cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ренесансна архитектура
Висока ренесанса
Во доцниот XV и раниот XVI век, архитекти како што се Браманте, Антонио да Сангало -помладиот и други покажале маестралност во оживувањето на стилот и способноста да го пренесат на градби како црквите и градските палати, кои биле сосем различни од градбите во античките времиња. Стилот станал подекоративен со орнаменти, а стауите, отворите и куполите станале поочигледни. Овој архитектонски период е познат како „висока ренесанса“ и се совпаѓа со времето на Леонардо, Микеланџело и Рафаел.
Браманте
Најдоброто архитектонско достигнување на Браманте во Милано, бил неговиот прилог на крстосница и хор за црквата Св. Марија на благодарноста. Тоа било конструкција од тули, чија форма е правена според северната италијанска традиција на крстилници или цркви со правоаголни сводници. Новата зграда била централно планирана, освен што поради локацијата, заградениот простор источно од олтарот се протегал подалеку од страничните бродови. Полукружниот свод поставен попреку на околу 20 метри, поткрева скриен осумаголен тапан продупчен на горната површина со заоблени класични отвори. Целиот екстериер има исцртани детали украсени со локалната теракотна орнаментија.
Во Рим, Браманте го создал она што повеќето го опишувале како „совршено архитектонско ремек-дело“,, храмот на Црква Сан Пјетро во Монторио. Овој мал кружен храм го означува местото каде што бил погубен Св. Петар и според тоа претставува најсветото место во Рим. Градбата очигледно се прилагодува на стилот, кој бил забележан кај остатоците од храмот на Веста, најсветото место од Стариот Рим. Обградена е со манастирот кој ја опкружува и е во просторен контраст со истиот. Гледано од страна на манастирот, се забележува дека е врамена со лак и столбови, облик кој се повторува во нејзината слободна форма.
Браманте продолжил да работи во Ватикан, каде што го дизајнирал импресивниот о предворје на Св. Дамасо и Белведере. Во 1506 година, дизајнот на Браманте за обновата на црквата Св. Петар бил одбран од страна на папа Јулиј II, со што бил поставен камен-темелникот. После смртта на Браманте и многуте промени, Микеланџело како главен архитект почнал да се доближува поблиску до оригиналната цел на Браманте.Видете подолу - Микеланџело.
Сангало
Антонио да Сангало Помладиот, (1485–1546), потекнувал до семејство на воени инженери. Неговиот вујко, Џулиано да Сангало, бил тој кој доставил план за обновата на Базилика Свети Петар и на некој начин бил ко-директор на проектот заедно со Рафаел.
Антонио да Сангало исто така доставил план за обновата на Св. Петар и по смртта на Рафаел станал водечки архитект, за подоцна самиот тој да биде надминат од Микеланџело.
Неговата слава не се темели на неговата поврзаност со Св. Петар, туку со неговата изградба на палатата на Фарнезе, „најголемата палата од овој период“ започната во 1530 година. Впечатокот на величественост лежи во нејзината вистинска големина (56 метри долга и 29.5 метри висока) и во нејзината возвишена локација со поглед кон широкиот плоштад. Таа исто така претставува градба со убави размери, што е невообичаено за толку голема и луксузна куќа изградена во времето кога во главно се градело од украсени тули со штукатура, наместо од камен. Наспроти нежно-розовите варосани ѕидови, грубиот масивен портал и грандиозното повторување на прозорците со ситни детали и давале помоќен ефект на градбата, со што бил поставен нов стандард на елеганција во градењето палати. Горниот кат со еднаква големина бил додаден од Микеланџело. Поверојатно е оваа импресивна градба да е изградена од тули; варовникот за нејзините архитектонски детали не потекнува од каменолом, туку од Колосеумот.
Рафаел
Рафаело Санти (1483–1520, Урбино, обучуван од Перуџино во Перуџа, пред да се пресели во Фиренца, одредено време бил главен архитект за обновата на Св. Петар соработувајќи со Антонио Сангало. Дизајнирал голем број на објекти, од кои повеќето биле завршени од други. Неговото единствено и највлијателно дело палатата Пандолфини во Фиренца, со два ката на строго изразени прозорци во „храмски“ стил, секој поставен околу наредени пиластри, корнизи и наизменично заоблени и триаголни педименти.
Маниризам
Маниризмот во архитектурата бил одбележан со широко дивергентните тенденции во делата на Микеланџело, Џулио Романо, Балдасаре Перуци и Андреја Паладио, кои воделе кон појавата на барокниот стил, во кој истиот архитектонски речник се користел за многу поинаква реторика.
Перуци
Балдасаре Перуци (1481–1536), бил архитект роден во Сиена, но работел во Рим. Неговите дела ги премостуваат високата ренесанса и Маниризмот. Вилата Фарнесина од 1509 година, претставувала правилна монументална коцка со два еднакви катови со силно изразени прегради од редови на пиластри. Ѕидовите со фрески ја прават оваа градба невообичаена. .
Најпознатото дело на Перуци е палатата Масимо во Рим. Невообичаен елемент од оваа градба е нејзината фасада која нежно се искривува околу улицата со кривини. Во своето приземје има темна централна колонада од столбови поставена паралелно со улицата како еден полузатворен простор. Над ова се издигнуваат три неиздиференцирани катови, од кои двата горни се со идентични мали хоризонтални прозорци поставени во тенки рамни рамки кои се во еден чуден контраст со длабокиот портал, кој од врмето на неговата изградба служел како засолниште за сиромашните од градот.
