатите од патувањето во 1810 година во својата класика „Prodromus florae novae hollandia“. Ја формирал Фондацијата на австралиската ботаника и го рафинирал постојниот систем за класификација на растенијата. Во 1827 година ја префрлил ботаничката колекција на Јозеф Банк во Британскиот музеј и бил задолжен за новиот музејски отсек за ботаника. Следната година ги објавил своите забелешки за феноменот што се нарекува Брауново движење. Во 1831 година го забележал постоењето на растителни клетки, кои ги нарекол нуклеуси (јадра). Бил првиот што ја забележал разликата меѓу голосемените и скриеносемените растенија (цветни растенија).
Тетрис
Тетрис — видеоигра (загатка) во која се појавувааат плочки, првично измислена и разработена од рускиот дизајнер на игри Алексеј Пажитнов. Била издадена на 6 јуни 1984 година, додека работел за Компјутерскиот центар на Дородницин на Академијата за наука на Советскиот Сојуз во Москва. Играта го добила своето име од старогрчката бројчена претставка тетра- (сите делови на играта содржат четири сегменти) и тенис, омилениот спорт на Пажитнов.
Тетрис бил првиот софтвер за забава што се извезувал од Советскиот Сојуз во САД, каде што бил објавен од Spectrum HoloByte за Commodore 64 и IBM PC. Играта на тетрис е популарна употреба на тетроминои, специјален случај на полиоминози со четири елементи. Полиоминозите се користат во популарните загатки од најмалку 1907 година, а името го дал математичарот Соломон В. Голом во 1953 година. Сепак, дури и попишувањето на пентоминосите е датирано во антиката.
Играта (или една од многуте негови варијанти) е достапна за скоро секоја конзола за видео игри и компјутерски оперативен систем, како и за уреди како графички калкулатори, мобилни телефони, преносни медија плеери, PDA-уреди, музички плеери за музика, па дури и како Велигден јајце на немедиумски производи како осцилоскопи. Има дури и вдахновение на јадења за тетрис и се игра на страните на разни згради.
1526 во книжевноста
1526 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
1525 во книжевноста
1525 година во книжевноста содржи некои значајни настани.
Љубица Обреновиќ
Љубица Обреновиќ (Срезојевци, 14 јануари 1788 - 14 мај 1843) била српска принцеза, сопруга на кнезот Милош Обреновиќ и мајка на кнезот Михаило Обреновиќ.
Биографија
Според извор од 19 век, Љубица е родена во средината на септември 1788 година во рударското село Царевиќи, од племето Вукомановиќ. Нејзини родители биле Радослав и Марија Вукомановиќ. Главен посредник во бракот за Милош Обреновиќ бил Никола Милиќевиќ Луњевица, кој четириесет дена по смртта на нејзиниот татко ги завршил брачните преговори со Милан Обреновиќ, братот на принцот Милош. Кум на свадбат во 1806 година бил водачот Караѓорѓе, стариот девер Лазар Мутап и деверушата Никола Миличевиќ Луњевица.
По нејзиниот брак живеела во куќата на нејзиниот девер Милано. Во 1813 година кога пропаднало Првото српско востание, таа се засолнила кај свекрвата и децата во манастирот Никола. Таму ги примил игуменот Танасија, братучед на Милошев. По револтот Хаџи-Продан, таа заминала во селото Црнуќе, каде што привремено била изградена куќата. Таа живеела во ова затскриено место со своите деца до 1818 година. Потоа конечно се населила во главниот град на Србија - Крагуевац. Со принцот Милош ги родила синовите Милан (1819 - 1839) и Михаило (1823 - 1868) и ќерките Петрија (1808 - 1871) и Савка (1814 - 1848).
Таа била позната како строга и самосвесна и често заземала своја позиција во политиката. Поради тоа неколку пати доаѓала во сериозни конфликти со принцот Милош. За време на политичките напади на Милош, таа дури и застанала на страната на опозицијата. Принцезата го помогнала бунтот на Милета (1835), а подоцна и слабеењето на позицијата на кнезот. Иако се предомислила по неговото заминување од Србија и се обидела да го врати - немала голем успех. Во една прилика, во напад на љубомора, со пиштол убила една од љубовниците на принцот Милош, Петрија.
Како нејзина резиденција била изградена резиденцијата на принцезата Љубица, во која подоцна бил сместен Белградскиот Лицеј. (Сава Текелија во „Описание животна мога“, Нолит, на 206 страна пишува „Љубица е љубезна како што е и знае да ја задржи власта. Се вели дека со пиштол убила една од добродетелите на Милошевиќ“)
Таа го следела во 1839 година нејзиниот син Михаил кога отишол во Цариград. Во 1842 година дошло до промена на власта во Србија од династијата Обреновиќ во династијата Караѓорѓевиќ. Потоа, пред бунтовничкиот народ се населила со синот во Земун.
Таа умрела во егзил во рацете на нејзиниот син Михаило во 1843 година во Нови Сад во тогашната Австриска империја „од тага и несреќа што го снашла нејзиното семејство“ (според Милан Милиќевиќ). Погребана била во Крушедолскиот манастир на Фрушка Гора.
Интересни факти
Хрватскиот писател, литературен историчар и литературен критичар Бранко Водник (1879 - 1926) ја рангирал принцезата Љубица меѓу ретките, но истакнати жени членки на илирското движење (Хрватска национална преродба), заедно со Драгојла Јарневиќ, Ана Видовиќ и Јагода Брлиќ.
