cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чарлс II
Ран живот
Кога преговорите биле откажани, Чарлс го овластил генералот Монтроуз да пристигне на Оркниските Острови со мала војска за да им се закани на Шкотите со инвазија, со надеж дека ќе ги принуди на договор каков што тој сака. Монтроуз се плашел дека Чарлс ќе прифати компромис, но сепак избрал да ја нападне континентална Шкотска. Тој бил заробен и погубен. Чарлс неволно ветил дека ќе се придржува кон условите на спогодбата договорена меѓу него и Шкотскиот Парламент во Бреда, и дека ќе ги поддржи Свечената Лига и Ковенантот, кои имале овлстување за раководењето на Презвитеранската црква низ Британија. При неговото доаѓање во Шкотска на 23 јуни 1650 година, Чарлс формално го прифати Ковенантот; неговото напуштање на раководењето на Епископската црква иако му донела поддршка во Шкотска, го направила непопуларен во Англија. Чарлс наскоро започнал да ги презира „подмолноста“ и „лицемерството“ на Ковенантите. На 3 септември 1650 година, Ковенантите беа поразени во Битката кај Данбар од страна на многу помала сила предводена од Оливер Кромвел. Шкотските сили беа поделени во ројалистички енгејџери и презвитерански ковенанти, кои дури и се бореле едни против други. Разочаран од Ковенантите, во октомври истата година, Чарлс се обидел да им побегне и одјавал на север да им се придружи на енгејџерките сили, настан кој станал познат како „Почетокот“, но за два дена презвитеранците успеале да го престигнат и да го фатат. Сепак, Шкотите останале најголемата надеж на Чарлс за враќање на монархијата, и тој бил крунисан за крал на Шкотска во Скун на 1 јануари 1651 година. Поради тоа што силите на Кромвел биле закана за позицијата на Чарлс во Шкотска, било одлучено да се нападне Англија. Бидејќи многу Шкоти (вклучувајќи го и лордот Аргил и други водечки Ковенанти) одбивале да учествуваат, а и со само неколку англиски ројалисти кои се придружиле јужно во нападот на Англија, нападот завршил со пораз во Битката кај Ворчестер на 3 септември 1651 година, по што Чарлс избегнал заробување криејќи се во кралскиот даб во Боскобел Хаус. Во тек на шест недели, едвај избегнувајќи ја опасноста, Чарлс маскирајќи се успеал да избега од Англија. Тој успеал да пристигне во Нормандија на 16 октомври и покрај наградата од 1000 фунти за неговата глава, ризикот од смрт за секој што ќе бил фатен како му помага и тешкотијата при маскирањето на Чарлс, кој бил невообичаено висок (185 см).
Кромвел бил назначен за лорд протектор на Англија, Шкотска и Ирска, успешно поставувајќи ги Британските Острови под воена власт. Осиромашен, Чарлс не можел да добие доволно поддршка за да биде сериозен предизвик на владата на Кромвел. И покрај врските на семејството Стјуарт преку Хенриета Марија и принцезата од Орање, Франција и Холандската Република создале сојуз со владата на Кромвел од 1654 година, принудувајќи го Чарлс да и се обрати за помош на Шпанија, која во тоа време владеела со Јужна Холандија. Со помош на шпанските пари, Чарлс собрал мала војска од неговите потчинети кои биле во егзил, која се состоела од пет пешадиски полкови како и неколку трупи коњаница. Оваа сила го формирала јадрото на Британската Армија по обновувањето на монархијата.
Обновување на монархијата
По смртта на Кромвел во 1658 година, шансите на Чарлс за повторно добивање на круната отпрвен изгледале слаби бидејќи Ричард Кромвел го наследил својот татко како лорд протектор. Сепак, новиот лорд протектор немал моќ во Парламентот или Новата армија, бил принуден да абдицира во 1659 година и протекторатот бил укинат. За време на граѓанските и воените немири кои следеле, Џорџ Монк, гувернерот на Шкотска, бил загрижен дека земјата ќе премине во анархија. Монк и неговата војска марширале во градот Лондон и го принудиле Рамп парламентот (англ. rump – задница, преостанат дел) повторно да ги признае членовите на Долгиот парламент (англ. long – долг) кои биле исклучени во декември 1648 година за време на Чистката на Прајд. Долгиот парламент се распуштил самиот и за првпат по речиси 20 години, имало општи избори. Претходниот парламент создал изборни квалификации за да се обезбеди, како што тие мислеле, враќање на мнозинството презвитеранци.
Ограничувањата против ројалистичките кандидати и гласачи биле нашироко игнорирани, а резултатот од изборите бил прилично еднаква поделба на политичка основа меѓу ројалисти и парламентарци и на религиска основа меѓу англиканци и презвитеранци во Долниот Дом. Таканаречениот нов Конвенциски парламент се собрал на 25 април 1660 година, а набргу потоа ја примил веста за Декларацијата од Бреда, со која Чарлс се согласил, меѓу другото, да ги помилува повеќето непријатели на татко му. Англискиот парламент решил да го прогласи Чарлс за крал и да го покани да се врати; оваа порака Чарлс ја добил во Бреда на 8 мај 1660 година. Во Ирска, порано истата година била свикана конвенција, а на 14 мај, Чарлс бил прогласен за крал.
Од Шевенинген, тој заминал за Англија, пристигнал во Довер на 25 мај 1660 година, а во Лондон стигнал на 29 мај, на неговиот 30-ти роденден. Иако Чарлс и парламентот им доделиле амнестија на приврзаниците на Кромвел со Актот за обесштетување и заборав, 50 луѓе биле особено исклучени. На крајот, девет од кралоубијците биле погубени: тие биле обесени, влечени и исечени на четири делови; другите биле казнети со доживотна робија или едноставно доживотно исклучени од функцијата. Телата на Оливер Кромвел, Хенри Ајертон и Џон Бредшо биле подложени на недостоинствено посмртно обезглавување.
