cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Том и Џери
Спајк и Тајк
Честопати додека го брка Џери, Том мора да се справува со Спајк (познат и како Килер- „убиец“), лош и бесен, но и мошне глупав булдог, кој го напаѓа Том бидејќи му додева на неговиот син Тајк (или Јуниор). Во почетокот Спајк немал име и не зборувал ништо, туку само лаел и ’ржел и не бирал кого ќе нападне- дали Том или Џери, иако обично го напаѓа Том. Во подоцнежните епизоди Спајк често зборува и притоа ги користи изразите и тонот на комичарот Џими Дуранте, а гласот му го позајмува најпрво Били Блечер, а подоцна и Доус Батлер. Низ годините, бојата на крзното на Спајк се менувала од сива до кремаста. Ликот на Тајк, воведен кон крајот на 1940-тите години ја прикажа и добрата страна на Спајк, а воедно донесе освежување на серијата. Повеќето епизоди со Спајк имаат типична приказна: обично Спајк се обидува да направи нешто (на пример да си направи куќичка или да заспие), а Том и Џери го спречуваат во тоа, па Спајк (најверојатно како очекувана реакција) го смета Том за виновник и му се заканува дека ако се повтори тоа, ќе му направи „нешто многу страшно“. Џери го наслушува тоа и потоа прави сè и сешто за да го прекине Спајк во неговата работа, додека Том едвај успева да го спречи Џери, па притоа добива секакви повреди. На крајот секогаш Џери успева да избега и да го намести Том, па тој мора да се бори со Спајк и, нормално, да изгуби. Не е прикажано директно на екранот како го тепаат Том, но на крајот на епизодата тој е прикажан целиот во завои, додека Џери успева да се извлече без влакно да му фали. Но, сепак, во една епизода („Кутрето ика“) Том му помага на Спајк, па тој му ветува дека никогаш веќе нема да го брка, а Џери преплашен ја напушта куќата и бега некаде далеку.
Буч и Тудлз Галор
Буч е куќен црн мачор кој исто така сака да го фати и да го изеде Џери. Тој е најголемиот непријател на Том. Сепак, во повеќето епизоди во кои се појавува, Буч се натпреварува со Том за Тудлз Галор. Во некои епизоди, пак, Буч е пријател на Том и го предводи неговото друштво, во кое сè уште и Билдерот и Палавко. Том е заљубен во неколку мачки. Неговата прва љубов е Шики која во епизодата „Костумираниот мачор“ зборува арогантно, а во епизодата „Глувчето доаѓа на вечера“ му се обраќа со „Томи“. Втората, а и најголемата љубов на Том е Тудлз Галор, која не зборува во ниту една епизода од серијата.
Бабата
Уште од самиот почеток на серијата, Том мора да се справува со Бабата (во оригинал „Mammy Two Shoes“ ; гласот ѝ го позајмува Лилиен Рендолф), стереотипна куќна помошничка со африканско потекло. Во постарите епизоди Бабата е прикажана како куќната помошничка која се грижи за отмената куќа во која живеат Том и Џери. Подоцна, пак, серијата се одвива во самата куќа на Бабата. Нејзиното лице никогаш не се гледа, освен во епизодата „Мачка во сабота навечер“ од 1950 година, кога лицето ѝ се гледа сосема на кратко додека трча кон камерата, и таа обично го тепа мачорот со метла ако направи некоја беља. Во серијата се имаат појавено и други луѓе, прикажани обично само од вратот надолу. Бабата се појавува во серијата сè до 1952 година. Во подоцнежните епизоди Том и Џери се прикажани како живеат со типичен среќен и заљубен брачен пар од 1950-тите години. Малку потоа, сите луѓе во серијата се прикажуваат целосно, т.е. им се гледаат и лицата.
Пуфче
Пуфче (порано Грицко) е глувче кое е поврзано со Џери. Понекогаш е прикажано како внук на Џери, а понекогаш како сираче. Во многу епизоди Пуфче многу јаде (бидејќи тој секогаш е гладен). Во првата епизода во која се појавува, неговите родители го оставаат на прагот од куќата на Џери бидејќи премногу јадел. Честопати Пуфче е заедно со Џери и тогаш Том ужива да ги брка и двајцата. Интересно е тоа што во епизодата „Том и Џери: Волшебниот прстен“, Пуфче (во случајов, Грицко) е обично глувче во продавница за домашни миленици, кое Џери воопшто и не го познава. Со помош на прстенот на Џери, тој станува голем и почнува да го брка Фреди, кој пак е претворен во сирење. Во неколкуте епизоди со мускетари, Пуфче зборува на француски и на англиски. Во овие епизоди тој не е внук на Џери, туку е син на глушецот Франсоа кој не се појавува во серијата, но неговото име се спомнува во две писма во епизодата "Готово си, маче!“.
Ква-Ква
Друг спореден лик во серијата е пајчето Ква-Ква, кое подоцна, под режисерската палка на Хана-Барбера е преадаптирано во ликот Јенки Дудл. Овој лик се појавува во епизодите „Пајчето Ква-Ква“, „Докторот за патки“, „Само пајче“, „Тажното пајче“, „Пајче преселниче“, „Ене ја мама“, „Безгрижното пајче“ и „Невидливата патка“. Во споредба со Том и Џери, Ква-Ква многу зборува. Во многу епизоди тој е единствениот што зборува. Тој е пријател на Џери, но неговите мотиви и должности во серијата се непознати.
Палавко
Палавко се појавува само во неколку епизоди. Понекогаш е сив, понекогаш кафеав, но најчесто е жолтеникав. За првпат се појавува во епизодата „Малото маче“, а за последен пат во „Џез мачори“. Во епизодата „Професор Том“, пак, Палавко повеќе се спријателува со Џери отколку со Том.
Билдерот
Во своето прво појавување во серијата, во епизодата „Страдни мачки“, Билдерот беше противник на Том и се обидуваше прв да го фати и да го изеде Џери. Во „Малото маче“, тој, Буч и Палавко го задеваат Том зашто едно девојче го облекло како бебе. Тој е член и на маалската банда. Може да се каже дека „Малото маче“ е последната епизода во која се појавува овој лик, бидејќи потоа е заменет со Молњата. Билдерот се појавува и во „Летечката вештерка“.
