cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IC 1367
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 11 ч 15 м 5,2 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +12° 9' 52"".
Други поделби
Проучување на IC 1367 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 140432.
NGC 4974
NGC 4974 — леќеста галаксија во соѕвездието Голема Мечка, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
IC 1367
Користена литература
Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog)
NGC 4974
Откривање
Објектот е откриен на 14 април 1789 година од страна на Вилијам Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4974 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,6 m/лм2. NGC 4974 има привидни димензии од 1,4' х 1,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 13 ч 5 м 55,9 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +53° 39' 33". Положбениот агол на објектот е во износ од 129°.
Други поделби
Проучување на NGC 4974 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 45321. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 48; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 3843. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 675.
Крњево (маало)
Крњево маало било познато по старата воена болница “Полумесечина”. На крајот од Болницата се наоѓала Кумановската трошарина каде што била и Стара нова бања. Во Стара нова бања се бањале девојките и момчињата пред армасување. Таа била маалска бања, каде што мажите се бањале во вторник, а жените во сабота. Во останатите денови од неделата, жителите на ова маало се бањале дома во корито. Друго обележје на ова маало била познатата Саат кула. Маалото Крњево е познато и по многумина занаетчии родени во ова маало: Борислав Стоилковски- Раштавец, автолимар, Киро Стојановски, брат на народниот херој Коце Стојановски - Металец и Славе Атанасовски, работник и др. Во маалото имало бавчи за тутун, афион, арпаџик, житарици, најубави овошки, градини за ран зеленчук, леи под стакло од каде што се снабдувале скопските пазари. Во маалото Крњево имало најмногу кафеани, како “Врњци”, “Жарла”, “Гавро”, “Алки”, “Светозар” (бордел со кукли - лесни жени) каде што се организирале игранки за млади луѓе. Тука свирел Александар Сариевски, “Саријата”, прочуен пејач на македонски народни песни. На двата брега на р. Вардар се наоѓале плажи, кои крњевчани ги делеле со маџирмаалците. Не помалку е интересна и подолу наведената одлика и за маалото Крњево и за р. Вардар:”... во нескротливиот и чист како солза Вардар, од чии води Севдо - Страхил, последниот член на злогласните предвоени “Црни браќа”, ги вадел најголемите бојници, кленови, мрени... па и по некој заскитан сом. “
Добри страни
-Крњево се наоѓа во средиштето помеѓу Универзитет Св. Кирил и Методиј и Скопскиот Саем, од една страна и булевар Александар Македонски и кејот на реката Вардар кај МРТВ и МКЦ, од друга страна. Неговата местоположба е идеална зашто се наоѓа во прометен дел на градот, во централно подрачје, близу до сите потребни објекти и локации. - Во близина на реонот се наоѓа Бит-пазар со што е олеснато пазарувањето, посебно за постарите луѓе, но и во маалото има неколку продавници кои располагаат со дневни колонијални производи. - По булеварот Гоце Делчев се обраќаат приватните и јавните автобуси на линијата со бројот "12", а на овој простор не е проблем да се најде такси во било кое време од денот или ноќта. - Општина Центар со помош од месните жители има направено на две места катчиња за одмор каде што е овозможено прекрасно дружење како на постарите, така и на младите. - Во овој простор постои и заградено игралиште за кошарка и за мал фудбал.Развиено е и малото стопанство.Има неколку автоперални (SOS),авто-лимарски и механичарски сервиси за автомобили (Крос, Кенан-Ј, авто-гас Крњево...), влечна служба (Бадник) и хотел (Вип). - Близу е и трговскиот центар Мавровка, каде има две интернет кафиња, бутици, сендвичари, фотокопири, а во Судската палата се наоѓа и Пошта. - Не е проблем ниту за меѓуградскиот сообраќај. Оние коишто сакаат да патуваат не мора да одат до меѓуградската автобуска станица, зашто пред Скопскиот Саем сопираат сите автобуси. - Години наназад во маалото живеат заедно Македонци, Албанци, Турци и мал број на Босанци, што го чини Крњево мулти-етничко.
Лоши страни
-Најголемиот проблем за жителите на овој дел од градот Скопје претставува урбанизацијата. И покрај донесениот Детален урбанистички план, Општина Центар сè уште ја нема решено инфраструктурата (поставување на нова атмосферска и фекална канализација, електрични кабли под земја и сл. како би можеле заинтересираните градежни инвеститори да започнат со реализација на своите проекти. - Најголеми проблеми на овој простор претставува и близината на "Јавната куќа", ако така може да се нарече просторот пред МРТВ и МКЦ каде навечер може да се забележат повеќе женски лица кои за пари го нудат своето тело и на тој начин заработуваат.
Урбана заедница - Крњево
Во рамките на маалото-населба Крњево функционира Урбана заедница - Крњево која е основана со одлука за свикување собир на граѓани бр. 08-1051/1 од 02.04.2009 година од градоначалникот на Општина Центар Виолета Аларова и со одлука бр. 08-1051/2 на Советот на Урбана заедница - Крњево. Со одлука на Советот на Урбана заедница - Крњево, Претседател на оваа Урбана заедница е Влатко Митковски, член на Советот и постојан жител на оваа населба.
1723
1723 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 1723 година од новата ера, 723. од вториот милениум, 23. од XVIII век и четвртта од 1720-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 7231 и 7232 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 6473 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 5483 и 5484 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 2476.