Чарлс се согласил да се откаже од феудалните давачки кои биле обновени од неговиот татко; во замена, Англискиот парламент му доделил годишен приход од 1.2 милиони фунти, главно добиени од царини и акцизи за да ја предводи владата. Ова доделување сепак, се покажало како недоволно за најголемиот дел од владеењето на Чарлс. Сумата била само показател колку најмногу му е дозволено на кралот да добие од кралската ризница секоја година; за поголемиот дел од владеењето, реалниот приход бил многу помал, што довело до зголемување на долговите и понатамошни обиди да се соберат пари преку данокот по глава, данокот за земјата и „данокот за огништето“.
Рано владеење
Во втората половина од 1660 година, задоволството на Чарлс за обновувањето на монархијата било намалено од смртта на неговиот помлад брат Хенри, како и неговата сестра Мери, од сипаници. Во исто време, Ен Хајд, ќерката на лорд канцеларот Едвард Хајд, признала дека е бремена од братот на Чарлс, Џејмс, со кој тајно се венчала. Едвард Хајд, кој не знаел ниту за бракот ниту за бременоста, бил назначен за гроф од Кларендон и неговата позиција како омилен министер на Чарлс била зајакната.
Дифенхидрамин
Дифенхидрамин е антихистаминик кој воглавно се користи во третманот на алергии. Исто така се користи при несоница, симптоми на настинка, тремор при паркинсонизам и наузеа. Може да се администрира преку уста, интравенска и интрамускулна инјекција. Максимален ефект се постигнува околу два часа по администрирањето, а ефектите може да траат до седум часа.
Чарлс II
Рано владеење
Конвенцискиот парламент бил разрешен во декември 1660 година, а крунисувањето на Чарлс се случило на 23 април 1661 година во Вестминстерската опатија. Чарлс бил последниот монарх кој имал традиционална поворка од Лондонската кула до Вестминстерската Опатија, ден пред крунисувањето.
Кларендонскиот Код
Кратко по крунисувањето бил свикан вториот Англиски парламент. Наречен Кавалје парламент, бил претежно составен од ројалисти и англиканци. Парламентот се обидел да ја обесхрабри неусогласеноста на Англиканската црква и донел неколку акти за да ја обезбеди англиканската доминација. Актот за корпорација од 1661 година, барал општинските службеници да се заколнат на верност; според Актот за еднообразност од 1662 година, употребата на Книгата за јавна молитва да биде задолжителна; Актот за верските собирања од 1664 година ги забранувал верските собири со повеќе од пет луѓе, освен под покровителство на Англиканската црква; а Актот за пет милји (Актот за дисиденти) од 1665 година, забранувал свештениците да доаѓаат во круг од пет милји (8 километри) од парохијата од која биле протерани. Актот за верските собирања и Актот за петте милји станале познати како „Кларендонскиот код“, по лорд Кларендон, иако тој не бил директно одговорен за нив и дури зборувал против Актот за петте милји.
Обновувањето на монархијата било проследено со општествени промени. Пуританизмот ја загубил својата динамика. Театрите биле повторно отворени откако биле затворени под покровителство на Оливер Кромвел, а непристојната „Комедија од обновувањето на монархијата“ станала препознатлив жанр. Театарските лиценци одобрени од Чарлс биле првите лиценци во Англија кои им дозволувале на жените да глумат женски улоги на сцената (тие претходно биле глумени од момчиња), и литературата од обновувањето на монархијата го славела или влијаела на обновениот двор, кој ги вклучувал развратниците како Џон Вилмот, 2-иот гроф од Рочестер. За Чарлс II, тој наводно рекол:
Големата чума и Големиот пожар
Во 1665 година, Чарлс се соочил со голема здравствена криза: Големата чума во Лондон. Во еден период, стапката на смрт достигнала број од 7000 жртви во неделата од 17 септември. Чарлс, заедно со неговото семејство и дворот, во јули заминал од Лондон во Салсбури; парламентот се собрал во Оксфорд. Неколку обиди за да се запре болеста од страна на службениците за јавно здравје од Лондон биле залудни и болеста продолжила да се шири со голема брзина.
Како додаток на неволјите на Лондон, но обележувајќи го крајот на чумата, бил Големиот пожар во Лондон, кој започнал на 2 септември 1666 година. Пожарот проголтал околу 13.200 куќи и 87 цркви, вклучувајќи ја и катедралата Св. Павле. Чарлс и неговиот брат Џејмс помагале при обидот за гасење на пожарот. Јавноста ги обвинувала римокатоличките заговорници за пожарот, иако всушност тој започнал во една пекарница во Пудинг Лејн.
Надворешна и колонијална политика
Од 1640 година, Португалија се борела во војната против Шпанија за да си ја врати својата независност по династичкиот сојуз кој траел 60 години меѓу круните на Шпанија и Португалија. Португалија имала помош од Шпанија, но со Пиринејскиот мировен договор во 1659 година, Португалија била напуштена од својот француски сојузник. Преговорите со Португалија за бракот на Чарлс со Катарина од Браганца започнале за време на владеењето на таткото на Чарлс и по обновувањето на монархијата, кралицата Луиса од Португалија, дејствувајќи како регент, одново ги започнала преговорите со Англија кои резултирале со сојуз. На 23 јуни 1661 година, бил потпишан договорот за брак. Миразот на Катарина на Англија и ги обезбедувал Тангиер (во Северна Африка) и Седумте острови на Бомбај (кои подоцна ќе имаат големо влијание врз развојот на Британската Империја во Индија), заедно со трговски права во Бразил и Источна Индија, верска и трговска слобода во Португалија и два милиони португалски круни (околу 300 000 фунти); додека Португалија добила воена и поморска поддршка против Шпанија и слобода на богослужење за Катарина. Катарина патувала од Португалија до Портсмут на 13-14 мај 1662 година, но Чарлс не ја посетил сè до 20 мај. Следниот ден парот бил венчан во Портсмут со две церемонии – католичка церемонија извршена тајно, проследена со јавна англиканска служба во капелата Домус Деи. Нејзината ограничена убавина и манастирското воспитување не биле доволно силни за да го оддалечат Чарлс од друштвото на неговите љубовници и по неколку недели од нејзиното пристигнување, таа станала свесна за нејзината тешка положба како сопруга на еден развратен крал, но иако Чарлс и понатаму имал деца со неговите љубовници, тој настојувал таа да биде почитувана.
