cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иван Голац
Партизан
Голац е роден во Копривница во СР Хрватска, тогаш дел од СФР Југославија, од родители Хрвати. Татко му Иван, кој бил војник во гардата на претседателот Јосип Броз Тито, и мајка му Марија. Родителите му потекнувале од местото Лич во Горски Котар. Иван Голац се преселил во Белград каде што на 12 годишна возраст се приклучил на младинскиот тим на составот на ФК Партизан. Подоцна, тој станал член на првиот тим. За екипата на Партизан одиграл повеќе од 350 натпревари кога и станал шампион во лигата во 1976 и 1978 година. Во тоа време во 1976 година тој исто така за прв пат настапил за државната репрезентација, и тоа против селекцијта на Алжир во 1976. Тоа му бил единствен негов настап на репрезентативно ниво. "„Југословенската лига беше една од најдобрите во светот, секој натпревар беше доста тежок. Тоа беше еден вид на војна бидејќи имаше доста играчи со многу талент и амбиции. Имавме многу добра публика на сите натпревари и повеќе или помалку сите клубови, особено Партизан од Белград, Црвена ѕвезда од Белград и Динамо од Загреб. Тие натпревари би можеле да бидат помеѓу десетте најголеми дербија во целиот свет... игравме пред публика од 90–100.000 гледачи.“"
Саутемптон
1978 година ќе се покаже како пресвртница во кариерата на Иван Голац. Тој наполнил 28 години, кога комунистичките власти на Југославија им дозволувале на играчите да се преселат во странство. Тоа била и годината во која биле укинати ограничувањата на англискиот фудбал за учество на странски фудбалери.
Иван Голац заминал во клубот на Саутемптон во август 1978 година за хонорар од 50.000 фунти. На почетокот бил без договор додека сѐ додека не се решеле проблемите со добивањето на работна дозвола. Во месец септември тој потпишал постојан договор со клубот. Својот прв натпревар во фудбалската лига го одиграл на 22 август 1978 година против тимот на Болтон Вондерерс. Во наредните години тој продолжил да игра на вкупно 144 натпревари во Лигата.
Голац веднаш станал етаблиран десен бек во клубот ретко пропуштајќи натпревар во следните четири сезони. Гледачите на стадионот Дел (Саутемптон) набрзо се загреале на неговиот „напнат стил на игра.“ Во наредниот период, до крајот на натпреварувачката 1981 година бил избран за играч на годината кај популарните „Светци“, иако според менаџерот Лори Мекменеми, тој имал тенденција да биде„непостојан“ особено на гостинските натпревари.
Врската со екипата се влошила во 1982 година кога спорот за договорот помеѓу играчот и клубот довело до тоа Голац да замине во ноември 1982 година како позајмен играч во АФЦ Борнмут во ноември и во екипата на Манчестер Сити во март 1983 година, пред да биде раскинат неговиот договор со Саутемптон. По краткиот период назад во Југославија со малиот клуб ФК Беласица, тој се вратил во март 1984 година во Саутемптон помагајќи им на „светците“ да завршат како второпласирана екипа веднаш зад составот на Ливерпул во фудбалската лига. Следната сезона, тој го загубил местото од соиграчот Марк Денис. Поради тоа, тој повторно заминал како позајмен играч, овој пат во составот на Портсмут. Голац се пензионирал во 1986 година, откако одиграл вкупно 197 натпревари за екипата на Саутемптон притоа постигнувајќи четири гола.
Пишувајќи за списанието Southern Daily Echo во април 2003 година, тренерот Мекменеми изјавил:"„Тој беше извонреден професионалец кој тренираше одлично и напорно. Често е присутен во малата вежбалница на стадионот Дел каде што беше дел од најдобрите играчи одвојувајќи време да се аклиматизира на брзината во акциите“."За поминатото време во екипата на Саутемптон, Голац изјавил:"„Прекрасен фудбал, прекрасни навивачи и убави денови. Од првиот ден, од првиот удар, можев да почувствувам поврзаност со гледачите. Тие беа прекрасни.“""„Имаше пожар во паркот – „Дел“ (мисли на стадионот) секогаш беше во пламен и многу противници од Лондон, Манчестер и Ливерпул едноставно не можеа да ја издржат жештината“."
Тренерска кариера
По завршувањето на неговите играчка кариера, Голац се свртел кон тренерската работа, каде што неговиот опуштен и позитивен стил довел до дополнителни успеси. Враќајќи се во екипата на Партизан, во 1989 година тој станал помошник на тренерот Момчило Вукотиќ, и му помогнал на клубот да го постигне успехот со освојување на Купот на Југославија таа година
Следниот септември, Голац имал одличен прв натпревар откако му се слошило на Вукотиќ во пресрет на натпреварот од првото коло на првото коло на Купот на победниците на куповите против екипата на Селтик во Глазгов. На тој натпревар екипата на Партизан победила со резултат од 2:1. Неверојатен натпревар се одиграл на возвратниот дуел во Глазгов кога тимот на Селтик победил со 5:4. Голац останал на чело на екипата на Партизан сѐ до крајот на сезоната пред да се раздели со клубот.
Голац сѐуште имал дом во Хемпшир кога се вратил во Британија во потрага по работа. Откако се нашол во потесниот избор за тренерската позиција во клубот на Селтик, сепак не бил избран. Краток период во 1992 година минал во екипата на Торки Јунајтед. Подоцна, во месец јули 1993 година, тој бил објавен како тренер на екипата на Данди Јунајтед, како наследник за легендарниот тренер Џим Меклин.