Џулио Романо
Џулио Романо (1499–1546), бил ученик на Рафаел и му во разните дела за Ватикан. Романо бил исто така многу инвентивен дизајнер, работел за Федерико II Гонзага во Мантова на палатата Те (1524–1534), проект кој ги соединил неговите вештини како архитект, вајар и сликар. Во ова дело, комбинирајќи пештерски градини и богати фрески, тој користи илузионистички ефекти, изненадувачка комбинација од архитектонска форма и текстура и честа употреба на елементи, кои на некој начин се чинат непропорционални или надвор од трасата. Крајниот ефект бил морничав и вознемирувачки. Илан Рахум го наведува Романо како „еден од првите промотери на Маниризмот“.
Микеланџело
Микеланџело Буонароти (1475–1564), бил еден од креативните гиганти чии дела ја одбележале високата ренесанса. Бил брилијантен во сите полиња на сликарството, скулптурата и архитектурата, а неговите достигнувања довеле значајни промени во секоја област. Неговата архитектонска слава се должи на две градби : ентериерот на Лаврентиската библиотека како и нејзиното лоби во манастирот Сан Лоренцо во Фиренца и базиликата Свети Петар во Рим.
Св. Петар била „најголемата творба на ренесансата“, за што биле заслужни голем број архитекти со своите вештини. Но при нејзиното завршување, дизајнот на Микеланџело бил најмногу застапен од дизајнот на кој било друг архитект.
Планот на Браманте за поставување на камен-темелник на Св. Петар бил усвоен во 1506 година. Низата архитекти кои го наследиле Браманте направиле различни промени на планот, но Микеланџело, кога го презел проектот во 1546 година, се навратил на планот на Браманте за поставување грчки крст и ги редизајнирал столбовите, ѕидовите и куполата давајќи им масивни пропорции на пониските носечки елементи, а елиминирајчи ги страничните бродови кај затворениот простор и идентичните трансепти. Хелен Гарднер вели: „Со неколу потези на четката Микеланџело ја претворил комплексноста на снегулката во масовна кохезивна целина“.
Куполата на Микеланџело била дизајнерско ремек-дело, направена од два големи ѕидарски оклопи,поставени еден во друг, крунисани со една голема осветлена купола прицврстена на ребра, како што е традицијата во Фиренца. За надворешноста на градбата тој дизајнирал огромен редослед кој го дефинирал секој надворешен отвор, а целиот имот бил прицврстен со еден широк корниз кој непрекинато се протега околу целата градба како брановидна панделка.
Постои и дрвен модел на куполата, каде што нејзиниот надворешен оклоп е полукружен. Со смртта на Микеланџело во 1564 година, градбата достигнала висина до небото. Архитектот кој го наследил Микеланџело бил Џакомо дела Порта. Изградената купола имала многу поостра проекција од нејзиниот модел. Општо се претпоставувало дека дела Порта бил тој којшто направил промена во дизајнот се цел да се намали надворешното протегнување. Всушност не се знаело точно кој ја направил оваа промена, подеднакво можна и стилистичка претпоставка е дека тоа бил самиот Микеланџело кој за време на годините кога го надгледувал проектот се одлучил за подинамичен изглед на куполата.
Лаврентиска библиотека Микеланџело најмногу го применил маниристичкиот стил во дизајнот за предворјето на Лаврентијската библиотека во манастирот Сан Лоренцо во Рим, која исто така била изградена од него и каде што престојувала колекцијата книги наМедичи. Тоа бил истиот манастир каде што Брунелески успеал на црквната архитектура да ѝ даде покласичен карактер, со што вовел една чиста формула за употребата на класичниот ред и неговите различни компоненти.
Микеланџело ги прифатил сите компоненети на Брунелески и ги менувал по своја волја. Библиотеката се наоѓала на горниот кат. Претставувала долга ниска зграда со раскошен дрвен плафон кој е во хармонија со подот преполн со корали направени од наследниците на неговиот дизајн. Доволно била осветлена од природната светлина која навлегувала од долгата низа прозори соодветно набиени помеѓу редот на пиластри што се протегале по должината на ѕидот Предворјето од друга страна било високо, дури повисоко отколку што е широко и било натрупано со големи скалила кои како што  рекол Певснер "истекуваат од библиотеката како лава и се распрснуваат во три правци кога ќе налетаат на оградата од приземјето". Тоа биле застрашувачки скалила, направени така бидејќи протегањето на скалите во центарот било поостро отколку од страните, собирајќи само по осум скали во простор за девет.
Местото било преисполнето и би требало просторот околу ѕидовите да биде поделен со пониски пиластри. Но Микеланџело се одлучил за поврзани столбови, кои наместо смело да се издвојуваат од ѕидот, тој длабоко ги вметнал во самиот ѕид. Во близината на црквата Сан Лоренцо, Брунелески користел мали носачки загради за да го прекине строгиот хоризонтален правец над аркадата. Микеланџело ги позајмил мотивите на Брунелески и секоја од вдлабнатените столбови ја поставил на пар идентични носачки загради. Певснер вели дека „Лаврентијската библиотека го открива маниризмот во својата најдуховна архитектонска форма“.