Молњата
Молњата е понова верзија на Билдерот. Тој е куќен мачор и е член на маалската банда чиј водач е Буч. Во серијата за првпат се појавува во епизодата „Стариот добар Том“ како главен негативец. Во епизодата „Том Спанкото“ е прикажано како се здружуваат со Том. Молњата исто така се појавува во ди-ви-ди филмовите „Том и Џери: Волшебниот прстен“ и „Том и Џери: Приказна за Оревокршачката“. Не е познато кој му го позајмува гласот во серијата. Во почетокот, Молњата има црн нос, а подоцна црвен.
Глушецот Мускулер
Мускулерот е братучед на Џери, со кого многу си личат, само што Мускулерот носи фустан и шапка. Мачките многу се плашат од него поради неговата необична силина. Во епизодата „Братучедот на Џери“ тој е силен и злобен глушец. Во епизодата „Том и Џери: Волшебниот прстен“, пак, тој е некој друг глушец, кој не се познава со Џери и кој мисли дека Џери е крал поради прстенот на неговата глава. Во оваа епизода тој се вика Фреди и ужива да го малтретира Грицко, но подоцна ќе биде претворен во сирење, па големиот Грицко ќе го брка него.
Мачорот Џорџ
Тој е братучед на Том кој многу се плаши од Џери и цело време бега од него. Неговото единствено појавување е во „Плашливото шарено маче“. Во оваа епизода Том кова план да го збуни Џери така што наизменично му се појавува тој, па Џорџ, кој се преправа дека не се плаши од глувци.
Чичко Пекос
Тоа е чичкото на Џери, со каубојска капа, мустаќи, чизми и гитара. Се појавува во „Штетникот Пекос“ како глушец-пејач, кој му ги кине мустаќите на Том за да си направи жици за гитарата. Се појавува и во „Предај се“.
Канаринецот
Тој е птица која е пријател на Џери. Се појавува во „Заробено маче“, „Летечкиот мачор“ и „Да се живее со Том“. Том цело време се обидува да го фати да го изеде Канаринецот.
Тутси
Мачката во која е заљубен Том и која се појавува во „Мачорот и мачката“, „Костумираниот мачор“ и „Глувчето доаѓа на вечера“.
Мравките
Ја имаат главната улога во сите епизоди во кои се појавуваат. Ги има во епизодите: „Кутрето на пикник“, „Пикник-збрка“ и „Мачешка дремка “, но секаде се противници на главните ликови.
Џоан и Џорџ
Џоан и Џорџ се среќен брачен пар кој за првпат се појавува во „Палавото милениче“. Во оваа епизода не им се гледаат лицата, но тоа не е случај со останатите епизоди во кои се појавуваат. Тие ја заменуваат Бабата, која оди во пензија.
Џени
Млада девојка, дадилка на синчето на Џоан и Џорџ. Таа почесто зборува на телефон отколку што го чува детето. Ги мрази и Том и Џери и мисли дека тие сакаат да го повредат или да го малтретираат детето. Се појавува во епизодите „Вредни момци “ и „Дадилки“.
Бебето на Џоан и Џорџ
Нема име бидејќи се појавува само во две епизоди, исто како и Џени. Бебето прави Том и Џери да запаѓаат во уште поголеми неволји. Секогаш кога Џени зборува на телефон, тоа бега од дома и скита низ улицата, а Том и Џери го бркаат и се обидуваат да го вратат дома. А кога Том го враќа бебето во креветчето, Џени помислува дека го закачка.
Топо
Топо е глушец од Неапол кој се појавува во епизодата „Глушецот од Неапол“. Тој е голем обожавател на Том и Џери, кој се спријателува со нив и ги гости со локални специјалитети.
Клинт Клобер
Клинт Клобер е сопственикот на Том. Тој е мошне злобен и избувлив човек. Дефинитивно треба да оди на часови за контрола на лутината. Обично го истура својот гнев врз Том. Се појавува во: „Нокаутирање“, „Големи стекови“ и „Бедно сафари“.
Мечката што игра
Се појавува во епизодата „Мирна мечка“. Тоа е мечка која побегнала од циркусот. Веднаш штом ќе чуе музика почнува да игра.
Орелот
Се појавува во епизодата „Кокетната птица“ како соперник на Том, кој исто така се обидува да го изеде Џери.
Зелениот ѓавол
Тоа е господарот на Џери, кој има зелена кожа. Раскажува случки од последната средба на Том и Тудлз. Се појавува во „Пролет за Томас“ и „Затресканиот мачор“ и му кажува на Џери што треба да прави.
Кучето
Кучето се појави единствено во епизодата „На ти го- дај ми го“ и беше главниот антагонист. Тој се обидува да го украде педигрето на Спајк и Тајк, со што тие би биле одведени од шинтерите.
Зелениот преобразувач
Тоа е суштество дојдено од друга вселена и може да се преобрази во кое било животно или човек. Се појавува во епизодата „Инвазија на Опседнувачите“ од серијалот „Приказни за Том и Џери“. Се обидува да ја заземе куќата на Том и Џери, претворајќи се прво во Том, а потоа и во Џери, но мачорот и глувчето бегаат со неговиот вселенски брод и одат во друга вселена. Суштеството се претвора во Том и се преправа пред Бабата.
Пираната
Пираната се појавува во епизодата „ Бакни ја пираната“ од серијалот „Приказни за Том и Џери“. Додека Том се обидува да ѝ се додворува на Тудлз Галор, пираната му ја отежнува работата бидејќи го каса насекаде по „мачешкото крзно“. Покрај Том ќе настрада и Џери.
Тигарот
Тоа е еден бесен тигар кој ги брка Том и Џери во зоолошката градина. Подоцна се дознава дека тоа е некое друго животно кое мајмунот го обоил како тигар, бидејќи му бил лут на Том што му ги уништил уметничките дела. Но, се појавува вистинскиот тигар и почнува да ги брка Том и Џери. Сето ова се случува во епизодата „Тигрестиот мачор“ од серијалот „Приказни за Том и Џери“.