Шкотските спортски медиуми набрзо започнале да известуваат за Голац, и за неговиот хиписки јавен имиџ. Голац ги водел играчите на Данди Јунајтед на стадионот Кемпердаун Парк за време на тренинзите, и притоа тврдел дека научил англиски од слушањето на плочите на легендарните Ролинг Стоунс. Бил сосема поразличен од својот претходник, Меклин. Наспроти малите можности, самоуверениот пристап на Голац го довел аутсајдерот Данди Јунајтед до успех во Шкотскиот куп. Тоа се случило на крајот од неговата прва сезона, победувајќи го жестокиот противник и фаворит Ренџерс со резултат од 1:0 во финалето. Тоа било првпат Данди Јунајтед да го освои трофејот, откако шест пати губел во финалињата под водство на тренерот Меклин.
И покрај триумфот во Купот, лошата форма во Шкотската лига и затегнатите односи меѓу Голац и Меклин (кој останал претседател на клубот) довеле до негово заминување од клубот во подоцнежниот период. Оттогаш, тој имал неколку тренерски позиции низ цела Европа без да забележи никакви значајни достигнувања. Бил тренер во 1997 година во екипата на Акранес,  потоа во Србија во клубот на Сартид од Смедерево и составот на Карпати од Лавов во Украина. Во јануари 1994 година, тој бил поврзуван со составот на Саутемптон за можно враќање како тренер по заминувањето на шефот на стручниот штаб, Ијан Бранфут. Но, до тој ангажман не дошло на теренот на Алан Бол.
Приватен живот
Надвор од професионалниот фудбал, Голац имал време и да раководи со фабрика за чоколади во Белград. Оженет бил со Братислава, и со неа ги имале ќерките Андријана и Ивана. Голац имал дом во Виена и во Белград.
Како играч
Саутемптон
Како тренер
Данди Јунајтед
Градиште (Длабочица)
Градиште  — археолошко наоѓалиште во кривопаланечкото село Длабочица. Наоѓалиштето претставува градиште од доцна антика. На 300 м јужно од куќата на С. Петков, на доминантен рид со зарамнето плато и стрмни страни, од северната страна, преку мал преслап поврзан со Кошарски Дол, на површината се среќаваат остатоци од темели - ѕидови и многубројни фрагменти од керамички садови, питоси и тегули.
1523 во архитектурата
1523 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
NGC 6347
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6347 се споменува и како IC 1253, UGC 10807, MCG 3-44-4, IRAS 17176+1642, CGCG 111-21, KARA 800.
Откривање
Објектот е откриен на 6 јули 1880 година од страна на Едуар Жан Мари Стефан, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 31,5 см.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 17 ч 19 м 54,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +16° 39' 38"". Положбениот агол на објектот е во износ од 100°.
Други поделби
Проучување на NGC 6347 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 60086. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 202; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1536. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1127.
Црква „Св. Нектариј“ - Ново Село (Серско)
Свети Нектариј (Ἱερός Ναός τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου) — црква во селото Ново Село, Серско, Егејска Македонија. Влегува во состав на Серско-нигритската епархија на Цариградската патријаршија. Има улога на парохиски храм.
Јане Сандански и Илинденското востание
Прашањето за востание во ТМОРО се наметнало постепено, под притисок на врховистичката провокација од септември 1902 година. На 24 декември (стар стил) 1902 година Гарванов испратил окружно со кое ги поканил делегатите за Конгрес. Конгрес бил закажан за 2 јануари (стар стил) 1903 во Солун. На 3 јануари (стар стил) 1902 година, солунските делегати ја донеле одлуката за востание, а следниот ден било решенео тоа да биде посеместно и стратешко, без да се определи дата за негов почеток. Во однос на одлуката за кревање на востанието, Сандански во своите спомени истакнал: ''Споменатата вест морално не утепа; сосем друго мислевме за Организацијата, друго агитиравме, а сосем поинаку излегуваше. Веќе немав ни лице, ни срце да агитирам како порано. Ги оставив момчињата да агитираат. Просто плачевме.''
Хронологија
Во Караќој, Неврокопско се одржало советување на војводите од Серскиот револуционерен округ. На ова советување биле: Димитар Гуштанов, Атанас Тешовалијата, Дедо Иљо Крчовалијата, Јане Сандански, Христо Куслев, Михаил Чаков, Пејо Јаворов, Иван Атанасов Грчето и др. На една затворена средба помеѓу Делчев, Јаворов, Гуштанов и Сандански било договорено да се вложат усилби за измени на Солунското решение, алудирајќи на карактерот на дејствата. На советувањето Сандански настапил со зборовите: Многу сте подраниле да кревате востание! и негодувал поради прибирањето на Сарафов. Во Солун, Даме Груев и Гоце Делчев се договориле востанието да се одложи за подоцна. Отука, Даме требало да го анимира Конгресот на Битолскиот, а Гоце-Серскиот револуционерен округ. На пат за Ловчанската корија на Али-Ботуш, каде што го закажал Конгресот на Серскиот револуционерен округ, Гоце запрел во селото Баница, каде што загинал.
Подготовките за востанието во Серско ги започнал Гоце Делчев, а по неговата смрт тие продолжиле под раководство на Јане Сандански. Сандански се нашол во Бугарија за да се снабди со воени матерјали и за да собере чета. Во Бугарија Јане Сандански се задржал еден месец. Откако собрал 50 души кој биле вооружении со манлихери и берданки, се вратил во Серски револуционерен округ, а со него биле Пејо Јаворов, Никола Наумов, Димитар Стефанов и други.