Џакомо дела Порта
Џакомо дела Порта (1533–1602), бил познат како архитектот кој ја довел до реализација куполата на црквата Св. Петар. Промените во изгледот на куполата како модел и изградената купола, довело до шпекулации за тоа дали овие промени оригинално потекнувале од дела Порта или Микеланџело.
Повеќето одлики на оригиналниот дизајн се задржани но суптилно изменети со цел повеќе тежина да се даде на централнио дел над влезната врата каде што дела Порта помеѓу другите мотиви искористил низок триаголен корниз прекриен со сегментален корниз. Централниот дел, сличен како тој на Св. Андреја во Мантова, е заснован на триумфален свод, но има две јасни хоризонтални поделби како тој на Санта Марија Новела. Проблемот со поврзувањето на патеките со страничниот брод бил решен со свитоците на Алберти, во споредба со решението на Вињола со кое се добило многу помали загради и четири статуи поставени над поврзаните пиластри кои визуелно ги влечеле надолу аглите на зградата. Влијанието на овој дизајн може да се забележи кај барокните цркви низ Европа.
Андреја Паладио
Андреја Паладио (1508–1580), „највлијателниот архитект на целата ренесанса“, бил каменорезец, воведен во хуманизмот од страна на поетот Џанџорџио Трисино. Негов прв голем архитектонски проект била обновата на црквата Паладиана во Виченца, Венето, каде што поминал голем дел од неговиот живот работејќи.
Паладио го трансформирал архитектонскиот стил на палатите и црквите со воведувањето на поинаква перспектива на идеите на класицизмот. Додека архитектите од Фиренца и Рим обрнувале влијание на градби како Колосеумот и константиновиот лак за да обезбедат формула, Паладио се водел според класичните храмови и нивната едноставна перистил форма. За разлика од Алберти кој триумфалниот лак го користел со големи пропорции како кај Св. Андреја, Паладио триумфалниот лак, со голем заоблен отвор и пониски правоаголни отвори на секоја страна, го применил на помали елементи како што се прозорците. Овој мотив од Стариот Рим често бил нарекуван и Паладијански лак.
Најпознатата домашна градба на Паладио е вилата Капра, инаку позната и како ла Ротонда, централно планирана куќа со централен хол во вид на купола и четири идентични фасади, секоја со портико во вид на храм како оние на Пантеонот во Рим. Кај вилата Корнаро, проектираниот трем на северната фасада и вдадениот чардак од фасадата на градината се на два распределени ката, од кој горниот формира балкон.
Во дизајнирањето на црковната фасада Паладио, како Алберти, дела Порта и други, се соочил со проблемот на визуелното поврзување на патеките со страничниот брод и задржувањето и дефинирањето на структурата на градбата. Решението на Паладио било сосема различно од она на дела Порта. Црквата Сан Џорџо Маџоре во Венеција ја прекривал со еден висок храм, неговите столбови биле издигнати на високи плинтови поставени врз ниска и широка фасада на друг храм, чии столбови се издигаат од подземјето а тесните надвратници и пиластри се појавуваат позади големиот ред на страничниот брод.
Напредок од рана ренесанса до барок
Како што папа Јулиј II наредил да се сруши античката црка Св. Петар за да се направи простор за нова, така и Хенри VII од Англија додал нова возвишена капела во вертикален готски стил на опатијата Вестминстер.
Барокниот стил еволуирал на почетокот на XVII век во Италија, во време кога биле изградени првите вистински ренесансни градби во Гринич и Вајтхол во Англија после подолг период на експериментирање со примената на класичните форми на локалните архитектонски форми или обратно, примената на ренесансните структурни форми во најширока смисла со отсуство на формулата за нивна употреба. Додека Англичаните откривале кои се правилата на класицизмот, Италијанците веќе експериментирале со методи за нивно прекршување. Во Англија по реставрацијата на монархијата во 1660 година, архитектонската клима се променила и стилот се движел во насока на барокот. Наместо да се развива како во Италија, тој пристигнал целосно оформен.
Ширењето на ренесансната архитектура надвор од Италија
XVI век бил век на политичката надмоќ на Франција и Шпанија, а подоцна и на Холандија, Англија, Германија и Русија. Како резултат на тоа, овие земји почнале да го увезуваат ренесансниот стил како показател на нивната нова културна позиција. Ова исто значело дека од 1500-тата година, па и подоцна, почнале да се појавуваат знаците на ренесансниот архитектонски стил надвор од Италија. Иако италијанските архитекти биле мошне барани, како Себастијано Серлио во Франција, Аристотиле Фиораванти во Русија и Франческо Фиорентино во Полска, наскоро не-Италијанците азпочнале со изучување на италијанската архитектура и ја преведувале со свои сопствени идиоми. Меѓу нив биле Филберт де л’Орме (1510–1570) во Франција, Хуан Батиста де Толедо (починал 1567) во Шпанија и Иниго Џонс (1573–1652) во Англија.
Франција
За време на првите години од XVI век Французите биле вклучени во војните во северниот дел на Италија, па така не само што богатствата на ренесансната уметност ги вратиле во Франција како свој воен плен туку донеле и нови стилистички идеи.