Три круни (замок)
Поголемиот дел од шведската национална библиотека и кралските архиви биле уништени кога замокот изгорел во 1697 година, што ја прави раната историја на земјата невообичаено тешка за документирање.
Историја
Куќата можеби постоела претходно пред 16 век, но во многу помала форма отколку на сликите од почетокот и крајот на 16 и 17 век. Кулата тогаш била околу половина од висината кон крајот на 16 век. Замокот се состоел од два дела, главниот замок и заградениот во градините околу него со високата кула во средината.
Оганот
На 7 мај 1697 година, во Три круни избувнал голем пожар кој целосно го уништил поголемиот дел од тогашниот замок стар повеќе од 400 години. Пожарот го открил чуварот на замокот, Георг Штиернхоф. Пожарникарот Свен Линдберг го известил кралскиот персонал дека не може да дојде до опремата за гаснење пожар бидејќи пожарот му го блокирал пристапот до неа. Кралското семејство и судот биле принудени да го евакуираат замокот. Слугите се обиделе да спасат што е можно повеќе од кралските вредности. Пожарот брзо се проширил на сите делови на замокот. Бидејќи замокот бил направен од дрво и бакар, жешките бакарни плочи го запалиле покривот. Поради пожарот уништени се поголемиот дел од шведската национална библиотека и кралските архиви.
Набргу по изгаснувањето на пожарот, започнала истрага зошто не бил откриен порано. Кралскиот двор пронашол тројца можни виновници. Свен Линдберг – пожарникар на замокот – и Андерс Андерсон и Матијас Хансон, војници кои требало да бдеат ноќе, и да го известуваат на Свен Линдберг. Откриено е дека Андерс Андерсон вршел работи за сопругата на пожарникарскиот маршал, спротивно на прописите за пожарникари. Матијас Хансон ја напуштил својата позиција и отишол во кујната да земе храна. Хансон тврдел дека сопругата на пожарникарскиот маршал дала дозвола да го стори тоа – изјава што таа ја негирала.
Кралскиот двор заклучил дека пожарниот маршал го користел војникот за неговите и приватните работи на неговата сопруга. Утврдено е и дека примал мито во замена за ангажирање луѓе на одредени позиции во замокот. Во февруари 1698 година казните биле изречени. Свен Линдберг и Матијас Хансон биле осудени на смрт бидејќи и двајцата ја занемариле својата должност. Андерс Андерсон бил осуден да носи оклопни наракавици. Смртните казни подоцна биле заменети со водење на ракавица и шест години принудна работа во тврдината Карлстен. Линдберг умрел додека носел оклопни наракавици.
Преродба
Биле направени планови за обнова на нов замок на старата основа. Никодим Тесин Помладиот бил архитект задолжен за обновата. Новата зграда, Стокхолмската палата, била завршена во 1754 година. Никодим умрел во 1728 година и не успеал да го види завршен.
Рекреации
Реплика на Три Круни од 1/3 е создадена како дел од Општата уметност и индустриската изложба на Стокхолм (1897) познат и како „Светски саем во Стокхолм“.
Надворешни врски
59.32667°N, 18.07167°W
Доцнобронзено време
Доцно бронзено време — подоцнежниот дел од бронзеното време, присутно на површината на три различни континенти. Африка минува директно во железното време, без притоа да има забележливи докази дека тука посебен развиток имало и бронзеното време. Железното време, периодот што го означува крајот на бронзеното време, се појавува кон крајот на вториот милениум пред нашата ера, најпрво во Анадолија, потоа во пределот на Ориентот и во Египет, пред да се прошири низ Грција и Италија, односно и низ целата територија на Европа најдоцна до 900 година п.н.е., речиси 400 години пред појавата на железното време во Азија.
Во западна Европа, доцното бронзено време се одликува со појавата на цивилизацијата на урните. Причината за дифузијата на оваа култура, наречена така поради тоа што своите мртви ги кремирале и ги закопувале во урни, тешко може да се прецизира: чести напади, миграција, асимилација или можеби попогодни услови за трговска размена.
Герхард Генцен
Живот и кариера
Генцен бил студент на Пол Бернајс во универзитетот во Гетинген. Бернајс бил отпуштен како "не-аријан" во април 1933 година и затоа Херман Вајл формално дејствувал како негов претпоставен. Генцен се приклучил на Sturmabteilung во ноември 1933 година, иако тој во никој случај не бил принуден да го стори тоа. Сепак, тој продолжил да контактира со Бернајс до почетокот на Втората светска војна. Во 1935 година, тој кореспондирал со [(Абрахам Френкел)] во Ерусалим и бил вмешан со сојузот на нацистичките наставници како оној кој "држи контакти со Избраниот народ".
Помеѓу ноември 1935 и 1939 година тој бил асистент на Дејвид Хилберт во Гетинген. Генцен се приклучил на нацистичката партија во 1937 година. Во април 1939 Гензен се заколнал за лојалност кон Адолф Хитлер, како дел од неговото академско назначување. Од 1943 година бил учител на Универзитетот во Карл-Фердинанд во Прага.