Во Мелничко Сандански одвои околу 8 души под водство на Мирчо Кипров и ги испратил за Драмско. Во меѓувреме дошло до недоразбирање помеѓу Сандански и Пејо Јаворов. Последниот сметал дека тоа било поради соперништво. Самиот Јаворов инсиситирал да се постигне спогодба со врховистот Јурдан Стојанов кој се зацврстил во Горноџумајско. Сандински од своја страна пак сакал да го разоружа. Јаворов сметал дека тој треба да застене на чело на четата на загинатиот Гуштанов, но Јане Сандански го назначил Мирчо Кипров. Сето тоа придонело Јаворов зедно со поручниците Наунов и Танушев да се врати во Бугарија. Јане Сандански спровел широки подготовки во Мечничко. Биле собрани 60 000 кг. пченица, биле испечени 6 000 оки пексимит, се собрале и резрви на брашно, околу 250 оки сирење, опинци и други материјали. Востанието во Серскиот револуционерен округ требало да почне подоцна.
Во пресрет на востанието, врховистичките четите на чело со Цончев, полковникот Атанс Јанков и Стефан Николов почнале да се групираат на границата на Серскиот револуционерен округ. Бидејќи влијанието на врховистите било ограничено само во еден дел од територијата на Македонија, тие реално можеле да учествуваат во востаничките дејствија кои се одвивале на територијата на Серскиот револуционерен округ. Врховистите во Серскиот округ се сретнале со Јане Сандански и неговите приврзаници.
На 11 август (стар стил), ЗП го известило Сандански, како началник на воените сили во Пиринско дека востанието во Битолскиот округ започнало, а востанието го зафатило и II востнички округ-Кожув. Задграничното претставништво меѓу останатото истакнало дека: ''... Врховистите веќе навлегуваат во Џумајско и во Кресна. Јанков со наше, и со одобрение на Чернопеев, можеби ќе влезе во Малеш. Дрвингов божем се токми за кон Беласица, а Стоенчев за Петричко... Со Врховистите формално овде помеѓу нив и нас ништо не е сторено, но откако се виде дека во Битолскиот крај се случуваат чуда, тие се најдоа излорирани и сами предложија: а) колку суми ќе соберат, нам, на Претставниците да ни се предадат; б) нема веќе Врховен комитет...'' На 12 август 1903 година ЗП испратило ново писмо до Серчани во кое известило: ''... Во земјата навлегуваат и врховистичи чети, колку што ги има: треба да ви биде јасно и прифатливо ова што овде се случи меѓу нив и нас – тие се ставаат на наша полна услуга внесувајќи ги сите парични средства на наше располагање, дури и сите сили на нивните војнички тела таму. Ние овде нив ги сметаме како морална сила која што ќе му помогне на општото дело. Тие не претендираат на ништо особено; според тоа ние не можевме и немавме право да ги игнорираме нив како сила; зашто ќе пропуштевме еден случај кога можеме да го искористиме; а ќе им дадевме можност сами да навлезат, природно со претензии; а поради несовесноста ќе наштетевме на вистинските интереси на делото, намести да му служиме.''
Од 18 до 20 август 1903 година во месноста Ливада во близината на село Пирин, се одржал Конгрес на Серскиот округ. Претседател на Конгресот бил Димитар Стефанов, а меѓу делегатите биле Јане Сандански, Мирчо Кипров, Димитар Николиев, Иљо Крчовалијата, Симеон Молеров, браќата Колчагови и други. Конгресот одлучил востанието во Серскиот револуционерен округ да започне на 27 септември 1903 година (Крстовден), тоа да биде партизанско проследено со терористички акции, да не се вовлекува населението, да започне во Демирхисарско во јужниот дел на Округот, да се изврши атентат на мостот на Струма, да се пресечат телеграфските линии. Во раководното тело на Серскиот округ влегле Димитар Стефанов, Александар Радославов и Симеон Витанов.
Во август 1903 година, со претходна дозвола на ЗП, започнале да навлегуваат првите врховистичките чети. Првата поголема врховистичка групација броела 160 души и била под раководство на капетанот Јурдан Стојанов и Љубомир Стоенчев. По нив, пристигнале Цончев и Атанас Јанков со околу 350 до 400 души. Во Серкиот револуционерен округ се нашле околу 500 до 600 души под команда на врховистичките војводи. И покрај договорот за соработка, повторно на виделина излегле идејните разлики помеѓу двете страни. Цончев, иако ги прифатил условите на Внатрешната организација, не можел да се ослободи од своите бугарски видувања на нештата. Иван Цончев во преписката со Пржеваљски истакнал: Целта е оваа, Македонија со своите партизански дејствија да ја исцрпи Турција, а потоа слободна Бугарија да удри со својата свежа, добро организирана армија.
И повторно, како и во минатото, Сандански при средбата со врховистите ги претставил разликите помеѓу внатрешните и надворешните. Јане истакнал дека: ''вмешувањето на врховистите во македонското ослободително дело дало повод да се мисли дека тоа се потикнува и раководи од надвор, Кнезот Фердинанад и бугарската влада преку врховистичките чети сакаат да ја обезличаат Организацијата и да ја искористаат за свои цели. Јане продолжил: Ние решително се спротивставивме на Вашите офицери зашто го знаевме нивното воспитание, нивните интимни замисли. Тие се луѓе кои дале клетва за верност на бугарскиот кнез и на бугарската држава, затоа тие не можаат да бидат друго, освен нивни слепи и послушни орудија. А, пак ние не сакаме да ја замениме турската тиранија и турските султани со други такви, дури ни со бугарската тиранија и бугарскиот кнез... Ние сакаме Македонија да биде автономна, независна, слободна, Македонија на Македонците... вие ја сакате слободата на Македонија... како средство, како етапа за идно завојување и присоединување, а кај нас слободата, автономијата на Македонија е легална во основа како цел. Ете каде е големата разлика меѓу Нас - внатрешните и Вас – врховистите.''