Во еден неприфатен потег, исто така во 1662 година, Чарлс го продал Динкерк на неговиот прв братучед, францускиот крал Луј XIV, за околу 375 000 фунти. Пристанишниот канал, иако бил вредна стратешка позиција, бил одводен канал на ограничените финансиски средства на Чарлс.
Пред обновувањето на монархијата на Чарлс, Навигационите акти од 1650 година ја оштетиле холандската трговија давајќи им монопол на англиските бродови и ја започнале Првата Холандска војна (1652-1654). За да се постават темелите за нов почеток, дипломатските претставници на генералот на државата се појавиле во ноември 1660 година со холандскиот подарок. Втората Холандска војна (1665-1667) била започната со англиските обиди насилно да влезат во Холандските области во Африка и Северна Америка. Конфликтот започнал добро за Англичаните, со освојувањето на Њу Амстердам (преименуван во Њујорк во чест на братот на Чарлс, војводата од Јорк) и победа во Битката кај Лоустофт, но во 1667 година Холанѓаните започнале изненадувачки напад на Англичаните ( Нападот на Медвеј) кога тие пловеле до реката Темза каде голем дел од англиската флота бил закотвен. Речиси сите бродови биле потопени освен адмиралскиот брод, Ројал Чарлс, кој бил однесен во Холандија како трофеј. Втората Холандска војна завршила со потпишувањето на Бредскиот договор (1667).
Како последица на Втората Холандска војна, Чарлс го разрешил лордот Кларендон, кој го искористил како жртвено јагне за војната. Кларендон побегнал во Франција кога бил обвинет за велепредавство (кое се казнувало со смртна казна). Моќта преминала во рацете на петте политичари заедно познати под чудниот акроним како Кабал – Клифорд, Арлингтон, Бакингем, Ешли (подоцна гроф од Шефтсбери) и Лодердејл. Всушност, Кабал ретко дејствувале заедно, а дворот често бил поделен на две фракции предводени од Арлингтон и Бакингем, од кои Арлингтон бил поуспешен.
Во 1668 година, Англија се здружила со Шведска и со својот поранешен непријател, Холандија, за да му се спротивстават на Луј XIV во Војната за децентрализација. Луј склопил договор со Тројниот сојуз, но продолжил да ги одржува своите агресивни намери кон Холандија. Во 1670 година, Чарлс, барајќи решение за да ги реши своите финансиски проблеми, се согласил на Доверскиот договор, со кој Луј XIV ќе му плаќа 160 000 фунти секоја година. За возврат, Чарлс се согласил да го обезбеди Луј со војска и да го објави своето преминување во католицизам „штом благосостојбата на неговото кралство ќе дозволи“. Луј требало да го обезбеди со 6000 војници за да се потиснат оние кои се спротивставуваат на преминувањето во католицизам. Чарлс настојувал да се погрижи Договорот – особено одредбата за преминување во католицизам – да остане тајна. Останува нејасно дали Чарлс сериозно имал намера да премине во католицизам.
Во меѓувреме, со низа од пет повелби, Чарлс и ги доделил правата за самостојни територијални придобивки на Британската Источно-индиска компанија, исто така да кова пари, да управува со тврдините и војската, да формира сојузи, да започнува војна и да склопува мир и да извршува граѓанска и криминална надлежност над освоените области во Индија. Претходно во 1668 година, тој ги изнајмил островите на Бомбај за минимална сума од 10 фунти платени во злато. Португалските територии кои Катарина ги донела со себе како мираз се покажале дека се премногу скапи за одржување; Тангер бил напуштен.
Во 1670 година, Чарлс со кралска повелба го доделил управувањето на целиот речен слив Хадсонов Залив, на компанијата Хадсонов Залив и ја нарекол територијата Рупертова земја, по неговиот братучед, принцот Руперт од Рајна, првиот гувернер на компанијата.
Конфликт со парламентот
Иако претходно бил благонаклонет кон Круната, Кавалје парламентот бил оддалечен од војните на кралот и верските политики за време на 70-тите години на XVII век. Во 1672 година, Чарлс ја објавил Кралската декларација за толерантност, со која тој наводно ги укинува сите казниви закони против католиците и другите верски дисиденти. Во истата година, тој отворено ја поддржувал католичка Франција и ја започнал Третата Англо-холандска војна.
Кавалје парламентот се спротивставил на Декларацијата за толерантност на уставна основа тврдејќи дека кралот нема никакво право своеволно да укинува закони донесени од парламентот. Чарлс ја повлекол Декларацијата, а исто така се согласил и на Тест Актот, кој не само што барал од државните службеници да ја примат Светата тајна под пропишаните обрасци од Англиканската црква, туку подоцна и ги принудил да се откажат од одредени учења на Римокатоличката црква бидејќи биле „суеверни“ и „идолопоклонички“. Клифорд, кој преминал во католицизам, поднел оставка наместо да даде заклетва и починал кратко после тоа. До 1674 година, Англија не добила ништо од Англо-холандската војна и Кавалје парламентот одбил да овозможи понатамошни средства, принудувајќи го Чарлс да склучи мир. Моќта на Кабал слабеела, додека таа на замената на Клифорд, лордот Денби, растела.