Мачињата
Тие се посвоени од Бабата. Се викаат Флаф, Маф и Паф. Така се викаат и трите удавени мачиња во епизодата „Рајски мачор“ од 1949 година, што е всушност нивно прво појавување. Во епизодата „Тројна неволја“ тие се злобни мачиња кои ги малтретираат Том и Џери, па дури и Бабата. Том и Џери се здружуваат против нив, им го пијат млекото, па им го плукаат в лице, а потоа ги бркаат со количката за купување и ги смачкуваат. Црното маче личи на Буч, портокаловото на Молњата, а третото маче, пак, е слично на Палавко.
Пиратот Чуднабрада
Злобниот пират ги заробува Том и Џери и ги носи на својот брод. Том и Џери се натпреваруваат кој да стане собар за да не биде исфрлен од бродот. Ова се случува во првата епизода од серијалот „Шоуто Том и Џери“.
Непобедливиот
Тоа е голем сиво-портокалов робот кој се обидува да ги вшмука сите луѓе и животни во својата правосмукалка, но Џери успева да го запре. Потоа, Спајк управува со роботот и го брка Том без некоја посебна причина. Ова се случува во „Том и Џери: Лансиран кон Марс“.
Ерата на Чак Џоунс (1963-1967 година)
По премиерата на последната епизода на Дич, Џоунс, кој е отпуштен од студиото Ворнер Брос по триесетгодишна работа, оформува свое сопствено студио за анимација „Сиб Тауер твелв Продакшнс“ (анг. Sib Tower 12 Productions) во партнерство со Лес Голдмен. Почнувајќи од 1963 година, Џоунс и Голдмен започнуваат со производството на 34 нови епизоди „Том и Џери“ кои го имаа специфичниот стил на Џоунс и едно благо халуциногено влијание. На Џоунс му беше тешко да го прилагоди својот стил на хуморот типичен за „Том и Џери“, па така многу од епизодите ја фаворизираат сопственоста, личноста и стилот пред типичната приказна. Освен тоа, ликовите претрпеа мали измени: Том доби подебели веѓи во стилот на Борис Карлоф, поедноставен изглед, сиво крзно, поостри уши, и погусто крзно на образите, додека Џери доби поголеми очи и уши, посветла кафеава боја и посладок изглед. Некои епизоди од серијалот на Џоунс потсетуваат на едно од неговите дела, „Којотот и Брзата птица итрица“. Сцените со онесвестување и паѓање од високо се всушност инспирирани од овој цртан филм. Генерално, се смета дека Џоунс повеќе се потрудил околу серијалот отколку Дич, а покрај тоа ќе остане запаметен и по незаборавната најавна шпица каде Том е затворен во буквата О од неговото име. Иако Џоунс успеа да долови дел од магијата на првиот серијал, оној на Хана и Барбера, МГМ реши да го заврши производството на „Том и Џери“ во 1967 година. Дотогаш продуцентската куќа „Сиб Тауер твелв Продакшнс“ веќе беше станала „Студио за анимација и визуелни уметности“ на МГМ.
Том и Џери на телевизиските екрани
Почнувајќи од 1965 година, серијалот на Хана и Барбера почна да се прикажува на телевизија во видоизменета форма. Беше побарано од тимот на Џоунс да ја извади Бабата од сите епизоди во кои ја има. Во повеќето епизоди беше заменета со слична дебела бела Иркиња, а понекогаш со витка тинејџерка. И на двата лика гласот им го позајмува Џун Фореј. Сепак, во некои понови ТВ- изданија, како и на верзиите кои се прикажуваат на каналот Бумеранг, Бабата сѐ уште постои, но со поинаков, помалку стереотипен глас (позајмен од Теа Видал).
Том и Џери надвор од САД
Во Обединетото Кралство, цртаните филмови „Том и Џери“ се прикажуваат на телевизија од 1967 година, обично на Би-Би-Си и не се цензурирани поради насилството, а задржан е и ликот на Бабата. Освен стандардното прикажување по програма, „Том и Џери“ имаат и друга функција: да ги пополнат прекините на програмата во живо и на тој начин да го задржат вниманието на поголемиот дел од публиката, која инаку би го променила каналот. Од неодамна, по жалбите на родители, можно е да се цензурираат сцените во кои Том пуши пури. Со оглед на тоа што нема многу дијалози, „Том и Џери“ беше мошне лесно преведен на неколку странски јазици. „Том и Џери“ почна да се прикажува во Јапонија во 1964 година. Интернет-анкетата спроведена во 2005 година од јапонската телевизија Асаи го смести серијалот „Том и Џери“ на 58то место на листата од 100 најдобри анимирани филмови на сите времиња. Тоа беше единствениот нејапонски анимиран филм на листата. Во Германија овој серијал беше популарен долго време. Цртаните филмови беа синхронизирани со римуван текст на германски со кој се објаснува што се случува на екранот и кој ги прави цртаните уште посмешни. Во Индија, Југоисточна Азија, на Средниот Исток и во земјите од Латинска Америка и Источна Европа, каналот Картун Нетворк, како и локалните телевизии, сѐ уште секојдневно ги прикажуваат цртаните филмови со Том и Џери. Овој серијал е еден од ретките кои доаѓаат од запад, а биле прикажувани во комунистичките земји пред падот на комунизмот во 1989 година.
Контроверзии
Како и повеќето анимирани филмови произведени во 1940-тите, 1950-тите и 1960-тите години, и „Том и Џери“во подоцнежните години беше сметан како политички некоректен. Барем за 24 епизоди се смета дека содржат расизам. На пример, тука спаѓаат епизодите во кои после некоја експлозија лицата стануваат црни. Во некои земји овие сцени се исечени од цртаните, а во некои, пак, се задржани. Исто така и ликот на Бабата се смета за расистички, бидејќи таа е прикажана како сиромашна црна жена која се плаши од глувци. Затоа, во средината на 1990-тите години беа преснимани нејзините реплики, овојпат со гласот на Тарнер, за да звучат помалку стереотипно (беа направени со ирски акцент). Епизодата „Неговиот глувчешки петок“, пак, речиси воопшто не се прикажува на телевизија поради човекојадците. Дури и кога се прикажува, дијалозите на човекојадците се извадени од звучната лента. Од друга страна, пак, самите измени во оригиналните цртани филмови се исто толку контроверзни, бидејќи се одзема дел од оригиналното уметничко дело поради кое цртаните всушност станале популарни. Репликите на Бабата се сметаат за расистички и стереотипни, но треба да се има предвид дека гласот го позајмува Лилиен Рендолф, една од малкуте уметници со африканско потекло кои во тоа време биле вработени во забавната индустрија.