За соработката помеѓу ВМОК и ТМОРО во текот на Илинденското востани, Христо Силјанов истакнува дека востанието го стави: Врховниот комитет во една особена состојба. Тој ги имаше сите услови да прославува... Луѓето кои претходната есен направија се за да ја дигнат на бунт Македонија, не можеа да седат на страна макар што востанието беше одлучено и прогласено од нивните противници... Силјанов понатаму заклучува дека ВМОК немал време ни можност да дејствува со своите чети освен во сопстевните и погранични реони, а тоа значело дека врховистите требало да соработуваат со своите довчерашни непријатели. Христо Силјанов истакнува дека: ''... Цончев ги понуди на Внатрешната организација своите услуги и почна... да организира чети. Од негова страна тоа беше патриотски и логично... Генерал Цончев се помири со таа неумолива неопходност, решен да ги направи од своја страна неопходните отстапки, за да постигне соработка со Сандански и со неговите другари''. Христо Силјанов е во право кога вели дека Цончев решил да се стави во услуга на Внатрешната организација од патриотски побуди, но тие негови чувства била бугарски, тој не можел поинаку да гледа на револцуионерното дело во Македонија. Од друга страна, Силјанов греши дека Цончев направил отстапка со која требало да се постигне соработката. Напротив, Јане Сандански и серчани ги тргнале настрана идејните разлики и прифатиле да соработуваат со врховистите. Историската величина на Јане, се гледа во тоа што тој го жртвувал својот непомирлив став кон врховистите во интерес на целото македонско револуционерно и национално-ослободително движење. Можеби Илинденското востание било исфорсирано од страна на Гарванов и компанија, како и од страна на Цончев и неговите генерали, луѓе кои имале поинакви погледи за иднината на Македонија и македонскиот народ, меѓутоа многу бргу македонските револуционери се консолидирале и ја презеле сета одговорност во своите раце.
Во Мелничко борбите започнале порано од предвидениот ден за востание. На 12 септември кај ''св. Троица'' во близината на село Пирин била откриена здружената чета на Сандански, Димитар Зографов, Петар Дрвингов, Дончо Златков, Михаил Чаков, Јурдан Стојанов и други. Најпрво бил нападнат оној дел кој бил под раководство на Чаков. Во текот на борбата загинал Никола Гевгелиски од четата на Сандански, а битката било констатирано дека недостасувале 6 души од четата на Малчаков, тие биле стражари и затоа лесно биле разбиени од Турците. Сандански истакаал дека Турците изгубиле 80 души. Следниот ден Иван Цончев и Атанас Јанков со околу 200 души кај месноста Гарваница, во близинта на село Пирин, имале судир со акерот, борбата продолжила и следниот ден, а во оваа борба особено се истакнал чехот Антон Вимола. Востаниците имале 7 загинати, а Турците 11 убиени и 11 ранети.
По судирот Цончев и Сандански имале средба какви да бидат понатамошните востанички дејствија, а додоека траеле преговорите во село Пирин кај месноста Куклите дошло до борба. Таа започнала на 17 септември, а во неа учествувале четите на Спиро Петров и подпоручникот Настев. Овие две чети биле нападнати од мелничкиот аскер. Околу пладне пристигнал нов аскер како засилување, а Настев без да го извести Спиро Петров ја напуштил својата позиција. Аскерот најпрво ја зазел положбата на Настев, а потоа го нападнала Петров. Во оваа борба загинале 12 четници од двете чети и војводата Спиро Петров. На Крстовден 27 септември здружените сили на Јане Сандански и Цончев се нашле пред Свети Врач со намера да гонападнат турскиот гарнизон. Меѓутоа тие биле следени од аскер и башибузлук од 2 000 души и затоа се утврдиле за да започнат битка. Но одредот на Сандански и Цончев бил обиколен од сите страни и затоа ноќта се повлекле. Планот за напад на гарнизонот во Свети Врач пропаднал, Сандански се повлекол кон Кресна, а Цончев кон Разлошко. Борбите во Мелничко започнале и завршиле пред официјалниот почеток на востанието во Серскиот округ. Во текот на борбите загинале 40 четници и 22 селани, биле изгорени 40 куќи, Турците имале 190 души загинати.
1522 во архитектурата
1522 година во архитектурата содржи некои значајни настани.
Отоманско-полска војна (1620–1621)
Османлиско-полската војна се водела во периодот од 1620 до 1621 година за контрола над Молдавија. Конфликтот завршил со полско повлекување од Молдавија.
Позадина
Кон крајот на 16 век, односите меѓу Османлиското Царство и Полско-литванската Државна Заедница се влошиле. Козаците отворено навлегувале на османлиските територии што дополнително ги влошиле односите бидејќи тие акции биле независни, Козаците делувале од териториите на комонвелтот. Во исто време, Татарите кои живееле под османлиска власт го нападнале комонвелтот.
Во тоа време започнале преговори меѓу двете земји за спречување на нападите од Козаците и Татарите, но овие договори во практика никогаш не биле испочитувани.
Војна
Кон крајот на 16 век и почетокот на 17 век, т.н. магнати од Полско-литванската Државна Заедница интервенирале во Молдавија за зголемување на своите сфери на влијание. Од друга страна Османлиите биле засегнати од постојаните напади на Козаците. Во Европа пак, беснеела Триесетгодишната војна. Полско-литванската Државна Заедница учествувал во војната каде кралот Сигмунт III испратил своја армија на Хабсбуршката монархија во Битката кај Шумене во 1619 година против трансилванскиот кнез Ѓорги I Ракоци, а принцот Габриел Бетлен побарал помош од Осман II. Гаспар Грацијани кој бил владетел на Молдавија ја повикал Полска на помош. Во 1620 година Осман II издвојувал победа во Битката кај Цецора, додека следната 1621 година Османлиите биле поразени во Битката кај Хотин.