Коста Шахов
Коста Шахов (1862-1917), преродбеник, прв претседател на „Младата македонска книжевна дружина“, соработник на списанието „Лоза“, соработник на бројни гласила во кои се објавувале прилози со македонска тематика. Автор на неколку книги со белетристички и публицистички карактер. Иако се сметал за Бугарин, вешто балансирал помеѓу идејата за културно и политичко осамостојување на Македонија и нејзиното присоединување кон Бугарија.
Животопис
Коста Шахов е роден на 6 јули 1862 година во градот Охрид. Дипломирал правни науки при Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“ во Бугарија. Најпрво работел во Русенскиот окружен совет и во Русенската околиска управа, а потоа бил назначен за службеник при Русенскиот судски истражител и Апелациониот суд во Русе.
Дејноста меѓу македонската емигарција
Коста Шахов на 21 октомври 1888 година во Русе, Бугарија започнал со издавање на весникот Македонија. Првите 25 броја излегле во Русе, потоа дошло до привремено стопирање, а од 14 јуни 1889 година весникот почнал да излегува во Софија сè до 1893 година. Во првиот број на весникот било истакното дека:
Низ своите страници весникот разгледувал и политички прашања, во смисла дека треба да дојде до организирање и обединување на македонските друштва во Бугарија и тоа во интерес на Македонија. Се повикувале македонските друштва да се обединат на чело со еден Комитет, кој требало да ја кординира ниваната акција и да преземе дејности, најпрво по мирен дипломаски начин, а пота и да се преземат револуционерни средства. Според весникот Македонија, целата на Комитетот треба да биде Автономија на Македонија врз основа на членот 23 од Берлинскиот конгрес. Автономијата би овозможила да се прекратат пропагандите на соседните држави и би овозможола да зе зачува територијалната целовитост на Македонија. Во тој контекст било истакнато дека во борбата за политички права на Македонија треба да се обединат сите народности во Македонија. Прашањето за обединување на сите народности во Македонија било посебно разгледано во статијата:
потпишана со псевдонимот:
Според овој автор, ослободувањето на Македонија треба да биде поставено врз неутрална македонска почва и истакнува дека:
Понатаму во статијата било истакнато дека населението во Македонија треба да биде нарекувано исклучиво како Македонци, додека пак македонските друштва како македонски без претставките бугаро, србо, елино и румуно. Оваа статија предизвикала реакции и полемика во кои се вклучила и самата редакција на весникот. Подоцна, в. Македонија еволуирал во правецот на ставовите на Еден Македонец.
Учество во македонското националноослободително движење
Коста Шахов бил посебно заслужен за формирањето на МСД (Македонско студенско друштво). Негови позначајни членови биле Дамјан Груев, Петар Поп Арсов, Христо Поп Коцев и други. Целта на асоцијацијата меѓу другото било ослободување на Македонија и борба против пропагандите. Оваа асоцијација била самораспуштена во 1891 година. Но веќе по неколку месеци Коста Шахов се нашол меѓу основачите на Младата Македонска Книжевна Дружина и станал член на Лозарското движење, притоа ММКД започнала да издава и едно списание Лоза (весник), а Шахов учествувал во неговата подготовка.
Во јули 1893 година Шахов имал средба со Иван Хаџи Николов кој дошол од Солун и побарал да му биде препорачано авторитетно лице кое би можело да учествува во формирањето на една револуционерна организација. Шахов како таков го посочил Гоце Делчев кој тогаш учел во военото училиште во Софија. Иван Х. Николов тогаш на Коста Шахов и на Делчев им посочил дека:
По четиричасовниот разговор К. Шахов и Г. Делчев го прифатиле планот.
Однос кон Македонското прашање
Коста Шахов се залагал за решавање на Македонското прашање преку создавање на македонска самостојна држава, а тоа го дознаваме од извештајот на Кузман Дамјановиќ од 4.03.1899 година. Дамјановиќ се наоѓал во хотелот „Батемберк“ во Софија и притоа таму се нашле и некој од дејците на МК, Коста Шахов, Андреј Љапчев и други, при што дошло до дискусија во која било истакнато дека:
Во весникот „Македонија“ (број 4, Русе, 11. ХI.1888 година), во непотпишаниот уводник, секако од перото на самиот уредник - тогаш 26-годишниот Шахов, се повлекува мислата дека на пример:
Смрт
По долгогодишна дејност во македонското националноослободително дело и македонската емиграција во Бугарија, Коста Шахов починал на 15 август 1917 година во Софија.
Публицистика
Соработува во списанието Лоза (весник) (1892), по обновата на ММД (младата македонска дружина) учествува во работата на неговиот официјален орган Глас Македонски (1894-1898), потоа во весниците Борба за слободата на Македонија и Одринско, Борба (1905).
Лионел (Прв војвода од Кларенс)
Лионел  ( — ) бил син на англискиот крал Едвард III и неговата сопруга Филипа де Авен.
Лионел е роден во Антверпен, денешна Белгија. На 15 август 1342 година се оженил за Елизабета во Лондонската кула.
325
325 (Римски бројки) — година според општоприфатениот календар. Тоа била 325 година од новата ера, 325. од првиот милениум, 25. од IV век и шеста од 320-тите.
Други календари
Истата година се среќава поинаку во календарите на различни народи и култури. Меѓу попознатите се вбројуваат: византискиот, асирскиот, еврејскиот, римскиот, кинескиот, будистичкиот и исламскиот.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 325 година се протега во 2961 и 2962, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 3021 и 3022 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, и годината ја брои како 868. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 306 и 305 година пред хиџра.