Генцен бил уапсен за време на востание во Прага против окупаторските германски сили на 5 мај 1945 година. Тој, заедно со остатокот од персоналот на германскиот универзитет во Прага, бил предаден на руските сили. Поради неговото минато здружување со СС, НСДАП НСД Дезентенбунд, Генцен бил притворен во затворски камп, каде што умрел од неисхранетост на 4 август 1945 година.
Битолски партизански одред „Пелистер“
Битолскиот народноослободителен партизански одред „Пелистер“ (формиран над селото Лавци, Битолско, на 22 април, разбиен во Ореовската корија, кај селото Ореово, Битолско, на 3 мај 1942) бил прв партизански одред формиран во битолската околија. Во неговиот состав влегле 21 борец. Одредот главно вршел обука на борците.
Герхард Генцен
Работа
Главната работа на Генцен била во темелите на математика, во теоријата на докажување, како и во природната дедукција. Неговата теорија за намалување на елиминацијата е камен-темелник на теоретската семантика, заедно со подоцнежната работа на Лудвиг Витгенштајн, ја сочинуваат појдовната точка за инференцијалната семантика на улоги.
Битолски партизански одред „Пелистер“
На 1 мај командирот на одредот, Ѓорѓи Наумов, со уште двајца борци, Никола Георгиевски и Стефан Трајковски, се оддалечиле од логорот и паднале во рацете на бугарска патрола. Одредот се повлекол подлабоко во шумата, но на 3 мај бил сместен и опколен од бугарската војска. Поради апсењата и испраќањето борци да воспостават врска, во моментот на битката одредот броел 12 борци. Во нерамна битка одредот бил разбиен, при што загинале шест борци (Димитар Николовски, Јоска Јорданоски - Сандански, Ордан Михајлоски, Елпида Караманди, Мара Јосифовска и Димче Хаџипоповски), а Венда Христова била уапсена. Вкупно биле уапсени 11 борци, а преостанатите четворица борци успеале да се илегализираат во Битола. Во битката, бугарската војска и полиција имале околу 30 загинати и ранети.
Герхард Генцен
Работа
Еден од документите на Генцен имал втора публикација во идеолошката "Германска математика", која ја основал Лудвиг Бибербах, кој ја промовирал математиката „Ариев“.
Битолски партизански одред „Пелистер“
Битката на одредот со бугарската војска е опеана во познатата партизанска песна „Таму ле, мајко, близу Битола“, напишана од Ајри Демировски (1950).
Борци
Во состав на одредот влегле:
NGC 1669
NGC 1669 — спирална галаксија во соѕвездието Златна Рипка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 1669 се споменува и како ESO 84-38, IRAS 04428-6553.
Откривање
Објектот е откриен на 20 декември 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 4 ч 43 м 0 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 65° 48' 51". Положбениот агол на објектот е во износ од 97°.
Други поделби
Проучување на NGC 1669 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 15871. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 444; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 8888.
Ѓобекли Тепе
Ѓобекли Тепе (Göbekli Tepe, Göbeklitepe) — археолошко наоѓалиште што датира од докерамискиот неолит А, а веројатно дури и од времето на епипалеолитот, кој се наоѓа на 15 километри североисточно од градот Шанлаурфа и на 2,5 километри од селото Оренџик. Возвишението е во суштина тел, високо 15 м, околу 300 м во пречник, кој се наоѓа на приближно 760 м надморска височина. Тоа е најдревното мегалитско археолошко наоѓалиште во светот. Неговата старост е најмалку 12.000 години. Датирана е во IX илјадалетие п.н.е. Објектот има кружен облик (концентрични кругови, чиј број достигнува 20) со релјефи од стели во облик на Т што претставуваат различни животни. Комплексот бил покриен со ситен грагор и други фрагменти во VIII илјадалетие п.н.е. Археолошките наоди од Ѓобекли Тепе и Невала Чори ги револуционизираат поимите за раниот неолит во Блискиот Исток.
Ѓобекли Тепе им е познат на археолозите уште од раните 1960-ти, но никој не го погодил неговото вистинско значење. Местото под ридот требало да биде византиски гробишта. Дури откако еден местен овчар ископал една од колоните во 1994 година и открил релјеф на чудно животно, започнале ископувањата организирани од Германскиот археолошки институт во соработка со музејот Шанлаурфа. Веднаш по првите ископувања станало јасно дека станува збор за објект што датира од камено време. Само 5 % од целиот комплекс е ископан. Во 2018 година, Ѓобекли Тепе бил вклучен во списокот на Светското културно наследство на УНЕСКО. Неговиот истражувач, германскиот археолог Клаус Шмит, претполага дека Ѓобекли Тепе е древна култна градба. Неговата изградба започнала уште во мезолитот, а неговата употреба продолжила најмалку неколку илјадалетија. По крајот на VIII илјадалетие п.н.е. објектот бил закопан и напуштен.
Ветерен бран
Во хидродинамиката, ветерниот бран или бранот генериран од ветерот — бран на површината на водата што се јавува на слободната површина на водните тела. Ветерните бранови произлегуваат од ветрот што дува над течна површина, каде што растојанието за контакт во насока на ветрот е познат како „доведен бран“. Брановите во океаните можат да патуваат илјадници километри пред да стигнат до копното. Ветерните бранови на Земјата се со големина од мали бранови до бранови над 100 ft височина, што е ограничено од брзината на ветерот, времетраењето, внесувањето и длабочината на водата.