Во долината на Лоара, или "Градината на Франција", се осетил бран на нови градби и многу ренесансни замоци се појавиле во тоа време, како еден од најрано изградените бил замокот Амбоиз каде Леонардо да Винчи ги поминал последните години од својот живот.
Холандија
Како и на сликарството така и на ренесансната архитектура и требало време за да стигне во Холандија, каде што сепак не ги заменила готските елементи во целост. Конели Флорис де Вриндт, архитект под директно влијание на италијанските мајстори, го дизајнирал Градското собрание на Антверпен, кое било завршено во 1564 година.Стилот кој бил познат и како “Антверпен маниризам”, чија целокупна структура на градбите била слична на градбите на доцниот готски стил но со поголеми прозорци и понатрупани декорации и детали во ренесансен стил, бил доста влијателен скоро низ цела Северна Европа, како на пример елизабетанската архитектура, и е дел од поширокото ширење на северниот маниризам.
Во почетокот на XVII век на Холандската Република, Хендрик де Кисер одиграл важна улога во развојот на ренесансниот стил во Амстердам, кој имал локални одлики вклучувајќи ја и распространетоста на високи и тесни градски куќи, холандскиот фронтон и воведувањето на декоративен триаголен корниз наместо врати и прозорци кај кои врвот се издига многу пострмно отколу во останатата ренесансна архитектура но во согласност со фронтонот.
Делканите камени детали, одлика со оригинално потекло од школата на Франција. често биле неприкладни. Оваа одлика била пренесена во Англија.
Англија
Ренесансната архитектура пристигнала во Англија за време на владеењето на Елизабета I, откако прво се проширила во Ниските Земји каде меѓу другите одлики со кои се здобила биле и верзии на холандскиот фронтон и фламански декорации во геометрсиките дизајни за украсување на ѕидови. Новиот стил имал тенденција да се манифестира преку големите правоаголни високи куќи како куќата Лонглит.
Скандинавија
Ренесансната архитектура пристигнала во Скандинавија на истиот начин како и во Англија преку влијанието на фламанската архитектура, вклучувајќи високи фронтони и замоци како што е демонстрирано во архитектурата на палатата Фредериксбург. Токму од овој извор потекнува поголем дел од неоренесансата во скандинавските земји.
Германија
Ренесансата во Германија била инспирирана од страна на германските филозофи и уметници како Јоханес Ројхлин и Албрехт Дирер, кој бил во посета на Италија. Особено важни архитектонски градби од овој период се резиденцијата Ландсхут, замокот во Хајделберг, замокот Јоханезбург во Ашафенбург и Градското Собрание во Аугсбург. Св. Михаил во Минхен е најголемата ренесансна црква северно од Алпите. Била изградена од војводата Вилијам V од Баварија помеѓу 1583 и 1597 година како духовен центар за борба против реформацијата. Нејзината изградба била инспирирана од црквата ил Гезу во Рим, а архитектот е непознат.
Шпанија
Во Шпанија ренесансата започнала да се пресадува на готските форми во последните децении на XV век. Новиот стил бил наречен Платереске поради екстремно украсената фасада, која потсетувала на комплексно деталните дела на Платерос. Класичните редови и канделабра мотивите биле слободно искомбинирани во симетрични целини.
Од средината на XVI век, под влијание на архитекти како Педро Макуча, Хуан Батиста де Толедо и Хуан де Ерера се забележувало поблиско придружување кон уметноста од Стариот Рим, понекогаш дури бил надминат и маниристичкиот стил. Примери за ова биле палатата на Карло V во Гранада и Ескоријал.
Португалија
Како и во Шпанија, прифаќањето на ренесансниот стил во Португалија се одвивало бавно. Таканаречениот рачен стил (1490-1535), ренесансните елемнти преку површна примена на живописни орнаменти ги соединил со готските структури, слично како кај готската Изабела од Шпанија. Во примерите на рачен стилот спаѓаат кулата Белем, дефанзивна градба во готска форма украсена со лоѓии во ренесансен стил и црквата Јеронимо со ренесансни орнаменти, украсени портали, столбови и засводени ходници.
Полска
Полската ренесансна архитектура се дели на три периоди. Првиот период (1500–1550) бил таканаречениот "италијански период". Повеќето од ренесансните градби биле изградени од страна на италијански архитекти вклучувајќи ги Франческо Фиорентино и Бартоломео Береци (дворот Вавељ, Сигизмундска капела).
Во вториот период (1550–1600), со почетоците на маниризмот и влијанието на Холандија, особено во Померанија, ренесансната архитектура станала позастапена. Меѓу најпознатите градби биле салата Ново Платно во Краков и градските собранија на Тарнув, Сандоммјеж, Хелм (срушен) и на Познањ како најпознато. Во третиот период (1600–1650), зголемената моќ на Језуитите и на борбата против реформацијата го поттикнале развојот на маниристичката архитектура и барокот.
Унгарија
Влијанието на ренесансниот стил напјрво се почувствувало во Унгарија. Стилот се поајвил по баркот за време на владеењето на кралот Матиас Корвинус и Беатрикс од Неапол во 1476 година. Многу италијански уметници, занаетчии и ѕидари пристигнале во Буда заедно со новата кралица. Најаважното дело на унгарската ренесансна црковна архитектура била капелата Бакозц, обновена во XIX век и сега веќе позната како црквата Есцтергом.