Холандска банка
Холандската банка (холандски: De Nederlandsche Bank - DNB) е централна банка на Холандија, задолжена за спроведување на монетарната политика на ЕЦБ на територијата на Холандија и за супервизија на банкарскиот систем. Исто така, таа претставува дел од Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ).
Историја
Во 1814 година, кралот Вилијам I од Холандија ја основал Холандската банка. Во 1923 година била создадена агенцијата за супервизија на осигурувањето, Verzekeringskamer, чија надлежност била проширена во 1952 година, вклучувајќи ги пензиските фондови. Во 2001 година, името на оваа агенција било променето во Pensioen & Verzekeringskamer, а на 20 октомври 2004 година, оваа агенција се споила со Холандската банка при што новата организација што го задржала името Холандска банка.
Правна и организациона форма
Холандската централна банка е јавно друштво со ограничена одговорност чија секојдневна политика ја води Управниот одбор. Таа има и Надзорен одбор, а покрај тоа постои и советодавно тело наречено Совет на банката. На јавно-правно ниво, Холандската банка има двојна функција: таа е дел од Европскиот систем на централни банки (ЕСЦБ) и претставува независно јавно тело. Како дел од ЕСЦБ, Холандската банка, исто така, е одговорна за утврдување и спроведување на монетарната политика за евро-зоната, освен вклученоста во водењето на платниот систем. Како самостоен државен орган, Холандската банка спроведува супервизија на финансиските институции.
Мисија и задачи
Холандската банка е посветена на стабилен финансиски систем, стабилни цени, солидни финансиски институции и правилно функционирање на трансферите на плаќање. Холандската банка е посветена на стабилен финансиски систем, кој е еластичен и придонесува за одржлив економски развој. Таа предупредува за ризиците што можат да му наштетат на финансискиот систем, а исто така, таа работи за подобрување на издржливоста на финансискиот систем. Целта на монетарната политика е да се постигне ценовната стабилност, односно инфлација пониска од но близу до 2%. Понатаму, Холандската банка активно промовира безбеден и сигурен платен систем - во Холандија и во Европа. Таа е одговорна за пуштање во промет на банкнотите од еврото и нивна проверка за автентичност и оштетување. Исто така, таа посветена на правилно работење на системите на плаќања (како што е ТАРГЕТ2) и системите за порамнување на трансакциите со хартии од вредност. За да обезбеди сигурен финансиски систем, Холандската банка врши надрзор врз холандските банки, пензиски фондови, осигурителни компании и други финансиски институции. Притоа, таа посветува посебно внимание на финансиската позиција и квалитетот на управниот одбор на финансиските институции. Заедно со нејзините европски партнери, таа има улога во случаите кога некоја банка се наоѓа во неволја. Таа е член на Одборот за резолуција во Брисел, кој има водечка улога во решавањето на проблемите на европските банки кои се директно под надзор на ЕЦБ и банките кои работат во повеќе од една земја. Во 2019 година, Холандската банка донела нова среднорочна стратегија која се состои од шест цели за периодот до 2025 година, како: интегрирана корпоративна општествена одговорност и придонес кон јавната доверба во финансиските институции во Холандија.
Интегритет
Холандската централна банка придава огромна важност на својот внатрешен и надворешен морал. Во нивниот кодекс на однесување стои: „Почитувани, однесувањето носи доверба, како во нашата институција така и во социјалната и економската сфера.“ Значењето на моралното однесување за нив е, исто така, очигледно од фактот дека моралниот интегритет е меѓу најосновните вредности на ЦБ на Холандија. Да се промовира чесно однесување на персоналот и организацијата, на на 1 јануари 2008 година бил формиран Оддел за усогласеност и интегритет. Со своите осум припадници на персоналот, одделот ги има следните должности и одговорности:
Поделбата на директори и раководители на сектори ја носи главната одговорност за морално однесување внатре во рамките на нивните единици. Одделот за усогласеност и интегритет исполнува главно советодавна и мониторинг улога. Тој функционира независно од какви било поделби и оддели. Тоа значи дека шефот на одделот има директен контакт со претседателот на централната банка. Ако е потребно, шефот на одделот за усогласеност и интегритет исто така има пристап до Управниот одбор на Холандската банка. Одделот поднесува редовни извештаи за своите активности до Управниот и Надзорниот одбор.
Корпоративно управување
Со Холандската банка управува Управниот одбор, составен од претседателот на централната банка и пет извршни директори при што секој од нив назначен со кралски указ за период од седум години. Одборот работи на принципот на консензус. Во лично својство, претседателот на Управниот одбор е член на Управниот совет и на Генералниот совет на ЕЦБ. Надзорниот одбор на Холандската банка врши надзор на управувањето и општите работи на банката и делува како советник на Управниот одбор. Покрај тоа, постои советодавно тело наречено Совет на банката. Во својот годишен извештај и во финансиските извештаи, Управниот одбор дава преглед на развојот, одлуките и резултатите од годината што се разгледува. Управниот одбор одговара пред Генералното собрание на Холандија. За своите активности во надзорот и резолуцијата на финансиските институции, Одборот одговара пред министрите за финансии и социјала и вработување и ги документира резултатите во годишниот независен јавен извештај за јавноста.
Управен одбор
Секојдневното управување на Холандската банка го врши Управниот одбор, составен од претседател и пет извршни директори. Членовите на Управниот одбор се именувани од страна на Кралот со мандат од седум години.