Забележителни епизоди
Цртани филмови добитници на Оскар за најдобар краток анимиран филм: -	1943: „Воинствениот глушец“ (анг. The Yankee Doodle Mouse) -	1944: „Глувчешка неволја“ (анг. Mouse Trouble) -	1945: „Тишина, молам!“ (анг. Quiet Please!) -	1946: „Мачешко кончерто“ (анг. The Cat Concerto) -	1948: „Малото сираче“ (анг. The Little Orphan) -	1951: „Двајцата мускетари“ (анг. The Two Mouseketeers) -	1952: „Глушецот Јохан“ (анг. Johann Mouse) Цртани филмови номинирани за Оскар за најдобар краток анимиран филм, но кои не ја добиле наградата: -	1940: „Мачорот добива отказ“ (анг. Puss Gets the Boot) -	1941: „Ноќта спроти Божиќ“ (анг. The Night Before Christmas) -	1947: „Д-р Џекил и г-дин Глушец“ (анг. Dr. Jekyll and Mr. Mouse) -	1949: „Не кажувај за бељите“ (анг. Hatch Up Your Troubles) -	1950: „Братучедот на Џери“ (анг. Jerry's Cousin) -	1954: „Готово си, маче“ (анг. Touché, Pussy Cat!)
Филмови
-	„Том и Џери: Филмот“ (во производство на Turner Pictures/Film Roman/WMG/Live Entertainment/Miramax, 1992 година) -	„Том и Џери“ (во производство на Warner Animation Group/Warner Bros., 2021 година)
Ди-ви-ди филмови
-	„Том и Џери: Волшебниот прстен“ (Warner Home Video, 2001 година) -	„Том и Џери: Лансиран на Марс“ (Warner Home Video, 2004 година) -	„Том и Џери: Брзи и крзнести“ (Warner Home Video, 2005 година) -	„Том и Џери: Ми се тресат мустаќите“ (Warner Home Video, 2006 година) -	„Том и Џери: Приказна за Оревокршачката“ (Warner Home Video, 2007 година) -      „Том и Џери: Запознајте Шерлок Холмс“ (2009 година)
Географија
Географија (од γεω „земја“ и γραφία „опишува“) или земјопис — описна наука која своето внимание го насочува кон опишувањето на планетата Земја. Во потесна смисла, географијата е и природна и општествена наука, бидејќи ги проучува и опишува сите форми на Земјината површина и сите природни појави што настануваат на неа и во атмосферата од една, и населението (како дел од Земјата) и неговата стопанска дејност, од друга страна. Исто така, географијата ја опишува и проучува разместеноста на природните богатства, растителниот и животинскиот свет на Земјата.
Човекот отсекогаш се интересирал за светот околу себе. Токму тоа е и причината што зачетоците на географијата како наука се појавиле уште во античко време. Обично таа се развивала со развојот на трговијата и морепловството, а уште поинтензивно се развива подоцна, во времето на големите географски откритија. Во антиката, многу народи ја развивале географијата, како Старите Грци, Арапите, Старите Римјани и други. Од последниве, најистакнати географи биле Птоломеј и Страбон. Птоломеј е и еден од првите географи кои ја опишале територијата на Македонија.
Во најопшта смисла, географијата се дели на општа и регионална (посебна). Навлегувајќи во различните сфери од нејзиното проучување, условило нејзина поделба на повеќе географски дисциплини, како што се:
Надворешни врски
Институт за географија-ПМФ Скопје
Јолнир
Географија
Јолнир се наоѓа во јужниот дел на Исланд, во јужниот крај на архипелагот Вестманаејар, на еден километар југозапад но од островот С уртсеј.
Станува збор за моногеничен вулкан кој образувал подводна планина по ерозија на привремен остров во тек на подводна вулканска ерупција. Откако се издигнал до седумдесет метри над морското ниво и имал површина до 0,28 <abbr class="abbr" title="kilomètre carré">км2, островот формиран од акумулација на тефра брзо е родирал од брановите, кои четириесеттина години по појавата ја спуштиле неговата височина на четириесет и еден метар под нивото на морето.
Историја
Кога ерупцијата на С уртсеј била во затишје седум месеци и престанала да исфрла лава а островот Сиртлингур не бил во ерупција веќе два месеца, вулканолозите на 26 декември 1965 виделе дека се формира вулкански чад кој се издигал од површината на морето, на еден километар југозападно од Суртсеј. Дошле до заклучок дека во тек е подводна ерупција со испуштање на лава која се фрагментира во тефра. Со акумулација на овие материјали се појавил новиот остров, којшто го нарекле Јолнир според едно од имињата на нордискиот бог Один. Островот се издигнал до седумдесет метри над морското ниво и достигнал површина од 0.28 <abbr class="abbr" title="kilomètre carré">км2. На крајот на мај 1966, лагуна се формирала на северниот брег на островот.
Кога ерупцијата престанала на 10 август 1966, вулканот повеќе не испуштал лава која би можела да го заштити од морската ерозија. Тој толку брзо еродирал што на 31 октомври 1966, целосно бил проголтан под брановите а триесет и четири години по крајот на неговата ерупција се издига како подводна планина на 41 метар под морското ниво.
Тласолтеотл
Тласолтеотл е ацтечка божица на прочистување од проневери и болести.
Галвански елемент
Галвански елемент (именуван во чест на Лујџи Галвани), исто така познат и како волтин елемент (во чест на Алесандро Волта), претставува електрохемиска ќелија која произведува електрична струја од спонтани редокс реакции што се одвиваат внатре во неа. Најчесто се состои од два различни метала поврзани со солен мост, или поединечни полуќелии одделени со порозна мембрана.
Алесандро Волта е изумителот на Волтиниот електростатички столб, кој бил првата електрична батерија. Во секојдневниот говор, зборот "батерија" ги вклучува и поединечните галвански елементи, иако, по дефиниција, батеријата се состои од повеќе галвански елементи.