Кога е директно генериран и под влијание на локалниот ветер, системот за бранови на ветер се нарекува морски ветер. Ветерните бранови ќе патуваат во голем круг откако ќе се генерираат – благо свиткување лево на јужната полутопка и малку десно на северната полутопка. Откако ќе се оддалечат од областа на привлекување, ветерните бранови се нарекуваат отоци и можат да патуваат илјадници километри. Забележителен пример за ова се брановите генерирани јужно од Тасманија за време на силни ветрови кои ќе патуваат низ Тихиот Океан до јужна Калифорнија, создавајќи пожелни услови за сурфање. Отокот се состои од бранови генерирани од ветер, кои не се значително под влијание на локалниот ветер во тоа време. Тие се генерирани на друго место, а понекогаш и претходно. Ветерните бранови во океанот се нарекуваат и површински бранови на океанот и главно се гравитациони бранови.
Ветерните бранови имаат одредена количина на случајност: последователните бранови се разликуваат по висина, времетраење и облик со ограничена предвидливост. Тие може да се опишат како стохастички процес, во комбинација со физиката што управува со нивното генерирање, раст, ширење и распаѓање – како и регулирање на меѓузависноста помеѓу количините на проток како што се: движењата на површината на водата, брзините на проток и притисокот на водата. Клучните статистички податоци за ветерните бранови во морски состојби во развој може да се предвидат со модели на ветерни бранови.
Иако брановите обично се сметаат во водените мориња на Земјата, јаглеводородните мориња на Титан исто така може да имаат бранови управувани од ветер.
Формирање
Поголемиот дел од големите прекинувачи видени на плажа се резултат на далечни ветрови. Пет фактори влијаат на формирањето на струјните структури во ветерните бранови:
Сите овие фактори работат заедно за да ја одредат големината на водните бранови и структурата на протокот во нив.
Главните димензии поврзани со ширењето на бранот се:
Целосно развиеното море има максимална големина на бранови теоретски можна за ветар со специфична јачина, времетраење и моќност. Понатамошната изложеност на тој специфичен ветер може да предизвика само дисипација на енергија поради кршење на брановите врвови и формирање на „бели капи“. Брановите во дадена област обично имаат опсег на висини. За известување за времето и за научна анализа на статистиката на ветерните бранови, нивната карактеристична висина во одреден временски период обично се изразува како значајна висина на бранот. Оваа бројка претставува просечна висина на највисоката една третина од брановите во даден временски период (обично избрана некаде во опсег од 20 минути до дванаесет часа), или во одреден бран или бура. Значајната висина на бранот е, исто така, вредноста што би ја проценил „обучен набљудувач“ (на пр. од екипажот на бродот) од визуелното набљудување на морска состојба. Со оглед на варијабилноста на висината на бранот, најголемите поединечни бранови веројатно ќе бидат нешто помалку од двапати од пријавениот значителен бран за одреден ден или бура.
Формирањето бранови на првично рамна водена површина од ветрот започнува со случајна распределба на нормалниот притисок на турбулентниот ветер над водата. Оваа флуктуација на притисокот произведува нормални и тангенцијални напрегања во површинската вода, што генерира бранови. Се претпоставува дека:
Претпоставки:
Општо земено, овие механизми за формирање бранови се случуваат заедно на површината на водата и на крајот произведуваат целосно развиени бранови.
На пример, ако претпоставиме рамна морска површина, и ненадеен проток на ветер стабилно дува низ површината на морето, процесот на генерирање физички бранови ја следи низата:
Видови
Со текот на времето се развиваат три различни типа на ветерни бранови:
Брановите се појавуваат на мазна вода кога дува ветер, но брзо ќе ги снема доколку ветрот престане. Силата за враќање што им овозможува да се шират е површинскиот напон. Морските бранови се поголеми, често неправилни движења кои се формираат при постојани ветрови. Овие бранови имаат тенденција да траат многу подолго, дури и откако ветерот ќе го снема, а силата на враќање што им овозможува да се шират е гравитацијата. Како што брановите се шират подалеку од нивната област на потекло, тие природно се делат во групи со заедничка насока и бранова должина. Збирките на бранови формирани на овој начин се познати како отоци. Тихиот Океан е оддалечен 19.800 километри од Индонезија до брегот на Колумбија и, врз основа на просечна бранова должина од 76,5 метри, би имал ~ 258.824 отоци над таа ширина.
Може да се појават поединечни „чудни бранови“ или бранови-убијци“ или „кралски бранови“, многу повисоки од другите бранови во морската состојба. Во случајот со Драупнеровиот бран, неговата висина од 25 метри била 2.2 пати поголема од значајната висина на бранот. Ваквите бранови се разликуваат од плимата и осеката, предизвикани од гравитациското влечење на Месечината и Сонцето, цунами предизвикани од подводни земјотреси или лизгање на земјиштето, и бранови создадени од подводни експлозии или паѓање на метеорити — сите имаат далеку поголема бранова должина од брановите на ветерот.
Најголемите ветровити некогаш забележани не се непријателски бранови, туку стандардни бранови во екстремни морски држави. На пример, високи бранови од 29,1 метри се забележани од страна RRS Discovery со 18,5 метри значителна висина на бранот, така што највисокиот бран бил само 1,6 пати поголем од значајната висина на бранот.