Надзорен Одбор
Надзорниот одбор го надгледува управувањето на ЦБ и општите операции на јавно претпријатие. Надзорниот Одбор има голем број важни овластувања, како што се: одобрување на буџетот, годишниот извештај и одредени одлуки на Управниот одбор и усвојување на годишната сметка. Еден член на Надзорниот одбор е назначен од страна на владата.
Независност и тајност
Холандската банка е одговорна за чување на финансиската стабилност на Холандија. Трите главни предуслови за финансиска стабилност се: ниска стапка на инфлација, безбедни плаќања и влијателни и здрави финансиски институции. Две одлики се од суштинско значење за правилно извршување на активностите:
Буџет
Секоја година, Холандската банка составува буџет на планирани расходи кој е подвлечен со следните три прашања: Што сака да постигне, како ќе го постигне тоа и колку ќе чини? Буџетот покажува како се предвидени јавните цели, активностите потребни за да се остварат овие цели и трошоците кои се вклучени. Пред буџетот да биде одобрен од Управниот одбор, делот кој се однесува на надзорот се поднесува за совет до претставниците на институциите за супервизија. Потоа, Надзорниот одбор е тој што треба да го одобри буџетот, по што, делот којшто се однесува на активностите на Холандската банка како самостоен државен орган е доставен до министрите за финансии и социјални работи и вработувања за одобрување.
Калнишки манастир
Калнишки манастир — манастир во североисточниот дел на Македонија, во селото Калниште.
Местоположба
Манастирот се наоѓа над Горното Маало на селото Калниште. Самиот пристапен пат до него е асфалтен.
Градби
Во склоп на манастирот влегуваат една црква, чешма, конаци во изградба и помошни објекти.
Црква „Св. Илија“
Црквата е единствениот храм во манастирот.
Ивановка
Ивановка е куќа и имот близу Тамбов, Русија, летниковец на композиторот Сергеј Рахманинов во периодот помеѓу 1890 и 1917 г. (сè додека не се иселил од земјата). Куќата била дом на неговите аристократски роднини, семејството Сатини. Во оваа идилична атмосфера Рахманинов создал многу ремек-дела од раниот период на своето творештво.
Од 1982 г. домот е музеј посветен на животот и делото на композиторот.
Њујорк (сојузна држава)
Њујорк (New York) — сојузна држава во североисточниот регион на САД. Таа е трета по ред најнаселена држава. Се граничи со Њу Џерси и Пенсилванија на југ и со Конектикат, Масачусетс и Вермонт на исток. Државата по поморска граница се граничи со Род Ајленд, источно од Лонг Ајленд, како и со канадската покраина Онтарио на север и запад и Квебек на север.
Градот Њујорк, со население повеќе од 8.000.000 жители, е најнаселениот град во САД. Познат е според статусот на финансиски, културен, транспортен и производствен центар, па и според неговата историја како порта за имиграција во соединетите држави. Според министерството за трговија на САД, Њујорк е често изборно одредиште на многу странски посетители. И државата и градот биле именувани според „Војводата од Јорк“ од XVII век, Џејмс Стјуарт, подоцнежниот Џејмс II и VII од Англија и Шкотска.
Во времето кога холандските доселеници се преселувале во регионот, во раните години од XVII век, Њујорк бил населен од групи на американски староседелци како Алгонкинци, Ирокези и Ленапи. Во 1609, регионот бил заземен од Хенри Хадсон за Холанѓаните. Тврдината Насау била изградена во 1614 во близина на денешниот главен град Олбани. Набрзо, Холанѓаните се населиле и во Нов Амстердам и делови од речната долина Хадсон, основајќи ја колонијата на Нова Холандија. Британците, со анексија, ја презеле колонијата во 1664.
Космос-894
Космос-894 — еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.
Њујорк (сојузна држава)
Границите на Британската колонија, покраината на Њујорк, биле приближно слични со оние на денешната држава. Околу една третина од сите битки во Американската револуционерна војна се одвивале во Њујорк. Њујорк станалa независна држава на 9 јули 1776, а уставот го донела во 1777. Државата го ратификувала уставот на соединетите држави на 26 јули 1788, со што се вброила како единаесетта држава во унијата.
Космос-894
Општи податоци
Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 21 февруари 1977 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од носечка ракета. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 810 килограми. Космос-894 бил военoнавигациски сателит.
Орбитални податоци
Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 104,8 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 82,9°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 1011 км, а најмалото на 964.
Њујорк (сојузна држава)
XVII век
Во текот на XVII век холандските трговци воспоставиле врска за тргување на кожа со староседелците Ленапи, Ирокези и други кои биле распространети низ колонијата Нова Холандија. Првите пазари од ваков вид биле тврдината Насау (1614, во близина на денешен Олбани), тврдината Оренџ (1624, на реката Хадсон, јужно од денешниот град Олбани, која била поставена во замена на тврдината Насау, а подоцна се развил во населбата Бевервиџек во 1647 и во она што денес е Олбани), тврдината Амстердам (1625, која прераснала во градот Нов Амстердам кој, пак, денес е Њујорк) и Есофис (1653, а сега Кингстон).
Успехот во управувањето на Ренсерлирсвик (1630), кој го опкружувал Олбани и траел сè до средината на XIX век, бил еден од клучните фактори во раните успеси на колонијата. Британците ја зазеле колонијата за време на вората англо-холандска војна и ја управувале како покраината Њујорк.