Подоцна во 1678 година, Долниот Дом го обвинил лордот Денби за велепредавство. Иако голем дел од народот барал војна со католичка Франција, Чарлс тајно преговарал со Луј XIV, обидувајќи се да постигне договор со кој Англија би останала неутрална во замена за пари. Лордот Денби јавно признал дека е непријателски настроен кон Франција, но воздржано се согласил да се придружува кон желбите на Чарлс. За негова несреќа, Долниот Дом не го гледал како неподготвен учесник во скандалот, наместо тоа верувајќи дека тој бил творец на политиката. За да го спаси лордот Денби од јавно обвинување, Чарлс го разрешил Кавалје парламентот во јануари 1679 година.
Новиот Англиски парламент, кој се собрал во март истата година, бил прилично непријателски настроен кон Чарлс. Многу членови се плашеле дека тој имал намера да ја искористи постојаната војска за да го потисне несогласувањето и да го наметне католицизмот. Сепак, со недоволно средства изгласани од парламентот, Чарлс бил принудел да ги распушти неговите војници. Со губењето на поддршката од парламентот, лордот Денби поднел оставка од својата функција како министер за финансии, но добил помилување од кралот. Наспроти кралската волја, Долниот Дом објавил дека разрешувањето на парламентот не ги прекинува постапките за оставката и помилувањето поради тоа е невалидно. Кога Горниот Дом се обидел да ја наметне казната за егзил – за која Долниот Дом сметал дека е премногу блага – оставката била задржана меѓу двата Дома. Како што било потребно да го направи тоа многупати за време на неговото владеење, Чарлс потклекнал пред желбите на неговите противници, предавајќи го лордот Денби во Лондонската кула. Лордот Денби ќе биде задржан таму уште 5 години.
Подоцнежни години
Чарлс се соочил со политичка бура за наследувањето на тронот. Веројатноста за католички монарх била жестоко спротивставена од Ентони Ешли Купер, 1-виот гроф од Шефтсбери (претходно барон Ешли и член на Кабал, кој се распаднал во 1673 година). Моќта на Шефтсбери била зацврстена кога Долниот Дом во 1679 година го вовел Законот за исклучување, со кој се бара војводата од Јорк да биде исклучен од линијата на наследување. Некои дури барале круната да му се пренесе на војводата од Монмут, најстариот син од незаконските деца на Чарлс, кој бил протестант. Оние кои ги нарекувале Abhorrers (англ. аbhorrent – одвратно, одбивно) бидејќи сметале дека Законот за исклучување бил одвратен – биле подоцна наречени ториевци (по поимот за безимотните ирски католички бандити), додека оние кои ја поддржувале кампањата за петиции во корист на Законот за исклучување ги нарекувале Pettitioners (англ. petition  - моли, дава петиција), а подоцна биле наречени виги (по поимот за бунтовните шкотски презвитеријанци).
Плашејќи се дека Законот за исклучување ќе биде донесен и зацврснат од некои ослободителни пресуди од судењата за заговорите кои биле во тек, за што му се чинело дека народот е понаколнет кон католицизмот, Чарлс решил да го разреши Англискиот парламент по вторпат таа година, во летото, 1679 година. Надежите на Чарлс за поумерен парламент не се исполниле и за неколку месеци тој повторно го разрешил парламентот, откако парламентарците се обиделе да го донесе Законот за исклучување. Кога нов парламент се собрал во Оксфорд во март 1681 година, Чарлс го разрешил по четврти пат за само неколку дена. За време на 80-тите години од XVII век, сепак, популарната поддршка за Законот за исклучување опаднала и Чарлс доживеал пораст на верност низ целата земја. Лордот Шефтсбери бил обвинет за предавство и избегал во Холандија, каде и починал. До крајот на своето владеење, Чарлс владеел без парламент.
Противењето на Чарлс за Законот за исклучување ги разлутило некои протестанти. Протестантските заговорници го создале заговорот Рај Хаус (англ. Rye House), план да се убијат кралот и војводата од Јорк додека се враќале од Лондон, по коњските трки во Њумаркет. Сепак, голем пожар ја уништил резиденцијата на Чарлс во Њумаркет, по што тој бил принудел да ги напушти трките порано, па така случајно избегнувајќи го планираниот напад. Вестите за пропаднатиот заговор биле обелоденети. Протестантските политичари како Артур Капел, 1-виот гроф од Есекс, Алгернон Сидни, лорд Вилијам Расел и војводата од Монмут биле вмешани во заговорот. Лордот Есекс си го пресекол грлото додека бил затворен во Лондонската кула; Сидни и Расел биле погубени за велепредавство со многу слаби докази; а војводата од Монмут избегал во егзил на дворот на Вилем Орански. Лордот Денби и преживеаните католички лордови кои ги држеле во Кулата биле ослободени, а католичкиот брат на кралот, Џејмс, стекнал големо влијание на дворот. Титус Оутс бил осуден и затворен за клевета.