Војната завршила со потпишување на договорот од Хотин.
Невладина организација
Невладина организација или едноставно НВО, е организација која, генерално, е формирана независно од владата. Тие се обично непрофитни ентитети, и многу од нив се активни во хуманитарноста или општествените науки; тие исто така можат да вклучуваат клубови и здруженија кои обезбедуваат услуги за нивните членови и други. Истражувањата покажуваат дека невладините организации имаат висок степен на доверба во јавноста, што може да ги направи корисни полномошците за грижите на општеството и засегнатите страни. Сепак, невладините организации можат да бидат и лоби групи за корпорации, како што е Светскиот економски форум.
Терминот кој што се користи денес за првпат бил воведен во член 71 од новоформираната Повелба на Обединетите нации во 1945 година. Иако не постои фиксна или формална дефиниција за тоа што се НВО, тие генерално се дефинираат како непрофитни субјекти кои се независни од владиното влијание - иако може да добијат државно финансирање. Според Одделот за глобални комуникации на ОН, НВО е „ непрофитна, доброволна граѓанска група која е организирана на локално, национално или меѓународно ниво за решавање прашања во поддршка на јавното добро“. Со оглед на тоа, терминот НВО се користи неконзистентно, а понекогаш се користи и како синоним за граѓанска организација (ГО), која е секоја асоцијација основана од граѓани. Во некои земји, НВО се познати како непрофитни организации, а политичките партии и синдикатите понекогаш се сметаат и за НВО.
НВО се класифицирани според (1) ориентација - видот на активности што ги презема НВО, како што се активности што вклучуваат човекови права, заштита на потрошувачите, екологија, здравје или развој; и (2) ниво на работа, што укажува на обемот на кој работи организацијата: локална, регионална, национална или меѓународна.
Русија имала околу 277.000 невладини организации во 2008 година. Се проценува дека Индија имала околу 2 милиони НВО во 2009 година (приближно една на 600 Индијанци), многу повеќе од бројот на основните училишта и здравствени центри во земјата.
Видови
Невладините организации ги унапредуваат политичките или социјалните цели на нивните членови (или основачи): подобрување на природната средина, поттикнување на почитување на човековите права, подобрување на благосостојбата на обесправените лица, или претставување корпоративна агенда. Нивните цели опфаќаат широк спектар на прашања на верските групи. Тие можат да финансираат локални невладини организации, институции и проекти и да спроведуваат проекти.
Невладините организации се класифицирани според:
Други термини/акроними
Слични термини вклучуваат организација од трет сектор, непрофитна организација (НПО), доброволна организација, граѓанска организација (ГО), основна организација, организација за социјално движење, приватна доброволна организација (ПДО), организација за самопомош и недржавни актери.
Постојат многу варијации за акронимот на НВО, или поради јазикот, регионот или специфичноста.
Некои романски јазици ја користат синонимната кратенка; на пример:
Други акроними што обично се користат за да се опишат невладини организации вклучуваат:
Активности
НВО се разликуваат по метод; некои се првенствено групи за застапување, а други спроведуваат програми и активности. Оксфам, загрижен за ублажување на сиромаштијата, може да им обезбеди на сиромашните луѓе опрема и вештини за да добијат храна и вода за пиење; Форумот за документација и застапување за пронаоѓање факти помага да се обезбеди правна помош за жртвите од кршење на човековите права. Услугите за управување со информации во Авганистан обезбедуваат специјализирани технички производи и услуги за поддршка на развојните активности спроведени на терен од други организации. Техниките за управување се клучни за успехот на проектот.
Светската банка ги класифицира активностите на НВО во две општи категории:
НВО, исто така, можат да ги спроведат и двете активности: оперативните невладини организации ќе користат техники за кампања доколку се соочат со теренски теми, кои би можеле да се поправат со промена на политиката, и кампањските невладини организации (како што се организациите за човекови права) честопати имаат програми кои им помагаат на индивидуалните жртви за кои се обидуваат да се залагаат.
Оперативен
Оперативните невладини организации се обидуваат да „постигнат промени од мал обем директно преку проекти“, мобилизирајќи финансиски средства, материјали и волонтери за создавање локални програми. Тие одржуваат настани за собирање средства и можат да аплицираат до влади и организации за грантови или договори за да соберат пари за проекти. Оперативните невладини организации често имаат хиерархиска структура; нивното седиште е екипирано од професионалци кои планираат проекти, создаваат буџети, водат сметки и известуваат и комуницираат со оперативни теренски работници за проекти. Тие најчесто се поврзуваат со испорака на услуги или проблеми со животната средина, итна помош и јавна благосостојба. Оперативните невладини организации може да се поделат на организации за помош или развој, давање услуги или партиципативни, верски или секуларни, и јавни или приватни. Иако оперативните невладини организации може да бидат базирани на заедница, многу од нив се национални или меѓународни. Дефинирачката активност на оперативна невладина организација е имплементација на проекти.
Застапување
Невладини организации за застапување или невладини организации кои водат кампања се обидуваат да „постигнат големи промени промовирани индиректно преку влијанието на политичкиот систем“. Тие бараат активна, ефикасна група професионални членови кои можат да ги информираат и мотивираат поддржувачите. Невладините организации во кампањата мора да планираат и организираат демонстрации и настани што ќе ги привлечат медиумите, нивната дефинитивна активност.
Невладините организации во кампањата честопати се занимаваат со прашања поврзани со човековите права, правата на жените и правата на децата, а нивната примарна цел е да бранат (или промовираат) одредена кауза.