Историја
Во 1780 година, Лујџи Галвани открил дека кога два различни метала (на пример, бакар и цинк) се поврзани, а потоа и двата истовремено се нанесат на два различни дела од мускул на жабја нога, за да се затвори струјното коло, ногата на жабата контрахира. Тој го нарекол овој феномен "животинска струја".
Една година по објавувањето на трудот на Галвани (1790 година), Алесандро Волта, користејќи детектор заснован на сила и хартија натопена во саламура (како електролит), покажал дека жабата не е потребна во експериментот. (Претходно Волта го поставил законот за електричен капацитет C=Q/V со детектори засновани на сила). Во 1799 година, Волта го пронашол Волтиниот електростатички столб, кој се состои од повеќе галвански елементи поредени еден врз друг. Тој го изградил целосно од не-биолошки материјал за да ја порекне теоријата на Галвани (и подоцна на експериментаторот Леополдо Нобили) за животинска струја, во корист на сопствената теорија за електрична струја преку контакт на метали. Како одговор на Волта, Карло Матеучи изградил батерија составена целосно од биолошки материјал.
Иако Волта не го сфатил принципот на работа на батеријата или галванскиот елемент, сепак неговите откритија придонеле за понатамошниот развој на модерните електрични батерии.
Четириесет години подоцна, Фарадеј покажал дека галванскиот елемент е со хемиска природа. Тој вовел нова терминологија во хемијата, како, на пример, зборовите: електрода, катода, анода, електролит, јон, катјон и анјон. Додека Галвани погрешно мислел дека изворот на електрична струја е во животното, а Волта погрешно мислел дека изворот е во физичките својства на изолираните електроди, Фарадеј правилно го идентификувал изворот на електромоторната сила во хемиските реакции кои се одвиваат на двете допирни површини меѓу електродите и електролитот. Авторитативното дело за интелектуалната историја за галванскиот елемент е на Вилхелм Оствалд.
Вилхелм Кениг, во 1940 година, предложил дека артефактот познат како Багдадска батерија може да претставува антички галвански елемент од древната Партија. Било покажано дека копиите на овој артефакт исполнети со лимонска киселина или сок од грозје создаваат електричен напон. Сепак, не е сигурно дека тоа била неговата намена; други научници истакнале дека артефактот е многу сличен на садовите за кои се знае дека биле користени за складирање на пергаментни свитоци.
Опис
Во својот наједноставен облик, полуќелијата се состои од цврст метал (наречен електрода) кој е потопен во раствор; растворот содржи катјони (+) на електродниот метал и анјони (-), кои го неутрализираат полнежот на катјоните. Целосната ќелија се состои од две полуќелии, кои се одделени со семипермеабилна мембрана или со солен мост.
Конкретен пример е Даниеловиот елемент, именуван по англискиот хемичар и физичар Џон Фредерик Даниел (1790 - 1845), каде што како преграда се користи солен мост (види слика). Цинковата (Zn) полуќелија содржи раствор на ZnSO4 (цинк сулфат), а бакарната (Cu) полуќелија содржи раствор на CuSO4 (бакар сулфат).
Во бакарната полуќелија, Cu2+ јоните од растворот се наталожуваат на бакарната електрода преземајќи ги електроните од надворешниот спроводник (редукција). Бидејќи Cu2+ јоните (катјони) се наталожуваат на бакарната електрода, таа се нарекува катода. Следствено на тоа, цинковата електрода се нарекува анода. Електрохемиската реакција е:
Детален опис
Во суштина, полуќелијата содржи метал во две оксидациони состојби; внатре во изолирана полуќелија, се одвива редокс реакција која е во хемиска рамнотежа, состојба која симболично се прикажува на следниот начин ("M" претставува метален катјон, атом кој има загубено "n" електрони):
Галванскиот елемент се состои од две полуќелии, така што електродата на едната полуќелија е составена од метал А, а електродата на другата полуќелија е составена од метал B; редокс реакциите за двете одделни полуќелии се:
Со други зборови, металните атоми од едната полуќелија се способни да ги редуцираат металните катјони од другата полуќелија; или кажано на друг начин, металните катјони на едната полуќелија се способни да ги оксидираат металните атоми на другата полуќелија. Кога металот B има поголема електронегативност од металот А, тогаш металот B има тенденција да одземе електрони од металот А (т.е. металот B има тенденција да го оксидира металот А), на тој начин реакцијата се одвива во една насока:
Ваквата реакција помеѓу металите може да се контролира на начин што овозможува создавање на корисна работа:
По дефиниција:
Галванските елементи обично се користат како извор на електрична енергија. По својата природа, тие произведуваат еднонасочна струја. Вестоновата ќелија има анода составена од амалгам од кадмиум и жива, и катода составена од чиста жива. Електролитот е заситен раствор на кадмиум сулфат. Деполаризаторот е паста на жива сулфат. Кога растворот на електролит е заситен, напонот на ќелијата е репродуцибилен; па затоа, во 1911 година, беше усвоен како меѓународен стандард за напон.
Батеријата е група на галвански елементи кои се поврзани заедно за да формираат единствен извор на напон. На пример, типичната 12-напонска оловна батерија има шест галвански елементи поврзани сериски со анодите составени од олово и катодите составени од олово диоксид.
Напон на галванскиот елемент
Стандардниот електричен потенцијал на ќелијата може да се определи со употреба на табела со стандардни потенцијали за двете полуќелии. Првиот чекор е да се идентификуваат двата метала кои реагираат во ќелијата. Потоа се бара вредноста за стандардниот електроден потенцијал, E0, во волти, за секоја од двете полуреакции. Стандардниот потенцијал за ќелијата е еднаков на попозитивната E0 вредност минус понегативната E0 вредност.