Смрт
Чарлс доживеал мозочен удар утрото на 2 февруари 1685 година, а починал четири дена подоцна, на 54 години во 11:45 часот во палатата Вајтхол. Неочекуваната болест и смрт довеле до сомневање дека можната причина за смртта е отров. Сепак, повеќето современи медицински анализи тврдат дека симптомите на неговата болест се слични на болеста уремија (клинички синдром кој настанува при нефункционирање на бубрезите). На неговата смртна постела, Чарлс побарал од својот брат Џејмс да се грижи за неговите љубовници: „однесувај се добро со војвотката од Портсмут и не дозволувај кутрата Нели да гладува“, и им рекол на своите дворјани: „Жалам господа, што умирам во вакво време.“ На последната вечер од неговиот живот тој бил примен во Римокатоличката црква, иако степенот до кој тој бил целосно свесен или обврзан, а и од кој потекнува идејата е нејасно. Тој бил закопан „без свечености“ во Вестминстерската опатија на 14 февруари.
Чарлс бил наследен од својот брат, кој станал Џејмс II од Англија и Ирска и Џејмс VII од Шкотска.
Потомство и наследство
Чарлс немал законски деца, но признал дванаесет деца од неговите седум љубовници, вклучувајќи пет деца од озлогласената Барбара Вилиерс, леди Каслмејн, за која било создадено војводството од Кливленд. Неговите други љубовници биле: Мол Дејвис, Нел Гвин, Елизабет Килигру, Кетрин Пеџ, Луси Волтер и Луиса де Керуал, војвотката од Портсмут. Народот бил навреден што морал да плаќа даноци кои биле трошени на нив и на нивните деца, многу од кои добиле војводства и грофовства. Денешните војводи од Баклеј, Ричмонд, Графтон и Сент Олбанс потекнуваат од Чарлс во непрекината машка линија. Дијана, принцезата од Велс, била потомок од двајца незаконски синови на Чарлс: војводите од Графтон и Ричмонд. Синот на Дијана, престолонаследникот Вилијам од Велс, ќе биде првиот британски монарх кој потекнува од Чарлс II.
Најстариот син на Чарлс, војводата од Монмут, предводел бунт против Џејмс II, но на 6 јули 1685 година, бил поразен кај Битката на Сеџмур, а потоа заробен и погубен. На крај, Џејмс бил симнат од престолот во 1688 година, за време на Славната револуција. Тој бил последниот римокатолички монарх кој владеел со Британија.
Обѕирнувајќи се на владеењето на Чарлс, ториевците биле склони да го гледаат како време на благонаклонета монархија, додека вигите тоа го сметале за ужасен депотизам. Денес е можно да се процени Чарлс без пристрасност. Тој повеќе се смета за љубезен палавко – со зборовите на неговиот современик Џон Евелин: „принц со многу доблести и многу недостатоци, љубезен, лесно достапен, не е намќорест или злобен“. Џон Вилмот, 2-от гроф од Рочестер пишувал повулгарно за Чарлс:
Нестрпливо се тркала од една проститутка до друга, Весел монарх, скандалозен и сиромашен.
Чарлс, заштитиник на уметностите и науките, ја основал Кралската Опсерваторија и го поддржувал Кралското друштво, научна група чии први членови биле Роберт Хук, Роберт Бојл и сер Исак Њутон. Чарлс бил приватен заштитник на сер Кристофер Врен, архитектот кој помогнал повторно да се изгради Лондон по Големиот пожар и кој ја конструирал Кралската болница Челзи, која Чарлс ја основал како дом за пензионираните војници во 1682 година.
Годишнината од Обновувањето (исто така и роденденот на Чарлс) - 29 мај – била признаена како Ден на желадот (англ. Oak Apple Day) во Англија сè до средината на XIX-от век, наречена по Кралскиот даб во кој Чарлс се криел за време на бегањето од војската на Оливер Кромвел. Традиционалните прослави вклучувале носење ливчиња од даб, но тоа изумрело. Чарлс II е запаметен преку спомениците на плоштадот Сохо во Лондон, Плоштадот на Парламентот во Едингбург, плоштадот на Света Марија во Глостер, како и покрај јужната врата во катедралата Личфилд, а исто така е и опширно прикажан во литературата и во другите медиуми.
Титули и обраќања
Официјалното обраќање на Чарлс II било „Чарлс Втори, со милоста на Господ, Крал на Англија, Шкотска, Франција и Ирска, бранител на верата итн.“ Барањето за Франција било само симболично и било наметнато од секој англиски крал уште од Едвард III, без разлика на големината на француска територија што всушност била контролирана.
Почести
• KG: Витез на Редот на подвезицата (англ. Order of the Garter), 21 мај 1638 година
Грбови
Како принц од Велс, грбот на Чарлс бил кралскиот грб (кој подоцна и го наследил), кој се разликувал по трите сребрени пердуви. Неговите грбови како монарх биле: штит поделен на четири дела, I и IV понатамошна поделба на дел од штитот, три златни хералдички лилјани на сина хералдска боја (за Франција), и три лавови кои чекорат налево со едната шепа крената во воздух со златен столб на црвена хералдска боја со (за Англија); II златен лав со предните шепи кренати во воздух со двоен штит и цветни мотиви на спротивните страни еден од друг во црвена хералдска боја (за Шкотска); III златна харфа со сребрени жици на сина хералдска боја (за Ирска).
Деца
Со Маргерит или Маргарет де Картере Со Луси Волтер (околу 1630–1658) Со Елизабет Килигру (1622–1680), ќерка на Сер Роберт Килигру, мажена за ,Френсис Бојл 1-в Висконт Шанон во 1660 година Со Кетрин Пег Со Барбара Вилерс (1641–1709), сопруга на Роџер Палмер, 1-виот Ерл од Каслмејн; назначена војвотка од Кливленд со нејзино право Со Нел Гвин (1650–1687) Со Луиса Рене де Пенанкое де Керовил (1649–1734), назначена за војвотка од Портсмут со нејзино право (1673) Со Мери ’Мол’ Дејвис, куртезанка и глумица со репутација Други веројатни љубовници:
NGC 6653
NGC 6653 — елиптична галаксија во соѕвездието Паун, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6653 се споменува и како ESO 45-13.