Спектар
Океанските бранови може да се класифицираат врз основа на: вознемирувачката сила што ги создава; степенот до кој вознемирувачката сила продолжува да влијае на нив по формирањето; степенот до кој силата на враќање ги ослабува или израмнува; и нивната бранова должина или период. Сеизмичките морски бранови имаат период од околу 20 минути, а брзини од 760 километри на час. Ветерните бранови (брановите во длабока вода) имаат период од околу 20 секунди. Брзината на сите океански бранови е контролирана од гравитацијата, брановата должина и длабочината на водата. Повеќето одлики на океанските бранови зависат од односот помеѓу нивната бранова должина и длабочината на водата. Брановата должина ја одредува големината на орбитите на молекулите на водата во еден бран, но длабочината на водата го одредува обликот на орбитите. Патеките на молекулите на водата во брановите на ветерот се кружни само кога бранот патува во длабока вода. Бранот не може да го „почувствува“ дното кога се движи низ вода подлабоко од половина од својата бранова должина, бидејќи премалата бранова енергија е содржана во малите кругови под таа длабочина. Брановите кои се движат низ вода подлабоко од половина од нивната бранова должина се познати како бранови на длабоки води. Од друга страна, орбитите на молекулите на водата во брановите кои се движат низ плитка вода се срамнети со земја поради близината на дното на морската површина. Брановите во вода поплитки од 1/20 од нивната оригинална бранова должина се познати како бранови со плитка вода. Преодните бранови патуваат низ вода подлабоко од 1/20 од нивната првобитна бранова должина, но поплитки од половина од нивната оригинална бранова должина.
каде што C е брзина, L е бранова должина, а T е време или период (во секунди). Така, брзината на бранот произлегува од функционалната зависност L(T) на брановата должина на периодот (односот на дисперзија).
каде што g е забрзувањето поради гравитацијата, 9,8 метри во секунда во квадрат. Бидејќи g и π (3.14) се константи, равенката може да се сведе на:
кога C се мери во метри во секунда, а L во метри. Забележливо е дека во двете формули брзината на бранот е пропорционална на квадратниот корен на брановата должина.
Брзината на брановите на плитки води е опишана со различна равенка која може да се запише како:
каде што C е брзина (во метри во секунда), g е забрзувањето поради гравитацијата, а d е длабочината на водата (во метри). Периодот на бранот останува непроменет без оглед на длабочината на водата низ која се движи. Како што брановите на длабоките води влегуваат во плиткото и го чувствуваат дното, сепак, нивната брзина се намалува, а нивните гребени „се собираат“, па нивната бранова должина се скратува.
Спектрални модели
Морската состојба може да се опише со спектарот на морските бранови или само брановиот спектар. Тој е составен од спектар на висински бранови (СВБ) S(\omega) и спектар на насока на бранови (СНБ) f(\Theta). Многу интересни својства за состојбата на морето може да се најдат од брановите спектри.
СВБ ја опишува спектралната густина на варијансата на висината на бранот („моќ“) наспроти брановата честота, со димензија. Односот помеѓу спектарот S(\omega_j) и амплитудата на бранот A_j за бранова компонента j е:
Некои СВБ модели се наведени подолу.
Што се однесува до СНБ, пример модел на f(\Theta) можеби:
Така состојбата на морето е целосно одредена и може да се пресоздаде со следнава функција каде \zeta е висината на бранот, е рамномерно распределен помеѓу 0 и 2\pi, и \Theta_j е по случаен избор извлечен од функцијата на насочена дистрибуција
Закопување и прекршување
Како што брановите патуваат од длабока во плитка вода, нивната форма се менува (висината на бранот се зголемува, брзината се намалува и должината се намалува бидејќи орбитите на брановите стануваат асиметрични). Овој процес се нарекува гребење.
Прекршувањето на брановите е процес што се случува кога брановите комуницираат со морското дно за да ја забават брзината на ширење како функција од брановата должина и периодот. Како што брановите се забавуваат во вода што се пробива, врвовите имаат тенденција да се прерамнуваат под опаѓачки агол во однос на контурите на длабочината. Различните длабочини по должината на брановиот врв предизвикуваат гребенот да се движи со различни фазни брзини, при што оние делови од бранот во подлабока вода се движат побрзо од оние во плитка вода. Овој процес продолжува додека длабочината се намалува, и се враќа назад ако повторно се зголеми, но бранот што ја напушта областа на брегот можеби значително го променил правецот. Зраците - линии нормални на бранови врвови меѓу кои е содржан фиксна количина на енергетски флукс - се спојуваат на локалните гребени. Затоа, брановата енергија помеѓу зраците е концентрирана додека тие се спојуваат, со што резултира со зголемување на висината на бранот.
Бидејќи овие ефекти се поврзани со просторна варијација во брзината на фазата, и бидејќи брзината на фазата исто така се менува со амбиенталната струја - поради Доплеровото поместување - истите ефекти на прекршување и менување на висината на бранот се јавуваат и поради варијации на струјата. Во случај да се сретне неповолна струја, бранот се стрмнува, т.е. висината на бранот му се зголемува додека брановата должина се намалува, слично на отфрлањето кога се намалува длабочината на водата.