Русија
Принцот Иван III со поканувањето на голем број архитекти од Италија, кои со себе донеле новите градежни техники и ренесансни стилски елементи но и се придружувале до традиционалните дизајни на руската архитектура, ја вовел ренесансната архитектура во Русија. Во 1475 дошол архитектот Аристотеле Фиораванти од Болоњезе со цел да изврши обнова на Црквата на Успението во Москва, Кремљ, која била оштетена од земјотрес. Како модел му била посочена Црквата на Успението од XII век во Владимир. Комбинирајќи го традиционалниот руски стил со ренесансното чувство за пространост, пропорција и симетрија тој произвел нов стил.
Во 1485 година Иван III нарачал градење на кралскиот дворец Терем во рамките на Московскиот Кремљ, а првите три ката му биле доделени на архитектот Алозио да Милано. Алозио да Миално, како и другите италијански архитекти, во голема мера придонел за ѕидовите и кулите во Кремљ.
Малата сала за банкети на рускиот крал, наречена Палата на аспекти поради многустраноста на нејзиниот горен спрат, покажува повеќе италијански стил и е дело на италијанските архитекти Марко Руфо и Пјетро Соларио. Италијанецот во Русија познат како Алевиз Фрајцин во 1505 година изградил 12 цркви за Иван III, вклучувајќи ја и катедралата Архангел, значајна по нејзиното успешно спојување на руската традиција, православните барања и ренесансниот стил.
Наследството од Ренесансната архитектура
Во XIX век имало свесно заживување на стилот во ренесансната преродба на архитектурата паралелно со готската преродба. Според архитектонските теоретичари готскиот стил бил најсоодветен за изградба на цркви, а ренесансната палата била добар модел за урбани секуларни објекти кои со својата појава сакале да симболизираат достоинство и сигурност, како банките, џентлменските клубови и станбените блокови. Градбите чија цел била да импресионираат, како Париската Опера, биле повеќе во маниристички или барокен стил. Архитекти на фабрики, деловни згради и стоковни куќи продолжиле да ја користат ренесансната форма на палата и во XX век во средоземната преродба на архитектонскиот стил ставајќи акцент на италијанската ренесанса.
Многу идеи на ренесансната архитектура можат да се проследат преку следните архитектонски стилови — од ренесанса до висока ренесанса, маниризам, барок (или рококо), неокласицизам, еклектицизам, модернизам и постмодернизам. Влијанието на ренесансната архитектура и денес може да се примети во модерните архитектонски стилови и правила.
1765
1765 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1765 година од новата ера, 765. од вториот милениум, 65. од XVIII век и шеста од 1760-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7273 и 7274 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6515 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5525 и 5526 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2518.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 1765 година се протега во 4401 и 4402, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 4461 и 4462 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 2308. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1178 и 1179 исламска година.
477
477 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 477 година од новата ера, 477. од првиот милениум, 77. од V век и осма од 470-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 5985 и 5986 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 5227 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 4237 и 4238 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 1230.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 477 година се протега во 3113 и 3114, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3173 и 3174 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 1020. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 150 и 148 година пред хиџра.
Спроти новите дни
„Спроти новите дни“ (руски: Накануне) — роман на рускиот писател Иван Тургенев од 1860 година. Првобитно, романот бил објавен во списанието „Современик“.
Осврт кон делото
Во романот „Спроти новите дни“, Тургенев за првпат јасно го поставил прашањето за судирот меѓу генерациите во тогашното руско општество. По тој повод, во статијата “Кога ќе дојде вистинскиот ден?“, рускиот критичар Николај Доброљубов напишал: „Смело можеме да кажеме, кога г. Тургенев во својот роман ќе допре некое прашање, кога ќе прикаже некоја нова страна на општествените односи, тогаш тоа е доказ дека тоа прашање навистина се појавува или дека наскоро ќе се појави во свеста на образованото општество, дека таа нова страна почнува да се издвојува и дека наскоро остро и јасно ќе се појави пред очите на сите.“
Женска кошарка
Женска кошарка ― екипниот спорт кошарка што го играат жени. Спортот да биде игран во 1892 година, една година по машката кошарка, на Смитовиот колеџ во Масачусетс. Се раширил низ Соединетите Држави, во голем дел преку женски натпревари на колеџ, и оттогаш се проширил на глобално ниво. Од 2020 година, кошарката е еден од најпопуларните и најбрзо растечки спортови во светот.
Постојат повеќе професионални лиги и турнири за професионални кошаркарки. Главната северноамериканска лига е ВНБА. Светскиот куп во кошарка на ФИБА и Женскиот олимписки турнир во кошарка ги прикажуваат врвните репрезентации од континенталните првенства. Во Соединетите Држави, популарно е и Женскиот турнир на Првата дивизија на НЦАА. Во Женската Евролига учествуваат најсилните европски женски кошаркарски клубови.