Откривање
Објектот е откриен на 28 јуни 1835 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6653 е од видот E1. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,2 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,2 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 6653 има привидни димензии од 1,7' х 1,5'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 18 ч 44 м 38,6 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -73° 15' 47"".
Други поделби
Проучување на NGC 6653 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 62342. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 469; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 9303. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број N/A.
Користена литература
""Southern Galaxy Catalogue"", Austin, Texas: University of Texas Monographs in Astronomy No. 4, 1985. (152,564)
Англиски рог
Англиски рог, скратено -{C.i.}-, е дрвен дувачки инструмент, регистарска варијанта на обоа со звук подлабок за квинта. Во техничка смисла се подудара со неа и можат да го свират обоисти. По изглед се разликува од обоа не само по должина туку и по крушкасто проширување на цевката кон крајот, како и по совиеното метално цевче на почетокот, кое го носи двојното јазиче од трска. Звукот на англискиот рог е многу сроден со звукот на обоата, само е нешто помолчалив(потивок) и потемен, така да особено му одговараат мелодии со помирен тек и меланхоличен или тажен израз.
Список на државни водачи во 229 година
Ова е список на државни водачи во 29 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Аспарухов мост
Аспаруховиот мост е патен мост во североисточна Бугарија. Се наоѓа во градот Варна и ги поврзува квартовите Аспарухово и Галата со центарот на градот, односно го премостува каналот помеѓу Варненското Езеро и Црно Море.
Името го добил по славниот бугарски владетел Аспарух.
IC 59
IC 59 — галаксија во соѕвездието Вајар, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 59 се споменува и како ESO 353-27, MCG -6-4-59.
Откривање
Објектот е откриен на 4 септември 1897 година од страна на Луис Свифт.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, IC 59 е од видот S0. Видливиот сјај со голо око изнесува 12,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,6 mag, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. IC 59 има привидни димензии од 1,6' х 1,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 1 ч 37 м 35,8 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, -33° 55' 27". Положбениот агол на објектот е во износ од 174°.
Други поделби
Проучување на IC 59 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 6020.
NGC 4055
NGC 4055 — елиптична галаксија во соѕвездието Береникина Коса, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 4055 се споменува и како NGC 4061, UGC 7044, MCG 4-29-6, VV 49, VV 179, CGCG 128-5, CGCG 98-40.
Откривање
Објектот е откриен на 29 април 1832 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 4055 е од видот E3. Видливиот сјај со голо око изнесува 13,1 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,2 m/лм2. NGC 4055 има привидни димензии од 1,2' х 0,9'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Положбениот агол на објектот е во износ од 171°.
Други поделби
Проучување на NGC 4055 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 38146. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 148; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 1444. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 135.
Надворешни врски
NGC 4055
Капетан Леши
„Капетанот Леши“ — филм на режисерот Жика Митровиќ (кој е автор и на сценариото) од 1960 година. Главните улоги ги играат: Александар Гавриќ, Петре Прличко, Марија Тоциноски, Елма Карлова итн. Филмот е еден од најпопуларните и комерцијално најуспешните филмови во Југославија. Според жанрот, тој спаѓа во партизанските филмови, но режисерот настојувал да ги отстрани елементите од официјалната идеологија, а дејствието и ликовите да ги моделира според вестерните, ставајќи го нагласокот врз акцијата и хуморот. Покрај филмот, голема популарност стекнала и насловната песна, а потоа одредено време излегувал и истоимениот стрип.
Синопсис
Рамиз Леши е партизански капетан од албанска националност кој има задача да ги ликвидира заостанатите балистички банди во Косово, во периодот по завршувањето на Втората светска војна. Меѓутоа, меѓу балистите се наоѓа и неговиот брат. Сепак, капетанот Леши успева да ги уништи балистичките одреди и својот брат да го врати на вистинскиот пат.
NGC 248
NGC 248 — оддавна маглина во соѕвездието Тукан, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 248 се споменува и како ESO 29-EN8.
Откривање
Објектот е откриен на 11 април 1834 година од страна на Џон Хершел, со помош на рефлекторски телескоп, чијашто леќа имала пречник од 18,7 см.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 248 е од видот EN. NGC 248 има само една позната привидна димензија, која изнесува 1'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 0 ч 45 м 24 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, - 73° 22' 49".
Други поделби
Проучување на NGC 248 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 460; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 9141.
Нортамбрија
Нортамбрија (Norþanhymbra Rīċe; Regnum Northanhymbrorum) било раносредновековно англосаксонско кралство во денешна Северна Англија и Југоисточна Шкотска.
Името потекнува од староанглискиот збор со значење „народот или провинцијата северно од Хамбер“, за разлика од народот кој живеел јужно од естуарот Хамбер. Нортамбрија почнала да се оформува како кралство на почетокот од седмиот век, кога двете претходни основни територии Деира и Берниција создале династичка унија. За време на својата кулминација, кралството се протегало од Хамбер, округот Пик и реката Мерси на југ до Фирт оф Форт (сега во Шкотска) на север. Кралството Нортамбрија ја загубило својата независност во средината на десеттиот век кога Деира била освоена од Данците и било создадено Кралството Јорк. Ерлдомот од Бамбург ја задржал контролата врз Берниција одреден временски период; но областа северно од Твид подоцна била припоена кон средновековното Кралство Шкотска а делот јужно од Твид бил припоен кон Кралството Англија по што се формирале грофовиите Нортамберленд и Палатин Дурам.