На пример, на сликата погоре, растворите се на CuSO4 и ZnSO4. Во секој раствор има соодветна метална плоча и солен мост или порозен диск, кој ги поврзува двата раствора и овозможува слободен проток на SO42- јоните меѓу нив. За да се пресмета стандардниот потенцијал, се гледаат полуреакциите на бакар и цинк:
Целокупната реакција е:
Стандардниот потенцијал за реакцијата тогаш е: +0.34 V − (−0.76 V) = 1.10 V. Поларитетот на ќелијата се утврдува на следниот начин: цинкот е појак редукционен агенс од бакарот, според тоа стандардниот (редукционен) потенцијал на цинкот е повеќе негативен од оној на бакарот. Затоа цинкот губи електрони кога реагира со бакарни јони и добива позитивен електричен полнеж. Константата на рамнотежа К, за ќелијата е изразена со формулата:
каде F е Фарадеевата константа, R е универзална гасна константа и T е температурата изразена во келвини. За Даниеловиот елемент К е приближно еднаква на 1,5×1037. На тој начин, во состојба на рамнотежа, малку електрони протекуваат, но доволно за да предизвикаат наелектризирање на електродите.
Вистинските потенцијали на полуќелиите се пресметуваат со користење на Нернстовата равенка, бидејќи растворените супстанци најчесто не се наоѓаат во нивните стандардни состојби,
каде {Mn+} е активитетот на металниот јон во растворот. Металната електрода е во својата стандардна состојба, така што по дефиниција има активитет еднаков на единица. Во пракса, наместо активитет се употребува концентрација. Потенцијалот на целата ќелија се добива со комбинирање на потенцијалите на двете полуќелии, па затоа зависи од концентрациите на двата растворени метални јони.
Вредноста на 2.303R/F е 0.19845×10−3 V/K, па на 25 °C (298.15 К) потенцијалот на полуќелијата ќе се промени за вредност од 0.05918 V/n доколку концентрацијата на металниот јон се зголеми или намали за фактор 10.
Овие пресметки се засноваат на претпоставката дека сите хемиски реакции се во рамнотежа. Кога струјата тече во колото, не можат да се постигнат условите за рамнотежа, па потенцијалот на ќелијата обично ќе се намали преку различни механизми, како што е развојот на прекумерни потенцијали. Исто така, бидејќи хемиските реакции се случуваат кога ќелијата произведува енергија, концентрациите на електролитите се менуваат и напонот на ќелијата се намалува. Последица на температурната зависност на стандардните потенцијали е што напонот произведен од галванска ќелија е, исто така, зависен од температурата.
Галванска корозија
Галванската корозија е процес кој електрохемиски ги разградува металите. Оваа корозија ('рѓосување) се јавува кога два различни метала се наоѓаат во контакт еден со друг во присуство на електролит, како што е солена вода, формирајќи галвански елемент. Галвански елемент може да се формира и доколку истиот метал е изложен на две различни концентрации на електролит. Резултирачкиот електрохемиски потенцијал потоа развива електрична струја која електролитички го раствора покорозивниот метал.
Стари Куќи (Долно Дивјаци)
Стари Куќи — археолошко наоѓалиште во крушевското село Долно Дивјаци. Претставува населба од средниот век. Се наоѓа на 2 км северозападно од селото, каде се гледаат остатоци од стара населба што зафаќа простор од 100 × 100 м.
Лидо ди Венеција
Лидо, или Лидо ди Венеција (Lido di Venezia) — 11 километарски долг остров кој се наоѓа во Венеција, северна Италија. На островот живеат околу 20.000 луѓе. Венецијанскиот филмски фестивал се одржува во Лидо секој септември .,
Географија
Островот е дом на три населби. Во самиот Лидо, на север, се наоѓа местото каде се одржува Филмскиот фестивал, Гранд Хотел дес Бинс, Казино Венеција и Хотел Екселсиор Венеција Лидо. Маламоко, е дел од првата и долго време единствена населба на Лидо, и денес се наоѓа на самиот плоштад на Лидо. Лидо во минатото бил и седиште на Венецијанскиот Дужд. Во Алберони, кој се наоѓа на јужниот крај има терен за голф. Честите јавни автобуси ја извршуваат својата работа по должината на островот по главната улица.
Најмалку половина од Јадранската страна на островот е песочна плажа, поголемиот дел од која припаѓаат на разните хотели во кои се сместени летните туристи. Тука спаѓаат реномираниот Хотел Екселсиор и Гранд Хотел де Бенс, кој во моментот е во процес на реновирање. Овие плажи се приватни, иако кон северните и јужните краеви на островот постојат две огромни јавни плажи. Јадранското Море е прилично чисто и топло, идеално за деца, со само повремени медузи кои го нарушуваат пливањето.
Срцето на островот е Санта Марија Елизабета, широка улица долга околу 700 метри, која води од лагуната и вапорето (воден автобус) на едната страна од морето до другата страна. Во неа се сместени хотели, продавници и туристички ресторани.
Венеција Лидо, јавен аеродром погоден за помали авиони, се наоѓа северно од Лидо ди Венеција. Има пистата од 1000 метри.
Историја
Во 1177 година, царот Фридрих Барбароса и папата Александар III го потпишале Венецијанскиот договор тука по поразот на Фредерик во Битката кај Легнано во 1176 година.
Во 1202 година, на почетокот на Четвртата крстоносна војна, островот бил користена како камп со десетици илјади крстоносци, кои таму биле блокирани од страна на Венецијанците кога не можеле да платат за венецијанските бродови што им биле потребни за транспорт.
Во 1857 година, било основано првото поморско капење. Ова било првпат што во Европа било видено такво слично нешто.
Лидо, исто така, бил познат по своите бордели во првата половина на 20 век. Во 1960-тите години, подобрувањето на повоената италијанска економија создало бум од продажбата на недвижен имот на островот, а многу Венецијанци се преселиле во Лидо за да имаат корист од својата модерна инфраструктура.
Наследство
Терминот Лидо, кој првично доаѓа од овој остров, се однесува на одредени видови на отворени базени, особено во Велика Британија, како и на вид на брод за крстарење.
Тлокенахуаке
Тлокенахуаке е ацтечки бог-создавач или владетел.
Алтенберг (Германија)
Алтенберг (Altenberg) — град во округот Саксонска Швајцарија-Источни Рудни Планини, во сојузната покраина Саксонија, Германија. Се наоѓа на Рудните Планини, близу границата со Чешка, 15 километри северозападно од Теплице и 32 километри јужно од Дрезден.