Американска револуција
Синовите на слободата биле организирани во Њујорк во текот на 1760-тите, во голема мера како одговор на угнетувачкиот „закон за штампата“ одобрен од страна на Британскиот парламент во 1765. Конгресот за истоимениот закон се одржал во градот на 19 октомври, истата година (собир на претставници од тринаесет колонии кои го поставиле континенталниот конгрес). Конгресот за „законот за штампата“ резултирал со декларација за права и жалби која била првото писмено изразување, од многуте подоцна напишани во декларацијата на САД за независност, од американските претставници. Заземањето на тврдината Тајкондерога ги снабдило топовите кои биле потребни за да се присилат Британците на повлекување при Опсадата на Бостон во 1775.
Њујорк ја прифатил декларацијата за независност на 9 јули 1776. Државниот устав на Њујорк бил составен на конвенција која се одржала во Вајт Плеинс, Њујорк, на 10 јули 1776. После повтореното одлагање и промените на локацијата, своите подвизи ги завршила во Кингстон, Њујорк, при саботното попладне на 20 април 1777, кога новиот устав изготвен од Џон Џеј бил усвоен. Истиот не бил доставен до луѓето за ратификација. На 30 јули 1777, Џорџ Клинтон бил назначен за прв гувернер на Њујорк со канцеларија во Кингстон.
Првата поголема битка во Американската револуција, откако била прогласена независноста, се водела во Њујорк на просторот на Лонг Ајленд во август 1776. Британската победа го претворила Њујорк во нивна воена и политичка база при операциите во Северна Америка за време на конфликтот, а следствено на тоа и центар на вниманието на разузнавачките операции на генералот Џорџ Вашингтон.
Озогласениот Британски затворенички брод на заливот Волбаут усмртил повеќе американски војници при намерно запоставување на истиот, отколку што умреле во сите битки во војната.
Првата од двете најголеми Британски армии била фатена од континенталната армија во битката на Саратога во 1777, што влијаело на тоа Франција да стане сојузник на револуционерите.
Во обид да го задржат својот суверенитет и да останат независна нација позиционирана помеѓу новите сојузни држави и Британска северна америка, четири од ирокезиските народи се бореле на страната на Британците, а само Онајдас и нивните бранители Таскарорас се бореле на страната на американците. Експедицијата Саливан од 1778 и 1779 уништила приближно 50 Ирокезиски села, присилувајќи многу бегалци да се преселат во Нијагара, која во тоа време била под Британско раководство. Како сојузници на Британците, Ирокезите по војната биле иселени во Канада. Со договорените населби, Британците изгубиле многу староседелски поседи. Поради тоа што Њујорк склучил договор со Ирокезите без конгресионално одобрение, некои од купените земји се предмет на подоцнежни побарувања од поединечни племиња. Повеќе од 20.000 км2 од поранешната Ирокезиска територија била ставена на продажба по револуционерната војна, што довело до брз развој во горниот дел на Њујорк. Според договорот од Париз, последниот остаток од Британскиот авторитет во поранешните тринаесет колонии (нивните трупи во Њујорк) бил повлечен во 1783, што долго потоа се славело како „ден на евакуацијата“.
По жестока дебата, во која било вклучено објавувањето на сега типичното уставно толкување, Федералист Пејперс по серија на копии во Њујоршките весници, државата станала единаесеттата која го ратификувала уставот на САД на 26 јули 1788.
XIX век
Транспортот во западен Њујорк бил многу тежок сè додека не биле изградени патни канали во раните години од XIX век. Реките Хадсон и Мохавк можело да се следат до централен Њујорк, додека пак, реката Сент Лоренс можело да се следи до езерото Онтарио. Патот кој водел до големите езера бил блокиран од Нијагарските Водопади и поради тоа патот до западен Њујорк бил целосно земјен.
Гувернерот Девит Клинтон строго се залагал за изградба на канал кој ќе ја поврзува реката Хадсон со езерото Ири, а со тоа и сите други големи езера. Изградбата започнала во 1817 и каналот Ири бил завршен во 1825. Овој канал се сметал за инженерско чудо. Преносни бродови патувале нагоре и надолу низ каналот со посетители на нив. Каналот овозможил порамнување и услови за трговија во многу области во Њујорк. Тој овозможил градовите со пристаништа на големите езера како што биле Бафало и Рочестер да пораснат во големи размери и многу брзо да просперираат. Исто така, каналот го поврзал развиеното земјоделско производство на средниот запад и пловењето на бродовите до големите езера со пристаништето во Њујорк.
Елис
Островот Елис било главното пристаниште за имигрантите кои влегувале во САД во доцните години на XIX век. Објектот функционирал од 1 јануари 1892, до 12 ноември 1954. Тој е сопственост на федералната влада и сега е дел од националниот споменик, статуата на слободата, под јурисдикција на службата за национални паркови. Се наоѓа во Њујоршкото пристаниште помеѓу две држави и два града: Џерси Сити, Њу Џерси и Њујорк.
Повеќе од 12 милиони имигранти поминале низ островот Елис помеѓу 1892 и 1954. По 1924, кога бил одобрен законот за национални потекла, единствените имигранти кои можеле да поминат од таму биле иселени или луѓе кои побегнале од војната. Денес, над 100 милиони Американци можат да трагаат по своето потекло кон имигрантите кои први пристигнале во Америка преку островот. Елис е предмет на пограничниот спор помеѓу државите Њујорк и Њу Џерси.