Историја
На територијата каде што се појавило кралството Нортамбрија во 655 година, постоеле две англосаксонски кралства, Берниција и Деира. Тие се формирале како резултат на англосаксонското освојување на британските региони Бринејх и Деифир. Информациите за раната кралска генеологија за Берниција и Деира потекнуваат од Црковната историја на англискиот народ од Беде и „Историјата на Бритите“ (во оригинал: Historia Brittonum) од велшкиот хроничар Нениус. Според Нениус, берникиската кралска лоза започнува со Ида, синот на Еопа. Бринеих бил освоен од Ида во 547 година и ја преименувал во Берниција, а Деифир бил потчинет од Ела во 559 година, по што ја нарекол Деира. Новосоздадените кралства постојано војувале со соседните британски држави, обидувајќи се да заземат доминантна позиција на територијата на Античкиот Север.
Ида имал многу потомци, кои подоцна се обиделе да ја зголемат територијата на кралството наследена од татко им, но постојано наидувале на жесток отпор од Британците, кои не сакале да ги отстапат своите земји на странски освојувачи.
За разлика од Ида, Ела имал само една ќерка, Аха, и еден син, Едвин, кој имал само три години кога починал неговиот татко. Затоа, по смртта на Ела, неговиот помлад брат Етелрик (Елфрик) го наследил престолот, но постојано бил под закана од детронизација и имал само номинална моќ.
Обединување на Берниција и Деира
Кралот на Берниција, внукот на Ида, Етелфрит, бил прв владетел кој ги обединил двете држави под свое владеење. Тој го протерал Деирскиот крал Едвин на дворот на кралот Редвалд од Источна Аглија за непречено да владее со двете кралства, но Едвин се вратил околу 616 година и ја освоил Нортамбрија со помош на Редвалд. Едвин, кој владеел од 616 до 633 година, бил еден од последните кралеви од деирската лоза кој владеел со цела Нортамбрија; Освалд од Берниција (околу 634–642) конечно успеал потрајно да ги спои кралствата. Братот на Освалд, Освиу, го наследил престолот во Нортамбрија и покрај првичните обиди на Деира повторно да се повлече. Иако Бернициската лоза подоцна станала кралска лоза во Нортамбрија, деријците имале низа свои поткралеви, меѓу кои и Освине (роднина на Едвин убиен од Освиу во 651 година), Етелвалд (убиен во битка 655) и Алдфрит (син на Освиу, кој исчезнал по 664 година). Иако и Етелвалд и Алдфрит биле во роднински врски со Освиу, кои можеби го добиле својот статус на подкрал од него, и двајцата имале сепаратистички чувства на Деира за независно да владеат со неа.
Нортамбрија и нордиска населба
Викиншките инвазии во деветтиот век и воспоставувањето на Данелав повторно ја поделиле Нортамбрија. Според англосаксонските хроники, викиншките напади (кои претходно биле претежно во јужниот дел од Англија) ги почувствувала Нортамбрија кога викиншка група го нападнала Линдисфарн во 793 година. По овој катастрофален пораз, нападите на Викинзите во Нортамбрија биле или спорадични или нема зачувани докази за тоа. Но, во 865 година таканаречената Голема паганска армија се истоварила во Источна Англија и започнала освојувачка кампања. Големата армија се судрила со Нортамбрија во 866-867 година, и двапати го нападнала Јорк во период од една година. По првиот напад Нордијците заминале на север, а кралевите Еле и Озберт се вратиле во градот. Во вториот напад, Викинзите ги убиле Нортамбриските кралеви Еле и Озберт и повторно го зазеле градот.
Откако кралот Алфред воспоставил контрола врз јужна Англија, нордиските напаѓачи се населиле во областа која подоцна ќе биде позната како Данелав во Мидландс, Источна Англија и во јужниот дел од Нортамбрија. Во Нортамбрија, Нордијците го основале Кралството Јорк кое се протегало до реката Тиз и Хамбер, и приближно се поклопувала со територијата на Деира. Ова кралство опстоило до 954 година кога последниот скандинавски крал Ерик, кој обично бил нарекуван Ерик Блодакс, бил развластен и потоа убиен.
Големата армија не успеала да освои територии северно од реката Тиз. При одредени напади успевале да го прошират кралството во тие облати, но ниеден историски извор не споменува трајна нордиска окупација и има многу малку скандинавски топоними кои би укажале на значајна нордиска населба во северните региони на Нортамбрија. Со областа северно од Тиз за време на викиншкото освојување на Нортамбрија управувале Заедницата на Свети Кутберт и остатоците од англиските нортамбриски елити. Врз основа на позиционирањето на Заедницата таа можеби дејствувала како тампон зона помеѓу Нордијците во јужна Нортамбрија и Англосаксонците кои продолжиле да управуваат со северот.
Северно од Тајн, Нортамбријците одржувале делумна политичка контрола во Бамбург. Егберт I продолжил да владее како регент крал околу 867 година, а веднаш по него и кралевите Риксиге и Егберт II. Според историчарот од дванаесеттиот век Симеон од Дурам, Егберт I бил вазален крал на Нордијците. Нортамбријците се побуниле против него во 872 година, и го собориле го во корист на Риксиге. Во 874 година Халфдан успеал да ја преземе контролата над Деира и со своја група ги нападнал областите северно од реката Тајн за да го наметне своето владеење врз Берниција. По смртта на Халфдан (околу 877 г.) Нордијците имале потешкотии да ја задржат територијата во северна Берниција. Риксиге и неговиот наследник Егберт успеале да го одржат англиско присуство во Нортамбрија..Едвулф „Кралот на северните Саксонци“ (р. 890–912) кој го наследил Егберт II ја одржал контролата врз Бамбург, но по Едвулф со оваа област владееле грофови (ерлови) кои можеби исто така биле поврзани со кралската Нортамбриска династија.