Рана женска кошарка
Женската кошарка започнала во есента 1892 година на Смитовиот колеџ. Сенда Беренсон, неодамна ангажирана како млад професор по предметот физичко во Смитовиот колеџ, им предавала кошарка на своите ученици, надевајќи се дека оваа активност ќе го подобри нивното физичко здравје. Додека за мажите, кошарката била дизајнирана како додаток во затворен простор на постоечките тимски спортови како што се бејзбол и фудбал, кошарката станала првиот женски екипен спорт, а набргу потоа следеле хокејот, веслањето и одбојката. Раните приврзаници на кошарката биле поврзани со ММХЗ (YMCA) и колеџи низ Соединетите Држави, а играта брзо се проширила низ целата земја.
Големина на кошаркарска топка
Регуларната топка на ЖНБА е минимум 72,4 цм во обем, која е 2,54 цм помала од топката на НБА. Ова е топка со стандардна големина 6. Почнувајќи од 2008 година, оваа големина се користи за сите женски натпревари на сениорско ниво ширум светот.
Олимписки игри
Женската кошарка се натпреварува на Летните олимписки игри од 1976 година.
Европа
Руската женска кошаркарска прва лига е доминантна лига во Европа (во голема мера поради тоа што е главната привченост на играчите на ЖНБА за време на вонсезоната). Други значајни лиги се италијанската Серија А1, шпанската Лига Феменина и турската Супер лига.
ЖНБА
Женската национална кошаркарска асоцијација или ЖНБА (WNBA) е организација која управува со професионалната кошаркарска лига за жени во Соединетите Држави. ЖНБА била создадена во 1996 година како женски пандан на Националната кошаркарска асоцијација, а лигата започна во 1997 година. Редовната сезона на ЖНБА е од јуни до септември (северноамериканска пролет и лето). Повеќето екипи од ЖНБА играат на истото место како и нивните колеги од НБА. Повеќето имиња на тимови се исто така многу слични со оние на екипите од НБА на истиот пазар, како што се Вашингтон Визардс и Вашингтон Мистикс, Минесота Тимбервулвс и Минесота Линкс.
Саит Ристовски
Саит Дурак Ристовски ( во —  во ) — македонски партизан, борец за слобода на Македонија и учесник во НОВ.
Животопис
Потекнувал од сиромашно семејство. Се занимавал со земјоделство. По ослободувањето на Македонија стапил во Седмата бригада на Четириесет и втората македонска ударна дивизија со која учествувал во борбите за конечното ослободување на земјата. Во близината на Белград, завршил со ycпеx тримесечна воена обука. Во борбите за ослободување на неослободените делови на Југославија, загинал на 13 април 1945 година кај Товарник. Бил закопан на местото каде што загинал.
NGC 2520
Откривање
Објектот е откриен на 5 февруари 1837 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 8 ч 4 м 58,1 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 28° 8' 46".
Други поделби
Проучување на NGC 2520 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 362; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 6566. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 52.
Надворешни врски
NGC 2520
Женска ракометна репрезентација на Норвешка
Женската ракометна репрезентација на Норвешка — репрезентација кој ја претставува Норвешка на меѓународните ракометни натпреварувања. Репрезентацијата е под контрола на Норвешката ракометна федерација.
Женската ракометна репрезентација на Норвешка е единствената репрезентација во историјата на ракометот која успеала да го освои Европското првенство четири пати по ред (од 2004 до 2010). Нивните 7 златни медали се спортски рекорд. Во 2011 година, тие станале третиот тим во спортот и вториот женски тим, по Данкка, кој ги има освоено сите три титули истовремено: Светско првенство, Олимписко првенство и Европско првенство. Во 2015 година, тие го освоиле Светското првенство, станувајќи по вторпат носители на трите меѓународни турнири, победувајќи на: Светското првенство 2015 година, Европското првенство 2014 година и Олимпиското првенство во 2012 година.
Историја
Норвешка е меѓу светската елита во женскиот ракомет уште од пробивањето на Светското првенство во 1986 година, кога екипата освоила бронзен медал. Оттогаш, Норвешка има освоено седум Европски првенства и три Светски првенства. Норвешка има учествувано на четири финални натпревари на Летните олимписки игри, а била победник во Пекинг 2008 година и Лондон 2012 година. Норвешка е ненадмината на Европските првенства, со освоени седум златни, три сребрени и еден бронзен медал на дванаесет турнири. Европското првенство 2000 година е единствениот пат кога Норвешка завршила надвор од првите три репрезентации.
Рани години (1946–1983)
Првиот натпревар на Норвешката женска ракометна репрезентација, против Шведска во 1946 година, бил дочекан со голем јавен интерес. Натпреварот завршил со резултат од 2-5 во корист на Шведска. Во текот на педесеттите и шеесеттите години, женскиот ракомет имал релативно низок профил во Норвешка. Репрезентацијата редовно учествувала на Скандинавските првенства, а Норвешка се квалификувала на Светските првенства во 1971, 1973, 1975 и 1982 година, пласирајќи се на двапати на седмото и двапати на осмото место.
Период на Јакобсен (1984-1993)
Свен-Торе Јакобсен бил тренер на репрезентацијата десет години, од 1984 до 1993 година. Тимот се квалификувал на Светските првенства во 1986 година, каде што сензационално го освоиле бронзениот медал и постигнале успех освојувајќи го олимпискиот сребрен медал и во 1988 година и во 1992 година. Опфатот на печатот и популарноста на женскиот ракомет во Норвешка значително се зголемил во овој период.