Спорт
Во околината на градот се наоѓаат терени за боб, санкање и скелетон, кои се изградени во 1987 година.
Светското првенство во овие спортови во 2008 се одржало од 11 до 24 февруари 2008 во Алтенбург, Германија, по петти пат. Претходно се одржале првенства во 1991 (боб), 1994 (скелетон), 1999 (скелетон) и 2000 (машки боб). Алтенберг по првпат бил домаќин на сите настани на едно првенство.
Летачка риба
Летачки риби, се риби чии градни перки се мошне развиени и личат на крилја. Тие искокнуваат од водата и летаат, слично на едрилиците, поминувајќи и под триесетина метри, во височина од 2 m над водата.
Брзината што притоа ја постигнуваат е достојна за почит: 50 км/ч.
Слични на овие риби се морските ластовици. И двата вида живеат во тропските краишта, а некои од нив можат да се најдат и во јужниот дел од средоземјето.
Кумрија Андреева
Кумрија Андреева (Тресонче,, - исто така, ) — македонска револуционерка.
Животопис
Андреева е родена во 1872 година во дебарското село Тресонче. Била постојана курирка во кичевско-галичкиот револуционерен реон. Како курирка, најсовесно ги исполнувала наложените задачи со што ги одржувала во постојана врска четите со легалните начелства во реонот.
Во 1913 година, кога Србите го окупирале овој крај, била насила извлечена од куќата, на полноќ, со врзана уста, а потоа била соблечена гола пред црквата „Св. Петар и Павле“ во селото Тресонче и најжестоко мачена по што била убиена и фрлена во една провалија да ја јадат кучињата. Трупот и стоел непогребен три дена.
Список на државни водачи во 1328 година
Ова е список на државни водачи во 328 година. Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.
Списокот е поделен на континентите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.
Тонанцин
Тонанцин е античка божица-мајка.
Висока (Бонче)
Висока — археолошко наоѓалиште на границата меѓу Пелагонија и Мариово.
Местоположба
Археолошкото наоѓалиште Висока се наоѓа на границата меѓу Пелагонија и Мариово, во близина на селото Бонче, на надморска височина од 1.521 метар. Наоѓалиштето лежи на стратегиско место, бидејќи на едната страна гледа кон половина од Пелагонија, а на другата страна гледа кон голем дел од Мариово.
Археолошки наоди
Во Висока е најден импресивен киклопски ѕид и влез во некој објект, веројатно, кралска палата, која се наоѓа на врвот од самиот рид, на надморска височина од 1.521 метар. Во подножјето на акрополата е пронајдена најголемата гробница во Македонија. Во гробницата се влегува низ тунел долг 11 метри и висок три метри, изработен од обликувани камени блокови со тежина до три тони. Целата гробница има пречник од 30 метри. Гробницата била ограбена уште во третиот век, а се претпоставува дека му припаѓала на некој крал или висок достоинственик.
Во Висока се откриени бронзени штитови со шеснаесеткрако сонце кои му припаѓале на некој ветеран во гардата на кралот Деметриј. Овие штитови се изложени во Археолошкиот музеј во Скопје.
ESCP Business School
ESCP Business School или едноставно ESCP Europe e универзитет во Париз, Франција. Претставува еден од најпрестижните и најелитните Универзитети и е член на таканаречената Hesam, основан во 1819 година.
Ристо Бајалски
Станал член на СКОЈ во 1935 година, а на КПЈ во 1936 година. Бил секретар на Месниот комитет на КПЈ (1936) и на Окружниот комитет на КПЈ во Гевгелија (1942 — почетокот на 1943). Во НОВ бил политички комесар на Гевгелискиот партизански одред „Сава Михајлов“, политички комесар на баталјонот „Страшо Пинџур“ и политички комесар на Првиот бугарски баталјон „Христо Ботев“, формиран на македонска територија. Бил избран за учесник на Првото заседание на АСНОМ и делегат на Третото заседание на АВНОЈ.
Носител е на Партизанска споменица 1941.
Маестрал
Маестралот е слаб на изменичен ветер со јачина од 3 бофори, кои го предизвикува раликата во температурите меѓу копното и морето. Копното и водата се загреваат и ладат со различна брзина: морето бавно, а копното се загрева и крева нагоре, а неговото место го „зазема“ постудениот воздух што се наоѓа над водата. Кога сонцето ќе зајде, копното се лади: тогаш воздухот се наоѓа над копното се движи кон морето, а топлиот воздух над водата се крева нагоре.
Тонатиух
Тонатиух е ацтечки бог на сонцето. Тој бил небесен војник и е поврзан со орлите на Маите.
Садик Садику
Садик Садику (албански:Sadik Sadiku; Пирок, тетовско, ) — македонски просветен и политички деец.
Животопис
Садику е роден во тетовското село Пирок на 25 февруари 1930 година. Завршил гимназија и апсолвирал на Филозофскиот факултет во Скопје во 1970 година. Бил учител и наставник во основно училиште и во гимназија и референт за професионална ориентација во Заводот за вработување во Гостивар. Бил член на Извршниот одбор на Општинската конференција на ССРНМ, член на Претседателството на Општинскиот синдикален совет, претседател на Општинската конференција на СКМ во Гостивар, пратеник и претседател на Административната комисија на Собранието на СРМ и член на ЦК на СКМ на кој бил избран на Петтиот конгрес.
Вагинален исцедок
Вагиналниот исцедок е мешавина од течност, клетки и бактерии кои ја подмачкуваат и штитат вагината. Оваа мешавина постојано ја произведуваат клетките на вагината и грлото на матката, а излегува од телото преку вагиналниот отвор. Составот, количината и квалитетот на исцедокот варира помеѓу поединци и може да варира во текот на менструалниот циклус и низ фазите на сексуалниот и репродуктивниот развој. Нормалниот вагинален исцедок може да има тенка, водена конзистентност или густа, леплива конзистентност и може да биде бистар или бел во боја. Нормалниот вагинален исцедок може да биде голем по волумен, но обично нема силен мирис, ниту е типично поврзан со чешање или болка. Додека најголемиот дел од исцедокот се смета за физиолошки или претставува нормално функционирање на телото, некои промени во исцедокот може да одразуваат инфекција или други патолошки процеси. Инфекциите кои можат да предизвикаат промени во вагиналниот исцедок вклучуваат вагинални габични инфекции, бактериска вагиноза и сексуално преносливи инфекции. Одликите на абнормалниот вагинален исцедок варираат во зависност од причината, но заедничките одлики вклучуваат промена на бојата, непријатен мирис и придружни симптоми како што се чешање, печење, болка во карлицата или болка за време на сексуалниот однос.