Кршење
Некои бранови се подложени на феномен наречен „кршење“. Кршечки бран е оној чија основа повеќе не може да го поддржи својот врв, што предизвикува негово колапс. Бранот се распаѓа кога ќе налета во плитка вода или кога два бранови система се спротивставуваат и комбинираат сили. Кога наклонот или односот на стрмнината на бранот е преголем, кршењето е неизбежно.
Поединечни бранови во длабока вода се кршат кога стрмнината на бранот - односот на висината на бранот H до брановата должина λ - надминува околу 0,17, така што за H > 0,17 λ. Во плитка вода, со мала длабочина на водата во споредба со брановата должина, поединечните бранови се кршат кога нивната бранова висина H е поголема од 0,8 пати поголема од длабочината на водата h, односно H > 0,8 h. Брановите може да се скршат и ако ветерот порасне доволно силен за да го разнесе гребенот од основата на бранот.
Во плитка вода, основата на бранот се забавува со влечење на морското дно. Како резултат на тоа, горните делови ќе се шират со поголема брзина од основата и предното лице на гребенот ќе стане поостри, а задното лице порамно.
Три главни типа на кршење бранови се идентификувани од сурферите или спасувачите на сурфање. Нивните различни одлики ги прават повеќе или помалку погодни за сурфање и претставуваат различни опасности.
Кога брегот е близу вертикален, брановите не се кршат, туку се рефлектираат. Поголемиот дел од енергијата се задржува во бранот додека се враќа кон морето. Моделите на интерференција се предизвикани од суперпозицијата на инцидентот и рефлектираните бранови, а суперпозицијата може да предизвика локализирана нестабилност кога врвовите се вкрстуваат, а овие врвови може да се скршат поради нестабилност.
Физика на бранови
Ветерните бранови се механички бранови кои се шират заедно со интерфејсот помеѓу водата и воздухот; силата на враќање е обезбедена од гравитацијата, и затоа тие често се нарекуваат површински гравитациски бранови. Како што дува ветерот, притисокот и триењето ја нарушуваат рамнотежата на површината на водата и ја пренесуваат енергијата од воздухот во водата, формирајќи бранови. Почетното формирање на бранови од ветрот е опишано во теоријата на Филипс од 1957 година, а последователниот раст на малите бранови е моделиран од Мајлс, исто така во 1957 година. Во линеарни рамни бранови со една бранова должина во длабока вода, парцелите во близина на површината се движат не јасно нагоре и надолу, туку во кружни орбити: напред над и назад долу (во споредба со насоката на ширење на бранот). Како резултат на тоа, површината на водата не формира точен синусен бран, туку повеќе трохоид со поостри кривини нагоре - како што е моделирана во теоријата на трохоидните бранови. Така, ветровите се комбинација од попречни и надолжни бранови.
Кога брановите се шират во плитка вода, (каде што длабочината е помала од половина од брановата должина), траекториите на честичките се компресирани во елипсови.
Во реалноста, за конечни вредности на амплитудата на бранот (висина), патеките на честичките не формираат затворени орбити; Наместо тоа, по минувањето на секој врв, честичките се малку поместени од нивните претходни позиции.
Како што се зголемува длабочината под слободната површина, полупречникот на кружното движење се намалува. На длабочина еднаква на половина од брановата должина λ, орбиталното движење се распаѓа на помалку од 5% од неговата вредност на површината. Фазната брзина на површинскиот гравитациски бран е - за чисто периодично браново движење на бранови со мала амплитуда - добро приближно
каде
Во длабока вода, каде, така а хиперболичната тангента се приближува 1, брзината c приближно
Во SI единици, со во m/s,, кога \lambda се мери во метри. Овој израз ни кажува дека брановите со различни бранови должини патуваат со различна брзина. Најбрзите бранови во бура се оние со најдолга бранова должина. Како резултат на тоа, по бура, првите бранови што пристигнуваат на брегот се брановите со долга бранова должина.
За средна и плитка вода, равенките на Бусинеск се применливи, комбинирајќи честа дисперзија и нелинеарни ефекти. И во многу плитка вода, може да се користат равенките за плитка вода.
Кога се присутни неколку возови од бранови (пакет бранови), како што е секогаш случај во природата, брановите формираат групи. Во длабока вода, групите патуваат со групна брзина што е половина од фазната брзина. Следејќи по еден бран во група, може да се види како бранот се појавува на задниот дел од групата, расте и на крајот исчезнува на предниот дел од групата.
Како длабочината на водата d се намалува кон брегот, тоа ќе има ефект: висината на бранот се менува поради брановидување и прекршување. Како што се зголемува висината на бранот, бранот може да стане нестабилен кога сртот на бранот се движи побрзо од коритото. Ова предизвикува кршење на брановите.
Движењето на ветерните бранови може да се долови со уреди за бранова енергија. Густината на енергијата (по единица површина) на правилните синусоидни бранови зависи од густината на водата \rho, забрзување на гравитацијата g и висината на бранот H (што, за обични бранови, е еднакво на двојно поголема амплитуда, a):
Брзината на ширење на оваа енергија е групна брзина.
Модели
Сурферите се многу заинтересирани за прогнозите за брановите. Постојат многу мрежни места кои обезбедуваат предвидувања за квалитетот на сурфањето за наредните денови и недели. Моделите се управувани од поопшти временски модели кои ги предвидуваат ветровите и притисокот над океаните, морињата и езерата.
