cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бушева Планина
Туризам
Крушевската букова корија, бројните асфалтни и земјени патишта и скијачките терени лете се користат и за планински велосипедизам, јавање на коњи, пешачење и планинарење. Меѓу повеќето природни и културно-историски знаменитости кои се често посетувани од туристите на Бушева Планина се: Мечкин Камен, манастирот „Св. Преображение“ со големиот крст подигнати од Тоше Проески, споменикот на Илинденското Востание - Македониум, споменикот на битката на Слива, вештачкото езеро на „Гумење“ и други.
Поради чистиот воздух и големите количества снег голем број на ученици од Македонија преку организирано зимување ги посетуваат Крушево и Бушева Планина. Најпознати сметувачки капацитет за туристите се хотелите „Монтана“, „Панорама“, „Илинден“, детското одморалиште „Шула Мина“, а во последно време сместување се обезбедува и со изнајмување на приватни куќи.
NGC 6951
NGC 6951 — спирална галаксија во соѕвездието Кефеј, заведена во Новиот општ каталог на длабоконебесни тела.
Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 6951 се споменува и како NGC 6952, UGC 11604, MCG 11-25-2, CGCG 325-3, IRAS 20366+6555.
Податоци од набљудување
Според морфолошката класификација на галаксиите, NGC 6951 е од видот SBbc. Видливиот сјај со голо око изнесува 10,7 m, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 11,6 m, додека површинскиот сјај изнесува 13,3 m/лм2. NGC 6951 има привидни димензии од 3,9' х 3,2'.
Астрономски податоци
Објектот е од епохата Ј2000.0. Неговата ректасцензија, односно аголот измерен меѓу еклиптиката и небесниот екватор со теме во пролетната точка, изнесува 20 ч 37 м 14 с, а неговата деклинација, односно висината на лакот на тој агол, +66° 6' 21"". Положбениот агол на објектот е во износ од 170°.
Други поделби
Проучување на NGC 6951 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во Каталогот на најважните галаксии (PGC), објектот се среќава со ознаката 65086. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 32; додека во Каталогот на основни ѕвезди (GSC) е групиран под бројот 4258. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од Паломарската опсерваторија во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 546.
Надворешни врски
NGC 6951
816 п.н.е.
816 п.н.е. — година според општоприфатениот календар. Тоа била 816. година пред новата ера, 816. од првиот милениум п.н.е., 16. од 9 век п.н.е. и седма од 810-тите п.н.е.
Други календари
Така, во византискиот календар, којшто времето го мери од создавањето на светот според Библијата, на 1 септември 5509 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар, истата трае во текот на 4692 и 4693 година. Според асирскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува од 4750 г. п.н.е, кога се проценува дека бил изграден првиот храм во граот Асур, станува збор за 3934 година. Понатаму, во еврејскиот календар, којшто започнува на 1 септември 3760 г. п.н.е. според продолжениот јулијански календар или околу една година пред создавањето на светот според Евреите, годината се протега во текот на 2944 и 2945 еврејска година. Според календарот на Римјаните, којшто започнува од 753 г. п.н.е., кога браќата Ромул и Рем го основале градот Рим (познато и како Ab urbe condita), годината е избројана како 63 пред основањето на Рим.
Во рамките на кинескиот календар, пак, постојат две поделени мислења за почетокот на броењето на годините: едни сметаат дека тоа е 61 година од владеењето на легендарниот Жолт цар или 2637 г. п.н.е.; додека други сметаат дека за почеток треба да се земе годината кога Жолтиот цар станал владетел, т.е. 2697 г. п.н.е. На тој начин, според првото гледиште, 816 година се протега во 1820 и 1821, додека според второто гледиште, годината трае во текот на 1880 и 1881 кинеска година. Будистичкиот календар започнува да го мери времето од 543 г. п.н.е., година во којашто се смета дека Буда достигнал состојба на нирвана, па така годината е 273 пред Буда да ја достигне блажената состојба. Според исламскиот календар, во којшто мерењето на времето започнува со 622 година, т.е. годината на пребегнувањето на пророкот Мухамед од Мека во Медина (позната и како хиџра), годината се протега во текот на 1481 и 1480 исламска година пред хиџра.
Хептархија
Хептархија е заедничко име за седумте кралства од англосаксонска Англија во периодот од англосаксонското населување на Британија во 5 век до нивното здружување во четири кралства: Мерсија, Нортумбрија, Весекс и Источна Англија во 8 век.
Терминот „Хептархија“ (од грчкиот ; од, : „седум“; , : „владее“ и наставката  , ) се однесува на постоењето на седум англосаксонски кралства: Источна Англија, Есекс, Кент, Мерсија, Нортамбрија, Сасекс и Весекс. Терминот „седум кралства“ прв го употребил англискиот историчар од 12 век, Хенри Хантингдон во неговото дело Историја на англискиот народ; а терминот хептархија датира од 16 век.
Историја
Периодот на хептархијата траел од крајот на римското владеење во Британија во 5 век, до потчинувањето на повеќето англосаксонски кралства од страна на Егберт од Весекс во 829 година. Хептархија одговара на периодот во европската историја познат како ран среден век или (поконтроверзниот термин) мрачен век. Иако името „хептархија“ укажува на постоење на седум кралства, нивниот број варирал бидејќи кралевите се бореле за превласт во различни периоди од хептархијата.