Статуата на Слободата
Статуата на Слободата е поклон од Франција за САД за да се одбележи стогодишнината од програсувањето на Американската независност. Идејата за давање на огромна застапеност на републиканските доблести на прекуокеанската „сестра“ република послужила како фокус на републиканската кауза против други политичари. Статуата на Слободата била доставена до Њујоршкото пристаниште на 28 октомври 1886.
Островот на Слободата бил затворен на 11 септември 2001. Островот бил повторно отворен во декември, а споменикот на 3 август 2004, но статуата останала затворена сè до летото во 2009. Службата за национални паркови тврди дека статуата не е затворена поради терористичка закана, туку главно поради долга список на регулативни прекршоци вклучувајќи и несоодветни постапки за евакуација. Музејот е отворен за посетителите, но е достапен само ако посетителите имаат „Лозинка за пристап до споменикот“, која е резервација која посетителите мора однапред да ја направат, односно пред да се качат на ферибродот. Дневно се одобрени максимум 3,000 посетители, со вкупно 15,000 посетители дневно на островор. Внатрешноста на статуата останала затворена.
Географија
Њујорк покрива 128.400 км2 и е рангиран како 27 најголема држава според површина. Големата долина Апалачија доминира во источен Њујорк, додека езерото Чамплеин е главниот северен дел на долината што, исто така, ја вклучува и реката Хадсон течејќи на југ кон Атлантскиот Океан. Суровите планини Адриондак, со големи предели на дивина, лежат западно од долината.
Голем дел од југот на државата се простира на висорамнината Алгени која се издига од југоисток, па сè до планинскиот венец Кетскил. Во западниот предел на државата се наоѓа реката Алгени и реките од речните системи на Сускуихена и Делавер. Договорт за басенот на реката Делавер, потпишан во 1961 од Њујорк, Њу Џерси, Пенсилванија, Делавер и федералната влада, го регулира користењето на речниот систем. Највисока точка во Њујорк се наоѓа на планината Мерси во Адирондак.
Границите на Њујорк имаат допирна точка со две од големите езера, односно езерата Ири и Онтарио (кои се поврзани преку реката Нијагара). Државата се граничи и со: Онтарио и Квебек во Канада, со три држави од Нова Англија (Вермонт, Масачусетс, Конектикат), Атлантскиот Океан и две средно атлантски држави, односно Њу Џерси и Пенсилванија.
Во контраст на убранизираната атмосфера во Њујорк, во големо мнозинство од површината на државата доминираат фарми, шуми, планини и езера. Паркот Адриондак во Њујорк е најголемиот државен парк во САД. Поголем е од заедничката површина на „Yellowstone“, „Yosemite“, „Grand Canyon“, „Glacier“ и „Olympic National Parks“. Њујорк го оформил првиот национален парк во САД кај Нијагарските водопади во 1885.
Неформално, често се употребуваат изразите горен Њујорк и долен Њујорк за да се направи разлика помеѓу Њујорк, односно неговата голема метрополитенска област, и остатокот од државата Њујорк. Разграничувањето на овие региони е тема на чести дискусии. Неофицијалните и произволно дефинирани региони на горниот дел на Њујорк ја вклучуваат областа Јужен Таер во која се сместени окрузите кои ја опфаќаат границата со Пенсилванија.
Клима
Генерално, Њујорк има умерено континентална клима, иако според Кепеновата класификација на климата Градот Њујорк има суптропска океанска клима. Климата во Њујорк е под високо влијание од две континентални воздушни маси: топла и влажна од југозападот и ладна и сува од северозападот.
Во поголемиот дел од зимските сезони температурата од -25°, или понска, може да биде очекувана во северните планински предели, а температура од -15°, или пониска, во југозападните и источноцентралните планински предели. Дури и во летниот период времето е студено во пределот на Андриондак, Кетскил и повисоките надморски височини.
Областа близу градот Њујорк, Лонг Ајленд и пониските слоеви на долината Хадсон Валеи имаат топли лета, со исклучок на периоди кога се појавува висока и непријатна влажност. Остатокот од државата ужива пријатно топли лета, повремено нарушени со кратки интервали на непогодна клима. Во поголемиот дел од државата летните тепмератури варираат од 25° до 30°.
Државни паркови
Њујорк има голем број на државни паркови и две поголеми шумски области. Паркот Андриондак, отрпилика голем колку државата Вермонт и најголем државен парк во САД, е формиран во 1892 и му била доделена државна уставна заштита во 1894. Помислата која водела кон формирањето на паркот за првпат се појавила во книгата „Човекот и природата“ на Џорџ Перкинс Марш, објавена во 1864. Марш тврдел дека уништувањето на шумите може да доведе од опустошување на околината. Потенцирајќи на чистењето на некогаш бујните земјишта околу Средоземјето тој велел: „Обработувањето на идеите, утврдени во акции од страна на човекот, го преобрази лицето на земјата во пустелија, скоро како она на месечината“.
Паркот Кетскил бил заштитен со одобрувањето на закон од 1885 во кој било наведено дека неговата површина треба да се конзервира и никогаш да не биде распродадена или дадена под закуп. На неговата зафатност од 2.800 км2, паркот е живеалиште на северноамериканскиот рис, бизони и многу рибари. Во овој регион живеат и околу 400 црни мечки.
Окрузи
Њујорк е поделен на 67 окрузи.
Региони
Њујорк е поделен на единаесет региони од страна на одделот за економски развој.
Понекогаш, државата Њујорк е делена на осум поголеми региони.