Моделите со ветерен бран се исто така важен дел од испитувањето на влијанието на заштитата на брегот и предлозите за исхрана на плажата. За многу области на плажите има само необични информации за климата на брановите, затоа проценувањето на ефектот на брановите на ветерот е важно за управување со приморските средини.
Бран генериран од ветер може да се предвиди врз основа на два параметри: брзината на ветерот на 10 m надморска височина и времетраењето на ветерот, кој мора да дува во долги временски периоди за да се смета за целосно развиен. Значителната висина на бранот може да се предвидат за одредена должина на дофат.
Сеизмички сигнали
Водните бранови на океаните генерираат копнени сеизмички бранови кои се шират стотици километри во земјата. Овие сеизмички сигнали обично имаат период од 6 ± 2 секунди. Ваквите снимки првпат биле пријавени и разбрани околу 1900 година.
Постојат два вида сеизмички „океански бранови“. Примарните бранови се генерираат во плитки води со директна интеракција вода бран-земја и имаат ист период како и водните бранови (10 до 16 секунди). Помоќните секундарни бранови се генерираат со суперпозиција на океанските бранови со еднаков период кои патуваат во спротивни насоки, со што се генерираат стоечки гравитациски бранови - со поврзана осцилација на притисокот на половина од периодот, што не се намалува со длабочината. Теоријата за генерирање на микросеизам со стоечки бранови била дадена од Мајкл Лонге-Хигинс во 1950 година, откако во 1941 година Пјер Бернард ја предложи оваа врска со стоечките бранови врз основа на набљудувања.
Нумерус (математичко списание)
Нумерус — математичко списание за учениците од основното образование во Македонија. Списанието постои уште од 1975 година. Сопственик на списанието е СММ (Сојузот на математичарите на Македонија). Главен и одговорен уредник на списанието е д-р Никита Шекутковски. Уредувачкиот одбор го сочинуваат д-р Алекса Малчески, д-р Љупчо Настовски, Игор Димовски, Зоран Трифунов, Петре Крстевски, Златко Петковски заедно со соработниците д-р Весна Манова Ераковиќ, д-р Татјана Атанасова Пачемска и м-р Ирена Стојковска.
Боја
Боја — видна восприемателна способност на луѓето спрема категориите наречени црвено, жолто, сино и други. Бојата е резултат на интеракцијата на светлинскиот спектар со светлоприемници (фоторецептори) во окото. Категориите на боите и физичките спецификации на бојата исто така се поврзани со предметите, материјалите, изворите на светлина и така натаму, пред сè од аспект на нивните физички својства како што се (апсорпција), одбивањето (апсорпција) или емитувањето (зрачење) на светлината.
Само дел од електромагнетниот спектар е видлив за човековото око (во интервалот од од 380 до 740 nm, приближно речено) е одговорен за перцепцијата на боите. Со оглед на тоа што восприемањето на бојата доаѓа од различните видови на конусни клетки во мрежницата одговорни за детекција на зрачење до различни делови во спектарот, боите можат да се дефинираат и измерат по степенот со кој тие ги стимулираат овие клетки. Овие физички или психолошки квантификации на бојата, покрај сѐ не целосно ни го објаснуваат психофизичкото восприемање на бојата.
Општи одлики
Разликувањето на боите е сложен процес, многу посложен отколку само препознавање на брановите должини од електромагнетниот спектар кој окото може да го регистрира. Таа претставува многу повеќе од обична одлика на објектите и нејзината употреба во секојдневниот говор е целосно спротивна од нејзината вистинска функција. Поврзаноста на поимот боја со обоеноста на објектите во нашиот секојдневен говор, во смисол на изјавата од типот “ овој објект е црвен ”, е во целосна контрадикција и наведува на потполно погрешен заклучок, бидејќи, непобитно е дека бојата која нашиот визуелен систем ја регистрира постои само во нашиот мозок. Како пример се разгледува сфаќањето на обоеноста на бананата од страна на нашиот мозок. За него бананата изгледа жолта кога е набљудувана под дневна светлина, жолта е и кога се набљудува под светлина од пламен од свеќа, како и под флуоресцентна светлина. Во сите овие случаи, светлата кои го осветлуваат објектот се значително различни едни од други. Дури и во случај кога објектот (бананата) оддава различни композиции од бранови должини, во различни ситуации, мозокот се обидува да го утврди битието на објектот. Од ова може да се извлече заклучок дека бананата ја одбива жолтата светлина, иако во исто време до нашиот восприемателен систем стигнале и други бои, зависно од светлосниот извор.
Бојата претставува способност на нашиот мозок за толкување на особините на објектите и таа е единствена само кај луѓето и кај некои поразвиени цицачи. Ова толкување помага во стекнување на знаење за одликите на површината. За полесно сваќање на бојата, нашата потсвест ги анализира добиените информации од светлосните приемници кои се сместени во мрежницата. Денес се вршат голем број на експерименти преку кои се врши утврдување на начинот со кој нервните клетки во мозокот помагаат во препознавањето и разликувањето на боите.
По долгогодишни истражувања утврдено е дека восприемањето на бојата се јавува како резултат на физичките особини на светлината, околината која не опкружува, физиолошката реакција на мрежницата во окото на упадната светлина во неа, како и од преносот на регистрираните податоци и нивна обработка во мозокот.