Кон крајот на 6 век, кралот на Кент имал доминација на југот од Англија. Во VII век, владетелите на Нортамбрија и Весекс биле моќни. Во 8 век, Мерсија воспоставила хегемонија врз другите тогашни кралства, особено за време на владеењето на Офа Велики.
Падот на Хептархијата и основањето на Кралството Англија бил долг процес во текот на 9-тиот до 10-тиот век. Во текот на 9 век, данската енклава во Јорк прераснала во Данелав, и околу половина од Англија била под данска власт. Алфред Велики ги обединил англиските држави поради заканата од заедничкиот непријател. Во 886 година, Алфред го освоил Лондон, а во Англосаксонската хроника се наведува дека „сиот Англиски народ кои не се подложни на Данците се потчинил на кралот Алфред“.
Обединувањето на Кралството Англија завршило во 10 век, по протерувањето на Ерик Блодакс како крал на Нортамбрија. Етелстан бил првиот крал на цела Англија.
Список на англосаксонски кралства
Четири главни кралства во англосаксонска Англија биле:
Други поголеми кралства, целосно освоени во одреден момент од нивната историја, пред обединувањето на Англија, биле:
Други помали кралства и територии:
Припишана хералдика
Иако хералдиката не постоела во тоа време, на кралствата од англосаксонската хептархија по 12 или 13 век им се припишуваат грбови. Некои од нив се засноваат на опис во историски записи.
Магарешки трн
Магарешкиот трн (лат. Onopordum acanthium) е цветно растение од фамилијата Главоцветни. Природно вирее во Европа, Северна Африка и Азија. Ова е силно, двегодишно растение со груби, боцкави листови и карактеристични жилести стебленца.
Опис
Наредната година растението расте (0.2-) 0.5–3 m во висина и 1.5 m во широчина. Листовите се со пречник од 10–50 cm, назименични и зашилени, прекриени со бели волнести влакненца. Листовите се мошне вдлабнаи со долги, цврсти боцки долж жилите. Фините влакненца му даваат на растението сивкав изглед. Големото главно стебло достигнува пречник од 10 cm при основата, а нагоре се разгранува. Секое стебло има вертикален ред од широки, жилести листови, (лентолик лисест материјал), со просечен пречник од 2–3 cm, кој се протега до подножјето на цветната чашка.
Цветовите излегуваат на лето. По облик се топчести, 3–5 cm во пречник, од темнорозови до лаванда по боја. Пупките најпрвин излегуваат ан врвот на стеблото, а подоцна на врвовите на дпоредните гранки. Се јавуваат поединечно или во групи од две до три по гранка. Растенијата се андрогени, истовремено со плодникот и прашници и стојат врз многубројни долги и цврсти, жилести листови. Сите овие листови гледаат нанадвор, а долните се поразретчени и се свиткани надолу. Откако плодницата започнува да се набабрува, формира од 8.400 до 40.000 зрна семе по растение.
Растението вирее во предели со суви лета, како во Македонија и на Средоземјето, и најдобро расте на песоклива, песокливо-глинеста и калцитна почва богата со амониумски соли. Расте на рудерални места, како и на суви пасишта и прекопувани полиња. Претпочита природни места, раскопани површини, крај патишта, полиња, и особено на плодни почви, ораници, во високи треви, крај реки, во честаци и речни корита.
Магарешкиот трн се размножува само со семиња. Највеќето семиња 'ртат на есен по првите дождови, но некои семиња можат да 'ртат во текот на целата година при погодна влажност и температура. Семињата кои из'ртуваат доцна на есен стануваат двогодишни. Но кога 'ртат порано, се однесуваат како едногодишни. Закопаните семиња барем 7 години, а може и над 20. Сето ова во голема мера зависи од условите во нивното окружување. Тие се тенки и мазни, со должина од 3 mm, а по боја се кафеави со сиви места. На врвот имаат четкести завршетоци. Нивен главен преносител е ветерот, но играат улога и луѓето, птиците, животните, стоката и потоците. Семињата се осетливи на светлина и 'ртат само кога се блиску до површината. Никнуваат од длабочини до 4.5 cm, но 0.5 cm се оптимални.
Употреба
Магарешкиот трн во светот се продава како уркасно растение. Покрај ова, на некои места го користеле за лечење на рак и чир, како и за намалување на лачења од мукусните мембрани. Чашката порано се јадела како артичока. Понекогаш луѓето ги собирале памучните влакненца и со нив полнеле перници. Некогаш од семињата се цедело масло за расвета, огрев и готвење.
Напомена:
Употребата на чај од плодницата (чичекот), влијае врз крвниот притисок, покачувајќи го.
Национален симбол на Шкотска
Цветот на магарешкиот трн е национален симбол на Шкотска уште од времето на шкотскиот крал Александар III (1249 - 1286) и стоел на сребрени монети на кралот Џејмс III, исковани во 1470.
Според една легенда, напаѓачката нордиска војска се обидувала ноќе да се промолкне во шкотски воен логор, но еден бос Нордиец случајно згазнал на магарешки трн, и толку силно го заболело што вреснал, и со тоа ги известил Шкотите за нивното присуство.