Период на Брејвик (1994–2009)
Марит Брејвик била тренер на тимот од 1994 до 2009 година. За време на нејзиниот мандат, тимот освоил шест златни медали на меѓународните првенства. Нивните достигнувања вклучувале златни медали на Светското првенство во 1999 година, четири златни медали на Европските првенства од 1998 до 2008 година и златните медали на Летните олимписки игри во 2008 година. Нивната стратегија за игра вклучувала силна одбрана од 6-0.
2008 година
По поразот против Русија на Светското првенство 2007 година, Норвешка се соочила со два важни предизвици во 2008 година: Олимписки игри во август и Европско првенство во декември. Тимот го освоил својот прв олимписки златен медал, а по ова го освоиле и Европското првенство.
Олимписки игри 2008 година, Пекинг
Норвешка се квалификувала на Летните олимписки игри во 2008 година со освојување на Европското првенство во 2006 година. Подготовките за Пекинг започнале неколку месеци пред да започне турнирот, но конечниот состав не бил одлучен до последните недели. Неколку играчи кои тренирале со екипата до овој момент биле изоставени или задржани како резерви, како Изабел Бланко и Терес Педерсен. Немало деби во групата избрана од Марит Брејвик, но ветеранот Тоње Ларсен го направила својот кам-бек во тимот по пет години борба со повредите со кои се соочувала. Гро Хамерсенг ја одржувала вообичаената улога на капитен на тимот, со тоа што Елсе-Мате Сарли Либек и Герил Снороеген ја комплетирале „капитенската екипа“ како заменици.
Натпреварите за норвешкиот тим започнале на 9 август против домаќинот, Кина. Тие ја победиле Кина со резултат 30-26 и потоа успеале да ги победат Ангола (31–17), Казахстан (35–19) и Франција (34–24). Најтесниот резултат од прелиминарната рунда бил последниот натпревар, на 17 август, против Романија (24-23). За време на загревањето на овој натпревар, Ниберг претрпела повреда на коленото, што ја спречило да игра четвртфинале против Шведска. Норвешка ја совладала шведската екипа со 31-24, удобно напредувајќи во полуфиналето.
Полуфиналниот натпревар се одиграл на 21 август. Поранешните олимписки и светски шампиони Јужна Кореја се покажале како најтежок противник на турнирот. По 58 минути игра Норвешка водела со 28-25. За помалку од две минути Корејците успеале да постигнат три гола во низа, израмнувајќи го резултатот од 28-28. Харалдсен брзо го започнала последниот напад на играта со додавање кон Брејванг, која веќе била на средината на теренот. Таа ја префрлила топката до Хамерсенг која постигнала гол во 60 минута. Голот бил оценет од судиите, но Норвежаните се воздржале од славење сè додека делегатот на ИХФ конечно не ја потврдил одлуката.
Финалниот натпревар се одигра на 23 август. Тој бил реприза на Светското првенство во 2007 година, Норвешка против Русија. Победата во Норвешка била обезбедена многу рано. Тие веќе воделе со 10 гола разлика по 14 минути игра и екипата на Трефилов никогаш не успеала да ја намали таа маргина под разлика од пет гола. Натпреварот завршил 34-27 за Норвешка. Лин-Кристин Ригелхут била најдобар стрелец со девет гола од десет удари.
Норвешката екипа го добила својот прв олимписки златен медал по завршниот натпревар. Две норвешки играчки биле избрани во Ол-стар тимот на турнирот: Катрин Лунде Харалдсен како голман и Елсе-Март Соерли-Либек како пивот. Лунд Харалдсен била исто така главен голман со 42% одбрани, додека Кари Алвик Гримсби се нашла на првото место на 7-метарски удари со стапка од 40%. Што се однесува до статистиката на тимот, Либек го завршила турнирот како најдобар стрелец на Норвешка со 31 погодок и стапка на постигнување од 72%, два бода пред Ригелхут која постигнала ист број на голови, но со стапка на успех од 70%.
Европско првенство 2008 година, Македонија
По Олимписките игри, Брејвик се соочила со предизвици за Европското првенство во 2008 година: Либек се повлекла од репрезентацијата, Снороеген се опоравувала од повредата на рамото и Хамерсенг и Ниберг престанале со меѓународна игра со цел да се опорават од неодамнешната спортска активност со само клупски натпревари.
Така се формирал нов состав. Три играчи го направиле своето деби: Хајди Локе (пивот) и Тине Рустад Кристијансен (средиштен бек) од Ларвик, и Камила Херем (лево крило) од Бијсен. Со тројцата членови на олимпискиот „капитенски тим“ надвор, Кристин Лунде била назначена за нов капитен со Марит Малм Фрафорд и Каролине Дуре Бреиванг за заменици.
Полуфиналниот натпревар се одиграл на 13 декември против Русија. Тоа било лесна победа за Норвешка, па дури и голманот Харалдсен успеала да постигне гол еднаш. На 14 декември се одиграло финалето против Шпанија. После првото полувреме резултатот бил 13-12 за Нрвешка. Во текот на второто полувреме, Норвешка го зголемила водството до конечен резултат од 34-21.