Нормален исцедок
Поголемиот дел од течноста во вагиналниот исцедок е слуз произведена од жлездите на грлото на матката. Остатокот се состои од трансудат од вагиналните ѕидови и секрет од жлездите (Скиниови и Бартолиеви). Цврстите компоненти се ексфолирани епителни клетки од вагиналниот ѕид и грлото на матката, како и некои од бактериите кои живеат во вагината. Овие бактерии кои живеат во вагината обично не предизвикуваат болест. Всушност, тие можат да го заштитат поединецот од други заразни и инвазивни бактерии со производство на супстанции како што се млечна киселина и водород пероксид кои го инхибираат растот на други бактерии. Нормалниот состав на бактериите во вагината (вагиналната флора) може да варира, но најчесто доминираат лактобацилите. Во просек, има приближно 10 8 до 10 9 бактерии на милилитар вагинален исцедок.
Нормалниот вагинален исцедок е бистар, бел или целосно бел. Конзистентноста може да варира од млечна до груткаста, а мирисот обично благ до непостоечки. Поголемиот дел од исцедокот се собира во најдлабокиот дел од вагината (задниот дел на вагината или форникс) и излегува од телото во текот на еден ден со силата на гравитацијата. Типична жена на репродуктивна возраст произведува 1,5 грама (половина до една кафена лажичка) вагинален исцедок секој ден.
За време на сексуалната возбуда и сексуалниот однос, количината на течност во вагината се зголемува поради зголемувањето на крвните садови кои ја опкружуваат вагината. Ова натрупување на крвните садови го зголемува волуменот на трансудат од вагиналните ѕидови. Трансудат има неутрална pH вредност, така што зголемувањето на неговото производство може привремено да ја смени вагиналната pH вредност да биде понеутрална. Спермата има основна pH вредност и може да ја неутрализира киселоста на вагината до 8 часа.
Составот и количината на вагиналниот исцедок се менуваат како што поединецот поминува низ различните фази на сексуалниот и репродуктивниот развој.
Педијатриски
Вагината на девојчињата пред пубертетот е потенка и има различна бактериска флора. Вагиналниот исцедок кај девојчињата пред пубертет е минимален со неутрална до алкална pH вредност која се движи од 6 до 8. Во составот на бактериската популација кај девојчињата пред пубертетот доминираат видовите стафилококи, покрај низа анаероби, ентерококи, E. coli и лактобацили.
Пубертет
За време на пубертетот, хормонот естроген почнува да се произведува од јајниците. Дури и пред почетокот на менструацијата (до 12 месеци пред менархата (првата менструација), обично во исто време со развојот на пупките на дојката, ) вагиналниот исцедок се зголемува во количината и се менува во составот. Естрогенот ги созрева вагиналните ткива и предизвикува зголемено производство на гликоген од епителните клетки на вагината. Овие повисоки нивоа на гликоген во вагиналниот канал го поддржуваат растот на лактобацилите во однос на другите бактериски видови. Кога лактобацилите користат гликоген како извор на храна, тие го претвораат во млечна киселина. Затоа, доминацијата на лактобацилите во вагиналниот канал создава покисела средина. Всушност, pH вредноста на вагината и вагиналниот исцедок по пубертетот се движи помеѓу 3,5 и 4,7.
Менструален циклус
Количината и конзистентноста на вагиналниот исцедок се менува со менструалниот циклус. Во деновите веднаш по менструацијата, вагиналниот исцедок е минимален, а неговата конзистентност е густа и леплива. Кога се приближува овулацијата, зголемените нивоа на естроген предизвикуваат истовремено зголемување на вагиналниот исцедок. Количината на исцедок што се создава за време на овулацијата е 30 пати поголема од количината што се создава директно по менструацијата. Исцедокот исто така се менува во бојата и конзистентноста во ова време, станувајќи јасен со еластична конзистентност. По овулацијата, нивото на прогестерон во телото се зголемува, што предизвикува намалување на количината на вагинален исцедок. Конзистентноста на исцедокот повторно станува густа и леплива и непроѕирна во боја. Исцедокот продолжува да се намалува од крајот на овулацијата до крајот на менструацијата, а потоа по менструацијата повторно почнува да расте.
Бременост
За време на бременоста, волуменот на вагиналниот исцедок се зголемува како резултат на зголеменото ниво на естроген и прогестерон во телото. Исцедокот е обично бел или малку сив, и може да има мирис на мувла. Нормалниот исцедок на бременоста не содржи крв и не предизвикува чешање. PH на вагиналниот исцедок во бременоста има тенденција да биде повеќе кисела од нормалната поради зголеменото производство на млечна киселина. Оваа кисела средина помага да се обезбеди заштита од многу инфекции, иако, обратно, ги прави жените поподложни на вагинални габични инфекции.
Постпородилна
Исцедокот може да биде црвен и тежок во првите неколку дена бидејќи се состои од крв и површна слузница што ја обвива матката за време на бременоста. Овој исцедок обично почнува да се стеснува и треба да стане поводен и да ја промени бојата од розово кафена до жолтеникаво бела.
Менопауза
Со падот на нивоата на естроген што доаѓа со менопаузата, вагината се враќа во состојба слична на пред пубертетот. Поточно, вагиналните ткива се тенки, стануваат помалку еластични; протокот на крв во вагината се намалува; површинските епителни клетки содржат помалку гликоген. Со намалени нивоа на гликоген, вагиналната флора се менува за да содржи помалку лактобацили, а рН вредноста последователно се намалува на опсег од 6,0-7,5. Вкупната количина на вагинален исцедок се намалува во менопаузата. Иако ова е нормално, може да доведе до симптоми на сувост и болка при пенетративен сексуален однос. Овие симптоми често може да се третираат со вагинални навлажнувачи/лубриканти или вагинални хормонски креми.