Надворешни врски
Cluaran
Список на државни водачи во 622 година
Ова е список на државни водачи во 22 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
336 п.н.е
Настани
Александар III Македонски ја наследил круната од својот татко Филип II
Починале
Филип II (382-336 п.н.е.)
M.Ö. 336
Змиски Остров (Црно Море)
Островот е населен. Рурална населба Биле била основана во февруари 2007 година.
Островот бил дел од пограничниот спор помеѓу Романија и Украина во 2004-2009 година. Територијалните граници на континенталниот гребен околу Змискиот Остров биле обележани од страна на Меѓународниот суд на правдата во 2009 година.
Географија
Координатите на островот се 45.255°N, 30.20417°W. Островот има форма на буквата Х, и има површина од 0.205 км2. Највисоката област е 41 метри над нивото на морето. Островот нема истакната планина, туку има наклон со рид.
Најблиската крајбрежна локација на островот е островот Кубански на украинскиот дел од делтата на Дунав, кој се наоѓа на 35 километри од каналот Бистро и каналот Схидни. Најблискиот романски крајбрежен град, Сулина, е оддалечен 45 километри. Најблизок украински град е Вилкове, со оддалеченост од 50 километри. Постои и пристаниште Уст-Дунаиск, со оддалеченост од 44 километри од островот.
Кон крајот на 2011 година, во крајбрежните води на островот, 58 видови риби (од кои 12 се вклучени во Црвената Книга на Украина ) и шест видови ракови биле забележани. Претседателскиот декрет од 9 декември 1998 година, број 1341/98, ги прогласил островските и крајбрежните води како државно заштитено подрачје. Вкупната заштитена област опфаќа територија од 232 хектари.
Население и инфраструктура
Околу 100 жители живеат на островот, најчесто припадници на граничната полиција со нивните семејства и техничкиот персонал. Во 2003 година, по иницијатива на Националниот Универзитет Одеса, била основана станицата за истражување каде секоја година научниците и студентите од универзитетот спроведуваат истражувања за локалната фауна, флора, геологија, метеорологија, атмосферска хемија и хидробиологија.
Островот во моментов е демилитаризиран и под брз развој. Во согласност со договорот помеѓу Романија и Украина од 1997 година, украинските власти се повлекле разрушувајќи го воениот радар и ја пренеле целата друга инфраструктура на цивилите. На крајот, меѓународните односи меѓу Романија и Украина се влошиле кога Романија се обидела да потврди дека островот не е ништо повеќе од камен во морето. Во февруари 2007 година, Врховната Рада одобрила воспоставување на рурална населба како дел од градот Вилкове, кој се наоѓа на оддалеченост на устието на Дунав.
Во прилог на хеликоптерска платформа, во 2002 година бил изграден столб за бродови со нацрт до 8 метри и во тек е изградбата на пристаништето. Островот се снабдува со опрема за навигација, вклучувајќи и 150-годишен светилник. Електричната енергија е обезбедена од двојната сончева и електрична централа. Островот, исто така, има соодветно развиена инфраструктура, како што е станицата за морски истражувања, пошта, банка (филијала на Украинската банка „Авал“), станицата за прва помош, телевизиски услужник, телефонска мрежа, мобилна телефонска кула и интернет врска. Поголемиот дел од градежните објекти се наоѓаат или во средината на островот од страна на светилникот или на североисточниот дел на островот.
На островот нема извор на свежа вода.
Светилник
Светилникот бил изграден во есента 1842 година од страна на Црноморската флота на Руската Империја. Светилникот е осумаголна градба со височина од 12 метри, кој се наоѓа во близина на највисокото подрачје на островот, на 40 метри над морското ниво. Светилникот бил изграден на местото на претходно уништениот храм на Ахил е во непосредна близина на зградата за домување. Остатоците од грчкиот храм биле пронајдени во 1823 година.
Како што технологијата на светилникот напредувала, во 1860 година нови светилки за светилникот биле купени од Англија, а една од нив била инсталирана во 1862 година. Во раните 1890-ти години била инсталирана нова керозинска светилка со опрема за ротирање на лампи и рамни леќи, која ја подобрила видливоста на светилникот до 32 километри. Светилникот бил уништен или оштетен во Првата светска војна. Потоа бил повторно изграден.
Светилникот бил силно оштетен и за време на Втората светска војна од страна на советските воздухопловни сили и германските сили и повторно бил обновен на крајот од 1944 година. Во 1949 година бил дополнително реконструиран и опремен од Црноморската флота. Светилникот дополнително бил надграден во 1975 и 1984 година. Во 1988 година бил инсталиран нов радио-светилник „КПМ-300“ со опсег на радио сигнали од 240 километри.
Во август 2004 година, светилникот бил опремен со радио-светилник „Јантар-2М-200“, кој обезбедува диференцијален корекциски сигнал за ГПС и ГЛОНАСС.
