Сиднејска_опера
Јорн Утзон и неговата оставка Пред конкурсот за Сиднејската Опера, Јорн Утзон побдил на седум од осумнаесет конкурси на кој учествувал, но ниту еден од неговите проекти не бил реализиран. Концептот за Операта што Утзон го понудил секаде будел воодушевување и бил сметан за револуционерен. Во јануарското издание на The Assessor Report од 1957г. стоело: -„ Доставените нацрти се толку едноставни што личат како да се дијаграмски. Сепак, и покрај тоа што постјано се навраќавме на проучувањето на овие скици, уверени сме дека претставуваат концепт на една Оперска куќа која има потенцијал да стане една од најпрепознатливите градби во светот.“ Во првата фаза од проектот Утзон одлично соработувал со остатокот од проектантскот тим и клиентот, но како што напредувал проектот, владата на Кејл настојувала на големи промени. Тие исто така не ги почитувале доволно ни вложените средства ниту вложениот труд во проектирањето и изградбата. Напнатоста помеѓу клиентот и проектантскиот тим почнала да се зголемува кога било изнудено прерано отпочнување на проектот кој сè уште немал конечен дизајн. Ова резултирало со постојани одложувања и препреки додека неколку технички инженерски проблеми не биле решени. Зградата била специфична, па токму поради прераното започнување со работа без завршните планови настанале проблеми со дизјнот и зголемување на трошоците. Откако Роберт Ескин бил избран за Премиер на Нов Јужен Велс во 1965г. односот на клиентот, архитектите, инженерите и грдежните работници станал многу тензичен. Ескин бил гласен критичар на проектот пред да дојде на власт. Новиот Министер за јавни работи, Дејвис Хјуџис покажувал уште помала наклонетост. Австралиската критичарка на архотктура, Елизабет Ферли, напишала дека: -„за време на една свечена вечера во изборната ноќ во Мозмен,ќерката на Хјуџис, Сју Боргоњ, случајно кажа дека татко и наскоро ќе го отпушти Утзон. Хјуџис не беше заинтересиран за уметност, архитектура или естетика. Се покажа како тесноград измамниик кој беше разоткриен пред Парламентот и симнат од водачката функција на Државната партија поради лажно тврдење дека има универзитетска диплома. Оперската куќа му даде втора шанска на Хјуџис. За него, како и за Утзон контролата бешре најважна, исто како и трумфот на домашната просечност над странскиот гениј.“ Разликите сè повеќе се продлабочувале. Меѓу првите била убедувањето на Утзон дека клиентот треба да биде информиран за сите аспекти на планирањето и изградбата додека траат, додека пак клентот барал систем (видно создаден од Дејвис Хјуџис) преку кој архитектите, градежните работници и инженерите директно и одделно ќе му поднесуваат извештај. Ова имало големо влијние врз начините на набавка и контролата на трошоците, особено бидејќи Утзон сакал да преговара околу договорите со избраните снабдувачи (како што бил Ралф Симондс за внатрешните фурнирни делови), а владата на Нов Јужен Велс инсистирала договорите за снабдување да бидат ставени на тендер. Утзон воопшто не сакал да одговори на прашањата или критиките на Извршниот комитет на Сиднејската Опера (СОХЕЦ). Сепак, еден член на комитетот и судија од првичниот конкурс, професорот Хери Ингам Ешворт, му давал силна поддршка. Уцон не сакал да направи компромис околу неколку аспекти од неговите нацрти кои клиентот сакал да ги промени. Способноста на Утзон, никогаш не била доведена во прашање и покрај сомнежи кои Хјуџис се трудел да ги разбуди кога се обидел да го претстави Утзон како непрактичен сонувач. Ове Аруп всушност има изјавено дека Утзон „најверојатно е најдобар од сите кои ги сретнал во неговото долгогодишно работно искуство со архитекти“ и дека: -„ Сиднејската опера би можела да стане најсовременото ремек дело на светот само ако му се пружи шанса на Утзон“ Во октомври 1965г., Уцон му доставил распоред на Хјуџис наведувајќи ги крајните рокови за завршување на некои делови од работите од Третата фаза. Во тоа време тој бил близок соработник со Ралф Симондс,почитуван произведувач на фурнир сместен во Сиднеј. Соработката продолжила и покрај предупредувањет