Градови
Во Њујорк има 62 града. Најголемиот град во државата, а воедно и најнаселениот во САД, е Њујорк, кој се состои од пет окрузи: Бронкс, Њујорк (Менхетн), Квинс, Кингс (Бруклин) и Ричмонд (островот Стејтен). Њујорке домот на повеќе од две-петини од државното население.
На табелата се претставени десетте најголеми градови во Њујорк.
Локацијата на овие градови, во рамките на државата, останала позната како место на големи транспортни трговски патишта уште од XIX век, особено каналот Ири и неговите паралелни железници.
Групирани како метрополитенски области, на табелата се прикажани дванаесетте најнаселени центри во државата.
Население
Од 2006, Њујорк е третата најголема држава во САД според бројот на населението, по Калифорнија и Тексас, со проценето население од 19.541.453 од 1 јули 2009. Ова претставува пораст од 513.481 или 2,7% од последниот попис во 2000, вклучувајќi природен пораст од 803.680 (тоа се 2.072.765 раѓања минус 1.269.085 умирања) и пад од 698.895 луѓе поради миграции надвор од државата. Имиграциите надвор од САД придонеле пораст од 879.969 луѓе, а пак миграциите во границите на нацијата придонеле пад од 1.575.864 луѓе.
И покрај големите отворени и празни површини во државата, населението во Њујорк е претежно урбанистичко со 92% на жители кои живеат во урбани области. Њујорк е бавно растечка држава со голема стапка на домашни миграции во други држави. Како и да е, државата е една од главните одредишта за иселениците ширум светот, па според тоа ја има втората најголема стапка на имиграции во САД (по Калифорнија) со 4.2 милиони доселеници, одредено во 2008. Иако и горниот дел на Њујорк е одредиште на голем број имигранти, повеќето од нив се сместуваат околу Њујоркпоради неговата раздвижена економија и космополитенска култура.
Центарот на населението во Њујорк е сместен во округот Оринџ, во градот Дирпарк. Њујорк, и неговите осум приградски окрузи (со исклучок на оние во Њу Џерси, Конектикат и Пенсилванија) има население од 13.209.006 или 68,42% од државното население.
Расна структура и предците во Њујорк
Поголемите групи на предци во државата Њујорк се: Афроамериканци (15,8%), Италијанци (14,4%), Ирци (12,9%), Германци (11,1%) и Англичани (6%). Според една проценка од 2004, 20,4% од населението во Њујорк се родени надвор од државата.
Њујорк е домот на најголем број афроамериканско население, а е втор по ред како дом на азиски Американци во САД. Освен овие поголеми групи на население во Њујорк, тој се смета и како дом на најголем број Порториканци, Доминиканци и Јамајски Американци во САД. Во соседството на Њујорк, односно градот Харлем е голем историски главен град на културата за Афроамериканците од потсахарско потекло, а Бедфорд Стајвесент е град со најголем број Афроамериканци во САД.
Квинс, исто така во Њујорк, е дом на најголемиот број азиски Американци во САД, а воедно и по население најразновидниот округ во САД. Вториот дом на азиските Американци е Чајнатаун, Менхетн. Квинс е, исто така, и дом на најголемото население во САД од пределот на Андите (Колумбијци, Еквадорци, Перуанци и Боливијанци).
Во пописот од 2000, италијанските Американци се покажале како најголема група на предци на островот Стејтен и на Лонг Ајленд, а веднаш зад нив се наоѓаат ирските Американци. Олбeни и југоисточниот централен Њујорк имаат, исто така, голем број на ирски и италијански американски доселеници. Во Бафало и западен Њујорк, германските Американци се најголема доселеничка група, а во северните предели на државата тоа се француските Канаѓани. Американците со англиско потекло се присутни низ цел горен Њујорк.
Според пописот во САД од 2000, 13,61% од населението од пет годишна возраст и постаро дома зборува шпански, додека 2,04% зборува кинески, 1,65% италијански и 1,23% руски.
Религија
Католиците сочинуваат повеќе од 40% од населението во Њујорк, протестантите 30%, евреите 8,4%, муслиманите 3,5%, будистите 1% и 13% од населението тврди дека нема никаква верска припадност.
Стопанство
Бруто-домашниот производ на Њујорк во 2007 изнесувал 1,1 трилиони американски долари, зафаќајќи го третото место во САД после Калифорнија и Тексас. Доколку Њујорк е независна држава, би се рангирала на 16-то место со својата економска моќ, односно веднаш зад Турција. БДП по глава на жител, во 2007, изнесувал 46.364 долари, со што Њујорк го зафаќал шестото место во САД и осмото во светот, по Ирска. Производите во земјоделството на Њујорк ги сочинуваат: млекото, добитокот, зеленчукот и јаболките. Индустријата во Њујорк е сочинета од печатење и издавање, научни инструменти, електрична опрема, машинерија, хемиски производи и туризам.
Њујорк извезува голем број на различни производи како прехранбени производи, мебел, минерали, компјутери и електроника, обликувани дијаманти и абтомобилски делови. Во 2007, државата извела стока во вредност од 71.1 милијарда долари во петте најголеми увозници на овие производи, односно Канада (15 милијарди долари), Обединетото Кралство (6 милијарди долари), Швајцарија (5.9 милијарди долари), Израел (4.9 милијарди долари) и Хонгконг (3.4 милијарди долари). Њујорк најмногу увезува нафта, злато, алуминиум, природен гас, електрицитет, необликувани дијаманти и дрво. Канада е многу важен економски партнер на државата. 21% од вкупниот извоз низ целиот свет во 2007 е извезен во Канада. Туризмот на северот е, исто така, голем дел од придонесите на Канада, нејзините жители во 2004 потрошиле 487 милиони американски долари при посета на државата.