Стара историја
Островот бил именуван од Грците како Леукос (грчки: Λευκός, или во превод „Бел остров“), а Римјаните го нарекувале Алба, веројатно поради белите мермерни формации што можат да се најдат на островот. Островот на Ахил бил главното светилиште на ахајскиот јунак, каде што „морските птици ги натопувале своите крилја во вода за да ги исчистат храмовите“, според Константин Д. Киријазис. Неколку храмови на Аполон можат да се најдат тука, а постојат и потопени урнатини.
Според Арктин, телата на Ахил и Патрокле биле донесени на овој остров од страна на Тетида, за да бидат ставени во светилиште. Урнатините за кои се верува дека се од храм посветен на Ахил, биле откриени од страна на рускиот поморски капетан Н.Д.Крицки во 1823 година, но потоа изградбата на светилникот на самата локација ги избришала сите траги од неа. Овидиј го спомнува островот, како и Птоломеј и Страбон. Островот е опишан во Природознание од Плиниј. Исто така, тој е опишан во едно писмо на Аријан до царот Адријан, историски документ на кој Маргерит Јурсенар во своите мемоари се потпира.
На островот се пронајдени неколку антички натписи, вклучувајќи го и декретот Олбија од 4 век п.н.е.
Современа историја
Грците за време на Отоманското Царство го преименувале островот во Фидониси (грчки: Φιδονήσι), а островот го дал своето име во поморската битка кај Фидониси, која се одвила меѓу отоманската и руската флота во 1788 година, за време на Руско-турската Војна од 1787-1792.
Во 1829 година, по Руско-турската војна од 1828-1829, островот станал дел од Руското Царство до 1856 година.
Во 1877 година, по Руско-турската војна од 1877-1878 година, Отоманското Царство го дала островот и северниот дел на Добруџа на Романија, како надомест за руската анексија на романскиот регион Бесарабија.
Прва светска војна
Како дел од романскиот сојуз со Русија, Русите управувале со безжичната станица на островот, која била уништена на 25 јуни 1917 година, кога била бомбардирана од страна на турскиот крстосувач Медили. Светилникот (изграден од Мариус Мишел-паша во 1860) исто така бил оштетен и евентуално уништен.
Меѓувоен период
Договорот од Версај од 1920 година го потврдил островот како дел од Романија. Светилникот бил повторно изграден во 1922 година.
Втора светска војна
Првата поморска акција се случила на 23 јуни 1941 година, кога советските сили го нападнале островот. На 9 јули 1941 година, советските сили се приближиле до островот, но не направиле никакви воени дејствија. На 7 септември 1941 година, пет советски подморници спровеле патрола во близина на островот. На 1 декември 1942 година, советскиот крстосувач Ворошилов бил оштетен од романските сили, но тој успеал да се врати назад. За време на краткото бомбардирање, биле погодени радио станицата, касарната и светилникот на островот, но без значителни човечки загуби. На 11 декември 1942 година, советската подморница Shch-212 потонала од романско минско поле близу островот, заедно со целиот нејзин екипаж од 44 лица. Советската подморница М-31 исто така потонала во близина на островот на 17 декември.
На 25 август 1943 година, два романски моторни чамци забележале советска подморница во близина на островот и ја нападнале, но таа успеала да побегне.
Кампањата конечно завршила кога романските маринци биле евакуирани од островот и советските трупи го окупирале на 29-30 август 1944 година.
Поствоена историја
До 1948 година, Змискиот Остров бил дел од Романија. На 4 февруари 1948 година, за време на разграничувањето на границата, Романија и Советскиот Сојуз потпишале протокол. Романија ја оспорил валидноста на овој протокол, бидејќи никогаш не бил ратификуван од ниту една од двете земји.
Истата година, во 1948 година, за време на Студената војна, на островот бил изграден советски радарски столб (како за поморски така и за воздухопловни цели).
Поседувањето на островот од Советскиот Сојуз било потврдено во Договорот меѓу Владата на Народна Република Романија и Владата на Сојузот на Советските Социјалистички Републики на 27 февруари 1961 година. Помеѓу 1967 и 1987 година, СССР и романската страна преговарале за разграничување на континенталниот гребен. Романската страна одбила да прифати руска понуда од 4000 км2 до 6000 км2 околу островот во 1987 година.
По распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година, Украина ја наследила контролата над островот. Голем број романски партии и организации постојано тврделе дека островот треба да биде вклучен кон нејзината територија. Според романската страна, во мировните договори од 1918 и 1920 година (по Првата светска војна), островот се сметал за дел од Романија, и тоа не било споменато во договорот за промена на границата помеѓу Романија и Советскиот Сојуз од 1947 година.
Во 1997 година, Романија и Украина потпишале договор во кој двете држави „повторно потврдуваат дека постоечката граница меѓу нив е неповредлива и поради тоа, ќе се воздржат, сега и во иднина, од какви било обиди против границата, како и од какво било барање, или чин, окупирање и узурпација на дел или на целата територија на островот“. Сепак, двете страни се согласиле дека ако не може да се постигне резолуција за поморските граници во рок од две години, тогаш двете страни можат да одат и да се жалат пред Меѓународниот суд на правдата за да бараат конечна одлука.
Во 2008 година, дванаесет украински погранични стражари загинале кога нивниот хеликоптер летал од Одеса кон островот.