Батулица (Црвулево)
Батулица — археолошко наоѓалиште во селото Црвулево општина Карбинци. Наоѓалиштето претставува осамен наод од римско време. На околу 1 км североисточно од селото, во 1968 година, припоправките на стара чешма, на падините на едно од ритчињата околу неа е најдена мермерна плоча со димензии од 44 × 33 × 7,5 см. Во горниот дел над рамката има тимпанон а под него претстави на Асклепиј, Хигија и Телесфор, убаво обработени во барелјеф. На долната рамка има старогрчки натпис со името на дедикантот Сервелиос Леивера. Присуството на плочата упатува на можно постоење на лековит извор. Наодот се чува во Заводот и музеј во Штип. .
Грамади (Лаки)
Могила — археолошко наоѓалиште кај виничкото село Лаки. Претставува градиште од доцната антика.
На висок рид со доминантна положба, оддалечен 5 км југозападно од селото, на површина од 150 × 80 м се гледаат остатоци од градежен материјал и керамички садови. На неколку места се зачувани делови од темелите на бедемот.
Џејмс Тобин
Џејмс Тобин (англиски: James Tobin) ( – ) — американски економист, претставник на неокензијанците, кој дал значаен придонес за неокласичната синтеза. Неговата академска работа вклучува пионерски придонеси кон проучувањето на инвестициите, монетарната и фискалната политика и финансиските пазари. Во 1981 година бил награден со Нобеловата награда за економија за неговиот придонес „во анализата на состојбата на финансиските позиции и нивните врски со решенијата во областа на расходите, вработеноста, производството и цените“, односно за неговиот придонес во развивањето на модел во кој монетарните, финансиските и реалните променливи се меѓусебно обусловени и за неговата теорија на имотен избор.
Рани и студентски години
Тобин е роден во Чемпејн, Илиноис, САД во 1918 година. Неговиот татко, Луј Мајкл Тобин, бил директор на атлетскиот клуб на Универзитетот на Илиноис во Урбана – Чемпејн, додека неговата мајка Маргарет Едгертон Тобин била социјален работник. Тобин во Урбана завршил основно и средно образование, каде што се истакнал како на часовите така и во спортските активности, односно во кошарката и атлетиката. Во 1935 година, по иницијатива на својот татко, без какви било специјални подготовки, ги положил приемните испити, и добивајќи стипендија станал студент на престижниот универзитет "Харвард". Токму тие години во Одделот за економија на Харвард биле собрани едни од најголемите умови во економската наука како што се: Едвард Чемберлен, Јозеф Шумпетер, Едвард Месон, Сејмур Харис, Самнер Шликтер, Алвин Хансен, Василиј Леонтјев, Готфрид Хаберлер итн. Покрај тоа, и на другата страна од катедрата, тие години студенти на Харвард биле личности кои подоцна станале водечки во поодделни области од економијата. Меѓу нив спаѓаат: Џон Милер, Пол Семјуелсон, Лојд Рејнолдс, Лојд Мецлер, Пол Свизи, Ричард Гилберт, Ричард Гудвин, Ј. К. Галбрајт, Ричард Мазгрејв, Абрам Бергсон итн. Тобин дипломирал во 1939 година, а магистрирал во 1940 година. По влегувањето на САД во Втората светска војна, тој се пријавил на курс за морнарички офицери на Универзитетот Колумбија. Четирите воени години воглавно ги поминал во американската морнарица како офицер навигатор или на посебни задачи, учествувајќи во борбите во Северна Африка, јужна Франција и Италија. По заземањето на Јапонија ја напуштил војската и се вратил на Харвард за да ја продолжи академската кариера. Наредните две години работел на својата докторска дисертација на тема „Теориски и статистички истражувања на функцијата на побарувачката“, напишана под супервизија на Шумпетер, која успешно ја одбранил во 1947 година, по што вратите на Харвард биле широко отворени за неговата наставничка и истражувачка кариера. Тобин предавал на Харвард три години како помлад колега. Во тој период поминал една година во Англија како гостин на департманот за применета економија на познатиот универзитет во Кембриџ, и тоа од 1949 година до 1950 година.
Универзитетска кариера и консултант
Во 1950 година Тобин преминал на Универзитетот Јеил како вонреден професор, за подоцна да стане редовен професор по економија (1955 – 1957), професор по економија со највисок академски ранг на Јеил (Sterling Professorship) (1957 – 1988), и претседател на департманот за економија (1968 – 1969 и 1974 – 1978). Исто така бил и директор на фондацијата "Каулс" (Cowles Foundation) за истражувања во економијата (1955 – 1961 и 1964 – 1965). Од 1988 година до неговата смрт во 2002 година бил професор со највисок академски ранг, пензиониран почесен професор, на Универзитетот Јеил. Таму Тобин ги објавил и своите најпознати трудови, меѓу кои и оние за кои му била доделена Нобеловата награда за економија. Речиси целиот свој работен век го има поминато предавајќи на студентите и пишувајќи трудови. Во периодот 1961 – 1962 година станал член на Економскиот совет на Претседателот Кенеди, што всушност е едно од ретките скршнувања од неговата универзитетска кариера. Покрај Тобин, во Економскиот совет на Кенеди се вклучиле и голем број на познати економисти како што се Хелер, Окун, Солоу и Ероу. Во 1962 година оваа група на „великани“ во економската наука го издала и денес познатиот извештај (Economic Report) на кој се засновала Кенедиевата „нова економска политика“. Тобин истакнал дека тој и неговите колеги биле многу горди што претседателот Кенеди ги прифаќал нивните совети и ги преточувал во мерки и политики кои за време на неговиот мандат дале резултати во намалувањето на невработеноста како и на полето на економскиот раст. Меѓутоа, сите тие резултати пропаднале за време на Виетнамската војна и стагфлацијата во 1970-тите години.