Њујорк е водечки центар во САД за банкарство, финансии и комуникации и е локација на Њујоршката берза, најголемата банка во светот на доларксата валута. Многу од меѓународните корпорации се сместени токму во овој град.
Државата, исто така, има голем производствен сектор кој вклучува печатење и производство на облека, крзно, железничка опрема и автобуси. Могу од овие индустрии се сместени во горниот дел на Њујорк. Олбани и Хадсонска Долина се најголемите центри за произвоство на микрочипови и нанотехнологија, додека областа Рочестер е сконцентрирана на фотографска опрема.
Њујорк е голем земјоделски производител, рангирајќи се меѓу првите пет држави во производство на земјоделски производи како зелка, јаболки, млечни производи, цреши, компир, кромид, јаворов слад и многу други. Државата е најголем производител на зелка во соединетите држави. Околу четвртина од земјата на Њујорк е зафатена од фарми кои во 2001 произвеле земјоделски производи во износ од 3.4 милијарди американски долари. Јужниот брег на езерото Онтарио дава одличен склоп на почва и микроклима за овоштарници за јаболка, цреши, сливи, круши и праски.
Њујорк е третиот најголем производител на грозје во нацијата, позади Калифорнија, и втор најголем квантитативен производител на вино. Јужниот брег на езерото Ири е преполн со лозарства, а на полустровот Норт Форк од Лонг Ајленд, винариите и производството на вино почнало да се развива во последните три децении на XX век. Во 2004, грозјето и виното во Њујорк придонеле 6 милијарди американски долари во државната економија. Државата има вкупно 120 км2 земјиште со лозја, 212 винарии и произвела 200 милиони шишиња вино во 2004.
Во јануари 2010, невработеноста во државата била 8,8%.
Сообраќај
Њујорк има една од најголемите и најстарите транспортни инфраструктури во САД. Експанзијата на населението, генерално била проследена со потребата од водени патишта, најпрво на реката Хадсон, а потоа и каналот Ири. Денес, железниците и државните наплатни автопати ја следат генерално истата рута. Одделот за транспор на Њујорк е често критикуван за начинот на кој тие ги одржуваат државните патишта во одредени области и за фактот дека патарините, собрани заедно, на автопатите ја надминале нивната стандардна намена. До 2006, патарините наплаќале на државните платежни автопати сè до градот Бафало. Тие биле отфрлени од употреба при крајот на 2006 за време на кампањата за избор на гувернер (и двајцата кандидати се залагале за нивно отстранување).
Во познатото метро во Њујорк четири приградски желзнички системи влегуваат и го напуштаат градот: „Long Island Rail Road“, „Metro-North Railroad“, „Port Authority“, „Trans-Hudson“ и пет железнички линии од Њу Џерси. Многу други градови имаат урбанистички и регионални јавни превози. Одделот за моторни возила на Њујорк („ОМВН“) е владина агенција одговорна за регистрирање и контрола на автомобилите и други моторни возила како и за издавање на возачки дозволи во државата. Во 2008, „ОМВН“ имал 11.284.546 лиценцирани возачи и 10.697.644 регистрирани возила. Сите возила на бензин во Њујорк мораат да одат секои 12 месеци на контрола за емисија на штетни гасови. Секоја година, возилата во Њујорк мораат да бидат однесени на безбедносна проверка.
Влада и политика
Според моменталниот устав (усвоен во 1938), Њујорк е управуван од истите три гранки со кои се управува во сите педесет држави во САД: извршната власт, вклучувајќи го гувернерот на Њујорк и останатите независно избрани уставни службеници; законодавната власт, вклучувајќи го дводомното државно законодавство на Њујорк (сенатот и собранието); и судската власт, вклучувајќи го највисокиот државен суд, апелациониот суд на Њујорк, и пониските судови. Државата има два сенатори во сенатот на САД, 29 членови во претсавничкиот дом на САД и 31 гласач во националниот избор на претседател (пад од 41-от гласач во текот на 1940-тите).
Собранието на Њујорк се наоѓа во Олбани. Државните управувачки единици се поделени во 62 окрузи. Њујорк има повеќе од 4.200 локални самоуправи. Околу 52% од сите приходи од локалните самоуправи на државата се собираат од Њујорк, која е најголемата општинска област во САД.
Државата има силен дисбаланс од плаќањата на федералната влада. Њујорк добива 82 центи од секој 1 долар од даноци пратен во федералната влада во Вашингтон. Њујорк е рангирана во близина на дното, односно на 42 место, во федерални трошоци за данок по еден долар.
Законскиот систем на Њујорк се заснова на англиското обичајно право.
Сојузна застапеност
По пописот во 2000 и поделбата на изборите во 2002, државата има 29 членови во претставничкиот дом на САД и два сенатори во сенатот на САД. На државата ќе и бидат одземени две седишта во претставничкиот дом во 2013 поради падот на стапката на раст на населението. Њујорк има 31 гласач при националниот претседателски избор.
Во сенатот на САД, Њујорк е претставуван од Чак Шумер и Кристен Гилбренд, а според бројот на ченовите во претставничкиот дом се наоѓа на трето место, после Калифорнија со 53 и Тескас со 32.