Повоена македонска музика
Повоена македонска музика е музиката створена во периодот после втората светска војна, од август 1944, до септември 1991 - референдумот за осамостојување. На 2 август 1944 година во манастирот Прохор Пчински започнало Првото заседание на АСНОМ, што значело врвно достигнување во политиката за вооружена народна борба на македонскиот народ, со кое се одбележал почетокот на постоењето на Социјалистичка Република Македонија како слободна држава во федерација со југословенските народи. АСНОМ значело јавно истакнување на постоењето и афирмација на македонската националност.
Особености на повоениот период
Во 1950 година во Скопје бил основан Институтот за фолклор „Марко Цепенков“, во чиј етномузиколошки оддел почнале да се собираат, мелографираат и да се обработуваат музичко-фолклорни материјали од сите краишта во Македонија. Овој материјал претставувал база за проучување и за изработка на повеќе научни трудови што се објавени во нашата земја и во странство. Во 1975 година почнала да работи Медиевистичката секција „Владимир Мошин“ во рамките на манифестацијата Струшка музичка есен, која работи на дешифрирање, изведба и научна разработка на дела од музичкото духовно минато на Македонија. На оваа манифестација премиерно се изведени: „Златоустовата литургија“ од Атанас Бадев - македонски традиционален црковен напев (деш. Сотир Голабовски), како и песнопенија од св. Климент Охридски, св. Јован Кукузел, Калистрат Зографски, Дионис Попоски, Хармосан Охридски и др.
Музичките фестивали дале придонес за збогатувањето на музичката панорама во Македонија. Од нив треба да се споменат: Охридско лето, Мајски оперски вечери, Струшка есен, Денови на македонската музика, Тетовски хорски одѕиви, фестивалите на забавна музика во Скопје и Штип и други.
Во рамките на Факултетот за музичка уметност постои одделот за музикологија, каде што се подготвуваат специјалисти за ова занимање. Од 1970 година почнало да се работи врз проектот „Музичкото минато и сегашноста во Македонија“, под патронат на Институтот за национална историја. Водители на овој проект биле проф. д-р Драгослав Ортаков и проф. д-р Сотир Голабовски. Музичката критика и публицистика го следи развојот на македонското музичко творештво и репродукција, како и издавачката дејност во целина. Во 1993 и 1995 година излегле од печат двата тома од Македонскиот осмогласник - граматика на македонското црковно пеење, а во 1997 излегла од печат и Златоустовата литургија - македонски традиционален црковен напев.
Класификација на музичкото творештво (1944-1991)
Класификација на повоеното македонско музичко творештво досега е вршено на разни начини: Тодор Скаловски во својот труд за македонската музика објавен во Музичката енциклопедија, во 1963 година, се определува повоените македонски композитори да ги дели по нивната возраст. Во таа смисла тој разликувал две генерации македонски композитори: стара (Трајко Прокопиев, Тодор Скаловски, Стефан Гајдов, Живко Фирфов, Аспарух Хаџиниколов, Петре Богданов - Кочко, Глигор Смокварски, Благоја Иванов и Властимир Николовски) и млада (Кирил Македонски, Томислав Зографски, Тома Прошев, Тихомир Карапанчев).
Драгослав Ортаков во својот труд „Музичката уметност во Македонија“ веќе зборува за три генерации македонски творци, прва генерација македонски композитори, втора, денешна средна, а потоа третата најмлада генерација музички автори.
Тома Прошев во својата докторска дисертација „Современа македонска музика“ се определил за 15 автори кои ги класифицирал во 4 генерации од причина што пред него наследил класификација на три генерации, а за време на пишувањето на своето дело се афирмира уште една, тогаш најмладата генерација. Тој се определил за следната класификација:
Тргнувајќи по оваа аналогија, денес веќе можеме да зборуваме за 5 генерации повоени македонски автори, бидејќи во меѓувреме, се афирмира уште една генерација македонски композитори, а тоа се: Илија Пејовски, Тома Манчев, Горјан Коруновски, Димитрие Бужаровски и Гоце Коларовски. Тргнувајќи од веќе наследената состојба на ова подрачје и ние се определуваме за ваква класификација, макар што има место и за нејзина критика. Ова свесно го правиме бидејќи имаме желба со нашиов труд да почитуваме се' што е сторено во проучувањето на повоената македонска музика, а воедно и да дадеме скромен прилог кон нејзината обработка.
Појава на профаниот македонски композиторски јазик и афирмација на хорски слог
Главните одлики на творештвото на оваа генерација македонски композитори би можеле да ги сведеме на следново:
1. Најзначајни претставници:
2. Извор на инспирации.
Оваа генерација македонски повоени композитори акцентот главно го става вр вокалната музика т.е. хорската. Со искуството стекнато пред војната, во работата со аматерските хорски колективи, беа во можност да се запознаат со достигнувањата во овој жанр на светски план. Затоа од оваа генерација композитори хорските песни се движат од едноставните хомофони песни во Лидертафел стил (Стефан Гајдов, „Леле Јано“ и сл.) - преку широко конципираните духовни дела (Тодор Скаловски - Величание Кирилу и Методију и др.), па сè до сложено контрапунктни работени хорови (Трајко Прокопиев, „Кумановка“ бр. 3 и 4). Гледано од формалната страна, постојат хорски композиции аналогно на строфичните и прокомпонираните соло-песни (С.Гајдов „Петлите пејат“ - строфична и Т. Скаловски „Македонско Оро“ - прокомпонирана). Дел од хорските композиции на оваа генерација се всушност обработки на народни песни. Строфичната градба често наметнува варијациска обработка (секоја строфа е работена на друг начин), а стремежот за создавање поголеми облици довел до поврзување на повеќе песни во една целина (Пример: Тодор Скаловски - Балтепе).