Односи со јавноста
На невладините организации им се потребни здрави односи со јавноста за да ги исполнат своите цели и да користат софистицирани кампањи за односи со јавноста за да соберат средства и да се справат со владите. Интересните групи може да бидат политички важни, влијаат врз општествените и политичките исходи. Етички кодекс бил воспоставен во 2002 година од Светската асоцијација на невладини организации.
Персонал
Некои невладини организации се потпираат на платен персонал; други се базираат на волонтери. Иако многу невладини организации користат меѓународен персонал во земјите во развој, други се потпираат на локални вработени или волонтери. Странскиот персонал може да задоволи донатор кој сака да го види поддржаниот проект управуван од лице од индустријализирана земја. Експертизата на овие вработени (или волонтери) може да се избалансира со неколку фактори: цената на странците е обично повисока, тие немаат основни врски во земјата, а локалната експертиза може да биде потценета. До крајот на 1995 година, Загриженост низ целиот свет (меѓународна невладина организација против сиромаштијата) вработила 174 странци и нешто повеќе од 5.000 локални вработени на Хаити и десет земји во развој во Африка и Азија.
Во просек, вработените во невладините организации заработуваат 11-12% помалку во споредба со вработените во непрофитните организации и државните работници со ист број квалификации. Меѓутоа, во многу случаи вработените во НВО добиваат повеќе поволни придобивки.
Финансирање
Невладините организации обично се финансираат од донации, но некои избегнуваат формално финансирање и ги водат волонтери. Невладините организации може да имаат добротворни цели или може да бидат ослободени од данок во признавање на нивните социјални цели. Други може да бидат фронтови за политички, верски или други интереси. Од крајот на Втората светска војна, невладините организации имале зголемена улога во меѓународниот развој, особено во областите на хуманитарна помош и ублажување на сиромаштијата.
Изворите на финансирање вклучуваат членарина, продажба на стоки и услуги, грантови од меѓународни институции или национални влади и приватни донации. Иако терминот „невладина организација“ подразбира независност од владите, многу невладини организации зависат од владиното финансирање; една четвртина од приходите на Оксфам од 162 милиони американски долари во 1998 година биле донирани од британската влада и ЕУ, а Ворлд Визија Соединетите држави собрале стока во вредност од 55 милиони американски долари во 1998 година од американската влада. Неколку грантови на ЕУ обезбедуваат средства достапни за невладините организации.
Владиното финансирање на невладините организации е контроверзно, бидејќи „целата поента на хуманитарна интервенција беше прецизна дека невладините организации и граѓанското општество имаа право и обврска да одговорат со акти на помош и солидарност на луѓето кои имаат потреба или се подложени на репресија или желба од страна на силите што ги контролираа, што и да мислат владите во врска со ова прашање“. Некои невладини организации, како Гринпис, не прифаќаат финансирање од влади или меѓувладини организации. Буџетот на Американското здружение на пензионирани лица за 1999 година изнесувал над 540 милиони долари.
Надземни
Надземни се износот на пари потрошени за водење на НВО, наместо за проекти. Вклучува канцелариски трошоци, плати и банкарски и книговодствени трошоци. Процентот на невладината организација од вкупниот буџет потрошен на општи трошоци често се користи за да се процени; помалку од четири проценти се смета за добро. Според Светската асоцијација на невладини организации, повеќе од 86 проценти треба да се потрошат за програми (помалку од 20 проценти за режиски трошоци). Глобалниот фонд за борба против СИДА, туберкулоза и маларија има упатства од пет до седум проценти над глава за да добијат средства; Светската банка обично дозволува 37 проценти. Висок процент на режиски трошоци во однос на вкупните расходи може да го отежне генерирањето средства. Високите режиски трошоци може да генерираат јавна критика.
Меѓутоа, единствениот фокус на трошоците може да биде контрапродуктивен. Истражувањата објавени од Институтот за урбани и Центарот за социјални иновации на Универзитетот Стенфорд покажаа дека рејтинг агенциите создаваат стимулации за невладините организации да ги намалат (и сокријат) општите трошоци, што може да ја намали организациската ефикасност преку гладување на инфраструктурни организации за да обезбедат услуги. Алтернативниот систем за рангирање ќе обезбеди, покрај финансиските податоци, квалитативна евалуација на транспарентноста и управувањето на организацијата:
Следење и контрола
Во извештајот од март 2000 година за реформските приоритети на Обединетите нации, поранешниот генерален секретар на ОН Кофи Анан ја поддржал меѓународната хуманитарна интервенција како одговорност за заштита на граѓаните од етничко чистење, геноцид и злосторства против човештвото. По тој извештај, канадската влада го започна својот кој се изложува прашањето за хуманитарна интервенција. Проектот Р2П има широка примена, а меѓу неговите поконтроверзни било користењето на канадската влада од Р2П за да ја оправда својата интервенција во државниот удар на Хаити.
Големите корпорации ги зголемија своите оддели за корпоративна општествена одговорност за да ги спречат кампањите на НВО против корпоративните практики. Соработката помеѓу корпорациите и невладините организации ја ризикува ко-опцијата на послабиот партнер, обично НВО.
Историја
Меѓународните невладини организации датирале барем од крајот на 18 век, и имало околу 1.083 невладини организации до 1914 година. Меѓународните невладини организации биле важни за движењата против ропството и правото на глас на жените и достигнале врв во времето на Светската конференција за разоружување 1932-1934 година.