Може да се каже дека бојата претставува спореден производ на електромагнетниот спектар. Има способност да се одбива, впива и на тој начин стигнува до визуелниот систем кај човекот. Исто така претставува и одличен дизајнерски елемент.
Кога видливата светлина стигнува до објектот, дел од нејзините бранови се рефлектираат, а останатиот дел се апсорбира, зависно од особините на материјалот. Рефлектираните бранови должини се регистрираат од страна на нашето око и обработени од мозокот ја дефинираат бојата на објектот.
Распознавањето на боите е една од најважните функции од човековиот живот. Светлината која окото ја препознава е само мал дел бранови должини од целокупниот електромагнетен спектар. Секоја различна боја има своја различна бранова должина. Затоа се вели дека бојата е еден вид на восприемателна појава, која зависи, како од самиот набљудувач, така и од условите во кои истата се разгледува.
Физика на бојата
Долги време се водела дебата помеѓу научниците во врска со прашањето “дали светлината е бран или честичка?”.
Голем број на славни и истакнати физичари зазеле одредена страна во дискусијата, овозможувајќи увид во изобилието од докази за своите тврдења. Вистината е дека светлината се однесува и како бран и како честичка. Таа се рефлектира исто како и брановите, може да интерферира исто како и брановите - односно се покорува на истите физички закони како и брановите.
Славниот научник Исак Њутн во 1672 година открил дека светлината се разделува во многу бои откако ќе биде пропуштена низ призма. Оваа појава и способност на светлината тој почнал да ја користи за вршење на експерименти преку кои ја анализирал и добил поголеми познавања за нејзините особини. Боите добиени на овој начин имаат прецизен спектрален распоред, кој никогаш не се менува, почнувајќи од црвена, па портокалова, жолта, зелена, сина и виолетова. Секоја од овие бои има единствена сигнатура која го одредува нејзиното место во спектарот. Оваа одлика е, всушност нејзината светлосна бранова должина, која е различна за секоја боја.
Нешто помалку од еден век по откритијата на Њутн, Максвел покажал дека светлината претставува електромагнетна зрачење. Денес видливата светлина претставува дел од електромагнетниот спектар кој е составен од: гама и рендгенските зраци, УВ зрачење, видлив дел од спектарот (за човековото око), инфрацрвени зраци, микробранови и радиобранови.
Видлив спектар
Видливиот (понекогаш оптички) дел од спектарот претставува дел од целокупното електромагнетно зрачење кое човековото око е способно да го регистрира. Не постои прецизна граница во одредувањето на видливото подрачје. Просечното човечко око реагира на бранови должини во интервалот од околу 400 до 500 nm и покрај тоа што некои луѓе забележуваат бранови во опсег од 380 до 740 nm. Обично, најголемата осетливост восприемателниот систем ја има на околу 555 nm, во зелената област.
Видливата светлина, заедно со дел од електромагнетното зрачење, кое минува низ Земјината атомсфера (кое не се одбива од неа) паѓа на површината на Земјата. Човековата реакција на бојата е дефинирана преку субјективни тестирања, но електромагнетниот спектар и неговите компоненти се одредени преку обемни и прецизни физички експерименти и истражувања.
Восприемателните системи кај другите видови се поразлични од оние на човекот и се способни за регистрирање на пообемен интервал од бранови должини. Така на пр. голем број на инсекти се способни да ја регистрираат и УВ светлина, преку која го наоѓаат нектарот од цвеќината. Од таа причина растенијата кои се зависни од опрашувањето го должат нивниот опстанок во поголема мера на УВ зраците, отколку на нивнииот обоен изглед. Видливиот спектар зафаќа многу мал дел од целокупното зрачење. Светлината која се оддава од сонцето го опфаќа видливото подрачје и се проширува, преку црвената боја, во инфрацрвено зрачење (кое окото на човекот не е во состојба да го регистрира) и преку виолетовата, во УВ зрачење (исто така невидливо за нашето око), со најсилен интензитет во жолтата боја.
Од сето ова може да се заклучи дека видливата светлина е интервал од бранови кои се во состав на електромагнетниот спектар и кои човековото око е во состојба да ги регистрира. И покрај постоењето на подолги и пократки бранови од претходно споменатите, сепак нашиот восприемателен систем не ги забележува.
Електромагнетен спектар
Шкотскиот физичар Џејмс К. Максвел (1831 - 1879) докажал дека при заедничко делување на електричните и магнетните полиња настанува прогресивен бран, кој Максвел го нарекол електромагнетен бран или електромагнетно зрачење. Светлината е еден вид на електромагнетно зрачење. Овој научник докажал дека променливото електрично поле формира магнетно поле, но поставил и обратна теорија, т. е. дека променливото магнетно, учествува во формирањето на електрично поле, бидејќи најголем дел од процесите во природата се балансирани. Испитувањата на Фарадеј и Херц помогнале во докажувањето на оваа теорија.
Обојување на објектите
Од физички аспект, површината врз која паѓа светлината може истата да ја впива или одбива, што зависи од спектарот на упадната и на одбиената светлина, како и од изворот на светлина и од аголот на набљудување. Како и да е, восприемањето на објектот не зависи само од одбиениот спектар, туку и од множество на други зависности, како што е на пр. тенденцијата на бојата да биде постојана, или релативно независна од светлосниот спектар, аголот на набљудување и др. Овој ефект е познат како постојаност на обојувањето (color constancy).