3. Формирање профан музички јазик специфичен за македонската музичка традиција.
Првата генерација македoнски творци, покрај тоа што продолжиле со стилизација и хомогенизација и обработка на македонскиот музички фолклор, почнале да создаваат и оригинални дела во тој стил, што придонеле за формирањето на специфичен музички јазик, кој се гледа во подрачјето на хармонијата (со откривање латентни хармонии на фолклорните мелоритмички примери), во ритамот (со афирмација на мешано-сложените тактови 5/8, 7/8, 9/8, 11/8 и сл. како и нивни комбинации 5/8+7/8 и др.). Во подрачјето на обликот (Тешкото, односно Македонско оро од Т. Скаловски), забележуваме трансформација на формата, односно премин од инструменталната во вокална музика и обратно и слично.
4. Се печатат хармонизирани или обработени македонски народни песни во збирки, од кои најпознати се на Јосиф Чешмеџиев и на Стефан Гајдов. Трите збирки Македонски песни од Ј.Чешмеџиев се печатени во 1926, (52 песни за мешан и еднороден хор). Во овие зборници скопјанецот Јосиф Чешмеџиев ја покажува својата зрелост и имагинација во третирањето на македонскиот музички фолклор. Од зборниците на Стефан гајдов попознати се песните: „Ајде слушај Анѓо“ - 1927, „Петлите пејат“ - 1928, „Момчиче мало ѓаволче“ - 1928 и др. Овие песни се одделно хармонизирани, така што имаат карактер на хорски минијатури кои лесно се паметат и се мошне пристапни за хорско пеење.
5. Афирмација на музичко-сценските и симфониските форми.
Ј.Чешмеџиев создал две опери: „Тајната на Вардар“ - 1918 и „Меглена“ - 1924, како и две симфонии и др., Глигор Смокварски е автор на балетот „Македонска повест“ - 1952, Т. Прокопиев создал две опери: „Разделба“ - 1971 и „Кузман Капидан“ - 1978, како и еден балет „Лабин и Дојрана“ - 1978.
6. Негување на вокално-инструментални концертни форми.
Т.Скаловски создал доста успешни дела од овој жанр: „11 Октомври“, кантата за мешан хор и оркестар - 1946, „Земја камен“ - кантата за рецитатор, соло бас-баритон, хор и симфониски оркестар: „Моја песна и оро македонско“ - за мешан хор и симфониски оркестар: „Балтепе“ - суита бр.1 за соло глас, хор и дувачки нонет и удиралки: „Величанија Кирилу и Методију“ - за соло алт и камерен оркестар.
7. Градење специфичен облик на соло-песна, која извира од современиот македонски литературен јазик. Првата генерација повоени македонски композитори, гледано од формален аспект, ја негувале соло песната како строфична и како прокомпонирана. Најизведувани соло песни од оваа генерација се „Залез“, „Шарпланинска присппивна“ и „Молитва“ од Тодор Скаловски; „Жалбена“, „Смртта на Гоце Делчев“ и „Галебе мој“ од Трајко Прокопиев.
8. Оваа генерација композитори ја негувале и солистичката и камерната музика. Во 1934 година, Стефан Гајдов го напишал „Гудачкиот квартет во ц-мол“ во 2 става, врз цитати од македонскиот музички фолклор. Во првиот став е искористена песната „Јунак и гора“, а во вториот „Билјана платно белеше“, Јосиф Чешмеџиев создал 4 гудачки квартети и итн.
9. Била напишана музика за македонски филмови и драмски претстави. С. Гајдов е автор на музиката за три документарни филмови, а Т. Прокопиев за 10 филмови и 7 драмски претстави.
10. Се ставаат темелите на повоената македонска етномузикологија и музикологија.
По уредништво на Живко Фирфов во 1953 година излегол првиот том Македонски музички фолклор, на Институтот за фолклор, а Тодор Скаловски публикувал музичко-историски прилози од историјата на мамедонската музика во разни списанија и во Музичката енциклопедија. Стефан Гајдов е автор на повеќе музички учебници по нотно пеење и музичко воспитување во училиштата.
Продлабочување на хорскиот слог и појава на симфонизмот
2.Извор на инспирации.
Спој на македонскиот музички фолклор со тогашните современи западноевропски композиторски шеми (проширување на тоналниот хоризонт во границите на националниот стил, неорганизирана или организирана атоналност, примена на алеаториката и импровизацијата, додекафонијата, сериелноста и сл.).
3.Афирмација на симфониската музика.