Терминот станал популарен со основањето на Обединетите нации во 1945 година во 1945 година; Членот 71 во Поглавјето X од својата повелба предвидувал консултативен статус за организации кои не се ниту влади, ниту држави -членки. Меѓународна невладина организација за првпат била дефинирана во резолуцијата 288 (X) на Економско -социјалниот совет на Обединетите нации на 27 февруари 1950 година, како „секоја меѓународна организација која не е основана со меѓународен договор“. Улогата на невладините организации и другите „главни групи“ во одржливиот развој била препознаена во Поглавјето 27 од Агендата 21. Подемот и падот на меѓународните невладини организации се совпаѓаат со современите настани, се зголемуваат во периоди на раст и опаѓаат во време на криза. Обединетите нации им дадоа на невладините организации статус на набљудувач на своите собранија и некои состаноци. Според ОН, невладина организација е приватна, непрофитна организација, независна од владината контрола и не е само опозициска политичка партија.
Глобализацијата на дваесеттиот век ја зголемила важноста на невладините организации. Меѓународните договори и организации, како што е Светската трговска организација, се фокусирале на капиталистичките интереси. За противтежа на овој тренд, невладините организации нагласуваат хуманитарни прашања, развојна помош и одржлив развој. Пример е Светскиот социјален форум, ривалска конвенција на Светскиот економски форум што се одржува секој јануари во Давос, Швајцарија. На петтиот Светски социјален форум, во Порто Алегре, Бразил, во јануари 2005 година, присуствувале претставници на над 1.000 невладини организации. Самитот на Земјата во Рио де Жениро во 1992 година, на кој присуствуваа околу 2.400 претставници, бил првиот што ја демонстрирал моќта на меѓународните невладини организации во прашањата за животната средина и одржливиот развој. Вмрежувањето на транснационалните НВО станале обемни.
Легален статус
Иако невладините организации подлежат на националните закони и практики, четири главни групи може да се најдат низ целиот свет:
Советот на Европа ја подготвила Европската конвенција за признавање на правната личност на меѓународните невладини организации во Стразбур во 1986 година, создавајќи заедничка правна основа за европските невладини организации. Членот 11 од Европската конвенција за човекови права го штити правото на здружување, што е основно за невладините организации.
Влијание врз светските работи
Невладините организации за обезбедување услуги обезбедуваат јавни добра и услуги што владите на земјите во развој не можат да ги обезбедат поради недостаток на ресурси. Тие можат да бидат изведувачи или да соработуваат со владини агенции за да ги намалат трошоците за јавните добра. Невладините организации за градење капацитети влијаат на „културата, структурата, проектите и секојдневните операции“. Невладините организации за застапување и јавно образование имаат за цел да го модифицираат однесувањето и идеите преку комуникација, изработка на пораки за промовирање на социјални, политички или промени во животната средина (и како што новинските организации ги намалија бироата на странци, многу невладини организации почнаа да се шират во известување вести). Невладините организации за движење ја мобилизираат јавноста и координираат колективни активности од големи размери за да ја унапредат агендата на активистите.
Од крајот на Студената војна, повеќе невладини организации во развиените земји се залагаат за меѓународно опфаќање; вклучени во локалниот и националниот социјален отпор, тие влијаеле врз промената на внатрешната политика во светот во развој. Специјализирани невладини организации фалсификувале партнерства, изградиле мрежи и нашле полиња.
Дијалог II дипломатија
Дипломатија (или дијалог) на патеката II е транснационална координација од страна на неофицијални членови на владата, вклучувајќи епистемични заедници и поранешни креатори на политики или аналитичари. Таа има за цел да им помогне на креаторите на политики и аналитичарите да постигнат заедничко решение преку неофицијални дискусии. За разлика од официјалната дипломатија, спроведена од владини службеници, дипломати и избрани лидери, дипломата „Пат II“ вклучува експерти, научници, професори и други личности кои не се дел од владините работи.
Светски ден на НВО
Светскиот ден на невладините организации, кој се одбележува секоја година на 27 февруари, бил признат на 17 април 2010 година од 12 земји на Форумот на НВО на IX Балтичко Море на осмиот самит на државите на Балтичкото Море во Вилнус, Литванија. Меѓународно била признаена на 28 февруари 2014 година во Хелсинки, Финска од страна на администраторката на Програмата за развој на Обединетите нации и поранешна премиерка на Нов Зеланд, Хелен Кларк.
Критика
Танзанискиот автор и академик Иса Г. Шивџи ги критикувал НВО во два есеја: „Тишини во НВО дискурсот: Улогата и иднината на НВО во Африка“ и „Рефлексии за невладините организации во Танзанија: Што сме, што не сме и што треба да бидеш". Шивџи пишува дека и покрај добрите намери на лидерите и активистите на невладините организации, тој е критичен кон „објективните ефекти на дејствијата, без оглед на нивните намери“. Според Шивџи, подемот на невладините организации е дел од неолиберална парадигма и не е мотивиран чисто од алтруизам; Невладините организации сакаат да го променат светот без да го разберат, продолжувајќи империјален однос.
Во својата студија за вклученоста на невладините организации во Мозамбик, Џејмс Фајфер се осврнува на нивните негативни ефекти врз здравјето на земјата. Според Фајфер, невладините организации во Мозамбик „го фрагментираа локалниот здравствен систем, ја поткопаа локалната контрола на здравствените програми и придонесоа за растечката локална социјална нееднаквост“. Тие можат да бидат некоординирани, создавајќи паралелни проекти што ги одвлекуваат здравствените работници од нивните вообичаени обврски, наместо да им служат на невладините организации. Ова ги поткопува локалните напори за примарна здравствена заштита и ја отстранува способноста на владата да одржува агенција над нејзиниот здравствен сектор. Фајфер предложи заеднички модел на НВО и ДПС (Директоратот за здравство во провинцијата Мозамбик); невладината организација треба „формално да се држи за стандард и да се придржува до земјата домаќин“, да ги намали проектите „за изложби“ и неодржливи паралелни програми.