на еден од инженерите на Аруп дека „ знаењето на Ралф Симондс за оптоварувањето врз фурнирот е екстремно сиромашно“ и дека техничкиот совет бил „ најблаго речено на најниско ниво и целосно неупотреблив за нивните цели“. Австралиската критичарка за архитектура, Елизабет Ферли, го обвинила соработникот на Аруп, Мајкл Луис за имање „скриени намери“. Во секој случај, кратко потоа Хјуџис ја повлекол дозволата за производство на фурнирни прототипи за ентериерот на Операта, па така врската помеѓу Утзои и клиентот никогаш не се подобрила. До февруари 1966г. Утзон должел повеќе од 100 000 долари за такси. Тогаш Хјуџис го запрел финансирањето на проектот, за архитектот да не може да си ги плати ни сопстевниот персонал. Владините документи сведочат дека после неколку закани за оставка, Утзон конечно го условил Дејвис Хјуџис велејќи му: „Ако не го сториш тоа, давам оставка“. Хјуџис на тоа одговорил: „Ја прифаќам твојата оставка. Многу ти благодарам. Збогум.“ Уцон го напуштил проектот на 28 февруари 1966г. Тој рекол дека одбивањето на Хјуџис да му ги плати долговите и отсуствотот на соработка е она што го предизвикало неговото заминување, а ситуацијата подоцна ја нарекол „Злоба во Земјата на грешките“ (“Malice in Blunderland“). Во март 1966, Утзон ја одбил понудата што му ја дал Хјуџис, да работи како „дизајнерски архитект“ со понизок ранг од извршните архитекти, без никаква надгледна моќ врз изградбата на операта. Утзон ја напуштил земјата и никогаш не се вратил. После оставката, имало доста полемики околу тоа кој бил во право, а кој не. Весникот „Д Сандеј Морнинг Хералд„- (The Sydney Morning Herald) објавил:„Ниту еден архитект немал поголема слобода од г-дин Утзон. Ретко кој клиент бил потрпелив и дарежлив од луѓето и владата на Нов Јужен Велс. Никој не би сакал да биде забележано во историјата дека оваа соработка завршила поради неконтролираниот темперамент на едната страна и неконтролираната злоба на другата.“ На 17 март 1966г. весникот повторно објавил: „ Не беше негова вина што новата Влада и Фондацијата на Оперската Куќа не успеаја да преземат контрола и ред врз проектот....Неговиот концепт беше толку голем предизвик што дури и тој самиот би можел да ги реши проблемие само работејќи чекор по чекор...инсистирањето на совршенство е она што го наведуваше постојано да го менува дизајнот на проектот со текот на работата.“ Меѓутоа, во една статија на „Харвард Дизајн Магазин“ –(Harvard Design Magazine) од 2005г. оксфордскиот универзитетски професор, Бент Флајвбјерг, вели дека Утзон бил жртва на прелевањето на буџетот за изградба, чија крајна висина била 1 400% над првичната.Прелевањето и скандалите што следеле го спречиле Уцон да создава други ремек дела. Според Флајвбјерг, тоа било вистиската цена на Сиднејската опера: -„Утзон имаше триесет и осум години кога победи на конкурсот за Операта...на кој начинработата на искусниот мајстор ќе ни ги збогатеше животите? Никогаш нема да дознаеме. Тоа е штетата што Сиднеј ја направи бидејќи не знаеше како да ја изгради Опера Хаус.“ Сиднејската опера им го отвори патот на многу комплексни форми во модерната архитектура. Нејзиниот дизајн беше еден од првите кои беа компјутерски потпомогнати за да се создадат сложени форми. Дизајнерските техники, развиени од Утзон и Аруп,за Сиднејската опера уште повеќе се развивале и денес се користат во блоб архитектурата, како што се делата на Гери, и во повеќето градби од армиран бетон. Овој проект е еден од првите во светот на кој се користел аралдит за да се спојат префабрикуваните структурни елементи и со тоа ја потврдил исправноста на концептот за понатамошна употреба. Оперската Куќа била прва и во машинското инженерство. Данската фирма, Steensen Varming, била одговорна за конструирање на нов погон за климатизација кој во тоа време бил најголем во Австралија и снабдувал со воздух повеќе од 17 000м3 во минута. Тоа било постигнато со употреба на иновативната идеја за искористување на заливската вода за да се создаде систем на топлинска пумпа со хидро-разладување која е сè уште во употреба.