Благоја Ивановски во 1947 година го напишал оркестарското дело „Тага за родниот крај“, а во 1952 година Кирил Македонски ја создал симфониската поема „Танчарка“. Во 1956 година Ивановски ја компонирал симфонијата „Леста“, а во истата година настанал симфонијата „Симфонија бревис“ од Властимир Николовски. Во сите дела се чувствува интересот за изедначувањето на инструменталната со вокалната музика. Во споредба со претходната генерација тоа значи чекор напред во афирмирањето на инструменталната повоена инструментална музика.
Паралелно со развојот на инструменталниот се усовршува и вокалниот слог, пред се, хорскиот. Резултатите од претходната генерација на ова подрачје, втората генерација го усовршува. В.Николовски го развил хорскиот слог и го доближил до инструменталниот. Тоа може да се забележи уште во првата композиција од овој жанр „Жалбена“ (1948-1954), потоа во „Свршувачка“ (1950) и др.
5.Афирмација на вокално-инструменталните облици и раширувањето на хармонските средства.
В.Николовски ги создал делата: „По патиштата“, циклус за глас и оркестар (1960); „Македонка“, циклус за глас и оркестар; „Сердарот“, кантата за хор, оркестар и солисти (1963); „Клименту“, ораториум (1966); „Кирилу“, ораториум (1969) и др.
6.Раширувањето на хармонските средства се прави главно преку употреба на сите три системи (терцниот, квартниот и секундниот), битоналноста, политоналноста и други хармонски изразни средства актуелни за тогашната современа европска музика.
7.Современ третман на фолклорната материја.
Властимир Николовски по првите романтичарски обработки врз фолклорната ориентација тргнал по патот на усвојувањето на бартоковски хармонски принципи во третманот на народната мелодика или онаа во нејзин дух, што можат да се применат врз примери од македонското фолклорно подрачје. Имено, во неговата творечка работа почнуваат да се спојуваат нучната прецизност, знаење и аналитичкиот дух во смислата за експеримент во кој композиторската работа не се претвора во сувопарно лабораториско искуство. Николовски никогаш не цитира народни мелодии, но затоа неговата музика извира од одликите на македонските песни и игри. Како и кај Барток, и хармонијата во делата на Властимир Николовски се дистанцира од сите обзири кон консонантноста и дисонантноста. Со најголема слобода применува необични звуковни агломерации и низови од акорди, не водејќи сметка за функцијата во традиционалната смисла на зборот. Гледано во пошироката смисла на зборот сепак неговата хармонија во суштина е тонална, бидејќи во неа постојат некои тонални тежишта, некои тонални упоришта, меѓу кои, односно над кои, се движат смели звуковни комбинации. Ваквите споредби со хармонијата на Барток би можеле да бидат функционални во дефинирањето на хармонскиот јазик на В.Николовски, макар што сме свесни дека тие до крај не одговараат на опишуваната материја, која е различна од кај двата споменати композитори.
Покрај употребата на мешаносложените тактови што го среќаваме во првата генерација, овде е карактеристично и комбинирање на овие тактови (5+7, 7+9 и сл.). Во музичките дела на оваа генерација ритмометричката база може да биде постојана (како во барокот и во класиката) или променлива (како што е од времето на романтизмот па наваму). Во првиот случај најчесто станува збор за примена на остинати ритмички формули, кои обично имаат фолклорно потекло. Додека во вториот случај станува збор за веќе споменатите промени на мешаносложените тактови, но и други комбинации со прости тактови.
9.Формата е од архитектонски или еволуционистички тип.
Но, може да отстапува од вообичаените начини на градењето на ставовите и нивното поврзување во циклични целини. Покрај класичната мотивска разработка на материјалот, се среќаваат и барокниот принцип на развивање на челната тема преку постојано надоврзување со сличен материјал (на Хиндермитовски начин), или со упорно повторување на куси мотиви (карактеристични за Барток и Стравински), или модифицирањето на традиционалните форми, меѓу нив и стари барокни форми („Паскалјата“ од В.Николовски, „Старите танци“ и сл.). За разлика од овие формални одлики кои упатуваат на архитектонскиот тип, поборниците на евлуционистичкиот начин на развој на формата одат и до крајни граници, со тоа што одбегнуваат повторување на материјалот (темите) што доведува до атематизам - кога обликот се гради со постојано надоврзување на нови и нови тематски мисли. Атематизмот обично се поврзува со атоналноста (отрфлање на функционалноста и тоналниот центар). Фактурата е едногласна (изнесување на тематски материјал во унисоно или во октави), повеќегласна - која може да биде хомофона (при која еден од гласовите има водечко значење, а другите секундарно), хетерофона (подгласна) во која еден од гласовите има водечко значење, а преостанатите се негови варијанти, полифона - во која сите гласови се развиени до степен на силно индивидуализирани мелодиски линии. Фактурата може да е имитациона (неконтрастна) и неимитациона (контрастна). Фактурата може да биде и мешовита во творбите од втората генерација. Со користење на вакви фактури при изложувањето на материјалот, композиторите од втората генерација придонесуваат за збогатување на тонското ткиво.
10.Оркестрацијата, односно умеењето да се создаваат оркестарски партитури, т.е. да се распределува звучноста на оркестарската композиција меѓу инструментите и инструменталните групи, кај втората генерација се користи за добивање на архаични бои, што доследно му служи на основниот музички звук кој се развива дури во најекстремните регистри. Во делата на Властимир Николовски таа се покажува како оригинално и високо развиено мајсторстово (Дивертименто за флејта и оркестар).