Оваа титула била трето злато на Европското првенство во низа за Норвешка, а четврта титула во историјата на тимот. Лин-Кристин Ригелгут била најдобар стрелец на турнирот со 51 погодок и четворица норвешки играчи биле вклучени во Ол-стар тим: Ригелхут како десно крило, Харалдсен како голман, Ларсен како лев бек и Лунд како центат. Лунд била прогласена и за МВП.
Период на Хергеирсон (2009–)
Во 2009 година Торир Хергеирсон ја презел функцијата тренер, а првата сезона резултиралза со бронзен медал на Светското првенства во 2009 година. Една година подоцна, во 2010 година, тимот ја освоил својата 5-та титула на Европското првенство и во 2011 година второто Светско првенство. Во август 2012 година, тимот го одбранил своето олимписко злато во Пекинг победувајќи ја Црна Гора со 26-23 во финалето на Олимписките игри во Лондон. На Европското првенство истата година, двата тима повторно се сретнале. Овој пат Црна Гора ја совладала Норвешка, која освои сребро. Норвешката екипа освоила уште еден златен медал на Европското првенство во ракомет за жени во 2014 година, а на Светското првенство во ракомет за жени во 2015 година во Данска ја освоиле својата трета титула на Светски шампион. Тие освоиле бронзен медал на Олимпијадата 2016 година, откако во полуфиналето загубиле од Русија по дополнителното време. На Европското првенство во ракомет за жени во 2016 година во Шведска, норвешкиот тим ја освоил својата седма титула. Тимот освоил сребрен медал на Светското првенство во ракомет за жени 2017 година во Германија, кога била поразена од Франција во финалето. На Европското првенство во ракомет за жени во 2018 година во Франција не успеале да стигнат до полуфиналето, но завршиле на 5-то место откако ја совладале Шведска.
Летни олимписки игри
Од првиот настап во 1988, Норвешка настапувала на пет Олимписки игри. Првиот медал репрезентацијата го освила дваесет години по својот прв настап, на Летните олимписки игри 2008 во Пекинг.
Светско првенство
Норвешка го освоила првиот медал на Светското првенство во 1986 година, кога во плеј-офот на третото место го совладала трикратниот шампион Источна Германија со 23:19, обележувајќи ја и нивната прва победа над Источна Германија. Тие освоиле бронзен медал во 1993 година, а сребрен медал во 1997 година. Во 1999 година Норвешка го освоила првиот златен медал по финалниот натпревар против Франција по две продолженија. Тие ја освоиле својата втора титула во 2011 година, а третата титула во 2015 година.
Европско првенство
Досега Норвешка има настап на сите Европски првенства, и е најуспешна женска репрезентација со освоени пет златни медали, два сребрени и еден бронзен медал. Единствено првенство на кое не освоила медал е Европското првенство 2000 во Романија.
Моментален состав
Состав за Светско првенство 2019. Тренер: Торир Хергеирсон Од 8 декември 2019.
Состави
1971 Светско првенство (7-мо место)
1973 Светско првенство (8-мо место)
1975 Светско првенство (8-мо место) Тренер: Фроде Киваг
1982 Светско првенство (7-мо место) Тренер: Карен Фладсет
1986 Светско првенство (3-то место) Тренер: Свен-Торе Јакобсен
1988 Олимписки игри (2-ро место) Тренер: Свен-Торе Јакобсен
1990 Светско првенство (6-то место) Тренер: Свен-Торе Јакобсен
1992 Олимписки игри (2-ро место) Тренер: Свен-Торе Јакобсен
1993 Светско првенство (3-то место) Тренер: Свен-Торе Јакобсен
1994 Европско првенство (Third место) Тренер: Марит Брејвик
1995 Светско првенство (4-то место) Тренер: Марит Брејвик
1996 Олимписки игри (4-то место) Тренер: Марит Брејвик
1996 Европско првенство (2-ро место) Тренер: Марит Брејвик
1997 Светско првенство (2-ро место) Тренер: Марит Брејвик
1998 Европско првенство (победник) Тренер: Марит Брејвик
1999 Светско првенство (победник) Тренер: Марит Брејвик
2000 Олимписки игри (Third место) Тренер: Марит Брејвик
2000 Европско првенство (6-то место) Тренер: Марит Брејвик
2001 Светско првенство (2-ро место) Тренер: Марит Брејвик
2002 Европско првенство (2-ро место) Тренер: Марит Брејвик
2003 Светско првенство (6-то место) Тренер: Марит Брејвик
2004 Европско првенство (победник) Тренер: Марит Брејвик
2005 Светско првенство (9-то место) Тренер: Марит Брејвик
2006 Европско првенство (победник) Тренер: Марит Брејвик
2008 Олимписки игри (победник) Тренер: Марит Брејвик
2008 Европско првенство (победник) Тренер: Марит Брејвик
2009 Светско првенство (3-то место) Тренер: Торир Хергеирсон
2010 Европско првенство (победник) Тренер: Торир Хергеирсон
2012 Олимписки игри (победник) Тренер: Торир Хергеирсон
2012 Европско првенство (2-ро место) Тренер: Торир Хергеирсон
2013 Светско првенство (5th место) Тренер: Торир Хергеирсон
2014 Европско првенство (победник) Тренер: Торир Хергеирсон
2015 Светско првенство (победник) Тренер: Торир Хергеирсон
2016 Олимписки игри (3-то место) Тренер: Торир Хергеирсон