Во својата статија за надворешни работи во 1997 година, Џесика Метјус напишала: „И покрај сите свои јаки страни, невладините организации се посебни интереси. Најдобрите од нив ... често страдаат од тунелска визија, судејќи за секој јавен чин според тоа како тоа влијае на нивниот посебен интерес“. Невладините организации не се оптоварени со политички компромиси.
Според Виџај Прашад, од 1970 -тите години „Светската банка, под водство на Роберт Мекнамара, ја поддржале НВО како алтернатива на државата, оставајќи ги недопрените глобални и регионални односи на моќ и производство“. Невладините организации биле обвинети за зачувување на империјализмот (понекогаш дејствувајќи на расистички начин во земјите од Третиот свет), со функција слична на онаа на свештенството за време на колонијалната ера. Политичкиот филозоф Питер Хелворд ги нарекол аристократска форма на политика, истакнувајќи дека „ефикасно го одобрија државниот удар [поддржан од САД во 2004 година] против избраната влада на Хаити и се „хуманитарно лице на империјализмот“. Движењата во Глобалниот Југ (како што е Јужноафриканската кампања против иселување на Западен Кејп) одбиваат да работат со невладини организации, загрижени дека со тоа ќе се загрози нивната автономија. Невладините организации се обвинети дека ги ослабуваат луѓето дозволувајќи им на нивните финансиери да ја дадат предноста на стабилноста пред социјалната правда.
Тие биле обвинети дека се дизајнирани и се користат како продолженија на надворешнополитичките инструменти на некои западни земји и групи земји Рускиот претседател Владимир Путин го обвинил тоа на 43 -та Минхенска безбедносна конференција во 2007 година, велејќи дека невладините организации „се формално независни, но тие се намерно финансирани и затоа се под контрола“. Според Мајкл Бонд, „Повеќето големи невладини организации, како што се Оксфам, Црвениот крст, Кафод и Акција Аид, се стремат да ја направат својата помош поодржлива. Но, некои, главно во САД, сè уште ги извезуваат идеологиите на нивните поддржувачи“.
Невладините организации се обвинети дека користат дезинформации во нивните кампањи од личен интерес. Според Даг Пар од Гринпис, имало „тенденција меѓу нашите критичари да кажат дека науката е единствената алатка за донесување одлуки ... но политичките и комерцијалните интереси ја користат науката како покритие за да го добијат својот пат“. Поранешниот креатор на политики за германскиот огранок на Пријатели на земјата, Јенс Катјек рече: „Ако невладините организации го сакаат најдоброто за животната средина, тие треба да научат да прават компромиси“.
Тие беа испрашувани како „премногу добра работа“. Ерик Веркер и Фајсал Ахмед упатија три критики за невладините организации во земјите во развој. Премногу невладини организации во една нација (особено онаа со која управува воен командант) го намалува влијанието на невладината организација, бидејќи лесно може да се замени со друга невладина организација. Распределбата на ресурсите и надворешно изведување од на локалните организации во меѓународни развојни проекти предизвикува трошоци за невладина организација, намалувајќи ги ресурсите и парите достапни за наменетите корисници. Мисиите на НВО имаат тенденција да бидат патерналистички, како и скапи.
Финансирањето на невладина организација влијае врз нејзиниот легитимитет и тие стануваат се повеќе зависни од ограничен број донатори. Конкуренцијата за средства е зголемена, покрај очекувањата на донаторите кои можат да додадат услови што ја загрозуваат независноста на невладината организација. Зависноста од службената помош може да ја намали „подготвеноста на невладините организации да зборуваат за прашања што не се популарни кај владите“, и промените во изворите на финансирање на НВО ја сменија нивната функција.
Невладините организации беа оспорени бидејќи не ги претставуваат потребите на светот во развој, го намалуваат „јужниот глас“ и ја зачувуваат поделбата Север -Југ. Еднаквоста на односите помеѓу северниот и јужниот дел на една НВО и помеѓу јужните и северните НВО кои работат во партнерство, е доведена во прашање; северот може да води во застапување и мобилизација на ресурсите, а југот обезбедува услуги во светот во развој. Потребите на земјите во развој може да не се адресираат соодветно, бидејќи северните невладини организации не се консултираат (или учествуваат во) партнерства или не доделуваат нерепрезентативни приоритети. Невладините организации се обвинети за оштетување на јавниот сектор во целните земји, како што е лошото управување што резултира со распаѓање на јавните здравствени системи.
Обемот и разновидноста на активностите во кои учествуваат невладините организации рапидно расте од 1980 година, а особено од 1990 година. Невладините организации треба да ја балансираат централизацијата и децентрализацијата. Централизирањето на невладините организации, особено на меѓународно ниво, може да додели заедничка тема или сет цели. Исто така, може да биде поволно да се децентрализира невладина организација, зголемувајќи ги нејзините шанси да реагира флексибилно и ефикасно на локалните прашања со имплементација на проекти кои се со скромен обем, лесно се следат, произведуваат непосредни придобивки и каде сите вклучени знаат дека корупцијата ќе биде казнета.
Мала Речица
Мала Речица — село во Општина Тетово, во непосредна близина на градот Тетово.
Географија и местоположба
Селото се наоѓа јужно од градот Тетово, оддалечено само 3 километри од центарот на градот, со што може да се смета и како негово предградие. Се наоѓа на 460 метри надморска височина.
Историја
За настанокот на името на Мала Речица се врзува легендата со овчарот Невен Пејо. На Шар Планина недалеку од Тетово постоело место со повеќе богати извори на минерална вода на кои често навраќал овчарот Невен Пејо со своето стадо, да пладнува под сенките на костените и да пие ладна планинска вода. Под изворите со кисела вода, градинарите подигнале убави овоштарници, а тука почнале да градат и куќи. Тука настанало селото Мала Речица кое до денешен ден е познато по најдобрите градинари во Полог.