11.Афирмација на музичко-сценското творештво.
12.Развој на филмската музика во Македонија.
13. Музиката за драмски претстави бележи развој паралелно со растежот на македонската продуктивна и репродуктивна драмска култура. - Кирил Македонски напишал музика за 13, а В.Николовски за 12 драмски претстави.
14. Оваа генерација македонски творци се истакнуваат и како музички писатели давајќи придонес за обработка на историски и други теми од областа на македонската музикологија.
Зборувајќи за современата македонска музика Тома Прошев поставува 5 хипотези, кои најмногу би можеле да се однесувааѕ на творештвото од II и IV генерација, а тоа се следниве:
Нивната традиција е интегрирана по невидливи патишта во тој современ од на Европа. Втората генерација прави логично освежување преку негација на фолклорните инспирации, кои во дадени услови изгледаа како исцрпени од страна на првата генерација.
Антифолклорни инспирации и развој на инструменталната музика
1. Најзначајни претставници се:
2. Извори за инспирации:
Настојувањето да се дистанцираат од фолклорот, а во кругот на нивните преокупации да се сублимираат многу моменти од различни композиторски системи и постапки од поново време.
3. Драгослав Ортаков ја создал првата електронска композиција на македонската музика ЕЛЕОРП 76.
4. Томислав Зографски прв во македонската музика почнал да внесува елементи на неокласицизам (С.Прокофјев, И.Стравински)). Пример, Симфониета ин Ес, Соната за фагот и пијано и слично.
5. Тома Прошев се стремел кон освојување на недоволно проучените подрачја на новиот звук (слободна додекафонија, алеаторика и импровизација и сл.), одбирајќи ги оние вредности кои најмногу одговараат на неговата природа.
6. Претежно користат форми на инструментална музика од типот на т.н. „апсолутна музика“ (симфонија, соната, концерт и сл.).
7. Тома Прошев пишува и музичко-сценски дела од кои попознати му се оперите:„Пајажина“ (1958), „Малиот Принц“ (1965), „Аретеј“ (1972), „Аретеј“ -втора верзија за електроника и вокали (1987) и балетите „Песна над песните“ (1967), „Рамки и одѕиви“ (1963), „Три сестри“ (1986).
8. Интерес кон музичката наука:
9. Тома Прошев го формирал ансамблот за современа музика „Света Софија“, кој беше поттик за создавање на нови дела од типот на експерименталната музика во Македонија.
10. Употреба на графичка нотација за забележување на своите дела.
11. Придонес кон пообјективно коментирање на дневните збуднувања, а и анализата на македонското минато и сегашност. Покрај наброените одлики на третата генерација македонски композитори, се пишува дека таа претставува алка на континуитетот на македонската уметничка музика настаната по војната. Идејно-естетските определби на овие автори, вусшност, ја одделуваат македонската музика од своите традиции и во таа смисла се надоградуваат на композициско-техничките достигнувања на ниво на европската музика од XX век. Оваа димензија е суштински елемент во определувањето на автентичноста на композиторите од третата генерација. Современоста на музиката на Ортаков, Прошев и Зографски е плод на новите услови и резултат на поединечните можности. Можностите со комуникација да се пренесат достигнувањата на музичката уметност надвор од нашата земја, како и можностите релативно да се прифатат тие достигнувања, резултираат во квалитет на интегрална современост на македонските композитори. Музичките творци од третата генерација во принцип се современи композитори, чие творештво градира и од авангарда.
Гледано од денешен аспект, одвојувањето на македонскиот фолклор и црковно-музичката традиција од страна на третата генерација македонски композитори и нивното поблиско приклучување кон тогашните актуелни западноевропски композиторски шеми донесува една нова мисловност и естетика што ќе дадат нови импулси во развојот на македонската современа музика.
Инспирации од старото македонско црковно пеење; афирмација на македонската поп-музика и нови интерпретации на македонскиот музички фолклор
1. Најзначајни претставници се:
2. Извор на инспирации: македонскиот музички фолклор, македонското црковно музичко наследство и современите композиторски шеми.
3. Тоа е време на научно дефинирање на македонското црковно-музичко наследство, кога се излезени од печат првите зборници си дешифрирани дела од историјата на македонското музичко црковно наследство: Македонска музика бр.4 (Извори А) 1983, Македонски осмогласник I, 1993, Македонски осмогласник II, 1995, Златоустова литургија - македонски традиционален црковен напев. Овие дешифрирани дела им послужија како инспирација на македонските композитори за осознавање на македонската долгогодишна традиција и како можност да се обидат да создаваат во тој стил, се разбира, дела во кои ќе се чувствува пулсот на современоста.
4. Специфичен третман на македонскиот фолклор преку спојување со барокната полифонија (Стојче Тошевски - „Мадригали“).
5. Интерес кон македонскиот селски фолклор и неговото спојување со современата џез музика („Селска суита“ од Стојан Стојков).
6. Доизградба на хорскиот слог наследен од првата и втората генерација македонски повоени композитори (Михајло Николовски, Димче Николевски - Авторски плочи).